Dr Ansumali Joshi's Diabetes, Thyroid & Endocrine Clinic, Kathmandu, Nepal

मधुमेहको पहिचान गरौं

2016-12-10T20:23:00.001+05:45

मधुमेह विशाल र बढ्दो भारको रूपमा विकास भैरहेको छ । अहिले संसारभरिका करिब ४२ करोड मानिसहरू मधुमेह रोगबाट पीडित छन् । सन् २०४० सम्म ६४ करोड मधुमेहीको संख्या पुग्ने अनुमान गरिन्छ । हाल विश्वमा रहेका ११ जना मानिसहरूमध्ये १ जना मानिस मधुमेहबाट पीडित छन् । ५० प्रतिशतभन्दा पनि बढी मधुमेहीको संख्या अहिले पश्चिमी प्रशान्त महासागरीय क्षेत्र र दक्षिण—पूर्वी एसियामा छ । करिब ८० प्रतिशत मधुमेहका रोगीहरू विकासोन्मुख गरिब देशहरूमा छन् । बढ्दो मोटोपनको कारणले गर्दा बच्चाहरूमा पनि मधुमेह देखिँदैछ । तथ्यांक अनुसार नेपालमा कुल जनसंख्याको करिब ८.४ प्रतिशत जनसंख्या मधुमेही छन् ।

अहिले संसारमा ५० लाख मानिसहरूको मधुमेहको कारण वर्षेनि मृत्यु भैराखेको छ । हरेक ६ सेकेन्डमा १ जनाको मृत्यु हुने गर्छ । मधुमेहमा यति धेरै चासो हुनुका कारण अहिले संसारभर महामारीको रूपमा फैलिँदै गएको हुनाले उपयोगी जनशक्तिमा कमी आउने हुनाले, बेलैमा ध्यान नदिँदा उपचार महँगो पर्नजाने हुनाले र मृत्युदर बढी हुनाले हो । कुनै पनि देश, वर्ग, जाति, धनी—गरिब, पुरुष वा महिला, बालक, वृद्धसमेत यस रोगबाट अछुतो छैनन् ।

अहिले पनि मधुमेहीहरूमध्ये ५० प्रतिशतमा आफूलाई मधुमेह लागेको जानकारी छैन । लक्षण सबैलाई नहुने हुनाले धेरै मानिसलाई लामो समयसम्म मधुमेह भैराखेको हुनसक्छ र जब यो पत्ता लाग्छ, त्यो बेलासम्म यसको दीर्घकालीन असरहरू देखा परिसकेको हुनसक्छ । प्रत्येक व्यक्तिले स्वस्थ जीवनशैली अपनाएमा ७० प्रतिशत मधुमेह रोकथाम गर्न सकिन्छ र सन् २०४० सम्म मधुमेही रोगीको संख्यामा १६ करोडले कमी ल्याउन सकिन्छ । यो वर्ष २०१६ को विश्व मधुमेह दिवसको मुद्दा ‘मधुमेहमा नजर राख्ने’ राखिएको छ । यो वर्षको मुख्य सन्देश भनेको मधुमेहको लागि एकपटक भए पनि टेष्ट गरेर यसको दीर्घकालीन जटिलताबाट बचौं भन्ने छ । अहिले पनि संसारमा करिब ३० करोड मानिसलाई मधुमेह भएर पनि थाहा नभएको हुनाले उनीहरूलाई परीक्षण गर्नुपर्ने धेरै आवश्यकता देखिन्छ ।

विश्वमा अहिले वर्षेनि ६.७३ खर्ब अमेरिकी डलर मधुमेह र यसको जटिलताहरूको उपचारमा खर्च भैराखेको छ । जति मधुमेहको जटिलता बढ्छ, उति उपचार खर्च महँगो पर्न जान्छ । अहिले संसारमा हरेक हप्ता मधुमेहका कारण १४० जनाको खुट्टा काट्नुपर्ने अवस्था छ भने १४०० जनालाई मुटुले राम्रो काम नगरेको अवस्था र ५४० जनालाई पक्षाघात भैरहेको अवस्था छ । त्यस्तै मधुमेह नियन्त्रणमा नराखे अन्धोपनको सम्भावना २५ गुणा बढी र मिर्गौला बिग्रिने सम्भावना ५ गुणा गढी हुन्छ । त्यसैकारण यी सबै जटिलताहरूबाट बच्न र उपचार खर्च कटौती गर्नका लागि समयमै मधुमेह पत्ता लागेर मधुमेह नियन्त्रणमा राख्नु जरुरी छ । अन्तर्राष्ट्रिय मधुमेह संघको यस वर्षको विश्व मधुमेह दिवसको अभियान नोभेम्बर महिनाभरि १० लाख मानिसहरूमा मधुमेहको रगत जाँच गरी मधुमेह समयमै पत्ता लगाउनु रहेको छ ।

मधुमेह अहिले महामारीको रूपमा देखिनुका विभिन्न कारणहरू छन् । बढ्दो सहरीकरण, बसाइँ—सराइ, खानपिनमा लापरबाही, गुलियो, चिल्लो र फास्टफुडको बढी सेवन, सुविधासम्पन्न र निस्क्रिय जीवनशैली, नियमित व्यायामको कमी तथा तनाव प्रमुख कारण हुन् । साथै अध्ययनहरूले मिसावट र केमिकलको बढ्दो प्रयोगले पनि मधुमेह बढिरहेको देखिएको छ । मधुमेह रोगथाम गर्न सकिने रोग भएकाले नेपालमा यस रोगसँग सम्बन्धित जनचेतना फैलाउनुपर्ने देखिन्छ । विकट र दुर्गम ठाउँहरूमा मधुमेह सम्बन्धी साधारण रगत जाँच पनि हुन गाह्रो छ । यसले गर्दा मधुमेह समयमै पत्ता नलागी अकालमा ज्यान गुमाउनेहरूको संख्या धेरै छ । त्यसकारण मधुमेह सम्बन्धी चेतना चारैतिर फैलाएर यो रोगबाट हुनसक्ने नराम्रा परिणामहरूबाट बच्न सकिन्छ ।

http://kantipur.ekantipur.com/news/2016-11-14/20161114080325.html

इन्सुिलन भ्रम र यथार्थ

2016-12-10T20:20:00.002+05:45

१. पेटमा रहेको प्यान्क्रियाजले इन्सुलिन हर्मोन प्रदान गर्छ । इन्सुलिनले रगतमा भएको सुगरलाई कम गर्छ । त्यसैले इन्सुलिनको कमी भएमा वा इन्सुलिनले राम्ररी काम गर्न नसकेको अवस्थामा सुगर हुन्छ ।

२. मानिसलाई सुगर भएमा घटाउने औषधि सेवन गर्नुपर्छ । खाने औषधिले प्यान्क्रियाजबाट इन्सुलिन उत्पादन गर्छ, जसले गर्दा सुगर कम हुन्छ । लामो समयसम्म यी औषधि लिएमा बिस्तारै प्यान्क्रियाजको इन्सुलिन निकाल्ने क्षमता घट्दै जान्छ । निश्चित समयपछि यसले कुनै पनि इन्सुलिन निकाल्न सक्दैन । त्यसपछि सुगर कन्ट्रोल गर्न बाहिरबाटै इन्सुलिन दिनुपर्ने हुन्छ ।

३. सुरुकै अवस्थामा इन्सुलिन लिँदा शरीरलाई फाइदा गर्छ । यदि सुरुकै अवस्थामा इन्सुलिन लिएमा प्यान्क्रियाजको इन्सुलिन उत्पादन गर्ने क्षमता रहिरहन्छ । अर्थात्, यसलाई आराम मिल्छ । विभिन्न अध्ययनले देखाएको अध्ययनअनुसार सुरुकै अवस्थामा केही समय इन्सुलिन लिएर बन्द गरेमा लामो समयसम्म विनाकुनै औषधि सुगर कन्ट्रोल हुन्छ । त्यसकारण सुगरमा इन्सुलिन सबैभन्दा राम्रो औषधि हो ।

इन्सुलिन लगाउन किन डर ?

इन्जेक्सनको डर । सुगर कम भएर बेहोस हुने डर । एकचोटि इन्सुलिन सुरु भएपछि सधैँ लगाउनुपर्ने डर । महँगो होला कि भन्ने डर । बाहिर जाँदा इन्सुलिन लगाउन मिल्दैन भन्ने डर । इन्सुलिन लगाउँदा छालामा समस्या आउला भन्ने डर ।

के हो सत्य ?
१.अहिले इन्सुलिनका सुई यति मसिना भइसके कि सुई लगाएको पत्तै हुँदैन । औषधि खानुभन्दा पनि सजिलो भइसकेको छ ।
२. खाने औषधिले पनि सुगर कम गराएर बेहोस हुनसक्छ । सावधानी अपनाएमा यस्तो कहिल्यै पनि हुँदैन । सुगर कम हुँदा एकैचोटि पसिना आउने, मुटुको धड्कन तेज हुने, हात काम्ने हुन्छ । यस्तो भएमा एक गिलास पानीमा तीन चम्चा ग्लुकोज पाउडर घोलेर खाएमा बेहोस हुने अवस्था कहिल्यै आउँदैन । त्यसैले सुगरका बिमारीले साथमा ग्लुकोज पाउडर अथवा टफीजस्ता केही मिठा कुरा साथमै राख्न जरुरी हुन्छ ।
३. एकचोटि इन्सुलिन लगाएपछि सधैँ लगाउनुपर्छ भन्ने जरुरी छैन । सुगर कन्ट्रोल भएपछि इन्सुलिनको डोज घटाउँदै ट्याब्लेटमा चेन्ज गर्न सकिन्छ । तर, केही अवस्थामा सधैँ इन्सुलिन लगाउनुपर्छ । किड्नीको समस्या देखिएमा वा तीनवटा भन्दा बढी खाने औषधिबाट सुगर कन्ट्रोल नभएमा नियमित इन्सुलिन लगाउनुपर्छ ।
४.इन्सुलिनको प्रकृतिअनुसार सस्तो तथा महँगो हुन्छ । महँगा इन्सुलिन र सस्ता इन्सुलिनको काम एकै हो । फरक के मात्र हो भने महँगो इन्सुलिन खाना खानुभन्दा ५ मिनेटअगाडि लाउनुपर्छ । तर, सस्तो इन्सुलिन ३० मिनेटअगाडि लगाउनुपर्छ ।
५.बाहिर जाँदा इन्सुलिन लिएरै जान सकिन्छ । भाइलवाला इन्सुलिनका लागि अइस प्याक चाहिन्छ, तर पेनवाला इन्सुलिन त्यतिकै लिएर जान मिल्छ । तर, घामबाट जोगाउनुपर्छ ।
६. इन्सुलिन तरिका जानेर लगाउँदा छालामा केही समस्या आउँदैन ।

- See more at: http://www.enayapatrika.com/2016/08/81415#sthash.x2LpbZqA.dpuf

गर्भवतीलाई मधुमेह बच्चालाई बढी खतरा

2016-12-10T20:16:00.003+05:45

गर्भवती महिलामध्ये पाँचदेखि दश प्रतिशतमा मधुमेहको समस्या देखिने गर्छ । गर्भावस्थामा मधुमेह देखिनुलाई जेस्तेसनल मधुमेह भनिन्छ । यस्तो मधुमेहले आमा र पेटमा भएको बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा नराम्रो असर गर्छ । अधिकांश महिलामा यो मधुमेह सुत्केरी भइसकेपछि हराउने गरे पनि गर्भावस्थाको वेला भने निकै नोक्सान गरिरहेको हुन्छ । पेटमा रहँदा मात्रै होइन, जन्मिसकेपछि पनि शिशु खतरामा हुन्छन् :

गर्भवती हुनुभन्दा अगाडि नै महिलामा मधुमेह भएमा या गर्भवती भइसकेको अवस्थामा मधुमेह राम्रोसँग नियन्त्रणमा ल्याइएन भने समस्या निम्तिन सक्छ । गर्भावस्थाका सुरुकै दिनहरूमा मधुमेह नियन्त्रित नभएमा शिशुको शारीरिक बनावटमा असर हुन्छ । मधुमेहकै कारण विकलांग बच्चा जन्मिने खतरा हुन्छ । बच्चाको मुटु, दिमाग र ढाडमा सीधै असर गर्नसक्छ ।

गर्भवती महिलामा मधुमेह लाग्दा गर्भपात हुने सम्भावना अत्यधिक हुन्छ । गर्भावस्थाका पछिल्ला महिनाहरूमा शिशुलाई पोषण अत्यधिक बढी भएर शारीरिक तौल बढ्न पुग्छ । बच्चा सामान्यभन्दा बढी तौलको हुँदा प्रसवकालमा चोटपटक लाग्ने, सामान्य तरिकाले जन्मिन नसकेर अप्रेसन गर्नुपर्ने तथा शिशुको मृत्यु नै हुनसक्ने जोखिम रहन्छ ।

मधुमेहरोग लागेका महिलाको पेटमा भएको बच्चा जन्मिएपछि पनि मृत्यु हुनसक्ने खतरा रहन्छ । उमेर नपुग्दै बच्चा जन्मिने सम्भावना बढी हुने भएकाले मृत्युको खतरा उच्च हुन्छ । जन्मिनेबित्तिकै नवजात शिशुमा चिनीको मात्रा धेरै घटेर कम्पन हुने वा बेहोस हुने हुन्छ ।
मधुमेह रोगी आमाको बच्चामा रहेको बच्चा जन्मिनेबित्तिकै श्वासप्रश्वासमा पनि समस्या देखिन सक्छ । यस्ता शिशुलाई कृत्रिम श्वास दिनुपर्ने हुनसक्छ । यस्तो समस्या धेरैजसो समय नपुग्दै जन्मिने बच्चामा देखिन्छ ।

यो पनि
३० वर्षभन्दा बढी उमेरका गर्भवती महिलालाई मधुमेहको खतरा बढी हुन्छ । परिवारमा अन्य सदस्यलाई मधुमेह छ भने या मोटोपन बढी छ भने पनि मधुमेहको सम्भावना उच्च रहन्छ ।

अघिल्लापटक गर्भवती हुँदा मधुमेह देखिएको थियो भने या चार केजीभन्दा ठूलो बच्चा जन्मेको भए अर्कोपटक पनि समस्या निम्तिने दर उच्च रहन्छ । महिनावारी गडबडीका कारण पनि मधुमेह निम्तिने गर्छ ।

- See more at: http://www.enayapatrika.com/2016/07/78323#sthash.TY77uyxT.JaXAgDr9.dpuf

के हो मधुमेह रोग ? कसरी जोगिने ?

2016-12-10T20:14:00.001+05:45

रगतमा चिनीको मात्रा आवश्यकता भन्दा बढी हुने अवस्थालाई चाहि मधुमेह अर्थात चिनीरोग भएको भन्दछौँ । हाम्रो शरीरमा इन्सुलिन भन्ने हर्मोन हुन्छ । यो हर्मोन पेटमा अर्थात पेङक्रियाजले उत्पादन गर्छ ।

यसको उत्पादन कम भयो भने या हर्मोनले राम्रोसंग काम गर्ने अवस्था भएन भने रगतमा चिनीको मात्रा बढ्छ । रगतमा चिनीको मात्रा बढेपछि यसलाई हामी मधुमेह रोग लागेको भन्दछौँ । यसको समयमा सहि उपचार हुन सकेन भने बिभिन्न जटिलताहरु ल्याउँछ । विश्वमा ८.६ प्रतिशत मानिसलाई मधुमेह रोग लागेको अनुमान छ । नेपालमा पनि मधुमेहबाट प्रभावितहरुको प्रतिशत त्यहि हाराहारीमा रहेको अनुमान छ ।

हामीले गतवर्ष केही ठाँउमा गरेको स्क्रिनिङको तथ्यांक केलाउँदा परीक्षण गरिएका मध्ये ८.४ प्रतिशतमा मधुमेहरोग देखिएको थियो । गतवर्ष हामीले चितवन, भक्तपुर, काठमाडौँ र ललिपतुरमा स्क्रिनिङ क्याम्प राखेका थियौँ ।

मधुमेह रोग लागेको थाह पाउने मापदण्ड के ?
सामान्यतया स्वस्थ मान्छेमा खाली पेटमा रगतको जाँच गर्दा सुगर लेभल १०० भन्दा कम या कुनै पनि बेला अर्थात रेन्डम जाँच गर्दा १४० भन्दा कम हुनुपर्छ ।

मधुमेह रोग लाग्यो भन्नलाई खाली पेटको जाँच गर्दा सुगर लेभल १२६ भन्दा माथि र खाना खाएपछि २०० भन्दा माथि पुग्नु पर्छ । यो बीचको लेभल अर्थात खाली पेटमा १०० देखि १२५ सम्मको अवस्था र खाना पछिको १२६ देखि १९९ सम्मको अवस्थालाई प्रि डायबिटिजको अवस्था अर्थात मधुमेह हुने सम्भावना भएको अवस्था भनेर बुझ्नु पर्छ ।

मधुमेह बच्चा, बयस्क र बृद्ध जुनसुकै उमेरमा लाग्न सक्छ
मधुमेह दुई किसिमको हुन्छ । टाइप वान (प्रकार एक) र टाइप टू (प्रकार दुई) । प्रकार एक वाला मधुमेह बच्चाहरुमा देखिन्छ । यो प्रकारको मधुमेहमा शरीरमा इन्सुलिनको उत्पादन बन्द नै हुन्छ । अर्थात बाँच्नका लागि इन्सुलिन दिनैपर्छ । औषधिले काम गर्दैन । यो जन्मजात भन्न मिल्दैन जन्मेको केही बर्षपछि बच्चाहरुमा यस्तो अवस्था देखिन्छ ।

प्रकार दुई वाला मधुमेह अलि उमेर भएपछि देखिन्छ । तर हिजोआजको जीवनशैली र खानपानका कारण कम उमेरमै पनि यस्तो देखिएको छ । अहिले बच्चाहरुमै मोटो पन बढेकोले प्रकार दुईवाला मधुमेह देखिन थालेको बताइन्छ । नेपालमा पनि यसको प्रभाव देखिन थालिसकेको छ ।

मधुमेहको लक्षण सबैमा देखिदैन

मधुमेह रोग पहिल्यै लक्षण देखिएर लाग्न पनि सक्छ, लक्षण विना नै लाग्न पनि सक्छ । विभिन्न अनुसन्धानले के देखाएको छ भने मधुमेह भएकाहरुमध्ये झण्डै ५० प्रतिशतले आफूलाई मधुमेह भएको छ भनेरै थाह पाउन सक्दैनन् । किनभने लक्षण नै हुँदैन् कतिपयलाई ।

पिसाव लाग्ने, पानी प्यास लाग्ने, खान बढी मन लाग्ने जस्ता जुन प्रमुख लक्षण भन्छौँ आधा जसोमा त्यो लक्षण नै हुँदैन । त्यसैले जति मधुमेहका रोगी छन आधालाई रोग भएको थाह छैन भन्ने अनुमान छ ।

मधुमेहले महिला पुरुष भनेर भेदभाव गर्दैन । न धनी गरीब, न त जात धर्म बर्ण, न उमेर र लिंग सबैमा यो रोग देखिन्छ । यदी समयमै सतर्कता अपनाइएन भने ।

मधुमेह हो भनेर चिन्ने लक्षण के के हुन् ? कसरी थाह पाउने त ?

मैले फेरी पनि भने मधुमेह रोगको लक्षणहरु हुन पनि सक्छ नहुन पनि सक्छ तर केही लक्षणहरु यसप्रकार छन् ।

खाना रुचेर पनि तौल घटदै जाने ।
पिसाव सामान्य भन्दा धेरै पटक लाग्ने ।
मुख सुख्खा हुने, प्यास धेरै लाग्ने
भोक बढी लाग्ने तर दुव्लाउदै जाने
कमजोरी हुने र खुट्टाहरु झम्झमाउने
खुट्टाहरु पोल्ने
पिसावमा कमिलाहरु देखिने
घाउहरु छिटो निको नहुने

धेरै जनाले सोध्नुहुन्छ धेरै पटक पिसाव भनेको कति पटक हो ? तर म के भन्छु भने सामान्य भन्दा बढी अर्थात दिनमा दुई तीन पटक पिसाव हुन्थ्यो भने अव चाहि ८ -१० पटक लाग्न थाल्यो भने मधुमेहको शंका गर्नुपर्छ । रातीमा पनि दुई तिन पटक उठन परयो भने शंका गर्नुपर्छ ।

हरेक स्वस्थ मानिसले बर्षमा एक पटक मधुमेहको जाँच गराउनै पर्छ

लक्षणको आधारमा यसको पहिचान सहज हुने भयो तर लक्षण नदेखिकन रोग लाग्यो भने समस्या पर्छ । त्यसैले हरेक स्वस्थ मानिसले बर्षको एक पटक रुटिन टेष्ट गराउनुपर्छ । हरेक व्यक्तिले ३० बर्षको उमेर कटेपछि बर्षमा एक पटक मधुमेहको जाँच गराउनुपर्छ ।

मधुमेह नियन्त्रण भएन भने के हुन्छ ?
मधुमेह भएर नियन्त्रणमा राख्न सक्नु भएन भने यसले धेरै अंगलाई असर गर्न सक्छ । टाउको देखि खुट्टासम्म त्यममध्ये प्राय देखिने एउटा असर भनेको आँखामा हुने गर्छ । आँखाको पर्दालाई असर गर्छ । त्यहाँ असर गरेर रगत जम्छ । त्यसपछि त्यो आँखा च्यातिने र अन्धोपनमा हुन जाँने हुन्छ । नेपालमा मधुमेहका कारणले हुनसक्ने अन्धोपनको सम्भावना २५ गुना बढी हुन्छ ।

अर्को असर मिर्गौलामा असर गर्छ । मिर्गौलाबाट प्रोटिन लिक गराएर मिर्गौला फेल हुने सम्भावना पाँच गुनाले बढ्छ । मुटु हृदयघात, मस्तिस्कघात हुने सम्भावना दोव्वर हुन्छ ।पक्षघाते सम्भावन पनि धेरै नै हुन्छ ।

त्यसपछि खुट्टाको नसालाई समेत असर गरेर खुटाको घाउन निको नहुने र खुटामा काटनुपर्ने सम्भावना २० गुना बढी हुन्छ । यी मुख्य हुन तर अन्य फुटकर असरहरु भई रहन्छ ।

यसले पिसावमा इन्फेक्सन हुने सम्भावना बढाउछ । पिसाव वा निमोनियाहरु भईरहन्छ ।
अन्य संक्रमणहरु
पेटको समस्या भइरहने , कसैलाई झाडा पखला, कसैलाई कब्जियत भइरहने हुन्छ । कसैलाई उल्टी भरहने । कसैलाई डिप्रेसन पनि ल्याउन सक्छ ।

यसकै कारणले कतिपयमा यौन इच्छामा कमी आउने या यौन दुर्बलता बढाउने सम्भावना पनि बढी हुन्छ ।

के कारणले हुन्छ मधुमेह ?
प्रकार दुई मधुमेह मुख्य त दुई प्रकारले हुन्छ । एउटा बंशजको आधार अर्थात परिबारको एक सदस्यलाई भयो भने त्यो जिनको आधारमा सन्तानहरुमा देखिने । यस्तो सम्भावना ५० प्रतिशत रहन्छ ।

अर्को भनेको जीवन शैली नै हो । त्यो भनेको मोटोपन नियन्त्रण हुन नसक्ने, व्यायममा कमी, खानपानमा गडबढी नै हो । चिल्लो गुलियो र क्यालोरी भएको खानेकुरा नै दुम्मन हुन ।

बंषाणुगत समस्या भएपनि जीवन शैली सुधार्नु भयो भने नरहने सम्भावना पनि हुन्छ । तर मेरो बंशजमा छैन भनेर जीवन शैली सुधारेन भने हुने सम्भावना बढि हुन्छ ।

मधुमेह विरामीले खानपान र जीवनशैलीमा गर्नुपर्ने सुधार ?
सामान्य खानपान अपनाउनु नै राम्रो हो । तर त्यसमा बिचार पुरयाउनुपर्छ । क्यालोरी भएको चिज अर्थात भात, मैदा, आलु, गुलियो चिल्लो फ्याट बढी हुने चिजहरुको कम सेवन गर्नु राम्रो ।

व्यायम नियमीत हुनुपरयो । व्याडमिन्टन, खेल खेल्नुस , दिनमा आधा घण्टा हिड्नुस । अरु शारीरिक परिश्रम गर्नुहोस् ।

- See more at: http://www.nepalihealth.com/2016/11/14/12547/#sthash.9tcfUlZZ.L2PgrDxz.dpuf

थाइराइड कम या बढी हुँदा यस्तो हुन्छ ?

2016-12-10T11:22:00.004+05:45

विभिन्न कारणले थाइराइड ग्रन्थिले थाइराइड हर्मोन कम या बढी उत्पादन गर्नुलाई थाइराइड समस्या भनिन्छ । ग्रन्थिले हर्मोन कम उत्पादन गर्दा हुने समस्यालाई हासिमोटोज थाइराइड डिजिज र बढी उत्पादन गर्नुलाई ग्रेप्सडिजिज भनिन्छ । लक्षण थकावट धेरै हुने । अल्छीपना हुने । स्मरणशक्ति कम हुँदै जाने । कपाल झर्ने, मोटाउने । जिउ सुन्निने, दुख्ने । महिलाको महिनावारीमा गडबडी हुने । निःसन्तानको समस्या हुने । कब्जियत हुने । छालाका राैँ परिवर्तन हुने । बढी हुँदा देखिने लक्षण पसिना धेरै आउने । मुटु ढुकढुक हुने । दुब्लाउँदै जाने । महिनावारी गडबडी हुने । गलगाँड देखिने । हर्मोनको कारण थाइराइडमा समस्या भएमा रोग आफैँ निको हुँदैन । जिन्दगीभर नै औषधि खाइरहनुपर्छ । औषधि ट्याब्लेट र विकिरणका रूपमा पनि हुन्छन् । केही केसमा भने गलगाँड देखिएर औषधि खाँदा निको भएको पनि छ । कहिलेकाहीँ आँखामा पनि असर गर्छ । ग्रन्थि बढ्न सक्छ आयोडिन कम या बढी हुँदा, भाइरल इन्फेक्सन हुँदा, अटोइम्युन डिजिज हुँदा वा खानपानमा मिसावटले पनि ग्रन्थिमा गलगाँड पलाउँछ । विभिन्न किसिमका रासायन मिसिएक खाद्य पदार्थ सेवन, वातावरणीय विषादी र वंशाणुगत कारणले पनि यो रोग लाग्न सक्छ । सबैभन्दा ठूलो कुरो यस्तो गलगाँडमा क्यान्सर छ–छैन भनेर समय–समयमा जाँच गराउनुपर्छ । ग्रन्थि बढ्दा गलगाँड देखिने । घाँटी दुख्ने । ठूलो हुँदै जाँदा सास फेर्न गाह्रो हुने । खाना खान गाह्रो हुने । उपचार विधि गलगाँड मात्र छ भने अप्रेसन गरेर निकाल्ने । निगरानीमा राख्ने, बढ्दै गयो भने शल्यक्रिया गरी फाल्ने, नत्र त्यत्तिकै छाडिदिने । गलगाँडलाई वर्षमा एकपटक क्यान्सर भयो कि भनेर सुइजाँच गर्नुपर्छ । केही गलगाँड बढ्दै गएर क्यान्सर पनि हुन सक्छ । थाइराइड क्यान्सर थाइराइड क्यान्सर अन्य क्यान्सरजस्तो डरलाग्दो हुँदैन । धेरैजसो यस्तो केसमा उपचार सहज हुन्छ । उपचारपछि यो पूर्ण रूपमा निको हुने क्यान्सर हो । लक्षण थाइराइड क्यान्सरमा पनि गलगाँड पलाउने हुन्छ । स्वर परिवर्तन हुने । गलगाँड ठूलो भएर सास फेर्न गाह्रो हुने । खाना नलीलाई असर गरेर खाना निल्न गार्हा् हुन्छ । जाँच गरेर हेर्दा क्यान्सर देखिन सक्छ । उपचार गर्दा सहजै निको भएपछि पनि नियमित औषधि खानुपर्छ । चिकित्सकको सम्पर्कमा रहिरहनुपर्छ । थाइराइडसम्बन्धी बुझ्नुपर्ने कुरा अटोइम्युन थाइराइड वंशाणुगत थाइराइड हो । बन्दा–काउली खानुँहुदैन भन्ने हल्ला हो । तर, एकजनाले दिनमा एक किलोभन्दा बढी खाएमा मात्र असर पर्छ । आयोडिन कम वा बढी सेवन गर्नुहुँदैन । वंशाणुगत थाइराइड समस्या पुरुषभन्दा महिलामा बढी देखिन्छ । यो समस्या १० जना महिलामा देखिँदा एकजना पुरुषमा देखिएको छ । महिलालाई बढी देखिनुको कारण हर्मोनको परिवर्तन पुरुषभन्दा बढी महिलामा हुनुले हो । - See more at: http://etajakhabar.com/11/20/48598#sthash.TKeH9oiR.dpuf

प्रजनन उमेरका महिलाको रोग, जसले अनुहारमा रौं उमार्छ

2016-12-10T11:21:00.000+05:45

पीसीओएस् अर्थात महिनावारी गडबडीका कारणहरु

हर्मोनको गडबडीका कारण पछिल्लो समय महिलाहरुमा विभिन्न रोग देखिन थालेका छन् । थाइराइड, मधुमेह बाहेक पनि हर्मोनको गडबढीकै कारण महिलाहरुमा देखिने अर्को ठूलो समस्या भनेको पीसीओएस् हो ।

यो रोगका बारेमा अझै पनि धेरै मानिसलाई थाहा नहुन सक्छ । यो रोग विशेषगरी प्रजनन उमेर समूह (२०-४०) वर्ष उमेर समूहका महिलामा बढी देखिने गर्छ । यो रोग लागेमा कोही महिलालाई निसन्तानपन देखिने गर्दछ ।

जब कि यसबारे पर्याप्त जानकारी प्राप्त गरी समयमै उपचार गरेको खण्डमा यो रोगबाट छुटकारासमेत पाउन सकिन्छ ।

के हो पिसीओएस् रोग ?

पिसीओएस् भनेको पोलिसिस्टिक ओभरी सिण्ड्रोम हो । यो हर्मोनको गडबढीका कारण हुने एक प्रकारको रोग हो । सामान्यतया, प्रत्येक महिलाहरुमा केही हदसम्म पुरुषको हर्मोन हुने गर्छ र प्रत्येक पुरुषमा केही मात्रामा महिलाको हर्मोन हुने गर्दछ ।

पोलिसिस्टिक ओभरी सिण्ड्रोम (पीसीओएस्) भएका महिलामा पुरुषको हर्मोन केही मात्रामा बढी हुने गर्दछ । जसले गर्दा महिलाहरुमा महिनावारीको गडवडी हुने, शरीर तथा अनुहारहरुमा रौं पलाउने, डण्डीफोर धेरै आउने, कपाल झर्ने, तौल बढ्दै जाने र भविष्यमा गएर उच्च रक्तचाप, उच्च कोलेस्ट्रोर तथा मधुमेहसँगै बढेर जाने लगायतको समस्या देखिने गर्दछ ।

कसैकसैमा भने यो रोगका कारण निःसन्तानपन एवं बाझोपनाको समस्या समेत आउने गर्छ ।

महिलाहरुमा भएको हर्मोनको रोग मध्य पीसीओएस् रोग साधारण समस्यामध्येमा पर्छ । यो थाइरोइडपछिको महिलामा देखिने दोस्रो ठूलो समस्या हो । यो समस्या महिलाहरुमध्ये पनि धेरैलाई हुने गर्दछ ।के हुन् लक्षण ?

मूलतः यो समस्या महिलाहरु किशोरावस्थामा प्रवेश गरेसँगै सुरु हुने गर्दछ । जसलाई हामी सामान्य भाषामा महिनावारीको गडवडी पनि भन्ने गर्दछौं । २० देखि ४० वर्षका युवामा बढीमात्रामा देखिने यो रोग विशेषगरी प्रजनन उमेरका महिलाहरुमा बढी हुने गर्दछ ।

पीसीओएस् हुने कारण के हो ?

महिलाहरुमा पीसीओएस् विभिन्न कारणले हुने गर्दछ । जसमध्य वंशज एउटा कारण हो । यदि आमालाई यो रोग लागेमा ऊबाट जन्मिएका छोरीहरुमा पनि यो समस्या देखिने गर्दछ ।

खानपिन, आधुनिक जीवनशैलीका कारण तथा मोटोपना हुने मानिसमा पनि यो समस्या देखिने गर्दछ ।
त्यस्तै, वातावरणीय प्रदुषण, खानामा मिसावट, विभिन्न विषाक्त रसायनको प्रयोगले पनि यो लगायत विभिन्न प्रकारका हर्मोनका रोग निम्तिने गर्दछ ।

के यो रोग पुरानो रोग हो ?

त्यसो त यो रोग पुरानै मानिन्छ । नेपालमा किन नयाँ देखियो भने पहिले पहिले मानिसहरुलाई यसबारे धेरै जानकारी हुँदैनथ्यो । यो सम्बन्धी विशेषज्ञहरुको कमी हुँदा यो रोग पत्ता लगाउन कठिन हुने गर्दथ्यो ।

अहिले हर्मोनका विशेषज्ञ नेपालमा उपलब्ध हुन थालेपछि तथा यस सम्बन्धि जाँच तथा उपचार हुन थालेपछि यो रोग बढेको देखिन्छ । तर, यर्थाथमा भन्नु पर्दा यो पहिलेदेखि नै भइरहेको रोगमध्यको एक हो ।

यो रोग हर्मोनको गडबडीका कारणले हुने भए पनि यसमा र थाइराइड रोग बीच खासै कुनै सम्बन्ध रहँदैन । यी दुवै भिन्नाभिन्नै रोगहरु मध्यमा पर्दछ । तथापि थाइराइड रोग महिलामा बढी देखिने र यो रोग पनि महिलाहरुसितै सम्बन्धित हुने भएकाले थाइराइड रोग भएकाहरुलाई पीसीओएस् हुने सम्भावना पनि बढी मात्रामा रहने गर्छ ।

कसरी गर्न सकिन्छ रोकथाम ?

बंशजका कारण यदि कसैलाई यो रोग लागेको छ भन्ने त्यसको रोकथाम गर्न सकिन्न । तर, वातावरणीय कारण जस्तै, खानपिन, आधुनिक जीवनशैलीका कारण हो भने जीवनशैली परिवर्तन गर्न लगाएर, तौल घटाएर पनि केहीहदसम्म यो रोगको लक्षण कम गर्न सकिन्छ ।

त्यस्तै, रसायन प्रयोग भएको खानेकुरा, सागसब्जी, फलफूल, माछामासुको पहिचान गरी त्यस कुराको न्यून सेवनले पनि यो रोग लाग्नबाट आफूलाई बचाउन सकिन्छ ।

उपचार विधि

सामान्यतः यसको उपचार लक्षणमा भर पर्ने गर्दछ । मानिसको लक्षण अनुसार नै चिकित्सकहरुले विभिन्न विधिद्वारा यसको उपचार गर्छन् । त्यसबाहेक यी कुरा गरेमा पनि यसको उपचार गर्न सम्भव हुन्छ ।

१. त्यसका लागि पहिलो कुुरा भनेको तौल घटाउने नै हो । त्यसको लागि खानपिनमा ध्यान दिन तथा व्यायाम जरुरी छ ।

२. सामान्यतया कुनै महिलामा पुरुषको हर्मोन बढी भएमा त्यसले महिनावारी गडबडी गराउँछ । त्यस्तो परिस्थितिमा औषधीको माध्यमद्वारा चिकित्सकले बाहिरैबाट उक्त महिलालाई महिलाको हर्मोन सेवन गराएर पनि महिनावारी सुचारु ग्ाराउर्ने गरिन्छ ।

३. कसैमा यो रोगको कारण शरीर तथा अनुहारमा रौं पलाउने समस्या देखिएमा हर्मोनको औषधिद्वारा पनि यसको उपचार गरिन्छ ।

४. कोहीमा निसन्तानपन देखिएमा महिलाहरुलाई पाठेघरमा अण्डा राम्रो बनाउने औषधि सेवन गर्न लगाएर तथा अण्डालाई समयमा फुटाउने औषधि दिएर पनि निसन्तानपनको उपचार गरिन्छ ।

यस अर्थमा यसको उपचार सम्भव रहेको चिकित्सकको भनाई छ ।

यद्यपी कसैलाई पीसीओएस् भए नभएको कुरा त्यसको लक्षणबाट नै थाहा पाउन सकिन्छ । जसमा महिनावारीको गडबढी नै प्रमुख हो । वर्षमा कम्तीमा पनि ८ साइकल भन्दा कम महिनावारी भएमा त्यसलाई यो रोग लागेको शंका गरिन्छ ।

त्यस्तै, दण्डीफोर तथा रौं धेरै आएमा तथा विवाह भएको केही समयसम्म पनि निसन्तान देखिएमा यो रोयग लागेको शंका हुन्छ ।

त्यसबाहेक, पुरुषको हर्मोन धेरै हुने ‘टेस्टेस्ट्रोन’, ‘डिएच्एस्’ हर्मोनको चेकजाँचमार्फत पनि यो रोग लागे नलागेको पत्ता लगाउन सकिन्छ । भने अण्डासयको अल्ट्रासाउण्डमार्फत अण्डाशयमा सिस्ट भए , नभएको हेरेर पनि यो रोग पत्ता लाग्ने गर्दछ ।

यी हुन् मधुमेह रोग बारेमा सुनिने भ्रम र बास्तविकता

2016-12-10T11:17:00.000+05:45

भ्रम १. मधुमेह भएका बिरामीले भात, चिनी आलु खान हुन्न ?

बास्तबिकता : मधुमेह भएपछि भात खान हुँदैन चिनी खान हुँदैन, आलु खान हुँदैन भन्ने भ्रम छ । तर यथार्त के हो भने खान जे पनि हुन्छ । मधुमेहका बिरामीले शरीरमा जति क्यालोरी आवश्यक पर्छ त्यति खानु पर्छ ।

हामीले खाने पानी बाहेक हरेक खानामा क्यालोरी हुन्छ । कुनैमा बढी हुन्छ कुनैमा कम । बढी क्यालोरी हुने खानेकुरा कम गरेर खान सकिन्छ । जस्तै : मानौ तपाईँलाई १८०० क्यालोरी चाहियो भने एक कचौरा भात खानुभयो भने २०० क्यालोरी हुन्छ ।

एक चम्चा चिनीमा जम्मा २० क्यालोरी हुन्छ । दिनमा एक चम्चा चिनी हालेर खान के हुन्छ ? धेरै पो खान भएन त । त्यस्तै आलु पनि मिलाएर अर्थात कम मात्रामा खान सकिन्छ । त्यसैले मात्रा मिलाएर क्यालोरी मिलाएर धेरै कुरा खान सकिन्छ ।

भ्रम २. खानपान र व्यायमबाटै मधुमेहरोग नियन्त्रण गर्छु

बास्तबिकता : खानपान र व्यायमबाटै अर्थात जीवनशैलीमा सुधार गरेर मधुमेह रोगलाई जित्छु भन्ने भ्रम मात्रै हो । यस्तो केही समयलाई नियन्त्रण होला तर जिन्दगीभर नियन्त्रण हुन्छ भन्ने होइन ।

अर्थात औषधि पनि चाहिन्छ । तपाईँ मानौ खानपानमा सुधार गरेर जित्छु भन्नु भयो भने तपाईँ केही पनि खान पाउनुहुन्न । क्यालोरी नियन्त्रण गर्न भात , चिनि केही पनि खानु भएन । यसरी त जिन्दगी चलाउन सकिदैन । यसरी झन अस्वस्थ भईन्छ । अर्थात शरीरलाई आवश्यक क्यालोरी नै पाइदैन ।

भ्रम ३. इन्सुलिन भनेको अन्तिम अवस्थामा औषधिले काम नगरेपछि चलाउने सुई हो

बास्तबिकता : धेरै मधुमेहका विरामीमा हुने सबैभन्दा ठूलो भ्रम हो भन्छु म । इन्सुलिन भनेको अन्तिम अवस्थामा लगाउने सुई हो भन्दै कतिपय एकदमै आत्तिएको देखेको छु । कतिपयले लगाउनै नखोजेको समेत पाएको छु । तर यथार्तमा त्यो होइन ।

मधुमेह हुने भनेको पेन्क्रीयाजबाट इन्सुलिनको उत्पादन कम भएर हुने हो । मधुमेह भएपछि विस्तारै इन्सुलिनको मात्रा घट्दै जान्छ र एक दिन सून्य हुन्छ । त्यो सुन्य भईसकेपछि अर्थात अन्तिम अवस्थामा इन्सुलिन लगाउँदा केही फाईदा छैन् । किनकी एक त धेरै डोज चाहिन्छ । दिनमा दुई पटक होइन चार पटक पनि लगाउन पर्छ ।

यसले धेरै सुगरको रेसियोमा तलमाथि अर्थात गडबढी समेत पैदा गर्छ । त्यो बेलामा आँखा, मिर्गौलामा असर पारिसकेको पनि हुनसक्छ । त्यसैले त्यो बेलामा इन्सुलिन लाएर केही फाईदा छैन । त्यसैले हामीले अन्तिम अवस्थामा होइन बीच तिरै इन्सुलिन लगाउन भन्छौँ । त्यसो भयो भने कम डोज इन्सुलिनले दिनमा एक पटक लगाउदा पनि कभर हुन्छ ।

शरीरमा आफूसंग भएको इन्सुलिन बची राख्छ । सुगर पनि नियन्त्रणमा हुन्छ । त्यसैेले इन्सुलिन मधुमेहका लागि एकदमै राम्रो इलाज हो । जुन हर्मोनको कमीले मधुमेह हुन्छ । त्यो हर्मोन सुईबाट मात्रै दिन सकिने हुनाले इन्सुलिन सुई लगाउन भनिएको हो ।

तर हामीकहाँ डराएर हो या केले हो इन्सुलिन लिन निकै गाह्रो हुन्छ । कतिपयले इन्सुलिन इन्जेक्सन महंगो छ लगाउँदा दुख्छ वा बाहिर जाँदा लिएर जान गाह्रो हुन्छ भन्ने गरेको पनि सुनिन्छ । यो अर्को भ्रम हो ।

इन्सुलिन सुई महंगो पनि छ तर सस्तो सुईले उस्तै काम गर्ने पनि छ । त्यसैले महंगो नै लगाउन पर्छ भन्ने पनि छैन । यो सुई लगाउँदा दुख्दैन भनेपनि हुन्छ । अरु सुई जस्तो होइन यो एकदमै मसिनो हुन्छ । त्यस्तो दुखाउदैन ।बाहिर जाँदा पनि लिएर जान सकिन्छ । ट्राभल किटहरु पाइन्छ । त्यस्तो अप्ठेरो हुँदेन ।

- See more at: http://www.nepalihealth.com/2016/11/23/12891/#sthash.VjytKxL7.ESEbBFH0.dpuf

के हो थाइराइड रोग ? यस्ता छन् भ्रम र यथार्थ

2016-12-10T11:13:00.001+05:45

पछिल्लो समय थाइराइड रोगका बिरामी संसारभरि नै बढिरहेका छन् । खासमा थाइराइड हर्मोन शरीरलाई एकदम आवश्यक पर्छ । टाउकोदेखि खुट्टासम्म शरीरका हरेक अंगलाई यो हर्मोन चाहिन्छ । यसले शरीरको मेटाबोलिज्म (खानालाई शक्तिमा परिणत गर्ने प्रक्रिया) लाई नियन्त्रण गर्छ ।

थाइराइड ग्रन्थि हाम्रो घाँटीको तलपट्टि हुन्छ, जसले हर्मोन उत्पादन गर्छ । थाइराइड रोग लाग्यो भने हर्मोन बढी वा कम उत्पादन हुने समस्या हुन्छ । हर्मोन बढी हुनुलाई हाइपर थाइराइडिज्म र कम हुनुलाई हाइपो थाइराइडिज्म भनिन्छ ।

थाइराइड रोग चार किसिमका हुन्छन्, थाइराइड ग्रन्थिमै मासु वा डल्लो पलाउने, थाइराइड नोडुल वा क्यान्सर, हाइपर थाइराडिज्म र हाइपो थाइराडिज्म ।

थाइराइड रोग लाग्नुका कारणहरु निम्न छन्ः

१. थाइराइड रोग सामान्यतया शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतामा कमी भएकै कारण लाग्ने गर्छ । वंशानुगत रुपमा पनि यो रोगले सताउने गर्छ ।

२. रुघा लागेमा वा भाइरल इन्फेक्सन भएमा थाइराइड ग्रन्थिमा संक्रमण भएर यो रोग देखिन सक्छ ।

३. विभिन्न केमिकल्स (रसायन) र अन्य कारणले वातावरणीय प्रदुषणले गर्दा पनि यो रोग लाग्ने गर्छ ।

४. ल्ाामो समयसम्म औषधिका प्रयोगले पनि मानिसहरुमा थाइराइडको समस्या देखिने गर्छ । जस्तैः मानसिक रोग, मुटु रोगका बिरामीलाई प्रयोग गरिने औषधिका कारण पनि थाइराइड रोग लाग्न सक्छ ।

५. विभिन्न विकिरणको प्रयोगले पनि थाइराइड क्यान्सर हुने सम्भावना रहन्छ ।

थाइराइडका लक्षण

हर्मोनको गडबडी भएमा शरीरमा थाइराइड रोगका विभिन्न लक्षण देखा पर्न सक्छन् । त्यसमध्ये केही लक्षण यी हुन् ः

– कपाल धेरै झर्ने
– दुब्लाउने वा मोटाउने
– शरीरमा पसिना बढी आउने वा कम आउने
– निद्रा बढी लाग्ने वा कम लाग्ने
– कब्जियत हुने वा झाडापखाला लाग्ने
– महिनावारी गडबडी हुने
– मुटु जोडसँग ढुकढुक हुने
– हात काँप्ने
– गर्मी बढी हुने वा जाडो हुने
– छाला खस्रो हुने
– निःसन्तान समस्या ।

हाइपो थाइराइडिज्म

थाइराइड रोगमा पनि सबैभन्दा बढी देखिने समस्या भनेको हाइपो थाइराइडिज्म हो । हर्मोनको उत्पादन कम भएमा यो रोग लाग्छ । पुरुषको तुलनामा महिलामा यो रोग बढी देखिन्छ । खासगरी २० देखि ४० वर्ष उमेरसमूहका प्रजनन उमेरका महिलालाई बढी सताउँछ । यसका साथै सीमित रुपमा पुरुष तथा बालबच्चाहरुलाई पनि यो रोग लाग्न सक्छ ।

त्यसो त थाइराइड रोग लागेका मानिसले काउली र बन्दा खानै हुँदैन भन्ने भ्रम छ । तर, यो रोग खानपिनसित खासै सम्बन्धित हैन । दिनमा डेढ/दुई किलोभन्दा बढी काउली वा बन्दा खाएमा मात्र समस्या हुने हो । त्यति मात्रामा नेपालीहरुले प्रायः नखाने भएकाले खानेकुरासँग थाइराइडलाई जोडेर डराउनु पर्दैन ।

थाइराइडका बिरामीहरुले विशेषगरी आयोडिनयुक्त नुन र सी फुड (सामुद्रिक खाना) बाट जोगिनुपर्छ । बढी आयोडिन र समुद्रबाट निकालिएका माछाले हानि गर्छ । नेपालमै नदीनाला र पोखरीमा पाइने माछाले भने केही बिगार गर्दैन । तर, यस्ता खानेकुरा भरसक कम खानुपर्छ ।

हाइपो थाइराइड भएका बिरामीहरुमा मोटोपनको समस्या बढी हुने भएकोले मोटोपन घटाउन ध्यान दिनुपर्छ । ती बिरामीले विशेषगरी भात, आलु, मैदा, गुलियो, चिल्लो लगायतका क्यालोरी अधिक हुने खानेकुरा कम खानुपर्छ ।

हाइपर थाइराइडिज्म

हाइपर थाइराइड हाइपो जस्तो धेरैलाई लाग्ने रोगमा पर्दैन । यो रोग पनि बढीजसो प्रजनन उमेरका महिलामा देखिन्छ ।

त्यसो त हाइपर थाइराइडिज्म हाइपोको तुलनामा केही जटिल मानिन्छ । सही तरिकाले उपचार नभएमा यसले ज्यान नै जोखिममा समेत पार्न सक्छ । त्यसैले यसको उपचार समयमै गरिहाल्नुपर्छ । औषधिको सेवनबाटै यो रोग निको हुन्छ । कतिपय बिरामीले रेडियो एक्टिभ आयोडिन भन्ने विशेष किसिमको औषधि सेवन गर्नुपनर्ेे हुन्छ ।

थाइराइड नोडुल वा क्यान्सर

थाइराइड ग्रन्थिमा गिर्खा पलायो भन्दैमा त्यो क्यान्सर नै हुन्छ भन्ने छैन । तर, त्यसको लागि चिकित्सकको निगरानीमा बसेर फलोअफ गर्नु जरुरी हुन्छ । किनकि कतिपय त्यस्ता गिर्खा वा डल्ला पछि गएर क्यान्सरमा परिणत पनि हुन सक्छ । त्यो गिर्खालाई शल्यक्रियाबाट फाल्नुपर्ने हुन्छ ।

केही गरी थाइराइड क्यान्सर भइहाले पनि त्यो त्यति डरलाग्दो रोग भने हैन । यो निको हुने क्यान्सरमध्येमा पर्छ । तर, त्यसको पहिचान समयमा हुन जरुरी छ । कसैलाई थाइराइड क्यान्सर भए-नभएको साधारण भिडियो एक्स-रे र एफएन इसी जाँचबाटै थाहा हुन्छ । रोग पहिचानपछि यसको उपचार भनेको शल्यक्रिया नै हो । शल्यक्रियापछि पनि बिरामीले चिकित्सकको निगरानीमा बस्नुपर्ने हुन्छ ।

क्यान्सर भएको कसरी थाहा पाउने ?

कुनै पनि थाइराइडमा क्यान्सर देखा परेमा त्यसमा सुरुमा डल्लो पलाउँछ । बाहिरबाट नदेखिए पनि अल्ट्रासाउण्ड गर्दा डल्लो देखिन सक्छ । उक्त डल्लो जाँच गर्दा क्यान्सर भए-नभएको पत्ता लाग्छ ।

थाइराइडका बिरामीले थाइराइड ग्रन्थिमा क्यान्सर भए-नभएको पत्ता लगाउन वर्षमा कम्तीमा एक पटक थाइराइडको अल्ट्रासाउण्ड गर्नु उचित हुन्छ । थाइराइड नभएकाहरुले पनि घाँटीमा कुनै गिर्खा देखा परेमा चिकित्सकसित परामर्श लिइहाल्नुपर्छ ।

थाइराइडप्रतिको भ्रम

थाइराइडप्रति मानिसहरुमा धेरै भ्रम छ । हर्मोनको गडबडीका कारण थाइराइड रोग हुनेहरुमा निःसन्तानपनको समस्या हुने गर्छ । तर, त्यसको समयमै उपचार भएमा त्यो समस्या रहँदैन ।

थाइराइड रोगप्रतिको भ्रमकै कारण नेपालमा कयौं युवतीको थाइराइड रोगकै कारण बिहेबारीमा पनि समस्या हुने गरेको छ । सन्तान हुँदै नहुने डरले उनीहरुको बिहे नहुने गरेको छ । तर, थाइराइड रोगको उपचार समयमै भएमा अरु सामान्य युवती जस्तै थाइराइड रोग भएकाहरुमा पनि गर्भ रहने सम्भावना उत्तिकै रहन्छ ।

अर्को भ्रम छ, थाइराइड रोग लागेपछि काउली र बन्दा खान हुँदैन । जुन गलत हो । थोरै मात्रामा खाँदा त्यसले केही हानि गर्दैन ।

थाइराइडका बिरामीहरूमा औषधी सेवनबारे पनि भ्रम देखिन्छ । रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम हुने बिरामीले यो रोग लागेमा जीवनभर औषधि सेवन गर्नुपर्छ भन्ने सोचाइ छ । तर, त्यस्तो हैन । यदि भाइरल इन्फेक्सनको कारण यो रोग लागेको हो भने आफै निको हुन्छ । त्यसमा औषधिको सेवन केही समयको लागि मात्र आवश्यक पर्छ ।

कतिपय थाइराइडका बिरामीलाई औषधि खानु हँुदैन भन्ने पनि भ्रम छ । यसले शरीरलाई बिगार्छ भन्ने मान्यताका कारण उनीहरु आयुर्वेदिक उपचारतिर लाग्छन् । तर, हाइपो थाइराइडिज्म कम हुने बिरामीहरुको हकमा चिकित्सकले शरीरमा कम भएको हर्मोनलाई नै औषधिको रुपमा सेवन गराइरहेका हुन्छन् । यस अर्थमा यसभन्दा प्राकृतिक उपचार केही हुँदैन ।

अर्को भ्रम छ, व्यायाम गरेमा थाइराइड रोग निको हुन्छ भन्ने । हामी स्वस्थ रहन नियमित व्यायाम जरुरी त हुन्छ । तर, थाइराइड रोगमा भने व्यायामले कुनै काम गर्दैन । किनकि यो रोग जीवनशैली र शारीरिक कसरतसँग सम्बन्धित हैन ।

कतिपयमा थाइराइडले मधुमेह नित्याउँछ भन्ने पनि भ्रम रहेको पाइन्छ । खासमा यो सत्य होइन । तर, थाइराइड रोगमा मोटोपनको समस्या हुने र मोटोपनसँगै मधुमेह पनि निम्तिन सक्ने भएकोले त्यसप्रति सजग भने हुन जरुरी छ ।

त्यस्तै, कति मानिसलाई थाइराइड जटिल रोग हो भन्ने पनि भ्रम छ । तर, यो साधारण रोग हो, नियमित औषधि सेवनले निको हुन्छ ।

हर्मोनमा गडबढी, रोगको बाढी

2016-11-03T20:20:00.002+05:45

मधुमेह
इन्सुलिन भन्ने हार्मोनका कारण मधुमेह लाग्छ । हाम्रो पेटमा रहेको प्याङ्क्रियाजले इन्सुलिन हर्मोनको उत्पादन गर्छ । यसको मुख्य काम भनेको रगतमा रहेको चिनीको मात्रालाई सन्तुलनमा राख्ने हो । यदि इन्सुलिनको उत्पादनमा कमी आयो भने वा राम्रोसँग काम गर्न सकेन भने मधुमेह रोग लाग्छ । खाली पेटमा १०० एमजी÷डिएलभन्दा कम र खाना खाएको २ घण्टा पछि (पिपिबिएस) १४० एमजी÷डिएलभन्दा कम छ भने सामान्य मानिन्छ । तर खाली पेटमा (एफबिसि) १२६ एमजी\डिएलभन्दा वा त्योभन्दा माथि र खाना खाएको २ घण्टा पछि (पिपिबिएस) २०० एमजी÷डिएल वा त्योभन्दा माथि भएमा मधुमेह भएको मानिन्छ । यसका लागि रगतको जाँच गर्नुपर्ने हुन्छ ।

सुगर कम हुने रोग

इन्सुलिन कम उत्पादन भएर वा काम गर्न नसकेर मधुमेह लाग्छ भने इन्सुलिन उत्पादन बढी हुँदा सुगर कम हुने रोग लाग्छ ।
प्याङ्क्रियाजमा सानो ट्युमर पलाएर इन्सुलिनको उत्पादन बढी भयो भने मधुमेह नभएका व्यक्तिलाई पनि सुगर कम हुने रोग लाग्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा एकैपटक सुगर कम हुने, घबराहट हुने, मुटु ढुकढुक हुने, पसिना आउने, हात काँप्ने र समयमै उपचार भएन भने बिरामी बेहोस हुन्छ । प्रायः खालि पेटमा हुने यो समस्या लाखौंमा एक जनामा देखिन्छ ।

थाइराइड
थाइराइड ग्रन्थी घाँटीमा रुद्रघण्टीको तल हुन्छ । यस ग्रन्थीले थाइराइड हार्मोन उत्पादन गर्छ । यो हार्मोनले शरीरको मेटावोलिजमलाई नियन्त्रणमा राख्ने काम गर्दछ । थाइराइड हार्मोन बढी उत्पादन हुने अवस्थालाई हाइपरथाइराइड भनिन्छ भने कम उत्पादन भयो भने हाइपोथाइराइड हुन्छ । हाइपर र हाइपो थाइराइडको लक्षण पनि फरक–फरक हुन्छ । हाइपर थाइराइडमा व्यक्ति दुब्लाउदै जाने, गर्मी धेरै हुने, पसिना धेरै आउने, मुटु धेरै धकधक हुने, दिसा धेरैपटक लाग्ने, हातखुट्टा काम्ने, सास फुल्ने, निद्रा नलाग्ने, गलगाँड निस्कने, आँखा ठुलो हुँदै जाने, महिनावारी गडबड हुने, निसन्तान हुन जस्ता लक्षण देखा पर्छन् । त्यसैगरी हाइपो थाइराइडमा मोटाउदै जाने, जाडो धेरै हुने, छाला खस्रो हुने, काम गर्ने जाँगर नहुने, कपाल झर्ने, निद्रा धेरै लाग्ने, कब्जियत हुने, महिनावारी गडबड हुनेजस्ता लक्षण देखा पर्छन् । धेरै व्यक्तिमा टन्सिल बढ्ने र दुख्ने गरेको पाइन्छ ।

महिनावारीमा गडबडी र निसन्तान
महिनावारी गराउने हार्मोनलाई सेक्स हार्मोन भनिन्छ । यो हार्मोन २ किसिमका हुन्छन् । एउटा दिमागको तल रहेको पिट्युरी ग्रन्थीबाट निस्कने हार्मोन एलएच, एफएसएच र प्रोल्याक्टिन भन्ने हार्मोन हुन्छ भने दोस्रो डिम्बबाट निस्कने हार्मोन एस्ट्रोजन र प्रोजेस्टेरोन भन्ने हुन्छ । यी दुवैको कम्बिनेसनबाट महिनावारी हुनेगर्छ । यीमध्ये कुनै पनि हार्मोनमा गडबडी भएमा महिनावारीमा समस्या उत्पन्न हुन्छ ।१६ वर्षभित्र हुनुपर्ने महिनावारी कसै–कसैलाई २० वर्षसम्म पनि नहुने हुन्छ । महिनावारी भएपनि समयमा नहुनुको साथै रक्तश्राव धेरै हुने हुन्छ । पिट्ट्युरी ग्रन्थीका कारण महिनावारी गडबड हुनुलाई सेकेन्डरी हाइपोगोनाडीजम भनिन्छ । त्यसैगरी डिम्बमै समस्या भएर महिनावारी गडबड हुनुलाई प्राइमरी हाइपोगोनाडीजम भनिन्छ । सेक्स हार्मोनको उत्पादन राम्रोसँग हुन नसकेमा महिनावारीमा गडबडीका साथै निसन्तानको समस्या धेरै हुनसक्छ ।

महिलाको शरीरमा धेरैं रौं उम्रने
हार्मोनकै कारण महिलामा चाहिनेभन्दा धेरै रौं निस्कने हुन्छ । पुरूषमा जस्तै दाह्रीजुँगा आउने, छाति तथा यौनाङ्गलगायत शरीरका धेरै स्थानमा रौं आउने हुन्छ । टेस्टोस्टेरोन हार्मोनको उत्पादन धेरै भयो भने महिलामा यस्तो समस्या देखिन्छ । पोलिसिस्टिक सिन्ड्रोममा कारण पनि यस्तो हुनसक्छ । डिम्बाशयमा कुनै ट्युमरका कारण पनि कहिलेकाहीँ महिलाको शरीरमा धेरै रौं उम्रने हुनसक्छ । पेटमा एड्रिनल भन्ने ग्रन्थी हुन्छ । यो मिर्गौलाको माथि हुन्छ । यस ग्रन्थीले डिएचइएएस नामक अर्को हार्मोन बढी निकालेमा पनि महिलाको शरीरमा रौं आउने हुन्छ । यसको उपचार २ किसिमले गर्न सकिन्छ । एउटा हार्मोनल उपचार र दोस्रो लेजर उपचार गर्नुपर्छ । यसका लागि एउटा मात्र उपचार गरेर हुँदैन । लेजर प्रविधिद्वारा उपचार सँगसँगै हार्मोनको पनि उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ । यसमा हार्मोनको असर देखिन ५÷६ महिना लाग्छ ।

स्तनबाट दुध चुहिने
प्रोल्याक्टिन भन्ने हार्मोनको मात्रा बढ्न गएमा स्तनबाट दुध चुहिने हुन्छ । प्रोल्याक्टिन हार्मोन पिटुट्युरी ग्रन्थीका कारण बढ्ने हुन्छ । पिटुट्युरी ग्रन्थीमा ट्युमर पलायो भने वा अन्य कुनै रोगका कारण हार्मोनको मात्रा बढ्न जान्छ । साथै औषधिको कारण पनि यो हार्मोन बढ्ने हुन्छ । कसै–कसैलाई थाइराइडका कारण हुने संभावना हुन्छ । गर्भवति भैसकेको समयमा दुध चुहिनु सामान्य हो । तर अविवाहित युवती, गर्भवति हुनुपूर्व वा सामान्य अवस्थामा पोल्याट्रिन हार्मोनका कारण दुध चुहिने हुन्छ ।

पुरुषमा स्तन बढ्ने
पुरूषको स्तन बढ्नुलाई गाइनेकोमास्टिया भनिन्छ । यसका धेरै कारणमध्ये एक हार्मोनको गडबडी पनि हो ।सेक्स हार्मोनको कमी भयो भने पुरुषको स्तन बढ्ने हुन्छ । यसको उपचार ३ किसिमले गर्न सकिन्छ । पहिलो कुरा जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्न जरूरी हुन्छ । खानपिन र व्यायामको माध्यमबाट मोटोपन घटाउनु पर्छ । स्तन टेस्टोस्टेरोन हार्मोनको कमीले गर्दा बढ्ने भएकाले हार्मोनको उपचार गर्नुपर्छ । हार्मोनको कारणले होइन भने शल्यक्रिया नै गर्नुपर्ने हुन्छ । महिलामा मात्र होइन स्तन बढ्ने समस्याका कारण पुरूषमा पनि स्तन क्यान्सर हुने सम्भावना हुन्छ ।

पुड्को हुने वा धेरै अग्लो हुने
जन्मेदेखि १८ वर्षमा जुन किसिमको उचाइ बढ्नुपर्ने हो त्यसमा सबभन्दा ठुलो भुमिका ग्रोथ हार्मोनको हुन्छ । जुन, पिटुट्युरी ग्रन्थीबाट निस्कन्छ । पिटुट्युरी ग्रन्थीलाई मास्टर ग्रन्थी पनि भनिन्छ । यसले शरीरलाई आवश्यक पर्ने धेरै हार्मोन उत्पादन गर्छ । पिट्ट्युरी ग्रन्थीमा कुनै कारण रोग लाग्यो भने ग्रोथ हार्मोनको कमी हुन्छ । जसबाट उचाई बढ्दैन । ग्रोथ हार्मोनको कमी भयो भने यसको इन्जेक्सन लगाएमा हार्मोनको उत्पादन हुन्छ । तर यो हार्मोनको इन्जेक्सन महंगो हुन्छ । बच्चा अवस्थामै थाइराइड भएमा वा राम्रोसँग उपचार नभएमा पनि उचाई बढ्न सक्दैन । त्यसैगरी पिटुट्युरी ग्रन्थीबाट हार्मोनको उत्पादन बढी भयो भने मानिसको उचाई बढी हुन्छ । बच्चा अवस्थामै उपचार गर्न सकेमा उचाई सामान्य हुनसक्छ । तर ढिला थाहा भयो भने यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिदैन । तर ग्रोथ हार्मोन बढी भएर हुने अन्य असरलाई कम गर्न सकिन्छ ।

यौन इच्छामा कमी आउने वा सम्भोग गर्न गाह्रो हुने
पिटुट्युरी ग्रन्थीबाट निस्कने हार्मोन एलएच, एफ एस एच र प्रोल्याक्टिनमा समस्या देखियो भने यौन इच्छामा कमी आउने हुन्छ । यसका साथै यौनसम्पर्क गर्न गाह्रो हुने, लिङ्ग कडा नहुने, वीर्य ननिस्कने, वीर्यमा शुक्रकिटको कमी हुने, दाह्रीजँुगा नआउनेजस्ता समस्या देखा पर्छन् । यौन अवस्था १२\१३ वर्षमा सुरु हुनुपर्नेमा हार्मोनको कमीले यौन अवस्था नै नहुने हुन्छ । जसका कारण पुरुषमा पनि निसन्तानको समस्या हुनसक्छ ।

यौवन अवस्था चाँडो देखिने वा ढिलो गरी देखिने
हार्मोनको गडबडीका कारण केटीहरूमा ७ वर्षभन्दा कम उमेरमै यौन अवस्थाको लक्षण देखा पर्न सक्छ । समयभन्दा पहिला नै स्तन बढ्ने, महिनावारी सुरु हुने जस्ता कारणमा सेक्स हार्मोन बढी हुनु नै हो । यसको उपचार गरिएन भने सुरुमा उचाइ बढ्ने तर पछि गएर कम हुने हुन्छ । त्यसैगरी केटाहरूमा ९ वर्षभन्दा पहिले नै अण्डकोष ठुलो हुने, लिङ्ग बढ्नेजस्ता लक्षण देखिन्छन् । यसको पनि समय मै उपचार भएन भने पुड्कोपन हुने संभावना हुन्छ ।

हड्डी बारम्बार टुट्ने तथा खिइने
हार्मोनको संबन्ध हाड्जोर्नीसँग पनि संबन्धित हुन्छ । हड्डीलाई बलियो बनाउने भनेको क्याल्सियम र फस्फोरसले हो । यिनीहरूलाई सही तरिकाले राख्न प्याराथाइराइड हार्मोनले निकाल्ने हार्मोनको भूमिका हुन्छ । यदि प्याराथाइराइड हार्मोन बढी भयो भने रगतमा क्याल्सियमको मात्रा बढ्ने गर्छ । जसका कारण हड्डी खिइदै जाने र सामान्य चोटपटकमा पनि भाँचिने गर्छ । भिटामिन डी हार्मोनले पनि शरीरमा क्याल्सियम र फस्फोरसको मात्रा ठीक राख्छ । यदि भिटामिन डी को कमी भयो भने हड्डी दुख्ने हुन्छ । महिलामा हड्डी खिइने समस्या महिनावारी बन्द भैसकेपछि हुनेगर्छ ।

मोटोपन
मोटोपनको कारण धेरै हुन्छन् । थाइराइडका कारण मानिसको मोटोपन बढ्छ । दोस्रो एड्रिनल ग्रन्थीले कटिजोल हार्मोन बढाउँदा पनि मोटोपन बढ्छ । कटिजोल हार्मोन बढी भएमा कुशिङ सिन्ड्रोम भन्ने रोग लाग्छ । जसका कारण मोटोपन हुने, बसेर उठ्न गाह्रो पर्ने, सुगर, प्रेसर बढ्नुका साथै अनुहार सुनिन्ने हुन्छ । खानपिनको गडबडी, खानामा चिल्लोको मात्रा, व्यायामको कमी जस्ता कारणले मोटापन धेरै बढ्ने हुन्छ ।

Diabetes: Why See a Specialist?

2016-11-02T05:46:00.002+05:45

Diabetes is a complex disease that affects everyone differently. That’s why all diabetes patients should follow unique treatment plans tailored to their specific needs. But your primary care doctor may not have all the information you need to manage your diabetes successfully.

That’s where specialists come in: a diabetes specialist, called an endocrinologist, has the right skills and insight to help you stay in control of your diabetes. Here’s why:

1. An endocrinologist completes extensive training in treating diabetes and is an expert in diabetes care.

An endocrinologist is a physician who specializes in treating diseases related to the endocrine system, which revolves around our hormones. Hormones are involved in all aspects of human health, so endocrinologists must train extensively to master this area of study. An endocrinologist will have expertise in treating diabetes, thyroid disorders, metabolic diseases, and other conditions related to the endocrine system.

All doctors complete a training program called a residency after they finish medical school. But endocrinologists receive extensive training beyond that. Endocrinologists spend several additional years in a fellowship, in which they train under experienced endocrinologists and focus on patients with diabetes and issues affecting the endocrine system. At the end of this period, specialists can take an exam to become a board-certified endocrinologist. Look for a doctor who is board certified in endocrinology, and you’ll know you’re seeing an expert.

2. An endocrinologist never stops learning about diabetes.

To maintain their board certification, endocrinologists must keep up with new developments in their field. They must complete a set number of required hours of continuing education and renew their medical license every few years, depending on the state in which they practice and other factors. By following these requirements, board-certified endocrinologists stay on top of new treatments and discoveries about the mechanisms involved in diabetes, so they can then provide their patients with insightful, informed, and up-to-date treatment plans.

3. An endocrinologist has extensive experience in treating diabetes.

Endocrinologists see a higher volume and concentration of patients with diabetes, and thus are more experienced in treating the condition successfully. Because they see lots of patients with diabetes, they can add real-world knowledge of the disease to their academic and clinical training. They’re able to assess how well patients respond to certain treatments, have a deeper understanding of how diabetes progresses over time, share insight about effectively implementing lifestyle changes, and recognize symptoms that a general practitioner may miss, among other skills.

4. An endocrinologist is a team player.

Endocrinologists work with teams of other health care providers who treat patients with diabetes and can connect patients with certified diabetes educators, nutritionists, exercise physiologists, therapists, and other experts in diabetes management. Working with a team can help patients address all aspects of the disease and ensure success.

5. It’s easy to find the right endocrinologist for you.

There are few endocrinologists in Nepal, so how do you know which is the right doctor for you? By searching on the internet, you can identify the best endocrinologist to help you manage your diabetes successfully.

Source: CNN

निको हुन्छ थाइराइड क्यान्सर

2016-03-17T18:29:00.002+05:45

पुरुषमा भन्दा पनि बढी महिलालाई सताउने रोग हो, थाइराइड । महिलाको हर्मोनमा भइरहने परिवर्तनले उनीहरूमा थाइराइडको समस्या देखिन्छ । यो रोगको समस्या र उपचार विधिका विषयमा नयाँ पत्रिकाकर्मी भिषा काफ्लेसँग थाइराइड तथा मधुमेह रोगविशेषज्ञ डा. अंशुमाली जोशीले गरेको कुराकानीको सार :

के हो थाइराइड
मानिसको रुद्रघन्टीको तलतिर रहने एउटा ग्रन्थिलाई थाइराइड ग्रन्थि भनिन्छ । जुन ग्रन्थिले उत्पादन गर्ने हर्मोनलाई थाइराइड हर्मोन भनिन्छ । सो ग्रन्थिमा देखिने समस्या र उत्पादन हुने हर्मोनको सन्तुलन बिग्रियो भने थाइराइडसम्बन्धी रोग लाग्छ । थाइराइड हर्मोनको उत्पादन बढी भए पनि कम भए पनि समस्या हुन्छ ।

थाइराइड बढी या कम उत्पादन
थाइराइड हर्मोन बढी उत्पादन भई हुने समस्यालाई हाइपर थाइराइड भनिन्छ । त्यस्तै कम उत्पादन प्रक्रियालाई हाइपो थाइराइड भनिन्छ । कमी या बढी इन्फेक्सनका कारणले हुन सक्छ । यो समस्या धेरैजसो आफैँ निको हुन्छ । घाँटी दुख्ने, ज्वरो आउने समस्या हुन सक्छ । कतिपयमा लक्षण नै हुँदैन र आफैँ ठिक भएर जान्छ । त्यसैले थाइराइड हुँदैमा जुनसुकै समयमा औषधि सेवन गर्नुहुँदैन । प्राय: भाइरल इन्फेक्सनका कारणले हुने थाइराइड आफैँ निको हुन्छ । हर्मोनकै गडबडीले हुने अर्को रोग भनेको अटोइम्युन थाइराइड डिजिज हो । हाम्रो रोगप्रतिरोधी शक्तिमा गडबडी हुँदा यसको समस्या हुन्छ ।

हर्मोन कम हुँदा
थाइराइड ग्रन्थिले हर्मोन कम उत्पादन गर्दा हुने समस्यालाई हासिमोटोज थाइराइड डिजिज भनिन्छ । हर्मोन कम हुँदा देखिने लक्षण :
थकावट धेरै हुने ।
अल्छिपना हुने ।
सुस्त हुने ।
स्मरणशक्ति कम हुँदै जाने ।
कपाल झर्ने, मोटाउने ।
जिउ सुन्निने, दुख्ने ।
महिलाहरूको महिनावारीमा गडबडी हुने ।
नि:सन्तानपनको समस्या हुने ।
कब्जियत हुने ।
छाला खस्रो हुने ।
छालाका रौँ परिवर्तन हुने हुन्छ ।
ठूलो हुने, बाहिर निस्कने हुन्छ ।

हर्मोन बढी हुादा
हर्मोन बढी हुने रोगलाई ग्रेप्सडिजिज भनिन्छ ।
पसिना धेरै आउने
मुटु ढुक–ढुक हुने,
आत्तिने,
दुब्लाउँदै जाने,
महिनावारी गडबडी हुने
गलगाँड देखिने ।
यी रोग आफैँ निको हुँदैनन् । यसका लागि जिन्दगीभर नै औषधि खाइरहनुपर्छ । औषधि ट्याब्लेट र विकिरणका रूपमा पनि हुन्छन् । कुनै गलगाँड देखिएको थाइराइडको उपचारमा अप्रेसन नै गर्नुपर्ने हुन्छ । केही केसमा भने गलगाँड देखिए पनि औषधि खाँदा निको हुन्छ । कहिलेकाहीँ आँखामा पनि असर गर्दछ ।

ग्रन्थिमा गलगााड पलाउने
आयोडिन कमी या बढी हुँदा, भाइरल इन्फेक्सन हुँदा, अटोइम्युन डिजिज हुँदा वा खानपानमा मिसावटले पनि ग्रन्थिमा गलगाँड पलाउँछ । विभिन्न किसिमका रासायनिक खाद्य सेवन, वातावरणीय विषादी र वंशाणुगत कारणले पनि यो रोग लाग्न सक्छ । यसमा हामीले क्यान्सर छ–छैन भनेर सचेत हुनुपर्छ ।

लक्षण
गलगाँड देखिने ।
घाँटी दुख्ने हुन्छ ।
ठूलो हुँदै जाँदा श्वास फेर्न गाह्रो हुने
खानाखान गाह्रो हुन्छ ।

उपचार विधि
गलगाँड मात्र छ भने अप्रेसन गरेर निकाल्ने ।
निगरानीमा राख्ने, बढ्दै गयो भने शल्यक्रिया गरी फाल्ने, नत्र त्यतिकै छाडिदिने । गलगाँडलाई वर्षमा एकपटक क्यान्सर भयो कि भनेर सुइजाँच गर्नुपर्छ ।
केही गलगाँड बढ्दै गएर क्यान्सर पनि हुन सक्छ ।

थाइराइड क्यान्सर
थाइराइड क्यान्सर अन्य क्यान्सरजस्तो डरलाग्दो हुँदैन । धेरैजसो यस्तो केसमा उपचार सहज हुन्छ । उपचारपछि यो पूर्ण रूपमा निको हुने क्यान्सर हो ।

लक्षण
थाइराइड क्यान्सरमा पनि गलगाँड पलाउने हुन्छ ।
स्वर परिवर्तन हुने
गलगाँड ठूलो भएर श्वास फेर्न गाह्रो हुने
खानानलीलाई असर गरेर खाना निल्न गह्रो हुने हुन्छ ।
जाँच गरेर हेर्दा क्यान्सर देखिन सक्छ ।
उपचार गर्दा सहजै निको भएपछि पनि नियमित औषधी खानुपर्छ ।
चिकित्सकको सम्पर्कमा रहिरहनुपर्छ ।
उपचार पहिले अप्रेसन गर्ने, औषधि नियमित खाने र नियमति फलोअप गर्नुपर्छ
थाइराइडसम्बन्धी बुझ्नुपर्ने कुरा
यो जीवनशैलीसम्बन्धी रोग होइन ।
अटोइम्युन थाइराइड वंशाणुगत थाइराइड हो ।
बन्दा काउली खानुँहुदैन भन्ने हल्ला हो । तर, एकजनाले दिनमा एक किलोभन्दा बढी खाएमा मात्र असर पर्छ ।
आयोडिन कमी वा बढी सेवन गर्नुहुँदैन ।
वंशाणुगत थाइराइड समस्या पुरुषभन्दा महिलामा बढी देखिन्छ ।
यो समस्या १० जना महिलामा देखिँदा पुरुष १ जनामा देखिएको छ ।
महिलालाई बढी देखिनुको कारण हर्मोनको परिवर्तन पुरुषभन्दा बढी महिलामा हुनुले हो ।

वंशाणुगत हुन्छ नै भन्ने छैन मधुमेह

2016-03-17T18:25:00.000+05:45

के हो मधुमेह ?

रगतमा चिनीको मात्रा बढी हुनु नै मधुमेह हो । ग्रन्थीमा हुने कोषहरुले उत्पादन गर्ने इन्सुलिन भन्ने पदार्थ प्यांक्रियाजमा कम उत्पादन भयो भने या उत्पादन भएको इन्सुलिनले काम गरेन भने चिनीको मात्रा बढ्छ । रगतमा चिनीको मात्रा अनियन्त्रित भएमा अन्धोपन गराउने, मृगौलाले काम गर्न नसक्ने, पक्षघात गराउने तथा हृदयरोगको पनि अत्यधिक सम्भावना हुन्छ । प्राय: प्रौढ उमेरमा निम्तिने मधुमेह (चिनी रोग)को समस्या अहिले युवाअवस्थामै देखिन थालेको छ । कारण हुन्, वंशाणुगतदेखि व्यस्त जीवनशैली । जीवनशैली वेलैमा व्यवस्थित गर्न सके वंशाणुगत मधुमेह पनि रोकथाम र नियन्त्रण हुन्छ । सबैले जान्नुपर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने, मधुमेह सबैमा वंशाणुगत हुन्छ नै भन्ने हुँदैन ।

मधुमेहका चार प्रकार

प्रकार : १ प्यांक्रियाजमा इन्सुलिन उत्पादन नै नभएर मधुमेह हुन सक्छ । यस्तो मधुमेह बच्चामा बढी देखिने गर्छ । रोग नियन्त्रणका लागि सुरुदेखि नै इन्सुलिन दिनुपर्ने हुन्छ । जीवनभर नै इन्सुलिन प्रयोग गर्नुपर्छ

प्रकार : २ संसारमा यो प्रकारको मधुमेह भएका व्यक्ति धेरै छन् । महामारीका रूपमा फैलिँदै गएको यस प्रकारको मधुमेह वयस्कमा व्यापक देखिएको छ । जीवनशैली नै यो मधुमेहको मुख्य कारक देखिएको छ । खानपिन, मोटोपन, स्ट्रेस, व्यायाममा कमी मुख्य कारण हुन् । यस्ता व्यक्तिमा इन्सुलिन उत्पादन हुन्छ, तर निकै कम । उत्पादन भएको इन्सुलिनले काम पनि गर्न सक्दैन । तर, यो प्रकारको मधुमेह रोकथाम गर्न सकिन्छ । नियमित व्यायाम, सन्तुलित खानपान, तनाव कम लिने र मोटोपन नियन्त्रण गर्न सक्ने हो भने मधुमेह कम हुँदै जान्छ । कतिपयमा यो समस्या वंशाणुगत देखिएको छ । अहिले देखिएकोमा जीवनशैलीका कारण ५० प्रतिशत र वंशाणुगत ५० देखिएको छ । तर, वंंशजमा मधुमेह छ भन्दैमा पुस्तान्तरण हुन्छ नै भन्ने छैन । परिवारका नजिकका सदस्यमा समस्या छ भनेचाहिँ जीवनशैली व्यवस्थित बनाएर रोकथाम गर्न सकिन्छ । यो प्रकारको मधुमेह लाग्नै नदिन पनि सकिन्छ तर, एकपटक लागिसकेपछि पूर्ण निको भने गर्न सकिँदैन । नियन्त्रणमा राख्ने मात्रै हो । नियमित औषधि सेवन गर्नैपर्छ ।

प्रकार : ३ यो प्रकारको मधुमेह गर्भवती अवस्थामा देखिन्छ । पछि आफैँ ठीक हुन्छ । कसै–कसैलाई भने यो नियमित पनि हुन सक्छ । केही अवधिमा ठीक भएन भने यो प्रकारको मधुमेह दोस्रो प्रकारको मधुमेहका रूपमा परिवर्तन भएर जटिलता निम्तिन सक्छ ।

प्रकार : ४ प्यांक्रियाजमा भएको रोगका कारण या कतिपय औषधि सेवनका कारणले यो प्रकारणको मधुमेह हुन्छ । वंशाणुगत कारणले पनि हुन सक्छ ।

लक्षण
मधुमेह भएकामध्ये ५० प्रतिशतलाई मात्रै लक्षण देखिन सक्छ । अन्य ५० प्रतिशतमा रोगको कुनै लक्षण नदेखिन सक्छ । जटिल अवस्थामा पुगेपछि मात्रै थाहा हुन सक्छ । लक्षण नदेखिँदा मधुमेहले खतरा निम्त्याउँछ । रगत जाँच गरेपछि मात्रै मधुमेह छ/छैन थाहा हुन्छ । त्यसैले जोसुकैले पनि कम्तीमा वर्षमा एकपटक सुगर जाँच गराउनुपर्ने हुन्छ । चिकित्कसकले लक्षणका आधारमा नभएर ल्याब रिपोर्टका आधारमा रोग छ/छैन बुझ्न सक्छन् । देखिने लक्षण भने यस्ता छन् :

मुख सुक्खा हुने ।
पिसाब लागिरहने ।
धेरै भोक लाग्ने ।
तौल घट्ने ।
घाउ हत्तपत्त निको नहुने ।
हातगोडा झमझमाउने, निदाउने या गल्ने ।

नियन्त्रणमा नराखे…

मधुमेह वेलैमा नियन्त्रण नगरे अन्धोपना गराउन सक्छ ।
मिर्गाैलालाई काम गर्न नसक्ने बनाउँछ ।
हृदयरोगको जोखिम उच्च बनाइदिन्छ ।
शरीरका विभिन्न अंगको प्यारालाइसिस गराउन सक्छ ।
पैतालामा संक्रमण हुन सक्छ ।

इन्सुलिन किन प्रयोग गर्ने ?

मधुमेह जिन्दगीभरको रोग हो । यो रोग लागेपछि औषधि सेवन गर्नुको विकल्प नै छैन । औषधि सेवन र इन्सुलिन लिने दुई उपचार पद्धति छन् । तर, ५० प्रतिशत रोगीको रोग पत्ता लाग्दासम्म प्राय: इन्सुलिन उत्पादन गर्ने कोषहरूमा मधुमेह भइसकेको हुन्छ । यतिवेला कोषको संख्या ५० प्रतिशतले घटिसकेको हुन्छ । क्रमश: घट्दै गएर शून्यमै पुग्छन् । यतिवेला नचाहेर पनि इन्सुलिन लगाउनै पर्ने हुन्छ, तर लगाउनुको कुनै अर्थ नहुन सक्छ । कोष नष्ट भइसक्दाको अवस्थामा आँखा, मुटु या किड्नीलाई छोइसकेको हुन्छ । सुगर धेरै तल–माथि भइसकेको हुन्छ ।
इन्सुलिनको मात्रा बाँकी हुँदा नै यसको प्रयोग गर्न सक्यो भने बाँकी रहेका इन्सुलिन उत्पादन गर्ने कोष बचाउन सकिन्छ । दिनमा एक डोज दिए पुग्छ । मधुमेह नियन्त्रण गर्न सकियो भने खासै डराउनुपर्दैन । विश्वमा ८ वर्षको उमेरदेखि इन्सुलिन प्रयोग गरिरहेकाहरू अहिले ८८ वर्षको जीवन बाँचिरहेका छन् ।

जान्नैपर्ने कुरा

मधुमेह लाग्नै नदिन सकिन्छ ।
लागिसके पनि नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ ।
नियन्त्रणमा राख्न सके दीर्घकालमा ठूलो संकट व्यहोर्नुपर्दैन ।
वर्षमा एकपटक रगत परीक्षण गर्नैपर्छ ।
लक्षणका आधारमा आफूखुसी औषधि खानुहुँदैन ।
मधुमेहको शंका लागेमा चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ ।
मधुमेह लागिसकेपछि चिकित्सकको सल्लाहमा जाँच गराइरहनुपर्छ ।

रोगीले खान नहुने

बढी गुलिया खानेकुरा ।
धेरै नुनिला खानेकुरा ।
मोटोपना बढाउने खानेकुरा ।
बढी चिल्लो पदार्थ भएका खाना ।
केरा, आँप, अंगुरजस्ता गुलिया फलफूल ।

रोगीले खान हुने

हरियो सलाद, काँक्रो, गोलभेँडा ।
भिजाएका गेडागुडी ।
नतारेका हरिया सागसब्जी ।
मुला, गाजर ।

- See more at: http://www.enayapatrika.com/2016/03/59304#sthash.8Wmr1Hmu.dpuf

शरीरमा किन कम हुन थाल्यो भिटामिन “डी”? चिकित्सक भन्छन्-‘घाममा नबसेर’

2016-01-23T08:48:00.001+05:45

http://kantipur.ekantipur.com/news/2016-01-16/20160116102820.html

- अतुल मिश्र

माघ २, २०७२- सहरी जनमानस अचेल भिटामिन ‘डी’ को कमीको समस्यासँग बढी जुझ्ने गरेको छ । त्यसको प्रमुख कारण हो– भिटामिन ‘डी’ को सर्वसुलभ स्रोत सूर्यकिरणको सम्पर्कबाट टाढा रहने जीवनशैली ।

पहिले पहिले मानिसहरू प्रकृतिसँग बढी नजिक हुन्थे, घाममा बढी निस्किने गर्थे, धेरैजसो काम वा क्रियाकलाप खुला वातावरणमै हुने गथ्र्यो । हाल बढ्दो प्रदूषणबीच कार्यालयको कोठा, सूर्यको किरणको सम्पर्क नहुने अन्य ठाउँमा बढी समय व्यतीत गरिन्छ । त्यही भएर पनि ठूलो जनसंख्यामा भिटामिन ‘डी’ को कमी पाइन थालेको छ ।

नेपालमा वर्षका १२ महिनामध्ये नौ महिना प्राय: भागमा पर्याप्त सूर्यकिरण पाइन्छ । गर्मीमा सूर्यको किरणबाट जोगिने प्रयास गरिन्छ भने जाडोमा पूरै जीउलाई लुगाले ढपक्क ढाक्ने गरिन्छ, जसका कारण सूर्य किरण शरीरमा जान सक्दैन ।

हाम्रो मुलुकमै गरिएका विभिन्न अध्ययनका अनुसार, यहाँको करिब ८५ प्रतिशत जनसंख्यामा भिटामिन ‘डी’ को कमी पाइएको छ । छिमेकी मुलुक भारतमा समेत ८०–९० प्रतिशत जनसंख्यामा यो भिटामिनको न्यूनता रहेको उल्लेख विभिन्न अध्ययनमा पाइन्छ ।

भिटामिन ‘डी’ को स्तर ३० देखि ७४ नानोग्राम प्रतिमिलिलिटर भए यसलाई सामान्य मानिन्छ, २१ देखि २९ नानोग्राम हुनु अपर्याप्त हो । यस्तै, २० नानोग्राम प्रतिमिलिलिटरभन्दा तल हुनुले शरीरमा यसको कमी रहेको देखाउँछ । ५ नानोग्रामभन्दा कम हुनु भनेको समस्यामा पर्नु हो ।

मानव छालाले सूर्य प्रकाशमा भएको परावैजनी किरणबाट भिटामिन ‘डी’ को निर्माण गर्छ । अनि शरीरले यो भिटामिनलाई संगृहीत राखेर पछि उपयोग गर्न थाल्छ । छालाले कति मात्रामा भिटामिन ‘डी’ निर्माण गर्छ भन्ने कुरो त्यो दिनको समय, मौसम, अक्षांश, छालाको रंग र अन्य कारकमा निर्भर हुन्छ ।

विज्ञहरूका अनुसार, भिटामिन ‘डी’ बोसोमा घुलनशील हुन्छ । यसले शरीरलाई क्याल्सियम सोस्न सघाउँछ । भिटामिन ‘डी’ माछा, च्याउ, दूध, मासु, अन्डा, फोर्टिफिकेसन भएका खाद्यपदार्थहरूमा पाइन्छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) का अनुसार, कम मात्रामा सूर्य प्रकाश शरीरका लागि फाइदाजनक नै हुन्छ । गर्मी याममा आकस्मिक रूपले सातामा दुईदेखि तीन पटकसम्म ५ देखि १५ मिनेटसम्म हातपाखुरा, अनुहारमा घाम पार्न सके हाम्रो शरीरमा भिटामिन ‘डी’ को स्तर उच्च रहिरहन सक्छ ।

परावैजनी किरणको स्तर उच्च भएको भूमध्य रेखानजिकका ठाउँहरूमा चाहिँ घाममा एकछिन् बस्दा पनि यो भिटामिन पर्याप्त मात्रामा पाउन सकिन्छ ।

शरीरमा भिटामिन ‘डी’ को मात्रा बढाउने चाहना भए दिनहुँ मध्याह्न १२ बजेदेखि तीन बजेसम्मको घाममा कम्तीमा ३० मिनेट थोरै कपडा लगाएर बस्नुपर्छ । अनुहार र हातपाखुरामा सन ब्लक क्रिम लगाउनु हुन्न । क्रिम लगाएर घाममा बस्दा भिटामिन ‘डी’ को आवश्कयता पूर्ति नहुने त्रिवि शिक्षण अस्पतालको बायो–केमिस्ट्री विभागका प्रमुख प्रा. भरत झा औंल्याउँछन् ।

सन स्क्रिन वा सन ब्लक क्रिमले भिटामिन ‘डी’ बनाउने हाम्रो छालाको क्षमतामा कमी ल्याउँछन् । ‘कतिसम्म भने, एसपीएफ ८ सन प्रोटेक्सन फयाक्टर ८ ले पनि भिटामिन ‘डी’ बनाउने क्षमतालाई ९५ प्रतिशतसम्म रोक्ने गर्छ,’ झा भन्छन् ।

‘‘भिटामिन ‘डी’ वास्तवमा एउटा हार्मोन हो, जसले शरीरमा क्याल्सियम मेटाबोलिज्मलाई रेगुलेट गर्छ,’ इन्डोक्राइनोलजिस्ट डा. अंशुमाली जोशी भन्छन्, ‘यदि तपाईंको शरीरमा पर्याप्त मात्रामा यो भिटामिन छ भने, यसले तपाईं खाएको खानाबाट पेटमा पुगेको क्याल्सियमलाई सोसेर हाडमा पुर्‍याउँछ । शरीरमा भिटामिन ‘डी’ कम भए दूध वा क्याल्सियम भएका अन्य खानाबाट क्याल्सियम सोसिएर हाडसम्म पुग्न पाउँदैन । भिटामिन ‘डी’ नभए तपाईंले खानाको माध्यमले लिएको क्याल्सियम शरीरमा अवशोषित हुन सक्दैन ।’

हाम्रो मुलुकमा प्रशस्त घाम लाग्ने गरे पनि जाडोमा घाम ताप्दा शरीरमा भिटामिन ‘डी’ को उत्पादन खासै हुन पाउँदैन । गर्मी याममा हात र अनुहार खुला भएको अवस्थामा आधा घन्टा घाम तापे पनि यो भिटामिनको आवश्यकता परिपूर्ति हुन्छ, तर हामी दिउँसो आकाशमुनि बस्न रुचाउँदैनौं ।

भिटामिन ‘डी’ बोसोमा घुल्ने भएकाले मोटा मान्छेहरूमा यसको कमी बढी हुन्छ । मोटा मान्छेहरूको शरीरमा भएको भिटामिन ‘डी’ बोसोमा जान्छ, रगतमा आउन पाउँदैन । भिटामिन ‘डी’ घामबाट मात्र पाइने भए पनि नुनमा आयोडिन मिसाएझैँ गरिएको भए हाम्रो मुलुकमा कमी नहुने औंल्याउँदै डा. जोशी भन्छन्, ‘पश्चिमा मुलुकहरूमा खाद्यपदार्थमा यो भिटामिन मिसाउने गरिएझैँ हाम्रो सरकारले कुनै विशेष प्रक्रिया ल्याउन ध्यान दिनुपर्छ । सूर्य प्रकाशले तपाईंको शरीरको छालाभित्र भएको भिटामिन ‘डी’ लाई सक्रिय गर्न सक्छ, तर यसलाई तपाईं त्यसै लिन सक्नुहुन्न । ९० प्रतिशतभन्दा बढी सहरी जनसंख्या घामको अभावले गर्दा भिटामिन ‘डी’ को कमीको सामना गरिरहेको छ ।’

क्याल्सियम मानव जीवनका लागि अत्यावश्यक हुन्छ, जसले हाडलाई बलियो बनाउँछ र रगतलाई जम्न समेत सघाउँछ । त्रिवि शिक्षण अस्पतालका प्राध्यापक तथा नशा रोग विशेषज्ञ डा. जगदीशप्रसाद अग्रवालका अनुसार, शरीरमा भएको ९९ प्रतिशत क्याल्सियम हाड र दाँतमा हुन्छ । दिनहुँ हामीले छाला, नङ, रौँ, पसिना, पिसाब र शौचका माध्यमले क्याल्सियम गुमाउँछौं, तर हाम्रो शरीरले नयाँ क्याल्सियम उत्पादन गर्न सक्दैन । यसैले हामीले खाने पदार्थहरूका माध्यमले क्याल्सियम पाउन प्रयास गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण हुने जनाउँदै डा. अग्रवाल थप्छन्, ‘जतिखेर हामी पर्याप्त क्याल्सियम पाउँदैनौं त्यो अवस्थामा यो भिटामिन हाडबाट निस्किने गर्छ ।’

भिटामिन ‘डी’ कमीको असर
भिटामिन ‘डी’ को कमीले गर्दा हाड र मांसपेसीमा पीडा, थकाइ, कमजोरी आदि समस्या हुन्छ । यस्तो समस्या देखिए अन्य कारणबाहेक यो भिटामिन ‘डी’ को कमीले गर्दा पनि हुन सक्ने भएकोले एकपटक इन्डोक्राइनोलजिस्टसँग परीक्षण गराउनु उपयुक्त हुन्छ ।

डा. अग्रवालका अनुसार, भिटामिन ‘डी’ को कमीबारे अस्पतालमा पक्षाघात (स्ट्रोक) र सामान्य व्यक्तिबीच तुलनात्मक अध्ययन गरिँदा पक्षाघातको बिरामीमा उल्लेखनीय रूपमा भिटामिन ‘डी’ को कमी पाइएको थियो । मधुमेह भएकाहरूमा समेत भिटामिन ‘डी’ को कमी पाइन्छ । भिटामिन ‘डी’ को कमीका कारण बढी मात्रामा पक्षाघात, हृदयाघात, हाड खिइने समस्या (अस्टियोपोरोसिस) हुने गरेको पाइएको छ । प्रा. झा भन्छन्, ‘भिटामिन ‘डी’ को कमी र टाइप २ मधुमेहबीच सम्बन्ध रहेको पाइएको छ ।’ डा. जोशीका अनुसार, यो भिटामिनको कमीका कारण क्यान्सर, मधुमेह, क्षयरोग, नशा र मुटुको रोग हुने गर्छ ।

गहुँगोरा मानिसमा बढी कमी
नेपाली र भारतीयहरू बढी गहुँगोरो हुने भएकाले यो क्षेत्रमा भिटामिन ‘डी’ को कमी बढी पाइएको डा. जोशी बताउँछन् । मिलेनिनको कमीले छालाको घाम सोस्ने क्षमता कम हुन्छ । छाला गहुँगोरो बनाउने ‘मिलेनिन पिग्मेन्टेसन’ ले भिटामिन ‘डी’ को उत्पादनमा अवरोध गर्छ । गोरो छाला भएकामा भने सूर्य प्रकाशको सहयोगले भिटामिन ‘डी’ को उत्पादन बढी हुने गर्छ । यसैले नेपालीहरूले गोरा मानिसको तुलनामा २० देखि ४० गुणासम्म बढी घाम ताप्नुपर्छ ।

प्रकाशित: माघ २, २०७२

http://bit.ly/1OnQNKE

चाडपर्ब र खानपिन

2015-08-10T10:02:00.001+05:45

दशैं आउला खाउला पिउला . दशैं भनन साथ मिठो खाना र राम्रो लुगा अनि रमाइलो गर्ने भन्ने सबै को मन मा आइहाल्छ. हुन त अहिले मिठो खान र राम्रो लाउन दशैं कुर्नु पर्ने बाध्यता धेरै परिवार मा नहुन सक्छ तर दशैं मा अरु बेला भन्दा बिशेष माछा मासु को सेवन र अन्य चिल्लो युक्त तथा गुलियो पदार्थ को सेवन बढी नै हुने गर्दछ. साथै मदिरा को सेवन पनि बढी हुने गर्छ. यसको प्रत्यछ असर मधुमेह, उक्त रक्तचाप, मुटु र uric एसिड का बिमारी हरुलाई पर्दछ. यी रोग हरु मानिशको जीवनशैली संग प्रत्यछ सम्बन्ध हुने रोग हरु हुन्.

मधुमेह का बिमारीहरुले गुलियो र चिल्लो पदार्थ बार्नु पर्ने हुन्छ किनकि यसको प्रत्यछ असर रगत को चिनी को मात्रा मा देखिन्छ . दशैं र तिहार मा सेवन गरिने खाद्य पदार्थ मा गुलियो र चिल्लो को मात्रा धेरै हुने गर्दछ . रोटि हरु मा जस्तै सेलरोटी, फिनी, अनारासा आदि मा चामल, मैदा, घुइ , तेल र चिनी को मात्रा अत्यधिक हुने गर्छ . तेल वा घिउ मा तारेका खाना वा बोसोजन्य उत्पादन (डाल्डा, नौनी घिउ , तर, क्रिम , समोसा, चप, पुरी , पिजा आदि सेवन गर्नु हुदैन. भोज मा चिउरा को प्रयोग बढी हुने गर्छ . च्युरा को प्रयोग पनि कम गर्नु पर्दछ. माछा मासु मा रातो मासु जस्तै खसी बोका, राँगा, बँदेल, भेंडा , च्यांग्रा को सेवन बढी हुन्छ. भुटन को प्रयोग पनि बढी हुने गर्दछ. रातो मासु मा चिल्लो को मात्रा बढी हुन्छ. यसले उरिक एसिड पनि बधाउछ. रातो मासु को सत्ता सेतो मासु जस्तै कुखुरा, माछा आदि को सेवन गर्नुपर्छ. रातो मासुमा प्रोटिनका साथै ‘फ्याटी एसिड’ पनि प्रसस्त मात्रामा हुन्छ । मासुमा भएको कोलेस्टेरोलले भन्दा फ्याटी एसिडले बढी खराब गर्छ । किनकि शरीरभित्र फ्याटी एसिडसँग कोलेस्टेरोल मिलेपछि मात्र खराब चिल्लो पदार्थ बन्छ . मासु कम खाने र पकाउने विधिमा समेत विचार पु¥याउनुपर्ने हुन्छ । सकेसम्म आँखाले देखिने चिल्लो वा बोसो निकालेर थोरै मात्र तेलको प्रयोग गरी पकाउनु राम्रो हुन्छ । ‘ग्रिल्ड’, ‘बेक’ वा उसिनेर पकाउँदा चिल्लो पदार्थको परिमाण कम हुन सक्छ । विभिन्न अङ्गका मासु (मुटु, कलेजो, मृगौला, फोक्सो आदि) पनि मासुको परिकारका रूपमै प्रयोग गरिन्छ । यी अङ्गका मासुमा कोलेस्टेरोलको साथै भिटामिन ‘ए’, ‘डी’, ‘ई’ र केही मात्रामा भिटामिन ‘बी’ पाइन्छ । आईरन, जिङ्क जस्ता खनिजतत्व पनि यी अङ्गमा प्रसस्त मात्रामा पाइन्छ. रातो मासु हाली बनाएको ससेज जस्ता परिकारलाई लामो समय संरक्षण गर्न रसायन (प्रिजरभेटिभ) राखिने भएकाले यस्ता मासुका परिकार खानाले क्यान्सरको सम्भावना हुन सक्छ . छालासहित कुखुराको खुट्टा, पँखेटा, साँप्रोमा चिल्लो पदार्थ, कोलेस्टेरोल र क्यालोरीको मात्रा बढी हुन्छ, त्येसैले छाला नभएको मासु खान बढी स्वस्थकर हुन्छ. नेवार समुदाय मा अन्दा को प्रयोग सगुन को रुपमा बढी हुने गर्छ. अन्दा को भित्रि पहेलो भाग मा कोलेस्ट्रोल को मात्रा बढी हुने हुँदा सेतो भाग मात्रा खानु पर्दछ. मधुमेहीले चिनी र चिनीबाट बनेका परिकार, प्लास्टिक र टिनमा राखिएका अचार, ड्राइफुड, फलफूल, जङ्कफुड पटक्कै खान हुँदैन. यसैगरी, केक, पेय पदार्थ जस्तै कोक,फ्यान्टा, बोर्नभिटा, हर्लिक्स, आइसक्रिम, मह, जाम आदि खानु मधुमेहीका लागि हानीकारक छ. मधुमेहीले स्वास्थ मानिस सरह खान हुने परिकारमा हरिया सागसब्जी, करेला, काउली, बन्दा, रायो, पुदिना, भान्टा, परबल, खुर्सानी, लौका, स्कुस, घिरौंला , कुरिलो, चम्सुर, पालुङ्गो, गोलभेँडा,सलाद, साग, काँक्रो, सेतो मुला, गाँजर, कागती आदि पर्दछन्. मसलाहरूमा बेसार, अदुवा, खुर्सानी, जिरा, मरिच, मेथी, सुप, धनियाँ खान कुनै समस्या हुँदैन । सुगर फ्री चक्कीले चिनीको जस्तो गुलियो स्वाद दिन्छ तर हानी भने गर्दैन. अझ त्यो भन्दा पनि राम्रो stavia हुन्छ. मिठाई हरु जस्तै लड्डू , निम्किन, पेडा, बर्फी, जेरी आदि खानु हुदैन. सुगर फ्री भएको भनेता पनि यिनमा चिल्लो को मात्रा बढी हुने गर्छ. मधुमेही हरु ले धुम्रपान बिल्कुल गर्नु हुदैन. यसले हृदयघात र प्यारालिसिस को सम्भावना धेरै बढाऊछ. मदिरा सेवन पनि कम गर्नु पर्छ. वाइन र बियर को सेवन गर्नु हुदैन. सेतो मदिरा जस्तै वोड़का, जिन अधिकतम ६० मि लि भन्दा बढी लिनु हुदैन.

मधुमेह र गर्भावस्था

2014-12-11T10:04:00.001+05:45

गर्भावस्थामा मधुमेह देखिनु असामान्य अवस्था हो I करिब ५-१० % गर्भवती महिलाहरुमा मधुमेहको समस्या देखिने गरेको छ I यसरी गर्भावस्थामा मधुमेह देखिनुलाई जेस्तेसनल मधुमेह (Gestational Diabetes) भनिन्छ I जेस्तेसनल मधुमेहले दुवै आमा र पेटमा भएको बच्चाको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ I जेस्तेसनल मधुमेह धेरैजसोमा सुत्केरी भएपछि हराउने गर्दछ I अर्को अवस्था भनेको मधुमेहका दिर्घरोगीहरु गर्भवती हुनु हो I गर्भवती हुनुभन्दा अघि वा गर्भवती अवस्थामा मधुमेह राम्रो नियन्त्रण नभएमा यिनीहरुमा झन्बढी समस्या उत्पन्न हुन सक्छन I त्येस्कारण गर्भावस्थामा मधुमेह हुनु एक किसिमले गम्भीर स्वास्थ्यस्थिति हो र यसबारे मा सबैले जानकारी राख्नु उत्तम हुन्छ I

गर्भावस्थामा मधुमेहको खतरा

मधुमेहले गर्भवती महिलाको पेटमा भएको बच्चालाई सिधै असर गर्दछ. गर्भावस्थाका शुरुका दिनहरुमा मधुमेह नियन्त्रण नभएमा गर्भस्थ शिशुको शारीरिक बनावटमा असर गरेर बिक्लाङ्ग बच्चा जन्मिने खतरा हुन सक्ने अथवा मुटु, दिमाग, ढाड आदिमा सिधै असर गर्नसक्छ . यसको अलावा गर्भपात हुने सम्भावना अत्यधिक हुने गर्दछ. गर्भावस्थाका पछिल्ला महिनाहरुमा गर्भस्थ शिशुको पोषण अत्यधिक भएर शारीरिक तौल बढ्छ जन्मदा तौल ४ किलो भन्दा बढी भएमा प्रसवकालमा विभिन्न समस्याहरु जस्तै चोटपटक लाग्ने, सामान्य तरिकाले प्रसव नभएर अप्रेसन गर्नुपर्ने वा गर्भस्थ शिशुको मृत्यु समेत हुन सक्दछ. साथै समय पूर्व नै बच्चाको जन्म भएर मृत्यु हुन सक्छ वा बचाउनको लागि हम्मे पर्न सक्छ . अर्को समस्या भनेको जन्मने बित्तिकै नवजात शिशुमा चिनीको मात्रा धेरै घटेर कम्पन हुने वा बेहोश हुन सक्ने सम्भावना हुन्छ. त्यस्तै जन्मने बित्तिकै नवजात शिशुमा श्वास प्रश्वासमा समस्या देखिन सक्छ र कृतिम सास दिनुपर्ने हुन सक्छ . यस्तो
समस्या धेरै जसो समय पूर्व जन्मेको बच्चामा देखिने गर्दछ. गर्भावस्थामा मधुमेहले आमाको स्वास्थ्यमा पनि गम्भीर असर पर्न सक्छ .

गर्भावस्थामा मधुमेह हुने खतरा कसलाई हुन्छ ?

१. गर्भवती हुने बेला उमेर ३० बर्ष भन्दा बढी भएमा

२. परिवारमा अरु सदस्यलाई मधुमेह छ भने

३. मोटोपन बढी भएमा

४. पहिले पनि गर्भावस्थामा मधुमेह देखिएको भएमा

५. पहिले गर्भवती हुँदा ४ किलो वा त्यो भन्दा ठुलो बच्चा जन्मेको भएमा

६. महिलाहरु मा महिनावारी गडबड हुने रोग पोलिसिस्टिक ओवरी सिन्ड्रोम भएमा

गर्भावस्थामा मधुमेह भए नभएको कसरी थाहा पाउने ?

माथि उलेक्खित खतराहरु भएमा महिलाहरुले गर्भवतीहुनसाथ रगतमा चिनीको मात्र जाच्नुपर्छ .अरु सबै महिलाहरुले गर्भवती भएको २४ देखि २८ हफ्तामा ग्लुकोज खाएर रगत मा चिनी को मात्र जाच्नु पर्दछ. रगत मा चिनी को मात्रा बढेको देखिएमा तुरन्तै मधुमेह बिशेसज्ञ संग सम्पर्क राख्नु पर्छ.

गर्भवती अवस्थामा मधुमेहको उपचार

गर्भवती अवस्था मा मधुमेह को इलाज गर्न अत्यन्त महत्व पूर्ण हुन्छ. रगत मा चिनी को मात्रा मा पूर्ण नियन्त्रण राख्नु पर्ने हुन्छ. खाली पेट मा रगत मा चिनी को मात्रा ९५ मिलि ग्राम / देसिलिटर भन्दा तल राख्नु पर्छ र खान पछि को चिनी को मात्रा १३० मिलि ग्राम /देसिलिटर भन्दा माथि कट्न दिनु हुदैन. यसको लागि खाना मा नियन्त्रण जरुरि छ. यति ले मात्रा नभएमा इन्सुलिन को इन्जेक्सन लगाउनु पर्दछ.केहि वर्ष देखि गर्भावस्था मा दिन सकिने मधुमेह का औसधिहरु पनि प्रयोग मा आउन थालेको छ.

धेरै जस्तो अवस्था मा सुत्केरी भएपछि जेस्तेसनल मधुमेह हराउंदछ. सुत्केरी भएको ६-१२ हफ्ता पछि फेरी ग्लुकोज पिएर रगत मा चिनी को मात्र हेर्नु पर्छ. परन्तु एक चोटी जेस्तेसनल मधुमेह भैसकेपछि उक्त महिला लाई अर्को ५ वर्ष भित्र प्रकार २ मधुमेह हुने सम्भावना ५० % हुने गर्दछ. त्येस्कारण सुत्केरी पछि पनि उक्त महिलाहरुले जिबन शैली मा सुधार गरेर खान पिन र ब्यायाम मा बिशेष ध्यान दिनु पर्ने हुन्छ.गर्भावस्था मा मधुमेह देखिएर नियन्त्रण नराखेमा यसले दुवै आमा र गर्भस्थ शिशु को स्वास्थ्य मा गम्भीर असर पर्न सक्छ र मृत्यु समेत हुन सक्छ. संसार भरि मधुमेह रोग को महामारी बढिराखेको सन्दर्भ मा गर्भवती महिलाहरुमा पनि जेस्तेसनल मधुमेह को ब्यापकता बढेको देखिन्छ. तसर्थ मातृ शिशु मृत्युदर घटाउन को लागि गर्भवती अवस्था को मधुमेह सम्बन्धि जनचेतना फैलाई सबै नागरिक लाई जागरुक बनाउनु आजको टड्कारो आवस्यकता हो.

थाईरैद रोगबारे जानकारी

2012-12-18T09:57:00.001+05:45

You need to install nepali font to view this http://nepali.changathi.com/Fonts.aspx

थाईरैद ग्रन्थी

यो ग्रन्थी घांटीमा रुद्र घन्टीको तल हुन्छ

यसले २ ओटा हर्मोन T3 र T4 दिन्छ

यी हर्मोनेले शरीरको metabolism लाई कन्ट्रोल गर्दछ

थाईरैद ग्रन्थीलाई अर्को ग्रन्थी पित्युतरी (Pituitary) ग्रन्थीले कन्ट्रोल गर्दछ

पित्युतरी (Pituitary) ग्रन्थी दिमागको फेदीमा हुन्छ

पित्युतरी (Pituitary) ग्रन्थीले TSH भन्ने हर्मोन दिन्छ जसले थाईरैद ग्रन्थीलाई T3 र T4 निकाल्नलाई प्रेरित गर्दछ

थाईरैद रोग

थाईरैद रोग ४ किसिमका हुन्छन

१. थाईरैद ग्रन्थीले कम काम गर्ने रोग (Hypothyroidism)

२. थाईरैद ग्रन्थीले धेरै काम गर्ने रोग (Hyperthyroidism)

३. थाईरैद ग्रन्थीको क्यान्सर (Thyroid Cancer)

४. सामान्य गलोगांड (Thyroid nodule/ Goitre)

१.थाईरैद ग्रन्थीले कम काम गर्ने रोग (हाईपोथैरोइद्डीजम /Hypothyroidism)

यो रोग मा T3 र T4 कम हुन्छ र TSH बढ्छ

लक्षणहरु:

जाडो धेरै हुने

शरीर सुन्निने

छाला खस्रो हुने

काम गर्ने जाँगर नहुनु

कब्जियत हुने

गलोगांड निस्कनु

तौल बढ्नु (केवल २ -४ किलो)

महिनाबारी गडबड हुने

निसन्तान हुने

टन्सिल बढ्ने, टन्सिल दुख्ने थाईरैद रोगको कारणले हुँदैन

किन हाईपोथैरोइद्डीजम को इलाज गर्ने ?

मानसिक तथा शारीरिक तन्दुरुस्तीको लागि

मुटु रोगबाट बच्नको लागि

(गर्भवती महिलाको लागि) जन्मने बच्चाको राम्रो स्वास्थ्यको लागि I बच्चाको दिमागको विकासको लागि थाईरैद हर्मोन अपरिहार्य हुन्छ I गर्भवती महिलामा थाईरैद हर्मोन कमी भएमा जन्मिने बच्चाको मानसिक तथा शारीरिक विकास हुदैन र Cretinism भन्ने रोग लाग्छ I

हाईपोथैरोइद्डीजम को इलाज कसरी हुन्छ ?

बाहिरबाट थाईरैद हर्मोन (Thyroxine) सेवन गर्नु पर्दछ

यो अपरेसन गर्नु पर्ने रोग होइन

औसधि सेवन गर्दा ६-६ महिनामा खूनको TSH टेस्ट गर्नु पर्छ

के हाईपोथैरोइद्डीजमको औसधि जिन्दगी भरि खानु पर्छ ?

हाशीमोतोज थैरैदडाइतीस (Hashimoto’s thyroiditis) भन्ने हाईपोथैरोइद्डीजममा एक चोटी औसधि सुरु भएपछि जिन्दगीभरि खानु पर्ने हुन्छ I

सबक्लिनिकल हाईपोथैरोइद्डीजम (Subclinical Hypothyroidism) भनेको के हो ?

हाईपोथैरोइद्डीजमका प्रस्ट लक्षणहरु नहुने र T4 हर्मोन नॉर्मल हुने तर केहि मात्रामा TSH बढी हुने अवस्थालाई हामी सबक्लिनिकल हाईपोथैरोइद्डीजम भन्छौ

सबक्लिनिकल हाईपोथैरोइद्डीजमको इलाज गर्नु पर्छ ?

सबै सबक्लिनिकल हाईपोथैरोइद्डीजमलाई उपचारको जरूरी छैन

TSH १० भन्दा माथि नबढेमा औसधि सेवन जरूरी छैन I

तर केहि अवस्था यस्ता छन् जसमा औसधि सेवन सुरु गर्नु पर्ने हुन्छ , जस्तै :

हाईपोथैरोइद्डीजमका लक्षणहरु देखा परेमा

गलोगांड बढेमा

महिनाबारी गडबड भएमा

निसन्तान भएमा

गर्भवती अवस्था

मुटु सम्बन्धि समस्या भएमा

रगतमा एक प्रकारको Anti -TPO Antibody धेरै बढेमा

यी अवस्थाहरु बाहेक अरु अवस्थामा औसधि सेवन जरूरी छैन I तर ६-६ महिना मा TSH जांच गर्नु जरूरी छ I

२.थाईरैद ग्रन्थीले धेरै काम गर्ने रोग (हाईपरथैरोइद्डीजम/Hyperthyroidism)

यो रोग मा T3 र T4 बढ्छ र TSH कम हुन्छ

लक्षणहरु:

तौल कम हुँदै जानु

गर्मी धेरै लाग्नु

पसिना धेरै आउनु

मुटु धेरै धक धक हुनु

दिसा धेरै पटक लाग्नु

हात, खुट्टा काम्नु

सास फुल्नु

निद्र नलाग्नु, बेचैनी धेरै हुनु

गलोगांड निस्कनु

आँखा ठुलो हुदै जानु

महिनाबारी गडबड हुने

हाईपरथैरोइद्डीजम कति किसिमका हुन्छन?

मुख्यत २ किसिमका हुन्छन:

ग्रेभ्स रोग (Graves disease)

थैरैदडाइतीस (Thyroiditis)

यी दुइ बिल्कुल भिन्न रोग हुन् र इलाज पनि बिल्कुल भिन्न छन्

ग्रेभ्स रोग अलिकति जटिल रोग हो भने थैरैदडाइतीस आँफै निको हुने रोग हो

ग्रेभ्स रोग कसरि पत्ता लाग्छ ?

खूनमा T4 र TSH हर्मोन जांच गरेमा हाईपरथैरोइद्डीजम पत्ता लाग्छ

यो अवस्थामा T4 बढ्छ र TSH कम हुन्छ

तर ग्रेभ्स रोग नै हो भनेर यकिन साथ भन्नको लागि एक किसिमको टेस्ट थाईरैद स्क्यान(Thyroid Uptake Scan) गर्नु पर्छ

ग्रेभ्स रोग को उपचार कसरी हुन्छ ?

तीन तरीका छन् :

औसधिबाट

कम्तिमा पनि १२-१८ महिना औसधि खानु पर्ने हुन्छ I तर औसधि बन्द गरेपछि ५०-६०% मा फेरी यो रोग फर्किन्छ

अपरेशनबाट

यदि गालो गाँड ठुलो छ भने अपरेशन गर्न सकिन्छ

रेडियो एक्टिव आयोडिन (Radioactive Iodine) बाट

यो एक किसिमको औसधि हो जसले गर्दा यो रोग पूर्णतया निर्मुल हुन्छ I यो औसधिले थाईरैद ग्रन्थीलाई मार्ने काम गर्छ I तर थाईरैद ग्रन्थी मरेपछि यसले निकाल्ने हर्मोन भने जिन्दगिभर बाहिरबाट सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ I

३.थाईरैद ग्रन्थीको क्यान्सर (Thyroid Cancer)

थाईरैद ग्रन्थीको क्यान्सर निको पर्न सकिने क्यान्सर हो

लक्षणहरु:

गलोगांड छिटो छिटो बढ्नु

गलोगांड दुख्नु

आवाज परिबर्तन भई मोटो आवाज हुनु

गलोगांड बढेर खान निल्न गार्हो हुनु, सांस फेर्न गार्हो हुनु

थाईरैद ग्रन्थीको क्यान्सरको पत्ता कसरि लाग्छ ?

गलोगांडको सुइ जांचबाट (FNAC)

घांटीको भिडियो एक्सरेबाट

थाईरैद ग्रन्थीको क्यान्सरको उपचार कसरी हुन्छ ?

अप्रेसनबाट

अप्रेसन गरिसकेपछि धेरैलाई एक किसिमको औसधि रेडियो एक्टिव आयोडिन दिनुपर्ने हुन सक्छ

उपचार पछि नियमित जांच गरि राख्नु पर्छ

४. सामान्य गलोगांड (Thyroid nodule/ Goitre)

यो रोगमा गलोगाँड भएपनि हर्मोनको गडबडी हुदैन तर क्यान्सर छ कि छैन भनेर थाईरैद ग्रन्थीको सुइ जांच गर्नु अति आवस्यक हुन्छ

सामान्य गलोगाँड २ किसिमका हुन्छन

थाईरैद ग्रन्थीको एक पट्टि मात्र गलोगाँड हुने रोग (Thyroid nodule)

पुरै थाईरैद ग्रन्थीको गलोगाँड हुने रोग (Goitre)

थाईरैद ग्रन्थीको एक पट्टि मात्र गलोगाँड हुने रोग (Thyroid nodule)

क्यान्सरको जांच गर्दा नेगेटिव देखिएमा यसको उपचार २ किसिमबाट गर्न सकिन्छ

पर्ख र हेर

यसो गर्दा हरेक बर्ष थाईरैद ग्रन्थीको भिडियो एक्सरे र सुइ जांच गर्नु पर्छ

यदि छिटो छिटो गलोगांड बढेमा तुरन्तै डाक्टरकोमा सम्पर्क गर्नु पर्दछ

अप्रेसन

अप्रेसनबाट गलोगांड भएको थाईरैद ग्रन्थीको एक पट्टि भाग निकाल्नु पर्दछ

पुरै थाईरैद ग्रन्थीको गलोगाँड हुने रोग (Goitre)

थाईरैद हर्मोन नर्मल छ र क्यान्सरको जांच नेगेटिब देखिएमा पर्ख र हेर नीति अपनाउन सकिन्छ

तर धेरै ठुलो भएर सांस फेर्न गार्हो र निल्न गार्हो भएमा अप्रेसन गर्नु पर्दछ

पर्ख र हेर नीति अप्नाउन्दा हरेक बर्ष क्यान्सरको जांच गर्नु पर्दछ

यदि गलोगाँड छिटो छिटो बढेमा, गलोगांड दुखेमा तथा आवाज परिबर्तन भएमा तुरन्तै डाक्टरलाई सम्पर्क गर्नु पर्दछ

थाईरैद रोग कसरी लाग्छ ?

थाईरैद रोग खानपिनको गडबडी अथवा ब्यायामको कमिले हुने रोग होइन

बन्दा, काउली धेरै खाएर लाग्ने रोग पनि होइन

हाशीमोतोज थैरैदडाइतीस (Hashimoto’s thyroiditis) र ग्रेभ्स रोग (Graves disease) एक किसिमको अटोइम्युन रोग(auto-immune disease) हो I अर्थात् शरीरको प्रतिरोधात्मक शक्ति शरीरकै अंग प्रति लक्षित हुने अवस्था हो I

थैरैदडाइतीस (Thyroiditis) थाईरैद ग्रन्थीको भाइरल इन्फेक्सनले हुन्छ

केहि औसधिहरुले गर्दा पनि थाईरैदको गडबडी हुन सक्छ जस्तै लिथियम (lithium) , अमियोड्यारोन (amiodarone) आदि

आयोडिनको कमी भएर वा धेरै भएर पनि थाईरैद रोग लाग्न सक्छ

विकिरणले थाईरैद ग्रन्थीको क्यान्सर हुने सम्भावना बढाऊछ I जापानको हिरोशिमा र नागासाकीमा एटम बम खसेपछि धेरै मान्छेमा थाईरैद ग्रन्थीको क्यान्सर देखिएको थियो I

What Is an Endocrinologist?

2012-12-16T04:46:00.000+05:45

What is the endocrine system?
The endocrine system is a complex group of glands. Glands are organs that make hormones. These are substances that help to control activities in your body. Different types of hormones control reproduction, metabolism (food burning and waste elimination), and growth and development. Hormones also control the way you respond to your surroundings, and they help to provide the proper amount of energy and nutrition your body needs to function. The glands that make up the endocrine system include the thyroid, parathyroid, pancreas, ovaries, testes, adrenal, pituitary and hypothalamus.
What is an endocrinologist?
An endocrinologist is a specially trained doctor. Endocrinologists diagnose diseases that affect your glands. They know how to treat conditions that are often complex and involve many systems within your body. Your primary care doctor refers you to an endocrinologist when you have a problem with your endocrine system.
What do endocrinologists do?
Endocrinologists are trained to diagnose and treat hormone imbalances and problems by helping to restore the normal balance of hormones in your system. They take care of many conditions including:

diabetes
thyroid diseases
metabolic disorders
over- or underproduction of hormones
menopause
osteoporosis
hypertension
cholesterol (lipid) disorders
infertility
lack of growth (short stature)
cancers of the endocrine glands

Endocrinologists also conduct basic research to learn the way glands work, and clinical research to learn the best methods to treat patients with a hormone imbalance. Through research, endocrinologists develop new drugs and treatments for hormone problems.
What type of medical training do endocrinologists receive?
Endocrinologists finish four years of medical school and then spend three or four years in an internship and residency program. These specialty programs cover internal medicine, pediatrics, or obstetrics and gynecology. They spend two or three more years learning how to diagnose and treat hormone conditions. Overall, an endocrinologist's training will take more than 10 years.
What are the most common endocrine diseases and disorders?
Diseases and disorders of the endocrine system can be grouped into several different areas. Some endocrinologists focus on one or two endocrine system diseases, such as diabetes, pediatric disorders, thyroid, or reproductive and menstrual disorders. Others work in all areas of endocrinology. The major areas of endocrinology are described below.

Diabetes
Patients with diabetes have too much sugar in their blood. Recent studies have found that controlling blood sugar helps prevent serious problems that can be caused by diabetes. These can include problems with the eyes, kidneys and nerves, which can lead to blindness, dialysis, or amputation. Endocrinologists treat diabetes with diet and medications, including insulin. They also work closely with patients to control blood sugar and monitor them so they can prevent health problems.
Thyroid
Patients with thyroid conditions often have problems with their energy levels. They may also have problems with muscle strength, emotions, weight control, and tolerating heat or cold. Endocrinologists treat patients with too much or too little thyroid hormone (conditions respectively caused by either an overactive or underactive thyroid). They help patients reach a hormone balance by replacing or blocking thyroid hormone. Endocrinologists also receive special training to manage patients with thyroid nodules or thyroid cancer, and enlarged thyroid glands.
Bone
Osteomalacia (rickets), which causes bones to soften, and osteoporosis are bone diseases that endocrinologists diagnose and treat. Osteoporosis is a disease that weakens your skeleton. Certain hormones act to protect bone tissue. When hormone levels are abnormal, bones can lose calcium and weaken. Menopause, in women, and loss of testicle function, in men, and aging may put you at risk for bone fractures. Endocrinologists treat other disorders that can affect bones, such as too much parathyroid hormone and long term use of steroids like prednisone.
Reproduction/Infertility
About one in ten American couples is infertile. Endocrine research has helped thousands of couples to have children. Endocrinologists diagnose and treat hormone imbalances that can cause infertility, and also assess and treat patients with reproductive problems. They work with patients who need hormone replacement. Problems treated by endocrinologists specializing in reproductive endocrinology include menopause symptoms, irregular periods, endometriosis, polycystic ovary syndrome (PCOS), premenstrual syndrome, and impotence.
Obesity and Overweight
Endocrinologists treat patients who are overweight or obese, sometimes because of metabolic and hormonal problems. Someone who is obese has too much body fat. Thyroid, adrenal, ovarian, and pituitary disorders can cause obesity. Endocrinologists also identify factors linked with obesity, such as insulin resistance and genetic problems.
Pituitary Gland
The pituitary is often called the master gland of the body because it controls other glands. The pituitary makes several important hormones. Over - or underproduction of pituitary hormones can cause a hormone imbalance that can lead to infertility, menstrual disorders, growth disorders (acromegaly or short stature) and too much cortisol production (Cushing's syndrome). Endocrinologists control these conditions with medications and refer patients who need surgery.
Growth
Children and adults can have effects from not making enough growth hormone. Pediatric endocrinologists treat children who suffer from endocrine problems that cause short stature and other growth disorders. Adults with growth hormone deficiency can experience emotional distress and fatigue. Safe and effective growth hormone replacement therapy is available for people with growth hormone imbalance.
Hypertension
Hypertension is high blood pressure, and it is a risk factor for heart disease. Up to 10% of people have hypertension because of too much aldosterone, a hormone produced in the adrenal glands. About half of these cases are caused by growths that can be removed with surgery. Conditions such as the metabolic syndrome or a rare adrenal growth called a pheochromocytoma also may cause a hormone imbalance that leads to hypertension. These conditions also can be treated successfully.
Lipid Disorders
Patients with lipid disorders have trouble maintaining normal levels of body fats. One of the most common lipid disorders is hyperlipidemia - high levels of total cholesterol, low-density lipoprotein cholesterol (known as "bad" cholesterol), and/or triglycerides in the blood. High levels of these fats are linked to heart (coronary) disease, strokes, and peripheral vascular disease (problems with circulation in the legs). Endocrinologists are trained to detect factors that may be related to lipid disorders, such as hypothyroidism (a hormone imbalance caused by thyroid conditions), drug use (such as steroids), or genetic or metabolic conditions. Lipid disorders can be found in several conditions that require special management, including metabolic syndrome, polycystic ovary syndrome (PCOS), and obesity. Special diets, exercise, and medications may be prescribed to manage hyperlipidemia and other lipid disorders.

Hormone Health Network

मधुमेह यौनजीवनको अन्त होइन

2012-11-17T09:51:00.001+05:45

अतुल मिश्र

http://www.ekantipur.com/nep/2069/8/2/full-story/357553.html

काठमाडौ, मंसिर २ - तपाईंलाई थाहा छ, सामान्य व्यक्तिको दाँजोमा मधुमेह प्रभावितहरूमा लिंगमा पर्याप्त तनाव नआउने (स्तभन दोष/इरेक्टाइल डिसफङ्सन) समस्या डेढ दशकअघि नै आउने सम्भावना हुन्छ । यो समस्या सामान्य व्यक्तिमा १५ प्रतिशतसम्म पाउने गरिए पनि मधुमेह प्रभावितहरूमा ५५ प्रतिशतसम्म पाइन्छ ।
मधुमेह रोगीहरूमा यौन सम्बन्धी समस्या आमव्यक्तिको तुलना बढी हुन्छ । मधुमेह रोगी पुरुष र महिलाको यौन समस्या फरक फरक हुन्छ ।
'लामो समयसम्म मधुमेह भएका ४० प्रतिशत महिला र पुरुषमा यौनेच्छामा कमी पाउने गरिन्छ । पुरुषमा भने लिंगमा पर्याप्त तनाव नआउने मुख्य समस्या छ' इन्डोक्राइनोलजिस्ट डा. अंशुमाली जोशी भन्छन्, 'तर चिनी र उच्च रक्तचापलाई रोगको प्रारम्भिक अवस्थादेखि नै नियन्त्रित राख्दा यो समस्या नहुन पनि सक्छ ।'
उनका अनुसार, मधुमेह हुनासाथ यौन समस्या सुरु हुन्छ भन्ने होइन । चिकित्सककहाँ पुग्ने पुरुषले भने आफ्नो यौनजीवनमा देखिएको समस्यालाइ पोखेर उपचार खोजे पनि महिलाहरू भने यसबारे केही नबोल्ने गरेको डा. जोशी बताउँछन् ।
लिंगमा पर्याप्त तनाव नआउनुका पछाडि स्नायु वा रक्तनलिका सम्बन्धी समस्या कारक तत्त्वको रूपमा रहने गरेको छ । यो समस्या मानसिक प्रभावले समेत हुन सक्छ ।
अमेरिकन डाइबिटिक एसोसिएसनको तथ्यपत्र अनुसार, चिन्ता र डिप्रेसनले यौन इच्छालाई समाप्त पार्न सक्छ । यस्तोमा औषधि र काउन्सिलिङले सघाउ पुर्‍याउन सक्छ ।
लिंगको नसालाई चिनीले असर गर्ने उल्लेख गर्दे जोशी भन्छन्, 'कम्तीमा तीन/चार वर्ष अनियन्त्रित चिनीको समस्या भएकाहरूमा यौन क्षमता सम्बन्धी अक्षमता पाउने गरिन्छ ।' मधुमेहकै कारण यौन समस्या हुन समय लाग्ने गरे पनि मानसिक रूपले असर गरेकाहरूलाई भने यो समस्या धेरै छिटो समेत हुन सक्छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) का अनुसार, विश्वव्यापी रूपमा ३४ करोड ७० लाख व्यक्तिलाई मधुमेहको समस्या छ । करिब ८० प्रतिशत मधुमेहजन्य मृत्यु मध्यम र निम्न आय भएका राष्ट्रमा हुने गरेको छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार, नेपालमा भने १० देखि २० प्रतिशत वयस्क जनसंख्यामा मधुमेहको आकलन गरिएको छ ।
हाम्रो मुलुकमा उमेरको चार दशक नाघेका अघिकांश चिनी रोगीहरू यौन समस्या लिएर चिकित्सककहाँ जाने गरेका छन् । सामान्य व्यक्तिलाई भने ६०/७० वर्षपछि यौनेच्छामा कमी हुने गर्छ ।
डा. ओममूर्ति अनिलका अनुसार, सामान्य व्यक्तिको तुलनामा मधुमेहका करिब ८० प्रतिशतसम्म रोगीहरूलाई केही समयभित्रै उच्च रक्तचाप हुने गर्छ ।
लिंगमा पर्याप्त कडापन नआउनुको कारण उच्च रक्तचाप समेत हुन सक्ने उल्लेख गर्दै डा. जोशी भन्छन्, 'लिंगमा पर्याप्त तनाव नआउने मुटुका रोगीलाई चिकित्सकीय परामर्शमा सिल्डेनाफिल साइट्रेट (भियाग्रा) दिन सकिन्छ ।' मुटुका बिरामीलाई उक्त औषधि दिनै नहुने नरहेको जनाउँदै उनी नाइट्रेट औषधि लिइरहेका मुटु रोगीलाई भने यो औषधि दिन नमिल्ने बताउँछन् ।
मधुमेहका पुरुष रोगीहरूमा रेट्रोगेट इजाकुलेसन अर्थात् वीर्य निस्कन ढिलो हुने समस्या समेत पाइने गरेको छ । पिसाबकै बाटोबाट वीर्य र पिसाव दुवै निस्किन्छ, तर यस्ता समस्या भएकाहरूमा पिसाबको बाटोबाट वीर्य निस्किन कठिनाइ हुन्छ ।
पुरुष वा स्त्री हार्मोनको कमीले समेत यौन सम्बन्धी समस्या देखिनेहरूलाई भने यस्ता हार्मोन दिएर उपचार गरिने डा. जोशी बताउँछन् । पुरुष रोगीमा टेस्टेस्टोरोन हार्मोनको कमी समेत पाइन्छ । मधुमेह र डिप्रेसनबीच सम्बन्ध कोट्टयाउँदै उनी भन्छन्, '२० देखि ३० प्रतिशत मधुमेह रोगीमा डिप्रेसन पाउने गरिन्छ । यसले समेत यौनजीवन प्रभावित भइरहेको हुन्छ ।'
महिलाहरूमा देखिने पोलिसिस्टिक ओभरी सिन्ड्रमको मधुमेहसँग सम्बन्ध रहेको छ । महिनावारीमा गडबडी, अनुहारमा रौं, डन्डीफोर, मोटोपन, निःसन्तान आदि मधुमेहसँग सम्बन्ध रहेको उल्लेख गर्दै डा. जोशी यसले समेत यौनजीवन प्रभावित हुने गरेको बताउँछन् ।
मधुमेह रोगीहरूमा यौन वा जननेन्द्रीय सम्बन्धी समस्याको सम्भावना सबैभन्दा बढी हुन्छ ।
मधुमेह प्रभावित व्यक्तिहरूको यौनजीवन रोगको प्रभावबाट मुक्त हँुदैन । मधुमेहका रोगीहरूमा योनिको संक्रमण बढी हुने उल्लेख गर्दै डा. जोशी यसरी समेत यौनजीवन असहज भइरहेको बताउँछन् । महिला मधुमेह रोगीहरूमा यौनक्रियाका बेला चिप्लो पदार्थको श्राव नहुने समस्या समेत हुने गर्छ, जसले यौनक्रियाका बेला पीडा उत्पन्न गर्न सक्छ ।
मधुमेहले नसामा असर गरेर यौन दुर्बलता उत्पन्न गर्ने उल्लेख गर्दै डा.ओममूर्ति भन्छन्, 'उच्च रक्तचाप लगायतमा दिइने केही औषधिले समेत लिंगमा तनाव नआउने समस्या हुन सक्छ ।' मधुमेहले गर्दा मृगौलामा असर परिसकेकाहरूमा भने यौन दुर्बलता बढी हुने डा. ओममूर्ति बताउँछन् ।
मधुमेह रोगीहरूमा यौन सम्बन्धी शिथिलता पाइने गर्नाले यौनक्रियाकै बेला रोगीहरू अचानक डिप्रेसनमा आउन सक्छ र छिट्टै थाकेको अनुभव गर्न सक्छन् । डा. ओममूर्तिका अनुसार, यौनदुर्बलता भएका रोगीहरूमा मुटु रोगको सम्भावना बढी हुन्छ । यौन दुर्बलताका लागि पुरुषले सिल्डेनाफिल साइट्रेटको औषधि बिनाचिकित्सकीय परामर्श प्रयोग गरे मुटुको समस्या भएका मधुमेह रोगीहरूमा अचानक मुटुको समस्या देखा पर्न सक्ने उनी बताउँछन् ।

के हो मधुमेह ?
रगतमा चिनीको मात्रा निर्धारित स्तरभन्दा माथि भए यसलाई मधुमेह रोग भनिन्छ । जीवनभरिको यो रोगमा शरीरमा इन्सुलिन आवश्यकताको दाँजोमा कम निर्माण हुन थाल्छ । यसले गर्दा चिनी उपयुक्त रूपमा डढेर ऊर्जामा परिवर्तन हुन सक्दैन ।
यसैले रगतमा चिनीको स्तरमा वृद्घ िहुन्छ । जब रगतमा एउटा सीमाभन्दा बढी चिनी उत्पादन हुन्छ, शरीरले यसबाट मुक्ति पाउन मृगौलाको माध्यमले पिसाबाट चिनी बाहिर फाल्न थाल्छ । चिकित्सकहरूका अनुसार, पिसाबमा चिनी नदेखिनु मधुमेह रोग नभएको प्रमाण भने होइन ।

यौनक्षमता कायम राख्न
   पुरुष हुनुहुन्छ वा महिला, नलजाई चिकित्सकसँग यसबारेमा कुरा गर्नुस् । तपाईंले उपचार गराइरहनुभएको चिकित्सकलाई मधुमेह रोगीहरूमा देखिने यौन समस्याबारे राम्ररी थाहा छ । चिकित्सकले तपाईंको यौन समस्याको कारण मधुमेह हो वा अरू कुनै भन्ने ठम्याउनेछन् र हालसम्म उपलब्ध उपचार, विकल्पहरूबारेे सुझाव दिनेछन् ।
   तमाखु, चुरोट आदिको अम्मल हटाउनुस् । धूमपानले रक्तबाहिनी नलीलाई साँगुरो बनाउँछ । यसले गर्दा रगतको प्रवाह कम वा बन्द हुन सक्छ ।
   मद्यपान बन्द गर्नुस् । रक्सीले मधुमेहीहरूको यौन क्षमतालाई कम गर्छ । यति मात्र नभएर रक्सीले रगतको नलीलाई समेत नोक्सान पुर्‍याउँछ ।
   रगतमा चिनीको स्तरलाई नियन्त्रणमा राख्नुस् । यो स्तर नियन्त्रणमा रहे मधुमेहले तपाईंको स्नायु र रक्तनलीमा विकृति ल्याउँदैन । स्नायु र रक्तनलीमा विकृतिले यौन क्षमतामा कमी ल्याउँछ ।

प्रकाशित मिति: २०६९ मंसिर २ ०९:३०

How to fight diabetes

2012-11-17T08:00:00.001+05:45

http://ibnlive.in.com/videos/305119/how-to-fight-diabetes.html

Diabetes is a chronic disease for which there is no cure. It is a major cause of illness and premature death. But the good news is that Type 2 of diabetes is both preventive and curable. Find out what precautions one has to take in this video.

मधुमेह र आनीबानी

2012-11-13T02:47:00.005+05:45

http://www.ekantipur.com/nep/2069/7/27/full-story/357377.html

डा. अंशुमाली जोशी

काठमाडौ, कार्तिक २७ - यदि तपाईंलाई मधुमेह छ भने जीवनयापनको शैली परिवर्तन गर्न आवश्यक हुन्छ । सधैं स्वस्थ खानाका साथै नियमित व्यायाम गर्नु जरुरी हुन्छ । रोग नियन्त्रणका लागि औषधी पनि खानुपर्ने हुनसक्छ र कसैलाई इन्सुलिनको इन्जेक्सन लगाउनुपर्ने हुनसक्छ । साथै नियमित रगतमा सुगरको मात्रा जाँच्नुपर्छ ।

खानपिन:

मधुमेहका बिरामीका लागि कुनै विशेष खानाको जरुरत पर्दैन । हामीले हरेक दिन खाने खानाबाट नै स्वस्थ खानाको व्यवस्था गर्न सक्छौं । तर निम्न कुरामा ध्यान दिनु जरुरी हुन्छ:

१. चिल्लो र नुन कम भएको खानेकुरा खानुपर्छ ।

२. रेसायुक्त खानेकुरा जस्तै: सागसब्जी, फलफूल, गेडागुडी खानुपर्छ ।

३. दूध तथा दूधबाट बनेका खानेकुरा, बोसोरहित मासु तथा माछा, अन्डाको सेतो भाग मधुमेहका बिरामीका लागि राम्रा खानेकुरा हुन् ।

४. यदि तपाईंको तौल बढी छ भने तपाईंले खाने दैनिक क्यालोरीमा कमी गर्नुपर्छ ।

डाक्टरले तपाईंलाई पोषण विशेषज्ञकहाँ रिफर गर्न सक्छन्, जसले स्वस्थ र सही खानेकुरा तपाईंको स्वादअनुसार छनौट गर्न मद्दत गर्छन् । नेपालीहरूको खानामा कार्बोहाइडे्रट बढी हुन्छ, जस्तै: भात । मधुमेहका बिरामीहरूले ५०-६० प्रतिशतभन्दा बढी कार्बोहाइडे्रट खानु हुँदैन । भात खान नहुने होइन, तर मात्रा मिलाएर खानुपर्छ । नेपालीहरू धेरै माछा, मासु र अन्डा खाने हुनाले शरीरमा प्रोटिनको मात्रा पुग्छ । तर माछा-मासु नखानेहरुले गेडागुडी, दाल, पनिर आदिबाट प्रोटिनको मात्रा पुर्‍याउनुपर्छ । अब आयो चिल्लोको कुरा । घ्यु पूरै बन्द गर्नुपर्छ । तेलमा सनफ्लावर, तोरी वा ओलिभ तेल प्रयोग गर्नुपर्छ । तेललाई घरिघरि तताउनु हानिकारक हुन्छ । तेल र बोसो बढी भएको खानेकुरा खानु हुँदैन । अन्डाको पहेँलो भाग खानु हुँदैन, त्यसमा कोलेस्टोरल बढी हुन्छ । अनुसन्धानहरूमा नेपालीहरूको रगतमा एक किसिमको बोसो अर्थात् 'ट्राइग्लिसराइड' बढी देखिएको छ । यदि ट्राइग्लिसराइड ५०० एमजी/डीएलभन्दा बढेको छैन भने यसलाई औषधीभन्दा पनि जीवनशैली परिवर्तन गरेर घटाउनुपर्छ । दिनमा एउटा फल खाने, सागसब्जी बढी खाने र सलाद खानुपर्छ । तौल धेरै छ भने व्यायाम र खानपिनबाट कम गर्नुपर्छ । धेरै नेपालीले खानपिनमा त्यति ध्यान दिंदैनन् । कोही-कोहीचाहिं खाना नै नखाइकन सुगर कन्ट्रोल गर्न खोज्छन्, जुन झन् हानिकारक हुन्छ ।

मदिरापान:

यदि तपाईंको सुगर नियन्त्रणमा छ भने तपाईं केही मात्रामा मदिरापान गर्न सक्नुहुन्छ । बियर र वाइन सकेसम्म सेवन नगर्नुस् । हार्ड डि्रंक एक या बढीमा दुई पेगसम्म लिन सक्नुहुन्छ । खाजा खाँदा सलाद या चिल्लोरहित माछा-मासु लिन सक्नुहुन्छ । तर एउटा कुरा सधैं के याद राख्नुपर्छ भने भोको पेटमा मदिरापान गर्नु हुँदैन । यसो गरेमा शरीरमा सुगर कम भएर बिरामी बेहोश हुनसक्छ ।

धूमपान:

धूमपानले तपाईंलाई मुटुको रोग र प्यारालाइसिस हुने सम्भावना अत्यधिक मात्रामा बढाउँछ । त्यसैले यदि तपाईं धूमपान गर्नुहुन्छ भने आजैदेखि धूमपान बन्द गर्नुस् ।

व्यायाम:

मधुमेहका बिरामीले नियमित व्यायाम गर्नुपर्छ । यसका निम्न फाइदा हुन्छन्: १. रगतमा सुगरको मात्रा ठीक राख्न मद्दत गर्छ ।

२. तौल घटाउँछ ।

३. मुटु, नसा र फोक्सो स्वस्थ राख्छ ।

४. जाँगर बढाउँछ ।

औषधी:

समाजमा सुगरका बिरामीहरूमाझ एउटा अनौठो धारणा छ । सकेसम्म किन औषधी खाने, चाहे सुगर जतिसुकै किन नहोस् । औषधी सुरु भैसकेको अवस्थामा नियमित औषधी सेवन गर्नुपर्छ । इन्सुलिन लगाइराखेको हुनुहुन्छ भने एक डोज इन्सुलिन पनि छुटाउनु हुँदैन । औषधी अथवा इन्सुलिनको डोज डाक्टरका सल्लाहबिना आफैं तलमाथि गर्नु हुँदैन । नियमित रूपमा रगतमा सुगरको मात्रा जाँच गराउनुपर्छ ।

मधुमेहसँग सम्बन्धित रोग:

मधुमेहका धेरै बिरामीमा उच्च रक्तचाप पनि हुन्छ । त्यसैले नियमित रूपमा रक्तचापको जाँच गराउनुपर्छ । त्यस्तै मधुमेहका कारण आँखा, मिर्गौला, मुटु र नसामा असर पर्न सक्छ । वर्षमा एकचोटी आँखाको जाँच, मिर्गौलाको जाँच र कोलेस्टोरलको जाँच गराउनुपर्छ ।

सुगर कन्ट्रोल:

खाली पेटको सुगर एफबीएस १३० एमजी/डीएलभन्दा कम भएमा र खाना खाएको दुई घन्टापछिको सुगर पीपीबीएस १८० एमजी/डीएलभन्दा कम भएमा सुगर कन्ट्रोल भएको मानिन्छ । त्यस्तै एचबीएवानसी नामको एक किसिमको रगतको जाँच गर्दा ७ प्रतिशत वा त्योभन्दा कम भएमा राम्रो मानिन्छ । यदि यसो गर्न सकिएन भने बिस्तारै आँखाको पर्दा/रेटिनामा असर गर्न सुरु हुन्छ । त्यसबारे बिरामीलाई थाहै हुँदैन र एकैचोटी अन्धो भएपछि मात्र उसलाई थाहा हुन्छ । त्यस्तै शरीरका धमनीहरूमा बोसो जम्मा हुँदै जान्छ र एकदिन अचानक हृदयाघात वा प्यारालाइसिस वा किड्नी फेल भएपछि मात्र बिरामीले पत्तो पाउँछ । यो सबै हुन नदिन सुगरलाई राम्रो कन्ट्रोलमा राख्नुपर्छ । त्यसकारण सुगरका बिरामीले खानपिन र व्यायामबाट एफबीएस र पीपीबीएस कन्ट्रोलमा राख्न नसके औषधी सेवन जरुरी छ । सुगरको औषधीको साइड इफेक्ट धेरै हुन्छ भनेर औषधी नखाँदा झन् धेरै खतरा हुन्छ ।

हरेक मान्छेले ३५ वर्षपछि नियमित रूपमा सुगर जाँच गराउनुपर्छ । यदि सुगर देखियो भने सम्बन्धित डाक्टर (इन्डोक्राइनोलोजिष्ट) लाई देखाउनुपर्छ । खानपिन ठीक राख्ने, नियमित व्यायाम गर्ने र औषधी सेवन गर्नाले सुगर कन्ट्रोलमा रहन्छ, मधुमेहका कारण हुने अरु रोगबाट बच्न सकिन्छ र मधुमेहसँगको जीवन सुखमय रहन्छ ।

नर्भिक इन्टरन्यासनल हस्पिटलमा कार्यरत डा. जोशीले इन्डोक्राइनोलोजीमा डीएम डिग्री प्राप्त गरेका छन्

प्रकाशित मिति: २०६९ कार्तिक २७ ०९:४८ कान्तिपुर

Hyperprolactinemia (Increase in Prolactin hormone)

2012-10-26T20:40:00.000+05:45

What is hyperprolactinemia?

Hyperprolactinemia is a condition in which a person has higher-than-normal levels of the hormone prolactin in the blood. the main function of prolactin is to stimulate breast milk production after childbirth, so high prolactin levels are normal in pregnancy. Prolactin also affects the levels of sex hormones (estrogen and testosterone) in both women and men. Prolactin is made by the pituitary gland, a pea-sized organ found at the base of the brain.

What causes hyperprolactinemia?

One common cause of hyperprolactinemia is a growth or tumor on the pituitary gland called a prolactinoma. the tumor produces high levels of prolactin. these tumors can be large or small and are usually benign, meaning they are not cancerous. Large tumors can also cause headaches, vision problems, or both.
Prolactinomas are more common in women than in men and rarely occur in children.

Certain prescription medicines can also increase prolactin levels. These include medicines for
•    high blood pressure (such as calcium-channel blockers and methyldopa)
•    Depression (tricyclic and SSRI antidepressants)
•    Ulcers (h2 antagonists)
•    heartburn and gastroesophageal reflux disease (metoclopramide)
•    Pain (opiates—drugs derived from opium)
•    Serious mental health disorders (antipsychotics such as risperdal and haloperidol)
•    Menopausal symptoms (estrogen)
•    hypothyroidism or underactive thyroid—meaning the thyroid gland does not produce enough thyroid hormone
•    chest-wall injuries or other conditions that affect the chest wall, such as shingles
•    Other tumors and diseases affecting the pituitary gland, or radiation treatment for tumors on or near the pituitary
•    chronic liver and kidney diseases

Sometimes, no cause for hyperprolactinemia can be found.

What are the signs and symptoms of hyperprolactinemia?

Both men and women may have infertility, decreased sex drive, and bone loss. In addition, women may have
•    Vaginal dryness, leading to pain during intercourse
•    Problems with menstruation—having no periods or irregular periods
•    Production of breast milk when not pregnant or nursing
Men may also have
•    erectile dysfunction—trouble getting or keeping an erection
•    Breast enlargement, called gynecomastia
•    Decreased muscle mass and body hair

How is hyperprolactinemia diagnosed?

A blood test is used to detect excess prolactin. If prolactin levels are high, more tests are usually done to check blood levels of thyroid hormone. Normal thyroid hormone levels rule out hypothyroidism as a cause of hyperprolactinemia. Doctors will also ask about other conditions and medication use, and rule out
pregnancy. If a prolactinoma is suspected, an MRI (magnetic resonance imaging) of the brain and pituitary is often the next step. Using a special machine that creates images of body tissues, an MRI can reveal a pituitary tumor and show its size.

What is The Treatment For hyperprolactinemia?

Treatment is based on the cause. Some people with high prolactin levels, but few or no signs and symptoms, do not need any treatment. Options for treating tumors include
•    Prescription medicines. Bromocriptine and cabergoline decrease prolactin production. Medicines work well for most people with prolactinomas.
•    Surgery to remove a tumor. Surgery may be used if medicines have not been effective. Surgery is sometimes needed if the tumor is affecting vision.
•    Radiation. Rarely, if medicines and surgery have not been effective, radiation is used to shrink the tumor.
Bromocriptine and cabergoline are also used to treat hyperprolactinemia with no known cause. Hypothyroidism is treated with synthetic thyroid hormone, which should bring prolactin levels back to normal. If high prolactin levels are caused by prescription medications, other types of medications can be explored.

Questions to ask your doctor

•    What caused my hyperprolactinemia?
•    What tests do i need?
•    What are my options for treatment?
•    What are the advantages and disadvantages of each treatment option?
•    Will i have long-term side effects from my condition?
•     Should i see an endocrinologist?

Source: Hormone Health Network

Radioactive Iodine Treatment for Hyperthyroidism

2012-10-25T13:02:00.003+05:45

What is hyperthyroidism?

The thyroid gland, located at the front of your neck, makes hormones that control your metabolism—the way your body uses energy. Hyperthyroidism, also called over-active thyroid, occurs when your thyroid
gland makes too much thyroid hormone. Too much thyroid hormone speeds up many of the body’s functions. If untreated, an overactive thyroid can lead to other health concerns, such as heart problems.
The main cause of hyperthyroidism is Graves’ disease, in which the immune system attacks the thyroid. Less often, hyperthyroidism occurs when the thyroid has one or more nodules (lumps) that make too much thyroid hormone.

What is the treatment of hyperthyroidism?

The goal of treatment is to lower the amount of thyroid hormones. Treatment options include

• Radioactive iodine (RAI). Also called radioiodine, RAI is a common and long-used treatment for hyperthyroidism.
• Surgery. This removes the thyroid gland (called thyroidectomy).
• Antithyroid drugs. These medicines are given for months or even years. Sometimes people take them to prepare for RAI or surgery.

How does radioactive iodine treatment work?

Iodine is important for making thyroid hormones. Just as the thyroid naturally collects iodine from the foods we eat, it does the same with RAI. Because RAI has a small amount of radiation, it destroys thyroid cells. Afterward, the gland no longer makes as much thyroid hormone. RAI rarely affects other parts of the body. RAI, also called iodine 131 (I-131), is given as a single-dose capsule or liquid.

Did You Know?

Radioactive iodine is a generally safe treatment that can cure hyperthyroidism (overactive thyroid gland). Most often, you will not need a hospital stay. It can take 6 to 18 weeks or more to get the full effects of RAI treatment. During this time, you may need antithyroid drugs.

Who should not use RAI?

For safety reasons, these people should not get RAI treatment:

• Pregnant and breastfeeding women or those planning to become pregnant in the next six months
• People who cannot follow radiation safety precautions
• Young children who haven’t tried other treatment options first
• Some people with active Graves’ ophthalmopathy (thyroid eye disease)

Can I have RAI treatment if I am allergic to shellfish?

It is a myth that people who are allergic to shellfish will have an allergic reaction to a small dose of iodine. Even among people who are allergic to the radiocontrast dye in some imaging tests, most are not allergic to RAI.

How should I prepare for RAI?

If you are taking antithyroid drugs, stop them five to seven days before treatment. Do not stop taking beta blockers (drugs such as atenolol) if your doctor has prescribed them. Avoid drugs and foods that are high in
iodine for as long as your doctor instructs. Foods high in iodine include iodized salt, sea-weed and other seafood, and dairy products. Multivitamins often contain iodine, so check the labels. Some radiation stays in your body for a few days after RAI treatment. Your health care provider will give you a list of precautions to take after treatment to minimize others’ exposure to the radiation.

Follow these safety measures after RAI treatment:

• Sleep in a separate bed (more than six feet away) from other adults for three or more days after treatment. Sleep apart from children and pregnant women for two weeks or longer.
• In daytime, keep more than six feet away from children and pregnant women for at least one day.
• Avoid prolonged time in public places or transportation (planes, trains, buses) for at least three days. Do not stay in a hotel or motel right after treatment.

What are the side effects of RAI?

RAI is generally safe. Sometimes neck pain can result. Yet, this does not last long, and pain medicine can help relieve the discomfort. Most people will have hypothyroidism (underactive thyroid) after treatment. This
shortage of thyroid hormones may be temporary but often is lifelong. It is easily treated, though, with synthetic (manmade) thyroid hormone. The risk of thyroid cancer does not seem\ to increase in patients who receive RAI.

Is RAI treatment a cure?

In most patients, the first RAI treatment cures hyperthyroidism. Some, however, will need a second RAI treatment.

Questions to ask your doctor

• What are the pros and cons of RAI compared with other treatments?
• How long should I stay on a low-iodine diet before RAI treatment?
• What side effects will I have?
• When may I return to work after RAI treatment?
• After treatment, how long should I avoid close contact with my family members and pets?

© The Hormone Foundation 2012

Diabetic Neuropathy

2012-10-25T11:39:00.000+05:45

What is diabetic neuropathy?

Diabetic neuropathy is nerve damage from high blood glucose (sugar) levels in people with diabetes. Nerves throughout the body can suffer damage. People with poor glucose control and who have had diabetes for a long time are at highest risk for nerve damage.

Did You Know?

About 60 to 70 percent of people who have had diabetes for many years have some form of nerve damage, but not everyone has symptoms.

What are the types and symptoms of diabetic neuropathy?

The most common types of diabetic neuropathy are those that affect the limbs and those that affect organs and muscles inside the body. The first type (called distal polyneuropathy or DPN) affects the sensitivity of your feet, legs, hands, and arms. It also can affect the movement of your limbs. Symptoms of DPN include

• Pain, tingling, and burning
• Numbness and loss of feeling
• Muscle weakness
• Skin ulcers (open sores)

About half of people who have DPN might not have symptoms, except for losing feeling in their feet. Because of this feeling loss, they could injure their feet and not know it. Untreated foot injuries can lead to ulcers and infection and, sometimes, amputation. The second type (called autonomic neuropathy) affects your urinary tract, digestive system, sex organs, sweat glands, eyes, and heart. Symptoms of autonomic
neuropathy include

• Bladder problems (loss of bladder control, not being able to fully empty the bladder, frequent urinary tract infections)
• Digestive system problems (bloating, nausea, vomiting, diarrhea, constipation)
• Erectile dysfunction in men and sexual problems in women
• Too much or too little sweating
• Dizziness when you stand up

How is diabetic neuropathy diagnosed?

Your doctor will do a physical exam and ask about your symptoms. You should be checked once a year for DPN, or more often if you have foot problems. The doctor will check for loss of feeling in your feet by seeing whether you can feel light touch, pinpricks, and vibrations from a tuning fork. You might have tests to see how well your nerves are working. Your doctor will also make sure you don’t have other conditions, such as blood flow problems or a vitamin deficiency.

When to See Your Doctor?

See your doctor as soon as possible if you have
• Frequent numbness or pain in your feet, legs, hands, or arms
• An ulcer (sore) on your foot or leg that isn’t healing
• A foot or leg infection
• Digestive problems
• Problems with urination or sexual function
• Dizziness when you stand

What treatments are available for diabetic neuropathy?

Good blood glucose control (keeping blood glucose from being too high or too low) may prevent further nerve damage but usually can’t reverse damage that’s already happened. Your doctor may prescribe medicines for pain that occurs with some types of nerve damage, and suggest certain vitamins if needed.

How can you prevent problems from diabetic neuropathy?

The best way to prevent damage is to keep your blood glucose level under good control. You can do so by eating a healthy diet, exercising regularly, and reaching a healthy weight. Avoiding smoking and limiting alcoholic beverages can also help.

Your doctor or diabetes educator can help you plan your healthy lifestyle. You also can do a lot to prevent leg ulcers and amputations. Protect your feet by

• Checking them every day
• Always wearing shoes (or slippers) and clean, dry socks
• Choosing shoes that are comfortable and fit well
• Seeing a podiatrist (foot doctor) for foot care if you need help

Tips for Good Foot Care

Wash and dry your feet and check them every day.
• Look for blisters, calluses, bruises, redness, swelling, cracked skin, sores, or cuts
• Cut your nails once a week or as needed.
• Put lotion on dry skin but not between your toes

Questions to ask your doctor

• Do I have nerve damage from diabetes?
• What kind of nerve damage do I have?
• Is the nerve damage permanent or temporary?
• Do I need treatment for my nerve damage?
• Should I see a podiatrist?
• Should I see a diabetes educator?

© The Hormone Foundation 2012

Patient Guide to Osteoporosis in Men

2012-10-25T10:34:00.000+05:45

In osteoporosis, bones become weak and are more likely to fracture (break). It is a “silent” condition, causing no symptoms (what you feel) unless you break a bone. About 20% of the 44 million Americans who have osteoporosis or osteopenia (mildly low bone mass) are men. The lifetime risk of having a fracture due to osteoporosis for men ages 50 and older is 13% to 30%. Fractures occur most often at the hip, spine, and wrist. These fractures—above all, hip fractures—can greatly reduce the quality of life and even lead to
early death. Though osteoporosis affects men less often than women, men are two to three times more likely than women to die after breaking a hip.

Fortunately, osteoporosis can be prevented. However, many men are unaware that they are at risk for this dangerous disorder. This guide is based on The Endocrine Society’s practice guidelines for physicians about testing for, treating, and preventing osteoporosis in men.

What causes osteoporosis in men?

Osteoporosis occurs when your body cannot replace bone as quickly as it breaks down old bone (a natural process called “bone turnover”). Certain factors raise a man’s risk of developing osteoporosis.

Osteoporosis Risk Factors

Personal and family history:
• White race
• Age 70 and older
• Thinness
• Prior fracture as an adult, mainly after age 50
• History of delayed puberty
• Family history of osteoporosis or a parent who had a fracture

Lifestyle:
• Cigarette smoking
• Excess alcohol use
• Low calcium and vitamin D intake
• Lack of physical activity

Health problems and medicines:
• Low testosterone (hypogonadism), including low testosterone caused by treatment for prostate cancer
• High calcium levels in the blood (hypercalcemia) or urine (hypercalciuria)
• Vitamin D deficiency
• Disorders that affect many parts of the body including hyperthyroidism (overactive thyroid), hyperprolactinemia, kidney failure, liver failure, celiac disease, and certain cancers
• Use of steroid medications such as prednisone and cortisone for more than 3 months—called glucocorticoid-induced osteoporosis

How is osteoporosis in men diagnosed?

Your doctor may suspect osteoporosis based on your medical history, risk factors, and physical exam, including your height, balance, and mobility. The most common way to detect osteoporosis is with a bone
density test such as a dual-energy x-ray absorptiometry (DXA or DEXA) scan. This test measures bone mineral density (BMD) at your lower spine and hip, and gives a score called a T-score. A T-score of –2.5 or lower indicates osteoporosis, and a T-score between –1.0 and –2.5 shows osteopenia. A score above –1.0 is normal. DXA can also show vertebral fractures (breaks in the bones that make up your spine). People who have had a vertebral fracture are more likely to have more fractures, so vertebral fracture assessment can have important clinical implications. You may need other lab tests, such as blood or urine tests, if your DXA scan finds osteoporosis. These tests look for chronic health problems that may be the cause of your poor bone health. Blood tests also can check for abnormal levels of calcium or vitamin D that may cause bones to become weak.

Who should get a DXA test?

Men at increased risk of osteoporosis should consider having their BMD measured. This includes men ages 50 to 69 who have any other osteoporosis risk factors (see box on page one). Doctors may suggest that men ages 70 and older, even those who have no other risk factors, have a BMD test. If your doctor orders a BMD test, you should get a central DXA of the spine and hip. However, spine DXA may be hard to interpret in older men. In this case, your doctor may consider measuring BMD at the forearm. Depending on your bone density results, other risk factors for fracture, and any treatment you are receiving, you may need another DXA in one to three years to check for further bone loss or response to treatment

Who should receive treatment?

Whether you need treatment for osteoporosis depends partly on your future chance of breaking a bone.
Fracture risk calculators can help predict your risk of fracture.These Web-based tools compute your estimated risk after you input information such as your age, body weight, past fractures, and BMD. They include the World Health Organization Fracture Risk Assessment Tool (FRAX) and one from the Garvan Institute of Medical Research (Garvan Fracture Risk Calculator). Doctors will consider prescription drug treatment for adult men who:

• Have had a hip or spine fracture without having major trauma
• Have a DXA T-score at the spine or hip of –2.5 or worse
• Have a DXA T-score between –1 and –2.5 along with high fracture risk
• Are receiving long-term glucocorticoid therapy
• Are receiving androgen deprivation therapy (ADT) for prostate cancer along with high fracture risk

What is the treatment for osteoporosis?

The best type of medication to treat osteoporosis depends on the individual. Your doctor will consider your DXA T-scores, your future fracture risk, any fractures you had in the past, and other health problems you may have. The cost of the medicine and other factors also may affect your choice. In the United States, four medications are approved for treatment of osteoporosis in men. They are

• Alendronate (tablets taken daily or weekly)
• Risedronate (tablets daily, weekly, or monthly)
• Zoledronic acid (intravenous, or IV, once a year)
• Teriparatide (once daily injection under the skin)

The first three drugs are in the class of drugs called bisphosphonates. These drugs slow bone loss and slightly increase bone mass. Both risedronate and zoledronic acid also have approval from the Food and Drug Administration (FDA) to prevent osteoporosis in men taking glucocorticoid medicine. In contrast, teriparatide stimulates new bone formation. Because it requires daily injections and is expensive, doctors usually prescribe it only for men with severe osteoporosis. Men at high fracture risk who are receiving ADT for prostate cancer also have the choice of a new medication named denosumab. Given as an injection under the skin, this drug increases bone density. Testosterone therapy appears to increase BMD in men with low levels of this male hormone (below 200 nanograms per deciliter, or ng/dL), but its effect on fractures has not been studied. So, unless men have a clear need for testosterone therapy other than for bone health, an FDA-approved osteoporosis medicine is usually the first choice for these men. This is especially true if they have a high fracture risk.

Ask your doctor which treatment is best for you and about its benefits and risks.

What can you do to prevent and treat osteoporosis?

You can help prevent osteoporosis by making changes in your diet and lifestyle. If you are a man at risk of osteoporosis, you should

• Consume 1,000 to 1,200 mg of calcium daily from foods (including calcium-fortified foods and drinks) and, if needed, calcium supplements.
• Take daily vitamin D supplements (1,000 to 2,000 International Units [IU] or more if your doctor prescribes it) if your blood level of vitamin D is low (less than 20 to 30 ng/mL).
• Do weight-bearing activities, such as walking, running, and weight lifting, three or four times a week for 30 to 40 minutes each.
• Drink no more than 10 alcoholic drinks a week (1 drink in the U.S. = 12 ounces of beer, 5 ounces of wine, or 1.5 ounces of hard liquor; in the U.K. or Australia = 1/2 pint of beer, 1 small glass of wine, or a single measure of spirits)
• Quit smoking.

If you already have osteoporosis, you should take 1,000 to 1,200 mg per day of calcium, plus as much vitamin D as your doctor suggests. Also, take your prescribed dose of other medications, keep appointments with your doctor, and get DXA scans as advised. This will help ensure the success of your treatment and healthy bones.

© Hormone Health Network 2012

Patient Guide to the Assessment and Treatment of Hypertriglyceridemia (High Triglycerides)

2012-10-24T19:31:00.000+05:45

Having high levels of triglycerides, or hypertriglyceridemia, is a common problem. Triglycerides are fats in the blood (also called lipids). Your body needs some blood fats for energy. But when your triglyceride levels are too high, these fats may put you at risk for heart disease, stroke, and other health problems.
Most often, having high triglycerides has no warning signs. The good news, though, is there is a simple test to find high triglycerides, and treatments are available.
This guide for patients comes from The Endocrine Society’s practice guidelines for physicians about the detection and treatment of hypertriglyceridemia.

What are the effects of high triglycerides?

It is unclear if high triglycerides alone are a risk factor for cardiovascular disease (heart disease and stroke). Triglycerides do not directly cause the plaque that can block your heart’s arteries (atherosclerosis) and lead to a heart attack. Yet, cholesterol in triglyceride-rich particles in the blood may add to plaque formation.
Also, many people with high triglycerides have other lipid problems or other risk factors for heart disease. A high triglyceride level is one part of the metabolic syndrome, a cluster of risk factors that increase the risk for heart disease and diabetes.

High triglycerides can affect more than your heart and blood vessels. Very high triglycerides raise the risk for pancreatitis, an inflammation of the pancreas. The pancreas is large gland behind the stomach that makes key hormones like insulin. It helps your body maintain healthy blood glucose (sugar) levels.

Pancreatitis can cause stomach pain and digestive problems. It can damage the pancreas and, over a long time, can lead to diabetes.

What raises the risk for high triglycerides?

Triglycerides normally increase with age. They may become too high for one or more reasons.
Risk factors include
• Lifestyle factors
— Being overweight or obese
— Not getting enough exercise
— Drinking too much alcohol
• Familial (inherited) disorders
• Type 2 diabetes or the metabolic syndrome
• Pregnancy
• Medications
— Some “water” pills (thiazide diuretics)
— Beta-blockers
— Estrogen (birth control pills, hormone therapy)
— Isotretinoin for acne
— Corticosteroids for conditions such as asthma and arthritis
— Certain cholesterol-lowering drugs
— Protease inhibitors for HIV
— Immune suppressants (such as sirolimus)
— Some antipsychotics (mental health medicines)

The most common reasons for high triglycerides include being overweight, lack of exercise, the metabolic syndrome, type 2 diabetes, and familial combined hyperlipidemia. The latter is a genetic disorder that runs in the family. It results in high triglycerides, high “bad” (low-density lipoprotein, or LDL) cholesterol, and low “good” (high-density lipoprotein, or HDL) cholesterol.

How are high triglycerides found?

A blood test called a lipid panel measures triglycerides and cholesterol. You should have this test after fasting (not eating or drinking anything but water) for at least 12 hours. Adults should get this screening test every five years or sooner. If you have diabetes, a family history of high triglycerides, or other risk factors, you may need screening more often, according to the National Cholesterol Education
Program (NCEP) Guidelines.

The NCEP defines borderline-high triglycerides as 150 to 199 milligrams per deciliter (mg/dL) and high triglycerides as 200 to 499 mg/dL. Very high triglycerides are 500 mg/dL or higher. The Endocrine Society instead defines hypertriglyceridemia by its disease risk (see chart below). Most people with high triglycerides have levels from 150 to 999 mg/dL, which puts them at risk for heart disease. Above 2,000 mg/dL poses a high risk for pancreatitis. If your triglycerides are above normal, your doctor will find out if the cause is primary (genetic) or secondary (e.g., due to hormonal disease or medications). Untreated secondary causes
need treatment. If the cause is a medication, ask your doctor if you can switch to a medicine that does not raise triglycerides. Your health care providers may check you for other risk factors for heart disease, such as high blood pressure, high blood glucose, and too much fat around your waist. They also may ask
about your family history of abnormal lipids and heart disease. This helps to assess your future risk for having a heart attack or a stroke.

What is the treatment for high triglycerides?

The goal of treatment is to lower your triglycerides. Patients with very severe hypertriglyceridemia should try to lower their triglycerides below 1,000 mg/dL, to reduce their risk for pancreatitis.

Lifestyle changes.
The first step for lowering triglycerides is to lose weight if you are overweight, exercise often, and eat a
healthy diet low in saturated (bad) fat and sugar. Also, limit the amount of refined, processed grains you eat, such as white bread, rice, and pasta. Follow your doctor’s advice about limiting intake of alcohol, which raises triglycerides in some people.

Medications.
Besides lifestyle changes, you may also need drug treatment. For mildly or moderately high triglycerides,
your doctor may prescribe one of these types of drugs:

• Fibrates, which greatly lower triglycerides and sometimes raise HDL (good) cholesterol. In the U.S., these
prescription drugs include gemfibrozil and fenofibrate.

• Niacin, or vitamin B3, at doses of 1,000 to 3,000 mg per day, lowers triglycerides and LDL cholesterol and raises HDL cholesterol. These doses apply to immediate-release (released into the body right away) niacin, available by prescription or as a supplement. The dose of sustained-release (released into the body over time) niacin, which is only available as a supplement, shouldn’t exceed 2,000 mg per day because of the risk of liver damage.

• Omega-3 (n-3) fatty acids eicosapentaenoic acid (EPA) and docosahexaenoic acid (DHA) lower triglycerides.These polyunsaturated (good) fats are found in fatty fish such as salmon. In high doses, they can treat high triglycerides. You can get high doses of omega-3 fatty acids in a fish oil supplement or by prescription.Your doctor may add a statin to your other drug treatment. Though statins mainly lower LDL cholesterol, they also can decrease triglycerides. Some studies show that statins reduce the risk of heart attacks and strokes. It is unclear if fibrates and niacin prevent heart attacks and strokes. If your triglycerides are above 1,000 mg/dL, though, the first choice of medicine is a fibrate. You may need a statin, too, but
experts advise against treatment with statins alone if your high triglycerides are severe or very severe. Fibrates are better than statins at lowering triglycerides. However, people with liver disease or gallbladder disease should not take fibrates. Talk to your doctor about the risks and benefits of all these drugs. Medications do not cure the problem of high triglycerides, so you will need to take them long term. However, weight loss and other lifestyle changes can lower high trigylcerides enough to eliminate the need for medication.

Ask your doctor if you should see an endocrinologist. This physician specialist can find and treat hormonal causes of high triglycerides.

© 2012 Hormone Health Network