Θέματα Συμβουλευτικής & Ψυχοθεραπείας

Στο βωμό της προσωπικής ανάπτυξης

2018-06-13T21:13:00.000+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Η προσωπική ανάπτυξη, ως έννοια, έχει πλέον καθιερωθεί την εποχή που ζούμε. Όπου και αν κοιτάξει κανείς κατακλύζεται από φράσεις όπως: άλλαξε τώρα- βρες τον εαυτό σου- απελευθερώσου- η ενυδατική κρέμα που σας ταιριάζει- άλλαξε τη σκέψη σου, άλλαξε τη ζωή σου κτλ. Όλες αυτές οι προτροπές και νουθεσίες που άλλοτε εξυπηρετούν εμπορικούς σκοπούς ή άλλοτε διατυμπανίζονται ως βάλσαμο για μια καλύτερη ζωή, αφορούν την προσωπική ανάπτυξη. Δεν ήταν όμως πάντα έτσι.

Η αρχή

Όλα ξεκίνησαν τη δεκαετία του '60 όπου ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου, ως ένα πρόσταγμα της εποχής, καλούνταν να απελευθερωθεί και να εκφραστεί. Από μία εποχή εσωτερικής καταπίεσης ο άνθρωπος πέρασε στην εποχή της απελευθέρωσης. Το κίνημα του ανθρώπινου δυναμικού εγκαθυδρίθηκε και μαζί του η ανθρωπιστική ψυχολογία (περισσότερα βλ. εδώ). Οι ανάγκες του ανθρώπου ζητούσαν να εκλπηρωθούν μία-μία με απώτερο στόχο την αυτοπραγμάτωση (η αξιοποίηση του πλήρους ανθρώπινου δυναμικού). Ο άνθρωπος έψαχνε να ανακαλύψει τον αληθινό του εαυτό (γρήγορα, βέβαια, οι διαφημιστικές εταιρείες δεν άργησαν να επιστρατεύσουν προς όφελος τους αυτή την στροφή του ανθρώπινου σκεπτικού και στις καμπάνιες τους προσάρμοσαν τα προϊόντα τους με στόχο την ανάδειξη της μοναδικότητας του καθένα). Για πολλούς δίκαια ο 20ος αιώνας έχει χαρακτηριστεί ως "ο αιώνας του εαυτού" (βλ. το ομώνυμο ντοκιμαντέρ).

Η συνέχεια

Χιλιάδες κινήματα, σχολές, τεχνικές και μεθόδοι ξεπήδησαν από τότε που αφορούν την πραγμάτωση του εαυτού. Διαλογισμός, νευρογλωσσικός προγραμματισμός (NLP), θετική σκέψη, υπερβατική ψυχολογία, υπνωτισμός, τεχνικές της θεραπείας Gestalt (που συχνά χρησιμοποιούνταν αυτόνομες και αυθαίρετα) είναι μερικά από αυτά. Υπόσχεση του εκάστοτε που εφάρμοζε αυτές τις μεθόδους ήταν η εύρεση του πραγματικού εαυτού, η ενεργοποίηση του δυναμικού, πολλές φορές με οποιοδήποτε κόστος (ηθικό ή άλλο). Σύντομα ο αγώνας για την εύρεση του αληθινού εαυτού αντανακλούσε τον αγώνα του ιδανικού εαυτού, έναν αγώνα για το τέλειο. Όσα και αν δοκίμαζε κανείς, εξουθενωμένος πολλές φορές από την προσπάθεια, συχνά κατέληγε με μία (στην καλύτερη περίπτωση) υπαρξιακή αγωνία. Το άγχος που προέκυπτε παλαιότερα από το Υπερεγώ (από την κοινωνική προσταγή) αντικαταστήθηκε από το άγχος του Ιδανικού Εγώ (Lacroix, 2007).

Η παράλειψη της προσωπικής ανάπτυξης

Τί πήγε λάθος με την προσωπική ανάπτυξη; Αναρωτιούνται οι ίδιοι υποστηρικτές της προσωπικής ανάπτυξης, όπως ο Lacroix (2007). Ο ίδιος υποστηρίζει πως ο φόβος του ανθρώπου μπροστά στο ιδανικό είναι που τον σταματάει να συνεχίσει τον αγώνα του. Πολλοί εγκαταλείπουν μπροστά στο δέος του ιδανικού. "Υποφέρουμε από τη διάψευση του ιδεαλισμού" (σ.122) δηλώνει. Προσωπικά, έχω μία διαφορετική άποψη.

Στο κυνήγι του για το τέλειο, ο άνθρωπος έχασε το μέτρο. Στο κυνήγι του για την εύρεση του πραγματικού εαυτού ο άνθρωπος έχασε την επαφή του με τους άλλους. Όμως, όπως υποστηρίζει και η αρχική θεωρία της θεραπείας Gestalt (η οποία πολλές φορές εγκαταλείφθηκε ή παρερμηνεύτηκε ακόμα και από τον πιο γνωστό από τους ιδρυτές της, τον Fritz Perls), ο εαυτός είναι ένας σχεσιακός εαυτός. Μπορεί να κατανοηθεί μόνο μέσω της επαφής του με τον άλλον. Ο εαυτός, επίσης, είναι μία διαδικασία και όσο βαθιά μέσα μας και αν ψάξουμε δε θα βρούμε ένα αληθινό και μοναδικό εαυτό (Perls, Hefferline & Goodman, 1951).

Στην αναζήτηση του πραγματικού εαυτού η προσωπική ανάπτυξη υπέπεσε σε αυτή τη βασική παράλειψη (την οποία αναγνωρίζει και ο Lacroix). Αγνόησε τον άλλον, με κίνδυνο να γαλουχηθεί μία γενιά με ναρκισσιστικά πρότυπα (περισσότερα βλ. εδώ). Έτσι, η εμπειρία αποδόθηκε καθαρά ενδοψυχικά, χωρίς να λαμβάνει υπόψη το περιβάλλον. Αποτέλεσμα, συχνά, στο όνομα της προσωπικής ανάπτυξης να υποστηρίζεται ένα κονστρουκτιβιστικό μοντέλο (ο κόσμος είναι κατασκευή μας και μπορούμε να τον αλλάξουμε), που απέκλειε κάθε ανατροφοδότηση από το περιβάλλον (Philippson, 2001). Ο άνθρωπος, όμως, δεν εξελίσσεται όταν απλώς χρησιμοποιεί το περιβάλλον για να καλύψει τις προσωπικές του ανάγκες, χωρίς να είναι σε διάλογο με αυτό.

Η προσπάθεια επίγνωσης του εαυτού που δε λαμβάνει υπόψη τον άλλο άνθρωπο είναι σα να θέλουμε να προσδιορίσουμε κάτι χωρίς μέτρο σύγκρισης. Η μεζούρα του εαυτού είναι ο άλλος. Αισθάνομαι, σκέφτομαι, συμπεριφέρομαι ανάλογα με τον ποιον άνθρωπο έχω απέναντί μου (και τη δεδομένη στιγμή).

Ο Lacroix υποστηρίζει πως για να αποφευχθούν όλες οι παρεκτροπές της προσωπικής ανάπτυξης πρέπει να εντάξουμε μέσα της την ηθική, μια ηθική του Αληθινού, του Καλού, του Ωραίου, του Υπέροχου (σ. 120). Τι είναι όμως η ηθική αν δεν υπόκειται σε ένα συνεχή διάλογο και δεν συμπεριλαμβάνει τον συνάνθρωπο; Αυτό θα το απαντήσετε εσείς.

Αναφορές

Lacroix, M. (2007). Προσωπική ανάπτυξη: Κινητοποιήστε τις εσωτερικές σας δυνάμεις. Αθήνα: Κριτική.
Perls, F. S., Hefferline, R. E., & Goodman, P. (1951). Gestalt Therapy: Excitement and Growth in the Human Personality. New York: Dell .
Philippson, P. (2001). Self in Relation. Highland, NY: The Gestalt Journal Press, Inc.

Ο παράδεισος και η κόλαση των συναισθημάτων

2017-04-25T19:27:00.000+03:00

O χαρακτήρας του "Καρδιά/Μυαλό" ως Ensō, του Daidō Bunka (Ιαπωνία, 1680-1752), από το Wikimedia Commons

Ένας πολεμοχαρής σαμουράι κάποτε προκάλεσε ένα δάσκαλο του Ζεν να του εξηγήσει την έννοια της κόλασης και του παράδεισου.
Ο δάσκαλος του αποκρίθηκε με περιφρόνυση:
"Δεν είσαι παρά ένας τιποτένιος- δεν μπορώ να χάνω τον καιρό μου με σένα!"
Με θιγμένο εγωϊσμό, ο σαμουράι τράβηξε οργισμένος το σπαθί από το θηκάρι ουρλιάζοντας:
"Θα μπορούσα να σε σκοτώσω για την αναίδειά σου!"
"Αυτό", είπε ήρεμα ο μοναχός, "είναι η κόλαση".
Ξαφνιασμένος, αναγνωρίζοντας πόσο αλήθεια είναι αυτό που έλεγε ο δάσκαλος σχετικά με την οργή που τον είχε κυριέψει, ο σαμουράι ηρέμησε, έκρυψε το σπαθί στο θηκάρι και υποκλίθηκε, ευχαριστώντας τον μοναχό για τη βαθιά του γνώση.
"Και αυτό", είπε ο μοναχός, "είναι ο παράδεισος"

Η αιφνίδια συνειδητοποίηση από τον σαμουράι της ίδιας του της ταραχής δείχνει την καίρια διαφορά ανάμεσα στο να καταλαμβάνεσαι από ένα συναίσθημα και στο να αντιλαμβάνεσαι πως παρασύρεσαι από αυτό. Η ρήση του Σωκράτη "γνώθι σαυτόν" εκφράζει αυτόν ακριβώς τον θεμέλιο λίθο της συναισθηματικής νοημοσύνης: να αντιλαμβάνεσαι τα συναισθήματά σου μόλις γεννηθούν μέσα σου.

Από το βιβλίο "Η συναισθηματική νοημοσύνη" του Daniel Goleman

Όταν το σώμα μιλά: Μη λεκτική επικοινωνία και διπλό μήνυμα

2017-04-22T20:01:00.000+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Mη Λεκτική επικοινωνία

photo: Edu Lauton

Δεν μπορούμε παρά να επικοινωνούμε πάντα! Έστω και αν δεν μιλάμε, το σώμα μας μιλάει για μας! Όταν χαμογελάμε ή χαιρετάμε με το χέρι μας τότε επικοινωνούμε μη λεκτικά. H "μη λεκτική επικοινωνία" είναι η επικοινωνία που επιτυγχάνεται χωρίς λόγια, δηλαδή με τη γλώσσα του σώματος ή αλλιώς τη σωματική επικοινωνία (Γεωργάς, 1995). Συχνά, είναι αυτή που προδίδει τη διάθεσή μας χωρίς να χρειαστεί να μιλήσουμε. Η ολική επικοινωνία συντελείται μέσω της λεκτικής και της μη λεκτικής οδού, από την οποία η λεκτική οδός εκφράζει το γνωστικό κομμάτι της επικοινωνίας και η μη λεκτική το συναισθηματικό (Παπαδάκη- Μιχαηλίδη, 1998). Οι πληροφορίες της μη λεκτικής επικοινωνίας μεταδίδονται μέσω διάφορων καναλιών. Ο,τιδήποτε μπορεί να μεταδοθεί, πέρα από το λόγο, είναι κανάλι της μη λεκτικής επικοινωνίας. Τα κυριότερα κανάλια της μη λεκτικής επικοινωνίας είναι:

1. Το βλέμμα

Η οπτική επαφή είναι ίσως το κανάλι της μη λεκτικής επικοινωνίας από το οποίο αντλεί κανείς τις περισσότερες πληροφορίες (Hogg & Vaughan, 2010). Πληροφορίες όπως τα συναισθήματα, το status, η αξιοπιστία, η εντιμότητα, η ικανότητα και η προσήλωση του ατόμου, αντλούνται από τη χρονική διάρκεια και τον τρόπο με τον οποίο κοιτάει κάποιος (Klein,1986 αναφέρεται στο Hogg & Vaughan, 2010). Το βλέμμα καθορίζει τη φύση των διαπροσωπικών σχέσεων και μέσω αυτού ανταλλάσσονται συναισθήματα μεταξύ των αλληλεπιδρώντων και ρυθμίζεται η ροή του λόγου στη διάρκεια των συνομιλιών. Η εστίαση του βλέμματος σε ένα άτομο προσφέρει το έναυσμα για αλληλεπίδραση και η αποστροφή του βλέμματος το αντίθετο. Η διάρκεια του βλέμματος στις κοινωνικές επαφές συνήθως κυμαίνεται στα 2 - 3 δευτερόλεπτα έως και 7 δευτερόλεπτα, ενώ στο αμοιβαίο βλέμμα δεν διαρκεί περισσότερο από ένα δευτερόλεπτο (Argyle,1981· Παπαδάκη- Μιχαηλίδη, 1998).

2. Εμφάνιση

Η εμφάνιση ενός ατόμου είναι αντιπροσωπευτική για το μήνυμα που θέλει να περάσει το άτομο στο κοινωνικό σύνολο ως προς τη συναισθηματική του κατάσταση ή για την κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκει (Γεωργάς ,1995). Η διαφορά της εμφάνισης του ατόμου με τα άλλα κανάλια είναι πως αλλάζει συνέχεια κώδικα και διαμορφώνεται ανάλογα και με τη μόδα της κάθε εποχής (Argyle, 1981).

3. Εκφράσεις προσώπου

Οι εκφράσεις του προσώπου μας δίνουν τις πολυτιμότερες πληροφορίες για τον συναισθηματικό κόσμο των ανθρώπων. Ο Ekman (1972, αναφέρεται στο Hogg & Vaughan, 2010) έδειξε πως οι εκφράσεις των έξι βασικών συναισθημάτων, της χαράς, της έκπληξης, του φόβου, του θυμού, της θλίψης και της αηδίας, έχουν σχεδόν οικουμενικό χαρακτήρα και μπορούν να αποκωδικοποιηθούν σωστά από τους περισσότερους ανθρώπους στον κόσμο. Το χαμόγελο, επιπλέον, αποτελεί σπουδαία κοινωνική αμοιβή και συχνά είναι ενθαρρυντικό εργαλείο στις συνομιλίες μεταξύ ατόμων (Παπαδάκη- Μιχαηλίδη, 1998).

4. Στάσεις και κινήσεις σώματος

Οι στάσεις και οι κινήσεις του σώματος μπορούν να αντανακλούν παλιούς ή τωρινούς ρόλους του ατόμου ή ακόμα την εικόνα του εαυτού, την αυτοπεποίθηση και τη συγκινησιακή κατάσταση του. Στις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ατόμων οι στάσεις και οι κινήσεις του σώματος μπορεί να είναι ενδεικτικές για το βαθμό συμπάθειας, έλξης ή αντιπάθειας των αλληλεπιδρώντων (Argyle, 1981). Αν και το πρόσωπο είναι ο κύριος εκφραστής των συναισθημάτων, συχνά σε μία ηθελημένη απόκρυψη των συναισθημάτων, οι στάσεις και οι κινήσεις του σώματος είναι αυτές που προδίδουν το άτομο (Παπαδάκη- Μιχαηλίδη, 1998).

5. Περιοχές- Ζωτικός χώρος

Κάθε άνθρωπος διεκδικεί γύρω από το σώμα του μία προσωπική περιοχή, τον επικαλούμενο ζωτικό χώρο. Το μέγεθός του εξαρτάται από πολιτισμικούς παράγοντες, για παράδειγμα, οι άνθρωποι από αραιοκατοικημένες περιοχές έχουν ανάγκη μεγαλύτερου ζωτικού χώρου. Η απόσταση μεταξύ των ατόμων είναι δηλωτική για τη σχέση τους. Για τη μέση αστική τάξη του δυτικού πολιτισμού ισχύουν τέσσερις ζώνες. Η ζώνη οικειότητας όπου είναι μεταξύ 15 και 45 εκατοστών, η προσωπική ζώνη όπου είναι μεταξύ 46 και 122 εκατοστών, η κοινωνική ζώνη όπου είναι μεταξύ 123 και 360 εκατοστών και η δημόσια ζώνη, όπου ξεπερνά τα 3,6 μέτρα (Pease & Pease, 2006).

Οι πληροφορίες που μεταδίδονται μέσω της μη λεκτικής επικοινωνίας είναι πολύ περισσότερες από αυτές της λεκτικής.

Η μη λεκτική επικοινωνία παίζει το σημαντικότερο ρόλο στις διαπροσωπικές σχέσεις και η κατάλληλη χρήση της προσφέρει στο άτομο ικανοποιητικές σχέσεις, οι οποίες με τη σειρά τους του εξασφαλίζουν ευτυχία, ηρεμία και ψυχική ισορροπία (Παπαδάκη- Μιχαηλίδη, 1998).

Πώς μπορούμε όμως να επιτύχουμε ικανοποιητική επικοινωνία; Όταν τα μηνύματα της λεκτικής και της μη λεκτικής επικοινωνίας ταυτίζονται. Σε αντίθετη περίπτωση παράγεται το λεγόμενο διπλό μήνυμα.

Διπλό μύνημα

"Η ασυμφωνία ανάμεσα στην λεκτική και τη μη λεκτική επικοινωνία παράγει διπλά μηνύματα" Satir (1989)

Στις διαταραγμένες οικογένειες, η Satir (1989) διαπίστωσε πως επικρατούσε η επικοινωνία με διπλά μηνύματα. Οι λόγοι σύμφωνα με τη Satir (1989) που αναπαράγουμε ένα διπλό μύνημα, όταν δηλαδή αυτό που λέμε αντιβαίνει στην όλη στάση μας, είναι οι εξής:

1. Όταν έχουμε λίγη αυτεκτίμηση και πιστεύουμε πως είμαστε κακοί, γιατί έτσι αισθανόμαστε
2. Όταν φοβόμαστε να μην πληγώσουμε τα συναισθήματα των άλλων
3. Όταν ανησυχούμε για τυχόν αντίποινα από τους άλλους
4. Όταν φοβόμαστε μήπως διακόψουμε τη σχέση μας
5. Όταν δεν θέλουμε να επιβάλλουμε τη γνώμη μας
6. Όταν δεν έχουμε συναίσθηση για τίποτα, παρά μόνο για τον εαυτό μας
και δε δίνουμε σημασία στο άλλο πρόσωπο, ούτε στην ίδια την αλληλεπίδραση.

Σ' όλες, σχεδόν, αυτές τις περιπτώσεις, δεν έχουμε επίγνωση ότι στέλνουμε διπλά μηνύματα. Έτσι, ο ακροατής αντιμετωπίζει διπλά μηνύματα κι απ' την ανταπόκρισή του επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα της επικοινωνίας.
Υπάρχουν γενικά οι εξής πιθανότητες:
1.να ακούσει μόνο τα λόγια μας και να αγνοήσει τα υπόλοιπα
2.να πάρει το μη ρητό μήνυμα και να αγνοήσει τα λόγια
3.να τα αγνοήσει όλα αλλάζοντας κουβέντα, φεύγοντας ή πηγαίνοντας για ύπνο
4. να σχολιάσει το διπλό χαρακτήρα του μηνύματος

Για παράδειγμα, αν χαμογελάμε και ταυτόχρονα λέμε «αισθάνομαι χάλια », στέλνουμε ένα διπλό μήνυμα.

Διπλό μήνυμα. Satir (1989)

Τι επιλογές έχει ο ακροατής που μας ακούει;
Η Satir (1989) σύμφωνα με τις παραπάνω πιθανότητες, κάνει τα εξής σενάρια:
Μπορεί να ανταποκριθεί στα λόγια μας και να πει:
1. «Αυτό είναι πολύ κακό», στο οποίο μπορεί να αποκριθούμε «Αστειευόμουνα».
2. Να ανταποκριθεί στο χαμόγελο μας και να πει, «Φαίνεσαι μια χαρά»,
όπου μπορεί να αντιδράσουμε λέγοντας: «Πώς το λες αυτό!»
3. Να τα αγνοήσει όλα και να ξανασκύψει στο βιβλίο του, οπότε ίσως να
αντιδράσουμε λέγοντας, «Μα, τι είν’ αυτά; Πεντάρα δε δίνεις;»
4. Να σχολιάσει ειλικρινά το διπλό μας μήνυμα: «Δεν καταλαβαίνω τι μου λες.
Απ΄ τη μια, χαμογελάς κι απ΄ την άλλη, μου λες ότι είσαι χάλια. Τι να διαλέξω;»
Τότε μας παρέχεται η ευκαιρία να απαντήσουμε «Δε θέλω να σου γίνομαι βάρος»
και ούτω καθεξής.

Από τα παραπάνω σενάρια βγαίνει το συμπέρασμα πως η καλύτερη αντιμετώπιση του διπλού μηνύματος είναι η αποκάλυψή του. Με αυτόν τον τρόπο ο ακροατής βοηθά τον ομιλητή να αναγνωρίσει το διπλό μήνυμα, να εκφραστεί ειλικρινά και να συνεχιστεί ένας ουσιαστικός διάλογος.

Η Satir (1989) καταλήγει:

Απαραίτητο είναι κάθε επικοινωνία στην οικογένεια να στοχεύει στην αλήθεια και να αποτελείται από απλά, όχι διττά μηνύματα, για να εξασφαλίζεται η αγάπη και η εμπιστοσύνη, που τις χρειάζονται σαν την τροφή τα μέλη της.

Βιβλιογραφία:

Argyle, M. (1981). Ψυχολογία της Διαπροσωπικής Συμπεριφοράς. (Μ. Δερμιτζάκης, Μεταφρ.) Αθήνα: Θυμάρι.

Γεωργάς, Δ. (1995). Κοινωνική Ψυχολογία (4η εκδ., Τόμ. Α). Αθήνα.

Hogg, M. A., & Vaughan, G. M. (2010). Κοινωνική Ψυχολογία. (Α. Χαντζή, Επιμ., Ε. Βασιλικός, & Α. Αρβανίτης, Μεταφρ.) Αθήνα: Gutenberg.

Παπαδάκη- Μιχαηλίδη, Ε. (1998). Η σιωπηλή γλώσσα των συναισθημάτων: Η μη λεκτική επικοινωνία στις διαπροσωπικές σχέσεις (4η εκδ.). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Pease, A., & Pease, B. (2006). Το απόλυτο βιβλίο για την γλώσσα του σώματος. (Θ. Μαστακούρης, Μεταφρ.) Αθήνα: Έσοπτρον.

Satir, V. (1989). Πλάθοντας Ανθρώπους (5η εκδ.). (Λ. Στυλιανούδη, Μεταφρ.) Αθήνα: Κέδρος.

Από το 1950- σήμερα: Το ψυχολογικό προφίλ τριών γενεών

2016-12-04T12:00:00.000+02:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Andy Warhol - Marilyn 1967 (pop art)
Πηγή: Flickr

Κάθε εποχή δείχνει να συνδέεται με τα αιτήματα που έρχονται στα γραφεία των ψυχοθεραπευτών.

Κάθε εποχή δείχνει να αναπτύσσει το δικό της κοινωνικό συναίσθημα, που επηρεάζει και επηρεάζεται από τους ανθρώπους που ζουν την εκάστοτε περίοδο, και προμηνύει την εποχή που θα ακολουθήσει.

Μέσα από τη ματιά της ψυχοθεραπεύτριας Margherita Spagnuolo Lobb (The Now-for-Next in Psychotherapy, 2013) :

Τις δεκαετίες 1950-1970, η ανάπτυξη των ψυχοθεραπευτικών μεθόδων ήταν ευρεία και σε μεγάλο βαθμό. Όλες οι ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις τείναν να απαλλαγούν από τη σκιά του Φρόιντ και του ασυνείδητου. Επικεντρώθηκαν στο πως θα δοθεί μεγαλύτερη αξιοπρέπεια και εμπιστοσύνη στην προσωπική εμπειρία.

H εποχή αυτή έχει χαρακτηριστεί από τους κοινωνιολόγους ως η εποχή της "ναρκισσιστικής κοινωνίας".

Η επανεξέταση και η αποσύνθεση των κοινωνικών κανόνων ήταν εμφανείς σε όλα τα επίπεδα. Από την jazz μουσική (και την pop art που επιδίωκε την απόρριψη κάθε παραδοσιακού στοιχείου*), μέχρι τα κινήματα υπέρ των δικαιωμάτων των μειονοτήτων που επιθυμούσαν την αξιοπρέπεια της κάθε ανθρώπινης ύπαρξης.

Στην ψυχολογία το "εγώ" και το "φυσιολογικό" επαναπροσδιορίστηκαν. Το "εγώ" έγινε ένα δημιουργικό, δυνατό "εγώ" με κατεύθυνση προς την ανεξαρτησία. Το "όχι" ήταν υγιές, τα συναισθήματα δύναμης "φυσιολογικά" και η σωματική και σεξουαλική ενέργεια μπορούσε να βιωθεί ελεύθερα χωρίς να ολισθαίνει σε οργιαστική διαταραχή. Ακόμη και η σχιζοφρένεια ήταν μία ευκαιρία για την κατανόηση της σκοτεινής ανθρώπινης φύσης, μία πηγή δημιουργικότητας.

Η αναδυόμενη ανάγκη της εποχής ήταν η ανακάλυψη εκ νέου της σημαντικότητας του εαυτού, έστω και αν είχε αποκλίνουσα συμπεριφορά προς τις κοινωνικές νόρμες.

Οι καταθέσεις των θεραπευόμενων στα γραφεία των ψυχοθεραπευτών κυριαρχούσαν από φράσεις όπως: "Θέλω να είμαι ελεύθερος", " ζητώ βοήθεια για να ελευθερωθώ από τους δεσμούς που με καταπιέζουν", "θα ήθελα να φύγω μακρυά από το σπίτι αλλά δε μπορώ να το κάνω", "δε το αντέχω όταν ο πατέρας μου με διατάζει να κάνω πράγματα"

Οι δεκαετίες 1970-1990 έχουν χαρακτηριστεί ως τα χρόνια της "τεχνολογικής κοινωνίας".
Οι μηχανές και η παραγωγικότητα είχαν την μόνη πραγματική αξία και δινόταν μεγάλη σημασία στον έλεγχο των ανθρώπινων συναισθημάτων και ιδιαίτερα του πόνου. Η αγάπη και ο πόνος, δύο αδιαχώριστα συναισθήματα εκείνη την περίοδο, θεωρούνταν ασυμβίβαστα.

Αν η τεχνολογική κοινωνία είναι προϊόν της ναρκισσιστικής κοινωνίας, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως "οριακή". Αυτή η γενιά βιώνει την πίεση των επιτυχημένων γονιών τους, που θέλουν τα παιδιά τους να είναι δυνατά όπως οι ίδιοι, αλλά δε τα υποστηρίζουν στις δικές τους επιθυμίες. Τα παιδιά των θεών δεν κάνουν λάθη! Αυτή η γενιά μεγάλωσε από την μία με την ψευδαίσθηση πως είναι ιδιαίτερη, και από την άλλη πως τα κάνουν όλα λάθος.

Η αναδυόμενη ανάγκη εκείνης της εποχής ήταν να εξερευνήσουν τον εαυτό πέρα από τους οικείους δεσμούς. Μία προσπάθεια να λύσουν τις δυσκολίες της οικειότητας μέσω παράνομων ουσιών, σχέσεων ή μέσω της δουλειάς.

Οι συχνές φράσεις των θεραπευόμενων θα μπορούσε να 'ναι: "Ερωτεύτηκα μία συνάδελφο. Η γυναίκα μου δε το ξέρει και δεν ξέρω αν πρέπει να της το πω ή όχι". " Χωρίζω για να βρω τον εαυτό μου". "Όλοι θέλουν κάτι από μένα και εγώ δεν μπορώ να ανακαλύψω ποιος είμαι"

Οι δεκαετίες 1990-2010 είναι σύμφωνα με τους κοινωνιολόγους η "ρευστή" εποχή.
Τα άτομα νοιώθουν την ρευστότητα να δίνει τη θέση της στις προσωπικές αξίες. Βιώνουν την απουσία των σταθερών οικείων σχέσεων. Αυτό συμβαίνει επειδή οι γονείς ήταν απόντες, εν μέρει απασχολημένοι στην εργασία (παιδιά της "τεχνολογικής κοινωνίας") και ανήσυχοι για την επερχόμενη κοινωνική κρίση, και εν μέρει λόγω των δυσκολιών τους με το σχετίζεσθαι.

Όταν δεν υπάρχει κανείς στο σπίτι με το παιδί, για να λύσει τις απορίες του και να βρίσκεται κοντά του στην εξερεύνησή του για τον κόσμο, το παιδί λύνει τις απορίες του μέσω του διαδικτύου. Εκεί μπορεί να βρει κάθε πιθανή απάντηση, όμως δεν μπορεί να βρει την ανθρώπινη επαφή, γιατί ο υπολογιστής δεν μπορεί να το αγκαλιάσει ή να το ενθαρρύνει. Η ασυγκράτητη διέγερσή του γίνεται άγχος. Αυτή η κατάσταση επειδή είναι πολύ ενοχλητική οδηγεί το άτομο στην απευαισθητοποίηση του σώματός του.

Αυτή η γενιά μεγάλωσε σε μια περίοδο μεγάλων μεταναστευτικών ρευμάτων. Οι παραδόσεις χάνονται και έτσι οι άνθρωποι δεν έχουν που να στραφούν για να μάθουν τις ρίζες τους. Η πλατεία του χωριού έχει αντικατασταθεί από τις εικονικές "πλατείες" των κοινωνικών δικτύων. Η κοινωνική εμπειρία των νέων ανθρώπων σήμερα είναι ρευστή. Αυτή η γενιά είναι υπερβολικά ανοιχτή στη δυνατότητα της πληθυσμιακής ανταλλαγής που προσφέρεται από την παγκοσμιοποίηση.

Κύρια προβλήματα αυτής της εποχής είναι οι αγχώδεις διαταραχές, η δυσκολία δημιουργίας δεσμών, παθολογίες του εικονικού κόσμου, σωματική απευαισθητοποίηση.

Συχνές φράσεις στο γραφείο των ψυχοθεραπευτών και ιδίως από νέους ανθρώπους είναι: "Έκανα έρωτα με το αγόρι μου πρώτη φορά, και όμως δεν ένοιωσα τίποτα". "Σε μία συζήτηση στο internet νοιώθω ελεύθερος, αλλά με το κορίτσι μου δεν ξέρω τι να συζητήσω". "Κανείς δε με ενδιαφέρει στα αλήθεια".

Πριν από είκοσι χρόνια ήταν δύσκολο να μείνει κανείς σε μία σχέση. Σήμερα είναι δύσκολο να νοιώσει κανείς τον εαυτό του σε μία σχέση.

Η Spagnuolo Lobb κλείνει πιστεύοντας πως:

H ψυχοθεραπεία σήμερα έχει ένα διττό ρόλο. Να ξανα-ευαισθητοποιήσει το σώμα και να βοηθήσει τους ανθρώπους να νοιώσουν αναγνωρισμένοι από τη ματιά του ισότιμου άλλου.

*προσθήκη του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Απλώς άκουσέ με...

2016-05-30T16:31:00.002+03:00

Όταν σου ζητώ να με ακούσεις

κι εσύ αρχίζεις να μου δίνεις συμβουλές,

δεν έχεις κάνει αυτό που σου ζήτησα.

Όταν σου ζητώ να με ακούσεις

κι εσύ αρχίζεις να μου λες γιατί δεν θα 'πρεπε να νοιώθω έτσι,

ποδοπατάς τα συναισθήματά μου.

Όταν σου ζητώ να με ακούσεις

κι εσύ νιώθεις ότι πρέπει να κάνεις κάτι για να λύσεις το πρόβλημά μου,

μ' έχεις απογοητεύσει, όσο περίεργο κι αν φαίνεται αυτό.

Άκου! Μόνο αυτό σου ζήτησα, να μ' ακούσεις,

όχι να πεις ή να κάνεις- μόνο άκουσέ με.

Μπορώ να κάνω και μόνος μου, δεν είμαι αβοήθητος.

Όταν κάνεις κάτι για μένα που μπορώ και χρειάζομαι να το

κάνω εγώ για τον εαυτό μου, συνεισφέρεις στο φόβο και την αδυναμία μου.

Όταν αποδέχεσαι απλά οτιδήποτε νιώθω, όπως το νιώθω,

άσχετα με το πόσο παράλογο είναι, τότε μπορώ να σταματήσω

να προσπαθώ να σε πείσω

και να καταλάβω τι είναι

πίσω απ' αυτό το συναίσθημα.

Όταν το συναίσθημα είναι ξεκάθαρο, οι απαντήσεις είναι προφανείς και

δε χρειάζομαι συμβουλές.

Τα παράλογα συναισθήματα έχουν νόημα, όταν καταλαβαίνουμε

τι είναι πίσω από αυτά.

Ίσως γι' αυτό η προσευχή έχει αποτέλεσμα, κάποιες φορές,

για κάποιους ανθρώπους,

επειδή ο Θεός είναι μουγκός και δε δίνει συμβουλές,

δεν προσπαθεί να φτιάξει τα πράγματα.

Αυτός "απλώς ακούει και αφήνει να το ξεδιαλύνεις μόνος σου".

Γι' αυτό σε παρακαλώ, άκου και μόνο άκουσέ με.

Κι αν θες να μιλήσεις, περίμενε ένα λεπτό τη σειρά σου.

Και θα σ' ακούσω κι εγώ.

Ανώνυμος

Ενσυναίσθηση

2016-04-04T10:00:00.000+03:00

ενσυναίσθηση (empathy):

Η ικανότητα του ατόμου να κατανοεί και να συμμερίζεται τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις ανησυχίες ενός άλλου ανθρώπου «σαν να» ήταν αυτός ο άλλος, διατηρώντας όμως ταυτόχρονα την ακεραιότητά του. Διαφέρει από την ταύτιση.

Θεωρείται ουσιαστικό εργαλείο κατανόησης του πελάτη στη συμβουλευτική και στην ψυχοθεραπεία.

(Χουντουμάδη & Πατεράκη, 2008)

To να κατανοώ τον άλλο μέσα από το δικό του πλαίσιο αναφοράς ή αντιπροσωπευτικά να βιώνω συναισθήματα, αντιλήψεις και σκέψεις του προσώπου αυτού. Η ενσυναίσθηση δεν αποτελεί, από μόνη της, κίνητρο για βοήθεια, αν και μπορεί να μετατραπεί σε συμπάθεια ή προσωπική αγωνία, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε δράση. Στην ψυχοθεραπεία, η ενσυναίσθηση του θεραπευτή για τον πελάτη μπορεί να είναι μια πορεία προς την κατανόηση των γνωσιών, των επιδράσεων, των κίνητρων και των συμπεριφορών του πελάτη.

(A.P.A., 2015)

Literal Greek meaning 'to suffer with' or 'alongside'. Empathy is probably the most important of the core conditions described by Rogers as essential factors in all psychotherapeutic relationships. The term is associated particularly with Rogers's clientcentred therapy where it is usually described as 'accurate empathy'. In 1979, Rogers described empathy as the ability of a person to perceive the situation of another as if it were his own, without ever losing the 'as if quality of the perception. It involves an active process of trying to enter the perceptual world of another as accurately and sensitively as possible in order to understand the other's thoughts, feelings and behaviour from his point of view. It involves adopting an accepting and nonjudgmental attitude to the client and to his experiences, enabling the confirmation and validation of his self, which in turn enables his negative self-concept to change. Rogers and Truax (1967) describe empathy as 'the ability of the therapist accurately and sensitively to understand experiences and feelings and their meaning to the client during the moment to moment encounter of psychotherapy' .

Barrett-Leonard (1981) has described the three stages involved in empathic interaction: the empathic resonance by person A in response to person B; A's attempt to convey his responsive understanding to B; and B's reception of A's empathic response. The process can continue over time, with stage one remaining the core feature. Raskin (1974) has showed that therapists from a wide variety of contrasting schools rank empathy among the highest qualities which a therapist can possess. Levels of accurate empathy have been measured and found by Bergin and Strupp (1972) to be correlated with a high degree of client selfexploration and with a high degree of confidence in interpersonal relations on the part of the therapist (Bergin and Solomon 1970).

Aspry (1972) and others have shown that empathy can be taught and that it is most successfully taught within an empathic climate.

Despite the complexity of the research issues involved, there seems to have been a resurgence in confidence in the correlation between high levels of therapist empathy and positive therapeutic outcome. Rogers (1975) has clarified the distinction between empathy and identification by noting the essential 'as if quality of the therapist's efforts to understand the patient's world. Curtis (1981) has shown that an inverse relationship exists between the amount of therapist self-disclosure and the perceptions of his empathy on the part of the client. Empathy remains one of the most studied relationship variables that occur in the client-therapist transaction and a large body of research is suggestive of its major contribution to positive outcome in therapy.

(Walrond-Skinner, 2013)

Επιπλέον πληροφορίες για την ενσυναίσθηση εδώ

Αναφορές

A.P.A. (2015). APA Dictionary of Phychology (2η εκδ.). (G. R. VandenBos, Επιμ.) Washington, DC: American Psychological Association.

Χουντουμάδη, Α., & Πατεράκη, Λ. (2008). Λεξικό Ψυχολογίας. Αθήνα: Τόπος.

Walrond-Skinner, S. (2013). A Dictionary of Psychotherapy. New York: Routledge.

Δεν έχω- Είμαι

2016-03-31T17:30:00.000+03:00

"Θα ήθελα να ξεκινήσω με μερικές πολύ απλές ιδέες, τις οποίες, όπως συμβαίνει πάντοτε, είναι δύσκολο να τις συλλάβουμε, ακριβώς επειδή είναι τόσο απλές"

"Τι είναι όμως οργανισμός; Αποκαλούμε οργανισμό κάθε ζωντανό πλάσμα: κάθε ζωντανό πλάσμα που έχει όργανα, που διαθέτει μια εσωτερική οργάνωση και που είναι αυτορρυθμιζόμενο. Ένας οργανισμός δεν είναι βέβαια ανεξάρτητος από το περιβάλλον του. Κάθε οργανισμός χρειάζεται κάποιο περιβάλλον για να ανταλλάσσει ουσιώδη στοιχεία. Χρειαζόμαστε το φυσικό περιβάλλον για να ανταλλάσουμε αέρα, φαγητό κτλ.. Χρειαζόμαστε το κοινωνικό περιβάλλον για να ανταλλάσουμε φιλία, αγάπη θυμό. Αλλά μέσα σε κάθε οργανισμό υπάρχει ένα σύστημα απίστευτης πολυπλοκότητας.
Κάθε κύτταρο, από τα εκατομμύρια κύτταρα που μας απαρτίζουν, έχει αποτυπωμένα επάνω του μηνύματα, τα οποία τα στέλνει στο σύνολο του οργανισμού και αυτός, με τη σειρά του, φροντίζει για τις ανάγκες αυτών των κυττάρων. Επίσης, φροντίζει για οτιδήποτε είναι αναγκαίο για να γίνει για τα διάφορα μέρη του οργανισμού.
Εκείνο που πρέπει πρωταρχικά να λάβουμε υπόψη είναι ότι ο οργανισμός λειτουργεί πάντοτε ως ολότητα. Δεν έχουμε ένα συκώτι ή μια καρδιά. Είμαστε συκώτι και καρδιά και μυαλό και ούτω καθεξής, και αυτό ακόμη είναι λάθος. Δεν είμαστε το απλό άθροισμα των επιμέρους οργάνων μας, αλλά ένας ολόκληρος συντονισμός- ένας πολύπλοκος συντονισμός όλων αυτών των διάφορων μερών που απαρτίζουν το σύνολο του οργανισμού. "

"Έτσι ερχόμαστε στον ορισμό της υγείας. Υγεία λοιπόν, είναι η κατάλληλη εξισορρόπηση όλων όσων είμαστε. Θα παρατηρήσατε ότι τόνισα αρκετές φορές την λέξη "είμαστε" γιατί την στιγμή ακριβώς που λέμε "έχουμε ένα οργανισμό" ή "έχουμε ένα σώμα", εισάγουμε ένα διαχωρισμό- σαν να υπάρχει ένας οργανισμός ή ένα σώμα που βρίσκεται υπό την κατοχή του "Εγώ". "Είμαι ένα σώμα". "Είμαι κάποιος". "Δεν είμαι κανένας". "Είμαι" δεν "έχω"."

"Υπάρχουμε ως οργανισμοί- όπως ακριβώς και ένα μύδι, ένα ζώο και ούτω καθεξής, και συσχετιζόμαστε με το εξωτερικό περιβάλλον, όπως ακριβώς και κάθε άλλος οργανισμός στη φύση."

"Δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε τον οργανισμό και το περιβάλλον. Όπως ένα φυτό, όταν του στερήσουμε το περιβάλλον του, δεν μπορεί να ζήσει, έτσι ακριβώς και ένα ανθρώπινο πλάσμα δεν επιβιώνει, όταν το αποσπάσουμε από το περιβάλλον του, το στερήσουμε αό οξυγόνο και φαγητό, και ούτω καθεξής. Επομένως πρέπει να έχουμε κατά νου ότι, όπου κι αν πηγαίνουμε, κουβαλάμε μαζί μας κάτι από τον κόσμο γύρω μας"

Αποσπάσματα από το βιβλίο "Gestalt Therapy Verbatim" του Fritz Perls.

Βία στις σχέσεις: Μύθοι και πραγματικότητα

2015-10-29T12:48:00.000+02:00

"Ξέρεις ότι… υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις
έννοιες «βιολογικό φύλο» και «κοινωνικό φύλο»;

Όταν ένα παιδί γεννιέται, είναι (συνήθως)
ξεκάθαρο αν είναι κορίτσι ή αγόρι από τα γεννητικά

του όργανα. Αυτή είναι μια διαφορά βιολογικού

φύλου. Το να ντύνουμε τα κορίτσια με ροζ ρούχα

και τα αγόρια με γαλάζια είναι επιλογή μας. Αυτή

είναι μια διαφορά κοινωνικού φύλου."

Το παρακάτω έντυπο έρχεται από το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (Κύπρος). Αναφέρεται στην έμφυλη βία, δηλαδή στη βία που επικεντρώνεται στη διαφορά του φύλου. Απευθύνεται κυρίως σε νέους και νέες αλλά δεν παύει να δίνει "τροφή" για σκέψη στον καθένα από εμάς όσον αφορά τους μύθους που μπορεί να έχουμε χτίσει γύρω από το ρόλο του φύλου μας.

Μπορείτε να το βρείτε εδώ.

(2η έκδοση) Poster: Η ανάπτυξη του βρέφους από τη γέννηση έως 2 ετών

2015-10-25T17:18:00.002+02:00

Παρακάτω μπορείτε να βρείτε και να κατεβάσετε μία αφίσα της αναπτυξιακής πορείας του βρέφους από τη γέννηση μέχρι την ηλικία των δύο ετών. Οι πληροφορίες είναι κυρίως από το βιβλίο του Ιωάννη Παρασκευόπουλου "Εξελικτική Ψυχολογία 1".
Ο σχεδιασμός και η δημιουργία έγιναν από εμένα.

Εσείς τι θα κάνατε; Διλήμματα κοινωνικής συμπεριφοράς

2015-10-23T16:25:00.000+03:00

Τι θα κάνατε αν σας ζητούσε ο διευθυντής σας να χαστουκίσετε τον συνάδελφό σας για παραδειγματισμό επειδή άργησε να έρθει στη δουλειά;

Τι θα κάνατε αν ακούγατε κάποιον να φωνάζει βοήθεια σε ένα πολυσύχναστο δρόμο και αντιλαμβανόσασταν ότι βρίσκεται σε κίνδυνο;

Θα υποστηρίζατε την άποψή σας για κάτι ενώ όλοι γύρω σας υποστήριζαν το αντίθετο;

των Παναγιώτη Καλομοιράκη & Κατερίνα Μουστάκη

Ζούμε μαζί με τους άλλους. Στην πλειοψηφία θεωρούμε τους εαυτούς μας ελεύθερους, αλληλέγγυους και νοήμονες. Αυτό πίστευαν και οι επιστήμονες της κοινωνικής ψυχολογίας πριν γίνουν τα παρακάτω που απασχόλησαν και επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό την κοινή γνώμη και την επιστήμη.

Υπακοή στην εξουσία

Εικ. 1. Η ανακοίνωση του Milgram
Poolisfun [Public domain], μέσω Wikimedia Commons

Ο Stanley Milgram διεξήγαγε μία σειρά πειραμάτων που αφορούσαν την υπακοή στην εξουσία. Εφαλτήριο για την έρευνά του αποτέλεσε η θηριώδης συμπεριφορά των ναζί κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (Γεωργάς, 1999) και συγκεκριμένα η δίκη του Adolf Eichmann. Ο Adolf Eichmann ήταν ανώτερος αξιωματούχος των ναζί και καταδικάστηκε για τη γενοκτονία 6 εκατομμυρίων Εβραίων. Κατά την απολογία του υποστήριξε σφοδρά πως δεν είχε τίποτα εναντίων των Εβραίων και ότι απλά εκτελούσε τις διαταγές των ανωτέρων του (Κοκκινάκη, 2006).

Ο Milgram έβγαλε μία ανακοίνωση (βλ. Εικόνα 1) που καλούσε ανυποψίαστους πολίτες να συμμετάσχουν σε μία έρευνα για τη μνήμη και τη μάθηση μέσω της τιμωρίας. Ο σκοπός, ωστόσο, της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί κατά πόσο το άτομο συμμορφώνεται σε εντολές όταν αυτές προέρχονται από μία πηγή εξουσίας (Sanderson, 2009). Στο πείραμα συμμετείχαν τρία άτομα, η "πηγή εξουσίας" - ο ερευνητής, ο "δάσκαλος" - ο ανυποψίαστος συμμετέχων και ο "μαθητής" - ο μυστικός συνεργός του ερευνητή. Ο ρόλος του "δασκάλου" ήταν να τιμωρεί με ηλεκτροσόκ τον "μαθητή" όταν έκανε λάθος σε μία άσκηση απομνημόνευσης λέξεων. Τα ηλεκτροσόκ ήταν ψεύτικα χωρίς να το γνωρίζει ο "δάσκαλος". Η ένταση του ηλεκτροσόκ αυξανόταν σε κάθε λάθος του "μαθητή" (Κοκκινάκη, 2006). Παρά τις υποτιθέμενες διαμαρτυρίες του "μαθητή" πως υποφέρει με τα όλο και δυνατότερα ηλεκτροσόκ και πως έχει πρόβλημα με την καρδιά του, οι περισσότεροι συμμετέχοντες συνέχιζαν μέχρι τη μέγιστη ένδειξη 450 Volt, κάτω από την πίεση του ερευνητή (Aronson, Wilson, & Akert, 2010).

110 ειδικοί και ανάμεσά τους 39 ψυχίατροι υποστήριζαν πριν το πείραμα του Milgram πως μόνο το 10% των συμμετεχόντων θα ξεπερνούσε τα 180 Volt. Όλοι τους διαψεύστηκαν αφού σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες ξεπέρασαν τα 180 Volt και το 62,5 % αυτών έφτασε μέχρι την τελική ένταση των Volt (Κοκκινάκη, 2006).

Το πείραμα του Milgram θεωρείται ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και παράλληλα σημαντικά πειράματα στην ιστορία της κοινωνικής ψυχολογίας.

Η απάθεια των πολλών - Η ιστορία της Kitty Genovese

H Kitty Genovese, μία νεαρή Νεοϋορκέζα, το βράδυ της 13ης Μαρτίου του 1964 καθώς γυρνούσε σπίτι της μετά τη δουλειά της, δέχτηκε επίθεση από έναν άγνωστο άντρα (Sanderson, 2009). H κοπέλα έβαλε τις φωνές και ο άντρας αρχικά απομακρύνθηκε. Όταν όμως αυτός συνειδητοποίησε πως δεν ερχόταν κανείς να τη βοηθήσει, γύρισε πίσω και τη δολοφόνησε με ένα μαχαίρι. Οι καταθέσεις στην αστυνομία την επόμενη μέρα έδειξαν πως συνολικά 38 ένοικοι των γύρω σπιτιών είχαν ακούσει και αντιληφθεί τι συμβαίνει. Το συμβάν διήρκεσε μία ώρα και η αστυνομία καλέστηκε μισή ώρα μετά τη δολοφονία από κάποιον ανώνυμο (Κοκκινάκη, 2006).

Τι έκανε τόσους πολλούς ανθρώπους να μη σπεύσουν να βοηθήσουν την Kitty Genovese ή έστω να καλέσουν την αστυνομία έγκαιρα;

Η ιστορία της Kitty Genovese έχει αμφισβητηθεί σε πολλά σημεία. Ενδεικτικά αναφέρουμε το άρθρο του Larry Getlen (2014) που εξετάζει κατά πόσο έμειναν απαθείς οι γείτονες και ποια ήταν η ευθύνη της αστυνομίας. Παρ' όλα αυτά η ιστορία της Kitty Genovese δεν παύει να παρακίνησε τους κοινωνικούς ψυχολόγους στο να μελετήσουν το φαινόμενο της επέμβασης ή της απάθειας σε επείγοντα περιστατικά. Οι Darley & Latane μέσα από μια σειρά πειραμάτων υποστήριξαν πως υπάρχουν τρεις λόγοι που επηρεάζουν την αντίδραση μας σε επείγοντα περιστατικά, για τα οποία είμαστε σίγουροι πως κάποιος κινδυνεύει.

Ο πρώτος λόγος είναι η διάχυση ευθύνης, σύμφωνα με την οποία όσο μεγαλώνει ο αριθμός των παριστάμενων τόσο μειώνεται η πιθανότητα να κάνουμε κάτι. Ο καθένας, δηλαδή, θεωρεί πως έχει μικρό μερίδιο ευθύνης και κάποιος άλλος θα αναλάβει την πρωτοβουλία να βοηθήσει αυτόν που βρίσκεται σε κίνδυνο. Αντιστρόφως, όσο μειώνεται ο αριθμός των παριστάμενων τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να επέμβουμε και η μεγαλύτερη πιθανότητα είναι όταν είμαστε μόνοι απέναντι σε αυτόν που χρειάζεται τη βοήθειά μας.

Ο δεύτερος λόγος είναι η αναστολή λόγω ακροατηρίου. Σύμφωνα με αυτό τον λόγο η παρουσία άλλων μπορεί να μας αποτρέψει από το να βοηθήσουμε λόγω του φόβου της γελοιοποίησης. Φοβόμαστε, δηλαδή, μη φανούμε υπερβολικοί ή ανόητοι σπεύδοντας να βοηθήσουμε.

Ο τρίτος λόγος είναι κοινωνική επιρροή, σύμφωνα με την οποία επηρεαζόμαστε από τους άλλους για να κρίνουμε τη σοβαρότητα της κατάστασης. Αν δούμε πως οι γύρω μας δεν αντιδρούν μπορεί να ερμηνεύσουμε την κατάσταση ως μη επείγουσα

Επίσης, αν γνωρίζουμε το άτομο που κινδυνεύει αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα να το βοηθήσουμε. Οι Piliavin et al. υποστηρίζουν το Υπολογιστικό Μοντέλο των Παριστάμενων, σύμφωνα με το οποίο πριν αποφασίσουμε να επέμβουμε, αξιολογούμε το κόστος αυτής της επέμβασης (Κοκκινάκη, 2006).

Ο φόβος του να είσαι διαφορετικός

Ο Solomon Asch πεπεισμένος πως η λογική του ανθρώπου δε θα του επιτρέψει να συμμορφωθεί με μία σίγουρη παράλογη άποψη των πολλών έκανε ένα πείραμα που τον διέψευσε.

Eικ 2. Οι καρτέλες με τις γραμμές στο πείραμα του Asch
Του/της Fred the Oyster
[GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)],
μέσω των Wikimedia Commons

Στο πείραμά έδειξε σε πέντε φοιτητές μία καρτέλα με τρεις γραμμές διαφορετικού ύψους και μία καρτέλα με μία γραμμή που ήταν ίδια με μία από τις τρεις (βλ. Εικόνα 2). Οι φοιτητές έπρεπε να βρουν ποια γραμμή από τις τρεις ήταν ίδια με την γραμμή της δεύτερης καρτέλας. Η σύγκριση ήταν εύκολη. Ωστόσο, οι τέσσερις πρώτοι φοιτητές ήταν συνεργάτες του Asch και μόνο ο πέμπτος φοιτητής ήταν ο πραγματικός συμμετέχων της έρευνας, χωρίς όμως αυτός να το γνωρίζει. Ένας ένας από τους φοιτητές έλεγαν την απάντηση. Στην αρχή την είπαν όλοι σωστά. Στη συνέχεια όμως οι συνεργάτες του Asch που λέγαν πρώτοι την απάντηση άρχισαν ο ένας μετά τον άλλο να λένε επίτηδες μία ίδια λανθασμένη απάντηση. Το αποτέλεσμα ήταν περίπου το 35% των συμμετεχόντων στο πείραμα να συμμορφωθούν με την προφανώς λάθος απάντηση που έδιναν οι πολλοί (Γεωργάς, 1999).

Αργότερα αποκαλύφθηκε το πείραμα στους συμμετέχοντες και ρωτήθηκαν για ποιο λόγο συμμορφώθηκαν με τις λάθος απαντήσεις των πολλών. Οι πιο συχνές απαντήσεις ήταν η αμφισβήτηση της κρίσης τους και ο φόβος της απόρριψης από τους πολλούς. Ένα μικρό ποσοστό από τους συμμετέχοντες υποστήριξαν και μετά το τέλος του πειράματος πως πραγματικά έτσι έβλεπαν τις γραμμές (Κοκκινάκη, 2006).

Από τις παραπάνω μελέτες μπορούμε να παρατηρήσουμε κάτω από ποιες συνθήκες λειτουργούμε με βάση την προσωπική μας βούληση ή υποκινούμενοι από τους άλλους. Σε κάθε περίπτωση οι μελέτες αυτές μπορούν να μας προβληματίσουν και να μας βοηθήσουν να γίνουμε ποιο συνειδητοί σε παρόμοιες καταστάσεις.

Βιβλιογραφία

Aronson, E., Wilson, T. D., & Akert, R. M. (2010). Social Phychology (7th ed.). Boston: Pearson Education Inc.

Γεωργάς, Δ. (1999). Κοινωνική Ψυχολογία (5η εκδ., Τόμ. Β). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

Getlen, L. (2014). Debunking the myth of Kitty Genovese. Ανάκτηση Οκτώβριος 20, 2015, από New York Post:http://nypost.com/2014/02/16/book-reveals-real-story-behind-the-kitty-genovese-murder/

Κοκκινάκη, Φ. (2006). Κοινωνική Ψυχολογία:Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς. Αθήνα: τυπωθήτω

Sanderson, C. (2010). Social Psychology. U.S.A: John Wiley & Sons.

Βίντεο: Κατάθλιψη ο μαύρος σκύλος

2015-10-22T14:03:00.000+03:00

Από το http://noesi.gr/

Ένα βίντεο για την κατάθλιψη από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10 Οκτωβρίου).

Μετάφραση - υποτιτλισμός: Νικόλας Νικολάου και Agushi Alvaro

Η φράση "Μαύρος Σκύλος" έγινε γνωστή από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ που τη χρησιμοποιούσε, όταν ήθελε να περιγράψει τις μαύρες περιόδους κατάθλιψης, που βίωνε για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ έπασχε από μανιοκατάθλιψη.

Πηγή: http://noesi.gr/blog/eiha-enan-mayro-skylo-ton-elegan-katathlipsi

Εκφοβισμός, το γνωστό bullying: Ένας οδηγός για τους γονείς μαθητών

2015-10-21T20:26:00.000+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Αυτός ο οδηγός που απευθύνεται σε γονείς μαθητών δημοτικού και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έρχεται από το Υπουργείο Παιδείας του Καναδά, μεταφρασμένος στα ελληνικά!

Τι είναι εκφοβισμός;
Ποια είδη εκφοβισμού υπάρχουν;
Πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα του εκφοβισμού;
Πώς μπορώ να καταλάβω εάν το παιδί μου έχει υπάρξει θύμα εκφοβισμού;
Το παιδί μου είναι θύμα εκφοβισμού. Τι πρέπει να κάνω;

Ο οδηγός απαντά στα παραπάνω καθώς και σε άλλα ερωτήματα που μπορεί να απασχολούν ένα γονέα πάνω στο θέμα του εκφοβισμού.

Μπορείτε να τον βρείτε εδώ. Εναλλακτικά μπορείτε να τον ξεφυλλίσετε παρακάτω.

6 Φωνές, 6 Γυναίκες : Διηγήματα

2015-10-21T17:19:00.000+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Το βιβλίο "6 Φωνές, 6 Γυναίκες : Διηγήματα" έχει εκδοθεί από τη Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων. Γραμμένο από έξι γυναίκες, διαφορετικής καταγωγής η κάθε μία, αποτελεί ένα εγχείρημα ευαισθητοποίησης του κοινού για θέματα που αφορούν το φύλο.
Σύμφωνα με τη Μαρία Στρατηγάκη που προλογίζει το βιβλίο:

"Προσκλήθηκαν γυναίκες συγγραφείς να γράψουν διηγήματα που ευαισθητοποιούν το κοινό για τις έμφυλες διαστάσεις της ζωής μας. Έξι γυναίκες συγγραφείς από τη Βρετανία, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία, την Κύπρο και τη Νορβηγία ανταποκρίθηκαν γράφοντας τα διηγήματα που περιλαμβάνονται στην έκδοση αυτή. Οι έξι φωνές που «ακούγονται» εδώ, ποικίλουν ως προς τη χώρα καταγωγής, την ηλικία και το είδος γραφής. Η κάθε μία από αυτές δίνει το δικό της προσωπικό στίγμα και επιλέγει μέσα από 4000 λέξεις μόνο, να αναδείξει διαστάσεις πολιτικών, ιστορικών, ερωτικών και κοινωνικών θεμάτων, ιδωμένων από την πλευρά του φύλου."

Το βιβλίο διατίθεται δωρεάν σε ηλεκτρονική μορφή και μπορείτε να το βρείτε εδώ.

Καλή Ανάγνωση!

Ενδο-οικογενειακή Βία

2015-10-21T16:22:00.001+03:00

Φυλλάδιο από τη Γενική Γραμματεία Ισότητας Φύλων για την ενδο-οικογενειακή βία. Μπορείτε να το κατεβάσετε από εδώ. Εναλλακτικά μπορείτε να το ξεφυλλίσετε παρακάτω.

Τα δικαιώματα των παιδιών για μικρούς και μεγάλους

2015-10-20T18:58:00.001+03:00

O Συνήγορος του παιδιού προσφέρει δύο φυλλάδια για τα δικαιώματα των παιδιών που αφορούν μικρούς και μεγάλους. Μπορείτε να τα κατεβάσετε πατώντας στον τίτλο των φυλλαδίων. Εναλλακτικά μπορείτε να τα ξεφυλλίσετε παρακάτω.

"Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια" - φυλλάδιο για παιδιά και ενήλικες

"Έχω, έχεις, έχει... όλοι έχουμε δικαιώματα!" - φυλλάδιο για παιδιά δημοτικού

Οδηγός Απόδρασης από μία Βίαιη σχέση

2015-10-20T14:37:00.000+03:00

Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο κατά της Βίας διαθέτει έναν εμπεριστατωμένο οδηγό 137 σελίδων σε μορφή pdf, για τις γυναίκες που θέλουν να αποδεσμευτούν από μία βίαιη σχέση και δεν γνωρίζουν με ποιον τρόπο μπορούν να το κάνουν. Περιλαμβάνει οδηγίες από ψυχολογικής φύσης μέχρι οδηγίες νομικής μορφής. Τον οδηγό μπορείτε να τον βρείτε και να τον κατεβάσετε από εδώ.

Ο Καραγκιόζης παιδαγωγός!

2015-10-19T15:16:00.000+03:00

Ο Συνήγορος του παιδιού μεταδίδει με ένα διασκεδαστικό τρόπο μέσω της τέχνης του θεάτρου των σκιών και ίσως με τον πιο γνωστό ήρωα αυτού στο ελληνικό κοινό, τον Καραγκιόζη, ένα μήνυμα για μία ουσιαστικότερη επικοινωνία με τα παιδιά, χωρίς σωματική βία.

Πηγή: http://www.0-18.gr/videos

Δεκάλογος κατά της σωματικής τιμωρίας των παιδιών

2015-10-19T13:25:00.001+03:00

Ενημερωτικό φυλλάδιο από το Δίκτυο για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Σωματικής Βίας στα Παιδιά

Πηγή : http://www.somatikitimoria.gr/downloads.htm

Ε.Π.Ι.Ψ.Υ :Ενημέρωση για τη Σχιζοφρένεια

2015-10-19T01:51:00.000+03:00

Το ενημερωτικό φυλλάδιο του Ε.Π.Ι.Ψ.Υ. για τη σχιζοφρένεια.

Πηγή: http://www.epipsi.gr/pdf/PANTON/SXIZOFRENIA.pdf

DSM -5 : Φάσμα Σχιζοφρένειας

2015-10-18T15:44:00.000+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Τι είναι το DSM

To DSM (Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών) είναι ένα σύστημα ταξινόμησης των ψυχικών διαταραχών, το οποίο προσβλέπει σε μια αξιόπιστη διάγνωση (ΑPA,2013). Εκδίδεται και ανανεώνεται από την Αμερικάνικη Ψυχιατρική Εταιρία (APA). H πρώτη έκδοση του εγχειριδίου (DSM-I) έγινε το 1952 με σκοπό να υιοθετηθεί μία κοινή γλώσσα μεταξύ των κλινικών (Κονταξάκης & Κωνσταντακόπουλος, 2015). To DSM- 5 αποτελεί την τελευταία έκδοσή του και κυκλοφόρησε τον Μάιο του 2013.

Κυριότερες Αλλαγές του DSM-5 από το DSM-IV στις Ψυχωσικές Διαταραχές

Στη διαταραχή της Σχιζοφρένειας άλλαξε το πρώτο κριτήριο (Κριτήριο Α). Χρειάζονται τουλάχιστον 2 στοιχεία από αυτό, από ένα που ήταν πριν, και οπωσδήποτε το ένα από αυτά να είναι ψευδαισθήσεις, παραλήρημα ή ασύνδετος λόγος.
Αφαιρέθηκαν οι υποκατηγορίες της Σχιζοφρένειας (παρανοϊκή, αποδιοργανωμένη, κατατονική, αδιαφοροποίητη και υπολειμματική). Αντί αυτού, εκτιμάται η σοβαρότητα των κύριων συμπτωμάτων της σχιζοφρένειας ξεχωριστά στο κάθε άτομο.
Στη Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή απαιτείται ένα κύριο καταθλιπτικό ή μανιακό επεισόδιο να είναι παρόν στο μεγαλύτερο μέρος της ασθένειας. (APA,2013)

Μερικά στατιστικά στοιχεία για τη σχιζοφρένεια

Η σχιζοφρένεια είναι ίσως η πιο γνωστή διαταραχή αυτού του φάσματος. Τα ψυχωτικά χαρακτηριστικά της σχιζοφρένειας εμφανίζονται τυπικά από την όψιμη εφηβεία μέχρι τα μέσα της δεκαετίας των '30. Πριν από την έναρξη της εφηβείας είναι σπάνια. Η μέγιστη ηλικία έναρξης για το πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο είναι στην αρχή προς τα μέσα της δεκαετίας των '20 για τους άνδρες και στα τέλη της δεκαετίας των '20 για τις γυναίκες (APA, 2013). Η σχιζοφρένεια παρουσιάζεται περίπου στο 1% του γενικού πληθυσμού. Περισσότερες πληροφορίες για τη σχιζοφρένεια θα βρείτε εδώ.

Βιβλιογραφία

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. (5th ed). Washington, DC.:American Psychiatric Publishing.

Κονταξάκης, Β., & Κωνσταντακόπουλος, Γ. (2015). Από το DSM-I στο DSM-5. Ψυχιατρική , 26 (1), σσ. 13-16.

Το παράδοξο της επιλογής

2015-10-01T23:57:00.003+03:00

Ο ψυχολόγος Barry Schwartz στοχεύει σε ένα κεντρικό δόγμα των δυτικών κοινωνιών: την ελευθερία της επιλογής. Κατά την εκτίμησή του Schwartz, η επιλογή δεν μας κάνει πιο ελεύθερους, αλλά πιο παραλυμένους, δε μας κάνει πιο ευτυχισμένους, αλλά πιο δυσαρεστημένους.

Πηγή: http://www.ted.com/talks/barry_schwartz_on_the_paradox_of_choice

Κύριες προσεγγίσεις στη Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία

2015-07-31T19:33:00.000+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Στη συμβουλευτική και την ψυχοθεραπεία υπάρχουν πολλές θεωρίες που η κάθε μία προσεγγίζει τον άνθρωπο και τον ψυχισμό του από μία διαφορετική οπτική. Αυτό συνίσταται κυρίως είτε γιατί αντανακλούνται οι εναλλακτικές πτυχές του ανθρώπου, είτε γιατί είναι διαφορετικές οι βασικές φιλοσοφικές αντιλήψεις για τη φύση του ανθρώπου. Τρεις είναι οι κυρίαρχες θεωρίες, οι ψυχοδυναμικές, οι γνωσιο- συμπεριφοριστικές και οι ανθρωπιστικές (McLeod, 2009).

1. Ψυχοδυναμικές Θεωρίες

Η ψυχοδυναμικές θεωρίες εστιάζουν στις ασυνείδητες διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στον ψυχισμό του ανθρώπου, ούτως ώστε να επιτευχθεί μία καταλληλότερη προσαρμογή με το περιβάλλον. Έτσι, μέσα από τη ψυχοδυναμική συμβουλευτική ο άνθρωπος ανακαλύπτει αυτές τις ασυνείδητες διεργασίες που λειτουργούν στη συμπεριφορά του, στη σκέψη του, στα συναισθήματά του, στις επιθυμίες του και ξεπερνώντας τις ασυνείδητες αντιστάσεις του μέσω της ενόρασης, κατανοεί τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, ισχυροποιεί την προσωπικότητά του, ελέγχει ικανοποιητικότερα τον συναισθηματικό του κόσμο και μετατρέπει τις ασυνείδητες λειτουργίες του σε συνειδητές (Γεωργίου, 2009). Οι ψυχοδυναμικές θεωρίες δείχνουν να είναι κατάλληλες στο να απαντήσουν στο «γιατί» ο άνθρωπος συμπεριφέρεται όπως συμπεριφέρεται (McLeod, 2009).

Πέρα από την κλασσική ψυχανάλυση του Freud, η οποία είναι και η πρώτη θεωρία του ανθρώπινου ψυχισμού, πλήθος ψυχοδυναμικών θεωριών έχουν πλέον προβάλει στο θεραπευτικό στερέωμα. Περισσότερες πληροφορίες για τις ψυχοδυναμικές θεωρίες υπάρχουν στα άρθρα που θα βρείτε εδώ.

2. Γνωσιο-συμπεριφοριστικές Θεωρίες

Οι γνωσιο- συμπεριφοριστικές θεωρίες προσεγγίζουν τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τις καταστάσεις. Αποδεχόμενες τον ξεχωριστό τρόπο σκέψης του κάθε ανθρώπου, αποκαλύπτουν στον άνθρωπο πώς επηρεάζονται η συμπεριφορά και τα συναισθήματά του από τον τρόπο σκέψης του. Τα συναισθήματα, το σώμα, οι σκέψεις και η συμπεριφορά είναι αλληλένδετα και σε άμεση συνάρτηση με το περιβάλλον. Έτσι, η γνωσιο- συμπεριφοριστικές θεωρίες διδάσκουν στον άνθρωπο τον τρόπο με τον οποίο θα αλλάξει τη σκέψη του, ώστε να επέλθουν οι αλλαγές και στους υπόλοιπους τομείς (Greenberg & Padesky, 2007). Η γνωσιο- συμπεριφοριστικές θεωρίες απαντούν κυρίως στο ερώτημα «πώς» θα επέλθουν οι αλλαγές στο άτομο (McLeod, 2009).

Οι πιο επιφανείς γνωσιο- συμπεριφοριστικές θεωρίες είναι η λογικο-θυμική του Albert Ellis και η γνωσιακή του Aaron Beck. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την γνωσιο- συμπεριφοριστική θεραπεία υπάρχουν εδώ.

3. Ανθρωπιστικές Θεωρίες

Οι ανθρωπιστικές θεωρίες πιστεύουν στην αντίληψη πως η ανθρωπινή φύση είναι κατά βάση καλή, και υποστηρίζουν πως ο άνθρωπος έχει μια έμφυτη τάση για αυτοπραγμάτωση (Pervin & John, 1999). Ο άνθρωπος, δηλαδή, έχει την ικανότητα να καθορίσει το μέλλον του, να εξελιχθεί και να αναπτυχθεί προς όφελός του καθότι διαθέτει ένα αστείρευτο δυναμικό (Γεωργαντά, 2003). Οι ανθρωπιστικές θεωρίες αποτελούν την κοιτίδα της προσωπικής ανάπτυξης όπως την αντιλαμβάνεται η ψυχολογία και δείχνουν το δρόμο προς την αυτοπραγμάτωση. Αν οι δύο προηγούμενες προσεγγίσεις της συμβουλευτικής εστιάζουν στην κάλυψη των ελλειμματικών βασικών αναγκών του ανθρώπου κατά την πυραμίδα του Maslow (βλ.Εικόνα 1), οι ανθρωπιστικές θεωρίες ατενίζουν την κορυφή της πυραμίδας και εστιάζουν στο να ανακαλύψει ο άνθρωπος το κρυμμένο του δυναμικό και φτάσει πιο κοντά στην αυτοπραγμάτωσή του (Lacroix, 2007).

Μερικές από τις ανθρωπιστικές θεωρίες αναφέρονται στα γραπτά του Abraham Maslow, στη προσωπο-κεντρική προσέγγιση του Carl Rogers, στη θεραπεία Gestalt και στην υπαρξιακή θεραπεία (Rollo May, Irvin Yalom). Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις ανθρωπιστικές θεωρίες υπάρχουν εδώ.

Εικόνα 1. Η πυραμίδα του Maslow.
Ανάκτηση: http://mythagogia.blogspot.gr/2014/11/maslow.html

Βιβλιογραφία

Γεωργαντά, Ε. (2003). Τι είναι ψυχοθεραπεία. Αθήνα: Ασημάκης.

Γεωργίου, Σ. Ν. (2009). Εκπαιδεύοντας ψυχολόγους στη συμβουλευτική (2η εκδ.). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Greenberg, D., & Padesky, C. A. (2007). Σκέφτομαι άρα Αισθάνομαι: Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Μέθοδος για την Θεραπεία της Κατάθλιψης και του Άγχους. (Π. Σκαπανάκης, Επιμ., Τ. Γαλάτουλα, Ι. Παπαγεωργίου, & Γ. Μιχάλης, Μεταφρ.) Αθήνα: Ιατρικές Εκδόσεις Π.Χ. Πασχαλίδης.

Lacroix, M. (2007). Προσωπική Ανάπτυξη: Κινητοποιήστε τις εσωτερικές σας δυνάμεις. (Τ. Ελένη, Μεταφρ.) Αθήνα: Κριτική.

McLeod, J. (2009). An Introduction to Counselling (4th ed.). Maidenhead: Open University Press.

Pervin, L. A., & John, O. P. (1999). Θεωρίες προσωπικότητας. (Α. Αλεξανδροπούλου, & Ε. Δασκαλοπούλου, Μεταφρ.) Αθήνα: Τυπωθήτω.

Οι κυριότερες μετα- φροϋδικές θεωρίες

2015-07-29T19:10:00.000+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

H ψυχαναλυτική θεωρία του Freud αποτέλεσε εφαλτήριο για τη δημιουργία πλήθους ψυχοδυναμικών θεωριών. Η άνθιση αυτών χρονολογείται κυρίως μετά τον θάνατο του Freud, καθώς ο ίδιος αντιστεκόταν στην παραποίηση των θεωριών του (McLeod, 2009). Ωστόσο, μερικοί από τους ψυχοδυναμικούς θεωρητικούς λόγω των θεωρητικών διαφωνιών τους με τον Freud αποσχίστηκαν νωρίς από την παραδοσιακή ψυχανάλυση (Bourdin, 2005). Οι πιο γνωστοί από αυτούς είναι ο Alfred Adler, ο Carl Jung και ο Wilhelm Reich (McLeod, 2009).
Η προσπάθεια των μετα-φροϋδικών θεωρητικών εστιάστηκε κυρίως στην κλινική μελέτη παιδιών, μιας ηλικιακής ομάδας που ελάχιστα είχε ασχοληθεί ο Freud (Pervin & John, 1999), για την οποία όμως δεχόταν πως καθόριζε τον μετέπειτα ψυχισμό του ατόμου (Butler, Demmin, & Strupp, 1999). Οι πρωτοπόροι των ερευνών στην Αγγλία ήταν η Melanie Klein και η Anna Freud. Η κάθε μία ηγείται μιας ομάδας στη Βρετανική Ψυχολογική Εταιρία ενώ αργότερα δημιουργείται και μία τρίτη ομάδα, η αποκαλούμενη «Ανεξάρτητοι» (Bateman & Holmes, 2001). Παράλληλα στην Αμερική, όπου η ψυχανάλυση είχε προσχωρήσει με παλαιότερη επίσκεψη του Freud (βλ. εικόνα 1), μεταναστεύουν από την Ευρώπη λόγω ναζισμού έμπειροι ψυχαναλυτές, όπου διευρύνουν με τη σειρά τους τη μετα-φροϋδική σκέψη. Οι κλινικές μελέτες παιδιών εφαρμόστηκαν και εκεί (Bourdin, 2005), με κύριο προσανατολισμό όμως στην Ψυχολογία του Εγώ (Bateman & Holmes, 2001), σε αντιδιαστολή με τη Βρετανία όπου η επιρροή της Melanie Klein είχε στρέψει το ενδιαφέρον στις σχέσεις «αντικειμένου» - βρέφους (Bourdin, 2005). Αργότερα στην Αμερική έκανε την εμφάνισή της άλλο ένα σπουδαίο ψυχοδυναμικό ρεύμα "η Ψυχολογία του Εαυτού". Παρακάτω παρουσιάζονται τα τέσσερα προαναφερόμενα μετα- φροϋδικά ρεύματα.

Εικόνα 1. O Freud στο συνέδριο Ψυχολογίας του Clark University στην Αμερική το 1909.
Μπροστά: Sigmund Freud,G. Stanley Hall, Carl Jung
Πίσω :Abraham A. Brill, Ernest Jones, Sándor Ferenczi.
Ανάκτηση από: Wikimedia Commons

1. Η ψυχολογία του Εγώ

Η ψυχολογία του Εγώ και η Θεωρία των αντικειμενότροπων σχέσεων αποτελούν τις δύο κύριες κατευθύνσεις στις οποίες στράφηκε η μετα-φροϋδική σκέψη (Γεωργαντά, 2003). Η ψυχολογία του Εγώ αναπτύχθηκε από τον Heinz Hartmann, κυρίως μετά τη μετανάστευσή του από την Ευρώπη στην Αμερική (Bourdin, 2005). Ο Hartmann υποστήριξε τη μερική αποχή του Εγώ απέναντι στις ψυχικές συγκρούσεις. Το Εγώ, για τον Hartmann, έχει την ιδιότητα να δημιουργεί ένα χώρο στον οποίο είναι απαλλαγμένο από τις συγκρούσεις και μπορεί να επικοινωνεί με το εξωτερικό περιβάλλον (Bateman & Holmes, 2001). Το Εγώ, δεν είναι ο απλός μεσολαβητής των ενορμήσεων του Freud (Butler, Demmin, & Strupp, 1999), αλλά έχει αυτόνομο ρόλο στον ψυχικό κόσμο του ατόμου (Bourdin, 2005). Από τους πιο επιφανείς θεωρητικούς της κατεύθυνσης είναι ο Erik Erikson, με τη θεωρία του για τα οκτώ ψυχοκοινωνικά στάδια ανάπτυξης του ατόμου (Bateman & Holmes, 2001) και η Margaret Mahler, της οποίας η συμβολή ήταν καθοριστική απέναντι στις παιδικές ψυχώσεις (Bourdin, 2005).

2. Η σχολή των αντικειμενότροπων σχέσεων

Εικόνα 2. Η Melanie Klein το 1957.
By Hans A. Thorner via Wikimedia Commons

Η Melanie Klein (βλ. Εικόνα 2) και η ομάδα της στην Αγγλία, μέσα από κλινικές μελέτες παιδιών, ανέπτυξαν τη θεωρία των αντικειμενότροπων σχέσεων (McWilliams, 2000). Η Klein υποστήριξε πως τα ένστικτα είναι ψυχοσωματικά αντικείμενα που διατηρούν το βιολογικό τους χαρακτήρα αλλά παράλληλα επικοινωνούν με αντικείμενα (πρόσωπα) του περιβάλλοντος και στηριζόμενα από αυτά προσπαθούν να επιτύχουν μία κατάσταση οργανισμικής ασφάλειας, η οποία εκφράζεται με εσωτερικές απεικονίσεις (Ashbach & Schermer, 1994). Κατά την ψυχική ανάπτυξη του βρέφους, αυτή η αλληλεπίδραση των εσωτερικών και εξωτερικών αντικειμένων, διαμορφώνει την προσωπικότητα του ατόμου (Hurry, 1998). Η θεωρία δέχεται πως οι πρώιμες σχέσεις αντικειμένων του βρέφους σχετίζονται με την ποιότητα των μεταγενέστερων σχέσεων του ατόμου (Pervin & John, 1999). Ο McLeod (2009) επισημαίνει πως η μεταστροφή των θεωρητικών των αντικειμενότροπων σχέσεων από τις ενορμήσεις στις σχέσεις του ασθενούς είναι αρκετά σημαντική καθώς θεωρείται η πρώτη ψυχοδυναμική επιβεβαίωση της ανάγκης του ανθρώπου για ικανοποιητικές σχέσεις. Οι θέσεις της Klein αναπτύχθηκαν περαιτέρω από τους θεωρητικούς Bion, Segal, Rosenfeld, Joseph και άλλους (Bateman & Holmes, 2001).

3. Η Ομάδα των ¨Ανεξάρτητων¨

Εικόνα 3. Ο Donald Winnicott επί τω έργω.
Ανάκτηση από: http://iwassociation.gr/

Στην Ομάδα των Ανεξάρτητων ή αλλιώς “middle group” εισχώρησαν όσοι δεν ήθελαν να ενταχθούν απόλυτα με το μέρος μίας ομάδας εκ των δύο της Βρετανικής Ψυχολογικής Εταιρείας. Οι Ανεξάρτητοι προασπίζονταν την ανάγκη για ενότητα, αντλώντας ιδέες και από τις δύο ομάδες της Εταιρίας. Όλοι τους συμφωνούσαν πως η ποιότητα των πρώιμων σχέσεων είναι η αιτία των μεταγενέστερων παθολογιών (Bourdin, 2005). Επίσης, έδιναν μεγάλη σημασία στα συναισθήματα του ασθενή τα οποία αναδύονται μέσα από τη θεραπεία, και η προσωπικότητα του θεραπευτή έχει γι’ αυτούς σημαντικό ρόλο στη θεραπευτική σχέση. Οι "Ανεξάρτητοι" είναι κυρίως γνωστοί για την αναθεώρηση του ρόλου της αντιμεταβίβασης στη θεραπευτική σχέση. Η αντιμεταβίβαση για τους Ανεξάρτητους αποτελεί θετικό στοιχείο της σχέσης (McLeod, 2009). Από την ομάδα των Ανεξάρτητων έχουν προέλθει μεγάλα ονόματα του ψυχοδυναμικού χώρου. Χαρακτηριστικά ονόματα είναι ο John Bowlby, με την επιφανή θεωρία του "δεσμού της προσκόλλησης", και ο Donald Winnicott (βλ. Εικόνα 3) , με τη σημαντική του συμβολή στην εξέλιξη του τομέα της παιδικής ψυχοθεραπείας (Bourdin, 2005).

4. H Ψυχολογία του Εαυτού

Εικόνα 4. Heinz Kohut.
Ανάκτηση από: International Psychoanalysis

Μία σύγχρονη προσέγγιση της αμερικανικής ψυχανάλυσης αποτελεί η Ψυχολογία του Εαυτού, των Heinz Kohut (βλ. Εικόνα 4) και Otto Kernberg (McLeod, 2009). Η Ψυχολογία του Εαυτού αναδύθηκε από την ανάγκη αντιμετώπισης ασθενών οι οποίοι δεν εντάσσονταν ικανοποιητικά στις επικρατούσες ψυχαναλυτικές θεωρίες (McWilliams, 2000). Πραγματεύεται τη διαταραχή του αυτοαισθήματος, κυρίως μέσα από τη ναρκισσιστική προσωπικότητα (Pervin & John, 1999). Σύμφωνα με τη θεωρία της «ο τραγικός άνθρωπος υποκαθιστά τον ένοχο άνθρωπο και ο ναρκισσισμός την ενόρμηση» (Bourdin, 2005, σ. 258). Η Ψυχολογία του Εαυτού αναθεωρεί τον τρόπο θεραπείας και προτείνει μία θεραπεία με αυξημένη την ενσυναίσθηση και την εναρμόνιση του θεραπευτή προς τον θεραπευόμενο (Bateman & Holmes, 2001).

Βιβλιογραφία

Ashbach, C., & Schermer, V. L. (1994). Object relations, the self,and the group: A conceptual paradigm. London: Routledge.

Bateman, A., & Holmes, J. (2001). Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση:Σύγχρονη Θεωρία και Πρακτική. (Ι. Τέττερη, Μεταφρ.) Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.

Bourdin, D. (2005). Η Ψυχανάλυση από τον Φρόυντ ως τις μέρες μας: Ιστορία, έννοιες, πρακτικές. (Θ. Τζαβάρας, Επιμ., & Α. Καραστάθη, Μεταφρ.) Αθήνα: Κριτική.

Butler, S. F., Demmin, H., & Strupp, H. H. (1999). Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεία. Στο L. A. Heiden, M. Hersen, Α. Καλαντζή-Αζίζι, & Φ. Αναγνωστόπουλος (Επιμ.), Εισαγωγή στην Κλινική Ψυχολογία (3η εκδ.). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Γεωργαντά, Ε. (2003). Τι είναι ψυχοθεραπεία. Αθήνα: Ασημάκης.

Hurry, A. (1998). Chapter Two: Psychoanalysis and Developmental Therapy. In A. Hurry (Εd.), Psychoanalysis and Developmental Therapy. London: Karnac.

McLeod, J. (2009). An Introduction to Counselling (4th ed.). Maidenhead: Open University Press.

McWilliams, N. (2000). Ψυχαναλυτική Διάγνωση: Η κατανόηση της δομής της προσωπικότητας στα πλαίσια της κλινικής διαδικασίας. (Τ. Αναγνωστοπούλου, Σ. Τριλιβά, Επιμ., & Α. Καραμπέτσου, Μεταφρ.) Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Pervin, L. A., & John, O. P. (1999). Θεωρίες προσωπικότητας. (Α. Αλεξανδροπούλου, & Ε. Δασκαλοπούλου, Μεταφρ.) Αθήνα: Τυπωθήτω.

Με ποιον τρόπο ακούω τους άλλους;

2015-04-06T19:08:00.006+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Η ακοή παίζει σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία μου με τους άλλους. Χρειάζεται να τους ακούσω για να ανταποκριθώ και να επικοινωνήσω μαζί τους μέσω του διαλόγου. Ωστόσο, το τι θα ακούσω δεν οφείλεται μόνο στο συνομιλητή μου αλλά σε μεγάλο βαθμό και σε μένα. Αλήθεια, πόσο συνειδητοποιημένος είμαι σε αυτό;

Ο τρόπος με τον οποίο ακούω τους άλλους είναι πιο πολυδιάστατος απ' όσο συχνά τον αντιλαμβάνομαι. Αν υποτιμώ το ρόλο της ακοής στο διάλογο, μπορεί να μην αντιλαμβάνομαι πως ίσως επικεντρώνομαι στο δικό μου λόγο, δίνοντας μεγαλύτερη αξία σε αυτό που θα πω και περιμένοντας απλώς τη σειρά μου για να μιλήσω. Πολλές φορές δεν επιλέγω μόνο τί θα πω, αλλά επιλέγω και τί θα ακούσω (Polster & Polster, 1974). Έχω επιλεκτική ακοή και συνήθως αυτό δε μου γίνεται αντιληπτό (O' Leary, 1995). Μερικά από αυτά που με ενδιαφέρουν μπορεί να είναι η κριτική των άλλων ή ο έπαινος τους ή οι καινούριες πληροφορίες που δίνουν. Για παράδειγμα, όταν οδηγώ και ο συνοδηγός μου μου λέει "μην τρέχεις", μπορώ να ακούσω την πρότασή του σαν επίκριση "δεν οδηγείς καλά" ή σαν έκφραση συναισθήματος "φοβάμαι" ή σαν πληροφορία "μην τρέχεις, έχουμε χρόνο" ή οτιδήποτε άλλο. Με τα χρόνια ειδικεύομαι στο να ακούω και να συλλαμβάνω καλύτερα συγκεκριμένα ερεθίσματα. Έχοντας επίγνωση της ακουστικής μου δεξιότητας μπορώ να αντιληφθώ τα αντίστοιχα κρυφά μυνήματα των συνομιλητών μου και να αποκομίσω επιπλέον πληροφορίες από αυτό που άκουσα, λόγω της ευαισθησίας που δείχνω σε αυτά. Αυτή η ακουστική μου δεξιότητα είναι διαφορετική από των άλλων (Polster & Polster, 1974).

Συχνά, δε συνειδητοποιώ πως αυτό που σκέφτομαι σε μία συζήτηση επηρεάζει αυτό που ακούω και την εξέλιξη της συζήτησης. Όταν ακούω τους άλλους και "σκέφτομαι τι θα έκανα εγώ στη θέση τους", ίσως έχω την τάση να διακόπτω, να κατευθύνω τη συζήτηση, να δίνω βιαστικές εντολές και να μεταφέρω το βάρος της συζήτησης σε διαφορετικό σημείο από αυτό των συνομιλητών μου. Όταν ακούω τους άλλους και "σκέφτομαι κάτι για αυτούς", ίσως αναλύω τα κίνητρα των συνομιλητών μου και θεωρητικολογώ. Όταν ακούω τους άλλους και "σκέφτομαι κάτι εναντίον τους", ίσως τους αμφισβητώ, εκφράζω απειλή ή κρατάω μια αμυντική στάση απέναντί τους (O' Leary, 1995). Λαμβάνοντας υπόψη πως ο τρόπος με τον οποίο ακούω κάποιον παίζει σημαντικό ρόλο για την πορεία της συζήτησης, όσο πιο καλή επίγνωση έχω των προσωπικών μου παραγόντων που επιδρούν στην ακουστική μου αντιληπτικότητα, τόσο πιο ολοκληρωμένη και αποδοτική γίνεται η συζήτηση.

Η αποτελεσματική ακοή

Η αποτελεσματική ακοή δεν είναι μία παθητική διαδικασία. Είναι μία ενεργητική διαδικασία στην οποία ως ακροατής δεν μένω αμέτοχος. Παραμένω σε εγρήγορση ώστε να συλλαμβάνω το νόημα του λόγου και παράλληλα ανιχνεύω τη δική μου αλήθεια. Δεν ακούω μόνο τα λόγια αλλά και τι σημαίνουν αυτά για τον εαυτό μου. "Ακούω ό,τι σημαίνει κάτι για μένα και επηρεάζομαι από αυτό που ακούω" (Polster & Polster, 1974, σ. 142). Η αποτελεσματική ακρόαση προϋποθέτει την προσοχή μου. Η προσοχή μου οξύνεται όταν περιμένω να μιλήσει ο συνομιλητής μου χωρίς να τον διακόπτω (O' Leary, 1995).

Όταν ακούω προσεκτικά συντονίζομαι με τον τόνο της φωνής του ομιλητή. Ο ομιλητής αντιλαμβάνεται πως τον ακούω (O' Leary, 1995). Mε την προσεκτική ακρόαση ακούω και παράλληλα αισθάνομαι τον ομιλητή. Συχνά, οι υπόλοιποι ήχοι εξαφανίζονται (Satir, 1989). Η αποτελεσματική ακρόαση σημαίνει "να σκέφτομαι μαζί με τον άλλο". Με αυτό το είδος της ακρόασης επιτρέπω στο συνομιλητή μου να εκθέσει τον εαυτό του, να αναγνωρίσει τα συναισθήματά του και να βρει ο ίδιος τις απαντήσεις που χρειάζεται. Αυτό μπορώ να το πετύχω με την ανεύρεση πληροφοριών μέσω ερωτήσεων, με την ενεργή σιωπή και με την αποφυγή κατεύθυνσης του διαλόγου (O' Leary, 1995).

Βιβλιογραφία

O'Leary, E. (1995). Η θεραπεία Gestalt. (Ι. Ν. Νέστορος, Ν. Ε. Πολεμικός, Eπιμ., & Γ. Σκαρβέλη, Μεταφρ.) Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Polster, E., & Polster, M. (1974). Gestalt Therapy Integrated: Contours of Theory and Practice . New York: Vintage Books.

Satir, V. (1989). Πλάθοντας Ανθρώπους (5η εκδ.). (Λ. Στυλιανούδη, Μεταφρ.) Αθήνα: Κέδρος.

Η συμβουλευτική και ο ρόλος της στο σήμερα

2015-04-02T23:45:00.004+03:00

του Παναγιώτη Καλομοιράκη

Κατά καιρούς όλοι έχουμε παίξει τον ρόλο του συμβούλου στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Όλοι, λίγο- πολύ, έχουμε γίνει «ψυχολόγοι» του άλλου είτε όταν μας ζητάει να τον βοηθήσουμε σε μία δύσκολη κατάσταση που αντιμετωπίζει, είτε όταν εμείς αισθανόμαστε την ανάγκη να συμμεριστούμε την κατάσταση του και να συμβάλλουμε όσο θετικότερα μπορούμε σε αυτήν.

Η συμβουλευτική προκύπτει ακριβώς μέσα από την ανάγκη των ανθρώπων να μοιραστούν τους προβληματισμούς τους, να βρουν δημιουργικούς τρόπους να ανταπεξέρχονται στην καθημερινότητά τους και να εξελίσσονται.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως η ανάγκη των ανθρώπων να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό είναι πιο έντονη στη σύγχρονη εποχή. Η πρόκληση που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος στο σήμερα είναι να ανακαλύψει τη θέση του σε μία κοινωνία που συνεχώς αλλάζει. Καθώς έρχεται αντιμέτωπος με ένα πλουραλιστικό και πολυπρόσωπο σύστημα, χρειάζεται να βρει τη σταθερότητα μέσα του, ενεργώντας δυναμικά και ευέλικτα με τις εποχές. Πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας ο άνθρωπος καλείται, αντί να προσαρμόσει τον εαυτό του στην υπάρχουσα τάξη των πραγμάτων, να προσαρμοστεί σε μια σειρά αλλαγών.
Επίσης, πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, το μήκος της ανθρώπινης ζωής είναι μεγαλύτερο από το χρόνο που χρειάζεται για να συμβούν μεγάλες κοινωνικές και πολιτιστικές αλλαγές (Beisser, 1970). Έτσι, ο άνθρωπος καλείται να επανεξετάζει διαρκώς το κέντρο του για να συμβαδίζει με το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον του.

Οι επαγγελματίες σύμβουλοι είναι καταρτισμένοι πάνω στο πώς να βοηθήσουν τους άλλους προς αυτή την κατεύθυνση. Έχουν εκπαιδευθεί να μοιράζονται τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους με αυτούς που αναζητούν τη βοήθειά τους (Συμβουλευτική, 2008).

Οι Αρχές της συμβουλευτικής διαδικασίας

Η συμβουλευτική σχέση, δηλαδή η σχέση μεταξύ συμβούλου και συμβουλευόμενου, περιλαμβάνει συνοπτικά τους εξής παράγοντες (Συμβουλευτική, 2008,σσ. 26-27):

Εμπιστευτικότητα: ο σύμβουλος διαβεβαιώνει τον πελάτη ότι όσα λεχθούν κατά τη διάρκεια των συμβουλευτικών συνεδριών παραμένουν εμπιστευτικά και από τα δύο μέρη

Ασφάλεια: ο σύμβουλος λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να νιώθει ασφαλής ο πελάτης του αλλά και ο ίδιος

Σεβασμός της διαφορετικότητας και αποδοχή του άλλου: ο σύμβουλος αποφεύγει τις διακρίσεις και παρέχει τις υπηρεσίες του κατά τον ίδιο τρόπο σε όλους τους πελάτες ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσης, εκπαιδευτικού επιπέδου, χρώματος, φυλής, θρησκείας, πολιτικών πεποιθήσεων, σεξουαλικής προτίμησης ή άλλης ιδιαιτερότητας

Σαφείς και ξεκάθαροι όροι - Δημιουργία «συμβολαίου»: ο σύμβουλος διασαφηνίζει από την αρχή στον πελάτη τους όρους που διέπουν τη συμβουλευτική σχέση και διαδικασία και αφορούν τον σκοπό και τους στόχους της συμβουλευτικής, τη διαθεσιμότητα συμβούλου και πελάτη, την ακριβή διάρκεια της συνεδρίας και την ώρα προσέλευσης, τις ακυρώσεις των προγραμματισμένων συναντήσεων, την αμοιβή και τον τρόπο καταβολής της (όταν η συμβουλευτική ασκείται σε ιδιωτική βάση), την εμπιστευτικότητα και των δύο μερών και άλλες σημαντικές έννοιες. Αυτές οι έννοιες διαπραγματεύονται και εξασφαλίζεται η συμφωνία και των δύο μερών στην τήρησή τους, σαν ένα είδος συμβολαίου.

Εξασφάλιση συναίνεσης: ο σύμβουλος εξασφαλίζει ότι ο πελάτης κατανοεί αυτά που του λέει και συναινεί ελεύθερα και χωρίς ίχνος πίεσης. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται δεν είναι επιστημονική και δυσνόητη.

Καταλληλότητα- Αυτογνωσία: ο σύμβουλος έχοντας γνώση των δυνατοτήτων του καθώς και των αναγκών/ιδιαιτεροτήτων του πελάτη, καθορίζει αν είναι σε θέση να τον βοηθήσει, σε αντίθετη περίπτωση τον παραπέμπει σε κάποιον άλλο ειδικό που γνωρίζει.

Βιβλιογραφία

Beisser, A. (1970). The Paradoxical Theory of Change. Retrieved 01 18, 2015, from The Gestalt Therapy Page: http://www.gestalt.org/arnie.htm

Συμβουλευτική. (2008). Retrieved 02 22, 2015, from Ψηφιακή Βιβλιοθήκη: http://repository.edulll.gr/1369