Modern Türkiye'nin Kurucusu Mustafa Kemal Atatürk

Aarohnson'un M Kemal ile görüşmesi hakkında

2026-04-12T16:25:00.000-07:00

Aaronsohn'un (Alexander/Alex Aaronsohn) tarafındaki anlatımlar, ağırlıklı olarak 25 Ekim 1918 tarihinde Halep'te (Baron Otel civarı veya 7. Ordu karargâhı) gerçekleşen görüşmeye odaklanır. Bu, Mondros Mütarekesi'nden (30 Ekim 1918) hemen önceye denk gelir ve Osmanlı kuvvetlerinin Suriye cephesindeki geri çekilişinin son aşamasındadır.Görüşmenin Amacı (Aaronsohn'un Perspektifinden)Aaronsohn, General Edmund Allenby'nin istihbarat subayı olarak görev yapıyordu. Görüşmenin temel amacı:

Osmanlı 7. Ordusu'nun (Mustafa Kemal Paşa komutasında) mevcut durumunu, asker moralini, lojistik durumunu ve savunma kapasitesini değerlendirmekti.
İngiliz ilerleyişi karşısında Halep'in (ve kuzeydeki hattın) direniş potansiyelini anlamaktı.
Olası teslim, ateşkes veya geri çekilme şartlarını yoklamak/sondaj yapmaktı.

Aaronsohn, NİLİ (NILI) adlı Siyonist istihbarat ağıyla bağlantılıydı (ağabeyi Aaron Aaronsohn örgütün kurucularındandı). Bu rolü sayesinde İngilizlere Filistin-Suriye cephesinde istihbarat sağlıyordu. Görüşme, bir istihbarat toplama ve diplomatik/askeri temas girişimi olarak gerçekleşti. Bazı anlatımlarda, Aaronsohn'un Halep'e gelip doğrudan Kemal Paşa'yı bulduğu ve öğle yemeği sırasında sohbet ettikleri belirtilir.

Aaronsohn'un Anlatımı ve Kemal Paşa'nın SözleriAaronsohn'un aktardığına göre görüşme samimi bir havada geçti ve öğle yemeği eşliğinde yapıldı. Ana noktalar şöyle özetlenir:

Mustafa Kemal Paşa, Osmanlı'nın genel mağlubiyetine fazla üzülmediğini ifade etti.
Asıl önemli olanın Enver Paşa'nın itibarının kırılması olduğunu vurguladı. Kemal, Enver'in emrinde çalıştığı dönemde onun İstanbul'daki (Konstantiniye) itibarını kaybetmesini istediğini ima eden ifadeler kullandı.
Bu, İttihat ve Terakki içindeki liderlik rekabetini ve Kemal'in Enver Paşa'ya karşı mesafeli tutumunu yansıtan bir detay olarak öne çıkar.

Aaronsohn, Kemal'in yenilgiyi kişisel bir felaket olarak görmediğini, aksine Enver'in siyasi/askeri prestij kaybını bir tür "kazanç" gibi değerlendirdiğini aktarır. Görüşmede Halep'in savunulması veya İngilizlere bırakılması gibi pratik konular da konuşulduğu ima edilir (örneğin bazı Türk kaynaklı aktarımlarda Kemal'in şehri çarpışmasız bırakmaya eğilimli olduğu belirtilir, ancak bu Aaronsohn'un doğrudan sözü olmayabilir).Görüşmeden Elde Edilen Sonuç (Aaronsohn Tarafından)

İstihbarat değeri: Aaronsohn, Osmanlı ordusundaki moral çöküntüsünü, liderlik içindeki bölünmeleri (özellikle Enver-Kemal gerilimi) ve direniş iradesinin zayıflığını gözlemledi. Bu bilgiler, İngiliz ilerleyişinin son aşamasında (Halep hattı) faydalı oldu.
Pratik sonuç: Görüşme, Halep'in kısa süre sonra (mütareke öncesi) fiilen terk edilmesi veya direnişsiz bırakılması eğilimini doğruladı. İngiliz kuvvetleri kuzeye ilerlerken büyük bir çatışma yaşanmadı.
Aaronsohn'un raporları veya anılarında bu görüşme, Osmanlı'nın çöküş anındaki iç dinamikleri göstermesi açısından önemli bir tanıklık olarak yer alır. Ancak detaylar genellikle kısa ve anekdotik niteliktedir; kapsamlı bir resmi rapor şeklinde değil, kişisel hatıra/istihbarat notu tarzındadır.

Kaynak ve Doğrulama NotuBu anlatımlar, Aaronsohn'un kendi ifadelerine (anılar, raporlar veya 1920'lerdeki yayınlar) dayanır ve Türk tarih literatüründe de sıkça alıntılanır (örneğin bazı gazeteler ve makalelerde American Israelite gibi döneme ait yayınlardan referans verilir). Mustafa Kemal'in Nutuk'unda veya resmi Osmanlı belgelerinde bu görüşmeye doğrudan atıf yoktur; bilgi tek taraflı (Aaronsohn cephesi) olarak aktarılır.Görüşme, savaşın bitiş aşamasındaki istihbarat faaliyetleri ve İttihatçı liderler arası gerilim açısından değerli bir anekdot olsa da, bazı tarihçiler tarafından abartılı veya bağlamından koparılmış olabileceği yönünde tartışılır. Aaronsohn'un NİLİ bağlantısı nedeniyle anlatımlarının İngiliz yanlısı bir filtre içerdiği de dikkate alınmalıdır.
Bu olay, Mustafa Kemal'in askeri kariyerinin son Osmanlı dönemiyle ilgili nadir kişisel tanıklıklarından biri sayılır. Kemal Paşa'nın Nutuk'unda veya ana hatıralarında bu görüşmeye doğrudan atıf yoktur; bilgi ağırlıklı olarak Aaronsohn'un tarafındaki anlatımlara dayanır.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Muharebede Topçu

2026-03-26T08:06:00.000-07:00

Muharebede TopçuModern bir topçu teşkilatının yapısını anlamadan önce, muharebenin çeşitli aşamalarında topçunun nasıl kullanıldığından ve üstlendiği görevlerden bahsetmek faydalı olacaktır.Topçu birlikleri genellikle ordu, kolordu ve tümen topçusu olmak üzere üç ana gruba ayrılır. Tümen seviyesinin altındaki piyade birliklerine, her alaya yaklaşık bir batarya kadar küçük çaplı ve sınırlı sayıda hafif top tahsis edilir. Bu tür topçuya “piyade topçusu” denir. Ordu ve kolordu topçusu ise daha ağır ve çeşitli silahlarla donatılmıştır: sahra topları, ağır sahra topları, uzun menzilli toplar, hafif ve ağır obüsler, havanlar ile uçaksavar topları. Bu birliklerin temel amacı, ihtiyaç halinde tümen topçusunu desteklemektir. Tümen topçusu ise tümenin her türlü arazi ve harekâtta rahatça hareket edebileceği, yeterli hareket kabiliyetine sahip toplarla donatılır.Bir topçu teşkilatını somutlaştırmak için modern bir tümenin muharebe düzenini örnek olarak ele alalım:Bir piyade alayında doğrudan alaya bağlı altı piyade topu ve altı bomba topu bulunur. Bunlar tümen topçusu kapsamı dışındadır. Tümen topçusu ise bir hafif topçu alayı, bir ağır topçu alayı ve bir uçaksavar taburundan oluşur.Hafif topçu alayı üç taburdan meydana gelir. Her tabur, dörder toplu iki hafif sahra bataryası ile bir adet 10,5 cm’lik hafif sahra obüs bataryasından kuruludur. Bataryalar genellikle hayvanlarla çekilir. Muharebe tecrübeleri, topçu taburlarının sahra ve obüs bataryalarını karışık şekilde organize etmenin daha etkili olduğunu göstermiştir.Ağır topçu alayı da üç taburdan oluşur. Birinci tabur, dörder toplu üç adet 15 cm’lik ağır obüs bataryasından meydana gelir ve hayvanlarla çekilir. İkinci tabur ise dörder toplu iki adet 10,5 cm’lik uzun top bataryası ile üç toplu bir 21 cm’lik obüs bataryasından kuruludur. Uzak mesafeli muharebe topçusu genellikle piyade birlik komutanlarının doğrudan emrine verilmez.Topçu ateş türlerini kısaca açıklamak yerinde olacaktır, çünkü piyade birlikleri ateş talebini, teklifini ve emir sürecini daha kolay yönetebilmek için topçunun ateş yönetimini iyi bilmelidir.Topçu ateşi başlıca şu türlere ayrılır:

Durdurma ateşi: Düşman piyadesinin hücumunu önlemek ve püskürtmek için kendi muharebe hattımızın hemen ilerisinde yapılan ateştir. Haber veya işaretle başlar ve belirli bir süre devam eder.
Yok etme ateşi: Düşmanın hazırlamakta olduğu saldırıyı daha başlangıç aşamasında bozmak amacıyla, muhtemel toplanma bölgelerine yöneltilen yoğun ateştir.
Taciz ateşi: Düşmanı rahatsız etmek, paniğe sürüklemek ve faaliyetlerini aksatmak için kullanılan sürekli veya aralıklı ateştir.
Tahrip ateşi: Gözetleme noktaları, makineli tüfek mevzileri, top bataryaları, korunaklı sığınaklar, engeller ve yan etki yaratan tesisler gibi belirli hedeflere plana göre yapılan etkili ateştir.
Ateş baskını: Belirli bir muharebe amacı için birden fazla silahın kısa süreli ve şiddetli darbesi şeklinde kullanılır. Görünen hedeflere veya baskın hazırlığı için uygulanabilir.
Silindir ateşi (kaydırma ateşi): Taarruzun en önemli ateş destek türlerinden biridir. Amaç, piyadenin önünde adım adım ilerleyerek düşmanın muharebe kabiliyetini felç etmek ve karşı saldırısını engellemektir.

Şimdi muharebenin farklı aşamalarında topçunun görev ve kullanım şekillerine geçelim.Yürüyüşte TopçuHarp yürüyüşünde birlikler, muharebeye hazır halde ilerlerken güvenlik önlemleri alır ve genellikle alt birimlere ayrılarak hareket eder. İleri yürüyüşte öncünün (avangardın) temel görevi, düşman direnişini kırmak, ana birliği ani baskınlardan korumak ve güçlü bir düşmanla karşılaşıldığında ana birliğin muharebe düzenine girmesi için gerekli zaman ve alanı sağlamaktır. Bu nedenle eldeki topçu kuvvetinden bir miktar hafif topçu, kural olarak öncüye dahil edilir. Gerektiğinde ağır topçu, özellikle 10,5 cm’lik uzun toplar da destek olarak verilebilir.Öncüdeki topçu komutanı, öncü komutanıyla birlikte hareket eder. Ana birliğin yayılması için ilerideki bölgelere tek tek toplar ayrılabilir. Topçu, güvenlik mesafesini koruyarak ve muharebede kullanım ihtimaline göre yürüyüş kolunun ilerisinde yer alır. Genellikle kolun başında piyade ve muhabere birliğinden sonra topçu gelir. Ana birlik komutanının yanında ise topçu alay ve tabur komutanları bulunur. Piyadeye bağlı piyade bataryaları kendi birlikleriyle birlikte hareket eder.Ağır topçu, hemen kullanılma ihtimali varsa hafif topçunun önüne alınabilir; kullanılmayacaksa geride kalır. Havadan tehdit varsa uzun topçu kollarının arasına piyade yerleştirilir. Hafif cephane kolları yürüyüş kolunun en sonunda yer alır veya kendi alay/taburlarının arkasından takip eder. Motorlu araçlar topçu yürüyüş koluna dahil edilmez; öncü ile ana birlik arasında sıçramalı hareket eder veya ayrı yollardan ilerler. Uçaksavar topları ise öncüde, ana birlikte veya yürüyüş kolu boyunca dağıtılarak hava güvenliğini sağlar.Geri çekilme yürüyüşünde ise artçı (artçı kuvvet), ana birliği düşmanın taciz ve takibinden korumakla görevlidir. Bu görevi kendi gücüyle yerine getirmesi gerektiği için artçıya bol miktarda, uzaktan etkili topçu birliği verilir. Artçıdaki topçu kollarının başına, sonuna ve arasına mutlaka piyade yerleştirilmelidir.Konaklamada TopçuDüşmanla temas ihtimali varsa konaklama bölgelerinde topçu tek başına bırakılmaz. Güçlü piyade ve makineli tüfek birlikleri ile birlikte tekli bataryalar da bulundurulur. Dış karakollara gerektiğinde topçu verilebilir. İleri karakol birliklerine ise kural olarak topçu tahsis edilir. Bu toplar, düşmanın en muhtemel yaklaşma yönlerine karşı yerleştirilir. Gece ateşine hazır olmak için hazırlıklar gündüzden yapılır. Gerektiğinde ileri karakol bölüklerine tek tek toplar verilir ve bunlar en iyi tahkim edilebilen yollar üzerine konuşlandırılır.Karşılaşma Muharebesinde TopçuMuharebeye hazırlık safhasında üstünlük kazanmak için topçunun erkenden mevzi alması ve piyadeyi korumaya başlaması şarttır. Öncü, ana birliğin yayılması için zaman ve alan kazanırken aynı zamanda topçu için uygun gözetleme noktaları da sağlamalıdır. Bu yüzden öncü topçusunu hızla kullanarak ilerideki önemli arazi parçalarını ele geçirmesi büyük önem taşır.Eğer düşman hazırlıkta üstünlük sağlamışsa, ana birliğin açılmasını korumak için savunma mevzii alınır. Bu durumda topçu geniş cephede gruplar halinde yerleştirilerek düşman yanıltılabilir ve ani harekete zorlanabilir.Ana birlik topçusu hem öncüyü korumak hem de kendi piyadesini takviye etmek için hızla mevziye girip ateşe hazır olmalıdır. Topçu komutanı, keşif-gözetleme tedbirlerini, mevzilenmeyi ve piyade ile irtibatı erkenden emretmelidir. Keşif araçları arasında mesafe birlikleri, topçu uçak kademesi, balon ve keşif kolları yer alır. Hazırlık mevzii, kendi topçumuzun ateş koruması altında tutulmalıdır. Topçu, yer değiştirmeye gerek kalmadan görevlerini tek bir mevziden mümkün olduğunca yerine getirebileceği bir konum seçmelidir.Taarruzda TopçuPiyadenin tüm hafif ve ağır silahları, topçunun koruma ateşi altında ilerler. Piyade düşmanın etkili piyade ateşi menziline girince, uzak muharebe topçusu dahil topçunun ana kısmı düşman piyadesine yoğun ateş açar. Hücum mesafesine yaklaşıldığında ateş şiddeti artırılır ve komutanın belirlediği kritik düşman mevziine bütün güçle yüklenilir. Topçunun bir kısmı ise düşman topçusunu sürekli baskı altında tutar.Piyade hücuma kalktığında topçu ateşi maksimum şiddete çıkarılır ve ateş düşmanın gerilerine kaydırılır. Düşmanı mevzilerinden söküp atmak için özellikle piyade bataryaları ve yakın muharebe topçusu etkili şekilde kullanılır. Bu sırada bazı topçu birlikleri ileriye mevzi değiştirir.Mevziye Taarruzda TopçuTahkim edilmiş bir mevziye taarruzda her şey planlı ve sistematik yapılır. Yürüyüş sırasında geniş görüş alanına sahip noktalardan, subaylar, uçak ve balonlarla düşmanın kara ve hava faaliyetleri takip edilir. Topçu, düşman topçu ve gözetleme mevzilerini, ana mevzi detaylarını keşfeder. Bu amaçla topçu komutanına uçak kademesi de verilir.Düşman ana mevziinin önündeki arazi erkenden ele geçirilir. Gerekli miktarda piyade ve topçu ileri sürülür. Keşif, topçu gözetleme mevzileri, ortak hareket eden istihkam-piyade müfrezeleri, uçak fotoğrafları ve kesiştirme merkezleri ile tamamlanır.İleri sürülmüş piyadenin koruması altında topçu mevziye girer. Her piyade alayı bölgesine genellikle bir hafif topçu taburu tahsis edilir. Topçu, uzak ve yakın muharebe olarak ayrılır. Düşman topçusunu baskı altına aldıkça piyade de hazırlık mevziine girer. Hücum genellikle şafak vakti başlar; çünkü başarı kazanıldığında gündüz gözüyle ilerleme devam ettirilebilir.Hücumdan önce gece belirli saatlerde kısa süreli ateş baskınları yapılır. Hücumdan 45 dakika önce yarım saat kadar düşman topçusuna atış, 15 dakika önce ise tüm bataryaların katıldığı şiddetli birleşik ateş uygulanır. Ateş, piyadenin ilerlemesine paralel olarak geriye kaydırılır. Mevzi ele geçirildikten sonra yakın muharebe topçusunun bir kısmı piyade emrine girer ve hızla ileri sevk edilir. Takip en yüksek hızla başlar.Takipte TopçuUzun menzilli bataryalar ilk etapta mevzisinde kalır ve düşmanın geri çekilme yollarını ateş altına alır. Bir kısım topçu piyadeye bağlanarak doğrudan takibe katılır. Özellikle motorlu bataryalar kuşatma kollarına dahil olur. Bu aşamada cephane ikmali kritik öneme sahiptir.Müdafaada TopçuZaman kazanmak için yapılan oyalama müdafaasında arazi yapısı, geniş ateş sahası ve gizlice geri çekilme imkanı ön planda tutulur. Bu yüzden yüksek mevziler tercih edilebilir. Sürekli müdafaa ise derinlemesine bir savunma düzeni gerektirir; tüm silahlar asıl muharebe hattının önünde yoğun ateş gücü oluşturur. Asıl hat, topçu gözetleme mevzilerinden yeterli mesafe ileride kurulur. Yüksek mevzilerden kaçınılmalıdır, çünkü mukabil taarruz için hareket kabiliyeti sınırlanır. Düşman taarruz araçları güçlü ise geriye doğru yamaç mevzileri de alınabilir; bu sayede düşman topçusunun etkisi azaltılırken kendi topçumuzun etkisi artırılır.Devamlı müdafaada topçu derinlemesine dağılır. Düşman topçusuna karşı iyi gizlenme, düzensiz aralıklar ve yedek mevziler kullanılır. Piyade bataryaları hareketli tutulur. Güç yeterse bir kısım topçu ihtiyata ayrılır. Ateş sırasıyla düşman yürüyüş kollarına, açılma alanlarına ve mevzi almış bataryalara yöneltilir. Düşman piyadesi ilerleme alanına çıkınca topçunun büyük kısmı ona, kalan kısmı ise düşman topçusuna ateş eder. Muharebe araçlarına karşı hazır motorlu veya koşulu toplar bulundurulur. Mukabil hücumlar özellikle piyade bataryalarıyla desteklenir; bazı bataryalar atlı olarak hazır bekletilir.Muharebeyi Kesmek ve Geri Çekilmede TopçuDüşman yakın mesafeye gelmiş veya arazi açıksa geri çekilme genellikle gece yapılır. Gündüz çekilme için tüm topçunun etkili ateş desteği zorunludur. Düşman karşısında makineli tüfekli keşif kolları ve zırhlı araçlarla birlikte tekli motorlu toplar bırakılır. Piyade ana gücü yolları kullanarak enine-boyuna kollar halinde çekilir. Topçu, kademeli olarak ya yeni mevziye topluca girer ya da birkaç koruma mevzisi alarak düşmanın ilerlemesini geciktirir. Koruma mevzilerine piyade ihtiyatları erkenden sevk edilir.Gece Muharebesinde TopçuGece taarruzunda topçu, gündüzden yapılan hazırlıkla piyadeye destek verebilir. Düşman top ve piyade havanlarını sürekli ateş altında tutmalı, yaklaşma yollarını kontrol ederek yedeklerin ilerlemesini engellemelidir. Piyade, topçu desteği olmadan da taarruz edebilmeli ve başarıyı baskınla aramalıdır. Sabah mümkün düşman hava hücumlarına karşı uçaksavar topları hazır tutulmalıdır. Gece taarruzu bekleniyorsa savunma düzeni gündüzden hazırlanır ve imha-durdurma ateşleriyle karşılık verilir.Dağ Muharebesinde TopçuDağlık arazide topçu harekâtı oldukça zordur ve büyük ölçüde yollara bağlıdır. Yol dışında sadece dağ topları piyadeye eşlik edebilir. Sahra topları yol kenarlarında kalır. Obüs ve havan gibi dik mermi atan silahlar dağlık araziye daha uygundur. Yürüyüş kolları genellikle ikişerli veya tek kol halinde ilerler ve bu yüzden kollar küçük gruplara ayrılır; her gruba topçu verilir. Piyadeye en çok hafif obüs bataryaları fayda sağlar.Yol ne kadar kötüyse topçu o kadar ileride bulunmalıdır. Zorlu arazide sahra topçusuna yardımcı piyade verilir. Topçu yürüyemiyorsa kolun sonunda kalır veya dağ topları piyade tarafından taşınır. Kullanımı kolaylaştırmak için karma gruplar oluşturulur. Her topçu taburu genellikle iki obüs ve bir top bataryasından kurulur. Toplar çoğunlukla takım veya tek başına kullanılır. Birden fazla gözetleme yeri gerekir ve en düşük mesafe konusu büyük rol oynar.Oyalama Muharebesinde TopçuOyalama muharebesinde topçu özellikle etkili bir silahtır. Zamanında mevziye sokulan, özellikle motorlu bataryalar uzak mesafeden ateş açarak düşman piyadesini erkenden yayılmaya zorlar ve kesin sonucu geciktirir. Düşmanı yanıltmak için topçu takım halinde veya tek top olarak yerleştirilir. Uzun menzilli toplar ilk piyade hattının hemen gerisine konuşlandırılır. Sahte ve yedek mevziler hazırlanır.
Taarruz niteliğinde oyalama yapılacaksa ileride de mevziler öngörülür. Dik mermi atan silahlar başlangıçta geride tutulur. Topçunun ana hedefi düşman piyadesidir; çünkü kesin sonucu belirleyecek olan odur. Düşmanı geciktirmekle amaç büyük ölçüde gerçekleşmiş olur.Konferansı bitirmeden önce, piyadeye destek veren yakın muharebe topçusu ve piyade bataryalarına verilecek emirler ile topçu-piyade irtibatından kısaca bahsetmek yararlı olacaktır.Yakın muharebe topçusuna verilecek emirlerde şu unsurlar belirtilmelidir:
a) Muharebenin genel amacı ve ağırlık merkezi
b) Verilen muharebe görevi
c) Tahmini ateş mevzileri ve muharebe bölgesi
d) Ateşin ne zaman ve nasıl açılacağı
e) Tabur veya bölüklere tahsis edilecek topçu
f) İrtibat usulleri
g) Piyade havanları ve makineli tüfeklerle ortak hareket
h) İhtiyata ayrılacak topçu
Piyade topları ise görevlerini genellikle gizlenerek, kısa süreli açıktan ateş edip hızla saklanarak yerine getirir. Düşmana ne kadar yakın olurlarsa o kadar az cephaneyle hızlı etki sağlarlar. Emirlerde muhtemel hedefler, hazır bulunma ve ateş açma yerleri ile kullanım zamanı belirtilir.
Topçu ile piyade arasında irtibat, mevzilerin yakın ve bir arada olmasıyla kolaylaşır; ancak aynı düşman mermisiyle her iki unsurun da etkisiz hale gelme riski vardır. Bu yüzden aralarında makul bir mesafe korunmalıdır. Topçu komutanı kendi birliğini yönetmek için topçuya yakın durmak zorundadır. Uzakta ise piyade komutanının yanına irtibat timleri (subay/astsubay + erler, telefon ve işaret malzemesi) gönderilir. Her topçu taburu böyle bir tim çıkarabilir. İletişimde telefon esas alınır; ikinci bir haberleşme aracı (işaret, haberci vb.) mutlaka olmalıdır. İlk piyade hattıyla ise basit işaretlerle haberleşilir.Bu şekilde topçu, muharebenin her aşamasında piyadeye en etkili desteği sağlayabilir.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Nostalji - Nostaljik Yaşam - Biz Eskiden: Nadir bulunan bir fotoğraf

2026-03-26T08:03:52.055-07:00

Nostalji - Nostaljik Yaşam - Biz Eskiden: Nadir bulunan bir fotoğraf: Kıymetli bir fotoğraf | Türk İstiklâl Harbi sırasında Nurettin (Sakallı) Paşa ve beraberindeki Türk subayları muharebede şehit düşen askerl...

Harf Devrimi ( Harf İnkılabı)

2026-02-21T09:44:00.000-08:00

Harf Devrimi (veya Harf İnkılabı), Türkiye Cumhuriyeti'nin en önemli kültürel ve eğitimsel dönüşümlerinden biridir. Arap harflerine dayalı Osmanlı alfabesinin yerine, Latin harflerine dayalı modern Türk alfabesinin kabul edilmesi sürecidir. Bu devrim, Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde gerçekleştirilmiş ve Türk dilinin, eğitiminin ve modernleşmesinin temel taşlarından biri olmuştur.Tarihçe ve Süreç

Öncesi (Osmanlı Dönemi Tartışmaları): Arap alfabesi, Türkler tarafından 10. yüzyıldan itibaren (İslamiyet'in kabulüyle) kullanılmaya başlandı ve yaklaşık 900 yıl boyunca devam etti. Ancak 19. yüzyıldan itibaren alfabe tartışmaları başladı:
- 1860'larda Münif Paşa, Latin alfabesinin üstünlüklerini savundu.
- Azerbaycanlı Mirza Feth Ali Ahundzade Latin esaslı alfabe önerdi.
- II. Meşrutiyet döneminde Enver Paşa "Ordu Elifbası" (Hatt-ı Cedit) ile Arap harflerini ayrı yazma denemesi yaptı (bitik yazımı kaldırdı, ama kalıcı olmadı).
- Ziya Gökalp, Namık Kemal gibi aydınlar da Arap alfabesinin ıslahını veya Latin'e geçişi tartıştı.
- Osmanlı'da dışişlerinde ve telgraflarda Latin harfleri zaten kısmen kullanılıyordu.
Cumhuriyet Dönemi Hazırlıkları:
- 1924'te Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim birleştirildi, alfabe değişikliği için zemin hazırlandı.
- 1927-1928'de Dil Encümeni (komisyon) kuruldu; üyeleri arasında Falih Rıfkı Atay, Yakup Kadri Karaosmanoğlu gibi isimler vardı.
- Mayıs 1928'de uluslararası rakamlar (Arap rakamları yerine 1,2,3...) kabul edildi (bu, geçişin ilk adımıydı).
- Komisyon, Latin harflerini Türkçeye uyarladı: Türkçe seslere özel harfler eklendi (ç, ğ, ı, ö, ş, ü vb.).
İlan ve Kabul:
- 9 Ağustos 1928: Atatürk, İstanbul'da Sarayburnu'nda (Gülhane Parkı) halka yeni harfleri duyurdu: "Arkadaşlar, güzel dilimizi ifade etmek için yeni Türk harflerini kabul ediyoruz. Bizim güzel, ahenkli, zengin dilimiz yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir."
- Atatürk, yeni alfabeyi önce kendisi kullandı; İsmet İnönü'ye yeni harflerle mektup yazdı.
- 1 Kasım 1928: TBMM'de 1353 sayılı "Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun" oybirliğiyle kabul edildi.
- 3 Kasım 1928: Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
- Atatürk'ün ünlü sözü: Komisyonun geçişin 5-15 yıl süreceğini söylemesi üzerine "Bu ya üç ayda olur ya da hiç olmaz" demesiyle süreç hızlandı.
Uygulama:
- Millet Mektepleri açıldı (1 Ocak 1929'dan itibaren); Atatürk "Başöğretmen" unvanıyla ders verdi (Sivas, Tekirdağ gibi yerlerde halka öğretti).
- Gazeteler, kitaplar, tabelalar hızla yeni harflere geçti.
- 1928-1930 arası yoğun eğitim seferberliğiyle okuryazarlık artırıldı.

NedenleriHarf Devrimi'nin temel gerekçeleri şunlardı:

Arap alfabesinin Türkçeye uymaması: Türkçedeki 8 sesli harf (a, e, ı, i, o, ö, u, ü) Arap alfabesinde net ayrılmıyordu; ünlü uyumu bozuluyor, kelimeler karışıyordu (örneğin "ulu hakan" ile "ölü hakan" aynı yazılabiliyordu).
Okuma-yazma zorluğu: Arap harfleri bitişik, sağdan sola, harekeli/harekesiz farklı okunuyordu; okuryazarlık oranı çok düşüktü (%10-15 civarı).
Modernleşme ve Batı'yla entegrasyon: Avrupa'yla bilim, ticaret, diplomasi ilişkilerini kolaylaştırmak; Sovyetler'deki Türk cumhuriyetlerinin Latin alfabesine geçişi de etkiliydi.
Dil ve kültür bağımsızlığı: Arap-Fars etkisinden kurtulup Türk dilini özgürleştirmek; eğitimde hızlı ilerleme sağlamak.
Eğitim seferberliği: Halkın hızlı okuryazar olmasını sağlamak için en etkili yol olarak görüldü.

Sonuçları

Olumlu Etkiler:
- Okuryazarlık oranı hızla yükseldi (1935'te %20'lere, 1950'lerde daha da arttı).
- Eğitim sistemi sadeleşti ve yaygınlaştı; çocuklar ve yetişkinler yeni alfabeyi çabuk öğrendi.
- Türkçe'nin ses yapısına tam uyumlu 29 harfli alfabe (bugün hâlâ kullanılan): a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z.
- Dil Devrimi'ni (özleştirme) kolaylaştırdı; yabancı kelimeler yerine Türkçe karşılıklar üretmek hızlandı.
- Uluslararası iletişim, bilim ve yayıncılıkta büyük kolaylık sağladı.
Tartışmalı Yönler:
- Eski metinler (Osmanlı arşivleri, edebiyat eserleri) yeni nesillere doğrudan okunamaz hale geldi (ama Latin harfli transliterasyonlarla erişim sağlandı).
- Bazı kesimler "bir gecede cahil bırakıldık" diye eleştirdi, ancak geçiş süreci eğitimle yönetildi ve kısa sürede benimsenildi.

Harf Devrimi, Cumhuriyet'in laik, modern ve ulusal karakterini pekiştiren en radikal adımlardan biriydi. Atatürk'ün ifadesiyle: "Yeni Türk harflerini çabuk öğrenmelidir. Her vatandaşa, kadına, erkeğe, hamala, sandalcıya öğretiniz." Bu devrim sayesinde Türkçe, kendi seslerine en uygun yazı sistemiyle ifade edilmeye başlandı ve bugün hâlâ bu alfabe kullanılıyor.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Sarıkamış Harekatı (1914-1915) Detayları

2025-12-22T06:56:00.000-08:00

Sarıkamış Harekatı, I. Dünya Savaşı'nın Kafkas Cephesi'nde Osmanlı İmparatorluğu'nun Rus İmparatorluğu'na karşı giriştiği en büyük taarruz operasyonudur. 22 Aralık 1914'te başlayıp 17 Ocak 1915'te sona eren harekat, stratejik hatalar, yetersiz hazırlık ve aşırı kış şartları nedeniyle Osmanlı için büyük bir trajediyle sonuçlanmıştır.Tarihsel Arka Plan ve AmaçlarOsmanlı Devleti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi)'nde kaybettiği Kars, Ardahan, Batum ve Sarıkamış gibi toprakları geri almak istiyordu. Ayrıca, Rus kuvvetlerini Kafkasya'da yenilgiye uğratıp Bakü petrollerine ulaşmak ve Alman müttefiklerin yükünü hafifletmek hedefleniyordu. Başkomutan Vekili Enver Paşa, harekatı bizzat planlayıp yönetti ve 3. Ordu'nun komutasını devraldı. Plan, Rus ordusunu Sarıkamış'ta kuşatarak imha etmekti: Allahuekber Dağları üzerinden sürpriz bir çevirme manevrası yapılacaktı.

Harekâtın Seyri

Osmanlı 3. Ordu'su yaklaşık 90-120 bin askerle (muharip kuvvet 75 bin civarı) harekata başladı.
Rus Kafkas Ordusu ise 65-100 bin askerle savunma konumundaydı.
22-25 Aralık'ta Osmanlı birlikleri Allahuekber Dağları'nı aşmaya çalıştı. Eksi 30-40 derece soğuk, kar fırtınası ve yazlık üniformalar nedeniyle binlerce asker daha muharebeye girmeden donarak şehit oldu.
Bazı birlikler Sarıkamış'a ulaşsa da koordinasyon eksikliği, lojistik yetersizlik ve erken taarruz emirleri nedeniyle kuşatma başarısız oldu.
Ruslar karşı taarruza geçerek Osmanlı kuvvetlerini geri püskürttü.

Başarısızlık Nedenleri

Kış şartlarına uygunsuz donanım (yazlık üniforma, yetersiz erzak ve cephane).
Stratejik hatalar: Aceleci taarruz emirleri, birliklerin koordinasyonsuz ilerlemesi.
Zorlu coğrafya: Yüksek dağ geçitleri ve karlı arazi.
İstihbarat ve lojistik eksiklikleri.

KayıplarKayıplar konusunda kaynaklar arasında farklar vardır:

Osmanlı/Türk resmi kaynakları ve tarihçiler (örneğin Genelkurmay): Yaklaşık 60-78 bin kayıp (çoğunluğu donma, tifüs ve hastalıktan; muharebe kaybı daha az).
Bazı Batı ve Rus kaynakları: 90 bin civarı kayıp iddia eder, ancak bunlar abartılı kabul edilir.
Rus kayıpları: 20-32 bin civarı (donma ve muharebeden).

Harekat, Osmanlı ordusunun Kafkas Cephesi'ndeki taarruz gücünü büyük ölçüde kırdı ve Doğu Anadolu'da savunma konumuna geçilmesine yol açtı.Günümüzdeki AnlamıSarıkamış, vatan savunmasında fedakârlığın simgesi haline gelmiştir. Her yıl 22 Aralık civarında anma törenleri düzenlenir; Sarıkamış Şehitliği ve anıtlar ziyaret edilir.Sarıkamış şehitlerini rahmet ve minnetle anıyoruz.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

22 ARALIK SARIKAMIŞ ŞEHİTLERİ İLE İLGİLİ SÖZLER

2025-12-22T06:50:00.000-08:00

Sarıkamış, vatan sevgisinin en soğuk ve en derin sınavıdır; orada askerler, düşmandan önce kışa yenik düşerek beyaz kefenlerini karlara sermişlerdir.
Allahuekber Dağları'nda donan yiğitler, planların ötesinde bir fedakârlık destanı yazdı; onlar, toprak için değil, millet için canlarını feda eden unutulmaz kahramanlardır.
Sarıkamış trajedisi, bize hazırlığın ve doğanın gücünün önemini hatırlatır; on binlerce şehit, hatalardan ders çıkarmanın en acı öğretmenidir.
Karlı zirvelerde eriyen umutlar, bugün bize birlik ve direnişin değerini öğretir; Sarıkamış şehitleri, sessizce ama sonsuza dek konuşan bir mirastır.
Vatan uğruna yazlık üniformayla kışa meydan okuyanlar, Sarıkamış'ta sadece bedenlerini değil, ruhlarıyla bir milletin onurunu da bıraktılar.
Sarıkamış, acının ve kahramanlığın kesiştiği noktadır; orada kaybedilenler, kazanılan vatan sevgisinin bedeli olarak hafızalarımızda yaşıyor.
Beyaz örtü altında yatan şehitler, bize şunu fısıldar: Gerçek zafer, zor şartlarda bile vazgeçmemektir; onların anısı, her daim yolumuzu aydınlatır.

Sarıkamış'ı andığımızda, yüreğimizde bir kar fırtınası eser; o yiğitler, vatan için en soğuk gecede en sıcak imanla yürümüşlerdir.
Allahuekber Dağları'nın zirvesinde donan bedenler, bize fedakârlığın en beyaz halini hatırlatır; onlar, kar altında sonsuz bir nöbet tutmaya devam eder.
22 Aralık'ın zemherisinde başlayan o destan, on binlerce şehidin sessiz çığlığıdır; vatan sevgisiyle yoğrulan ruhlar, bugün de bizi ısıtır.
Beyaz kefenlerine bürünen kahramanlar, bize şunu öğretir: Gerçek zafer, en zor şartlarda bile bayrağı yere düşürmemektir.
Sarıkamış şehitleri, karlı yollarında eriyen umutlarımız değil, dirilişimizin tohumlarıdır; rahmetle ve minnetle anıyoruz onları.
Kışın en sert yüzünde vatan için can verenler, #Sarıkamış'ta bir milletin onurunu karlara kazıdı; unutulmayacak bu fedakârlık.
Soğukla sınanan iman, Sarıkamış'ta ebedi bir ışık oldu; şehitlerimizin anısı, her kar tanesinde yeniden doğar.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Kara Ali’nin İpi

2025-12-10T12:42:00.000-08:00

Bir adam düşünün ki, 1950’lerin başında Ankara’da bir gazete muhabirine şu cümleyi kuruyor:
“Para almak için adam asmıyorum, adam astığım için para alıyorum.”Bu cümle, Türkiye’nin en karanlık ve en çok tartışılan dönemlerinden birinin özetidir. Cümle Kara Ali’ye aittir; İstiklâl Mahkemeleri’nin son resmî celladı, Yozgatlı Çerkes Ali Ağa’ya. 1888’de doğmuş, 1951’de ölmüştür. Arada kalan altmış küsur yıl, bir imparatorluğun çöküşüyle bir cumhuriyetin kuruluşu arasında sıkışmış, kanlı bir köprü gibidir.
Kara Ali, cellat olmadan önce Kuvâ-yi Milliye çetecisidir. Delibaş Mehmet Ayaklanması’nı bastıran ekiplerin içindedir. Yani o ipi eline aldığında, “düşman” bildiği insanlara karşı zaten silah çekmiş biridir. 1920’lerden 1940’ların sonuna kadar devletin idam kararlarını uygular. Kaç kişinin boynuna yağlı ilmik geçirdiğini kendisi bile tam olarak bilmez; gazetecilere “beş bin küsur” der, tarihçiler “bin-beş yüz arası” der, gerçek rakam muhtemelen ikisinin arasında bir yerdedir. Sayı ne olursa olsun, o dönemde Türkiye’de idam edilen hemen her insanın son gördüğü yüzlerden biri Kara Ali’dir.Cellatlık, Osmanlı’da resmî bir meslekti. Sarayda “Bostancıbaşı Ocağı”na bağlı cellatlar vardı; çoğu Çerkes, Arnavut ya da Boşnak’tı. Müslüman’ın Müslüman’ı asması “günah” sayılmasın diye gayrimüslim cellat tercih edilirdi bir dönem. Cumhuriyet bu geleneği miras aldı ama değiştirdi: Artık cellat da Müslümandı, idam edilen de. Para ise hâlâ “başına” ödeniyordu. Kara Ali’nin sözü buradan çıkar: “Ben katil değilim, memurum.”
Bu cümle soğuk, korkunç ve dürüsttür. Çünkü cellatlık, tarihin en eski “iş bölümü”dür. Birileri karar verir, birileri infaz eder; vicdan, karar verenle infazcı arasında bölüşülür. Kara Ali’nin trajedisi, bu bölüşümde infazcı tarafına düşmesidir. O, “Ben sadece emir kuluyum” demiyor; “Ben bu emri yerine getirdiğim için para alıyorum” diyor. Yani vicdanını tamamen devlete teslim etmiş bir adamın itirafıdır bu.
İstiklâl Mahkemeleri’ni savunanlar “olağanüstü dönem, olağanüstü tedbir” der. Karşı çıkanlar “hukuksuzluk, intikam, terör” der. Her iki taraf da haklıdır, çünkü mahkemeler hem devleti kurtarmış hem de çok insanın kanına girmiştir. Ama tartışmanın ortasında hep bir gölge kalır: Cellat. Çünkü o, ne savcıdır ne hâkim; sadece iptir, sadece yağlı urgan. Tarih onu ne tamamen lanetler ne tamamen aklar; çünkü o, tarihin en rahatsız edici gerçeğidir: Her devirde, her sistemde birilerinin o ipi çekmesi gerekir.
Kara Ali 1951’de öldüğünde, Ankara’da cellatlar için ayrılmış isimsiz bir mezarlığa gömülür. Mezar taşı bile yoktur. Çünkü cellat, yaşarken de ölüyken de görünmez olmak zorundadır. Ama o cümle kaldı geriye: “Adam astığım için para alıyorum.” Bu tek cümle, ne İstiklâl Mahkemeleri’ni ne devrimi ne de celladı tam olarak aklar ya da karalar. Sadece hatırlatır: Bir ülkenin kuruluşu, bazen bir adamın boynundaki urganın gıcırtısında saklıdır.
Ve o gıcırtı, hâlâ kulaklarımızdadır.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

. Atatürk'ün geçici istirahatgâhına nakledildiği süreçte çekilen fotoğraflar

2025-11-09T11:30:00.000-08:00

Mustafa Kemal Atatürk'ün vefatından sonra naaşının Ankara ve İstanbul'da gerçekleştirilen resmi törenlerle uğurlanarak Etnografya Müzesi'ndeki geçici istirahatgâhına nakledildiği süreçte çekilen fotoğraflar, bir milletin liderine olan derin sevgi ve yasını yansıtıyor.

TBMM arşivinden derlenen bilgiye göre, Gazi Mustafa Kemal Atatürk`ün cenaze namazı, 19 Kasım günü Dolmabahçe Sarayı`nda saat 08.10`da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İslam Tetkikleri Enstitüsü Müdürü Profesör Mehmet Şerafettin Yaltkaya tarafından kıldırıldı.

Atatürk`ün naaşı saat 08.30`da, komutanlığını Orgeneral Fahrettin Altay`ın yaptığı askeri kortejle top arabasına konularak Dolmabahçe Sarayı`ndan çıkarılırken, kortejde Başbakan Mahmut Celal Bayar, TBMM Heyeti, devlet erkanı ve diğer katılımcılar yer aldı.

Saat 09.10`da kortej, Kabataş, Tophane, Karaköy, Galata Köprüsü, Eminönü ve Gülhane Parkı üzerinden Sarayburnu`na doğru hareket ederken, Atatürk`ün naaşını taşıyan top arabasının Galata Köprüsü`nden geçişi sırasında çekilen fotoğraflar dikkati çekti.

Atatürk`ün naaşı saat 12.30`da Sarayburnu`ndan Zafer torpidosuna nakledilirken, torpido saat 13.00`te hareket etti, daha sonra Atatürk`ün naaşı Selimiye Kışlası açıklarında bekleyen Yavuz zırhlısına nakledildi. Yavuz, saat 14.00`te İzmit`e doğru hareket etti. Yavuz`un siyah duman çıkartarak İzmit`e doğru hareket ettiği anlar fotoğraflarda yer aldı.

Türk ve yabancı savaş gemilerinin eşlik ettiği Yavuz zırhlısı saat 19.30`da İzmit Limanı`na yanaştı. Yavuz`un taşıdığı Atatürk`ün naaşı saat 20.30`da İzmit İstasyonu`nda bekleyen özel trene nakledildi. Atatürk`ün naaşını taşıyan özel tren saat 21.00`de Ankara`ya doğru yola çıktı.

Atatürk`ün naaşını taşıyan özel tren, 20 Kasım 1938 Pazar günü saat 10.00`da Ankara İstasyonu`na ulaştı. Atatürk`ün naaşı, aralarında Cumhurbaşkanı Mustafa İsmet İnönü, TBMM Başkanı Mustafa Abdülhalik Renda ve Başbakan Mahmut Celal Bayar`ın da bulunduğu devlet erkanı, askeri birlikler, yabancı ülke temsilcileri ve kalabalık bir halk kitlesi tarafından istasyonda karşılandı. Atatürk`ün naaşı daha sonra top arabasına konularak kortej eşliğinle saat 10.40`ta istasyondan ayrıldı ve saat 11.30`da TBMM binası (İkinci Meclis/Cumhuriyet Müzesi) önüne getirilerek, burada hazırlanmış olan katafalka yerleştirildi.

Saat 13.00`ten itibaren halkın Atatürk`ün naaşı önünde ihtiram geçişi yapmasına izin verilirken ihtiram geçişleri gece yarısına kadar devam etti. Halkın uzun kuyruklar oluşturduğu o anlar da fotoğraflara yansıdı.

Ankara Palas`ta diplomatik sessizlik

Cenaze törenine dünyanın dört bir yanından devlet temsilcileri katıldı. Heyetler, Ankara Palas`ın önünde, tören alanının karşısında yerlerini aldı. Yabancı devlet adamları, TBMM`nin karşısında yer alan Ankara Palas önünde sıralanarak cenaze merasimini sessizce takip etti. O anlar, çekilen fotoğraflarda da yer buldu.

21 Kasım 1938 Pazartesi günü saat 09.00`dan itibaren TBMM binası (İkinci Meclis/Cumhuriyet Müzesi) önünde askeri birliklerin geçit merasimi yapıldı.

Top arabasına konulan Atatürk`ün naaşı, yerli ve yabancı erkanın ve kalabalık bir halk kitlesinin katılımıyla saat 11.00`de TBMM binası (İkinci Meclis/Cumhuriyet Müzesi) önünden alınarak kortej eşliğinde Etnoğrafya Müzesi`ne doğru yola çıkarıldı.

Kortej saat 12.15`te Etnografya Müzesi`ne ulaşırken Atatürk`ün naaşı, saat 12.30`da hazırlanan katafalka yerleştirildi. Devlet erkanı, yabancı heyet mensupları ve halk, Etnografya Müzesi`ndeki Atatürk`ün naaşı önünden son kez ihtiram geçişi yaptı. Çanakkale`de Atatürk`e 3 kere yenilen İngiliz Mareşal Birdwood`un da yer aldığı yabancı heyetin uğurlaması da fotoğraflara yansıdı.

Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

SEVR ANLAŞMASI /LOZAN ANLAŞMASI KARŞILAŞTIRMASI

2025-10-30T11:17:00.000-07:00

1. GENEL ÇERÇEVE KARŞILAŞTIRMASI

Kriter	SEVR ANTLAŞMASI	LOZAN ANTLAŞMASI
İmza Tarihi	10 Ağustos 1920	24 Temmuz 1923
İmza Yeri	Paris (Sèvres)	Lozan (İsviçre)
Taraflar	Osmanlı Devleti (Damat Ferit Paşa) – İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan vb.)	Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti (İsmet İnönü) – İtilaf Devletleri (aynı devletler + ABD gözlemci)
Hukuki Durum	Hiçbir zaman yürürlüğe girmedi (TBMM tanımadı, Osmanlı Meclisi onaylamadı)	Tamamen yürürlüğe girdi (TBMM 23 Ağustos 1923’te onayladı)
Tarihsel Bağlam	I. Dünya Savaşı sonrası Osmanlı’nın tam yenilgisi kabul edildi. Mondros Mütarekesi’nden 22 ay sonra.	Kurtuluş Savaşı’nın zaferi sonrası. Mudanya Mütarekesi’nden 9 ay sonra.
Temel Amaç	Osmanlı’yı parçalayıp yok etmek, İtilaf’ın emperyal paylaşımını resmileştirmek	Yeni Türk devletinin bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü uluslararası alanda tescil ettirmek

2. MADDE MADDE KARŞILAŞTIRMA (Ana Başlıklar)

Konu	SEVR	LOZAN	Yorum
Toprak ve Sınırlar	• Anadolu’nun %70’i Osmanlı’dan koparılıyordu. • Doğu Anadolu → Ermenistan (Wilson Prensipleri) • Batı Anadolu → Yunanistan (İzmir, Aydın, Manisa, Bursa) • Güney Anadolu → Fransa (Adana, Mersin, Antep, Urfa), İtalya (Antalya, Konya) • Trakya → Yunanistan • Boğazlar → Uluslararası komisyon	• Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleşti. • Doğu sınırı → 1921 Kars-Antlaşması ile sabit (Ermenistan talebi reddedildi). • Batı sınırı → Meriç nehri (Edirne Türkiye’de). • Güney sınırı → Musul hariç (Irak’a bırakıldı, 1926 Ankara Antlaşması). • Boğazlar → Türk egemenliğinde, silahsızlandırılmış bölge + uluslararası komisyon (1936 Montreux ile düzeltildi).	Sevr’de Anadolu fiilen işgal edilecekti. Lozan’da tam egemenlik sağlandı (Musul kaybı hariç).
Azınlıklar ve Nüfus Mübadelesi	• Rum, Ermeni, Yahudi azınlıklara ayrıcalıklı statü. • Patrikhane siyasi yetkilerle donatıldı. • Kürtler için özerklik vaadi (Madde 62-64).	• Nüfus mübadelesi (1,5 milyon Rum – 500 bin Türk). • Azınlıklara eşit vatandaşlık (Madde 37-45). • Patrikhane sadece dini yetkiye indirgendi. • Kürtler için hiçbir ayrıcalık yok.	Sevr etnik bölünmeyi teşvik ediyordu. Lozan ulus-devlet modelini pekiştirdi.
Kapitülasyonlar	Devam + genişletildi (ticaret, gümrük, yargı).	Tamamen kaldırıldı (Madde 28).	Lozan’ın ekonomik bağımsızlık zaferi.
Askeri Kısıtlamalar	• Ordu 15 bin kişiyle sınırlı. • Donanma 7 gambot + 6 torpidobot. • Uçak, tank, ağır top yasak. • Jandarma bile İtilaf subaylarınca denetlenecek.	• Tam egemen ordu (zorunlu askerlik, istediği silah). • Sadece Boğazlar bölgesi silahsızlandırıldı (1936’da düzeltildi).	Sevr’de savunmasız devlet, Lozan’da tam egemen ordu.
Ekonomik ve Mali Hükümler	• Düyun-u Umumiye devam + yeni borçlar. • Maden, demiryolu, liman imtiyazları İtilaf şirketlerine. • Osmanlı bütçesi İtilaf denetiminde.	• Düyun-u Umumiye kaldırıldı (1933’te son ödeme). • Gümrük bağımsızlığı. • Borçlar Osmanlı borçlarının %62’si Türkiye’ye (1928 Paris Protokolü).	Sevr sömürge ekonomisi, Lozan bağımsız ekonomi yolunu açtı.
Boğazlar	• Tam uluslararası kontrol (silahsızlandırılmış, İtilaf donanmaları serbest). • Türk bayrağı yasak.	• Türk bayrağı dalgalanır. • Sınırlı silahsızlandırma. • Ticaret gemileri serbest, savaş gemileri kota (1936 Montreux ile Türk kontrolü).	Lozan kısmi egemenlik, Montreux ile tam egemenlik.
Musul Sorunu	— (İngiliz mandası Irak’a bırakılmış)	Çözümsüz kaldı → 1926 Ankara Antlaşması ile Irak’a bırakıldı, petrol geliri %10 pay (25 yıl).	Lozan’ın tek toprak kaybı.

3. KRONOLOJİK SÜREÇ (Sevr’den Lozan’a)

Tarih	Olay
30 Ekim 1918	Mondros Mütarekesi → Osmanlı ordusu terhis, İtilaf işgalleri başlar.
15 Mayıs 1919	Yunan işgali (İzmir) → Kuva-yi Milliye direnişi.
22 Haziran 1919	Amasya Tamimi → Milli Mücadele resmileşir.
4-11 Eylül 1919	Sivas Kongresi → Misak-ı Milli kabul edilir.
23 Nisan 1920	TBMM açılır → Sevr’i tanımaz.
10 Ağustos 1920	Sevr imzalanır → Damat Ferit Paşa.
Ağustos 1920 – Eylül 1922	Kurtuluş Savaşı: İnönü, Sakarya, Büyük Taarruz (30 Ağustos 1922).
11 Ekim 1922	Mudanya Mütarekesi → İşgaller biter.
1 Kasım 1922	Saltanatın kaldırılması → Lozan’a “Türkiye” olarak gidilir.
20 Kasım 1922 – 24 Temmuz 1923	Lozan Konferansı → İsmet İnönü başkanlığında.

4. SAYISAL KARŞILAŞTIRMA (Özet)

Kriter	Sevr	Lozan
Türkiye’de kalan toprak	~ 200.000 km² (Anadolu’nun %30’u)	~ 780.000 km² (bugünkü Türkiye)
Asker sayısı	15.000	Sınırsız (1930’larda 500.000+)
Kapitülasyon	Var + genişletildi	Yok
Boğazlar egemenliği	Sıfır	Kısmi (1936’da tam)
Azınlık statüsü	Ayrıcalıklı + özerklik	Eşit vatandaş
Ekonomik bağımsızlık	Yok (Düyun-u Umumiye)	Var (gümrük, borç taksiti)

KENDİ GÖRÜŞÜM
Sevr bir “ölüm fermanı”ydı; Lozan ise “doğum belgesi”.
Sevr, Osmanlı’yı siyasi, askeri, ekonomik ve kültürel olarak yok etme projesiydi. Anadolu’da 7 ayrı devlet (Ermenistan, Kürdistan, Yunan, Fransız, İtalyan mandaları, Boğazlar Komisyonu) kurulması planlanıyordu. Bu, İngiliz-Fransız emperyalizminin doruk noktasıydı.
Lozan, “tam zafer” değil ama “gerçekçi bir zafer”.
Musul kaybı stratejik hataydı (petrol + Kürt faktörü).
Boğazlar tam egemenlik 1936’ya ertelendi.
Borç taksiti (Osmanlı borçlarının %62’si) 1954’e kadar sürdü.
Ama bunlar savaşın yorgunluğu ve İngiliz donanmasının Karadeniz’de beklemesi düşünüldüğünde kabul edilebilir uzlaşmalardı.
En büyük kazanç: Ulus-devlet modeli.
Sevr etnik mozaik dayatıyordu. Lozan Türk ulus-devletini kurumsallaştırdı. Nüfus mübadelesi acıydı ama iç barışı sağladı. Bugün Türkiye’de etnik çatışma riski düşükse, bu Lozan’ın net sınırlar ve eşit vatandaşlık ilkesindendir.
Lozan’ın “gizli maddeleri” efsanesi.
Hiçbir 100 yıllık gizli madde yok. Bütün metin 1923’ten beri TBMM arşivlerinde açık. Bu iddia, milliyetçi tatminsizliğin ürünü.
Güncel relevance:
Kıbrıs, Ege, Musul tartışmaları Lozan’ın eksikliklerini değil, sonraki politikaların başarısızlığını gösterir.
Montreux (1936) Lozan’ın eksik kalan Boğazlar maddesini tamamlayan ikinci zaferdi

KISACA;

Sevr = Osmanlı’nın mezar taşı

Lozan = Türkiye Cumhuriyeti’nin tapu senedi

Sevr hayal bile edilemeyecek bir hezimet, Lozan ise imkânsız görünen bir dirilişin diplomatik tescili. Aradaki fark, Mustafa Kemal’in liderliği, Türk milletinin direnişi ve İsmet İnönü’nün soğukkanlı diplomasisidir.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Atatürk ve Din Alanındaki Dönüşüm Vizyonu

2025-10-25T10:09:00.000-07:00

Mustafa Kemal Atatürk, Avrupa’nın modern dünyada üstün bir konuma ulaşmasının ardındaki temel nedenin, Hıristiyanlığın dogmatik otoritesinden kurtulması olduğunu çok iyi fark etmişti. 13. yüzyılda Roger Bacon’ın öncülük ettiği ve 18. yüzyılda Voltaire gibi düşünürlerin sürdürdüğü kiliseye karşı mücadele, özgür düşüncenin zaferiyle sonuçlanmıştı. Eğer bu mücadele yaşanmasaydı, Avrupa bugün hâlâ Ortaçağ karanlığında kalmış olabilirdi.

Oysa aynı dönemde İslamiyet, henüz genç bir din olarak, Asya, Afrika ve Avrupa’yı kapsayan geniş bir coğrafyada dinamik bir medeniyet inşa etmişti. Osmanlı İmparatorluğu, İslam kültürü temelinde çağının en güçlü devletlerinden biriydi. Ancak bu güç ve istikrar, zamanla Osmanlı’yı bir rehavete sürükledi. Avrupa’daki bilimsel, felsefi ve sanatsal devrimler dikkatle izlenmedi. İslamiyet’in ilk dönemlerinde bilim, sanat ve felsefeye gösterilen ilgi, giderek yerini durağanlığa bıraktı. Bazı din adamlarının yetersizliği ve engellemeleri, bu gerilemeyi hızlandırdı. Sonuçta, bir zamanlar zaferden zafere koşan Osmanlı, yenilgilerle sarsıldı ve nihayetinde “Devlet-i Aliyye” çöktü.Atatürk, bu çöküşün karşısında iki yol görüyordu: Ya İslam’ı özündeki akılcı ve evrensel değerlere döndürecek bir reform hareketi başlatacaktı ya da daha hızlı ve etkili bir çözüm olarak lâikliği benimseyecekti. Atatürk, ikinci seçeneği tercih etti ve din ile devlet işlerini kesin bir şekilde ayırarak modern bir toplum inşa etmeyi hedefledi.I – Dinle İlgili Yasal ReformlarCumhuriyetin ilanıyla birlikte, dinin toplumsal ve devlet işlerindeki rolünü düzenleyen bir dizi reform yapıldı. Bu reformlar, lâiklik ilkesini güçlendirmeyi ve toplumu modern bir yapıya kavuşturmayı amaçlıyordu. İşte başlıca düzenlemeler:

Eğitimin Birleştirilmesi (3 Mart 1924)
Atatürk, henüz Kurtuluş Savaşı devam ederken, 1921’de eğitimin geleceğine dair vizyonunu ortaya koymuştu. 16-21 Temmuz 1921’de Ankara’da toplanan Eğitim Kongresi’nde, ulusal eğitimin temel ilkeleri tartışıldı. 3 Mart 1924’te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim, Milli Eğitim Bakanlığı’nın kontrolüne alındı. Medreseler kapatıldı; yerine İmam Hatip Okulları ve İstanbul Üniversitesi’nde İlahiyat Fakültesi kuruldu. 1928’de Anayasa’dan “devletin dini vardır” maddesi çıkarıldı ve din eğitimi zorunlu olmaktan kaldırıldı. Arapça ve Farsça dersler, üniversite düzeyine taşındı.
İslam’ın Bilimsel İncelemesi
Atatürk, 1923’te İslam’ı bilimsel bir perspektifle ele alan bir İslam Araştırma Kurulu kurulmasını önerdi. Bu kurul, İslam felsefesini batı felsefesiyle ilişkilendirerek, Müslüman toplumların geleneklerini, ibadetlerini ve sosyo-ekonomik yapısını inceleyecekti. Modern tefsir ve içtihat uzmanları yetiştirilmesi planlandı. Ancak bu fikir, tasarı aşamasında kaldı ve tam anlamıyla hayata geçirilemedi.
Diyanet İşleri Başkanlığı (1924)
Diyanet İşleri Başkanlığı, dinin devlet işlerinden ayrılmasını sağlayan önemli bir kurum olarak kuruldu. Bu kurum, herhangi bir mezhebi ya da dogmayı dayatma yetkisine sahip değildi. Amacı, dinin siyasal ve hukuksal alanlardan bağımsız bir şekilde, vicdan özgürlüğü çerçevesinde yaşanmasını desteklemekti.
Halifeliğin Kaldırılması (1924)
Saltanatın kaldırılmasından sonra halifelik bir süre daha sürdürüldü. Ancak, halifeliğin Türkiye dışındaki Müslümanlar üzerinde bir otorite sağladığı fikri gerçekçi değildi. Türkiye, kendi iç işlerine karışılmasını istemezken, başka ülkelerin işlerine müdahale etmeyi de doğru bulmadı. Halife Abdülmecit Efendi’nin bazı eylemleri, halifeliğin Türkiye için faydasız olduğunu gösterince, bu kurum 1924’te kaldırıldı.
Şer’iye ve Evkaf Vekâletlerinin Kaldırılması (1924)
Tanzimat döneminde kurulan Şer’iye ve Evkaf Vekâletleri, medrese ve şeriat mahkemelerini yönetiyordu. 3 Mart 1924’te bu vekâletler kaldırılarak, bağlı kurumlar Milli Eğitim Bakanlığı’na devredildi.
1924 Anayasası (20 Nisan 1924)
1921 Anayasası’nın yerine geçen 1924 Anayasası, lâiklik ve millî egemenlik ilkelerini güçlendirdi. Altı bölümden oluşan bu anayasa, yasama, yürütme, yargı, kamu hürriyetleri ve mali işleri düzenledi.
Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması (1925)
1925’teki Şeyh Sait İsyanı’nın ardından, tarikatların ve tekkelerin siyasal ve toplumsal alanda olumsuz etkileri olduğu görüldü. 13 Aralık 1925’te çıkarılan kanunla tekkeler, zaviyeler ve türbeler kapatıldı. Bu, dinin siyasetten arındırılması için önemli bir adımdı.
Medenî Kanunun Kabulü (1926)
Osmanlı’da kullanılan Mecelle, şeriat temelliydi ve modern toplumun ihtiyaçlarını karşılamıyordu. 1926’da İsviçre Medenî Kanunu, bazı uyarlamalarla Türkçe’ye çevrilerek kabul edildi. Bu, hukukun lâikleşmesi yolunda büyük bir adımdı.
Harf Devrimi (1 Kasım 1928)
Arap alfabesinin yerine Latin alfabesinin kabulü, eğitimin kolaylaşmasını ve okuma-yazma oranının artmasını sağladı. Bu devrim, Türk dilinin bağımsızlığını güçlendirdi.
Lâiklik İlkesinin Anayasaya Girişi (5 Şubat 1937)
1937’de Anayasa’ya eklenen “lâik devlet” ilkesi, din ve devlet işlerinin resmen ayrılmasını sağladı. Millî egemenlik, lâikliğin temel taşı oldu.

II – Atatürk’ün Din Konusundaki DüşünceleriAtatürk, dinin akılcı ve doğal bir çerçevede anlaşılmasını savunuyordu. Ona göre, İslam, akla, bilime ve mantığa uygun bir dindi. “Bizim dinimiz en makul ve en doğal dindir; bu yüzden son ve en mükemmel dindir,” diyordu. Ancak, dinin yanlış yorumlar ve uygulamalarla yozlaştığını düşünüyordu. Din adamları hakkında ise, “Hiç kimsenin özel bir sınıf olarak varlığını sürdürmeye hakkı yoktur. Bizde ruhbanlık yoktur; hepimiz eşitiz ve dinin buyruklarını eşit olarak öğrenmeliyiz,” diyerek dinin toplumsal eşitlik ilkesine vurgu yapıyordu.Atatürk, dinin siyasete alet edilmesini engellemek için lâikliği benimsedi. Ancak bu, dine karşı bir tutum değildi; aksine, dinin özündeki akılcı değerleri koruma çabasıydı. Lâiklik, dinin politik yozlaşmadan uzak tutulmasını ve bireylerin vicdan özgürlüğünün güvence altına alınmasını hedefliyordu.III – Türkçe İbadet Denemeleri ve Reform ÇabalarıAtatürk, dinin Türkçeleştirilmesi ve modernize edilmesi için önemli adımlar attı. 1932’de, özellikle Ramazan ayında, Türkçe ibadet kampanyası başlatıldı. Kur’an’ın Türkçe’ye çevrilmesi, ezanın ve tekbirlerin Türkçe okunması için çalışmalar yapıldı. Örneğin, Hafız Saadettin Kaynak, Sultan Ahmet Camii’nde Müzemmil suresini hitabet tarzında okudu ve bu, Atatürk tarafından büyük beğeniyle karşılandı. 1933’te tüm camilerde ezanın Türkçe okunması için genelge çıkarıldı.Ancak bu reformlar, toplumun bazı kesimlerinde tepkiyle karşılandı. Örneğin, Bursa Ulucami cemaati, ezanın Arapça okunmasını talep etti. Atatürk, bu tepkileri dikkatle izledi ve reformların toplumdaki etkisini ölçmeye çalıştı. 1933’te Yalova’da İçişleri Bakanı Şükrü Kaya ile yaptığı bir konuşmada, İslam reformasyonu konusundaki fikirlerini tartıştı. Şükrü Kaya, Avrupa’daki Protestan reformunu örnek göstererek, Luther’in kiliseye karşı mücadelesini anlattı. Ancak Atatürk, “Ben Luther olmayacağım,” diyerek reformların toplumsal çatışmaya yol açmasını istemediğini ifade etti. Bu, onun reformlardan vazgeçtiği anlamına gelmiyordu; ancak daha temkinli bir yaklaşımı tercih ettiğini gösteriyordu.IV – Atatürk’ün Reformlardan Vazgeçme NedeniAtatürk’ün din reformlarından vazgeçmesi, sosyo-ekonomik koşulların ve toplumsal tepkilerin etkisiyle şekillendi. Sosyolog İsmet Bozdağ’a göre, Atatürk, dinlerin sosyo-ekonomik bir model içerdiğini fark etseydi, reformları daha kararlı bir şekilde sürdürebilirdi. Ancak o dönemde bu fikir henüz yeterince olgunlaşmamıştı. Türkçe ezan ve Kur’an çevirileri gibi adımlar, büyük bir cesaretle atılmış olsa da, toplumun hazır olmaması ve hükümet içindeki çekinceler, reformların kapsamını sınırladı. Yine de lâiklik ilkesinin benimsenmesi, dinin siyasete alet edilmesini önleyerek büyük bir dönüşüm sağladı.V – Atatürk’ün Din Reformu VizyonuAtatürk’ün 1928’de İlahiyat Fakültesi tutanağında ortaya koyduğu din reformu vizyonu, dinin modernize edilmesi ve ulusallaştırılması üzerineydi. Önerileri şunlardı:

Tapınakların Modernizasyonu: Camiler temiz, düzenli ve herkesin rahatça girebileceği mekânlar olmalı. Oturma sıraları ve temiz ayakkabılarla girilmesi teşvik edilmeli.
Türkçe İbadet: Ayetler, dualar ve hutbeler Türkçe olmalı, böylece halk dinini daha iyi anlamalı.
İbadetin Estetiği: İbadetler, güzel sesli müezzinler ve imamlarla, coşkulu ve etkileyici bir şekilde yapılmalı. Camilere müzik aletleri eklenmeli.
Din Felsefesi: Din, felsefi ve bilimsel bir yaklaşımla ele alınmalı; Kur’an’ın evrensel ve insanî değerleri vurgulanmalı.

Bu vizyon, dinin dogmatizmden arındırılmasını ve modern Türkiye’nin ilerlemesine katkı sağlamasını amaçlıyordu.VI – Günümüzde Din Reformu İçin ÖnerilerAtatürk’ün din reformu vizyonu, günümüzde de ilham verici olabilir. Ancak lâiklik ilkesi, devletin din reformuna doğrudan müdahalesini zorlaştırır. Bu nedenle, sivil toplum kuruluşları bu sorumluluğu üstlenebilir. Örneğin, Ahîlik modelinden esinlenerek, halka doğru din bilgisi ve kültürel eğitim veren dernekler kurulabilir. Bu kuruluşlar, akılcı ve çağdaş bir İslam anlayışını teşvik etmeli, ancak sıkı bir denetim altında olmalıdır.Diyanet İşleri Başkanlığı, lâiklik ilkesine uygun olarak daha aktif bir rol üstlenmelidir. İmam Hatip Okulları’nda Atatürkçü değerlere bağlı hocalar görev yapmalı ve ders kitapları çağdaş bir perspektifle hazırlanmalıdır. Kur’an kurslarının kontrolsüz şekilde çoğalması önlenmeli, tarikatlar ve şeyhlik gibi uygulamalar ise devrim kanunlarına uygun şekilde yasaklanmalıdır.Sonuç olarak, Atatürk’ün din reformu vizyonu, dinin akılcı ve evrensel değerlerini öne çıkararak toplumu birleştirme hedefini taşıyordu. Günümüzde bu vizyon, lâiklik ilkesine bağlı kalarak, sivil toplumun ve devletin iş birliğiyle yeniden canlandırılabilir. Böylece, dinin siyasete alet edilmesi engellenirken, toplumun ilerlemesi için güçlü bir kültürel zemin oluşturulabilir.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Atatürk döneminde Yol Vergisi

2025-10-20T04:14:00.000-07:00

Atatürk döneminde Yol Vergisi adıyla bilinen bir vergi uygulaması vardı. Bu vergi, 1929 yılında çıkarılan Yol Vergisi Kanunu (Kanun No: 1489, 11 Haziran 1929) ile düzenlenmiştir. Amaç, Türkiye'de karayollarının yapımı ve bakımını finanse etmekti. Cumhuriyetin ilk yıllarında altyapı yatırımları için kaynak yaratma ihtiyacı nedeniyle bu vergi getirilmişti.Yol Vergisi, vatandaşlardan nakdi veya ayni (örneğin, çalışma yoluyla) tahsil edilebiliyordu. Özellikle kırsal kesimde, maddi durumu yetersiz olan vatandaşlar vergi borcunu yol yapımında çalışarak ödeyebiliyordu. Bu uygulama, o dönemde altyapı gelişimini hızlandırmak için önemli bir adım olsa da, zaman zaman halk arasında tartışmalara yol açmıştır.

Yol Vergisi’nin uygulama şekli, 1929’da çıkarılan Yol Vergisi Kanunu (No: 1489) çerçevesinde düzenlenmişti ve dönemin ekonomik ile sosyal koşullarına göre şekillendirilmişti. İşte uygulamanın temel özellikleri:

Verginin Kapsamı ve Tahsili:
- Yol Vergisi, genellikle erkek vatandaşlardan (18-60 yaş arası) alınırdı. Kadınlar ve belirli yaş grupları dışındakiler genellikle muaftı.
- Vergi, nakdi (para ile) ödenebileceği gibi, maddi durumu yetersiz olanlar için ayni olarak, yani yol yapımında veya bakımında çalışarak da ödenebiliyordu. Bu, özellikle kırsal kesimde yaygın bir uygulamaydı.
Ayni Çalışma Sistemi:
- Vergiyi nakit olarak ödeyemeyenler, belirli bir süre yol yapımında çalışmak zorundaydı. Genellikle bu çalışma, yılda birkaç gün (örneğin, 4-10 gün arası) yol inşaatlarında veya bakım işlerinde geçirilerek tamamlanıyordu.
- Çalışmalar, köylülerin yaşadıkları bölgedeki yol projelerinde gerçekleştirilirdi. Bu, hem yerel altyapının gelişmesine katkı sağlıyor hem de devletin iş gücü maliyetlerini düşürüyordu.
- Çalışma koşulları bazen zorlayıcı olabiliyordu; özellikle uzak köylerde yaşayanlar için yol yapım alanlarına ulaşım veya çalışma şartları tartışma konusu olabiliyordu.
Nakdi Ödeme:
- Maddi durumu iyi olanlar, vergiyi para ile ödeyebiliyordu. Bu miktar, dönemin ekonomik koşullarına göre belirleniyor ve genellikle yerel yönetimler tarafından tahsil ediliyordu.
- Nakdi ödemeler, yol yapımı için gerekli malzemelerin alınmasında veya işçi ücretlerinde kullanılıyordu.
Yerel Yönetimlerin Rolü:
- Verginin toplanması ve yol yapım çalışmalarının organizasyonu, genellikle yerel idareler (kaymakamlıklar, belediyeler) tarafından yürütülüyordu. Bu, uygulamanın bölgeden bölgeye farklılık göstermesine neden olabiliyordu.
Toplumsal Etkiler ve Tepkiler:
- Yol Vergisi, altyapı gelişimi için önemli bir kaynak sağlasa da, özellikle kırsalda yaşayan ve maddi durumu zayıf olan kesimler için yük oluşturabiliyordu. Çalışma zorunluluğu, tarım ve geçim faaliyetlerini aksatabiliyordu.
- Bazı bölgelerde, bu vergi nedeniyle hoşnutsuzluklar ortaya çıkmış, ancak Cumhuriyetin erken döneminde altyapı yatırımlarının önemi nedeniyle uygulama devam etmiştir.
Yol Vergisinin Kaldırılması:
- Yol Vergisi, 1950’li yıllara kadar farklı şekillerde devam etti. Daha sonra, ekonomik politikaların değişmesi ve modern vergi sistemlerinin gelişmesiyle bu uygulama kademeli olarak kaldırıldı.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

BOZGUN 1912 ; Balkan Savaşları’nda Trakya

2025-10-15T03:48:00.000-07:00

1877-78 Osmanlı-Rus Harbi’nin yarattığı derin ezilmişlik duygusu, Balkanlar’ın içlerinden sürüle sürüle “Küçük Rumeli” denilen Trakya’ya doluşan, bu topraklarda güven içinde olacaklarının hayalini kuran muhacirlerin peşini bir türlü bırakmaz. “Koca Bozgun” denilen o günlere tanıklık eden kuşaklar ve onların nesilleri, ondan kalır yanı olmayan “Bozgun” senelerini, tarih için hiç de uzun bir zaman dilimi sayılamayacak olan 34 yıl sonra, Trakya topraklarında bir daha yaşayacaklardır.

Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ’dan oluşan ittifakın karşısında tüm Balkanlar düşerken, İşkodra ve Yanya; tüm Trakya düşerken ise Edirne akla ziyan bir şekilde ayakta kalmayı başaracaktır.

Öyle ki; tüm yokluk ve yoksunluklara rağmen 155 gün süren meşhur müdafanın ardından 1913 baharında teslim olmak zorunda kalan Edirne, çok değil 6 ay sonra Trakya’nın geri alınışının da ilhamı olacaktır.

Balkan Savaşları’nın yarattığı bu derin travmanın izleri bütün bir Rumeli’nin hafızasından günümüze değin silinmeyecek; askerin zedelenen gururunun tamiriyse, savaşın bitmesinin ertesinde tarihe altın harflerle kazınacak Çanakkale’ye nasip olacaktır.

Balkan Savaşları’nı hazırlayan koşullar…

Aslında Balkanlar’da bir savaşın kaçınılmaz olduğu herkesin malumudur. Son yüzyılda Osmanlı bu topraklarda sürekli geri çekilmeye, tavizler vermeye mecbur bırakılmıştır. Milliyetçilik hareketlerinin fitili batılı büyük devletler eliyle çoktan ateşlenmiş, palazlanmaya başlayan Balkan halklarının sırtı, Rusya eliyle ve büyük vaadlerle sürekli sıvazlanmıştır.

1877-78 Osmanlı Rus Savaşı Rumeliler’in hafızasında “Koca Bozgun” olarak yer eden, travma etkisi yaratan bir olaydır. Balkanlar önünde sürülen Müslüman ahali kendilerine yaşatılan derin acılar ve kıyımlar neticesinde Trakya’ya; yol bulabilenler daha içerilerdeki İstanbul’a ve oradan da Anadolu içlerine doğru doluşmaya başlamışlardır. Bu bir asırı geçecek “Büyük Göç”ün aslında ilk kafileleridir.

Osmanlı’daki idari karışıklıklar, Balkanlar’da sürekli talep edilen tavizler, Rusya başta olmak üzere diğer Avrupa devletlerinin tutumları, yahut bir tutum takınamamaları Balkan halkların Osmanlı’ya karşı sürekli bileylenmesinin önünü açacaktır.

1911 Yılında Osmanlı’nın Trablusgarp ve Bingazi’yi kaybetmesi, Balkan halklarının deli cesaretlerini iyice arttırır. Bu durum onlara göre Osmanlı’nın ne denli zayıfladığının açık bir göstergesidir.

“Zamanının geldiği aşikar” olan bir Balkan savaşının ittifakı için ilk gizli görüşmelerinin tohumları Bulgaristan ile Yunanistan arasında aynı yıl atılır. Bu gölge oyununda kuklaları oynatan, yüzünü göremediğimiz ama varlığını bildiğimiz o gizli el (!) ise pek tabi ki Rusya’dır. Bulgaristan’ın Yunanistan ile ittifak arayışı bu ilk görüşmelerde netice vermeyecektir. Ama niyetlerin ortaya konulmuş olması sebebiyle bile bu durum önemlidir.

Osmanlı Devleti Balkanlar’da kaynayan kazanın harını soğutmak için kendisinden istenen tavizlere kulak kabartsa da, hala büyük devlet olduğunu ispat için bu talepleri her seferinde savsaklamaktadır.

Balkanlar’ın nabzını kollamakla görevlendirilmiş Ermeni asıllı Hariciye Nazırı ( Dışişleri Bakanı ) Gabriel Noradukyan Efendi mecliste yaptığı konuşmalarından birinde o talihsiz beyanatı vermektedir:

“Kendi adımdan nasıl eminsem öyle eminim ki; Balkanlar’da bir savaş endişesi görmüyorum.”

Noradukyan Efendi’nin bu kendinden emin tavrı da dikkate alınarak, Osmanlı ordusunda mühim hatalar birbirini izler. Bu hataların en önemlisi kuşkusuz 29 Temmuz 1912 tarihinde alınan bir kararla 1908 girişili nizami erlerden oluşan 120 tabur askerin terhisine, İzmir ve Çanakkale’de toplanan redif birliklerinin izinli boşaltılmasına karar verilmesidir. Bu durum yaklaşık 75.000 askerin ordudan bir şekilde uzaklaşması anlamına gelmektedir.

Osmanlı bu vahim hataları yaparken, Balkanlar’da el altından sürdürülen ittifak girişimleri meyvelerini vermeye başlamıştır. 13 Mart 1912 senesinde Bulgaristan ve Sırbistan arasında “Dostluk ve İttifak Antlaşması” imzalanır. Yunanistan ile 1911 yılından itibaren temaslarda bulunan Bulgaristan’ın girişimlerinin meyvesi 29 Mayıs 1912 ‘de imzalanan bir ittifak antlaşması ile alınacaktır.

Bu ilk antlaşma da askeri çerçeve çizilmediği için, bunu temin eden “Askeri Konvansiyon Antlaşması” 5 Ekim 1912 yılına sarkar. Bulgaristan ile Karadağ arasında Ağustos 1912’de sözlü bir ittifaka varılır. Sırbistan ile Karadağ arasında, 27 Eylül 1912’de İsviçre’de yapılan ittifak ile Osmanlı’nın karşısındaki “Balkan İttifakı” tamamlanmış olur. Balkan İttifakı’nın tamamlanmasından, çok değil 40 gün sonra Karadağ’ın Osmanlı’ya savaş ilan etmesi ile Balkan Savaşları resmen başlayacaktır. Amaç bellidir; Balkanlar’ın bölüşülmesi…

Savaşa ilanına gelene kadar bunu tetikleyen bir takım olaylar da vuku bulur :

Balkan İttifakı’nı oluşturan devletlerin seferberlik ilan ettiklerinin ertesi günü, aklı başına gelen Osmanlı Devleti de seferberlik ilan eder. Tarih 1 Ekim 1912’yi göstermektedir. Gelgelelim, terhis edilen birliklerin oluşturduğu boşluk, ordudaki rehavetli hava, eğitim eksiklikleri gibi bir dizi olumsuzluk, pek tabi ki layıkıyla giderilemeyecektir. Buna bir de Bab-ı Ali’deki siyasi ayak oyunları eklenince, savaş öncesindeki tablo Osmanlı açısından hiç de iç açıcı değildir.

Ekim ayının ilk günlerinde Balkan İttifakı’nın Osmanlı’ya nota vermesi, bunun basına yansıması halk nazarında da savaş çığlıklarının yükselmesine sebep olur. Balkanlar’daki durumdan bi’haber kalabalıklar mitingler düzenlemekte, Balkan ve Avrupa elçiliklerini taşlayarak durumu iyice zora sokmaktadırlar. 2 ve 7 Ekim’de İstanbul’da Dar’ül Fünun öğrencileri tarafından düzenlenen, 4 Ekim’de Sultanahmet Meydanı’nda öğlenden önce Hürriyet ve İtilaf Partisi, öğlenden sonra ise İttihat ve Terakki yanlılarınca düzenlenen mitingler buna verilebilecek örnekler arasındadır.

Dönemin basınında atılan manşetler ise, Osmanlı’nın büyük devlet olduğu duygusunu körükleyen, kibirli olduğu kadar kadar tahrikkar manşetlerdir. Sabah, Tanin, İkdam gibi gazeteler “ Muharebe başladı, evvela Karadağ !”, “Yaşasın harp !”, “Hele şükür !” gibi başlıklarla çıkmaktadır.

Aynı tablo Balkan halklarında da kendini göstermektedir. Özellikle Bulgaristan’ın Sofya kentinde yapılan mitingler büyük kalabalıkları bir araya toplamayı başarmıştır. Her iki taraf savaş kılıçlarını bileylemeye başlamıştır.

Tablo böyleyken, kendilerini gizlemek ve Osmanlı’nın savaşı kazanabileceği endişesinden hareketle tutum belirleyen Rusya ve Avusturya, büyük devletler adına savaşta takınacakları tavrı deklere ederler. Buna göre; Balkanlar’da bir savaş olsa bile, savaş sonunda bir sınır değişikliğinin kabul edilemeyeceğini, statükonun eskisi süreceğini açıklarlar.

Öyle mi olacaktır ? Bunu savaşın kaderi değişirken göreceğiz ve Avrupalılar’ın bugünlere değin taşıdığı bu tavra hiç şaşırmayacağız !

Savaş Başlıyor…

8 Ekim 1912 günü Karadağ maslahatgüzarı Hariciye Nazırı Gabriel Noradukyan Efendi’ye savaşın başladığının notasını verir. Onu 17 Ekim’de Bulgaristan ve Sırbistan’ın, 19 Ekim 1912’de Yunanistan’ın savaş ilanı izler.

Savaş başladığında askeri üstünlükler açısından da olaya bakmak gerekir. Bulgaristan 350 bin, Yunanistan 110 bin, Sırplar 230 bin, Karadağlılar ise sadece 35 bin kişi civarındadır. Alman marka Krupp silahlarıyla donatılmış Balkan İttifakı’nın keşif ve propaganda maksadıyla yararlılık gösterecek uçakları ve Yunanistan elinde bir de donanma gücü olduğundan da söz etmek gerekir.

Osmanlı Ordusu’nun başkumandanı olarak Sultan Mehmet Reşad görünmekte, onun adına başkumandan vekilliğini Nazım Paşa yürütmektedir. Trakya’da konuşlanan Doğu Ordusu ve Balkanlar’da konuşlanan Batı Ordusu olarak ikiye bölünmüş ordumuzun savaşın ilk günlerindeki konuşlanması ise şu şekilde gerçekleşmiştir :

Doğu Ordusu ( Trakya ) Abdullah Paşa kumandasında 4 kolorduya sahiptir. Kolordular genellikle Edirne-Kırklareli hattında konuşlanmıştır ve başlarında Ömer Yaver, Şevket Turgut, Mahmud Muhtar ve Abuk Ahmet Paşalar bulunmaktadır. Edirne Garnizonu ise Mehmed Şükrü Paşa’ya emanettir.

Batı Ordusu ( Balkanlar ) Ali Rıza Paşa komutasındadır. Bu cephenin İştip-Üsküp, Alasonya, Yanya ve İşkodra bölgelerinde görev yapan paşaları ise Tahsin Paşa, Esat Paşa, Hasan Rıza Paşa’lardır.

Yanya ve İşkodra’nın direnişi ile ruh bulmaya çalışan Balkan cephesinde yaşananları tarih kitaplarının rehberliğine bırakalım ve dilerseniz biz Edirne Müdafası’nın ruh üflediği Trakya ( Doğu ) cephesinde yaşananlara göz atalım.

Balkan Savaşları’nda Trakya…

Osmanlı’da seferberlik 1 Ekim 1912 tarihinde ilan edilmiş, savaş hazırlıklarının eldeki imkanlar ölçüsünde tamamlanması istenmiştir. Örneğin; Edirne’nin 50 gün müdafa edilecek nisbette hazırlıklarını tamamlaması emredilmiştir.

10 Ekim günü, eski Koçana Örfi İdare ( Sıkıyönetim ) Mahkemesi Başkanı, Topçu Feriği Mehmed Şükrü Paşa’ya Edirne Müdafası görevi tebliğ edilmiş; Mehmed Şükrü Paşa 12 Ekim’de şehre gelerek görevi teslim almıştır.

29 Tabya’da, bir kısmı hareketsiz 460 top ile savaşı beklemeye başlayan Edirne’ye 9 Ekim 1912 tarihinde demiryolu ile bir adet keşif uçağı gönderilmesi amaçlanmışsa da, yolun güvenli olmayışı sebebiyle bu gerçekleştirilememiştir. Edirne’de bulunan bir hava balonu ise yeterli helyum gazı bulunamaması sebebiyle hiç kullanılamayacaktır.

Bulgar II. ordusunu kumanda eden General Ivanov ve beraberindeki askerlerin Trakya’ya doğru yürüyüşleri 18 Ekim 1912’de gece yarısı başlar. Mustafapaşa yönünden başlayan bu yürüyüş, önüne Bulgar askerlerinden kaçan muhacir kafilelerini katar. Edirne önlerine Bulgar askerlerinden önce muhacir kafileleri ulaşır. Bu durum şehrin nüfusunu artırırken, bir takım olumsuzlukları da beraberinde getirecektir. Halkın güvenliği ile birlikte, iaşenin bölünecek olması bu sorunların en göze gelenleridir.

Öncü birliklerin ardından 20 Ekim 1912’de Bulgar ordusu özellikle Edirne’nin doğusuna kanadına yerleşmeye başlar. 22 Ekim 1912 tarihinde bizzat Şükrü Paşa tarafından verilen emirle düşmana taaruz başlatılır. Burada taaruzdan kasıt, tabyalardan düşman hatlarına yapılan topçu atışlarından ibarettir. Bu durum Trakya cephesinde savaşın başlaması manasına gelmektedir.

Edirne’de hava böyleyken, Doğu Ordusu komutanı Abdullah Paşa’nın karargahı Lüleburgaz’a bağlı Kırıkköy ( Kırıkmusa ) civarına kurulmuştur. Bulgar ordusunu Edirne yönünden beklemeye başlayan ve Kırklareli civarını korumakla görevli Mahmut Muhtar Paşa ise 3. Kolorduyu yönetmekle ileri hatlarda görevlendirilmiştir.

Bulgar askerleri Edirne’nin doğusunu kuşatırken Dolhan, Yoğuntaş, Bedre ( Kayalı ) yönünde Bulgar askerlerinin görülmeye başlanması, Kırklareli’yi savunanların gözünü Edirne yönüne çevirir. Gelgelelim General Dimitrev komutasındaki Bulgar III. ordusu bu yönden değil; Malkoçlar, Topçular, Devletliağaç, Kofçaz yönünden Istrancaları aşarak şehre doğru ilerlemeye başlayacaktır. Tarih 21 Ekim’i göstermektedir.

Kırklareli Ricatı…

22 Ekim günü Kırklareli cephesinde düşmanla ilk karşılaşma Yoğuntaş-Kayalı kesiminde 22 Ekim 1912 tarihinde olur. Bu birbirinin gücünü tartma şeklinde gerçekleşecek, çok da önemli olmayan bir çarpışmadır. Buradaki çarpışmaları Kırklareli’deki Mahmut Muhtar Paşa komutasındaki III. Kolordu’da görevli Aziz Paşa yönetmektedir.

22 Ekim’i 23 Ekim’e bağlayan gece ise ( Bazı kaynaklar bu tarihi 23 Ekim’i 24’üne bağlayan gece olarak da yazar…) tam bir “Bozgun Gecesi” olur. Daha yeni başlayan bir savaşın tüm gidişatı bir gecede alt üst olacaktır.

Aziz Paşa komutasında düşmanı bekleyen ve Kırklareli’nin kuzeyinde çarpışan birlikler “gece taaruzu” emri alırlar. Emri veren Aziz Paşa’dır. Eğitim eksikleri ortadayken, askere hiç alışık olmadıkları bu emrin verilmesi sonun başlangıcı olur.

Ağır kış koşulları altında, yağmurdan balçıklaşmış Istrancalar’ın yarı ormanlık arazisinde, zifiri karanlığa aniden bastıran sis de eklenince, o talihsiz gecenin kaderi çizilir. Gecenin karanlığında taaruza girişen askerlerin düşmanı değil de arazide sağa sola dağılmış kendi arkadaşlarını vurduğu o gece anlaşılamaz bile. İnece yönünden geri çekilen birlikler de kargaşanın yaşandığı bu yöne gelmeye başlayınca, olay vehamet boyutlarına ulaşır.

Önü alınamayacak bir şekilde geri çekilen birliklere, Bulgar zulmünden korkarak şehri terk etmeye başlayan halk da katılır. Ertesi gün Kırklareli’yi savunacak neredeyse kimseler kalmamıştır. Köyler bir anda boşalmış, Rumeli insanın o makus yolculuğunu simgeleyen göç kafileleri, Trakya’nın çamura bulanmış yollarına düşmüşlerdir bile. Bulgar askerleri ise ne olduğunu tam anlayamadan, o elim gecenin hemen ertesi günü, tabiri caizse elini kolunu sallayarak hayalete dönmüş Kırklareli sokaklarına girmeye başlayacaklardır.

Sakız gibi sünmüş, dize kadar çamur tarlalarını aşarak Trakya’nın içlerine çekilen asker ve halk, bu geri çekilişte bile darmadağın hareket etmektedir. Kimisi Pınarhisar-Vize üzerinden bulabildikleri yollardan kaçmaya çalışırken, kimisi Babaeski, kimisi Lüleburgaz yönüne doğru uzaklaşmaktadır.

Bunu yaparken askeri malzemelerin pek çoğu geride bırakılmakta, halk denklerine sığdırabildikleri kadarıyla yollara düşmektedir. Yol boyunca kaçışanların karşılaştıkları kişilere karşı; “Bulgarlar geliyor !” nidaları moralleri bozmakta, kaçışanlara yeni kafilelerin eklenmesine sebep olmaktadır.

Gurur kıran bu bozgunun ağırlığını taşımak istemeyenlerin icat ettiği bir kelime olsa gerek; “ricat”. Sözüm ona, geri çekiliş…

Bu ricatta askerler bir yana, Kırklareli ve civarından 25-30 bin kişinin muhacir olarak daha güvenli olan İstanbul’a, hatta Anadolu’ya doğru göç ettiği düşünülmektedir. Bazıları savaş sonrası yurt belledikleri Trakya köylerine geri dönerler. Bazıları ise gittikleri yerlerde yeni bir hayata başlayacaklardır.

Ekim sonunda Kırklareli tümden işgal edilmiş, Osmanlı ile Bulgar ordularının yeni cephesi Lüleburgaz-Pınarhisar arasındaki dere yataklarının çizdiği hatlarda oluşmaya başlamıştır.

Taş Tabya’da “bir küçücük uşak”; Hasan Oğlu ETHEM…

Kırklareli’nin derin hafızası, araştırmacı yazar Nazif KARAÇAM, “Efsaneden Gerçeğe Kırklareli” adlı eserinde Balkan Savaşları’nın ilk günlerinde Taş Tabya’da yaşanan bir olaya dikkatlerimizi çeker.

Kırklareli’nin savunulmasında Taş Tabya büyük rol oynamıştır. Tabyadan yapılan atışlarda Bulgar askerlerine büyük zaiyat verilir. Tabya düşmezden evel sağ kalan dört asker, 250 kişilik bir Bulgar bölüğünü üç-dört saat süreyle oyalarlar. Diğer üç asker de şehit olunca, sağ kalan o bir tanesi (!) Bulgar askerlerini bir müddet daha oyalamayı başarır. Ta ki, son kurşununu sıkana kadar… Cephanesi bitip kendini savunamaz hale geldiğinde, bir Bulgar kurşunu boğazını deler, diğeriyse sağ elini parçalayacaktır.

Bulgar kumandanı kendilerini saatlerce oyalayan bu askeri tanımak için yanına gelir. Bulgar kumandanın şaşkınlığı bu askeri görünce bir kat daha artar. Künyesinde 1309 ( 1892 ) yazan bu asker, henüz yirmisinde “Bir küçücük uşak” tır. Niğdeli Hasan Oğlu ETHEM..

Bulgar kumandanı su isteyip istemediğini sorar. Ölüm uykusuna yatmaya hazırlanan Ethem, yarı baygın kim olduklarını sorar. “Bulgar askeriyiz.” yanıtını alınca “Düşman elinden su içmem.” der, gözlerini yumar.

Kime sorsanız; bu hain savaşta yitip gitmiş onca gözüpek askerden biridir, Hasan Oğlu ETHEM. Kimdir ? Kimin nesidir ? Kimi kimsesi kalmış mıdır ardında ? Yanmışsa, bir yerlerde oğlunun yolunu gözleyen bir ananın köz olmuş yüreği yanmıştır…

O vakit bunlar bir anlam ifade etmese de Kırklareli Ortaokulu Türkçe Öğretmeni Hüseyin Bey’in bu olaydan neredeyse 30 yıl sonrasına dair naklettiği bir anısı ilikleri donduracak değerdedir.

Orta Anadolu’da folklör araştırmaları yapan Hüseyin Bey’in yolu 1944 yılında Niğde’ye düşer. Daha önceden tanıdığı kunduracı Hasan’ın dul eşi Şöhret Yıldız Hanım’dan dinlediği bir ağıt, seneler öncesinden dağlanmış bir yüreğin acısını seslendirmektedir.

“Bir mektup salsaydım Kırkkilise önüne / Varsa değse Ethem’imin eline,
Ayrılığın sancısını bilseydim / Sarılırdım zülüflerin teline.
Azrail geldi kapımıza dikildi, Nice yiğit şehit oldu döküldü,
Garip anaların boynu büküldü / Ethem’imin şanı geldi toprağına, İl’ine…”

Lüleburgaz-Pınarhisar Savaşları’ndan Çatalca’ya…

Kırklareli’nin kaybedilmesinden sonra ordu yeni cephe hattını Lüleburgaz’a çeker. Lüleburgaz ile Pınarhisar arasında, dere yatakları ile bölünmüş fazla yüksek olmayan karşılıklı tepelerin çizdiği hatlardan oluşmaktadır bu cephe.

Lüleburgaz’dan Ertuğrul Köyü’ne doğru uzanan bir hat ile, Pınarhisar’a bağlı Poyralı deresininden Ertuğrul Köyü’ne doğru uzanan ikinci bir savunma hattı oluşturulur. Bu dere yatakları düşman tarafından geçildikçe, hat bir gerideki dere yatağının uzandığı vadinin ( Soğucak deresi ) iki yakasına taşınacaktır.

28 Ekim-2 Kasım arasında süren Lüleburgaz-Pınarhisar savaşları da tam bir hezimete dönüşür. Kırklareli ricatında olduğu gibi, savaşın kaderini belirleyen faktörlerin başında ağır iklim şartları ve Osmanlı askerlerinde oluşan kargaşa hali gelmektedir. Öyle ki, araziye gelişi güzel dağılan askerler bazen kendi birliklerini bile bulmakta zorlanmakta, sürekli geri çekilmek durumunda kalmaktadırlar.

Lüleburgaz-Pınarhisar savaşının kaybedilmesi ile, muhacir kafileleri ile birlikte geriye çekilen askerlerimizin bir kısmı Vize-Saray-Çerkezköy üzerinden; bir kısmı ise Karıştıran-Çorlu üzerinden Çatalca’ya değin, çoğu zaman yeni bir savunma hattı kuramadan ilerler.

Lüleburgaz istasyonunu ele geçiren Bulgar ordusu, kısa süre sonra neredeyse Çatalca’ya kadar olan tüm demiryolu ağını kontrolü altına alacaktır.

Bulgar askerlerinin Çatalca önlerine varmaları, savaşın başlamasından sonra bir ayı bile bulmayacak; her ne kadar İstanbul’u alma hayalleriyle tutuşsalar da buradan daha ileriye de geçemeyeceklerdir.

Gelgelelim Kırklareli ve Lüleburgaz-Pınarhisar Savaşları’nın kaybedilmesi, olayı hafifletmek için “başarılı bir ricat” olarak görülse de, Sadrazam Ahmet Muhtar Paşa’nın istifasına engel olamayacak, yerine Mehmed Kamil Paşa geçecektir.

Şanlı Edirne Müdafası…

Trakya’nın diğer kesimleri Çatalca’ya kadar düşerken, Edirne hemen her yönden kuşatılmış, demiryolu ağı tehlikeye girmiştir. Birbirinin gücünü tartan çarpışmaların şiddeti çeşitli tabyalarda gücünü iyiden iyiye hissettirmeye başlamıştır. Örneğin; 29 Ekim çarpışmalarında her iki taraftan da önemli kayıplar verilmiştir. Türk tarafı için ümitleri artırıcı bir gelişme yaşanmış, keşif yapan bir Bulgar uçağı düşürülmüştür.

Bulgar uçaklarının Edirne muhasarasında oynadığı rol büyüktür. Çeşitli tarihlerde şehrin üzerinde görülen uçaklar keşif amaçlı olduğu kadar propaganda amaçlı da kullanılmışlardır. Bu propaganda için uçaktan atılan bildirilerde, halk ile yöneticilerin arası açılmak istenmiş, bu savaşın müsebbibi olarak savaş isteyen Osmanlı padişahı olduğu, Bulgarlar’ın halk ile hiçbir zoru olmadığı sürekli vurgulanmıştır.

Şükrü Paşa’nın elinde ise helyum gazı temin edilemediği için uçurulamayan, bu sebeple de keşif yapılmasını imkansız kılan bir balon bulunmaktadır.

Balkanlar bölgesinde başarıya ulaştığı için Trakya cephesine sevkedilen bazı Sırp birlikleri, Kasım 1912 boyunca ara ara Edirne’deki Bulgar birliklerine katılmaya başlarlar. Bu yaklaşık 47 bin asker ile beraberindeki 72 topun daha Edirne’yi kuşatması demektir.

Kasım ayının 20’si 1912 yılının Kurban bayramına rastgelmektedir. Bu durumun askerde rehavet yaratacağından endişe eden Şükrü Paşa, Edirne müftüsünden fetva isteyerek askerlerin bayram namazından muaf olmalarını rica etmiştir. Kuşatma altındaki şehrin akibeti için, Edirne müftüsü bu isteğe olumlu yanıt vermiştir.

Öyle de olur. Aşağıda bahsedeceğimiz üzere 2 Aralık’ta ilan edilecek ateşkese kadar geçecek 11 gün boyunca Edirne Bulgar toplarıyla görülmedik şekilde dövülür. Şehre düşen bine yakın top Selimiye Camii yakınlarına değin ulaşarak, can ve mal kayıplarına sebep olur.

Bu arada Bulgar ordusunun Çatalca’ya dayanması Kamil Paşa Hükümeti’ni endişelendirecek, 12 Kasım günü Bulgar Çarı Ferdinand’a bir ateşkes teklifini değerlendirmesi yönünde bir telgraf çekecektir. Durumu bir süre savsaklayan Bulgar Çarı Ferdinand, Çatalca ve Edirne önlerinde karşılaştığı mukavemeti düşünerek ateşkes şartlarını Osmanlı’ya bildirecektir.

2 Aralık 1912 ile 1 Şubat 1913 arasındaki mütareke dönemi Edirne’nin yaralarını sarması için bir nefes alması ümidini doğuracaktır. Ama bu ümit hedefine ulaşacak mıdır, o an bunu kimse bilemeyecektir.

Barış Görüşmeleri…

Başkomutan Vekili ve Harbiye Nazırı Nâzım Paşa, Ticaret ve Ziraat Nazırı Mustafa Reşid Paşa ve Kurmay Albay Ali Rıza Bey’den oluşan Osmanlı tarafı, Sırp ve Karadağlılar adına karar verme yetkisine sahip Bulgar tarafı ile Londra’da barış görüşmeleri yapılmasına karar verir.

Ateşkes Edirne Garnizonu’na 1 Ekim gecesi ulaştırılır. Ertesi gün Bulgar tarafı ile Türk tarafının elçileri vasıtası ile Edirne civarındaki duruma dair ateşkes şartlarını görüşmeleri emredilir. Bu görüşmeler Papazçeşme denilen mevkide gerçekleştirilerek, bazı etik kurallar iki taraf için de kabul edilecektir.

Barış görüşmeleri İngiliz Dışişleri Bakanı Sir Edward GRAY başkanlığında Londra’da başlar. Kendi cephelerindeki savaşı bitirememiş olan Yunanistan masada olmasa da, Avrupa’nın büyük devletleri masada gözlemci olarak sahne almayı bilmişlerdir. Türk ve Bulgar tarafları haricinde masada İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya, Avusturya ve pek tabi ki Rusya vardır.

16 Aralık’tan itibaren 6 Ocak’a kadar süren görüşmeler Balkan devletlerinin aşırı istekleri sebebiyle sürekli tıkanmaktadır. Bu tıkanmanın merkezinde ise Edirne yer almaktadır.

Çünkü Edirne savaşın başından beri ele geçirilememiş olmasına rağmen, Midye ( Kıyıköy ) ile Enez hattının kuzeyinde kalan topraklarla birlikte Bulgarlar’a bırakılması istenmektedir. Bu istek Osmanlı tarafından kabul edilmediği gibi, Edirne’nin Sedd-i İslam olarak algılanması sebebiyle Hindistan, Mısır, Bağdat gibi değişik İslam coğrafyalarından “asla verilmemesi” yönünde destekler gelmektedir.

Bab-ı Ali Baskını ve Edirne’nin Teslim Olması…

Barış görüşmeleri ilerleyemese de, halkın basın yoluyla doğru bilgi almasının önüne geçilmiştir. Sakin geçen bu mütareke döneminde Edirne’nin ihtiyaçlarının karşılanması yönünde talepler Şükrü Paşa ve kentin ileri gelenlerince İstanbul’a defalarca iletilir. Fakat basın halkı yanlış yönlendirerek, “Savaşın gidişatında endişe edecek bir şey olmadığını, Edirne’nin hiçbir ihtiyacı olmadığı…” haberlerini pompalamaktadır. Oysa durum hiç de öyle değildir…

Mütareke şartları gereği tek taraflı olarak Edirne’nin içinden geçerek Trakya içlerine giden trenler Bulgar askerlerine ikmal sağlarken, Türk tarafına trenlerin gelmesine müsaade edilmemiştir. İhtiyaçları iyice artan Edirne’de kıtlık baş göstermiş, olan ürünler karaborsaya düşmüştür. İşte ekmek yapabilmek için sap samanın dövülerek un edildiği, süpürge tohumu, kuş yemi, kepek gibi ürünlerden ekmek yapılmaya başlandığı günler başlamıştır. Edirne’nin umutla beklediği yardımlar bir türlü gelmeyecektir. Edirne ihtiyaçlarının aciliyetiyle İstanbul’dan ümitli haberler beklerken, Bab-ı Ali umulmadık bir olaya gebedir…

İttihatçılar içinde Enver ve Talat Bey’lerin başını çektiği bir gurup Kamil Paşa Hükümeti’nin barış görüşmeleri sonunda Edirne’yi Bulgarlar’a vereceği yaygarasını körükleyerek, 23 Ocak 1913 günü Bab-ı Ali’yi silah zoruyla basarak hükümeti devirirler. Hükümetin düşmesi barış görüşmelerinin de bitmesi demektir…

1 Şubat’tan 26 Mart’a kadar sürecek savaş çanları yine Edirne için çalmaktadır.

Mütareke döneminden sonraki savaşın bu ikinci bölümünde Bulgar askeri taktik değişikliklere giderler. Uçaklardan attığı bildirilerde Şükrü Paşa’nın Edirneliler’i beraberinde felakete sürüklediği, savaşı bitirmek istemediğini fikrini halka yaymaktadır. Bu propaganda bir anlamda başarıya da ulaşır. Edirneli bazı kadınlar ve çocuklar 13 Mart günü Hıdırlık tabyalarının önüne kadar gelerek, Edirne’de yaşadıkları yokluk ve yoksunluğu protesto edeceklerdir. Bu ne kadar cılız bir protesto olsa da askerin moralini zaman zaman olumsuz etkileyecektir.

Öte yandan Edirne sürekli top atışına maruz kalmaya devam eder. Bulgar askerleri sadece tabyaları ve Türk mahallelerini değil, bu defa kentteki Rum, Bulgar, Ermeni ve Yahudilerin oturduğu mahalleleri de vurmaktadır. Böylece Avrupa devletlerinin Osmanlı’ya baskıyı artıracağını planlamaktadır.

8 Şubat 1913 tarihinde Şarköy yönünden çıkartma yapılarak hem Edirne’ye takviye yapılması, hem de Çatalca yönündeki Bulgar askerlerinin arkadan kuşatılması planlansa da, bu gerçekleştirilememiştir. 21 Şubat tarihinde Edirne’ye inen işaretsiz bir uçak, yardım geldiği yönünde kısa süreli bir ümit yaratmış, ama bunun yanlışlıkla Edirne’ye inen bir Bulgar uçağı olduğu anlaşılınca o umutlar bir anda yeis duygusuna dönüşmüştür. Uçağı kullanabilecek Türk asker olmadığı için, uçak sökülerek depolara kaldırılmıştır.

İşte yine bu günlerde Bolayır’da bulunan ve çok değil iki yıl sonra bu topraklarda destan yazacak olan Mustafa KEMAL Paşa, yol arkadaşı olan Fethi Bey (Okyar) ile kaleme aldığı önerisini Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’ya ulaştırır. Henüz Bulgar işgalcileri görmemiş olan bu bölgeden kuzeye hareketle Edirne’nin ihtiyacı yardımın ulaştırılabileceği vurgulanan bu uyarı mektubu, ne yazık ki dikkate alınmamıştır.

Şehrin içinde bulunduğu zor koşulları zaman zaman Edirne’ye ileten Şükrü Paşa’nın yakınmaları karşısında, Osmanlı Hükümeti’nin Edirne’yi teslim etme yönünde fikirleri pekişmektdir. Yakın tarihlerde Yanya’nın da kaybedilmesi bu fikri körükler.

Buna karşılık Şükrü Paşa’ya şanlı bir barış izlenimi yaratabilmek için Nisan sonuna kadar direnmesi emredilmiştir. Oysa İstanbul gazetelerinin yazdığının aksine, Edirne’nin ancak birkaç gün direnecek erzağı vardır.

Mart ortalarından itibaren İstanbul’dan gelen emirler düşmana geçmesi muhtemel olan cephane, erzak, tabya ve balonun imha edilmesi yönündedir. Bu durum Osmanlı’nın Edirne’yi gözden çıkardığı hissini körüklemektedir. Yine de 25 Mart gecesi Bulgar taaruzuna mukavemet etmeye çalışılır. Bu asil bir direniş için son bir hamle olacaktır.

26 Mart 1913 sabahı Edirne’nin doğu hatları düşerken, Şükrü Paşa ateşkes şartları için Bulgar tarafına elçiler gönderir. Teslim olacağını ve şartları bildirir.

Gün daha öğlen olmadan ilk Bulgar-Sırp birlikleri Hıristiyan halkların alkışları içinde şehre girmeye başlarlar. Vakit öğlen olduğunda ise Karaağaç düşman çizmeleri altındadır. Aynı saatlerde Şükrü Paşa Bulgar kumandanına teslim olmaktadır.

Ertesi gün, 27 Mart 1913 tarihinde Bulgar Çarı Ferdinand şehirdeki azınlıkların alkışları eşliğinde Edirne’ye girer. Edirne Müdafaası ile düşmanını bile kendine hayran bırakan Şükrü Paşa ile tanışırken;

“Bir yanlışlık olmuş. Teslim anında kılıcınızı da vermişsiniz. Şeref dolu bir savaş sayfasına imzanızı attınız. Kılıcınızı lütfen kabul buyurunuz. Sizi ağırladığım ve sizin gibi inanılmaz bir savunmayı gerçekleştiren askerle dövüştüğüm ve şimdi de beraber olduğum için gurur duyuyorum” diyerek paşanın kılıcını bizzat elleriyle teslim eder.

Bu kılıç teslim olayının gerçek olmadığı yönünde rivayetler vardır. Bazı araştırmacılar ise bu töreni temsil eden fotoğrafın propaganda amaçlı ilk fotoğraf kurgularından biri olduğunu ileri sürerek, farklı yerlerde çekilen fotoğrafların aynı karede gösterilerek, sanki Mehmed Şükrü Paşa Ferdinand’ın önünde ezik bir şekilde kılıcı teslim alırken kurgulandığını ileri sürerler. Bunu da fotoğrafların asıllarıyla delillendirirler.

Şükrü Paşa ve kurmay heyeti 29 Mart 1913’de bir trenle Filibe üzerinden, tutsaklık günlerini sürdüreceği Sofya’ya gönderilir. Edirne’de savaş başlamazdan evvel mevcudu 53 bin civarı olan askerden 28 bin kişi, Sarayiçi mevkiindeki adacıkalarda, tüm insani şartlardan yoksun bırakılarak esir edilir. 14 bin civarı azınlık askeri ( Rum, Bulgar, Ermeni, Yahudi…) ise salıverilecektir.

8 Mayıs 1913 tarihinde başlayan barış görüşmeleri 30 Mayıs’ta Londra’da imzalanan anlaşmayla nihayetlenir. Bu I.Balkan Savaşları’nın sonu olduğu kadar, ağır şartlarıyla Osmanlı için de tam bir yıkım demektir. Midye–Enez hattının kuzeyinde kalan tüm topraklar Osmanlı’dan alınmıştır. Bu Kırklareli ve Edirne’nin Bulgaristan’a dahil olması demekti…

Arnavutluk bağımsızlığını ilan ederken Balkanlardaki Sırbistan ile de sınırımız kalmamış, topraklarını devasa büyüten Bulgaristan Kavala-Dedeağaç üzerinden Ege’ye açılmıştır.

Bulgar Mezalimi…

Bu bozgun günlerinden hafızalara, dilden dile günümüze değin aktarılan; “Bulgar mezalimi” kazınacaktır.

Trakya’nın her köşesindeki köyler, Müslümanlara ait kutsallar ( camiler, mezarlıklar vb…) yakılır yıkılır, harap hale getirilir. Halkın canı ve malının hiçbir güvencesi kalmaz. Çoluk çocuk, kadın kız gözetilmeksizin kıyımlar, tecavüzler birbirini izler. Ölenler nehirlere, su kuyularına atılmaktadır.

Bulgar mezalimine dair bilgileri sağduyu ile yazan gözlemcilerin ve gazetecilerin haberleri Avrupa ve İstanbul basında geniş yer bulur. Nisan 1913 tarihli L’illustration gazetesi şöyle yazmaktadır :

“Bulgar askerlerinin kin ve ihtirasına hedef olan Türk evleri, cehennemi gölgede bırakan bir faciayı yaşadılar. Yağma edildiler. Türk evlerinin kafes arkasında korku ile bekleşen kadınların gölgelerini sezen askerler, tekme ve dipçik darbeleriyle içeriye saldırdılar. Ellerine ne geçerse aldılar. Mücevher, halı, elbise, ayna ve her şey… Taşınabilecek ve çalınacak bir şey kalmayınca kadınlara ve küçük kızlara tasallut başladı. Edirne baştanbaşa bir feryat şehri olmuştu…
Yağma edilen evlerin kapılarında birdenbire tebeşirle çizilmiş haç işaretleri belirmişti. Sonradan anlaşıldı ki, bu işaretler yağma edilen evde alınacak mal, ırzına geçilecek genç kadın kalmadığını, yeni gelenlere haber veriyordu… Her tarafta açlık başlamıştı. Selimiye’nin kapısında ve Konak Meydanı’nda Bulgar ordusu ekmek dağıtıyordu. Ancak “dağıtmayı” sadece kelime olarak kullanmak daha doğru olacaktı. Feracelerin altında ağlayan çocuklarını susturmayı bile unutan kadınlar, ekmek verilen arabaların kapısında hakaretin her türlüsüne şahit oluyorlardı. Ertesi gün bunun neticesi görüldü. Aylardır sadece süpürge tohumu yemiş olan bu gururlu insanlar, Bulgarların dağıttıkları ekmekleri almaya gitmediler bile, malzeme ellerinde kalmıştı. Askerî yenilgi, gururun zafer kazanmasını önleyememişti”

Edirne’nin düşüşüne tümüyle tanık olan Gustave Cirilli Trakya’da gördüklerini gördüklerini şöyle kaleme alıyordu.

“… Hadımköy Urla arasında, Çatalca, Sinekli, Çerkezköy, Lüleburgaz’dan geçerken ve büyük katliama sahne olmuş bu meşhur istasyonların çevresine bakarken dumanlı harabelerden, yakılmış evlerden, kanlı, delik deşik ve üstlerinden kadın saçları sarkan duvarlardan başka bir şey görünmüyordu…”

O günlerin tanığı olan en tanıdık isim, bugün bile Türk aşığı olarak tanıdığımız Fransız asıllı gazeteci Pierre LOTİ olacaktır.

Pierre LOTİ Edirne’ye yolculuğunda yollarda sağda solda gördüğü insan cesetlerinden başka kimsecikleri görmediğinden, Havsa’ya vardıklarında su kuyularından insan cesetlerini çıkartmaya çalışan korkmuş birkaç kişiye rasladığından bahseder. İzlenimlerini birçok defalar batı basınında paylaşır.

İstanbul basınında da İkdam, Sabah gazeteleri “Bulgar Mezalimi”ni ele alan acı hatıraları bizzat tanıklarının dilinden okuyucuya aktararak milli hisleri kamçılamaktadır.

Avrupa ve Rus basınına demeç veren gazeteciler, askeri ve sivil gözlemciler de benzer manzaraları sadece Trakya’ya dair değil tüm Balkanlar panaromasından duyurmaktadır. Öte yandan Balkan İttifakı askerlerinin, özellikle de Bulgar askerlerin kaleme aldığı kendilerine “şan” saydığı hatıratlarında yazılanlar, aslında utanç duymaları gereken bir vahşetin kabulünden başka bir şey değildir.

Bu mezalimden payına Edirne’de yaşayan azınlıklardan Rumlar da nasibini almıştır. II. Balkan Savaşları’nın başlamasına sebep olarak Yunanistan’ı gören Bulgar askerleri, Edirne’den çekilirken intikam için bazı Rumlar’ı öldürerek Meriç nehrine atmışlardır.

Trakya’nın geri alınışının ilhamı; Edirne…

Kısa süre sonra Bulgaristan’ın savaş sonrası çok geniş topraklara sahip olması ve bunu ittifak yaptığı devletlerle bölüşmek istememesi birbirlerine düşmesine sebep olur. Bu defa Bulgaristan’ın karşısında Sırplar ve Rumlar yer alacaktır.

Yunanlıların Dedeağaç’ı Bulgarlardan geri alması, Edirne üzerine yürüyebileceği, Edirne’nin yeniden el değiştirebileceği endişesini doğurmuştur. Bulgarların diğer cephelere asker kaydırmış olmaları Edirne’deki üstünlüklerini tartışılır kılmıştır. Bunun üzerine Osmanlı hükümeti Midye-Enez sınırını hiçe sayarak Edirne üzerine yürüme kararı alır. Üstelik bu defa Londra Antlaşması’na uyması yönünde sürekli uyarılar yapan batılı devletlere aldırış etmeden.

Çünkü Osmanlı egemenliğindeki İslam dünyasında Edirne, İslam’ın Avrupa’daki sınırı olarak algılanmakta, orada yaşanan mezalim yurdun her köşesindeki Müslümanların yüreğini sızlatmaktadır. Bu zamanlarda çeşitli İslam coğrafyalarından kalbi hislerle halktan toplanan yardımlar “Balkan Savaşı mağdurlarına ve yetimlerine harcanmak üzere…” Osmanlı hükümetlerine gönderilmektedir.

I. Balkan Savaşı’nın kaybedilmesinde boynunu son eğen Edirne, II. Balkan Savaşı sırasında Osmanlı hükümetinin üzerindeki ölü toprağından silkelenmesinin de ilhamı olmuştur.

Osmanlı’nın da üzerine gelmesinden çekinen Bulgarlar, 19 Temmuz 1913’ten itibaren Edirne’yi “geldikleri gibi” boşaltmaya başlarlar. 21 Temmuz’da Vize ve Lüleburgaz, 22 Temmuz’da ise Kırklareli geri alınacaktır. 23 Temmuz’da Edirne’nin geri alınması ise Enver Paşa’ya nasip olacaktır.

Büyük devletlerin Londra Antlaşması’na uyulmasını isteyen notaları, aynı dille geri çevrilir. Takip eden aylarda balkan Devletleri ile ayrı ayrı tarihlerde yapılan antlaşmalarla Edirne Türk toprağı kalmak kaydıyla, hemen hemen bugünkü sınırlarımız da çizilmiş olur. Trakya yerleşimlerindeki Bulgar azınlıkların, Bulgaristan topraklarında kalan Müslüman ailelerle karşılıklı mübadele etmesi yönünde başka tedbirler de bu süreçte alınacaktır.

Yiğit toprağına düşer…

Ne acıdır ki, Bulgaristan da bile rahatça dolaşmasına müsaade edilen Edirne’nin büyük müdafii Şükrü Paşa’ya kendi ülkesinde reva görülecek olanlar yürek acıtıcıdır. Esaretin bitmesinin ardından Şükrü Paşa trenle yurda gönderilir. Edirne’nin şanlı müdafiinin İstanbul’da yataracağı heyecan ve infialden çekinen Osmanlı hükümeti, onun olabildiğince gizlice getirilmesine karar verir. Öyle ki, camları kapalı bir trenle Sirkeci’ye kadar getirilen Şükrü Paşa, kendisine refaket edenler tarafından “Paşa, Edirne’yi teslim ettiğin için halk seni parçalar. Seni gizlice evine götüreceğiz.” deme gafletinde bile bulunacaktır. Sirkeci Garı’nda trenden gizlice indirilen Şükrü Paşa, yine perdeleri çekilmiş bir faytonla Şişli’deki evine götürülür. Emekli edilir, askerlikle ilişkisi koparılır. Muhtemelen yaşadıklarını kaleme aldığı yazdıkları, tuhaf bir şekilde kütüphanesinde çıkan bir yangınla kül olup gider.

Edirne’de yakalandığı siyatik rahatsızlığı azmış olan paşa, Bursa’da gittiği kaplıca seyahatlerinden birinde hayata gözlerini yumar. Tarih 5 Haziran 1916’yı göstermektedir. Merkez Efendi Mezarlığı’nda onu ebedi yolculuğuna uğurlayanlar arasında, Sultan V.Mehmet Reşad ile I.Dünya Savaşı’ndaki müttefiklerimiz Almanya, Avusturya, Bulgaristan kıtalarının temsilcileri ile kalabalık bir halk vardır.

Edirne 54. Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı tarafından yaptırılan Şükrü Paşa Anıtı ve Balkan Savaşları Müzesi;

“1912 – 1913 Balkan Savaşı esnasında Edirne Müstahkem Mevkii Komutanı olarak toprağını namus bilip korumak maksadıyla üstün bir komuta ve yönetim gösterip, istenildiğinden çok daha uzun bir süre düşmana mukavemet gösteren Mehmet Şükrü Paşa’nın anısını yaşatmak ve gelecek nesillere ilham kaynağı olmasını sağlamak …” maksadıyla 27 Temmuz 1998’de Kıyık Tabyaları’nda açılır.

Anıt açılmadan sadece üç gün öncesinde, Şükrü Paşa’nın naaşı Merkez Efendi Mezarlığı’ndan alınarak bu anıt mezara nakledilecektir. Balkan Savaşları sırasında kaleme aldırdığı vasiyetinde belirttiği üzere; “Yiğit toprağına düşmüştür !” Şükrü Paşa Edirne’ye, Edirne Şükrü Paşa’sına kavuşmuştur artık…

“Düşman hatları geçtikten sonra ölürsem kendimi şehit kabul etmiyorum. Beni mezara koymayın. Etimi itler ve kuşlar çeke çeke yesinler. Fakat müdafaa hattımız bozulmadan şehit olursam kefenim, lifim, sabunum çantamdadır. Beni bu mahale gömeceksiniz ve gelen nesiller üzerime bir abide dikeceklerdir.”

Son Mektup…

Onlar bir asır öncesinden kendisini hatırlatan isimsiz kahramanlar…

Her biri için anıtlar, abideler dikilse az gelir. Belki de onları bir asır sonra layıkıyla anmak ve onların uğruna candan geçtikleri kutsal emanete (!) layık olmak yapılabileceklerin en güzelidir.

Balkan Savaşları’nda bir askerin annesine mektubu ne kadar hazindir…

“Sevgili anneciğim,
Ebediyyen kaybolmuş bir evlad gibi, gönüllü olarak ikinci defa cepheye geldim. Fakat başım henüz omuzlarımın üzerindedir. Meydan savaşlarında şehid olan silah arkadaşlarımı düşündükçe pek mahzun oluyorum. Fırka ve alay ile beraber hareket ettiğimiz zaman tahminen en az iki yüz kişiden meydana gelen bölüğümüzün harbe girdikten sonra mevcudu ancak yirmi kişi kalabildi ? Saadet ve bedbahtlığım bu bir avuç askere bağlıdır. Niçin üzüleyim ? İnsan ancak elli altmış sene kadar yaşayabiliyor. Bu kadar kısa bir hayatı şimdi feda etmezsem belki bir daha bu güzel fırsatı bulamam.
Madem ki hepimiz öleceğiz; biraz erken veya biraz geç ölmekten ne çıkar ? Sağlam bir taş gibi hareketsiz kalmaktansa, mesrurane parçalanarak ezilmeyi tercih ederim. İster bir şarapnel parçası, ister bir süngü darbesi olsun. Her ne suretle olursa olsun, yalnız bir defa öleceğim.”

İsimsiz nice Balkan Savaşı Şehitleri’nin aziz hatırasına…

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Dolmabahçe Sarayı’nda Onuncu Yıl Balosu 30 Ekim 1933

2025-04-05T13:18:00.000-07:00

Dolmabahçe'deki balo

29 Ekim akşamı İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Muhittin Bey (Üstündağ) tarafından Dolmabahçe Sarayı’nda Onuncu Yıl Balosu düzenlenmişti. 30 Ekim 1933 tarihli Akşam gazetesi balo izlenimlerini şöyle aktarıyordu: “Saat ondan itibaren davetliler otomobillerle gelmeye başlamışlardı. Vali Bey ve refikaları (eşi) hanımefendi davetlileri karşılıyordu. Muayede (kutlama) salonundaki büyük avize ve etraftaki avizeler yanmış, koca salon gündüz gibi aydınlık olmuştu. Konsoloslar, vilayet erkânı, askerî yetkililer, İstanbul’un tanınmış bütün yerli ve ecnebi simaları baloda bulunuyordu. Davetlilerin sayısı binden fazla idi. İki cazbant nöbetle çalıyor, salon geniş olduğu için davetliler serbestçe dans ediyordu. Baloda gayet zengin bir büfe vardı. Danstan yorulanlar büfeye rağbet ediyorlardı. Balo sabaha kadar sürmüş, çok kibar ve güzel olmuştur.”

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Kore Harbi , 1951

2024-12-11T08:05:00.000-08:00

Kore Harbi sırasında Tuğgeneral Tahsin Yazıcı Türk birliklerini teftiş için Talgu Havaalanından cepheye gitmek üzere, 1951.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Başöğretmen Atatürk

2024-12-04T05:47:00.000-08:00

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Halep, 1916

2024-12-04T05:43:00.000-08:00

İlk kez göreceğiniz nadide bir fotoğraf | Cihan Harbi sırasında Halep sokaklarında yürüyüş yapan Türk gençlik milislerine ait bando takımı, Halep, 1916.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Eyüpsultan ahalisinin Enver Paşa’ya armağanı, 1917.

2024-12-04T05:41:00.000-08:00

Eyüpsultan ahalisinin Enver Paşa’ya armağanı, 1917. “Eyüp Sultan ahalisi hamiyet, fedakarlık, azim ve sebat gibi fezâil-ı ahlakiyenin timsal-ı mücessemi olan sevgili ve muhterem Enver’lerine şu naçiz armağanıyla takdim-ı hürmet eyler.”

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Türk İstiklâl Harbi’nin propaganda afişi

2024-12-04T05:39:00.000-08:00

“Halaskaran-ı İslam | İslamın Kurtarıcıları” Türk İstiklâl Harbi’nin propaganda afişi “Büyük Kumandanlarımız”

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

İsmail Fazıl Paşa.

2024-12-04T05:37:00.000-08:00

İsmail Fazıl Paşa. *Ali Fuat (Cebesoy) Paşa’nın babasıdır.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

Türk ve Alman subaylarıyla birlikte, 1917

2024-12-04T05:35:00.000-08:00

Az bulunan Fotoğraf | Birinci Cihan Harbi sırasında Kafkas Cephesi’ndeki Hilal-i Ahmer Hastanesi’nde Yusuf İzzet Paşa maiyetindeki Türk ve Alman subaylarıyla birlikte, 1917.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

İstiklâl Harbi'mizin muzaffer kumandanlarından Ali İhsan (Sabis) Paşa.

2024-12-04T05:32:00.000-08:00

İstiklâl Harbi'mizin muzaffer kumandanlarından Ali İhsan (Sabis) Paşa.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

MİT, tarihinden alıntıların yer aldığı "100 Yıllık" adlı çalışması

2024-11-23T09:24:00.000-08:00

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT), tarihinden belge ve fotoğrafların yer aldığı "100 Yıllık" adlı çalışmayı internet sayfasında yayımladı.

MİT'in internet sitesindeki "Özel Koleksiyon" bölümünde bulunan "100 Yıllık" sekmesiyle Gazi Mustafa Kemal Atatürk'e ait olanların da arasında bulunduğu bir dizi tarihi fotoğrafın yanı sıra, çeşitli belgeler erişimine açıldı.

"100 Yıllık" isimli sekme altında, Trablusgarp, Kafkas İslam Ordusu, Kut'ül Amare, Suriye ve

Doğu Afrika bölümleri bulunuyor.

Bunlar arasında Mustafa Kemal Atatürk'ün Nuri Conker ile Trablusgarp Cephesi'nde yakın istişarelerde bulunduğu fotoğraf ve Atatürk'ün Şeyh Sunusi tarafından hediye edilen yerel Trablusgarp kıyafetiyle çekilen fotoğrafı dikkati çekiyor.

Atatürk'ün, Trablusgarp Cephesi'nde kurmay binbaşı rütbesiyle görev yaptığı sırada Fuat Bulca ile sohbet ettiği anları gösteren 1911 tarihli, Derne'de yerel kıyafetlerle denetleme yaptığı 1912 tarihli fotoğraflar ile Teşkilat-ı Mahsusa'nın ilk başkanı Süleyman Askeri Bey için Libya'da "Molla Cemil" ismiyle oluşturulan sahte kimlik ve yerel kıyafetli fotoğraflar da sergileniyor.

Kafkas İslam Ordusu

MİT'in erişime açtığı içeriklerin bir kısmı ise "Kafkas İslam Ordusu"na ilişkin bilgi ve fotoğraflardan oluşuyor.

Bu bölümde Kafkas İslam Ordusu'nun, Osmanlı Devleti'nin Mart-Ağustos 1918 arasında kurduğu Doğu Ordular Grubu'na bağlı askeri birim olduğu ifade ediliyor.

Ordunun, Enver Paşa'nın isteğiyle kargaşa içinde bulunan Azerbaycan ve Dağıstan'ı Rus işgalinden kurtararak bağımsızlıklarını ilan etmelerine yardımcı olmak, Kafkasya'da bulunan askerlere eğitim ve silah desteği vermek amacıyla kurulduğu bilgisi yer alıyor.

Enver Paşa'nın Teşkilat-ı Mahsusa'nın kurucusu olduğu ifade edilen sitede, Enver Paşa'ya ait olanların yanı sıra Kafkas İslam Ordusu kurmay subayları Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin Sağlık Bakanı Melik Aslanov'un da yer aldığı kareler de sergileniyor.

Sitede, Azerbaycan'ın başkenti Bakü'nün, Teşkilat-ı Mahsusa'nın derin çalışmaları ve örgütlenmesinin yanında Kafkas İslam Ordusu adı verilen Osmanlı ordusu tarafından Ermeni ve Bolşevik çetelerden kurtarıldığı bilgisi verilirken, ordu komutanı Nuri Paşa'nın fotoğrafı da bulunuyor.

Süleyman Askeri Bey

Teşkilat-ı Mahsusa'nın ilk başkanı Süleyman Askeri Bey'e ilişkin bilgiler verilen sitede, Askeri Bey'in, 1911'de İtalya'nın Trablusgarp'a saldırması üzerine İtalyan işgaline karşı görev aldığı belirtildi.

Jön Türkler'in kılık değiştirerek Mısır üzerinden, Trablusgarp'a geçerek müthiş bir direniş örgütledikleri aktarılan sitede, Süleyman Askeri Bey'in hayatına ilişkin şu ifadeler yer alıyor:

"Süleyman Askeri imam kılığında Trablusgarp'a Mısır üzerinden gizlice geçti. Enver Pasa, Mustafa Kemal Paşa (Atatürk), Ali Fethi Okyar, Eşref Sencer Kuşçubaşı, Yakub Cemil, Süleyman Askeri hep birlikte Bingazi'deki savaşlara katıldı. Süleyman Askeri, 21 Ağustos 1912'de Bingazi ve Havalisi Komutanlığı Kurmay Başkanlığına atandı. Osmanlı Devleti'nin 1. Dünya Savaşı'na Almanya'nın safında katılması üzerine Teşkilat-ı Mahsusa Başkanlığı görevinin yanında 20 Aralık 1914 tarihinde Irak ve Havalisi Genel Komutanı olarak atandı. Irak Cephesinde Osmancık Taburu ile Rota Muharebesi'nde İngilizleri durdurdu ama ayağından yaralandı ve Bağdat'a hastaneye kaldırıldı burada yaralı halde Basra'yı geri almak için planlar yaptı ve harekete geçti. Şuaybiye Muharebesi'nde komutası altındaki birliklerin 14 Nisan 1915 tarihinde İngiliz Ordusu'na mağlup olması üzerine tabancasıyla intihar etti."

Kut'ül Amare

Kut'ül Amare'nin Osmanlı tarihinin en büyük zaferlerinden biri olduğu ve 29 Nisan 1916'da elde edildiği belirtilen sitede, "Türk ordusu, 1. Dünya Savaşı içerisindeki ikinci zaferini İngilizlere karşı kazandı. Zaferde son derece önemli olan Teşkilat-i Mahsusa, istihbari anlamdaki başarılar arasında tarihi bir önem taşır." ifadeleri kullanıldı.

Ayrıca Süleyman Askeri Bey'in, Kut'ül Amare kuşatması esnasında sedyeden savaş yönettiği anlara ilişkin fotoğraflar da sergilendi.

Kut'ül Amare kuşatmasının başarılı sonuçlanmasında önemli rol oynayan Halil Kut Paşa'nın da fotoğrafına yer verilen sitede, Halil Paşa'ya "Kut" soyadının 1934'te Mustafa Kemal Atatürk tarafından verildiği bildirildi.

Sitede ayrıca, Halil Kut Paşa ile esir alınan komutan Townshend'in 1916'da çekilmiş fotoğrafı da yer aldı.

Kut'ül Amare zaferinin tarih ve istihbarata yön verdiği vurgulanan sitede, Trablusgarp ve diğer cephelerde istihbaratın öneminin ortaya çıktığı ifade edildi.

Suriye

"100 Yıllık" başlığının Suriye bölümünde de Cemal Paşa'ya ait bilgiler yer alıyor. Cemal Paşa'nın 1. Dünya Savaşı'nda Suriye-Filistin cephesi komutanı ve Osmanlı'nın son Suriye Valisi olarak görev yaptığı belirtilen bölümde, şu ifadeler yer alıyor:

"Teşkilat-i Mahsusa Arap milliyetçiliğini körükleyen faaliyetleri sıkı bir gözetim altına almıştır. Osmanlı topraklarında alabildiğince çoğalan yabancı konsolosluklar, dostluk kuruluşları, kültürel ve edebi cemiyetler, yabancı hastaneler, yardım ocakları, öğrenim kurumları bu gözetimlere tabi tutulmuştur.

Araplar, Teşkilat-ı Mahsusa'nın faaliyetlerini, Arap özgürlük ve bağımsızlık ateşini söndürmeyi amaçlayan İttihat ve Terakkinin düşmanca komploları olarak değerlendirdiler. Ama Teşkilat-ı Mahsusa Osmanlı Devleti'ne yönelik Arap ırkçılığına ve Batı emperyalizmi tehlikesine karşı durmakta ittihatçıların kullandığı en önemli araç olmuştur."

Bölümde ayrıca 2. Ordu Komutanı Mustafa Kemal Paşa, Kafkas Ordu Komutanı İzzet Paşa, 6. Ordu Komutanı Halil Paşa'nın 24 Haziran 1917'de Halep'te düzenlenen ordu komutanları toplantısında çekildiği ve Cemal Paşa'nın Şam'da birlikleri teftiş ederken çekilen 1916 tarihli fotoğrafların yanı sıra İsmet İnönü ve Enver Paşa'ya ait Suriye'de çekilen fotoğraflar da yer alıyor.

Doğu Afrika

Doğu Afrika bölümünde, Teşkilat-ı Mahsusa'nın, en çok Sudan üzerinde faaliyet gerçekleştirdiği bilgisiyle birlikte şu ifadeler yer alıyor:

"Afrika Grup Komutanı Nuri Killigil Paşa, Sudanlıları ayaklandırmak ve Osmanlı yandaşı Darfur Sultan Ali Dinar'a siyasi, askeri destek sağlamak için savaş boyunca Sudan'a pek çok Teşkilat-ı Mahsusa ekibi göndermiştir. Aslen Sudanlı olan Almas Efendi, 1900 yılında Mısır'daki İngiliz ordusuna katılmış ve Osmanlılar ile İtalyanlar arasındaki Trablusgarp Savaşı sırasında Türk subaylarına yardım etmiştir. Bu nedenle hakkında İngilizler tarafından soruşturma açılmıştır. Almas Efendi, bir süre sonra firar ederek Libya Derne'de bulunan Osmanlı güçlerine katılmıştır. 1. Dünya Savaşının başlamasıyla Teşkilat-ı Mahsusa'ya katılmış ve Sudan'a yönelik faaliyetler sürdürmek için görevlendirilmiştir. Din adamı ve derviş gibi giyinerek faaliyetlerine başlamıştır. Sudanlı olması dikkat çekmesini engelleyen ve yerel kıyafetlerle faaliyetlerini sürdüren Almas Efendi, 16 Kasım 1914 tarihinde dilenci kılığında Port Sudan'da bulunan İngiliz Karargahına sızmayı başardı."

Ahmet Mazhar Bey

Teşkilat-ı Mahsusa'nın Etiyopya ve Somali'deki faaliyetlerini daha çok Ahmet Mazhar Bey üzerinden gerçekleştirildiği bildirilen bölümde, Ahmet Mazhar Bey'e ait fotoğraf yer alıyor.

Ahmet Mazhar Bey'in, Habeş İmparatoru lyasu ile hayli yakın ilişki kurduğu belirtilen bölümde, "Onu Osmanlı ve Almanların yanında saf tutma konusunda hayli etkilemiştir. Yine Somali'de 'İngiliz Karşıtı Dervişler' adlı hareket ile temas kurmayı başaran Mazhar Bey, Müslümanları İngilizlere karşı ayaklanmaya davet etmiştir." değerlendirmesi bulunuyor.

İçeriklerin tamamına, MİT'in resmi internet sitesinde, "Özel Koleksiyon" sekmesi başlığı altında yer alan "100 Yıllık" kısmından erişim sağlanabiliyor.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

10 Kasım Atatürk sözleri! Atatürk mesajları ve 10 Kasım şiirleri...

2024-11-08T10:23:00.000-08:00

Ulu önder Atatürk'ü anıyoruz! 10 Kasım Atatürk sözleri! Atatürk mesajları ve 10 Kasım şiirleri...

10 Kasım Atatürk şiirleri, sözler, ve mesajları ile ülkemizin kurucusu ölüm yıldönümünde anmak isteyen öğrenciler "10 Kasım Atatürk şiirleri" araması yaparken, hüzünlü günü unutturmak istemeyen vatandaşlar ise "Atatürk sözleri, mesajları" araması yapıyor. Günün anlamını ifade eden en anlamlı 10 Kasım mesajları ve sözlerini haberimizde derledik.10 Kasım şiirleri ve 10 Kasım mesajları haberimizde... Ayrıca, Atatürk'ün sözleri...

10 Kasım 1938'de aramızdan ayrılan Türkiye Cumhuriyeti kurucusu Mustafa Kemal'i bu yıl yeniden tüm Türkiye'de hüzünle anmaya devam ediyoruz. Bu acı günümüzde Atatürk'ü en anlamlı sözlerini sevdikleri ile paylaşmak isteyen vatadandaşlar "10 Kasım Atatürk mesajları" arıyor. İlkokullardan, liselere, Üniversitelerden, kamu alanlarına kadar her yerde anılacak olan Atamız için duygularını dile getirmek isteyenler ise Atatürk şiirler ve 10 Kasım Atatürk sözleri bulmak istiyor. Atatürk'ün en güzel sözlerini ve 10 Kasım şiirleri haberimizin devamında bulabilirsiniz.

EN GÜZEL 10 KASIM MESAJLARI

"Mustafa Kemaller ölmez, rahat uyu paşam."

"Atatürk, yirminci asrın en büyük gerçeğini yaratan adamdır."

"2018 yılı 10 Kasım'ında bir kez daha vatanımızın başı sağ olsun…"

"10 Kasım sabahının verdiği hüznü, Atatürk'ü daha iyi anlayarak yeniyorum."

"Atatürk, tarihte, memleketinin en büyük adamlarından biri olarak kalacaktır."

"Bu vatan senin gibi bir kahramanı ebediyen bir daha görmeyecek yerinde rahat uyu…"

"80. yıldır gözümüz yaşlı. Türk milleti 80. kez başın bir kere daha sağ olsun."

"Atatürk, Türk Milleti' nin ruhunda Türk bayrağı gibi dalgalanan bir baştı."

"Çağımızda hiçbir isim Atatürk'ün adı kadar büyük saygı yaratmamıştır."

"Kasımda aşk başkadır çünkü bize ölümsüz bir aşkı hatırlatır. 10 Kasım 193∞."

"Adını Türk tarihine altın harflerle yazdıran büyük şahsiyet sen Türk milletinin kalbinde ebedi yaşayacaksın."

"Atam sen rahat uyu yolcusuyuz biz hürriyetin, Atam sen rahat uyu bekçisiyiz cumhuriyetin."

"Sen yalnızca Türk milletinin değil dünya üzerindeki ezilmiş milletlerinde önderi oldun. Çünkü onlar, seni örnek alarak bağımsızlıklarını kazandılar."

"Atatürk'ün kurduğu Türkiye Cumhuriyeti; demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olma özelliğini hiçbir zaman yitirmeyecektir."

"Yüzyılımızda, "Olmayacak hiçbir şey yoktur." şeklindeki tarihi gerçeği ispatlayan ilk adam olmuştur."

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

10 Kasım ve Çanakkale Kahramanları

2024-11-08T10:18:00.000-08:00

10 Kasım ve Çanakkale Kahramanları

Turkish Society of Canada, her yıl olduğu gibi, bu yıl da 10 Kasım Atatürk’ü anma etkinliği düzenledi. Bu 10 Kasım etkinlikleri, okul yıllarımızdan alışık olduğumuz matem havasında, bayrakların yarıya inip saat dokuzu beş geçe tüm siren ve

kornaların çaldığı, Atatürk şiirleri okunurken öğretmenlerimizin Atatürk’ün ölümüne üzülerek göz yaşı döktüğü 10 Kasım törenlerinden çok farklı bir şekilde gerçekleşmektedir. Bu etkinlikler, ölüm gününde Atatürk’ü anmanın yanında onun devrimlerini ve onun gibi düşünenlerle birlikte kurduğu Cumhuriyet’in değerini vurgulayan ve sanatsal öğeler taşıyan gösterileri de içermektedir. Bu yıl da geçtiğimiz 2 yıl olduğu gibi Sunay Akın derneğin davetlisi olarak Toronto’ya gelerek etkinliğimizde nefis bir gösteri sundu bizlere. Bunun yanı sıra yine önceki yıllarda olduğu gibi Hülya Sayın’ın önderliğinde dernek gönüllüleri tarafından sahneye konulan bir gösteri de yer aldı.

İçinde bulunduğumuz 2015 yılının 1915 Çanakkale zaferinin 100. Yılı olması nedeniyle, bu yılki Atatürk’ü anma gününün teması Çanakkale Savaşı olarak seçilmişti. 8 Kasım 2015 Pazar günü Toronto Isabel Bader tiyatrosunda yer alan etkinlikte Sunay Akın’ın gösterisinden önce, tüm gönüllülerin aylarca özveri ve coşkuyla hazırladıkları epik bir gösteri sunuldu. Mizanseni Hülya Sayın tarafından tasarlanan gösterinin dekor malzemelerinin hepsi gönüllüler tarafından üretilmiş veya temin edilmişti. Sahnede kullanılan görsel efektlerden müziğe kadar herşey amatör bir kadro tarafından profesyonelleri aratmayacak şekilde sunuldu ve gösteri bütünüyle seyircilerin büyük beğenisini kazandı.

Gösteri sırasında Toronto gönüllüleri tarafından sahnede canlandırılan Çanakkale kahramanlarının hikayelerini aşağıda okuyabilirsiniz.

Mehmet Çavuş: Bombacı Mehmet Çavuş, Atatürk’ün hatıralarında da yer almıştır. 26 Şubat 1915’te Eceabat’a yeni gelen Mustafa Kemal, hatıralarında Mehmet Çavuş’u şöyle anlatmıştır: “Gece karanlığında yaralıları dolaştığım sırada Mehmet Çavuş adında birinin takımıyla düşmana atılışında, elindeki silahının kullanılmaz hale gelmesinden hücumuna taş ile devam ettiğini öğrendim. Emsallerine örnek olur düşüncesiyle hemen orada, kendisinin nişanla taltifini yukarı makamlara yazdım. Sonraları çok nam kazanan Mehmet Çavuş budur.” O gün Çanakkale Boğazı denizden zorlanmıştır. Düşman, donanma toplarıyla Türk bataryalarını dövmekte, bir yandan da Seddülbahir’e de akıncı müfrezesi çıkarmaktadır. Bu müfrezeye takımı ile karşı koyan ve geri püskürten kişi işe Mehmet Çavuş’tur. Gelibolu’da Mehmet Çavuş’un kahramanlıkları anlatılmaktadır. Savaşta, karşılıklı siperlerin olmadığı bölgelerde, özellikle de Conkbayırı ve Kanlısırt bölgelerinde İngilizler bol miktarda el bombası atıyordu. Türk birliklerinde ise çok az sayıda el bombası vardı. Buralarda mevzilerin arasındaki mesafe 30 ila 40 metre kadardı. Hatta bir ara mesafe 8 ila 10 metreye kadar düşmüştü. İngilizler sürekli el bombası atıyorlar, bazı kahramanlarımız da çok kısa bir süre içinde, yani beş ya da altı saniye içinde bu el bombalarını alarak İngilizlere geri atıyordu. İşte bu gözü pek kahramanların arasında en ünlüsü Mehmet Çavuş’tu. Onu ünlü yapması, el bombalarını geri atmasıydı şüphesiz ancak bir bombanın elinde patlaması sonrasında sağ kolu kopmuştu. Ancak O, yine yılmamıştı. Türk siperlerine gelen çok sayıda bombayı geri atan Mehmet Çavuş için bu iş adeta oyuncak haline gelmişti. Ayrıca yaptığı bu iş, çok sayıda silah arkadaşının da hayatını kurtarmıştır.

İngilizler bunu anladı ve bombaları biraz bekletip fırlatmaya başladı. Böyle bir bomba Mehmet Çavuş’un elinde patlamıştır. Bu patlama sonucunda da sağ eli bileğinden kopmuştur. Hastaneye kaldırılmıştır Bombacı Mehmet Çavuş. Ancak içi içini yiyordu. Hastaneden tabur komutanına mektup yazdı Mehmet Çavuş. Mektubunda, “Sağ kolumu kaybettim, zarar yok, sol kolum var” diyordu. “Onunla da pekala iş görebilirim” diye de devam ediyordu mektubu: “Beni müteessir eden ve yüne kıtama iltihak edip düşmanla çarpışmama mani olan şey yaramın henüz kapanmamış olmasıdır. Hastaneden kurtularak halen harbe iştirak edemediğim için beni mazur görünüz, affedeniz muhterem kumandanım.” Mehmet Çavuş iyileşti, tekrar cepheye koştu. Komutanından en ön safta görev istedi. Bu kez atılan el bombalarını sol koluyla geri atıyordu. Yine böyle bir geri püskürtürken bomba patladı ve şehit oldu.

Nezahat Onbaşı: Albay Hafız Halit Bey, komutasındaki 70. alayla birlikte Milli Mücadele saflarına katılmış; ancak eşi Hadiye Hanım daha 24 yaşındayken vereme kurban gittiğinden ve o yıllarda İstanbul işgal altında bulunduğundan, küçük kızını da yanında götürmek zorunda kalmıştır.

Böylece kader küçük Nezahat’ı, daha 9 yaşındayken cepheyle tanıştırmış, 12 yaşına kadar tam üç sene müddetle cephelerde bilfiil babasının yanında savaşmıştır.

Nezahat Onbaşı babasıyla birlikte, Geyve Savaşı, Konya İsyanı, Birinci ve İkinci İnönü Savaşları ile Sakarya ve Gediz Muharebelerinde yer almış ve gösterdiği kahramanlıklarla 70. alayın simgesi olmuş, alay kızlı alay diye anılmış hatta Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa’nın dahi dikkatini çekmiştir.

Rütbesini Gediz Cephesinde aldı.. Babası Halit Bey’in kumandasındaki 70. Alay zor anlar yaşamaktaydı ve 600’e yakın asker cepheden kaçıyordu.. Nezahat Onbaşı atıyla 600 kişilik alayın önüne kesip “Ben babamın yanında ölmeye gidiyorum, siz nereye gidiyorsunuz?” diyerek cephede kalmalarını ve savaşın kazanılmasını sağlamıştı.. Onbaşı rütbesiyle Çanakkale’de de görev aldı.

TBMM 1921 yılında ilk İstiklal Madalyası’nın Nezahat Onbaşı’ya verilmesini kararlaştırdı, fakat bu karar daha sonra unutulduğu için yürürlüğe hiç girmedi ve madalya hayattayken kendisine verilemedi. Nezahat Onbaşı 1994 yılında vefat etti. İstiklal Madalyası ölümünden sonra 2013 yılında torununa verildi.

Yahya Çavuş: 19. Tümen Komutanı Albay Mustafa Kemal 24 Nisan 1915 günü bütün birliklere karaya ayak basacak her işgalci düşman askerlerinin yok edilmesi emrini verdi. 25 Nisan 1915 sabahı düşman savaş gemileri Ertuğrul Koyu’na tonlarca bomba yağdırdı. 26. Alay’ın 3. Taburu bu bölgeyi koruyordu. Tabur Komutanı Mahmut Bey ile Asteğmen Hüseyin Bey’in şehadeti üzerine komuta Ezineli Yahya Çavuş’un eline geçti. Yahya Çavuş Galiçya ve Balkan Savaşı’na katılmış 28 yaşında cesur bir asker sağ kalan 67 arkadaşı ile siperlerde mevzilenmiştir. Albien ve River gemilerinden şafakla beraber karaya çıkmaya başlayan 3000 düşman askerini Ertuğrul Koyu’nun sularına gömmüş, deniz kızıla boyanmıştır. 48 saat düşmanın binlerce top mermisi ve askerine karşı kıyı ve siperleri korumuştur. Düşman bir tümen bildiği Türk Birliği’ni Yahya Çavuş’u siperlerinde 62 kahraman ve şehidin cesedi ile karşılaşınca hayretler içinde kalmıştır.

Hatice (Asker Ahmet): Çanakkale’de kadınlar da savaşıyordu.. Üstelik erkekler zorunlu asker, kadınlar gönüllüydü.. Kimi cephe gerisinde, kimi bizzat cephede.. Kimi keskin nişancı, kimi hastabakıcı.. Anafartalar’da, Seddülbahir’de, Arıburnu’nda.. Mermilerin, şarapnel parçalarının arasında savaştılar…. Bazıları saçlarını kestirip, kılık değişti.. Kadın olduklarını kimse anlamadı… Bunlardan biri Hatice Hanımdı.. Ahmet diye biliyorlardı ismini.. Anafartalar’da 56. Fırkada görev almıştı.. İyi silah kullanıyordu.. Korkusuzdu.. Gögüs göğüse süngü savaşına bile girdi.. Çanakkale’den sağ çıktı.. Sonra Kurtuluş Savaşında cepheden cepheye koştu.. Kütahya Cephesinde Çay ve Dumanlı Pınar Muharebelerinde de erkeklerle birlikte savaştı. İzmir’de Yunanlılara esir düştü.. Kurtuluştan sonra 20 Mart 1926 tarihli Zafer-i Milli gazetesine şunları söyledi. “İzmir’in Kemalpaşa Nif kazasının Ahmetli köyünden Hacı Halilzâdeler’denim. Babam merhum Mehmet Efendi’dir. Çanakkale Anafartalar’da 56. fırkada silahımla muharebelere iştirak ettim. Adım Ahmet idi. Benim kadın olduğumu kimse bilmiyordu. Şarapnel ve kurşunlarla dokuz yerimden yaralandım. Milli muharebelerimize de gönüllü iştirak ettim…”

Seyit Onbaşı: 1909 yılında Osmanlı Ordusu’na katıldı. Balkan Savaşı’nda çarpıştı. I. Dünya Savaşı’nın başlaması ile Çanakkale Cephesi’nde topçu eri olarak göreve başladı. 18 Mart 1915’te Müttefik donanması Çanakkale Boğazı’nı geçmek için saldırıya geçti. Bu sırada Seyit Onbaşı Rumeli Mecidiye Tabyası’nda görevliydi. Türk topçusunun yoğun karşı ateşi ve daha önceden Nusret mayın gemisinin döktüğü mayınlar, bu saldırıyı püskürttü. Yapılan atışlar sebebiyle tabyada bulunan topun mermi kaldıran vinci parçalandı. Bunun üzerine Seyit Ali 215 kilogram ağırlığındaki top mermilerini sırtlayarak top kundağına yerleştirdi. Seyit Ali, ilk iki atışta Ocean’a hafif bazı hasarlar verdiyse de, üçüncü atışında Fransız zırhlısı Ocean’a ağır yara verdi. Atılan mermi geminin su kesiminin biraz altına isabet ederek geminin anında yan yatmasına neden oldu, daha sonra Nusret mayın gemisi’nin döktüğü mayınlardan birine çarptı. Ocean da bu yaradan kısa bir süre sonra alabora olarak battı. Bu yüzden komutan ona onbaşılık görevini verdi. Çanakkale savaşından bir gün sonra Seyit Ali Onbaşı’dan top mermisi sırtında fotoğrafı çekilmesi istendi. Seyit Ali Onbaşı ne kadar zorlansa da top mermisini kaldıramadı. Sonra Seyit Ali Onbaşı “Yine savaş çıksın, yine kaldırırım” dedi. Bundan sonra ancak fotoğrafı tahta bir mermiyle çekilebildi. Seyit Onbaşı 1939 yılında veremden öldü.

Safiye Hüseyin Hemşire: Safiye Hüseyin İngiltere’de denizateşeliği hizmetinde bulunan Ahmet Paşa’nın kızıdır. Öğrenimini Avrupa’da yapmıştır.

Türkiye’de modern hemşireciliğin gelişmesine büyük katkısı olan Safiye Hüseyin (Elbi), şefkat ve meslek aşkıyla dopdolu bir kadındı. Batı kültürüyle yetişen bu ilk hemşiremiz, saltanat döneminde Almanya ve İsviçre’de düzenlenen milletler arası kongrelere katıldı. İlk defa ulusumuzu bu alanda temsil etti. Yabancı devletlerden iftihar ve takdir nişanları aldı.

Cumhuriyetin ilanından sonra da tüm hayır kurumlarında ve derneklerde üstün bir feragatle çalıştı. Hemşirelik mesleğiyle ilgili hayli yazılar yazmış ve konferanslar vermiştir. Ömrünün son gününe kadar mesleğinin tutkusu içerisinde yaşamını sürdüren ilk hemşiremiz Safiye Hüseyin, 1964 Temmuz’unda 83 yaşında, yetiştirdiği hemşirelerin kucağında gözlerini kapadı.

Çanakkale Savaşı başladığında Safiye Hüseyin gönüllü hastabakıcı olarak yazılmış ve Reşit Paşa Hastane Gemisi’ne baş hastabakıcısı olarak verilmişir. Ayrıca Balkan muharebelerinde de hastabakıcı olarak görev almıştır.

Kınalı Ali: Üsteğmen Faruk cepheye yeni gelen askerleri kontrol ediyor bir taraftan da onlarla laflıyordu nerelisin gibi sorular soruyordu. Bir ara saçının ortası sararmış bir çocuk gördü. “Adın ne senin evladım?…” “Ali…” “Nerelisin?…” “Tokat Zilede’nim…” “Peki evladım bu kafanın hali ne?…” “Anam cepheye gelirken kına yaktı komutanım…” “Neden?…” “Bilmiyorum komutanım…” “Peki gidebilirsin Kınalı Ali…” O günden sonra herkes ona Kınalı Ali der. Herkes kafasındaki kınayla dalga geçer. Kısa sürede cana yakın ve cesur tavırlarıyla tüm arkadaşlarının sevgisini kazanır. Bir gün ailesine mektup yazmak ister. Ali’nin okuma yazması da yoktur arkadaşlarından yardım ister ve hep beraber başlarlar yazmaya. Ali söyler arkadaşları yazar: “Sevgili anne babacım ellerinizden öperim ben burada çok iyiyim beni merak etmeyin…” Kız kardeşini kendinden bir küçük erkek kardeşini sorar köyündekilerin burnunda tüttüğünü yazdırır. Kendilerini merak etmemesini kendileri var oldukça düşmanın bir adım bile ilerleyemeyeceğini yazdırır. Gururla mektubu bitirir neden sonra aklına gelir ve yazının sonuna anasına not düşer (Ali’nin kendisinden hemen sonra askere gelecek bir kardeşi daha vardır) “Anacığım kafama kına yaktın burda komutanlarım ve arkadaşlarım benle hep dalga geçtiler sakın kardeşim Ahmet’e de yakma onla da dalga geçmesinler ellerinden öptüm…”Aradan zaman geçer. ingilizler kati netice almak için tüm güçleriyle Gelibolu’ya yüklenirler. Bu cepheyi savunan erlerimiz teker teker şehit düşerler. Bunlara takviye olarak giden yedek kuvvetlerde yeterli olmamış, onların sayıları da epey azalır, Gelibolu düşmek üzeredir. Kınalı Ali’nin komutanı da olayı görüp yerinde duramaz. Kendisinin bölüğü henüz sıcak temasa hazir değildir. Onlar yeni gelmistir. Komutanların bu düşünceli halini gören ve durumun vehametini bilen Kınalı Ali ve arkadaşları komutanlarına yalvar yakar oraya gitmek istediklerini söylerler. Komutanları onları ölüme gönderdiğini bile bile çaresiz gönderir. Kinalı Ali’nin bölüğünden kimse sağ kalmaz hepsi şehit olmuştur. Aradan zaman geçer. Kınalı Ali’nin ailesine yazdığı mektubun yanıtı gelir. Komutanları buruk ve gözleri dolu dolu mektubu açıp okumaya karar verirler (Bu mektubun aslı Çanakkale Müzesi’nde sergilenmektedir.) Babası anlatır Ali’nin: “Oğlum Ali nasılsın, iyi misin? Gözlerinden öperim selam ederim. Öküzü sattık paranın yarısını sana, yarısını da cepheye gidecek kardeşine veriyoruz. Şimdi öküzün yerine tarlayı ben sürüyorum zaten artık zahireye de fazla ihtiyacımız olmadığı için yorulmuyorum da siz sakın bizi merak etmeyin bizi düşünmeyin” der, köyü, akrabalarını anlatir ve mektubu bitirir. “Ali ananın da sana diyeceği bir şey var…” “Oğlum Ali, yazmışsın ki kafamdaki kınayla dalga geçtiler kardeşime de yakma demişsin. Kardeşine de yaktım. Komutanlarına ve arkadaşlarına söyle seninle dalga geçmesinler. Biz de üç şeye kına yakarlar: 01- Gelinlik kıza; gitsin ailesine, çocuklarına kurban olsun diye… 02- Kurbanlik koça; ALLAH’a kurban olsun diye… 03- Askere giden yiğitlerimize; vatana kurban olsunlar diye… Gözlerinden öper selam ederim. ALLAH’a emanet olun…” Mektubu okuyan Ali’nin komutanı ve diğerleri hıçkıra hıçkıra ağlamaktadırlar…

Abidin Akkök

1963’de İstanbul’da doğan Abidin Akkök orta öğrenimi Saint-Benoit Fransız Lisesi’nde tamamladıktan sonra 1989 yılında Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünü bitirdi. Kariyerine daha üniversitede öğrenciyken 1986 yılında Apple Computer’de programcı olarak başlamış ve daha sonraki yıllarda IBM Canada’da çalışırken 2000 yılında Proje Yönetimi konusunda uzmanlaşmıştır. Mühendislik Yönetimi dalında yüksek lisans derecesi de olan Abidin Akkök, Kanada ve A.B.D.’de uzun yıllar Proje Yöneticiliği yaptıktan sonra, halen Seneca ve Centennial Kolejlerinde Veritabanı ve Proje Yönetimi dersleri vermektedir. 1994 yılında ailesi ile birlikte Kanada’ya yerleşen Abidin Akkök, Turkish Society of Canada’nın da kurucuları arasındadır.

Kaynaklar:

http://www.gazihaber.com/haber/4280/bombaci-mehmet-cavus.html

https://sedatinadresi.wordpress.com/2015/03/16/canakkalenin-kadin-askerleri/

https://tr.wikipedia.org/wiki/Nezahat_Onbaşı

https://tr.wikipedia.org/wiki/Seyit_Ali_Çabuk

http://www.ataturktoday.com/refbib/yahyacavus.htm

http://mutfarabi.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/33/07/751809/icerikler/hemsirelik-haftas-kutlu-olsun_1246334.html

http://www.zilechp.com/?pnum=23&pt=Kınali+Ali+Ve+Çanakkale+Zaferi

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri

TÜRKİYE’DE 10 KASIM TÖRENLERİ: “İLK MATEM” 10 KASIM 1939’DAN, “ATATÜRK HAFTASI” ve “MATEMSİZ ATATÜRK’Ü ANMA” GÜNLERİNE

2024-11-08T10:13:00.000-08:00

10 Kasım, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu önderi Mustafa Kemal Atatürk’ün vefat ettiği gündür.

Atatürk, söz konusu günde, 1939 yılından itibaren günümüze kadar her yıl farklı şekillerde anılmıştır. 1939 yılından 1960 yılına dek düzenlenen anma programlarında yas hep ön planda olmuş, 1960 yılından itibaren ise Atatürk için bir gün yas tutulmaya devam edilmekle birlikte 10-16 Kasım tarihleri arası Atatürk Haftası olarak isimlendirilmiş ve Atatürk bir hafta boyunca çeşitli etkinliklerle anılmaya başlanmıştır. 27 Mayıs 1960 Askeri Müdahalesi’nden sonra ve MBK üyelerinin girişimiyle gerçekleşen bu uygulama, 1988 yılına kadar devam etmiştir. 1988’de, Turgut Özal döneminde de, 50 yıl boyunca devam eden resmi yas uygulaması kaldırılmıştır. 10 Kasımlarda yas tutulması, kaldırıldığı güne kadar sürekli tartışma konusu olmuş, özellikle de 1950’lerden sonra sorgulanmaya başlanmıştır. Bununla beraber yas uygulaması sırasında gerçekleştirilen bir takım davranışlar da, herhangi bir zorunluluk olmadığı halde toplumun geniş bir kesimi tarafından benimsenerek sürdürülmüş ve artık gelenek halini almıştır. Öte yandan 10 Kasım törenleri, zaman zaman farklı siyasi parti ya da gruplar tarafından polemik konusu haline de getirilmiş veya siyasi bir hesaplaşmanın aracı olarak da kullanılmıştır.

TBMM arşivinden yurt genelindeki ilk 10 Kasım törenleri

Türkiye Cumhuriyeti'nin Kurucusu Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938'de ebediyete intikalinin ardından yurt genelinde düzenlenen ilk törenlere ait fotoğraflar, TBMM arşivinde özenle muhafaza ediliyor.

TBMM arşivinden derlenen belgelerde, Atatürk'ün vefatının ardından 15 Kasım'da yayımlanan ve yapılacak ilk 10 Kasım törenlerine ilişkin detayların yer aldığı kararname de bulunuyor.

Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Başbakan Celal Bayar ile bakanların imzasını taşıyan kararnamede, 21 Kasım 1938'de Ankara'da cenaze töreni düzenleneceği, bu kapsamda bu tarihte yurt genelinde resmi daireler, okullar ve eğlence yerlerinin kapanacağı ifadeleri yer alıyor.

Kararnamede, bayrakların 21 Kasım'a kadar yarıya indirileceği, 21 Kasım'da ise il ve ilçe merkezlerinde "Atatürk'ün hatırasına ihtiram merasimi" yapılacağı ve Halkevlerinde Atatürk'ün hayatı hakkında söylevlerin düzenleneceği ifade ediliyor.

Belgeler arasında yurt genelindeki ilk 10 Kasım törenlerini yansıtan çok sayıda fotoğraf da yer alıyor.

Fotoğraflarda, Atatürk'ün vefatı sonrası vatandaşların yaşadığı derin üzüntü dikkati çekiyor.

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, anıları, fotoğrafları, nutukları, mektupları, devrimleri