vichar

द ग्रेट इंडियन किचन

2021-04-18T14:05:00.038+05:30

किरण पवार,औरंगाबाद

नुकताच सर्वांच्या भेटीला ओटीटी प्लॅटफॉर्मवरून आलेला "द ग्रेट इंडियन किचन" हा सिनेमा एका अर्थाने चुकीच्या रूढीपरंपरा, चुकीचे समज या सर्वांवर चांगलीच चपराक मारून जातो असं म्हणता येईल. या सिनेमातील बारकावे अगदी मनाला विचार करायला भाग पाडून जातात. लेखक आणि दिग्दर्शक असलेल्या बेबी याने हा सिनेमा एका साध्या माध्यमात बांधून तो इतका परिपूर्ण पद्धतीने पडद्यावर उतरवला आहे, की सिनेमा पाहताना अक्षरश: दैनंदिन जगण्यातली अडगळ समोर दिसत आहे असा भास होतोच. या सिनेमाची सुरूवात ज्या गाण्याने होते, ते गाणचं मनात लगेच घर करून जातं. सुरूवातीच्या काही क्षणापर्यंत सिनेमाच्या विषयाची खास ओळख होत नाही किंबहुना आपण लावलेला अंदाज चुकतो. पण जे घडतं ते अगदीच मनाला स्पर्शून जातं. आज तमाम स्त्रीची कुटुंबातील भुमिका आणि तिचं वास्तविक जगणं काय आहे? याची घालमेल या सिनेमाने समोर मांडली. मी बऱ्याच दिवसांपासून हा सिनेमा पहायची वाट पाहत होतो आणि काल एकदाचा पाहिला. या सिनेमाने हळूवाररित्या अनेक पैलू उलगडले. मी सिनेमाची मजा किरकिरी व्हावी असा काहीच क्लू देत नाही परंतु काही ठराविक छोटेछोटे मुद्दे आहेत ज्यावर भर दिला गेला पाहिजे. जसं की, या सिनेमातील नायक - नायिका अर्थात नवरा- बायको संभोग होताना एक मुद्दा फोरप्ले या गोष्टीवरून जो साधा संवाद घडतो, तो बऱ्याच अनुषंगाने विचार करायला भाग पाडतो. दुसरा मुद्दा म्हणालं तर, बायकोला सॅनिटरी पॅड हवे असतात ती तसं नवऱ्याला सांगते तेव्हा त्याचे ते शब्द ऐकल्यावर एकदम पहिले चेहर्‍यावरील हावभाव. तिसरा मुद्दा म्हणालं तर शिवताशिवत ज्याला म्हटलं जातं. स्त्री तिच्या पिरियड आलेल्या काळात घरात कुठल्या महत्वाच्या गोष्टींना शिवायला तिला नकार दिला जातो, तिच्याशी त्या चार एक दिवसात वागणूक पूर्णत: बदलली जाते. बारकाईने लक्ष द्यायला हवा असा आणखी एक विशेष मुद्दा म्हणजे, मुलगा घरात आल्यावर आईला पाणी मागतो. आज बऱ्याच घरात असं पाहिल्या जातं, मुलगा असेल तर त्याची प्रत्येक गोष्ट घरचे ऐकतात किंबहुना सवय अशी लावल्या जाते की, तो मुलगा आहे त्याने जेवताना स्वत: पाणी नाही घेतलं तर बहिणीने द्यावं, तो मुलगा त्याला घरात हवी ती गोष्ट त्याने मागितली तर जाग्यावर मिळाली पाहिजे. हे आज प्रत्येक घरात घडतं फरक इतकाचं हे इतक्या सुक्ष्म आणि कळतं नकळतं घडतं की आपलं त्यावर फारसं लक्ष लागत नाही आणि आपण त्यावर विचारही करत नाही. खरतरं मला या सिनेमातले अनेक बारकावे आवडले आहेत, काही निवडक मी इथे मांडले. तुम्ही आवर्जून हा सिनेमा पहायला हवा आहे.

स्वयंपाकघरातील कोंडलेल्या व्यवस्थेचा अंधार…

प्राजक्ता हरदास.

सोशल मीडियावर या मल्याळम चित्रपटाबाबत प्रत्येकजण त्याच्या अनुभवानुसार व्यक्त होतोय...अनेकांकडून हा चित्रपट आवर्जून पाहा असा सल्ला दिला जातोय...हे सगळं ऐकून, पाहून काल हा चित्रपट पाहिलाच...

चित्रपट पाहिल्यानंतर काही काळ ' स्त्री जन्मा ही तुझी कहाणी' या उक्तीचीच आठवण झाली...कारण 'कोणतीही स्त्री जन्माला येत नाही, तर ती घडवली जाते'. हे फ्रेंच विचारवंत सिमॉन द बोव्होआर यांनी आपल्या 'सेकंड सेक्स' या पुस्तकात लिहून ठेवलंलं वाक्य डोळ्यासमोरून तरळू लागलं. हेच वाक्य पुरुषाबाबतही आपण म्हणू शकू की कोणताही मुलगा पुरुष म्हणून जन्माला येत नाही तर पुरुष असा असायला हवा, असं त्यावर बिंबवलं जातं. हे संदर्भ इथे लिहिण्याचं कारण की संपूर्ण चित्रपटात समाजात अजूनही रुतून बसलेल्या पुरुषप्रधान संस्कृतीचा चेहरा प्रत्येक दृश्यात सतत डोकावताना दिसतो. चित्रपटाची पार्श्वभूमी ही केरळातील आहे. केरळमध्ये साक्षरतेचं प्रमाण अधिक असताना जर तेथील स्त्रीची हि व्यथा असेल तर उत्तर भारतात आणि उर्वरित ठिकाणी या चित्रपटाचा संदर्भ किती चपखल आहे हे ध्यानात येतं.

(खाली मी जे लिहिणार आहे ते सगळ्याच पुरुषांना लागू होत नाही...कारण असे अनेक पुरुष, नातेवाईक, मित्र माझ्या आजूबाजूला आहेत जे आज या मानसिकतेच्या, या सामाजिक दबावाच्या पलीकडे जाऊन विचार करतात. त्यांच्या आयुष्यातील स्त्रियांचं महत्त्व जाणतात. एकमेकांच्या साथीने उभे राहतात. त्यामुळे यात पुरुषप्रधान असा उल्लेख असला तरी तुम्हाला दुखावण्याचा प्रश्नच नाही!)

तर ही गोष्ट एका केरळमधील कुटुंबातील आहे. केरळमधीलच नाही तर भारतातल्या बहुतांश घरातली आहे. प्रत्येक भारतीय कुटुंबातील स्वयंपाक घरातली स्त्रीच्या आयुष्यातील रोज न चुकता घडणारी कथा. ही कथा दिग्दर्शक जिओ बेबी यांनी अत्यंत साध्या शैलीत मात्र तितक्याच चपखलपणे मांडलेली आहे. या चित्रपटात पात्रांची संख्या अगदी बोटावर मोजण्याइतकी आहे. महत्त्वाचं म्हणजे या पात्रांना नावच नाहीत. पण त्यांची चाकोरीबद्ध कामं मात्र आहेत. यावरून त्यातील सार्वत्रिकपणा दिसून येतो. यामध्ये अभिनेत्री निमिषा सज्जयन आणि अभिनेता सुरज वासुदेवन हे कलाकार मुख्य भूमिकेत आहेत. संपूर्ण चित्रपट स्त्रीच्या आयुष्यातील सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत हात धुवून मागे लागलेल्या (काही घरातील दबावामुळे) स्वयंपाकघरावर आधारलेला आहे.

चित्रपटाच्या सुरवातीला नायिका अगदी एकाग्रपणे नृत्याचे धडे गिरवताना दिसते. आणि त्याला समांतर अशा पद्धतीने विविध चविष्ट पदार्थ तयार करून टेबलावर मांडले जात आहेत, अशी दृश्यं समोर येतात. लगेचच मुलगा-मुलगी पाहण्याचा कार्यक्रम आणि पुढे त्यांचं लग्न अशा घटना घडत जातात. तिचं लग्न होतं आणि समोर उभं राहतं 'द ग्रेट इंडियन किचन.' घड्याळाच्या काट्यावर, घरच्यांच्या मर्जीवर चालणारं...! मग उठल्यापासून सुरू होतं तिचं रोजचं चक्र. भिजवणे, चिरणे, वाटणे, आंबवणे, निवडणे, फोडणीला घालणे, पदार्थ टेबलावर मांडणे, टेबल स्वच्छ करणे, भांडी घासणे, केर काढणे, खरकटे साफ करणे, इत्यादी इत्यादी. ही कामाची यादी आजच्या दिवशी संपली तर पुढच्या दिवशी पुन्हा आ वासून समोर उभीच असते. मात्र तरीही ती हे सगळं तिची जबाबदारी - कर्तव्य म्हणून निभावत असते.

ती हे सगळं घरच्यांसाठी करत असताना तेव्हा तो मात्र स्वतःचं आरोग्य तंदुरुस्त ठेवण्यासाठी छान व्यायामाने दिवसाची सुरुवात करतो. तर त्याच्याच दुसऱ्या बाजूला घरातील ज्येष्ठ म्हणवणारे तिचे सासरे पेपर वाचत, मोबाईल पाहत निवांत बसलेले असतात. त्या सासरेबुवांना त्यांच्या पत्नीने इतकं सगळं हातात आणून द्यायची सवय लावलेली असते की सकाळी टूथपेस्ट लावलेला आयता ब्रश बायकोने आपल्या हाती द्यावा अशी त्यांची अपेक्षा असते. बायको ते न चुकता करतेही, हे विशेष! या दोघा पुरुषांचे हे वैयक्तिक कार्यक्रम आटोपले की ते टेबलावर येऊन बसणार आणि मग त्या दोघांना सासू - सुनेने गरमागरम बनवलेलं अन्न वाढत जायचं. आणि त्यांचं खाऊन झाल्यावर, ते दोघेही आपापल्या कामाला गेल्यानंतर सगळ्या टेबलभर अधाश्यासारखा खाऊन खरकटं पसरवलेल्या त्या जागी बसून मग दोघी सासू - सुनेने जळलेलं - उरलेलं अन्न आपल्या पोटात टाकायचं. त्यानंतर ते तुंबलेलं सिंक हात घालून साफ करायचं, खरकटी भांडी साफ करून सगळं स्वयंपाकघर झाडूनपुसून चकाचक करायचं. असं दिवसभराचं चक्र. ते चक्र संपत नाही तोवर रात्री नवऱ्यासाठी हजर राहायचं. आणि दुसऱ्या दिवशी पुन्हा नव्या उत्साहाने याच रहाटगाड्यात दिवस काढायचा.

एकंदरीत रोज घडणारं हे त्या कुटुंबातील चित्र. ही दृश्य चित्रपटात इतक्या वेळा दाखवलीयत की पाहणाऱ्याला एका क्षणानंतर कंटाळा येऊ लागतो. आणि तिथेच दिग्दर्शकाचा चित्रपटामागचा हेतू साध्य होतो असं मला वाटतं. कारण जर प्रेक्षकांना ही दृश्ये पाहताना कंटाळा येत असेल, चीड येत असेल तर दिवसरात्र त्या स्वयंपाक घरात राबणाऱ्या तिची काय अवस्था होत असेल याचा विचार प्रत्येक सद्सदविवेक बुद्धी असणाऱ्याने करायला हवा.

सासूची भूमिका यात खूप सपोर्टिव्ह आहे. मात्र सासू जेव्हा मुलीच्या बाळतंपणासाठी जाते तेव्हा संपूर्ण घराची जबाबदारी एकट्या नायिकवेवर येऊन पडते. तरीही ती त्या सगळ्या जबाबदाऱ्या चोख निभावताना दिसते. पण तरीदेखील तिच्या त्या कष्टाचं मोल ठरत नाही. सासू मुलीकडे गेल्यावर सासऱ्यांना पायात घालण्यासाठी हातात आणून द्यावी लागणारी चप्पल हे दृष्य तर झेपेना. मात्र आजही काही घरात अशी स्थिती आहे हे नाकारून चालत नाही.

एका सुशिक्षित घरातून आलेली ती या घरात आधुनिक साधनांचा वापर करते तेव्हा परंपरा - रूढी मानणाऱ्या सासऱ्यांचा जो काही चेहरा असतो तो न पाहवणारा आहे. तिच्या बदलाच्या कृतींना नाकारलंच जातं. त्यांचं म्हणणं असतं अन्न वाटायचं ते पाटा - वरवंट्यावर, कपडे धुवायचे ते हातानेच, भात हवा तो चुलीवरचा, अन्न हवं ते ताजं शेगडीवरून ताटात पडलेलं गरमागरम स्वादिष्ट. मग अशा ठिकाणी तिच्या मिक्सर, कुकर, फ्रीज, वॉशिंग मशीन या घरात उपलब्ध असलेल्या साधनांचा वापर करणंही मूर्खपणाचं ठरतं.

जेव्हा दोघं नवरा - बायको हॉटेलात जातात तेव्हा नवरा अगदी शिस्तीत व्यवस्थित एका प्लेटमध्ये खरकटं टाकतो, तेव्हा नायिका मॅनर्सबद्दल (शिष्टाचार) बोलल्यावर नायकाचा दुखावलेला पुरुषी अहंकार आपल्याला विचार करायला भाग पाडतो. मग जरी तिचं म्हणणं बरोबर असलं, तरी मग त्यावरून बसता - उठता ऐकवले जाणारे टोमणे दुखावलेल्या त्या पुरुषी मानसिकतेचं दर्शन घडवतात. मग पुन्हा त्याने चांगलं बोलावं - वागावं यासाठी मग तिलाच करावी लागणारी विनवणी, मग लाडानं सॉरी म्हणवून घेणं या सगळ्यात त्या दुखावलेल्या अहंकारी मानसिकतेचं दर्शन स्पष्टपणे दिसतं.

मासिक पाळी या स्त्री संबंधित महत्त्वाच्या असणाऱ्या विषयावरही चित्रपटात जे काही समाजाच्या मानसिकतेत असलेलं मागासलेपण दाखवलंय ते वेदनादायी आहे. सात दिवस वेगळं बसणं, कोणत्याही गोष्टीला हात न लावणं, दूर कोणाच्याही नजरेला पडणार नाही अशा ठिकाणी आपले कपडे वाळत घालणं, तुळशीला हात न लावणं हे सगळे संदर्भ तिथे पाहताना त्रासदायक वाटत असले तरी आजही २१ व्या शतकात ते दिसून येतात हेही सत्य आहे. मासिक पाळी म्हणजे अपवित्र मानणारा वर्गही आहे, हे नाकारणं मग चुकीचं ठरत नाही. अशी असंख्य घरं आजही दृष्टीस पडतात.

आणखीन एक यात प्रकर्षाने जाणवणारी गोष्ट म्हणजे पावित्र्य - अपावित्र्याच्या चक्रात एका स्त्रीच्या गैरहजेरीत दुसऱ्या स्त्रीलाच ही सगळी जबाबदारी अंगावर घ्यावी लागते. पुरुष त्याच्याकडे वेळ असूनही ती जबाबदारी अंगावर घेत नाही. त्याला ही कामे त्याचीदेखील आहेत असं कधी वाटतंच नाही, हे मात्र दुःखद आहे.

या प्रसंगांमध्ये मोलकरणीचं पात्र विशेष ठरतं. तिचं स्वातंत्र्य नायिकेच्या तुलनेत अधिक असलेलंच पाहायला मिळतं. मोलकरणीची वाक्यं त्या दोघींच्या संवादात चपखल बसतात. "मला मुलांचा सांभाळ करण्यासाठी माझी कामं करावीच लागतात. मी मासिक पाळीत असतानाही इतरांच्या घरी जाऊन सगळी कामं करतेच." असं म्हणून ती भूक भागवण्यासाठी गरजेचं असलेलं परिस्थितीचं गांभीर्य रूढींच्या पलीकडे जाऊन आपल्या समोर मांडते.

तसंच यात समाजशास्त्राचा शिक्षक म्हणवणारा, कुटुंब - घर यांसारखे विषय शिकवणारा तिचा नवरा जर स्वतःच इतका मासिक पाळी या विषयाबाबत विचारांनी मागास असेल तर त्या मुलांना कुटुंब आणि समाज याचे धडे तो काय देत असेल यावरच प्रश्नचिन्ह माझ्या मनात निर्माण होतो. तसंच या साऱ्याबाबत स्वतःच्या आईला जेव्हा ती हे सगळं सांगते. तेव्हा "सासरच्यांच्या आज्ञेचं पालन कर. ते म्हणतायत तसंच वागत जा." हे शब्द सामाजिक दबावाला बळी पडलेल्या आपल्या समाजाचं दर्शन घडवतात.

मुलीला लहानपणापासूनच पालक आपली मुलगी म्हणून नाही तर परक्याच्या घरची सून म्हणूनच घडविण्याचा प्रघात निर्माण करत असतात. असंच बसायचं, असंच करायचं, जेवण करता नाही आलं तर नवऱ्याला काय जेवू घालणार, अशीच वागत राहिलीस तर सासरचे काय म्हणतील? हे बोल प्रत्येक मुलीला आजही ऐकावेच लागतात. तिचं शिक्षण हे सासरी मुलांना शिकवण्यासाठी कामी येणं गरजेचं वाटत असतं, बाकी अजून विशेष काही नाही. यात तिने स्वतःसाठी सक्षम व्हावं हा हेतू नसतो तर सासरच्यांकडे गेल्यावर काय? हीच मानसिकता आजही अधिक दडलेली दिसते.

सबरीमालाचा आलेला संदर्भही इथे महत्त्वाचा आहे. नवरा आणि सासरे सबरीमालाचं व्रत करतात. या काळात स्त्रीचं दर्शन आणि स्पर्श चालत नाही म्हणणारे पुरुष तिने बनवलेलं अन्न मात्र मिटक्या मारत खातात. इथे आलेला सबरीमाला मंदिर प्रवेशाचा संदर्भ, ज्या महिलेने व्हिडीओतून आवाज उठवला तेव्हा तिला सहन कराव्या लागणाऱ्या यातना पाहिल्या की सावित्रीबाईंना मुलींच्या शिक्षणासाठी प्रत्यक्षात झेलाव्या लागणाऱ्या दगड - शेणाच्या माऱ्याचा संदर्भ डोळ्यासमोर येतो.

घरातील या सगळ्या जुलमी प्रवृत्तीतून ती नायिका मुक्त होण्याचा प्रयत्न करते, मुक्तपणे विचार करण्याचा प्रयत्न करते तेव्हा पुरुषी अहंकार दुखावला जातो. "तुला घरात राहायचं असेल तर व्हिडिओ डिलीट कर" असा धमकीवजा आदेश नवरा जेव्हा तिच्यावर सोडतो, तेव्हा आजच्या काळातील स्त्री अत्याचाराची - तिचा आवाज सतत दाबून ठेवणाऱ्या सामाजिक मानसिकतेची दाहकता दिसून येते.

ती जेव्हा काम करण्याचं म्हणते, तिला नृत्य शिक्षिका होण्याची संधी मिळते तेव्हा हे आपल्या घराला साजेसं नाही, स्त्री म्हणजे घरातली लक्ष्मी असते. तिने मुलांचा सांभाळ करावा असा सल्ला तिचे सासरोबा तिला देतात. "माझी बायकोही पोस्ट ग्रॅज्युएट होती पण तिनेही काम नाही केलं. मुलांचा सांभाळ केला म्हणून बघ आज सगळी आमची मुलं चांगल्या मार्गाला आहेत." असं सगळं बोलून तिला दाबण्यात येतं. गोड बोलून वेळ पुढे ढकलली जाते. तिच्या स्वप्नांना - पखांना वेळोवेळी छाटलं जातं.

जेव्हा या सगळ्या घटना - हे सगळं रोजचं जगणं तिला असह्य होतं, तेव्हा तिचा संताप त्या ड्रेनेजमधल्या संपूर्ण चित्रपटात थेंब - थेंब करत साठून राहिलेल्या बादलीतल्या दोन्ही पुरुषांच्या तोंडावर फेकून मारलेल्या पाण्यातून व्यक्त होताना दिसतो. फँड्रीतल्या व्यवस्थेवर मारलेल्या दगडाप्रमाणे !

या सगळ्या बंधनातून मुक्त होऊन जेव्हा ती रागारागाने घराबाहेर पडते तेव्हा स्वच्छ निर्मळ वातावरणात चालताना डावीकडे 'डेमॉक्रॅटिक युथ फेडरेशन ऑफ इंडिया' या संस्थेचा एक बॅनर दिसतो. थोडी पुढे चालत नाही तर काळया कपड्यात धार्मिक कार्यक्रमांसाठी देणग्या मागणारे लोक जप करत बसलेले दिसतात...ही दोन्ही चित्रं विरोधाभासी दाखवली असली तरी आजचं वास्तव मांडणारी ठरतात. या दोन्ही गोष्टींत विचारांची तफावत असली तरी समाज हा याच टोकांनी सर्वस्वी बनलेला आहे हे आपल्या ध्यानात येतं. या सगळ्यातून मात्र ती तिच्या स्वप्नांच्या - आकांशांच्याच दिशेने मार्गक्रमण करते.

शेवटी जेव्हा नायकाचा स्वयंपाक घरातला शॉट आणि एक स्त्री असतानाचं दृश्य दाखवलंय तेव्हा सकारात्मक बदल घडलाय असं मनात क्षणात वाटत असताना एक नवा ट्विस्ट इथे दिसून येतो. जेव्हा एक सोन्याने मडलेली वेगळीच स्त्री त्या कोंडलेल्या स्वयंपाकघरातील पेला विसळताना दिसते तेव्हा आपल्या व्यवस्थेचा चेहरा खऱ्या अर्थाने तिथे प्रतिबिंबित होतो. म्हणजेच काय पुरुषप्रधान संस्कृती मान्य असलेली स्त्री त्याला इथे सहज भेटते. मात्र ही संस्कृती अन्यायकारक असून त्यात स्वतःत बदल घडविणारा नवरा मात्र तिला पुन्हा भेटत नाही. याचाच अर्थ बदलाचे वारे सहजासहजी वाहत नसतात, हे त्या शेवटच्या क्षणांतून प्रकर्षाने जाणवतं.

आणि जिथून लग्नापूर्वी नायिकेच्या नृत्याच्या आवडीने चित्रपटाची सुरुवात दिग्दर्शकाने केलेली असते त्याच नृत्यापाशी येऊन शेवट होतो. मात्र वेगळ्या ढंगात - वेगळ्या आवेशात. इथे शूज आणि गाडी चालवत तिने नृत्याच्या तिच्या क्लासमध्ये केलेली एंट्री प्रभावी ठरते. त्या नृत्यातील तिच्या दिग्दर्शनात जी साखळ्यांच्या बंधनात असलेली मुलगी आधी तिने दाखवलीय, ती जेव्हा खुर्चीत मोकळेपणाने पायावर पाय रोवून बसताना दाखविण्यात येते, तेव्हा ते चित्र प्रचंड सकारात्मक आणि आशावादी स्वरूपाचं वाटतं! या चित्रपटात कोणीच खलनायक नाही. मात्र पुरुषप्रधान व्यवस्था या चित्रपटात खलनायकाची भूमिका बजावते. असे एक नाही तर असंख्य आपल्या सामाजिक व्यवस्थेतले संदर्भ जिओ बेबी यांनी आपल्या प्रभावी दिग्दर्शनाने प्रेक्षकांसमोर ' द ग्रेट इंडियन किचन ' च्या माध्यमातून मांडले आहेत. त्यामुळेच हा चित्रपट अनेकांना आपल्या रोजच्या जगण्यातील फ्रेम्सना साचेबद्ध रचनेत कैद करून मांडलेला चित्रपट वाटू लागतो.

तर स्त्रियांनी हा चित्रपट जरूर पाहावाच मात्र प्रत्येक पुरुषाने हा चित्रपट पाहायला हवा. तेव्हाच खऱ्या अर्थाने चित्रपटामागचा हेतू सार्थकी लागेल. आणि मग आपण स्त्री - पुरुष यापलीकडे जाऊन माणूस म्हणून एकमेकांना पाहू लागलो की काय मग जग जिंकलंच. घरातील कामांच्या जबाबदाऱ्या एकमेकांचा आदर करत वाटून घेऊ लागलो, एकमेकांना साथ देत पुढे जाऊ लागलो तर हे सगळे प्रश्न निर्माण होण्याआधीच मग सुटतील की. मात्र या साऱ्या बदलाची अपेक्षित सुरुवात आपल्याला फक्त ती स्वतःपासून करावी लागणार आहे. स्त्री - पुरुष समानतेचे धडे केवळ शाळेतील पुस्तकात, कागदावर न नाचवता अशा चित्रपटांतून पुन्हा पुन्हा चर्चेत आणल्यास हळूहळू का होईना हा अपेक्षित बदल घडेल याची खात्री वाटते.

(चित्रपट अमेझॉन प्राईमवर उपलब्ध आहे.)

मयुर डुमणे,उस्मानाबाद

या चित्रपटातुन एक अत्यंत महत्वाचा विषय प्रभावीपणे मांडला आहे. त्यामुळे या विषयावर आपल्या ग्रुपमध्ये चर्चा व्हावी, ग्रुपच्या सदस्यांनी हा चित्रपट आवर्जून पहावा यासाठी हा विषय निवडला. सोशलमीडियामुळं या महत्वाच्या चित्रपटाकडे अनेकांचं लक्ष वेधलं गेलं. चित्रपटातील भाषा जरी समजत नसली तरी चित्रपटातील दृश्ये बरीच बोलकी आहेत. त्यामुळे भाषा समजत नसताना देखील चित्रपट सहज समजून जातो. वर्षानुवर्ष चालत आलेल्या पुरुषत्ताक व्यवस्थेचं चित्रण चित्रपटात मांडण्यात आलंय. या पुरुषसत्ताक व्यवस्थेने बाईला बंधनातून अडकवून ठेवलंय. तिने लग्न करावं, नवऱ्याला खुश ठेवावं, स्वयंपाक करावा, घर सांभाळावं. या पारंपरिक चौकटीत अडकून पडलेल्या तिला मुक्तपणे फुलताच येत नाही. तिच्या इच्छा, आकांक्षा या पुरुषसत्ताक व्यवस्थेने दाबून ठेवल्या आहेत. रात्री नवऱ्याचे धक्के सहन करायचे, सकाळी लवकर उठायचं, स्वयंपाकाची तयारी करायची, जेवण टेबलवर नेऊन वाढायचं, खरकट उचलायचं, त्यांचं जेवण झाल्यावर मग आपण जेवायचं, डब्बा भरून द्यायचा, भांडी घासायची, धुणी धुवायची. असा हा दिनक्रम. म्हणजे तिला एखाद्या नोकरासारखं राबवून घ्यायचं. तिचा स्वाभिमान वेळोवेळी ठेचायचा. तिची सासू हिला घरचे नियम समजावून सांगते. सासू देखील पुरुषसत्ताक व्यवस्थेची वाहक कशी आहे हेच चित्रपटातुन सांगितलंय. तिला नोकरीचं ऑफर लेटर आल्यावर सासरा म्हणतो नोकरी करायची नाही. माझी बायको पण ma शिकलीय. बघ कशी घर सांभाळतीय. नवऱ्याकडे गेल्यावर नवरा म्हणतो आपलं लग्नाआधीच ठरलं होतं.तू नोकरी करणार नाही. चित्रपटातील दृश्य फार बोलकी आहेत. एकीकडे ती किचनमध्ये सकाळी घाम येईस्तोवर राबतेय तर दुसरीकडे नवरा मस्त व्यायाम करतोय, सासरा खुर्चीवर बसून पेपर वाचतोय. हे आपल्या समाजातील सगळीकडेच कॉमन दृश्य. पण कहर म्हणजे इतकं सगळं करूनही हे पुरुष वरून बायांना आदेश सोडतात. या चित्रपटातील सासऱ्याला चुलीवरचा भात पाहिजे असतो. गॅसवर शिजवलेला भात आवडत नाही. मासिक पाळी, सेक्स या गोष्टींवर खुलेपणाने आपण व्यक्त होत नाही. हा विषय देखील चित्रपटात हाताळलाय. गाडीवरून खाली पडलेल्या नवऱ्याला ती धावतपळत जाऊन उचलायचा प्रयत्न करते तर नवरा तिला झिडकारतो, बाजूला हो म्हणतो का तर तिला मासिक पाळी सुरू आहे. कहर म्हणजे मासिक पाळी सुरू असणारी बायको आपल्याला शिवली म्हणून हा पवित्र होण्यासाठी नदीत अंघोळ करतो. हा नवरा शाळेत शिक्षक आहे. विद्यार्थ्यांना समाजशास्त्राचे धडे देतो. ती फक्त फोरप्लेची मागणी करते तर ते देखील त्या नवऱ्याला सहन होत नाही. घरी जेवण करताना कसलेही नियम न पाळता खरकट टेबलावर सांडणारा नवरा बाहेर हॉटेलमध्ये गेल्यावर मात्र खूप शिस्तीत जेवण करतो. टेबलावर सांडत नाही. असंच तुम्ही घरी का जेवत नाही असं विचारल्यावर हा गडी म्हणतो ते माझं घर आहे मी कस पण जेवेल तू मला नको शिकवू. थोडक्यात चित्रपटात दांभिक पुरुषी मानसिकतेला वारंवार उघड पाडलंय. भांडी धुवायचं बेसिन ब्लॉक झालंय त्यामुळे तिला वारंवार त्रास होतो. ती सतत नवऱ्याकडे प्लम्बर बोलावण्याची मागणी करते. पण हा नवरा याकडे दुर्लक्ष करत राहतो. याला किरकोळ बाब समजतो. तो फक्त स्वतःच्या भावनांचा गरजेचा विचार करतोय. आपल्या बायकोला सॅनिटरी पॅड सुद्धा आणून देणं त्याला मुळावर येतं. शेवटी बेसिनमधलं साठलेलं घाण पाणी ती नवरा आणि सासऱ्याच्या तोंडावर मारते आणि तट घराचा निरोप घेते. ती स्वतःच्या घरी जाते मात्र तिथेही तिला सांगण्यात येतं. माफी माग त्यांची. आणि परत तिकडेच जा. एकूणच पुरुषत्ताक व्यवस्थेत महिलांची घुसमट कशी होतेय हे प्रभावीपणे चित्रपटात मांडलंय. शेवटी ती या सगळ्या पुरुषसत्ताक व्यवस्थेला धुडकावून लावत डान्स क्लास घेते. स्वतःच्या पायावर उभा राहते.हा शेवट भावतो. हा चित्रपट असा आहे की यातील प्रत्येक प्रसंगावर जितकं लिहिलं तितकं कमीच आहे. म्हणूनच प्रत्येकाने हा चित्रपट पाहिला पाहिजे.

कोरोना: वाढती बेरोजगारी व नैराश्य. (भाग-3/3)

2021-04-18T10:48:00.004+05:30

अनिल गोडबोले,सोलापूर

लॉक डाउन, नवीन स्ट्रेन, वाढत जाणारे संसर्गाचे आकडे, लोकांचे होणारे मृत्यू आणि लसीचे राजकारण या गोष्टी एका बाजूला आहेत तर दुसऱ्या बाजूला व्यापार, काम, पैसा करिअर, संधी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आशा.. या बाबतीत उदासीनता येत आहे.

लोक जगले तर व्यापार होईल असं सरकार म्हणत आहे व्यापारी म्हणतात की "कोरोना येईल जाईल पण जी मंदी येईल त्यात कोणीही राहणार नाहीत"

खर काय आणि खोट काय..! काहीच कळत नाही

यामुळे येत आहे प्रचंड निराशा त्याच्या पाठोपाठ येत आहे उदासीनता.. वाढत जाणारे आत्महत्येचे आकडे..

तरुणांच्या देशात तरुण मानसिक दुर्बल होणे ही अत्यंत वाईट गोष्ट आहे..

पण सर्व मित्रांनो आणि मैत्रिणींनो .. आज आपल्याकडे लढण्याशिवाय पर्याय नाही. सरकारला किंवा कोणालाही दोष देत बसलात तर नुकसान जास्त होईल..

काळ कठीण आहे खरा... पण संघर्ष करणे आपल्या हातात आहे.. अजिबात निराश न होता.. मानवी मेंदूने विचार करा.. मानवतेच्या भावनेने विचार करा..

आपण नक्की जिंकू .. हा आत्मविश्वास बाळगण्याची गरज जास्त आहे..

राजकारणी ,मीडिया, व्यवस्था यांचे पूर्णपणे धिंडवडे निघाले आहेत.. न्यायव्यवस्था तोकडी आहे..

आपण आपला मार्ग शोधावा, 'मला असच जगायचं आहे..!'हा हट्ट सोडून नवीन कौशल्य, नवीन ज्ञान, नवीन काम शोधावे..

जीवन अमूल्य आहे.. ते जाणून घेऊन आपण आपला बचाव करणं आणि पुढे जाण आपल्या हातात आहे..

स्वतःला संसर्ग होऊ देणार नाही.. माझ्यामुळे संसर्ग वाढू देणार नाही.. एवढी काळजी घेऊन आजचा काळ आपण काढला तरी येणाऱ्या काळात आपण नक्कीच पुढील जीवन जगू शकतो...

हारा वही जो लढा नहीं.. एवढंच लक्षात ठेवा आणि निराशेतून बाहेर या... दुसर्यानाही मदत करा.. मानवतेचाच विजय होईल याची खात्री मला आहे.

सौरव दुर्गेकार,अमरावती

जगात जेव्हा जेव्हा मोठी संकटे आली होती तेव्हा तेव्हा जुन्या गोष्टी लयास जावून नव्या गोष्टी उदयास आल्या. निसर्गाचा नियमच आहे, “फक्त मजबूत असणारच जगेल (survival of thefittest)”. ज्यांनी काळाशी जुळवून घेतल ते टिकणार ज्यांनी बदल स्वीकारला नाही त्यांना निसर्गाने स्वीकारलं नाही. जर डायनासोर सारखे महाकाय प्राण्यांवर जर वाईट दिवस आलेच नसते तर लहान प्राणी आणि आपण तयार होऊन पृथ्वीवर नसतोच दिसलो.

माझ्या घराजवळील उदाहरण सांगतो,"अनंता दादा जो गेली 5 वर्षे स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यास करत होता त्याने कोरोना आल्यावर आपल्याला नोकरी मिळणार नाही हे समजताच गुरांच्या पौष्टिक खाद्याचा छोटासा व्यवसाय सुरू केला, त्यात यश मिळवून आज त्याने स्वतःच पक्क घर पण बांधलं. जर कोरोना आलाच नसता तर त्याला समजलच नष्ट की रोजगाराचे अन्य मार्ग पण आहेत. त्याने आमच्या गावाची गरज ओळखली की गावात हे हे उपलब्ध नाही हे उपलब्ध करून देवू...”

नैराश्य, त्याच्यासाठी ज्याने आलेल्या संकटाला आपला शेवट समजला, पुनर्जन्म, ज्याच्यासाठी ज्याने संकटाला सामोरे जाण्याची तयारी दाखवून नवीन संधी निर्माण करून संधीच सोनं केलं त्यांच्यासाठी.

बेरोजगारी नक्कीच वाढली. माझा मामा, ज्याच एक उपहारगृह आहे, पूर्वी त्याच्याकडे कामाला 13 माणसे होती, तेच कोरोणा नंतर 5, माणसांना द्यावा लागणारा पगार कमी झाल्याने कमाई खूप वाढली. जी पाच उरली आहे त्यांना चांगला पगार आहेच पण ज्यांना काम सोडावं लागलं त्यांच्या पोटावर पाय. मामा आणि असेच अनेक उद्योजक, दुकानदार तरी काय करणार, आता जास्त लोकांची गरज नाही म्हणून त्यांना काढावच लागेल.

जे काही होत ते चांगल्यासाठीच होत, या दृष्टीने बघितलं तर सगळ्यांना अशक्य वाटणारं ऑनलाइन शिक्षण या कोरोनाने आणून दाखवील, या क्षेत्रात जुन्या नोकऱ्या गायब करून नवीन नोकऱ्या आल्या. शाळेचं उदाहरण बघितल तर, घंटा वाजविणाऱ्या मामाच्या जागी आता एसएमएस वर remainder पाठवणे हे एक काम आलं, साफसफाई करणे याच्या जागी फाईल्स आणि व्हिडिओ जंक काढून व्यवस्थित बॅकअप तयार करणे, म्हणजे आताचं सफाईच काम बनलं. असच सगळ्या कामा कडे बघता येईल.

तरुण नेहमी शोक व्यक्त करायचे की जुने लोक नोकरीवरून. निघणार नाही तर आम्ही नोकरी करणार कोठे? घ्या तुमचं काही काम कोरोना ने करून टाकलं. नवीन जगाला लागणारे नवीन कौशल्य शिका, नाहीतर काही खर नाही ब्वा….

संगीता देशमुख,वसमत

कोरोना हा आजार किती वास्तव आहे,हे माहीत नाही,परंतु त्याच्या आधारावर देशात जे राजकारण सुरू झालंय ते मात्र अत्यंत जीवघेणे आहे. आज आजूबाजूला परिस्थिती एवढी भयावह झाली की,आता जिवंत राहण्यासाठी माणूस धडपडतोय.कोरोना हा आजार किती वास्तव आहे,हे माहीत नाही,परंतु त्याच्या आधारावर देशात जे राजकारण सुरू झालंय ते मात्र अत्यंत जीवघेणे आहे. आज आजूबाजूला परिस्थिती एवढी भयावह झाली की,आता जिवंत राहण्यासाठी माणूस धडपडतोय.

वास्तव हे आहे की,मागील काही वर्षांपासून देशात नोकरभरतीच नाही.वाढती लोकसंख्या आणि शासनाची उदासीनता पहाता आजचे शिक्षण हे वांझोटे झाले आहे. त्यातून तरुणांच्या हाताला रोजगार मिळेल,याची शाश्वती आजचे शिक्षण देऊ शकत नाही. समाज माध्यमातून तरुणांना अनेक सल्ले देण्यात येवू लागले की,नोकरीच्या मागे न लागता व्यवसाय शोधा. मग तरुणाई काहीतरी व्यवसाय शोधात फिरू लागले. तरुणाई इतकी गोंधळलेली की,कोणता व्यवसाय सुरू करायचे म्हटले तर पुरेसे भांडवल नाही, भांडवल जमा केले तर त्याची शाश्वती नाही.सरकार उठसुठ हे विक,ते विक सुरू आहे. त्यातूनही अनेकांच्या नोकऱ्या गेल्या,ज्यांच्या टिकल्या ते अर्ध्यावर आले. यात कहर म्हणजे, कोरोनाचे जागतिक संकट! तरुणांची होती नव्हती आशा या कोरोनाने हिरावून घेतली. तरुणांचे स्वप्न पहाता पहाता कोसळलीत. तरुण नैराश्याच्या खाईत इतके कोसळले की,तरुणांच्या आत्महत्या वेगाने वाढल्या. ते मानसिक रुग्ण होण्याचीही प्रमाण प्रचंड वाढले. तरुणांचीच बेरोजगारी हा प्रश्न नाही तर,अनेक कमावते हात याकाळात घरात लॉकडावून झाले. घरातील पोटे लॉकडावून झालीत. देशात अशी अवस्था असताना आजही सरकार लक्ष न देता निवडणुका,राजकारण यालाच प्राधान्य देत आहे. देशातील वाढती बेरोजगारी,जनतेची हतबलता,नैराश्य,हे सगळे जाणीवपूर्वक जनतेपासून लपवून जनतेची दिशाभूल केली जात आहे.

कोरोनाच्या काळात शाळा, महाविद्यालये बंद!ऑनलाइन शिक्षण हा फक्त दिखावा ठरला. सामान्य पर्यंत एकही दिवसाचे शिक्षण पोहोचलेच नाही. कारण अजूनही अशा अनेक लोकांकडे स्मार्ट फोन नाहीत आणि काहीजणांकडे आहेत त्यांच्याकडे तेवढा डेटा नाही.अनंत अडचणीतून देश जात आहे. देशात उत्तम शिक्षण(स्वावलंबी बनवेल असे) आणि प्रत्येकाच्या हाताला काम कसे मिळेल, याचे नियोजन शासनाने करायला हवे,अन्यथा देशात तरुणांचे नैराश्य व त्यातून होणाऱ्या आत्महत्या हा कोरोनापेक्षाही भयानक समस्येला देशाला सामोरे जावे लागेल. कोणत्याही सरकारचे आजची तरुणाई हे प्राधान्य असायला हवे. आज कोरोनापेक्षाही सवंग राजकारणामुळे देशाची अवस्था आतून पोखरलेली आहे.

कोरोना: वाढती बेरोजगारी व नैराश्य. (भाग-2/3)

2021-04-18T10:40:00.001+05:30

प्रविण दळवी,नाशिक

कोविड-१९ महामारीमुळे जगासमोर अभूतपूर्व संकट निर्माण केले आहे हे संकट अनेक पातळ्यांवर आहे. वैद्यकीय, आर्थिक, सामाजिक, मानसिक अशा विविध पातळ्यांवर मानवजातीसमोर संकट उभे राहिले आहे. कोविड-१९ महामारीचा प्रसार रोखण्यासाठी बहुतांश देशांनी लॉकडाऊनची उपाययोजना केली आहे. कोविड-१९चा प्रसार रोखणे हे यामागचे मुख्य उद्दिष्ट आहे मात्र लॉकडाऊनमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसला आहे. उद्योग-व्यवसाय ठप्प झाले आहेत. आर्थिक व्यवहारच थांबल्यामुळे किंवा फारच कमी प्रमाणात सुरू असल्यामुळे त्याचा विपरित परिणाम मनुष्यबळावर झाला आहे. कोविड-१९च्या संकटामुळे जगभरात बेरोजगारीचे प्रमाण प्रचंड मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे त्यामुळे आणखी एक नवे संकट उभे राहिले आहे. काही रोजगार आतापर्यतच्या कालावधीत गेले आहेत, तर काही रोजगार आगामी काळात जाणार आहेत. कोविड-१९ महामारीला रोखण्यावर सध्या सर्वच सरकारांचे लक्ष केंद्रित झाले आहे. याचा परिणाम अर्थव्यवस्थेचे चक्र मंदावण्यात झाले आहे. अलीकडच्या काळात भारतात आणि जगभरातदेखील हळूहळू लॉकडाऊनमधून बाहेर येत अर्थचक्राला चालना देण्याचे प्रयत्न सुरू झाले आहेत. मात्र अजूनही कोविड-१९चे गांभीर्य मोठे आहे त्यामुळे ही दीर्घकालीन लढाई आहे. दुर्दैवाने नकळत या सर्व घटकांचा दीर्घकालीन मोठा परिणाम समाजातील कमजोर घटकांवर झाला आहे त्यांच्यासमोर आगामी काळात मोठे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. या सर्व परिस्थितीत मानसोपचार सेवा योग्यरितीने उपलब्ध होणे आणि त्यांचा सर्वसामान्यांना योग्य तो प्रतिसाद मिळणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

मीकवी,मंगळवेढा,सोलापूर

ह्या रोगराईला सामोरे जात असताना कित्येकांना आपला जीव गमवावा लागला तर कित्येकांना आपला रोजगार गमवावा लागला.मी स्पर्धा परीक्षा करणाऱ्या उमेदवारांपैकी एक आहे.खरं तर या स्पर्धेत जागा असतात 250 आणि उमेदवार असतात 4 लाख 50 हजार.उरलेल्या 4 लाख 49 हजार 750 उमेदवारांचं काय होईल...? आता ह्या सुशिक्षित बेरोजगार विद्यार्थ्यांना रोजगार कुठून उपलब्ध व्हायचा....

दुसरा मुद्दा :- प्रधानमंत्री कौशल्य विकास योजनेअंतर्गत मुलांना प्रशिक्षण दिलं गेलं पण ते खरंच योग्य आणि दिशादर्शक होत का...? हा प्रश्न मुळात मला सतावतो.

कोरोनाच्या काळात ना परीक्षा झाल्या ना कोणता रोजगार भेटला... मग आपलं जीवन जगायचं कस हा प्रश्न वारंवार आजच्या युवकाला पडतो....खरं तर याच प्रभाव उभरत्या भारतातील युवकावर पडत आहे.ना रोजगार उपलब्ध ना रोजगारक्षम मार्गदर्शन वा शिबिर.

वाढतं नैराश्य :- जर रोजगार नसेल तर प्रत्येकजण तणावाखाली येणार हे साहजिकच आहे.आजचे युवक म्हणजे वय 18 ते 35 च्या आतील सर्व जण नैराश्याने जगत आहेत....एकीकडे कोरोना तर दुसरीकडे कोरोनाच्या प्रभावाने कमी होत असलेल्या नोकऱ्या.नैराश्याची अनेक कारणे येतात परंतु बेरोजगारी हे प्रमुख कारण आजकाल दिसत आहे.यावर उपाय सापडेल अस मला वाटत नाही...२०२७ पर्यंत भारत लोकसंख्या बाबतीत जगात एक नंबर होईल तेव्हा बेरोजगारी अजून कोणत्या थरापर्यंत जाईल हे अंदाजही लावू शकत नाही.

शुभम देशमुख,नांदेड़.

कोविड-१९ महामारीमुळे जगासमोर अभुतपुर्व संकट निर्माण झाले आहे. या महामारीमुळे आनेक क्षेत्र माघे पडले आहेत. आनेक बाबींवर याचा गंभीर असा परिणाम दिसून येत आहे, ज्यामध्ये आर्थिक, मानसिक, वैधकीय, सामाजिक आशा आनेक बाबी आहेत. मानवजातीसमोर एक मोठे संकट उभे राहिले आहे.हे संकट रोखण्यासाठी वेगवेगळ्या देशानी वेगवेगळी उपाययोजना केली आहे पण बहुतांश देशांनी लॉकडाउनची उपाययोजना केलेली आहे. लॉकडाउन मुळे कोविड-१९ चा प्रसार रोखण्यास मदत तर होत आहे परंतु आर्थिक द्रश्ट्या आनेक देश मागे पडले आहेत. याच लॉकडाउनमुळे जागतिक आर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसला आहे. आनेक उद्योग-धंदे थांबले आहेत काही तर बंद पण पडले आहेत. उद्योग-धंदे बंद पडल्यामुळे किंवा जे सुरु आहेत ते खुप कमी प्रमाणात सुरु आहेत त्यामुळे बेरोजगारी पण मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे.

बेरोजगारी वाढल्यामुळे खुप जणांना नैराश्य आले आहे. त्याचा परिणाम आत्महत्येच्या प्रमाणावरदेखिल झालेला आहे. त्यामुळे आनखी एक मोठे संकट आपल्या पुढे उभे टाकले आहे. आता सर्वसामान्य माणूस जीव वाचवणार की आपली उपाजिविका वाचवणार काही कळत नाहिये. या संकटा मुळे पुर्ण मानवजाती खचली आहे. आपण सर्वानी मिळुन या संकटाला सामोरे जा लागेल. नियम पाळुनच आपल्याला या कोरोनाला टाळता येईल.

कोरोना: वाढती बेरोजगारी व नैराश्य. (भाग-1/3)

2021-04-12T12:14:00.003+05:30

शिरीष उमरे,नवी मुंबई.

जानेवारी २०२० ला अंतर्देशिय विमान प्रवासी कोरोना भारतात घेवून आले. तेंव्हापासुन आज १६ महिने झालेत, कोरोना थैमान मांडतोय सगळीकडे... ह्या पाचशे दिवसात सगळी उलथापालथ झाली आहे देशात...

२०१४ च्या मध्यापासुन धार्मिक उन्मादाचा उगम मागिल सात वर्षात त्सुनामीचे रुप धारण करुन थयाथया नाचतोय संविधानाच्या छातीवर... भस्मासुरासारखी गत झाली आहे मतदारराजाची !! वणवा पेटतो तसे सगळीकडे आग पसरत चालली आहे. त्यात चुकीचे राजकिय निर्णय पेट्रोल सारखे काम करत आहेत... हा भडका आता सगळ्यांना भाजत चालला आहे.

नोटबंदी व जीएसटी ह्यासारखे अवकाळी घेतलेल्या निर्णयाची अंमलबजावणी म्हणजे माकडाच्या हातात कोलित दिल्यासारखे झाल होतेे. कित्येक करोडो छोटे व्यवसायी, उद्योजक व सेवा पुरवठादार ह्यांची अर्थव्यवस्था कोलमोडुन पडली होती. नविन नोकरभरती तर सोडाच, जुन्या स्टाफची छाटणी सुरु झाली होती.

ह्यातच एनपीए माफीच्या माध्यमातुन काही ठराविक कार्पोरेट घराण्यांना फायदा पोहचवुन बँका मोडकळीस आणल्या गेल्या. सामान्य लोकांना कर्ज मिळणे तर दुरच, त्यांच्या कष्टाच्या बचतीच्या ठेवी धोक्यात आणुन टाकल्या. लघुउद्योग संपुष्टात येत गेलेत. सरकारी नियंत्रणातल्या कंपन्या विकण्याचा सपाटा लावलाय त्यातुन खाजगी क्षेत्राला फायदा पोहचवणे व आरक्षण संपवणे अशी दुहेरी कुटनिती अंमलात येत आहे.

शेतकरी, आदिवासी व मजुर वर्गाला जगणे मुष्कील करणाऱ्या पॉलिसी संसदेत पाशवी व अनैतिक मतदानाने मंजुर करवुन अर्थव्यवस्थेच्या कबरीवर शेवटचा दगड ठेवण्यात आलाय.

ह्या सगळ्या अराजकतेत कोरोना ही आंतराष्ट्रीय आपदा आली. केंद्र सरकार व राज्य सरकारने ह्याचा योग्य फायदा उचलुन लॉकडाउन च्या शस्त्राचा वापर करुन बेरोजगारीचा पहाड तात्पुरता झाकण्यात यश मिळवले.

लॉकडाउनच्या काळात झालेल्या मानवी हक्काची ऐशीतैशी व करोडो मजुरवर्गाची पायपीट हृदय पिळवटुन टाकणारी होती. एक वर्ष आख्खी भारतीय जनता घरी बसवुन ठेवली होती. -२३ ही जीडीपी ची निगेटिव ग्रोथ ह्याचेच ध्योतक आहे...

कोरोनाचा मृत्युदर १% सुध्दा नाही आहे. ह्यापेक्षा दहापटीने जास्त मृत्युदर असणारे रोग भारतात आहेत त्यावर मुलभुत आरोग्य सुविधा कुठलेच सरकार पुरवत नाही. आर्थिक अंदाजपत्रकात आरोग्य व शिक्षणावर असलेली तुटपुंजी व्यवस्था व त्यात सरकारी यंत्रणेचा प्रचंड भ्रष्टाचार ह्यामुळे जागतिक पातळीवर १९६ देशाच्या यादीत १६४ वा नंबर आहे आपल्या देशाचा. हे सगळे दारिद्र्य लपवण्यासाठी जनतेला वेठीस धरणे सुरु आहे.

कोरोना वर आरोग्य सुविधा पुरवण्यासाठी सरकार जवळ ना पुरेसा मेडीकल स्टाफ आहे ना हॉस्पीटल बेड...ना आवश्यक औषधी ना वेंटिलेटर्स ... त्यातच महागाई चे जनतेला रोजचे झटके !!

आरोग्य व शिक्षणातील खाजगी क्षेत्रे तर जबरीची वसुली करुन राहिली आहे जनतेकडुन. मिडीयाद्वारे कोरोनाची प्रचंड भिती निर्माण करुन बेरोजगारी ह्या महत्वाच्या मुद्द्या वरील लक्ष वळवण्यात सरकारी यंत्रणेला यश मिळाले आहे. पण ही तात्पुरती थोपवणूक भयंकर रुप धारण करणार ह्यात शंकाच नाही.

सध्याचे बेरोजगार तरुणवर्गाचे नैराश्य त्यांना आत्महत्येसाठी प्रवृत्त आहे. प्रचंड प्रमाणात लोक डीप्रेशनचे बळी पडत आहेत. ह्यातुन त्यांना सावरणे गरजेचे आहे. आज मुठभर सधन लोक सोडले तर ९०% भारतिय आर्थिक चणचणीला सामोरे जात आहेत.

ह्यात वेळेवर योग्य उपाययोजना केल्या गेल्या नाहीत तर भविष्यात जनक्षोभातुन गृह युध्द व गुन्हेगारीत नियंत्रणाबाहरील वाढ आणि नंतर हुकुमशाही सारख्या अरिष्टके नाकारता येणार नाहीत.

लोकशाही जिवंत ठेवण्यासाठी व कोरोना संपवण्यासाठी आणि देशाला पुर्वपदावर नेण्यासाठी एकजुट महत्वाची... पुढील ३ वर्षे देशासाठी खुप महत्वाची !!! जागते रहो ....

किरण पवार,औरंगाबाद.

सध्या कोरोनामुळे एक गोष्ट फार विचित्र झालेली पहायला मिळते आहे, ती म्हणजे नैराश्य येणं. नैराश्य येणं आणि त्याविरोधात मानसिक लढा देणं हे एका मर्यादेपर्यंत आधी बऱ्यापैकी सहज वाटतं होतं. परंतु कोरोनामुळे गोष्टी अशा काही बद्दलच्या की, पुढे दिसू लागणारी प्रत्येक शाश्वत गोष्ट अंधारात दिसू लागली किंबहुना नाहीशीच झाली. थोडक्यात यात करियरचा एखादा महत्वाचा टप्पा असेल, एखाद्या व्यवसायाचा जम बसवणं असेल, काहींच्या ठराविक स्पर्धा परिक्षा असतील, वा इतर विविध गोष्टींचा यात समावेश येतो. काही गोष्टी अशाही घडत आहेत की, अनेकांना दोन वर्षांच शिक्षण थेट ऑनलाईन मिळून नंतर त्यांच कॅम्पस इंटरव्हू, नंतर सिलेक्शन आणि थेट काम भेटलं तर वर्क फ्रॉम होम. कुठेतरी आपण आधीपासूनच अशा अचानक आलेल्या बदलाला सामोरे जाण्यासारखे नव्हतोच, आत्ताही अनेकांची ती मनस्थिती तयारच नाही होतं. नैराश्य यायला कारणीभूत ठरलेल्या ठराविक गोष्टींपैकी एक गोष्ट म्हणजे, अनेकजण आज सर्वांसोबत, सर्वांमधे असूनही एकटे पडले आहेत. त्यांना त्यांच्या एकटेपणाची चाहूल आहे पण ती उलगडून दाखवता येत नाहीये. आपण माणूस म्हणून अनेकदा दिखाव्यांना अधिक महत्व देतो, ज्याने गोष्टी आपल्याच आंगलट येतात; आणि हे कोरोनाकाळात अनेकांचं झालं आहे. आज बेरोजगारी वाढलेली आहे तरीदेखील आम्हाला यासारख्या महत्त्वाच्या विषयावर पाठ फिरवायला अधिक आवडतं. कारण इन्स्टाग्राम रिल्स आनंद द्यायला सोबत आहेतचं की! मुळात आपण कोरोनामुळे व्यवस्थापन, नियोजन, आयुष्यात तयारीत रहाव्या लागणाऱ्या करियरसाठी इतर प्लॅन्सची अशी कुठली तसदीच घेतलेली नाही. बेरोजगारी कुणा एकाच्या अमुकतमुक निर्णयाने तयार झाली असं नाहीये, बेरोजगारी वाढीस लागायला अनेक घटक जबाबदार आहेत असं मला वाटतं. आणि राहिला प्रश्न नैराश्यातून बाहेर पडायचा तर ते आपण साध्य करू शकतो फक्त थोडासा खंबीरपणा मनाला जाणवून देण्याची गरज आहे. तुर्तास इथेच थांबतो, धन्यवाद!

सौदागर काळे,पंढरपूर.

जवळपास दीड वर्ष झाले कोरोना हा आजार आपल्यात आहे.सध्या तो जास्तच वेगाने आपले साम्राज्य तयार करतो आहे. त्याच्या या शक्तीपुढे जगातील अणवस्त्रधारी देश सुद्धा नांगी टाकत आहेत.त्याने सर्वांची अर्थव्यवस्था खिळखिळी केली.तहान लागली की विहीर खोदण्याचा प्रकार करावा तशाप्रकारे सर्व देशांतील सरकारांनी आरोग्य व्यवस्थेकडे लक्ष देण्याचा चंग बांधला.पण तो किती तकलादू आहे याचा आपण रोज मीडियाद्वारे तमाशा पाहतो आहे.आता कोरोना वर लस आली.लसीकरण चालू झाले.या पार्श्वभूमीवर आपल्या राज्याचा विचार केला तर केंद्र-राज्य , सत्ताधारी-विरोधक यांच्या भांडणात केव्हाही राज्याची परिस्थिती हाताबाहेर जाईल की काय! असे चित्र उभे राहत आहे.

उद्या कोरोना जेव्हा जाईल तेव्हा त्याने किती हानी केली याच्यापेक्षा त्याने आपल्या या व्यवस्थेप्रती आपले कितपत डोळे उघडले,हे अनुभवणे खरं महत्त्वाचे ठरणार आहे.

मानवाच्या मूलभूत गरजांपैकी अन्न ही जगण्या-मरण्याच्या अस्तित्वाची गरज आहे. वस्त्र,निवारा,आरोग्य व शिक्षण या गरजा पोट भरल्यानंतर येतात.तरीपण या साऱ्या गरजांची पूर्तता होण्यासाठी या व्यवस्थेत आपण धडपडत असतो. अशावेळी योग्य वयात काम मिळणे खूप गरजेचे आहे.ते मिळत नसल्याने खुपजण नैराश्यात जीवन जगत आहेत.कोरोना येण्यापूर्वी आपल्या देशात बेरोजगारी व त्याच्या मुळे लोक नैराश्यामध्ये जाण्याचे प्रमाण होतेच.हे नाकारून चालणार नाही.फरक एवढाच होता तेव्हापर्यंत ते पद्यावर अंधूकपणे दिसण्याची व्यवस्था सरकारने केली होती ती आता कोरोनाने हातामध्ये सूत्रे घेताच पडद्यावर स्पष्टपणे दिसू लागले. कोरोनापूर्वी नवा रोजगार मिळावा म्हणून काम करण्यासाठी तरुण वर्ग प्रतीक्षेत आहे.

आता कोरोना काळात अर्थव्यवस्था बेजार झाल्याने जे रोजगार होते ते सुद्धा जात आहेत.ज्यांचा रोजगार जात आहे, तो वर्ग कौटुंबिक जबाबदारीचे ओझे वाहणारा आहे.ज्याच्यावर अख्खे कुटुंब अवलंबून आहे. जॉब नसल्यामुळे लग्न न होणाऱ्या तरुणाईपेक्षाही हा वर्ग सर्वात जास्त नैराश्यात असणार यात शंका नाही.या कोरोनाच्या काळात जे असंघटित क्षेत्रात काम करत होते.त्यांचे रोजगार गेले. सुरुवातीच्या लॉकडाउनच्या काळात रस्त्यावरून घरी चालत जाणारे लोक पाहिले की अजूनही ते विचलित करून जातं. त्यांनी ते अनुभवलं.आजही ते पोटाला चिमटा काढत येणाऱ्या दिवसाला सामोरे जात आहेत.

हे कधीपर्यंत चालेल.माहीत नाही.उद्या कोरोना या जगातून जाईल सुद्धा.पण बेरोजगारीवर राज्यकर्ते लस तयार करतील का! याचे सध्यातरी उत्तर नाहीच. त्यामुळे आपण नैराश्याला सोशल डिस्टिंग प्रमाणे सध्यातरी दूर ठेऊनच जगूया.यातच भले आहे.

वसुंधरा सुंदर राहिली नाही

2020-10-13T08:46:00.009+05:30

गजानन घुंबरे,परभणी

कधीकाळी नैसर्गीक साधनसंपत्तीने संपन्न ,तिला पुरक जैवविविधता यांना आश्रय असणारी व आतापर्यंत तरी एकमेव असणारी सजीवसृष्टी म्हणजे ' पृथ्वी ' अर्थात वसुंधरा.या पृथ्वीवर आतापर्यंत बरेच युग झाले, उलथापालथ झाली. पण यादरम्यान तीची जी हानी झाली नाही , ती मात्र ( मानवी उत्क्रांतीचा सिंद्धात थोडा वेळ सोडला तर कुठून तरी एलीयन रुपी आलेल्या ) मानव नावाच्या स्वार्थी प्राण्याने हळू हळू भक्कास केली. एलियन यासाठी म्हणतो कि, मानव सोडून इतर सर्व जीव निसर्गाचे मित्र आहेत. त्यामुळे पृथ्वीवरिल नैसर्गीक समतोल राखल्या जायचा व जातो.या भुतलावर फक्त मानवालाच फक्त घ्यायचे कळते.ओरबाडणे, हिसकावणे, निचरा करणे एवढचं त्याला जमतं. मग मानव समुहातील त्याच्या सारख्या हाडामासाच्या व्यक्तीसोबत त्याचा हा व्यवहार तुम्हाला पहायला मिळेलं.

आता हेच पहा पृथ्वीला सुंदर ठेवण्यात खरा वाटा असणारे, तीला सजीव ठेवणारे पाणी ज्याच्यावर सर्वांचा हक्क आहे. मानवाने केलेल्या बेसुमार , अमाप वापराने निसर्गहानी करण्यास कारणीभूत ठरलायं. जमीनीवर उपलब्ध साठे कमी पडले म्हणून पाचशे फुट खोलीवरून उपसा केला.मानवाच्या या कृत्यांने जमीनीच्या वरच्या भूस्थरात पाणी न राहील्याने झाडे नष्ठ झाली व होत आहेत. यामुळे हिरवळ कमी झालीयं, वाळवंट वाढलेत. जमिनिच्या आत ५० फुटांपर्यंत पाणी निचरा होण्यासाठी एक वर्षाचा कालावधी लोटतो. त्याखाली दोनशे फुटांपर्यंत जाण्यासाठी ५०ते १०० वर्ष जातात. कधी कधी आपण एखाद्या नवीन घेतलेल्या ५०० फुट बोअरवेलला लागलेले पाणी तीनशे वर्ष जुने असु शकते. पण त्याचे ते आपल्याला काय? तहान भागली ना बस्स ! आपल्या या वागण्याने निसर्ग समतोल मात्र बिघडला. जमीन कोरडी पाडली, झाडे वाळली, पाऊस कमी झाला आणि पाणीचं कमी झाल्याने जैवविविधतेचा पृथ्वीचा दागिना लुप्त होण्याच्या मार्गावर आलायं.

आपल्याला फक्त घेता येत देणं जमतंच नाही.आपल्या अन् दुसऱ्याच्या हिश्याचेही घ्यायचे. घेतानाही बेमाप घ्यायचं मग त्याची किंमतही कळत नाही. मानवाने तयार केलेल्या पाणी मोजण्याच्या पर्जन्यमापकात जेंव्हा १०० मिमी पाऊस पडतो ना त्यावेळी १० लाख लिटर पाणी १०० गुंठ्यात पडलेलं असत. असे एक दोन पाऊस पडल्यावर ते पाणी वाहत त्यातील फक्त १०% पाणी जमिनीत मुरल्या जातं.३०% वाफ होते तर उर्वरीत नदी व शेवटी समुद्रास मिळतं.

यातील मुरलेलं पाणी उपसा करताना आपण हे भान विसरतो कि किमान आपल्या गरजे इतके तरि पाणी भूगर्भाला आपण परत दिलयं का? आपण किंमत असणाऱ्या वस्तुंच मोजमाप करतो . त्याचप्रमाणे सृष्टीला सजीव ठेवणाऱ्या पाण्याचे मोजमाप करण्यास शिकलो तर निसर्गाची अनमोल देण असणाऱ्या पाण्याची किंमत कळेल .

आपल्या गरज इतके निसर्गा कडून हवं असेल तर परत देण्यास शिकावं लागेल ,उपशा इतके पाणी जमिनीत मुरवावे लागेल , एक झाड तोडण्यापूर्वी दोन आधी जोपासावी लागतील .तरचं समतोल साधला जाईल अन्यथा या वसुंधरेला कुरुप करत दुसऱ्या सजीव सृष्टीचा शोध घेत स्वार्थी ( सुरुवातीस एलियन यासाठी म्हणालो) मानव एके दिवशी निघून जाईल आणखी एखाद्या वसुंधरेला बेचिराख करण्यासाठी .

बलात्कार आणि त्यावरील घाणेरडे राजकारण..

2020-10-12T18:50:00.005+05:30

करिश्मा डोंगरे,पंढरपूर

जाती कशाला उकरून काढता.गुन्हा हा गुन्हाच असतो.आणि गुन्हेगार कोणत्याही जातीचा असला तरी तो गुन्हेगारच असतो.असले भंपक युक्तीवाद करणार्या,वरून सात्वीकतेचे भजन आणि आतुन जातीच्या वर्चस्वाचा तमाशा करतात.उच्चवर्णिय पुरूषी मानसिकतेमुळे दलित स्रीचा शरीराचे लचके तोडण्याची वृत्ती कमी होण्याची चिन्हे दिसत नाहीत.जातीच्या विखारातून कोवळया कळ्यांना चुरगळनारा कुसंस्कृतीच्या कणाकणात भरला आहे.पीडितेचा जबाब नेहमी दाबला जातो.परंपरेने चालत आलेले आरोपींना जातिनिहाय संरक्षण.अत्याचार झालाच नाही,असे सांगण्यासाठी प्रशासनाचा वापर केला जातो.धडक पोलिस पुरावेच नष्ट करतात,हे कसले मोठे राजकारण म्हणावे लागेल.माध्यमानांही त्यांच्यापर्यंत पोहचू देत नाहीत,याला काय म्हनायचं?यामुळेच त्यांची नियत सिद्ध होतेय.

आईसोबत गवत काढण्यासाठी गेलेल्या मुलीची कसली कपडे असतील ओ?आणि त्यांना धड जेवनाचा रोज प्रश्न पडत असेल,तिच्याजवळ कसला आलाय मोबाईल?उगीच मनाच बडबडून मुलींना दोषी नका ठरवू.ती साधी सरळ मुलगी तिने कोणाच काय वाईट केले.एवढी कसली जातीयता आणि राजकारण?

कधीही असले करण्याअगोदर किंवा वाईट नजरेने बघान्याचं धाडस नाही झाले पाहीजे,असे प्रशासन हवं आहे की,डायरेक्ट निकालचं लागला पाहीजे.खाकी वर्दितल्यांनी पकडायचं नाही किवा तारखेवर तारीख मिळन्याची वाट न बघता,त्यांच वरचं तिकीट काढले पाहीजे.आपल्या घरातील स्रीयांना हेच शिकवा की, एखाद्याच तोंड कसे फोडायचे आणि हात पाय कसे मोडायचे.गरिबाची मुलगी असो किवा मुख्यमंत्र्याची मुलगी ही मुलगीच असते.स्वत:च्या घरातली मुलगी रडताना कसे लगेच वाईट वाटते,तसेच दुसर्यांच्या मुली काय रस्तावर पडलेत काय?रडत बसायला.जात बघून मानसाचं जनावरं बनू नका.माणुसकी हाच आपला धर्म आहे.आमच्या हातात कोणी मेणबत्या दिल्या तेव्हाच तलवार दिली असती तर,आज तोंड वर करून कोणी बघितले पण नसते.

वृषाली वाघ,मुंबई

आपल्या भारतात बलात्कार हे काय नवीन कृत्य नाहीये.... अनेक वर्ष हे असले क्रूर कृत्य होत आहेत....रोज बातम्यात एक न एक तरी असली बातमी असते परंतु आपणच त्याला दुर्लक्ष करतो.... जो पर्यन्त पीडित व्यक्ति (मुलगी किंवा मुलगा) सोबत काही राक्षसा ने केल्या प्रमाणे कृत्य होत नाही किंवा राजकिय नेत्यांना, पक्षांना त्याचा काही लाभ नाही भेटत तो पर्यन्त ना न्यूज मीडिया ना सोशल मीडिया मध्ये त्याचा विषय येत....

आपल्या सारख्या सर्व सामान्य लोकांचा कानावर आपल्या ओळखी मधील अशी एखादी बातमी सहजासहजी ऐकला नाही भेटत कारण मिडल क्लास वर्ग कधी ही कोर्ट किवा पोलिस ठाण्यात जाऊ इच्छित नाही.... ह्याला देखील कारण आहे आपल्या देशात ला राजकारण आहे... कारण कधी एखादी घटना गंभीरतेने लक्ष ओढून घेत असल तर... राजकीय लोक पीड़ित व्यक्ति चा घरी जाऊन फोटो काढून मोकळे होतात...... त्या घटनेचा 4 - 5 वर्षात निर्णय (कोर्टात) लाऊन विसरून जातात...... परत अशी गंभीर घटना होऊ पर्यन्त ....

एखाद्या घटनेचा बोध घेऊन सरकारने, राजकिय पक्षाने, मीडियाने पुढाकार घेऊन लक्ष देऊन जर काम केल आणि एखादा गंभीर कायदा (न्यायालयात) बनवला तर अशे कृत्य करणार्‍याना, करायचा आधी हजारो वेळा विचार करावा लागेल.....

आणि आपन आपल्या जाग्या वर राहून आपल्या पुढचा पीढ़ी ला, समोरचा व्यक्ति ची मदत आणि इज्जत करायची शिकवण दिली तरी देशात असल्या घटना कमी होतील....

अनघा नंदाने

दिवस पहिला: अरे बातम्या पाहिल्या का? खूप वाईट झालं बिचाऱ्या त्या मुलीसोबत.

दिवस दुसरा: काय चाललय काय आपल्या देशांत? तिची बाँडी परस्परच जाळली पोलिसांनी. हे पोलिस गुंड झालेत. आता कुठे गेली मिडिया, कुठे गेले विरोधी पक्ष?

दिवस तिसरा: काय नौटंकी चाललीये देशांत.... ती ABP वाली आणि तो पप्पू.... नुसता पब्लिसिटी साठी चाललाय हा खेळ...

दिवस चौथा: काय राव चार दिवस झाले तेच तेच, मस्त पिक्चर लाव एखादा... बोअर झालंय, तेच तेच

असंच होतं ना?

तिसऱ्या दिवशी राख थंड झाली कि आपणही थंड होतो. आपापल्या कामाला लागतो.

पण तुम्हाला एक लक्षात येतय का? या संपूर्ण चार दिवसांच्या संभाषणांत बहुतेक लोकांनी, पोलीस, मिडिया, काँग्रेस, यांच्यावरच चर्चा जास्त केली. जणूकाही सत्ता "काँग्रेसची" आहे. यांत खूप कमी लोकांनी "मुख्यमंत्री योगी" कुठे आहेत हा प्रश्न विचारला आणि मोदींना तर लोक विसरलेच. लोकांच्या लक्षातच आलं नाही, येत नाही, किंवा आणून दिल्या जात नाही कि आता गेली 6 वर्षे सत्तापक्ष बदलला आहे. वर्तमान पंतप्रधानांनी संपूर्ण घटनेवर एक वाक्य उच्चारलेलं नसताना, आपण पूर्व प्रधानमंत्री कसे मुके होते याच्या अजूनही चवीने चर्चा करतो आहे.

आपण सरकार चं उत्तरदायित्वच विसरलो आहोत. ज्याप्रमाणे वर्तमान सरकार अजूनही "विरोधी पक्षाच्या" भूमिकेतून बाहेर आलं नाही, तसंच आपणही आपल्या डोळ्यातला "सत्ताधारी" पक्ष बदललेला नाही.

प्रजासत्तेतला "राजाच" स्वतःची भूमिका, हक्क, जबाबदाऱ्या विसरला असतांना, त्याने निवडून दिलेल्या "नौकरांकडंनं" काय अपेक्षा ठेवणार? 130 कोटी राजांच्या राज्यांत, 1 एका राजकुमारीवर "बलात्कार" होतो, तेव्हा राजे आपापसांत लढत बसतात, शाब्दिक चकमकी रंगतात, कुणी निवडून दिलेला नोकर चांगला आहे हे सिद्ध करायला! मग नोकर मनमानी करणार नाही, घाणेरडं राजकारण करणार नाही तर काय करतील?

राजांना कळायला हवं, कुणाचेही असले तरी ते नोकर आहेत, आणि ते नीट काम करत नसतील तर त्यांना जाब विचारणं, प्रत्येक राजाचं काम आहे आणि हक्क आहे.

राजकारण घाणेरडं झालं आहे. वादचं नाही. झालंच आहे. पण पुढे काय? उपाय का? हे शोधायला हवं. आपल्याला माहिती असतं, सरकारचं चुकलं आहे पण आपण नेहमी मुख्यतः दोन भूमिका घेतो, एक, जाऊदे, आपल्याला काय करायचं आहे? आणि दुसरी, सगळे तसेच असतात...

या दोन मतांमुळे आपण "नागरिक" होऊन सरकारला कधी प्रश्नच विचारत नाही. प्रजासत्तेत राहून राजसत्तेचं गुणगान गांत राहतो आणि कुणी "हिरो" आपल्याला वाचवायला येण्याची वाप बघत बसतो. चांगल्या राजंच्या राज्यात, प्रजा आपले हक्क आणि कर्तव्य कधीच विसरायची नाही आणि विसरली तर चांगले राजे प्रजेला त्याची जाणीव करून द्यायचे. "खबरदार जर टाच मारूनी याल पुढे, चिंधड्या उडवीन राई राई एवढ्या" किंवा "राजा, माझा 1 रुपया अजूनही परत का नाही मिळाला?" असे प्रश्न शिवाजी महाराजांना सुद्धा रयतेनं विचारलेच. मग आता आपलीच सत्ता असताना आपण आपल्या सेवकांना प्रश्न विचारायला का घाबरतो? का गरज नसताना त्यांचं गुणगान करतो? या प्रश्नांची उत्तरं स्वतः शोधली पाहिजेत.

आपल्या पुर्वजांनी चांगले मावळे बनून दाखवलं, आपण चांगले "नागरिक" बनू शकू का हे आपण आपलं बघायला हवं.

प्रतिक्षा बुध्दे,गडचिरोली

कुण्यातरी गावात कुण्यातरी मुलीवर अत्याचार झाला,

लगेच लावली गेली जाती-धर्माची, राजकिय पक्षांची फिल्टरं त्याला!

'ती' असते कधी दोन दिवसांची तर कधी ऐंशी वर्षांची,

जी नाहक शिकार होते समाजातील राक्षसी सत्तेची

पुर्वी बलात्कार झाले की छत्रपति छाटुन टाकायचे हात पाय त्या नराधमांचे भर चौकात...

मग नराधमांचंच राज्य आलं ज्यात पिडितेच्या लुटलेल्या आब्रूचेच धिंडवडे काढतंय समाज.

कधी तिच्या कपड्यांची तर कधी उच्चशिक्षणाची चुक पटवुन देण्याची थेरं आरोपींच पक्ष करतंय

आम्हीच इथले तथाकथित राजे म्हणत आरोपींनाच संरक्षण देतंय

बाहेरचे लोक काय म्हणतील म्हणुन आधी

घरचेच तोंड दाबुन मुक्का मार द्यायचे

आज त्याहीपेक्षा वाईट झालीय परिस्थिती, कोर्टाची पायरी चढण्यासाठी ही वेळ आलीय लढण्याची.

तिथं न्यायासाठी ऊभं रहायला सुद्धा पूर्व पडताडणी केली जातेय,

पिडिता अन् आरोपी दोघांच्याही जाती-धर्माची टेहाळणी होतेय.

विरोधी पक्ष लागतो लगेच कामाला, ओतुन टाकतो सगळी जिव्हाळी

आणि मग भडकली आग सामान्य माणसांत की भाजुन घेतो आपली राजकिय पोळी

कुणाचा राजिनामा मागितल्या जातं तर कुणावर फेकली जाते शाई

मात्र आरोंपीना लवकरच शिक्षा नक्की होईल अशी हमी कुणीच देत नाही

वर्षानुवर्षे ताटकळत बसावं लागतं मग झालेला अन्याय सिद्ध करायला

तेव्हा येतं लक्षात की वास्तवात कोणताच पक्ष नाही आहे आपल्या मदतीला

पिडीतेच्या घरच्यांनाही बेआब्रू व्हावचं लागतं, पोरगी गेली ती गेली पण पैसे कमावुन गेली असंही ऐकावं लागतं.

कधी संपेल कुणास ठाऊक आपल्या समाजाचे अधःपतन बघवत नाही मला आता हे बलात्कार आणि त्यावरील घाणेरडे राजकारण…

चैतन्यकुमार देवकर,माळशिरस

खरंतर बलात्काराची घटना घडली.. असं ऐकलं तरी आपल्यासारख्या सर्वसामान्य माणसाला प्रचंड राग येतो. अशा नराधमांना लवकरात लवकर शिक्षा व्हावी अशी आपली तीव्र इच्छा असते. कधीकधी तर आपल्याला वाटतं की प्रियांका रेडी प्रकरणात जसं एन्काऊंटर करून आरोपींना ठार मारण्यात आलं ते योग्य होतं बऱ्याच वेळा अनेक अमानवीय शिक्षांकडेही आपण एक पर्याय म्हणून पाहतो.हेच बरोबर आहे असं मानायला लागतो तर दुसरीकडे बऱ्याच वेळा आरोपीं हेच गुन्हेगार आहेत असं सिद्ध होईपर्यंत तरी थांबायला हवं असा सूर निघतो. या दोन्ही चा सुवर्णमध्य म्हणजे फास्टट्रॅक अर्थात जलदगती न्यायालयांची व्यवस्था असणे ठरु शकते.आणि विशेषता बलात्कारासारख्या गंभीर होण्यासाठी तर असायलाच हवी. आता अगोदर मी म्हटल्याप्रमाणे आपल्याला या घटनांचा प्रचंड राग येतो यातून आपल्यामध्ये संवेदनशीलता असल्याचं दिसून येत. ते आपसूकच असतं. परंतु ती संवेदनशीलता ,ती तीव्र इच्छा गुन्हेगारांप्रती राज्यकर्ते, अधिकारी यांच्यात कशी नसू शकेल?? केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षेत तर ' इथिक्स' चा स्वतंत्र पेपर असतो. तरीदेखील हाथरस मध्ये घडलेल्या घटनेमध्ये जबाबदारीची पदे भूषवणारे अधिकारी असं बेजबाबदार आणि असंवेदनशील कसं काय वागू शकतात?? भलेही राज्यकर्त्यांनी त्यांना वेगळे निर्देश दिले असतील परंतु एक अधिकारी म्हणून त्यांनी त्यांचं कर्तव्य करणं भाग होतं. आणि राज्यकर्ते त्यांनी तर... लोकांचं प्रतिनिधित्व करायचं असतं.. परंतु ते तर अगदीच बेजबाबदार वागले उलटपक्षी गुन्हेगारांना पाठीशी घालू लागले ... आपला विषय आहे , बलात्कार आणि त्यावरील घाणेरडे राजकारण. मला वाटतं की, कोणतीही गोष्ट राजकारणापासून अलिप्त राहणं तसं अवघडच .. पण त्याच्या माध्यमातून संवेदनशीलतेचं दर्शन घडणं , आणि न्यायासाठी , सत्यासाठी पराकाष्ठा करणारे नेते , राजकारणी असणं , तयार होणं...हे फार आशादायी चित्र असतं…

क्षितीज गिरी,सातारा

काही जण म्हणतात बलात्कार हा बलात्कार असतो त्यामध्ये तुम्ही जातीचा धर्माचा विषय का आणता आरोपी कोणीही असू दे त्याला शिक्षा झाली पाहिजे.पण निर्भया प्रकरणामध्ये झालेला बलात्कार आणि खैरलांजी , हातसर मध्ये झालेला बलात्कार यामध्ये तसा खूप फरक आहे.तुम्ही म्हणाल तसे कसे. बलात्कार तर शेवटी बलात्कार असतो.पण माझ्या मते कोणताही बलात्कार करणाऱ्या आरोपीचा उद्धेश हा खूप महत्त्वाचा असतो.निर्भयाच्या प्रकरणात तो फक्त सेक्स हाच होता.पण सगळी कडे तो सारखाच असेल असे नाही.आणि तसा तो नसतो पण ...

हातसर च्या घटनेकडे पाहू. ठाकूर आणि वाल्मिकी समुदायाच्या वादातून हा बलात्कार झाला आहे.तो पण खुले आम धमकी देऊन.संदीप ठाकूर यातला मुख्य आरोपी.6 महिने आदोगर ठाकुरानी धमकी दिली होती.तेव्हा पासून मनीषा वाल्मिकी कोठे घरा बाहेर पडली नव्हती.पण त्या दिवशी म्हणजे 14 सप्टेंबरला ती तिची आई गवत आणण्यासाठी रानात गेले.गवत कापणे चालू होतो.मनीषा बाजूला बसली होती तिची आई गवात कापता कापता थोडी लांब निघून गेली.अश्या वेळी सरेआम तिची आई तिच्या बरोबर असताना. मुली ला उचलून संदीप आणि त्याच्या मित्रांनी तिच्यावर बलात्कार केला.आई ला ऐकू कमी येत होते .त्यामुळे मनीषचा आवाज ती ऐकू शकली नाही. बलात्कार करून झाल्यावर ती कुठे बोलू नये म्हणून तिची जीभ कापली. मानेची हाडे मोडली.शेवटी 29 सप्टेंबरला सकाळी 5 वाजता तडफडून तिला मरण आले.14 ते 29 तारखे पर्यंत तिच्यावर दवाखान्यात उपचार पण नीट झाले नाहीत.याच्या आगोदर पण तिच्यावर बलात्कार करण्याचा प्रयत्न झाला होता.

त्याच्यानंतर आसपासच्या 12 गावातल्यांनी त्यामध्ये ठाकूर आणि ब्राम्हण यांनी गुपचूप पंचायत लाऊन आरोपीचा साथ देणे आणि गावामधे कुणाला घुसून न देणे असा निर्णय घेतला.डॉक्टरांनी पोलिसांनी मुख्यमंत्र्यांनी आरोपीच्या बाजून साथ दिली.कारण आरोपी ठाकूर होता.योगी आदित्यनाथ बोलले आरोपीची आणि मनिष्याच्या घरातल्यांची नार्को टेस्ट करा.कारण सगळे अधिकारी यांचेच.डॉक्टररांचा रिपोर्ट पण चुकीचा दिला गेला.आपल्या मुलीला शेवटी जाळण्याचा अधिकार पण दिला जात नाही.लावारिस लाश जाळावी तसे जाळले जाते तिला.आणि नंतर बोलले जाते बलात्कार झालाय नाही.आमच्यावर खोटं आरोप केला जातोय.

आज पूर्ण कुटुंब दहशतीखाली राहत , वावरत आहे.त्यांनी गाव सोडण्याचा निर्णय घेतला आहे.

मनीषा वाल्मिकी सारख्या भरपूर घटना भारतामध्ये घडतात.त्यातल्या काहीच घटना प्रकशाझोतात आणल्या जातात.पण दुर्दुव त्यांना पण लोकशाही मार्गाने संघर्ष करून नीट न्याय भेटीत नाही.म्हणून बाबासाहेब नेहमी सामाजिक न्यायासाठी संघर्ष करायला सांगत.

माझ्या मते या घटनांकडे पाहताना फक्त बलात्कार म्हणून पाहणे चुकीचे आहे.जसे निर्भया कडे पाहतो तसे.हा तर जातीय द्वेष भावनेतून केलेला बलात्कार आहे.जसा खैरलांजी मध्ये घडला.न्याय मागता मागता भोतमांगे परिवार संपला पण न्याय???

या आरोपींना फाशी मिळाली पाहिजे पण ते वाटते इवढे सोपे नाही.सगळी न्याय व्यावस्था आरोपीच्या बाजूने खंभिरपणे उभी आहे. पण शेवटी दिली तरी फाशी देऊन फक्त न्याय भेटेल पण सामाजिक न्याय ?

आज एक संदीप गेला तरी उद्या हजारो लाखो संदीप तयार होतील.कदाचित झालेही असतील.

जोपर्यंत लोकांची या जतिव्यवस्थेकडे बघण्याची मानसिकता बदलत नाही तोपर्यंत हे असले जातीय द्वेषातून बलात्कार होतच राहतील.उत्तर प्रदेश सारख्या राज्यात अजुन पण अस्पृश्यता पाळली जाते.

यावर उपाय म्हणजे समानतेच्या विचार करणाऱ्या प्रत्येकाने आता एकत्र येऊन या ना त्या मार्गाने या व्यवस्थे विरुद्ध लढले पाहिजे.कारण उद्या यामध्ये कदाचित तुमची पण मुलगी असू शकते.

मराठा आरक्षण नेमकं कुठं अडत आहे?

2020-09-26T14:42:00.007+05:30

मयुर डुमणे,उस्मानाबाद.

____________________

मराठा आरक्षणाला सर्वोच्च न्यायालयाने स्थगिती दिल्यानंतर पुन्हा एकदा मराठा आरक्षणाचा प्रश्न पेटलेला दिसून येतोय. अशावेळी मराठा आरक्षणाचा विषय समजून घेणं खूप महत्वाच ठरतं. मराठा समाजाला आरक्षण मागण्याची वेळ का आली हे पहिल्यांदा समजून घेतलं पाहिजे.

पंतप्रधान नरसिंहराव यांनी मंडल आयोगाच्या शिफारसी 1991 मध्ये लागू केल्या आणि त्यानुसार OBC घटकांना 27% आरक्षण लागू झालं. म्हणजे 1991 पासून 50% आरक्षण शिक्षणात आणि नोकरीत लागू झालं. परिणामी SC, ST, NT, OBC वर्गातील घटकांनी आरक्षणाचा लाभ घेत शैक्षणिक प्रगती साधली. मागास घटकांतील अनेकजण चांगल्या हुद्यावर आले. मात्र याची दुसरी बाजूही आपल्याला बघावी लागेल. दुसरीकडे खुल्या गटाला 50% जागा राखीव राहिल्या. या खुल्या गटातील स्पर्धेत उच्च वर्णीयांचा वाटा अधिक राहिला. त्याचबरोबर OBC व अन्य वर्गातील घटकही खुल्या वर्गातील जागा गुणवत्तेच्या जोरावर मिळवू लागला. अशा या स्पर्धेत मराठा समाजाला जाग आली आणि शिक्षणातील व सरकारी नोकरीतील आपला टक्का घसरत चाललाय याची जाणीव झाली. हे एक कारण झालं. दुसरं कारण आहे शेतीची दुर्दशा. राज्यातील शेतकऱ्यांमध्ये मराठा समाजातील शेतकऱ्यांचा वाटा अधिक आहे. सातत्याने पडणाऱ्या दुष्काळामुळे, हवामान बदलामुळे शेतीची अवस्था खूप वाईट झाली. अल्पभूधारक मराठा शेतकरी कर्जबाजारी झाला. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल झाल्याने मुलांच्या उच्च शिक्षणासाठी अडचणी येऊ लागल्या. मुलीचे लग्न मराठा जातीच्या स्टेटसला शोभेल असं करता येईना. खाऊजा धोरण स्वीकारल्यानंतर बदलत्या अर्थव्यवस्थेच्या स्पर्धेत टिकून राहणं शेतकऱ्यांना अशक्य झालं. शेती व्यवसायाकडे नकारात्मकपणे पाहिले जाऊ लागलं. शेतीपेक्षा नोकरी केलेली कधीही चांगली हा समज दृढ होत गेला. तिसरं कारण आहे वाढती बेरोजगारी. एक काळ होतो ज्यावेळेस इंजिनिअरिंग केल्यावर चांगली नोकरी मिळायची पण तो काळ हळूहळू लुप्त झाला. खाजगी क्षेत्रातील नोकऱ्या घटल्या. BA,Bsc, इंजिनिअरिंग च्या डिगऱ्या नोकरी मिळवून देण्यास असमर्थ ठरल्या. राज्यातील बहुतांश बेरोजगार वर्ग स्पर्धा परीक्षेची तयारी करू लागला. अधिकारी होणं हेच अनेकांच ध्येय झालं. स्पर्धा अधिक तीव्र झाली. पण सुरवातीला मोठ्या प्रमाणात निघणाऱ्या जागा हळूहळू कमी होऊ लागल्या. जागा कमी होत गेल्यामुळे मराठा तरुणांना सहजासहजी अधिकारी होणं अशक्य झालं. मागास वर्गामध्येही नोकरी मिळवण्यासाठी स्पर्धा कठीण झाली. आरक्षण नसल्यामुळेच आपल्याला नोकरी मिळत नाही, फीमध्ये सवलत मिळत नाही ही भावना मराठा तरुणाईमध्ये प्रबळ झाली. मागास जातींना आरक्षण मिळत असल्यामुळे आपल्याला संधी मिळत नाही ही मांडणी दिशाभूल करणारी असली तरी बेरोजगारीच्या असंतोषात अनेकांना पटणारी आहे. यातूनच मग मराठा आरक्षणाच्या मागणीचा उदय झाला. प्रश्न आहे वाढत्या बेरोजगारीचा, शेतीच्या दुर्दशेचा, शिक्षणाच्या बाजारीकरणाचा, मंदावलेल्या अर्थव्यवस्थेचा पण आला आरक्षणावर.

मराठा आरक्षणाची मागणी करण्यात आली खरी पण मराठ्यांना आरक्षण कोणत्या निकषावर द्यायचं हा प्रश्न निर्माण झाला कारण मराठा समाजातील एक वर्ग आर्थिकदृष्ट्या मागास असला तरी सामाजिक दृष्ट्या मागास नाही. आरक्षण मिळवायचे असेल तर मराठा समाज मागास आहे हे सिद्ध करावं लागेल. यासाठी मागासवर्गीय आयोग नेमण्यात आले. आयोगाने मराठा समाजाला मागास ठरवून देखील अडचणी काही कमी होणार नव्हत्या. कारण मराठा आरक्षणामुळे सर्वोच्च न्यायालयाने घालून दिलेली 50% ची मर्यादा क्रॉस होणार आहे. अपवादात्मक परिस्थितीत तमिळनाडू राज्याला ही मर्यादा क्रॉस करता आली पण मराठा आरक्षणाला सर्वोच्च न्यायालयाने स्थगिती दिली. पण समजा सर्वोच्च न्यायालयाने स्थगिती उठवली आणि पुढे चालून घटनात्मक पिठानेही मराठा आरक्षणाला मान्यता दिली तरी प्रश्न कमी होणारे नाहीत. हरियाणातील जाट, गुजरातमधील पाटीदार समाजही आरक्षणाची मागणी करू लागेल.

मराठा समाजातील वर्ग

राज्यात मराठा समाज बहुसंख्य असल्यामुळे शिक्षण, सहकार, राजकारण अशा क्षेत्रात मराठा जातीच वर्चस्व राहिलं आहे. मराठा समाजातील एक वर्ग फोरव्हीलरमधून दिमाखात फिरणारा, राजकीय वर्चस्व असणारा, बागायती जमिनी असलेला असा आहे मात्र त्यांची संख्या एकूण मराठा लोकसंख्येच्या तुलनेत कमी आहे. मध्यमवर्गीय देखील आहेत. मात्र या व्यतिरिक्त जो शेतकरी, कष्टकरी मराठा समाज आहे. त्याची आर्थिक परिस्थिती दयनीय आहे. त्याची संख्या जास्त आहे. यामध्येही प्रादेशिक वर्गवारी करता येते. पश्चिम महाराष्ट्रातील मराठा शेतकऱ्यापेक्षा मराठवाडा, विदर्भातील शेतकऱ्याची परिस्थिती अधिक हलाखीची आहे.

आरक्षणाचा फेरआढावा का घेण्यात आला नाही?

आरक्षणाची व्यवस्था ही काय परिपूर्ण व्यवस्था नाही. त्यातदेखील दोष आहेत मात्र हे दोष दूर करण्याची इच्छाशक्ती राज्यकर्त्या वर्गाने वेळीच दाखवली नाही. OBC घटकाला जशी क्रिमिलेयरची म्हणजे उत्पन्नाची मर्यादा घालून दिलीय तशी मर्यादा काही कालावधीनंतर SC,ST. गटालाही लागू करणं गरजेचं आहे. SC वर्गातील एखादा तरुण जिल्हाधिकारी जरी झाला तरी त्याच्या पोराला आरक्षणाचा लाभ मिळतोय. त्यामुळे SC गटातील इतर जो आर्थिकदृष्ट्या मागास घटक आहे त्याला संधी मिळत नाही. आरक्षणाचा लाभ घेऊन ज्यांची परिस्थिती सुधारलीय अशांनी स्वतःहून आरक्षण नाकारायला हवे होते पण तसं होताना दिसत नाही. यामुळे ज्या वर्गाला आरक्षण मिळतेय त्या वर्गातील जो पुढारलेला आहे त्यालाच पुनःपुन्हा आरक्षणाचा फायदा मिळतोय. त्यावर मर्यादा घालायला हव्यात. OBC वर्गातीलही ज्या जाती पुढारलेल्या आहेत, आरक्षणाचा लाभ घेऊन सक्षम झाल्या आहेत त्यांना आरक्षण नाकारायला हवं. आरक्षणाचा हेतू सामाजिक न्यायाचा आहे व्यक्ती उद्धाराचा नाही हे ही समजून घ्यायला हवं. आरक्षणाचा फेरआढावा घेण्यात न आल्यामुळे ही सदोष व्यवस्था अशीच पुढे चालत आली आहे.

आर्थिक निकषावर आरक्षण देण्याची मागणी

एवढी सगळी गुंतागुंत पाहिल्यावर मग शेवटी आर्थिक निकषावर आरक्षण द्या अशी मागणी पुढे येते. आरक्षण हा गरिबी हटावचा कार्यक्रम कधीच नव्हता. सामाजिक आणि शैक्षणिक दृष्ट्या जे घटक मागासलेले आहेत त्यांना पुरेसे प्रतिनिधित्व मिळावं यासाठी आरक्षण आहे. सामाजिक न्याय प्रस्थापित करणं हा आरक्षणाचा मुख्य हेतू आहे. घटना दुरुस्ती करून दिलंच आर्थिक निकषावर आरक्षण तर त्याचा फायदा किती लोकांना होणार आहे? कारण आरक्षण हे खाजगी क्षेत्रात लागू नाही. ते फक्त सरकारी नोकऱ्यात आणि सरकारी संस्थांमध्ये लागू आहे. या जागा वरचेवर कमी होताना दिसत आहेत. मूळ समस्या बेरोजगाराची, कौशल्याच्या अभावाची, घसरत्या gdp ची, शेतीच्या दुर्देशची आहे मात्र उपाय शोधला जातोय आरक्षणात. म्हणजे आरक्षण ही तर मराठा, पाटीदार, जाट समाजाची दिशाभूल ठरतेय. पण हे वास्तव आपल्याला स्वीकारायचं नाही. मराठा आरक्षणाचा चकवा या लेखात पत्रकार, अभ्यासक रमेश जाधव म्हणतात, "आरक्षण ही समान संधीचा अवकाश उपलब्ध करून देणारी कुबडी आहे, हत्यार नव्हे याचा विसर पडलेला आपला समाज आहे. अमेरिकेत जशी affirmative action झाली तशी स्थिती आपल्याकडे आहे का? गोऱ्यांनी वर्चस्ववादी भूमिका घेऊन आपल्याला संधी नाकारल्यामुळे आपण मागे पडलो. आता त्या संधी हस्तगत करून त्यांच्या तोडीस तोड किंवा त्यांच्याहून अधिक चांगला परफॉर्मन्स देऊ ही वृत्ती आरक्षणाचा लाभ मिळणाऱ्या जातींमध्ये दिसते का? याउलट त्यांना आरक्षण मिळतंय तर आम्हालाही द्या ही याचकाची वृत्तीच आपल्याकडे प्रबळ होताना दिसतेय. ज्ञानाची आस आणि संपत्ती निर्मितीचा ध्यास याला कवडीचीही किंमत न देणाऱ्या समाजाचे हेच भाग्यध्येय असणार. आजच्या पर्यावरणात अशी आस आणि ध्यास असलेला समाज निर्माण करणं हा आज एखाद्या राजकीय पक्षाचा अजेंडा असणं शक्य आहे का? हे आपलं कलेक्टिव्ह फेल्युर आहे" पत्रकार रमेश जाधव यांचे हे अभ्यासू मत मला महत्वाचे वाटते. राज ठाकरे यांनी घेतलेल्या मुलाखतीत शरद पवारांनीही आर्थिक निकषाचा सूर आवळला. पण त्याच मुलाखतीत 70 हजार लोकांना रोजगार मिळवून देणारा हनुमंत गायकवाड हाच तुमचा आदर्श असला पाहिजे, असे बोलून त्यांनी स्पष्ट संकेत दिले आहेत.

पारावरच्या गप्पा

2020-09-20T15:24:00.006+05:30

ओंकार क्षिरसागर,अहमदनगर

दाखव रे ती गायछाप नाहीतर सोड डबल घे..

आय आर थांब बाबा काय रे काय झालं रंगा???

बाबा नको नको मीच माझी इकत घेऊन खातो.

का रे बाबा म्या काय इष कालवल हाय व्हय र सुकळीच्या...

अरे बाबा नको म्हटलं ना.

अरे पण का सांगशील तर???

अरे बाबा तू तालुक्याला जाऊन आलास न व्ह.

हा मग त्याच काय???

अरे मग तो कोरोना का फोरोना आलाय ना बाबा तिथं त्याच्याने लोक हात लावल्या लावल्या मरतात म्हणे.

संप्या नसलं खायची तर खाऊ नकोस पण उगाच माझ्या मनात भीती नको घालून देऊस लगा तू

शहरी बाबू आला शहरी बाबू

संकेत कधी आलास बाळा

नाना आठवडा झाला आलोय आणि आल्या आल्या स्वतःला घरात कोंडून घेतलं मी.

ते म्हणून का रे बाबा??

अहो नाना मी सांगतो हा शहरी बाबू तिकडून आलाय आपल्याला ते व्हायरस होऊ नये म्हणून हो ना रे संक्या??

हो रे आणि त्याला कोरोना असे म्हणतात.

अरे मला एक सांग की ते गावात येताना लांबून दत्त मंदिर दिसायचं ते एवढं खराब का झालं की किती पडझड झाली आहे त्याची असे का??

आणि आणि प्रवरेला पाणी केव्हा येणार आहे रे शहरात बघ ते अडवलेल्या पाण्यात पोहायची मजा काही येत नाही बघ लगा आणि आणि पद्मावतीला केव्हा जायचंच आपण मेंढरं घेऊन? आणि आणि तो नदी पलीकडचा काळभैरव चला राव चला अरे आणि तिथे अजून पण रविवारी पिठलं भाकरी मिळते का रे?? अरे बघ ना आठ वर्षे झालीत पण जिभेवरची ती चव अजून विसरलो नाहीये हा मी..

अरे आय भुसपांग्या जरा गप की श्वास घे थोडा.

दत्त मंदिराचे झालं असे की साल बदलले आणि त्याचे हक्क मोठया वाड्याकडे गेले आणि तुला म्हणून सांगू काय काका काकू आणि आज्जी वर्षभरात कायमचे दत्ताकडे गेले रे.

काही काय बोलतोय हे शक्यच नाही काका सैन्यात होते त्यांचे ते सकाळचे व्यायाम अजून पण डोळ्यासमोर आहेत रे.

गप लगा तुला माहीत तरी आहे का काही इथलं?

तू शेवट केव्हा आला होतास तुला आठवत का?

येतोस आणि पुन्हा सांजच्याला निघतोस लगा

आम्हाला तू आलास याची खबर मिळे पर्यत तू पुन्हा जायला निघालेला असतोस बघ.

अरे हो रे कामाची गडबड खूपच वाढली आहे रे आजकल काय करू समजतच नाहीये जबाबदारी वाढली आणि सर्वच.

ते सोड मला एक सांग आता मग मंदिर कोण बघत???

अरे त्यांची मुले शहरात असतात चांगलं कमवतात म्हणून त्यांना इकडे यायला नको वाटतं. आता अवकाळी झाला तेव्हा आपली ती *आमटी चिंच* जिच्यावर आपण सुरपा-रंब्या खेळायचो ते पडली की रे खाली सरळ मंदिरावर.

वाईट झालं रे आपल्या गावातलं एकूणच सर्व..

अरे तू गेलास गाव सोडून तुझ्या सोबतच ज्यांनी ज्यांनी गाव सोडलं त्यांनी पुन्हा कुठे गावाकडे ढुंकून पण बघितलं नाही.

आणि बाकी जे आम्ही इथे थांबलो ते उसाला,घासाला आणि दुधाच्या किटलीत पाणी देऊन देऊन आयुष्य काढतोय..

हे सर्व बोलत असताना संकेतच्या डोळ्यासमोरून संपूर्ण लहानपणीचे आयुष्यच गेले जसे

टचकन डोळ्यात पाणी आलं आणि इथून पुढे वेळ मिळेल तसे गावाकडे यायच त्याने ठरवलं आणि जमेल तशी आर्थिक मदत करून यांना एक सरळ आयुष्याच्या घडीत घेऊन यायचे याचा मनोमन संकल्प त्याने केला.

पावसाळ्यातील सौंदर्य

2020-09-20T12:46:00.004+05:30

चैतन्यकुमार देवकर,माळशिरस

पहिल्या पावसाच्या एका एका थेंबा बरोबर उन्हाळ्यातील प्रखर उन्हाचे चटके सहन करून भेगाळलेल्या जमिनीची तहान भागत असते. मातीचा दरवळणारा सुगंध याची साक्ष देतो जणू तिच्या तृप्ततेची ती ढेकरच असते. चातकाप्रमाणे पावसाची वाट पाहणाऱ्या शेतकऱ्याच्या डोळ्यामधून पावसाची रिपरिप पडल्याबरोबर आभाळात न मावेल असा आनंद ओसंडून वाहत असतो. हळूहळू जमीन हिरवीगार व्हायला लागते. जमिनीची तहान भागल्यानंतर डबकी, नद्या,ओढे यांच्यामध्ये पाणी साठू लागतं. डबक्यामधल्या पाण्यामध्ये होड्या करून लहान मुलांचे खेळ रंगू लागतात. झाडांच्या पानापानांवर रात्रभर पडलेल्या पावसाचे थेंब दबा धरून बसलेले असतात. अवखळ पोरांचे मग त्या झाडाखाली एखाद्याला न्यायचं आणि झाडाला जोरात हिसका देऊन त्याला 'शॉवर बाथ' द्यायचे खेळ रंगतात.

एखाद्यावेळी अतिवृष्टी होते. गावातील सारे ओढे,नाले तुडुंब भरून लागतात. अनेक घरं अगदी चाळणी प्रमाणे गळू लागतात. ओढे-नाले यांनी रौद्ररूप धारण केल्यामुळे म्हणून गावाचा संपर्क तुटतो. गावकऱ्यांना चर्चेला पुन्हा एक नवीन विषय मिळतो. पुढचे काही दिवस तर या पुराच्या पाण्याची चर्चाच रंगणार असते. गावातली जेष्ठ,वृद्ध मंडळी त्यांच्या काळातील किस्से सांगून आताच्या पाण्याची तुलना करताना दिसतात. निसर्ग यातूनही एक मोठा संदेश देऊन जातो... एक धडा देऊन जातो... ओढा- नाल्यांवर झालेली अतिक्रमणं आपल्या सोबत घेऊन जातो.. आणि माणसांनी केलेल्या चुका सुधारण्याची आणखी एक संधी देऊन जातो..

सौदागर काळे,पंढरपूर.

पाऊस झोपडीमध्ये पडत असतो.झोपडी जुनी झाल्याने गळत असते.जिथून पाणी टिपकत असते,त्याखाली भांडी ठेवली जातात. रिकाम्या भांड्यात पडणाऱ्या थेंबांचा आवाज ते काठोकाठ भरत आलेल्या पातेल्यात पडणाऱ्या थेंबांचा आवाज वातावरणात एक नाद,संगीत तयार करत राहते.हे सौंदर्य झोपडीमालक-मालकीण रात्रभर ऐकत असतात.

रात्रभर सुसाट्याचा पाऊस पडलेला असतो.भल्या पहाटेपासून पक्ष्यांचा किलबिलाट ऐकू येत असतो.ज्या भाबळीला सुगरणी चिमण्यांचे घरटं होतं ते आता तुटून खाली पडलं होतं.लहान मूलांनी सकाळ सकाळ ते कुतूहल म्हणून खेळण्यासाठी घेतलं आहे.चिमण्यां नविन सौंदर्य तयार करण्यासाठी पुन्हा कामाला लागल्या आहेत.

अनिल गोडबोले,सोलापूर

पावसाळा हा ऋतू अतिशय रोमँटिक आहे. त्यामुळे पावसाळ्यात निसर्ग सौंदर्याला बहार येतो. सगळी कडे हिरवळ आणि चैतन्य देणारे वातावरण असल्यामुळे, आनंददायी वातावरण असते.

मला आठवत की हायस्कूल ला जात असताना साधारण पणे 7 ते 8 किलोमीटर पायी चालत जावं लागायचं. कोकणात अजूनही दळणवळणाची साधन फारशी वाढलेली नाहीत. खेडेगावात चालत फिरावं लागत.. त्याचा फायदा असा की सर्व आजूबाजूच्या गोष्टी निरखत, बघत निवांत चालत जायचो.

कोकणात पावसाळ्याचे रौद्र रूप असतेच पण त्या सोबत.. सतत पडणाऱ्या पावसात चालण्याचा आनंद वेगळाच..!

तेव्हा शाळेत जायची घाई नासायची आणि घरी यायची पण.. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला हिरवेगार गवत आणि झुडुपात येणारी विविध फुल व याच्यावर पडणारे पावसाचे थेंब अजूनही आठवले की मन डायरेक्ट हायस्कूल मध्ये जाते.

छोट्या छोट्या भिंगरी (हेलिकॉप्टर प्रमाणे उडणारे कीटक) पकडायचो. फुलपाखरं तर भरपूर दिसायची.. आता कॉलेजमध्ये प्राणिशास्त्र शिकताना फोटो बघितला की ते नवीन अस कधी वाटत नाही. सर्व प्रकारची फुलपाखरं अजूनही माझ्या गावात आहे. आता तर त्यावर काहीजण अभ्यास करत आहेत.

शाळेत जाताना छत्री नावालाच असायची.. म्हणजे पावसात भिजायचं, हे नक्की असायचं.. फक्त एकच गोष्ट महत्त्वाची असायची ती म्हणजे पावसाळी सँडल..! पाण्यात पायाखाली काय येईल हे सांगता येत नसे..

मध्येच एखादा ससा टुणकन उडी मारून निघून जाई.. शेतात चालू असलेली काम व त्यात काम करणाऱ्या बायकांची लोक गीते चालू असायची.. डोक्यावर इरले घेऊन भात शेती मध्ये काम चाललेलं असायचं..

एकदा तर सापावर पाय पडता पडता राहिला. नंतर कळलं की, तो साप म्हणजे नाग होता. गावाच्या बाजूने तेरेखोल ची खाडी गेलेली आहे.. पावसाळ्यात ही गोड्या पाण्याची असते इतर वेळी समुद्राचे पाणी यात येते.. त्या नदीचा आवाज.. पक्षी यांचे आवाज कानात अजूनही बसलेले आहेत..

असो, आता अजून काय वर्णन करावे, बा. भ. बोरकर सांगतात त्या प्रमाणे, "माझ्या गोव्याच्या भूमीत, गड्या नारळ मधाचे.. कड्या कपारी मधोनी, घट फुटती दुधाचे."

मला माहित आहे, वरील कविता आपण चाल लावूनच वाचली असणार, तर माझ्या मनात पावसाळा अत्यंत निसर्गाने भरलेला आहे.

सहभागिता फॉर्म

2020-09-17T18:40:00.002+05:30

Loading…

न्याय

2020-08-03T21:26:00.001+05:30

अनघा नंदाने

किती सोपं आहे, ज्याला जे हवं ते मिळणं.

प्रत्येकाला मनाप्रमाणे जगण्याचं स्वातंत्र्य.

प्रत्येकानं प्रत्येकाशी बंधुत्वानं राहणं.

प्रत्येकाला त्याच्या मनाप्रमाणे आयुष्य घडवण्याची समान संधी मिळणं.

प्रत्येकाला व्यक्त होण्याचं आणि "योग्य शब्दांत" टीका करण्यांचं स्वातंत्र्य असणं.

हे सगळं किती सोप्पं आहे.

पण "बुद्धी" मिळालेल्या माणसासाठी सहज गोष्टीच खूप कठीण होऊन बसल्या आहेत. निसर्गाने उपलब्ध करून दिलेली साधनसंपत्ती जेव्हा माणूस माणसाला नाकारतो, तेव्हा "अन्यायाला" सुरूवात होते. एका मर्यादेपर्यंत हा अन्याय सहन केल्या जातो. पण त्यानंतर "न्याय" म्हणजे बहुतेक वेळा हक्कांसाठी लढा लढला जातो.

आजच्या काळांत "न्याय" हा शब्द असा एकटा वापरून चालत नाही.

त्यापुढे "प्रश्नचिन्ह" (न्याय?) येतंच.

आपली न्यायव्यवस्था इतकी वाईट झाली आहे का?

का आपली न्यायव्यवस्था इतकी वाईट झाली आहे?

या दोन प्रश्नांमध्ये फक्त "का" ची जागा बदलली तर प्रश्नाचा अर्थ बदलतो. पहिला प्रश्न थेट "व्यवस्थेवर" प्रश्नचिन्ह उभे करतो. तर दुसरा प्रश्न हाताची तीन बोटे आपल्याकडे म्हणजे लोकांकडे आहे याची जाणीव करून देतो.

पहिल्या प्रश्नावर बोलायचं झालं तर संसद, कार्यपालिका आणि न्यायपालिका या लोकशाहीच्या तीन स्तंभांचा समतोल राखणं अजूनही आपल्याला जमलेलं नाही आहे. जेव्हा बहुपक्षीय सरकार होतं, तेव्हा संसदेच्या पडत्या बाजूला बघता न्यायपालिकेने अनेक ठाम आणि लोकहिताचे निर्णय दिले. PIL "भारतीय लोकशाहीचा अविष्कार" तितक्यातच सुरू झाला. पण केंद्रात बहुसंख्यकांचं एकपक्षीय सरकार आल्यानंतरची आपल्या न्यायव्यवस्थेची कामगिरी म्हणावी तितकी "ठाम" वाटली नाही. त्यातच 12 जानेवारी 2018 रोजी सुप्रीम कोर्टाच्या चार मोठ्या न्यायाधीशांनी घेतलेली पत्रकार परिषद थेट सुप्रीम कोर्टाच्याच काम करण्याच्या पद्धतीवर प्रश्न उपस्थित करते. पण त्याहूनही मोठा धक्का तेव्हा बसला जेव्हा त्याच पत्रकार परिषदेत निर्भिडपणे बोलणारे आणि त्यानंतर मुख्य न्यायाधीश राहिलेले रंजन गोगोई राज्यसभेवर जातात. यावरूनच आता आपली न्यायव्यवस्था किती "निष्पक्ष" राहिली आहे हे जाणवतं.

जगातली सगळ्यांत मोठी लोकशाही "भारत" असं स्वतःच स्वतःला ओरडून सांगताना "लोकशाही मूल्य" आपण किती जपतो हे सुद्धा आपण स्वतःला विचारायला हवं. आता तुम्ही म्हणाल, "न्याय" या विषयावरून "लोकशाही" वर कुठून आली ही?

कारण "न्याय" हा विषय एकपात्री नाही. स्वातंत्र्य, समता, बंधुता, धर्मनिरपेक्षता, या मुल्यांशिवाय फक्त न्यायाला काही अर्थच उरत नाही. बरेचदा तसा न्याय, न्याय नाही तर अन्यायच ठरतो.

उदा. खाप पंचायतीमध्य नवरा-बायकोला जबरदस्तीने एकमेकांचे "मानलेले" बहीण-भाऊ बनवणं आणि न्याय दिला असं समजणं हा त्या समाजानं "मानलेला" न्याय असू शकतो. पण तो खरा न्याय असू शकतो का? माझ्या मते नक्कीच नाही. कारण यांत त्या दोघांच्याही स्वातंत्र्याची गळचेपी झालेली दिसते.

न्याय हा समाजाच्या भावनांवर आधारित कसा असू शकेल? कारण भावना बदलतात, पण मूल्य नाही. म्हणून निरपेक्ष न्यायासाठी, लोकशाही मूल्य जपावे लागतील.

========================================================================

अनिल गोडबोले,सोलापूर

लोकशाही व्यवस्था बळकट आहे असे आपण तेव्हाच म्हणू शकतो जेव्हा अन्यायकारक गोष्टी विरोधात आवाज उठवण्याची व त्याला योग्य तो न्याय मिळवण्याची व्यवस्था असेल.

न्यायदान हे पूर्वी राजा लोक करायचे नंतर त्यांनी पंतप्रधान नेमले काहींनी न्यायाधीश नेमले.. पण न्याय व्यवस्था ही स्वायत्त आणि पारदर्शी, नियमावर आधारित व्यवस्था ब्रिटिशांनी भारतात आणली.

कायदे, नियम, व्यवस्था या साठी निर्माण केले गेले की सर्वांना निर्भयपणे राहता येईल. कोणी छोटा किंवा मोठा नसेल.. म्हणून ,'कायद्यासमोर समान' हा शब्दप्रयोग होऊ लागला.

गरीबतील गरिबाला सुद्धा न्याय मिळवण्याची, सरकारला जाब विचारायची आणि हक्क मजबूत करायची यंत्रणा ज्या तत्वावर उभी आहे, ते तत्व म्हणजे न्याय..

पण आज जरा चित्र वेगळं दिसत आहे. न्याय पालिका हा नवा व्यवसाय उदयाला आला आहे. वकिली ही डॉक्टरकी प्रमाणे पिढीजात चालत आहे.

धूर्त, नालायक आणि प्रचंड महत्त्वाकांक्षी (विकृत महत्त्वाकांक्षी) लोकांनी यावर देखील कब्जा मिळवला आहे.. हे फार चुकीचे आहे.

भारतीय दंड संहिता आणि गुन्हेगारी दंड संहिता व त्यातील नियम, हे संविधानातील तत्वावर उभे आहेत.

या मध्ये काही चांगल्या बाबी देखील आहेत. सरकारने जे काही चुकीचे निर्णय घेतले त्याला सुप्रीम कोर्टाने दणका दिलेला आहे. राष्ट्रीय स्तरावर "राष्ट्रीय कायदेशीर मदत व मध्यस्थी कक्ष" चालवला जातो. (National legal aid authority) या मार्फत गरीब, वंचित लोकांना मोफत कायदेशीर मदत दिली जाते.

जॉनी एल एल बी 2 मध्ये जज शेवटी जे काही बोलतात ते अगदी वास्तव आहे न्याय पालिकेचे..!

आता याला सुज्ञ आणि निडर पणे लढणाऱ्या लोकांची मानसिकता लागते. या बाबतीत कस लढायचं हा चेंडू तुमच्या आमच्या "कोर्टात" आहे.

========================================================================

चैतन्यकुमार देवकर

अगदी लहानपणापासून आपल्या कानावर हा शब्द पडत असतो न्याय... एक महत्त्वाचं मानवी मूल्य. पण खरोखरच हा अडीच अक्षरी शब्द सोपा जरी असला तरी त्या शब्दासाठी करावा लागणारा संघर्ष फार मोठा असतो. जो सर्वात जास्त ताकद वान तो कमजोर व्यक्तींवर अधिकार गाजवत त्यांचे शोषण करण्याचा प्रयत्न करत असतो. त्यांच्यावर अन्याय करतो. न्याय म्हणजे काय तर सर्वांसाठी एकच मापदंड असणे किंवा फारतर असा मापदंड जेणेकरून सर्वांना सोयीचा सामावून घेणारा असेल. न्याय संस्था किंवा न्यायालय आपल्याकडे अन्यायाच्या विरुद्ध दाद मागण्यासाठी म्हणून स्थापलेल्या आहेत परंतु एखाद्या गोष्टीच्या न्याय मिळायला अनेक वर्षे घालवावे लागतात आणि त्यामुळे इंग्रजीमध्ये कथन आहे. त्याप्रमाणे न्यायासाठी विलंब म्हणजे न्याय नाकारणे असं बहुतांशी पाहायला मिळते.

स्वातंत्र्य

2020-07-30T17:10:00.001+05:30

जगताप रामकिशन शारदा

बीड

स्वातंत्र्य म्हणजे नेमके काय? आपण स्वातंत्र्य म्हणजे मुक्तता असा अर्थ घेणार की स्वातंत्र्य म्हणजे कसलेही बंधन नाही असा अर्थ घेणार. जसे आपण मराठी स्वातंत्र्य म्हणजेच मुक्तता असे बोलतो त्याचप्रमाणे इंग्रजीमध्ये याला फ्रीडम इंडिपेंडेंस किंवा लिबर्टी असे देखील बोलले जाते. अगदी सुरुवातीपासूनच सामान्य माणूस हा स्वातंत्र्याचा पुरस्कर्ता राहिलेला आहे. तरीही आपण पाहिलेला आहे की जागतिक पातळीपासून की अगदी कुटुंब व्यवस्थेपर्यंत प्रत्येकाचा स्वातंत्र्याचा अर्थ हा वेगळा राहिलेला आहे आणि ते स्वातंत्र्य मिळवून देण्यासाठी प्रत्येकाने कसोशीने प्रयत्न केलेले आहेत करत आहेत आणि चालू राहतील. कोणाला आपल्या व्यवसाय निवडीचे स्वातंत्र्य हवे आहे, कोणाला आपल्या निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य हवे आहे कोणाला आपले विचार मांडण्याचे स्वातंत्र्य हवे आहे कोणाला परंपरागत रूढी परंपरा च्या साखळदंडातुन स्वातंत्र्य हवे आहे.म्हणूनच भारतीय संविधानाने भारतीय नागरिकांना बहाल करण्यात आलेल्या स्वातंत्र्यांचा उल्लेख आपणास संविधानाच्या उद्देश पत्रिकेमध्ये दिसून येतो.तो असा विचार अभिव्यक्ती विश्वास श्रद्धा व उपासना यांचे स्वातंत्र्य बहाल करत असल्याचे नमूद केलेले आहे. यामध्ये कोणताही भारतीय नागरिक जर सनदशीर मार्गाने या स्वातंत्र्यांचा उपयोग करत असेल तर सरकार यामध्ये आडकाठी आणू शकत नाही. पण बऱ्याच वेळा नागरिकांना स्वातंत्र्य आणि स्वैराचार यांच्यातला फरक ठळकपणे करता येत नाही आणि मोठ्याप्रमाणावर आपण किती स्वातंत्र्याचे पुरस्कर्ते आहोत हे दाखवण्याच्या प्रयत्नात त्याचा स्वैराचार केला जातो तो संविधानााला अभिप्रेत नाहीये.

वर सांगितल्याप्रमाणे भारतीय संविधानाने भारतीयांना कोणती स्वातंत्र्य बहाल केलेली आहेत त्यामध्ये घटनाकार यांचा उद्देश काय होता ? हेही समजून घेणे गरजेचे आहे. पारतंत्र्यात जीवन जगत असताना कोण कोणत्या अडचणींना सामोरे जावे लागते? पारतंत्र्य मध्ये होणारी मानवी प्रतिष्ठेची गळचेपी विनाकारण सोसावा लागणारा त्रास दडपशाही आणि जुलमी राजवट यांचे समाजावर होणारे विपरीत परिणाम हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील पुढाऱ्यांनी जाणवलेले होते . म्हणून कोणत्याही प्रकारे भारतीय नागरिक कसल्याही प्रकारच्या स्वातंत्र्यापासून वंचित राहू नयेत म्हणून त्यांनी विविध प्रकारच्या स्वातंत्र्यांचा समावेश भारतीय संविधानात करून मूल्य अधोरेखित केलेली आहेत. आपण इंग्रजांच्या शासन काळामध्ये इंग्रजांकडून कोणत्या प्रकारच्या स्वातंत्र्याची मागणी करत होतो तेच स्वातंत्र्य आता आपण राज्यकर्ते म्हणून सामान्य जनतेला बहाल करणे हे आपले कर्तव्य असल्याचे संविधान सभेने आणि संविधानकारांनी जाणले होते. स्वातंत्र्य मध्ये कशाप्रकारे सुधारणांना वाव असतो स्वातंत्र्य मध्ये कशाप्रकारे एक सामान्य नागरिकही आपला आवाज बुलंद करू शकतो स्वातंत्र्य मध्ये कशाप्रकारे एक चित्रकार एक वृत्तसंपादक एक गायक किंवा एक कलाकार आपल्या विविध कलागुणांच्या साह्याने स्वतःला समाजाला देशाला व्यक्त करू शकतो आणि व्यंग अथवा कडक शब्दांत या गोष्टी मांडू शकतो. कारण स्वातंत्र्यांशिवाय लोकशाही म्हणजे लोकशाहीची थट्टाच असा ग्रह होतो. म्हणूनच तर आपण पाहतो की देशभरामध्ये विविध विचारधारेचे लोक प्रत्येक गोष्टीवर आपले विचार व्यक्त करत असतात. जमलं तर त्या सुधारणांनावर कौतुकाचा वर्षाव करत असतात त्यामध्ये सुधारणा करण्यासाठी अनेक उपायही सुचवत असतात किंवा ज्या व्यक्तींना गोष्टी आवडत नाहीत ते या गोष्टी कशाप्रकारे चुकीच्या येथे विविध माध्यमातून विविध कलेच्या मार्फत लोकांसमोर मांडत असतात.सहाजिकच काहीवेळा सरकारने घेतलेले कठोर निर्णय हे जर जनतेला पचणारे नसतील तर त्या जनतेच्या असहाय्यतेचा फायदा उठवून आपली पोळी भाजण्याचा प्रयत्न अनेक गट करत असतात परंतु शासनाने घेतलेल्या निर्णयामुळे खरोखरच मानवी स्वातंत्र्याची गळचेपी होते का त्याचं तटस्थ परीक्षण करण्यासाठी भारतीय संविधानाने स्वतंत्र न्यायव्यवस्थेची निर्मिती केलेली आहेत. न्याय व्यवस्था ही फक्त सरकारवर अंकुश ठेवण्यासाठी नाही तर नागरिक वापरत असलेल्या स्वातंत्र्यावर काही प्रमाणात आवश्यक मर्यादा आणि त्याच्या सीमा टाकण्याचं काम करते. अशा व्यवस्थेची भारतामध्ये गरज आहे कारण की स्वातंत्र्याचा प्रत्येकाला हवा तसा अर्थ ते घेऊ शकतात आणि स्वातंत्र्याच्या नावाखाली स्वैराचार फोफावू शकतो. स्वातंत्र्य कोणाला नकोय ते प्रत्येकाला हवं पण त्यात प्रत्येकाची स्वातंत्र्याची व्याख्या वेगवेगळ्या आहेत .काही जणांच्या दृष्टिकोनातून ती समाजासाठी उपयुक्त आहे तर काहीजणांच्या दृष्टिकोनातून समाजामध्ये फूट पाडणारे देखील असू शकते. पण विषय जेव्हा न्यायव्यवस्था आणि मानवामध्ये असणारी त्याची सद्विवेक बुद्धी यावर येईल तेव्हा मात्र प्रत्येकाच्या स्वातंत्र्याचा हा आदर नक्कीच केला जाईल. पण त्याला अट एवढीच आहे की आपल्यामध्ये इतरांच्याही स्वातंत्र्याचा सन्मान करण्याची क्षमता असली पाहिजे. स्वातंत्र्य हे जरी आपण आपल्या अधिकाराचा भाग मानत असू तरी जोपर्यंत आपण तो आपले कर्तव्याचाही भाग आहे असे समजत नाही तोपर्यंत ते स्वातंत्र्य समाजामध्ये मिसळून एक प्रगल्भ आणि आदर्श समाज निर्माण होऊ शकत नाही. मग समाजामध्ये आपण सगळे आलो.आपल्या कुटुंबाला कुटुंबातील सदस्य आले ज्यावेळी समाज वैचारिक दृष्टीने प्रगल्भ होतो त्याला कारणीभूत ही त्या समाजात असणारी कुटुंब असतात. आपण जोपर्यंत आपल्या कुटुंबातील सदस्यांच्या स्वातंत्र्याचा आदर करत नाहीत तोपर्यंत स्वातंत्र्य हे केवळ पुस्तकात वाचण्यासाठी आपल्याला अधिक चांगले वाटते प्रत्यक्ष जीवनामध्ये मात्र त्याचा आपण तिरस्कार करू लागतो.

---------------------------------------------------------------------------------

-
मयुर डुमणे, उस्मानाबाद

मानवाच्या विकासासाठी आवश्यक असणारं अत्यन्त महत्वाचं मूल्य म्हणजे स्वातंत्र्य. ब्रिटिशांच्या तावडीतून भारत देश 15 ऑगस्ट 1947 रोजी मुक्त झाला तो आपल्या भारत देशाचा स्वातंत्र्य दिन. स्वातंत्र्य या शब्दाचा संबंधच सर्वप्रथम या स्वातंत्र्य दिनामुळे येतो. हे झालं राजकीय स्वातंत्र्य. स्वातंत्र्य हा शब्द वाचायला किती सोप्पा वाटतो ना. पण या मूल्यांत फार मोठा व्यापक अर्थ दडलाय जो तुमच्या माझ्या जीवनाशी थेट संबंधित आहे. आज मी या 'स्वातंत्र्य' विषयावर लिहू शकतो कारण ते लिहिण्याच स्वातंत्र्य मला सहज उपलब्ध आहे. माझ्याकडे मोबाईल आहे, विचार करण्यासाठी लागणारा वेळ आहे, दोन टायमाचं जेवण मला मिळू शकतं ही सगळी पार्श्वभूमी असल्याशिवाय मी लिहू शकत नाही. दोन वेळेच जेवण मिळणं ज्यांना मुश्किल आहे त्यांना आहे का हे अशाप्रकारचं लिहिण्याचं बोलण्याचं स्वातंत्र्य? येथे स्वातंत्र्याचा संबंध समतेशी येतो. महात्मा फुलेंच्या काळात मुलींना, दलितांना शिक्षणाचं स्वातंत्र्य नव्हतं. कारण त्या काळी असलेली टोकाची सामाजिक विषमता. असा हा स्वातंत्र्य आणि समतेचा जवळचा संबंध आहे. स्वातंत्र्य, समता, बंधुता, न्याय ही लोकशाही मूल्यच परस्पर पूरक आहेत. तुम्ही शिक्षण घेताय, शाळेत जाताय लिहिताय, बोलताय हे सारं काही करू शकता. यातून तुमचं व्यक्तिमत्व आकारास येतं. व्यक्तीच्या व्यक्तिमत्व विकासासाठी स्वातंत्र्य महत्वाची भूमिका बजावतं.

अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, स्वातंत्र्याची गळचेपी आणि समाज

म्हणजे व्यक्त होण्याच स्वातंत्र्य. प्रत्येकाला आपले विचार मांडण्याचं स्वातंत्र्य आहे. पण काही वेळा या स्वातंत्र्याची गळचेपी होते. तुमचं व्यक्त होणं बहुसंख्य समाजाच्या विचारधारेविरुद्ध असेल, राज्यसंस्थेला अडचणीत आणणारे असेल तर तुम्हाला सामाजिक राजकीय दबावाचा सामना करावा लागतो. व्यक्त झाल्यास येणारे धमक्यांचे कॉल ही अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची गळचेपी आहेच. डॉ. दाभोलकर अंधश्रद्धा निर्मुलनाचे काम करत होते. काहींना वाटलं हे आपल्या धर्माविरुद्ध काम करताहेत. त्यांनी दाभोलकरांचा खून केला. गोंविद पानसरे, कलबुर्गी, गौरी लंकेश यांच्या हत्या होणं ही स्वातंत्र्याची गळचेपीच आहे. तुकाराम महाराजांची गाथा पाण्यात बुडवणं, आगरकरांची जिवंतपणी अंत्ययात्रा काढणं, गांधीजींची हत्या ही सगळी स्वातंत्र्याच्या गळचेपीची उदाहरण आहेत. तुम्ही आमच्या विचारधारेविरुद्ध जाल तर आम्ही तुमचा खून करू असा हा मागास विचार. हा असहिष्णु विचार सध्या समाजात रुजतोय. आज अनेक परखड विचार मांडणाऱ्या साहित्यिकांना अंगरक्षक घेऊन फिरावं लागतंय. सरकार विरोधात बोलणाऱ्या व्यक्तींना देशद्रोही ठरवणं हा त्यातलाच प्रकार. नास्तिकतेचा विचार तुम्ही बहुसंख्य आस्तिक समाजात खुलेपणाने मांडू शकत नाही. मांडल्यास धमक्या ट्रोलिंग ठरलेलं. र.धो कर्वे या माणसानं स्वातंत्र्यपूर्व काळात लैंगिकतेविषयी परखड विचार मांडले. समाजस्वास्थ्य मासिकाद्वारे जनजागृती केली. त्या माणसावर अश्लील मजकूर छापला म्हणून कोर्टाच्या वाऱ्या कराव्या लागल्या होत्या. आजही तुम्ही लैंगिक विषयावर समाजात उघडपणे बोलनं हे समाजाला न पचणारी गोष्ट आहे. लोकं काय म्हणतील या प्रश्नाने तर कित्येकांचे स्वातंत्र्य हिरावून घेतलंय. परवाचीच गोष्ट आहे कॉमेडियन अग्रीमा जोशुआ हिने शिवाजी महाराजांचा एकेरी उल्लेख केला म्हणून शिवभक्तांनी रान उठवले. एकाने जाऊन व्हिडिओ जिथे शूट करण्यात आला होता तो स्टुडिओ फोडला. काहींनी तिला बलात्काराच्या धमक्या दिल्या. ट्रोलिंग झालं अखेर तिला या प्रकरणी माफी मागावी लागली. व्हिडिओत स्पष्ट दिसतंय तिने शिवाजी महाराजांचा कसलाही अपमान केलेला नाही तरीही तिला या टोकदार अस्मितांना सामोरं जावं लागलं. ही झुंडशाही आहे. ही झुंडशाही देखील स्वातंत्र्याची गळचेपी करते.

स्वातंत्र्य म्हणजे स्वैराचार नव्हे

इतक्या महत्वाच्या मुल्यासोबत जबाबदारी ही असणारच. स्वातंत्र्याचा उपभोग घेत असताना इतरांच्या स्वातंत्र्याला बाधा पोहचणार नाही, कायदा आणि सुव्यवस्थेची अडचण होणार नाही याची काळजी घ्यायलाच हवी.

एका कार्यक्रमात राममनोहर लोहिया यांच्याबद्दलचा किस्सा उल्हास दादांनी सांगितला. लोहिया एका बाईला म्हणाले, मी तुला पंडित जवाहरलाल नेहरू यांची ओळख करून देतो. तू फक्त त्यांची कॉलर पकडून एवढंच म्हणायच की 'आझादी के बाद क्या किया मेरे लिए' ठरल्याप्रमाणे ती बाई नेहरूंना भेटली. भेटल्यावर तिने नेहरूंची कॉलर पकडली आणि म्हणाली , आझादी के बाद क्या किया मेरे लिए

नेहरूंच उत्तर होतं, आप मेरी कॉलर पकड सकती है इतना तो जरूर किया है मैने.

लोकांनी लोकांसाठी चालवलेली ही शासनपद्धती आहे. यांत राज्यकर्त्यांना प्रश्न करण्याचा, सरकारवर टीका करण्याचा अधिकार तुम्हाला आहे.अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य हा या लोकशाहीचा आत्मा आहे.

----------------------------------------------------------------------

अनिल गोडबोले

लहानपणी स्वातंत्र्य हा शब्द फार भारी वाटायचा. लोकमान्य टिळक पुण्यतिथी ला "स्वातंत्र्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच" अस ठणकावून समोरच्या पोरांना सांगितल्यावर फार मजा यायची.

जस जस आयुष्य जगायला लागलो. पुस्तक वाचली. इतिहास शिकत गेलो, समजत गेलो तस कळलं की स्वातंत्र्य फार गरजेचे असते, त्या साठी आपल्याकडे भरपूर लोक हुतात्मे झाले आहेत.

भारतीय संविधानानुसार आहार, विहार, विचार, भाषा, धर्म, प्रार्थना व मालमत्ता(सरकारच्या नियमात) या सर्व गोष्टी स्वातंत्र्याच्या अधिपत्याखाली येतात.

'जेव्हा तुम्ही काठीच एक टोक उचलता तेव्हा दुसरे टोक आपोआप उचलले जाते." या न्यायाने स्वातंत्र्य बरोबर जबाबदारी येते त्याचा मात्र त्रास होतो.

पर्यटक म्हणून कुठेही फिरण्याचे स्वातंत्र्य आपल्याला आहे, पण स्वतःची काळजी, इतरांची काळजी, परिसर स्वछता, याची जबाबदारी आपल्याला नको असते.. त्यामुळे स्वातंत्र्य उपभोगण्यासाठी नियम करावे लागतात, ते नाही पाळले की दंड, कडक अंमलबजावणी करावी लागते.. त्यामुळे कायद्याचे पालन करताना आपल्याला त्रास होतो किंवा समोरची व्यक्ती त्रास देऊ शकते.

दुसऱ्याच्या जोखडाखाली, अधिपत्याखाली राहताना मानवी सन्मानाची हानी होते, गुलामगिरी या पेक्षा वेगळी नसते त्यामुळे भारतीय संविधान आपले(नागरिकांचे)स्वातंत्र्य अबाधित राहण्यासाठी योजना, नियम करत आहे.

स्वतंत्र विचार सरणी, स्वतंत्र वर्तन हे लोकशाही मूल्य आहे.. आपण ते झुंडशाही, फॅसिझम, मुजरे-हुजरेगिरी, स्वार्थी विचार यातून, रसातळाला जात आहोत.. हे थांबवण्यासाठी हे मूल्य गर्जवचे आहे.

----------------------------------------------------------

अमोल चाटे , पुणे

स्वातंत्र्य म्हणजे परकीय नियंत्रणापासून मुक्त आपल्याला हवे तसे विचार करण्याचा, बोलण्याचा, आणि वागण्याचा हक्क. स्वातंत्र्य हा प्रत्येक माणसाचा नैसर्गिक अधिकार आहे. आचार, विचार व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यामुळे माणसाचा व समाजाचा सर्वांगीण विकास होतो, प्रगल्भता वाढते,लोकशाही सदृढ होते व जिथे स्वातंत्र्याचा अभाव असतो तिथे गुलामगिरी, हुकूमशाही फोफावते व समाज अधोगती कडे अग्रेसर होतो.

पण स्वातंत्र्य हे अनिर्बंध नसतात त्यांच्यावर नैतिक आणि कायदेशीर बंधने असतात, आपण आपले स्वातंत्र्य उपभोगत असताना दुसऱ्याच्या स्वातंत्र्यावर गदा आणू शकत नाही किंवा कमी करू शकत नाही. आपल्याला स्वातंत्र्य आहे म्हणून आपण वाट्टेल ते करू शकत नाही.त्यामुळे प्रत्येकाच्या स्वातंत्र्याचे रक्षण व्हावे म्हणून व्यक्तीगत स्वातंत्र्य वर काही बंधने आहेत.

स्वातंत्र्य सोबत जबाबदारी सुद्धा येते ती म्हणजे स्वतः स्वातंत्र्य उपभोगत असताना दुसऱ्याच्या स्वातंत्र्याला बाधा येऊ न देणे.

-------------------------------------------------------------------

करण बायस

आपण स्वातंत्र्याबद्दल वाचतो , स्वातंत्र्याचे स्वप्न बघतो , आपण आपल्या स्वातंत्र्यासाठी लढू पण शकतो, पण खरंच स्वातंत्र्य काय आहे हे समजून घेतले का ?

नुकतीच भगवद्गीता वाचून पूर्ण केली आणि समजून घेण्याचा प्रयत्न केला.उदारमतवादी आणि पूर्वग्रह न ठेवता, भगवद्गीता ही भगवान कृष्णाने मानवजातीला दिलेली देणगी आहे, जी आपल्याला मानवी जीवनातील अशांततेने तर्कसंगत पद्धतीने व्यवहार करण्यास मदत करते.

त्यामध्ये श्रीकृष्णाने अर्जुनाला अत्यंत गोपनीय आध्यात्मिक ज्ञानानंतर श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की आता त्याने सर्व काही ऐकले आहे, जे उचित वाटले ते करण्यास तो मोकळे आहे. थोडक्यात, हे समजलं की गीता व्यक्तीचे स्वातंत्र्य ओळखते आणि साधकाच्या हाती अंतिम निवड सोडते .

विचार केला तर स्वातंत्र्य हा विषय खूप खोल आणि ही फार आकर्षक संकल्पना आहे. माणसाला वैचारिक, धार्मिक, सामाजिक, आर्थिक, राजकीय, शैक्षणिक इत्यादी अनेक प्रकारचे स्वातंत्र्य असू शकते, हवे असते. कुठेही राहण्याचे, हवा तो व्यवसाय करण्याचे, हवा तो जीवनसाथी निवडण्याचे, हवे ते वाचण्याचे, लिहिण्याचे, प्रकटीकरणाचे असेही स्वातंत्र्य हवे असते.आणि स्वातंत्र्य साठी तो त्याला हवे तो पर्याय निवडू शकत असेल तर तो स्वतःला स्वातंत्र्य समजतो आणि जर त्या व्यक्तीचे निर्णय दुसर कोणी घेत असेल तर तो स्वतःला स्वातंत्र्य समजणार नाही.

स्वातंत्र्याच्या वेगवेगळ्या व्याख्या असू शकतात कोणासाठी ते तुरुंगवास किंवा गुलाम अशी अवस्था नसणे म्हणजे स्वातंत्र्य असू शकते किंवा कार्य करण्याची, बोलण्याची किंवा विचार करण्याच्या अधिकारात बाधा किंवा संयम न ठेवता एखाद्याला हवे आहे. कोणत्याही नियंत्रणाशिवाय एखाद्याला पाहिजे म्हणून कार्य करणे, बोलणे आणि विचार करणे ,मोकळे असणे हे स्वातंत्र्य आहे. आणि कदाचित हे सुद्धा कोणासाठी स्वातंत्र्य असणे म्हणजे वर सांगितलं तस असणे आवश्यक नाही .

भारत १९४७ मध्ये स्वतंत्र्य झाला विचार अभिव्यक्ती अशा अनेक विषयांमध्ये स्वातंत्र्य प्राप्त झाले .म्हणजेच भारत हा पारतंत्र्यात होता आणि जेंव्हा भारतीयांच्या मनात स्वातंत्र्याची भावना निर्माण झाली तेंव्हा भारत देश स्वातंत्र्य झाला, तर स्वातंत्र्य हा फक्त एक शब्द नसून तर ती एक भावना आहे.पारतंत्र्य यासारखे कल्पनांचा जवळपास संपूर्ण जगातून पराभव झाला पण याचा अर्थ असा नाही की स्वातंत्र्य ही कल्पना सर्वत्र रूढ झाली.

माझा भारत देश आपला भारत देश अश्या अर्थपूर्ण स्वातंत्र्य देशात आजसुध्दा नागरिक आपल्या पेक्षा मोठ्या माणसाला मालक म्हणून गुलामगिरीत राहतात . देश स्वातंत्र्य होऊनसुद्धा या काही नागरिकांमध्ये स्वातंत्र्याची भावना नाही.स्वातंत्र्य ही कुणाकडून घेण्याची गोष्ट नाही.

देश परकीय ताब्यातून स्वातंत्र्य होऊन ७३ वर्षे होत आहेत तरीही भारतीय नागरिक जात , धर्म , द्वेष , चिंता ,निराशावादी विचार यांसारख्या अनेक विचारांच्या गुलामगिरीत आहेत.

माझा आवडता चित्रपट

2020-07-29T14:35:00.000+05:30

Source : INTERNET

-माया सूर्यकांत मुळे

उस्मानाबाद

जागतिक महिला दिनाच्या पूर्वसंध्येला "थप्पड" च्या निमित्ताने "ती" पुन्हा अधोरेखित केली गेली. 'बस इतनी सी बात'...हो जाता हैं... Just a slap...निमित्त मात्र एवढंच पण, खूप खोलवर रुजलेलं; पिढ्यानपिढ्या....!

अनुभव सिन्हा नेहमीच सामाजीक प्रश्नांना आपल्या सिनेमातून मांडत असतात.. या सिनेमाची कथा पण रोजच्या आयुष्यावर बेतलेली पण, खरमरीत भाष्य करणारी आहे. प्रश्न केवळ एका 'थप्पड'चा नाहीये तर पश्नचिन्ह लावलं आहे समाजाच्या मानसिकतेवर....! लिंगभावविषयक दृष्टीकोनावर....! महिला आणि अमुक एक गोष्ट हे पिढ्यांनपिढ्यांच जणू समीकरणच ठरलेलं आहे. स्त्री म्हणून तिला घर सांभाळता आलं पाहिजे, सगळ्या घराची जबाबदारी तिच्यावरच, तिला सर्वकाही सहन करता आलं पाहिजे; तिनं ते शिकलं पाहिजे...नवरा-बायकोत भांडण होणं हे काही नवीन नाही... त्यामुळे तिनं ते सहन केलं पाहिजे, घरेलू हिंसा ही प्रत्येकच घरात घडत असते त्यात नवीन काय....!

जेव्हा एक स्त्री लग्न करून नवीन घरी येते तेव्हा ती त्या घराची जबाबदारी सर्वार्थाने स्वीकारते त्यासाठी स्वतः ची ओळख ही मागे टाकते.. तिला पण करिअर, इच्छा-आकांक्षा, महत्वाकांक्षा असतात पण, कुटूंबापुढे ती या सगळ्यांचा जाणीवपूर्वक विसर पाडून घेते....पण, मग तिला सतत गृहीत धरलं जातं, आपला पार्टनर त्याच्या महत्वाकांक्षेपोटी तिची किती भावनीक, मानसिक फरफट करतो, तिच्याकडे दुर्लक्ष करतो आणि त्यातून उदभवणाऱ्या ताण-तणावात तिचाच बळी जातो आणि एवढं सारं होऊन देखील त्याला त्याची खंत वाटत नाही उलट तो त्याच्याच अडचणींचा पाढा वाचतो.... it happens...होता हैं...! हीच भूमिका रेटतो.....

सर्वांदेखत झालेली हिंसा(अपमान) "ती" ला विचार करायला भाग पाडते, सुन्न करून टाकते, हरवलेल्या "स्व" ची जाणीव तिला पोखरू लागते... ती विचार करायला वेळ मागते मात्र, 'हे नवीन नाही तुला ऍडजस्ट करून घ्यावं लागेल' याच सल्ल्यांचा भडिमार तिच्यावर सुरू होतो.... कायद्याच्या चौकटीत अडकवून तिला नोटीस पाठवून नवरा स्वतः ला सुरक्षित करायचा प्रयत्न करत राहतो मात्र तरीही तो सुशिक्षित, सुसंस्कृत दाखवण्यात आला आहे. घरातील प्रत्येक "स्त्री" (आई आणि सासू) तिलाचं स्त्री असण्याच्या जबाबदाऱ्या सांगत असतात मात्र 'त्याला' त्याच काय चुकलं हे कुणीच बोलत नाही जेव्हा कि याचे चटके त्यांनाही सोसावे लागलेले असतात...

घरकाम करणाऱ्या बाईपासून ते उच्चशिक्षित, गृहिणी ते नोकरदार या सर्व महिलांचं प्रतिनिधित्व हा सिनेमा करतो. सुशिक्षित घरातही "ती" च उपेक्षीत्व केंद्रस्थानी ठेवून स्त्री जिवनाची रूपं समोर आणलेली आहेत." मुझे गाडी चलानी सिखणी हैं,... तुम पहले पराठे बनाना सिख लो"| "रिश्ते बनाने में ज्यादा effort नहीं लगती, जीतना निभाने में लगती हैं"| "पहली बार उसने मुझे थप्पड मारी.. नहीं मार सकता"| "थप्पड इतनी सी बात हैं और मेरी पिटीशन भी उतनी हैं"| हे संवाद खूप शांत, गंभीरपणे ऐकायला मिळतात. कुठेही आरडाओरडा, आकरसताळेपणा नाही.. अमरिता शांतपणे, गंभीरपणे मोजक्याच संवादात खूप काही बोलून जाते. तिची घुसमट, अस्वस्थता, स्वतः चा स्वतः शी चाललेला संघर्ष, स्वतः चा आत्मसन्मान टिकवता येत नसल्याची सल... तिच्या मोजक्याच संवादातून मांडली आहे. ज्या नात्यामध्ये प्रेम, आदर, कदर आणि समानतेची वागणूक नाही ते नातं तिला ओढत-ओढत जगायचं नाहीये; नकोच आहे.. ज्यामुळे कुणीच आनंदी राहू शकत नाही... कारण काही गोष्टी या कधीच विसरता येत नसतात... love should not heart...!

हिंसा ही केवळ शारीरिकचं नसते तर ती मानसिक, भावनिक पण असते... तिला दुर्लक्षित करणं, गृहीत धरनं, अपमानीत करणं, कमी लेखणं, हिणवनं या प्रकारची हिंसा देखील अधोरेखित केली आहे. सासु-सूनेतील नातेसंबंध, मुलांना वाढविणे, स्त्री-पुरुष संबंध, कौटुंबिक हिंसाचार, आधुनिकतेच्या बुरख्यात लपलेल्या गलिच्छ रूढी, परंपरा यांवर जळजळीत अंजन घातलं गेलं आहे. महत्वाकांक्षांमध्ये जशी भावनिक गुंतवणूक असते तशीच ती 'त्याच्यासोबतच्या' आयुष्यामध्ये ही असते..यावर भाष्य केलं आहे.

खरंतर आपल्याकडे वास्तव हेही आहे की महिला सशक्तीकरणासाठी, सबलीकरणासाठी मोठ्या प्रमाणात प्रयत्न झालेले आहेत; होत आहेत मात्र केवळ शिक्षण, स्वावलंबन, आत्मनिर्भरता, आरक्षण, नोकरीच्या समान संधी म्हणजे "ती" चा आदर, "ती" ची समानता होत नाही... sorry हा केवळ एक शब्द नसून ती नात्यांची गरज असली पाहिजे कारण "ती" ला हवं असतं केवळ प्रेम, आदर... Love.... Respect she deserves both...आणि कित्येक पिढ्यांचा "ती" चा मुकेपणा "ती" ला आज बोलायला भाग पाडतो...

चित्रपटातली गाणी पण खूप अर्थपूर्ण आहेत, त्यात अरजित च्या आवाजाने भावाला न्याय मिळवून दिला आहे. पात्रांची निवड रास्त ठरली आहे... तापसी(अमरिता) rocks again...! प्रत्येक "ती" ला "ती" कुठेतरी, केंव्हातरी मीच आहे असं वाटलं नाही तरच नवल...!!

Source : INTERNET

अनिल गोडबोले

सोलापूर

खर तर सगळ्यात सोपा आणि सगळ्यात अवघड प्रश्न. मराठीतील भरपूर फिल्म आवडतात, पाहण्यासारखे आहेत. त्यामुळे एखाद्याचे नाव घ्यावे तर लगेच दुसरं नाव डोळ्यासमोर येत.

अशी ही बनवा बनवी हा सिनेमा तर मराठी चित्रपटातील हिरा आहे. पिंजरा, सामना, सिहासन पासून अग बाई अरेच्या ते सैराट पर्यंत भरपूर नाव डोळ्यासमोर येऊन गेली.

पण मला आवडलेला चित्रपट या पेक्षा वेगळा विचार मांडणारा चित्रपट म्हणून "मुक्ता" हा चित्रपट आवडतो आणि भावतो देखील.

जात आणि त्याला लागलेली ढोंगी राजकारणी वृत्ती व समोरच्याला संपवण्याचं राजकारण या बाबतीत हा चित्रपट सर्व गोष्टी दाखवण्यात उजवा ठरतो.

गाणी पण छान व मनात रेंगाळणारी आहेत. जब्बार पटेल यांनी दिगदर्शीत केलेला हा एक उत्तम चित्रपट.

बाकी आफ्रिकन- अमेरिकन ची एन्ट्री वेगळाच विचार घेऊन जाते..त्याचे प्रश्न आणि आबासाहेब कणसे पाटील यांची उत्तर कुठेतरी आपल्याला दिल्या प्रमाणे वाटतात...

चोखोबा मंदिराच्या बाहेरच थांबला, हे निरीक्षण आपली जात व्यवस्था अधोरेखित करत हा चित्रपट बरच काही शिकवून जातो

Source :- INTERNET

- अनघा नंदाने

माझा "all time favorite" चित्रपट... "रंग दे बसंती".

नावाप्रमाणेच हा चित्रपट जीवनाच्या प्रत्येक रंगांनी रंगला आहे.

यात परंपरांना फाटा देऊन धुंद होऊन जगणारी बेभान तरूणाई आहे, त्याच परंपरेला कवटाळून नव्या विचारांचा विरोध करणारी तरूणाई पण आहे, यांत दोन धर्मांमधे राजकारण्यांनी पेरलेली दुश्मनी आहे, तर गरिबी-श्रीमंती, जात-पात, धर्म, या सर्वांना धुडकावून एकमेकांना जीव लावणारी दोस्ती पण आहे. यात आई वरचं प्रेम आणि प्रेयसीवरचं प्रेमही तितकंच निर्मळ आहे. यांत देशासाठी लढणारा तरूण आहे, त्याच देशाच्या व्यवस्थेवर प्रश्न उपस्थित करणारे तरूण आहेत,एका राजकीय पक्षाचा सच्चा समर्थक आहे, पण त्याच पक्षाच्या नेत्याला चुकीचं वागताना बघून हातून हादरलेला पण ठामपणे त्याला विरोध करणारा तरूण सुद्धा आहे.

हे बेभान तरूण एका घटनेने भानावर येऊन एक होऊन अन्यायाला कसे वाचा फोडतात ते या चित्रपटात खूप सुंदररित्या दाखवले आहे. चंद्रशेखर आझाद,भगतसिंग, राजगुरू, सुखदेव, अश्फकुल्ला खान, रामप्रसाद बिस्मिल्ल यांची प्रेरणा आणि त्यांच्याचइतका प्रामाणिक लढा या चित्रपटात दाखवला आहे.

पण शेवटी कुठल्याही सत्तेला प्रामाणिक लढा, अन्यायविरोधात कणखर आवाज आणि व्यवस्थेला प्रश्न विचारणं नकोच असतं. ते त्यांच्या सत्तेसाठी धोकादायक असतं. मग साम दाम दंड भेद सर्व बेकायदेशीर मार्गांनी हा लढा कायदेशीर रित्या दाबला जातो. त्यांची सत्ता जिवंत राहते, मरतो तो सामान्य माणूस ज्याला कधीकधी आपल्याच हक्कांसाठी आवाज उठवण्यासाठी "अतिरेकी" म्हटलं जातं.

"हँप्पी एंडिंग" ची सवय असणाऱ्या भारतीय प्रेक्षकाला हा "रिएँलिस्टिट" एंड आतून बाहेरून हादरून सोडतो.

समता

2020-07-19T22:05:00.000+05:30

मयुर डुमणे

या मूल्यासाठी शाहू, फुले, आंबेडकरांनी अविरत संघर्ष केला. समता समजून घ्यायची असेल पहिले विषमता समजून घ्यावी लागते. आपल्या समाजात आजही जिवंत असलेली जातीव्यवस्था आणि पुरूषप्रधान व्यवस्था ही या समतेची विरोधक व्यवस्था आहे. सावित्रीबाई फुलेंच्या काळात मुलींना, अस्पृश्याना शिक्षणाची बंदी होती. अस्पृश्यांना सार्वजनिक हौदावर पाणी भरण्यास, पिण्यास मनाई होती. ब्राह्मण वरच्या जातीतले महार, मांग खालच्या जातीतले अशी ही विषमतावादी व्यवस्था आजही अस्तित्वात आहे. आजही गावकुसाबाहेरील वस्ती ही महार मांगाची असते. तुम्हाला आश्चर्य वाटेल पण आजही काही गावांत महार मांगांना मंदिरात प्रवेश दिला जात नाही. म्हणजे तुम्ही खालच्या जातीत जन्माला आल्यास विषमतेचे चटके भोगतच जीवन जगाव लागतं हे ठरलेलं. याउलट तुम्ही वरच्या जातीत जन्माला आल्यास जातीव्यवस्थेचे फायदे तुम्हाला सहज मिळून जातात. याच व्यवस्थेविरोधात शाहू, फुले, आंबेडकरांनी संघर्ष केला. शाहूंनी मागास घटकांना मूळ प्रवाहात आणण्यासाठी आरक्षणाची सोय केली. शिक्षणासाठी वेदोक्त प्रकरणात शाहू राजांना देखील शूद्र समजण्यात आलं. महात्मा फुल्यांना मित्राच्या वरातीतुन हाकलून देण्यात आलं. आंबेडकरांना वर्गाबाहेर बसुन शिक्षण घ्यावं लागलं. जातिव्यवस्थेची चटके सहन करत या लोकांनी जातीव्यवस्थेविरोधात संघर्ष केला. शिवाजी महाराजांनी अठरा पगड जातीतील मावळ्यांना सोबत घेऊन स्वराज्य उभा केलं. पण जातीव्यवस्था आपल्या समाजात इतकी खोलवर रुजलीय की आपल्या समाजाने या लोकांनाच जातीत वाटून घेतलं.

शिवाजी महाराज झाले मराठ्यांचे, फुले माळ्यांचे, आंबेडकर महारांचे. माझा एक ब्राह्मण मित्र म्हणत होता. आता कुठय जातीव्यवस्था. आपण सर्वांशी सारखंच वागतो की... त्याला फक्त एवढंच म्हणलं, घरी आई बाबांना जाऊन विचारायचं की मला एका महाराच्या मुलीशी लग्न करायचंय? त्यावेळेस तुला जातीव्यवस्था कळेल. पुरोगामी महाराष्ट्रात रुजलेल्या टोकाच्या जातीय अस्मिता त्यावरून होणाऱ्या दंगली. यातून जातीय मानसिकता आजही अस्तिवात असल्याचं पुनःपुन्हा जाणवतं. आंतरजातीय विवाह करणं आजही या समाजाला पचत नाही. केल्यास खून होतात.

जितकी जातीव्यवस्था इथे रुजलीय तितकीच पुरूषप्रधान व्यवस्था येथे ठासून रुजलीय. आजही मुलगी झाल्यावर अनेकांचा चेहरा पडतो. कारण इथल्या समाजव्यवस्थेत स्त्रीला दुय्यम स्थान आहे. येथे रुजलेली विवाहसंस्था ही तर स्त्री पुरुष विषमतेचे ज्वलंत उदाहरण. मुलगी म्हणजे परक्याचे धन. स्त्रीला पुरुषांप्रमाणे स्वतंत्र अस्तिव नाही. आपलं नाव आणि आडनाव यामध्ये कोणाच नाव असतं ? बापाचं ! लग्न झाल्यावर कोणाच नावं असतं? नवऱ्याचं ! मनुस्मृतीतील ही व्यवस्था आजही घट्ट रुजून आहे. संस्कृतीच्या नावाखाली घातलं जाणार स्त्रीच्या गळ्यातील मंगळसूत्र हे ही तिच्यावर लादलेलं बंधनच. समाजाला कळलं पाहिजे हीच लग्न झालंय. समाजाच्या वाकड्या नजरांपासून जणू तिचं रक्षण करायलाच ते मंगळसूत्र असतं. संसदेत, विधानसभेत असलेलं महिलांच प्रमाण हे येथील विषमताच अधोरेखित करतं. राजकारणच काय कोणतंही क्षेत्र घेतलं तरी या विषमतेचं अस्तित्व जाणवतं. पाऊलोपाऊली विषमता पेरलीय. ही विषमता जोपर्यंत आपल्याला समजत नाही तोपर्यंत समता कळत नाही.

शेवटी समता म्हणजे काय हो? माणसाला माणूस म्हणून जगण्याचा अधिकार. लिंग, काळा, गोरा, धर्म, जात या समाजनिर्मित ओळखीपलीकडे जाऊन माणसाकडे माणूस म्हणून बघणं, वागणं म्हणजे समता. समता म्हणजे कसलाही भेदभाव नसणे अशीही व्याख्या करता येईल.

आर्टिकल 15 हा चित्रपट इथल्या जातीव्यवस्थेचं वास्तव आपल्यासमोर मांडतो. त्या चित्रपटाचा शेवट देखील फार उत्तम पद्धतीने केला आहे. गावाच्या वेशी बाहेर एक आज्जी बाई हॉटेलवर बसलेल्या आहेत. आयुष्यमान खुराणा आणि इतर पोलीस शेवटचा महत्वाचा तपास करून थकले आहेत. आयुष्यमान खुराणा त्या आजीबाईंना सर्वांना काही तरी खायला द्यायला सांगतो. सर्वजण त्या आज्जी बाईंचे खाद्य खात असताना आयुष्यमान त्या आज्जीला विचारतो. आप कौनसी जात की हो. या प्रश्नावर सर्वजण हसतात आणि त्याच वेळी त्यांच्या समोरून एक ट्रक जाते. त्या ट्रकवर मेरा भारत महान असे लिहिलेले असते. आपल्या भारताला महान बनवायचंय ना मग ही जात, लिंगभेद फाट्यावर मारा. समता ही काय लगेच प्रस्थापित होणारी नाहीय ही एक अखंड चळवळ आहे. या चळवळीत आपण सामील होऊन हे मूल्य या मातील आपण रुजवूया.

-----------------------------------------------------------------

राहुल क ना आनपट (मी कवी)

समता या विषयावर विचार व्यक्त करताना मी या विषयाला न्याय देईल इतकं लिहू शकतो का ...? हा प्रश्न मला सारखा सतावत होता...पण प्रश्नाचं उत्तर मला काही मिळालं नाही...आजपर्यंत समता या शब्दाबद्दल मी शालेय जीवनापासून ऐकत आलो आहे,वाचत आलो आहे परंतु त्या शब्दाचा योग्य वापर झालेला आजपर्यंत मी पाहिला नाही....

जेव्हा मी डिग्री ला ऍडमिशन घ्यायला गेलो तेव्हा समतेचा अपमान पाहिला...प्रत्येक जातीच्या मुलांच्या ऍडमिशन ला वेगवेगळे चार्ज..... जातीचा उल्लेख केला की फी कमी व्हायची....अस का होतं याचा मला प्रश्न सतावत राहायचं......कॉलेज चालू झाल की EBC फॉर्म भरताना पण समतेचा अपमान....मुळात हा शब्द मला आला कुठून याचाही नीट अभ्यास होत नव्हता...एकीकडे आम्ही छत्रपती, शाहू, फुले,आंबेडकर, अहिल्याबाई, यांना आदर्श मानतो ....आणि त्यांच्या झेंड्याखाली आम्ही जातीयवादी होतो,त्यांच्या झेंड्याचा वापर आम्ही समतेच्या नावाखाली विषमतेचा पाया रचतोय का...?हे कधीच का पहात नाही.

एकीकडे सीमारेषेवर शहीद होणार जवान व दुसरीकडे प्रत्येक माणसाचं पोट भराव म्हणून शेतात राबणारा बळीराजा यांनी मात्र समतेचा पाया मजबूत ठेवलाय.....ना कुणाशी वैर ना कुणाशी स्पर्धा....

एकीकडे ऑनलाईन शिक्षण देणारी व्यवस्था व दुसरीकडे घरात वीज नसलेली विद्यार्थी पोरं... कशी काय समता साधू शकू आपण...? समता शब्द जगाला एकत्रित बांधू शकतो पण एकमेकांच्या मनाला बांधू शकेल का..? हा प्रश्न अनुत्तरित राहील....

पोकळ आश्वासन देणारी

आमची सुशिक्षित जनता

माझ्या सुशिक्षित भारता

कुठे दिसते तुला समता....

------------------------------------------------------------------

अनिल गोडबोले,सोलापूर

समता आणि समानता हे शब्द एकाच पद्धतीने वापरले जातात..

समरूप होणे, समान पातळीवर येणे आणि सम पातळीवर येण्यासाठी व्यवस्था उभी करणे या मध्ये फरक आहे..

या मध्ये जर गडबड झाली की मूळ धाचा निघून जातो. संपूर्ण भारतात समरसता येणे गरजेचे आहे पण ते कठीण आहे. कारण भारतातील सर्व भाग वेगवेगळे आहेत. वातावरण, जीवन पद्धती, संस्कृती, धर्म आणि जन्मस्थान यामुळे प्रत्येक जण स्वतः उच्च किंवा नीच समजतात.

उदा. " मी जात मानतच मुळात, माझे सगळे मित्र खालच्या जातीचे आहेत." हे वाक्य समानता असल्याचा आभास निर्माण करते, त्याप्रमाणे समता हे मूल्य नाही.

समता म्हणजे एखादा व्यक्ती कोणत्या कारणामुळे मागास ठरत आहे?.. त्या कारणांचा अभ्यास करून त्याला संबंधित कारणापासून त्रास होऊ नये म्हणून केलेली उपाययोजना.

भारतात फक्त जात आणि धर्म यावरून उच्च किंवा मागास ठरवले जाते.. ते आता नाही, गेल्या कितीतरी वर्षापासून.

मग अशा व्यक्तींना समता मिळाली पाहिजे म्हणून आपली व्यवस्था त्यानुसार उपाय- योजना बनवत असते..

आपल्या मागे आपण जात लावत असतो किंवा शाळेत विचारली जाते.. कारण त्या आधारावर एखादा मागास आहे की नाही हे व्यवस्थेला कळलं पाहिजे.

आम्हाला जात रहित समता युक्त समाज निर्माण करायचा आहे. पुढारलेल्या राष्ट्रांमध्ये जायचे आहे.. तर एखाद्याची गळचेपी वर्षानुवर्षे एकाच गोष्टीने होत असेल तर... ते चलनार नाही.

मला अभिमान आहे या संविधान मूल्याचा.. ज्या समाजात समतेचा विचार आहे आणि लोक ते मानतात, तो समाज कधीच मागास राहू शकत नाही.

हे मूल्य लोकांना कळू नये म्हणून एखाद्या व्यक्तीच्या उदाहरणावरून उलट आभास देखील निर्माण केला जातो. मी स्वतः उच्च जातीत(म्हणजे काय.. ते अजून कळलं नाही) जन्माला आल्या मुले मी देखील मेरिट असून मागे पडलो असे मला बरेच वेळा वाटत होते..

पण जसा जसा समाजात मिसळू लागलो, आणि हे आयुष्य जवळून बघितले तेव्हा मात्र लक्षात आलं, ' आपल्याला एवढी घुसमट होत आहे.. ज्यांना काहीच मिळत नाही त्यांची अवस्था काय होत असेल'.

प्रत्येक व्यवस्थेत काही मुजोर लोक असतात, पण त्यामुळे सम्पूर्ण व्यवस्था किंवा मूल्य चुकीचे आहे असे होत नाही..

समता राबवण्या साठी घरा घरात "आपण आणि ते" याच्या चर्चा वास्तववादी झाल्या पाहिजेत, मनातून उच निचता काढली पाहिजे, रोटीबेटी व्यवहार जात न बघता झाले पाहिजेत.

------------------------------------------------------------------

जगताप रामकिशन शारदा.बीड

फ्रान्सच्या राज्यक्रांती ने जगाला दिलेल्या तीन तत्त्वांंपैकी एक म्हणजे समता. समता हा जरी तीन अक्षरी शब्द असला तरी त्याचा अर्थ आणि अर्थाचा आवाका खूप व्यापक आहे. म्हणूनच तर भारतीय राज्यघटनेच्या सारनाम्यामध्ये आपणास हे तत्त्व आढळते. समतेचा अर्थ जर आपण समानता घेतला तर तो खूपच संकुचित ठरेल आणि समान दर्जा असा घेतला तर तो समतेच्या आसपास येऊ शकतो. कारण समतेला नैतिकता आणि मानवी प्रतिष्ठा यांचीही जोड आवश्यक असते.

इतिहासात डोकावून पाहिले तर दिसून येत की क्रांतीपूर्व काळात फ्रान्स मध्ये तीन वर्ग होते आणि प्रत्येक वर्गाला एक अस मतदान होते. वर्गाच्या संदर्भात विचार केला तर मतदान आधिकारात समानता होती पण समता नव्हती कारण प्रत्येक वर्गातील लोकसंख्या ही सारखी नव्हती आणि तिसऱ्या वर्गाला असणारे एक मतदान त्या वर्गाला प्रतिनिधित्व करण्यासाठी अपुरे होते आणि याच कारणामुळे जी क्रांती झाली आणि प्रतिनिधीत्वाच्या बाबतीत जे तत्त्व पुढे आले ते म्हणजे समता समानता नाही.

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात समतेच्या तत्वाला खूप मोठे स्थान होते आणि राज्यकर्ते म्हणून आपण इंग्रजांकडून ज्या अपेक्षा ठेवून होतो त्याच अपेक्षा आता आपण स्वतः राज्यकर्ते बनलो असताना पूर्ण करणे ही आपली जबाबदारी आहे हे ओळखून भारतीय घटनाकारांनी समतेच्या तत्वाचा समावेश आणि त्यासाठीच्या मार्गदर्शक सुचनांचा आंतर्भाव आपणास राज्यघटनेत मिळतो.

120 करोडपेक्षा आधिक लोकसंख्या असणाऱ्या आणि जागतिक पातळीवर सातव्या क्रमांकाचा देश असणाऱ्या भारतामध्ये आपणास राज्यांच्या क्षेत्रफळापासून लोकसंख्येपर्यंत आणि ग्रामपंचायत सदस्य संख्या ते राज्याचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या खासदारांची संख्या यात कोठेही समानता नाहीये पण समता नक्कीच आहे कारण यामध्ये प्रत्येक घटकाला प्रतिनिधित्व मिळेल आणि कोठेही अन्यायाची भावना तयार होईल अशी योजना नाहीये.

Gender Equality Concept. Male And Female Balancing On Seesaw

भारतीय संविधानकारांना अपेक्षित समता ही पूर्णपणे राज्यघटनेतून व्यक्त होते तीला आरक्षणाला धरून स्पष्ट करणे संकुचितपणाचे होईल कारण दर्जाची व संधीची समता उपलब्ध करून देणे महत्त्वाचे म्हणटलेले आहे आणि आरक्षण हा त्यासाठी केल्या जाणाऱ्या प्रयत्नांचा एक भाग आहे आणि आरक्षणामुळे समता येईल ही धारणाही चूकीची आहे.

आजकाल आपण पाहतो बऱ्याच गावांच्या आणि शहरांच्या लोकप्रतिनिधी ह्या महिला आहेत आणि त्या प्रतिनिधी म्हणून सक्षमही आहेत पण फक्त महिला म्हणून त्या नामधारी प्रतिनिधी असतात आणि कारभार हा सगळा पती अथवा मुलगा हे करत असतात आता मला सांगा पंचायतराज व्यवस्थेत50% जागा महिलांसाठी राखीव आहेत आणि कारभार जर असा चालणार असेल तर मग समता प्रस्थापित होईल का हे सांगणे महाकठीण आहे.

पडेल त्या संधीच सोन करण्यासाठी तत्पर असणाऱ्या मुलींच्या शिक्षणासाठी आणि तिला मिळणाऱ्यासोयीसुविधा यांसाठी आपण किती आग्रही भूमिका घेतो हे ही पाहणे गरजेचे आहे. सर्वकाही उपलब्ध असताना आपला जो नकार त्यांची वाट बंद करतो तो समतेच्या तत्वाला घातक आहे कारण समतेच्या तत्वाचा पुरस्कार करणारे छत्रपती शाहू महाराज, महात्मा फुले, डॉ बाबासाहेब आंबेडकरांनी स्त्री शिक्षण आणि संधीची समानता समतेतून प्राप्त व्हावी यासाठी सदैव आग्रही राहिलेले.

------------------------------------------------------------------

हितेंद्रसिंग सिसोदिया,

समता म्हणजे काय..? सर्वात सोप्या शब्दात याचा अर्थ असा कि निष्पक्षता, समानतेसारखी समान गोष्ट नाही. म्हणजेच प्रत्येकाला समान गोष्ट मिळवण्या बद्दल नाही. तर प्रत्येकाला त्याच्या परिस्थितीची गुणवत्तेचा सुधारकरण्यसाठी आवश्यक ते मिळविण्याबद्दल आहे. समता आणि समानता मुळात भिन्न असू शकतात. परंतु हे एकत्र बांधलेले देखील असतात. संधीची खरी समनता निर्माण करण्यसाठी, प्रत्येकाला तिथे जाण्याची समान संधी मिळेल याची खात्री करण्यसाठी समतेची आवशकता आहे. तथापि समतेचा व्यवहार करताना सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. ज्यांना गरज आहे त्यांना खूपच कमी प्रदान करणे आणि ज्यांना गरज नाही त्यांना जास्त दिले तर असमानता वाढेल. बर्याच वेळा, वैयक्तिक गरजा आणि बारकाव्यकडे लक्ष न देता बहुतांश लोकांचा फयद्यासाठी निर्णय घेतले जातात. संपूर्ण समता हि एक आदर्श आणि काल्पनिक गोष्ट आहे. कारण सपूर्ण निसर्गातच विषमता आहे. अर्थात विषमतेला विविधता म्हणणे अधिक योग्य होईल. निसर्गाने व्यक्ती-व्यक्तीमध्ये रंग, रूप, उंची, कौशल्य, बुद्धिमत्ता या बाबतीत विषमता (विविधता) निर्माण केलेली आहे. निसर्गाने निर्माण केलेली विविधता उपकारक असते. मनावाने निर्माण केलेली विषमता अपायकारक असते. मानवाने निर्माण केल्लेल्या विषमतेमुळे समाजात, अन्याय, शोषण, अस्थर्य, असुरक्षितता निर्माण होते.

भारतीय संविधानाने ठामपणे नमूद केले आहे की भारत हे लोककल्याणकारी राष्ट्र आहे. तेथील लोकांना सुखी आणि समृद्ध बनवण्यासाठी आहे. पण हे स्वप्न विरले, प्रत्येक क्षेत्रात, भारत विध्वंसक भविष्याकडे गटांगळ्या खात झपाट्याने चालला आहे. आर्थिक, सामाजिक आणि राजकीय दृष्टिकोनातून अस्थिरता प्रकट होत आहे. ग्रामीण भारतात दुष्काळ, आत्महत्या वाढल्या आहेत. ग्रामीण अर्थव्यवस्था कर्जावर उभी राहिली आहे . उत्पन्न दिसत नाही. शहरी भागात श्रीमंत अति श्रीमंत होत चालले आहेत तर कष्टकरी झोपडपट्टीत गलिच्छ जीवन जगत जिवंतपणी मरत आहेत. राजकारणी उद्योगपतींच्या तालावर नाचत आहेत. ज्यांनी निवडून दिले त्या रयतेला विसरले. राजकीय नेत्यांच्या सत्ता व संपत्तीच्या हव्यासापोटी न्याय, बंधुत्व, समता व स्वातंत्र्य मृगजळ बनले आहे. भ्रष्टाचार शासन यंत्रणेचा अविभाज्य भाग झाला आहे. सरकार लोकांचे कल्याण करण्यासाठी आहे ही संकल्पना हळूहळू लुप्त होत जातेय. हल्ली सरकारे किवा मंत्री, अधिकाऱ्यांच्या आणि श्रीमंतांच्या कल्याणासाठी आहे असे जनतेला वाटत आहे. आजवर वेगवेगळी पॅकेज घोषित करून समस्येचा सुवर्णमध्य काढून अनेकदा राजकीय व्यवस्थेने कळीचे प्रश्न रेटले आहेत. परंतु सद्यस्थितीत व त्यानंतरच्या काळात शासनाला अशा तात्पुरत्या धोरणांपालिकडे जाऊन काही दीर्घकालीन कार्यक्रम राबवावे लागतील. कोरोनामुळे भारतातील जाती व वर्गांमधील विषमता अधिक खोल झाली आहे. यामुळे समाजात अस्वस्थता असेल. हक्काधिष्ठित दृष्टिकोनातून स्थानिक पातळीवर पायाभूत सुविधा व सुधारणांसाठी आंदोलने किंवा चळवळी उदयास येण्याची शक्यता आहे. डार्विनच्या तत्वज्ञानाचा स्वीकार करत गुणवत्ता आणि स्पर्धात्मकतेवर आधारलेली ही शासन प्रणाली वरवर जरी आकर्षक दिसत असली तरी मुळातच असमानतेवर आधारलेल्या समाजात ही व्यवस्था आणखी विषमता निर्माण करते. आपल्यातील प्रत्तेक माणूस स्वाभिमानी, स्वावलंबी असायला हवा. आपल्यात द्वेष, ईर्ष्या, वैर यांना स्थान नसावे. असे झाले की समाजात समता आणि सुख शांती निर्माण होईल. मानवी समाजात समता नेमकी कधी होती, हे ठरवणे कठीण आहे. विषमता मात्र नित्य असतेच असते.

एन्काऊंटर ताबडतोब न्याय की व्यवस्थेचे अपयश झाकण्याचा प्रयत्न?

2020-07-19T21:38:00.001+05:30

🌱वि४🌿 या व्हाट्सअप ग्रुपवरून

Image :- Internet

चैतन्यकुमार देवकर

खरंतर एन्काऊंटर हे आत्मसंरक्षणाचा शेवटचा उपाय

म्हणून पोलिसांनी वापरण्याचं शस्त्र असताना आज-काल अनेक एन्काऊंटर होत असतात.

खरंच इतक्या मोठ्या प्रमाणावर गुन्हेगार किंवा आरोपी पळून जाण्याचा प्रयत्न करतात का? हा विचार करण्यासारखा प्रश्न आहे.

तसं पाहिलं तर एन्काऊंटर म्हणजे न्यायव्यवस्थेचा अपमान असंच म्हणावे लागेल परंतु तरीही अगदी अटीतटीच्या वेळी वापरण्यासाठी त्याची परवानगी आहे. आपली न्यायव्यवस्था धीम्या गतीने चालते आहे हे खर आहे आणि त्यामुळे एन्काऊंटर ची मानसिकता सामान्य लोकांनाही लगेच न्याय मिळाला असं वाटणं साहजिक आहे. आपल्या न्यायव्यवस्थेत ही सुधारणा होऊन लवकर कार्यवाही पूर्ण होणे आवश्यक आहे.

एखाद्या आरोपीचा एन्काऊंटर झाला म्हणून लगेच अमुक अमुक ला न्याय मिळाला असं म्हणून सर्वसामान्य जनतेला मूर्ख बनवले जाते. परंतु बहुतांश वेळा आरोपी हे गुन्हेगार असल्याचे सिद्ध झालेलं नसतं आणि यातून दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे चोर सोडून संन्याशाला सुळी देण्याचा हा प्रकार असतो.

सत्ता किंवा पैसे यांचा वापर करून एखादी बडी असामी गुन्हा करणार आणि त्या बदल्यात कोणा अन्य माणसाचाच एन्काऊंटर करून ती केस बंद होणार.

विकास दुबेच्या प्रकरणात सुद्धा तेच झालं असावं. कुठलंही एन्काऊंटर हे विनाकारण होत नसतं ज्यावेळी गुन्हेगाराला जिवंत पकडल जातं आणि होणारे खुलासे हे सिस्टिमला, व्यवस्थेला अडचणीत आणणारे ठरणार असतील तर मग त्याचा एन्काऊंटर करावा लागतो. त्याशिवाय गुन्हेगारांचे आश्रयदाते सुरक्षित कसे काय राहू शकतील?

राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाच्या माहितीनुसार 1 जानेवारी 2015 ते 20 मार्च 2019 या कालावधीतच 211 फेक एन्काऊंटर समोर आले. त्यामध्ये आंध्र प्रदेश अव्वल स्थानी तर उत्तर प्रदेश द्वितीय स्थानी होते.

शेवटी एवढेच म्हणावे लागेल , की व्यवस्थेच्या अपयशा ला झाकणं म्हणा किंवा अक्षमतेमुळे एन्काऊंटर सारख्या प्रकाराला खतपाणी मिळत आहे.

Image :- Internet

जगताप रामकिशन शारदा.

बीड.

कानपूर, हैदराबाद, बाटला हाउस, मुंबई, अंडरवर्ल्ड, चकमकफेम,दया नायक,प्रदीप शर्मा, रेगे मराठी चित्रपट अशी मराठी शब्दांची यादी ही एन्काऊंटर या शब्दाशिवाय अपूर्ण.

एन्काऊंटर शब्द ऐकताच डोळ्यासमोर प्रसंग उभा राहतो तो रिव्हॉल्व्हर ताणलेले पोलीस जीव वाचवण्यासाठी पळणारे गुन्हेगार किंवा पोलिसांना प्रतिउत्तर गुन्हेगार. थोड्याफार फरकाने प्रसंग असाच असतो.

एन्काऊंटर हा सुरवातीपासूनच वादग्रस्त विषय राहिलेला असून याला सर्वोच्च न्यायालयाने 'कायद्याच्या चौकटीबाहेर केलेल्या हत्या".असे ताशेरे ओढलेले आहेत.एन्काऊंटर केल्याने ताबडतोब न्याय मिळतो का? किंवा परंपरागत न्यायव्यवस्थेत असणारे गुण दोष झाकले जातात का? हे न्यायव्यवस्थेचे अपयश आहे का? अंतिम निर्णयावर येण्यासाठी काही गोष्टी समजणे गरजेचे आहे.

भारतीय संविधानात जीवन जगण्याचा हक्क कलक्ष २१ अंतर्गत सर्वांना बहाल केलेला आहे आणि तो मुलभूत हक्क असल्याने कोणत्याही परिस्थितीत तो हिरावून घेतला जाऊ शकत नाही अपवाद न्यायालयिन प्रक्रियेचा अवलंब करून जर कोणी समाजामध्ये अवमानवीय काम केले असेल किंवा केलेला गुन्हा हा अतिदुर्मिळातील दुर्मिळ अशा पध्दतीचा असेल तर त्याला देहदंडाची शिक्षा सुनावली जाते. या पध्दतीशिवाय इतर कोणत्याही पध्दतीने माणसाला मारणे हे गुन्हा आहे तर मग प्रश्न पडतो कि एन्काऊंटर मध्ये याला सुट आहे का तर नाही पण पोलिस आधिकाऱ्यांच्या जीवाला धोका निर्माण होत असेल तर स्वरक्षणासाठी करणे कायद्याच्या चौकटीत बसते पण त्याला कारणही तसेच भक्कम असावे लागते. उदाहरणार्थ काही वर्षांपूर्वी एक तरुण राज ठाकरे यांनी उत्तर भारतीय आणि बिहारी यांच्याविरोधात घेतलेल्या आक्रमक भूमिकेचा राग मनात धरून मुंबई मध्ये आला आणि तो शस्त्र सज्ज होता. बेस्टच्या कर्मचाऱ्यांना धमकावत राज ठाकरेंच्या निवासस्थाकडे बस घेऊन जाण्याचा आदेश देत होता संबंधित बातमी मुंबई पोलिसांना समजली आणि ते घटनास्थळी दाखल झाले. त्या तरुणाला करत असलेल्या गुन्हाची जाणीव व होणारे परिणाम यांची माहिती देऊन शरण येण्यास सांगितले पण तो काही ऐकला नाही परिणामी पोलिसांशी चकमक करताना तो मारला गेला. परिणामी विविध राज्य विरुद्ध महाराष्ट्र असा वाद पेटला पण पोलिसांनी केलेली कामगिरी हि परिस्थितीला सुसंगत होती आणि त्यात कोठेही विसंगती नसल्याने तणाव लवकरच निवळला नाही तर एन्काऊंटर झाला लागली मागे चौकशी, झाल्या कोर्टाच्या वाऱ्या चालू अशाही गोष्टी कमी नसतात. या प्रसंगात जर तुम्ही म्हणाल एन्काऊंटर ताबतोब न्याय अथवा परंपरागत न्यायव्यवस्थेचे अपयश का? तर दोन्ही गोष्टी नाही फक्त वेळेची गरज. पण बऱ्याच वेळा एन्काऊंटर हे विशिष्ट उद्देशाने केले जातात जसे की विरोधी टोळीचा दरारा कमी करण्यासाठी एका टोळीकडून दुसऱ्या टोळीतील गुंडांची टिप दिली जाते, काही वेळा आपले पितळ उघडे पडू नये म्हणून पोलिसांना हाताशी धरून एन्काऊंटर केले जातात परिणामी बोगस चकमक आणि एन्काऊंटर मुळे अनेक जण तुरुंगात गेलेले आहेत.

आता आपण न्यायव्यवस्थेकडे येऊ. 1993 चा बॉम्बस्फोट असो नाही तर साधारण जमीनीच्या वादाचे प्रकरण किंवा कसल्याही कायदेशीर कामकाजाचा फेरा येण्याची शक्यता वाटली की लहानथोरांपासून सगळ्यांना देव आठवतात कारण त्या प्रक्रियेला लागणारा वेळ. उशिरा मिळालेला न्याय हा केलेला अन्याय असतो असेही म्हणतात पण गोष्ट न्यायव्यवस्थेवर ठपका ठेवून चालणारी नाही कारण प्रलंबित असणाऱ्या खटल्यांची संख्या आणि अस्तित्वात असणारे न्यायालये वआवश्यक कर्मचारी यांच्यात जो जमीन आसमानचा फरक आहे तो कसा दूळ करणार हे आपण कधीही विचारत नाही. न्यायव्यवस्था कायद्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी आहे पण कायदे करण्याचा आधिकार आपण संसदेला दिलेला आहे म्हणून आपण न्यायव्यवस्थेला दोष देऊ शकत नाही.कारण कायद्यातील पळवाटांचा उपयोग करून कशाप्रकारे विलंब लावता येऊ शकतो हे आपण दिल्लीच्या निर्भया खटल्यामध्ये पाहिलेले आहे म्हणूनच याला न्यायव्यवस्थेच अपयशही मानता येत नाही हे खर तर लोकशाही अपयश आहे . घटना घडल्या नंतर कायद्यात सुधारणा करणे किंवा नविन कायदा आणणे आणि वाढणाऱ्या गुन्हेगारीला आळा घालण्याचे काम हे न्यायालयाचे नाहीये आणि भावनेच्या आहारी जाऊन निर्णय देणे हे न्यायव्यवस्थेचे काम नाही.

Image :- Internet

पवन खरात,

अंबाजोगाई.

एन्काऊंटर शब्द हि कानावर पडला की आठवतो आत्मसंरक्षण. आत्मसंरक्षण करताना झालेली हत्या पण या नाण्याला सुद्धा दोन बाजू आहेत. एक एन्काऊंटर घडणे आणि दुसरी म्हणजे एन्काऊंटर घडवून आणणे. महत्वाचे आहे यामध्ये नेमकं कोणाचा बचाव केला जातो पोलिसांचा कि गुन्हेगारांचा. सर्वच एन्काऊंटर खोटे आहेत असं नाही पण नक्कीच खऱ्या एन्काऊंटर पेक्षा फर्जी एन्काऊंटर चे प्रमाण वाढत तर नाही ना ? याचा हि विचार होणे गरजेचे आहे. गुन्हेगारीच्या या विशाल वृक्षाला अनेक गुन्हेगार हे नवनवीन फांद्या फुटल्याप्रमाणे वाढत असतात आणि याला मिळत असलेल्या राजकीय खत पाण्यामुळे ते अधिकच फोफावत चालले आहेत. किती हि गंभीर गुन्हा असला तरी राजकीय वरदहस्त गुन्हेगारांना वाचवत आले आहेत आणि जर गुन्हेगार पोलिसांच्या हाती आले तर राजकीय क्षेत्रातील नावे उघड होऊ नयेत म्हणून पोलिसांना सोबत घेऊन ही गुन्हेगारांचे एन्काऊंटर करून या फांद्या गुन्हेगारी वृक्षापासून वेगळ्या केल्या जातात आणि आपल्याला वाटत एन्काऊंटर झाला म्हणजे ताबडतोब न्याय झाला. जर तुम्ही झाडाच्या फांद्या तोडत बसलात तर त्याची जागा पुन्हा दुसरी फांदी घेतेच म्हणून ते झाडच मुळापासून उपटून टाकावं. एन्काऊंटर ला माझा विरोध नाही पण एन्काऊंटर हे पोलिसांच्या आत्मसंरक्षणासाठी असावे त्याचा गैरफायदा घेऊन गुन्हेगारांचे संरक्षण करू नये. जर असंच घडत राहील तर ताबडतोब न्याय तर मिळणारच नाही पण व्यवस्थेचे अपयश अतिशय उत्तमरित्या झाकलं जाईल.

धर्मनिरपेक्ष भारतात मुख्यमंत्र्यांनी शासकीय पूजा करणे योग्य आहे?

2020-07-19T20:23:00.007+05:30

मयुर डुमणे,उस्मानाबाद.

मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी विठ्ठल मंदिरात शासकीय पूजा केली आणि सोशलमीडियावर हा विषय पुन्हा चर्चेत आला. कारण शासकीय पूजा करावी की नको हा विषय याआधीही चर्चेत आला आहे. विषयाकडे वळण्याआधी या शासकीय पूजेचा थोडा इतिहास जाणून घेऊया. कधीपासून सुरू झाली ही पूजा? तर इंग्रजांच्या काळात देखील अशी पूजा सुरू होती.इंग्रज प्रशासनातील हिंदू कलेक्टर, मामलेदार हे अधिकारी अशी पूजा करायचे. इंग्रज सरकारकडुन यासाठी वार्षिक 2000 रुपयेही देण्यात यायचे. संयुक्त महाराष्ट्राच्या निर्मीतीनंतर महसूल मंत्री राजारामबापू पाटील म्हणजे जयंत पाटील यांचे वडील यांनी विठ्ठल मंदिरात पूजा केली. त्यांनी मंदिराला मिळणारे वार्षिक अनुदान 20,000 रुपयांपर्यंत वाढवले आणि शासकीय पूजेला सुरवात झाली. 1970 मध्ये काही समाजवादी मंडळींनी निधर्मी राज्यात शासकीय पूजा नको म्हणून आंदोलन केले. परिणामी 1971 या वर्षी पूजा झाली नाही. पुढल्याच वर्षी म्हणजे 1972 ला दुष्काळ पडला. महापूजा बंद केल्याने दुष्काळ पडला असा अनेकांचा समज झाला. वारकऱ्यांनी तत्कालीन मुख्यमंत्री वसंतराव नाईक यांच्याकडे पुन्हा महापूजा सुरू करण्याची विनंती केली आणि 1973 ला महापूजा सुरू झाली ती आजही चालू आहे. पुढे आषाढी वारीची पूजा मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते तर कार्तिकी वारीची पूजा उपमुख्यमंत्र्याचे हस्ते अशी प्रथा पडली. आता मूळ विषय.

हा विषय समजून घेण्यासाठी पहिल्यांदा आपल्याला भारत धर्मनिरपेक्ष आहे म्हणजे काय आहे हे समजून घ्यायला हवे. राज्य धर्मनिरपेक्ष आहे म्हणजे

1) राज्याला कोणताही धर्म नाही.

2) राज्य कोणत्याही धर्माच्या बाजुने नाही किंवा धर्माविरुद्ध नाही

3) यामुळे राज्य कोणताही धार्मिक भेदभाव करणार नाही.

धर्मनिरपेक्षता हे मूल्य जरी 42 व्या घटनादुरुस्तीने संविधानात सामील केले असले तरी संविधानातील कलम 15 (सामाजिक समता) कलम 25 ते 28 यांतून धर्मनिरपेक्षतेच मूल्य संविधानाच्या निर्मितीपासूनच अस्तित्वात आहे. त्यामुळे धर्मनिरपेक्षता हे मूल्य संविधानाच्या मूलभूत रचनेचा भाग आहे.

राज्याचा मुख्यमंत्री हा मुख्यमंत्री पदाची शपथ घेताना भारतीय संविधानाशी निष्ठा बाळगण्याची शपथ घेतो. त्यामुळे मुख्यमंत्री या नात्याने त्यांचे आचरण हे धर्मनिरपेक्ष आचरण असायला हवे. घटनात्मक पदावर असणाऱ्या व्यक्तीकडून हेच अपेक्षित आहे. मुख्यमंत्री वैयक्तिक आयुष्यात त्यांच्या धर्माचे आचरण करू शकतात. मात्र मुख्यमंत्री राज्याचा प्रतिनिधी या नात्याने पंढरपूर मंदिरात विठ्ठलाची शासकीय पूजा करतात. हे भारतीय संविधानाला मान्य नाही. मी भारतीय संविधानाच्या बाजूने असल्यामुळे मला अशाप्रकारची शासकीय पूजा करणे अयोग्य वाटते. काहींना हे योग्य वाटू शकते. त्यांनी त्यांचे मत जरूर मांडावे.

योगेश नंदा,सातारा.

सोशल मीडियावरील चर्चेवरुन जगण्यातील काही प्रश्नन नक्कीच सुटू शकतात. पण राजकीय पेच सोडवण्यासाठी सोशल मीडियावरील चर्चा ग्राह्य धरली तर ते तितकं योग्य होणार नाही. धर्मनिरपेक्षता आणि शासकीय महापूजा याबाबत बोलायचं झाल्यास महाराष्ट्रातील अनेक मुख्यमंत्र्यांनी तो निर्णय स्वतःच्या मनाने आणि जनतेची भावना ओळखून घेतलेला आहे असंच अनेकदा पाहायला मिळालं आहे.

पंढरपूरचा विठोबा हे बहुजन समाजाचं दैवत मानलं जातं. या विठुरायाच्या वारीत सहभागी होणारे भाविकही सर्व जाती-धर्मांचे असल्याचं पहायला मिळतं. वारीविषयीसुद्धा अनेकदा वेगवेगळी मतांतरं ऐकायला मिळतातच - यामध्ये दांभिकांची मजा असण्याचा काळ ही टीकात्मक भूमिका पण आहे, तसंच भक्तिभावात तल्लीन झालेल्या लोकांचा मेळा हे सकारात्मक वर्णनही वारीबाबत केलं जातंच. पण जेव्हा आपण वारीकडे सामाजिक समता संगराचं एक रुप म्हणून पाहतो, त्यावेळी राज्याच्या प्रमुखाने त्याच सोहळ्यासाठी दर्शविलेली उपस्थितीसुद्धा टीकेचा किंवा वादाचा विषय व्हायला नकोच. ही एक अराजकीय कृती असून त्याकडे त्याच दृष्टीने पाहायला हवं. अर्थात मुख्यमंत्र्यांनी पूजा न करण्याचा निर्णय घेऊन ज्या मानकऱ्यांना तो मान मिळतो, त्यांनाच ती पूजा करण्याचा यथोचित अधिकार दिला तर ती अधिक स्वागतार्ह गोष्ट राहील. पण तशी परंपरा घालून देणं यासुद्धा तत्कालीन मुख्यमंत्र्यांच्या अखत्यारीत येणारा विषय राहील.

धार्मिक, निधर्मी, धर्मनिरपेक्ष आणि नास्तिक या शब्दांचे अर्थ वेगळे आणि परिणामकारक आहेत. मागील काही काळात या सर्वच प्रकारच्या लोकांनी एका धर्मांध शक्तीला विरोध म्हणून सामाजिक एकोप्यासाठी वारीला जवळ केलेलं आहे. हे कुणीही नाकारु शकणार नाही. मूर्तिपूजा न मानणारे लोकांमध्ये आपला देव शोधत विठुरायापाशी जाऊन पोहचतायत. आणि तिथेच आपल्या मनातील भाव व्यक्त करतायत. त्यामुळे या विषयात संविधानिक चौकट, समाजवादी विचार आणि इतरही काही गोष्टी योग्य-अयोग्य या दोनच तराजूत तोलण्यापेक्षा त्या ठिकाणाहून जनतेला एकत्र राहण्याचा विधायक संदेश कसा देता येईल यादृष्टीने मुख्यमंत्र्यांनी आणि सामान्य जनतेनेही विचार करायला हवा.

अनिल गोडबोले,सोलापूर

या वर्षी कोरोना संसर्ग मुळे बऱ्याच गोष्टी झाल्या, बऱ्याच गोष्टी थांबल्या, बऱ्याच गोष्टी चर्चेला आल्या... एकंदरीत मानवाच्या सर्व गरजा आणि अपेक्षा यांचा शोध घ्यायला लावणारे हे वर्ष आहे.

त्यामध्ये लॉक डाऊन असल्यामुळे वारी थांबवण्यात आली.. त्यावर काही तोडगे काधण्यात आले.. मुख्यमंत्री स्वतः ड्राइव्ह करत पूजेला आले.. शासकीय पूजा झाली..

पूजे नंतर मुख्यमंत्री यांनी पंडुरंगाला साकडे देखील घातले की, "कोरोना लवकर संपू दे"..

लगेचच ही बातमी आल्या आल्या स्वताला बुद्धिवादी समजणाऱ्या लोकांना पोटात दुखायला लागलं.

लगेच समाज माध्यमावर चर्चा सुरू झाली.. हे योग्य आहे की अयोग्य आहे वगैरे.. वगैरे..!

काही सेक्युलर आणी पुरोगामी लोकांना शासकीय पूजा हा शब्द खटकायला लागला...

याच वर्षी का खटकला?.. अशी भांडण होऊ लागली(पूर्वी गल्लीत होत तशी भांडणे समाज माध्यमावर होतात... अगदी बा.चा.बा.ची पर्यंत)

मयूर यांनी लिहिलेल्या पोस्ट प्रमाणे मग अभ्यास सुरू झाला आणि कळलं की हे आताच नाही जून दुखणं आहे..

संविधान कलम 51 अ नुसार धर्मनिरपेक्ष राज्य आहे असे काहीजण म्हणूं लागले..

मग संविधान महत्त्वाचे आहे की लोकभावना.. लोकांनी निवडून दिलेले प्रतिनिधी म्हणून लोकांचे ऐकले पाहिजे..

मग काही प्रश्न उपस्थित झाले...

कोणत्या आणि किती लोकांची भावना मुख्यमंत्र्यांच्या पूजे साठी आहे?..

जर राज्याचा काही धर्म नसेल तर हिंदू देवाची पूजा हे संविधानातील नियमाला धरून आहे की नाही?

जर मुस्लिम, बौद्ध, ख्रिस्ती किंवा नास्तिक मुख्यमंत्री झाला तर त्यांनी पूजा करावी की नाही?(ए. आर.अंतुले यांच्या बद्दलची माहिती मिळाली नाही)

शासकीय कार्यालयात देवाच्या मुर्त्या आणि फोटो चालत नाहीत.. मग शासनाचा प्रतिनिधी शासकीय म्ह्णून पूजा करतो (ही पूजा वैयक्तिक नाही... शासकीय खर्चातून होते) हे योग्य की अयोग्य?

साकडे घालणे हे वैज्ञानिक दृष्टिकोन या तत्वात बसते की नाही?..

ज्यातून काही तोटा होणार नाही अशा जन भावना सांभाळल्या तर काय बिघडले म्हणणारे... इतर धर्म व कायदेशीर विरोध करणाऱ्याचा भावना कोण समजून घेणार?

असो... तुम्ही पुरोगामी (फुरोगामी) आणि सेक्युलर लय आगाव झाले... हिंदू धर्मावर बोलता फक्त अंगात दम असेल तर बाकीच्या धर्माबद्दल बोला…

जगताप रामकिशन शारदा,बीड

विषयाचा आवाका तीन गोष्टींपुरता मर्यादित आहे. एक धर्मनिरपेक्ष भारत दोन शासकीय पुजा आणि तीन जनतेचा प्रतिनिधी म्हणून ती मुख्यमंत्र्यांनी करणे ह्या सर्व गोष्टी घटनेच्या चौकटीत बसतात का? तर भारतीय धर्मनिरपेक्षता आणि शासनाने करावयाच्या गोष्टी ह्या ढोबळमानाने आणि काही प्रमाणात स्पष्टपणे भारतीय संविधानात नमूद केलेल्या आहेत. आणि मुख्यमंत्र्यांनी त्याला व्यक्तीशः उपस्थित राहणे योग्य की नाही हे खुद्द मुख्यमंत्र्यांच्या सद्वविवेक बुद्धी वर सोडलेले कारण शेवटी ते पण एक नागरिक आहेत. तर मग भारतीय संविधानाला अभिप्रेत धर्मनिरपेक्षता काय आहे ती अशी

१) भारतीय नागरिकांना आपल्या सदविवेक बुध्दीला योग्य वाटते अशा धर्माचे पालन आणि आचरण करण्याचे स्वातंत्र्य आहे

२) आपण पालन करत असलेल्या धर्माच्या शिकवणी व धर्माचा प्रसार करण्याचा आणि त्यासंबंधीची शैक्षणिक संस्था किंवा अन्य संस्था स्थापन करण्याचा आणि चालवण्याचा आधिकार आहे.

३) तसेच धर्माचे आचरण करताना धार्मिक उत्सव, विधी पार पाडण्याचेही स्वातंत्र्य दिले गेले आहे.

पण या गोष्टी करताना अट मात्र अशी आहे की आपण आचरण करत असणाऱ्या धर्माच्या नावाखाली इतर धर्माला कमी लेखणारे,अपमानास्पद वागणूक देणारे किंवा धर्मा-धर्मात दुही निर्माण करून सामाजिक सलोखा बिघडवू पाहणाऱ्या गोष्टींना परवानगी नाही तसेच धर्माच्या नावाखाली फोफावू पाहणाऱ्या अनिष्ट प्रथा आणि चालीरीती, अंधश्रद्धा यांनी परवानगी नाकारली असून असे करू पाहणाऱ्या विरोधात सरकारने करावयाच्या कठोर उपायोजनाचे स्वातंत्र्य सरकारला दिलेले आहे.

*आपण धर्माविषयी बोलतो आहे पण भारतीय संविधान एक पाऊल पुढे असून ते नास्तिक(धर्म, देव न मानणे) यांनाही त्यांचे आचरण करण्याची परवानगी देते.*

आपण जर पाश्चात्य देशातील धर्मनिरपेक्षता आणि भारतीय धर्मनिरपेक्षता यांची तुलना करत बसू तर ती कधीही शक्य नाही कारण मुळातच त्या खूप वेगवेगळ्या आहेत आणि विविध धर्मात असणाऱ्या चांगल्या रितिरिवाज आणि प्रथा यांचा सरकारने पुढाकार घेऊन संगोपन आणि प्रसार करावा आणि संस्कृती जपावी असा काहीसा आशय संविधानात सापडतो.

आशा आहे धर्मनिरपेक्षता समजली असेल आता वळू शासकीय पुजेकडे. तटस्थ भावनेने पाहिले तर समाजात सुसंवाद, एकता,सलोखा आणि चैतन्य निर्माण करणाऱ्या गोष्टींना सरकारने पाठबळ देणे यात काहीही वावगे नाही. आज आपण संत,संतांच्या पालख्या यांना जर आषाढी, पंढरपूर, महाराष्ट्र आणि आध्यात्म एवढेच ग्रहित धरत असू तर ते आपल्या संकुचित मनोवृत्तीचे लक्षण आहे. कारण संत परंपरेने समाजात सामाजिक स्तर उंचीवर नेऊन ठेवलेला आहे. कारण त्यामध्ये कधीही स्त्री पुरुष, जात असा भेदभाव नव्हता आणि बाराव्या शतकापासून ते सतराव्या शतकापर्यंत हे कार्य चालू होते. या परंपरेने कधी समाजात दुफळी माजेल, अनिष्ट प्रथा माजतील अशा गोष्टींना प्रोत्साहन दिलेले नाही. आणि याचाच परिणाम अनेक राज्यकर्त्यांनी त्यांना कधी अटकाव केलेला उल्लेख इतिहासात सापडत नाही. इतिहासाने घालून दिलेल्या चांगल्या रितीरिवाजांचे संवर्धन आणि पालन करणे हे कोणत्याही लोकशाही सरकारचे आद्यकर्तव्य बनते.

आता आपण येऊ शासकीय प्रतिनिधीकडे(महाराष्ट्रात मुख्यमंत्री करतात अशी प्रथा आहे पण कधीकधी एखादा मंत्री अथवा शासकीय अधिकारी शासनाचा प्रतिनिधी म्हणून पुजेला येतो).

नेमका हाच फरक आहे भारतीय धर्मनिरपेक्षता आणि पाश्चिमात्य धर्मनिरपेक्षता यामध्ये. पाश्चिमात्य धर्मनिरपेक्षता ही धर्मसंस्था आणि शासन यांना परस्परांच्या अंतर्गत कारभारामध्ये हस्तक्षेप करण्याची परवानगी देत नाही आणि शासनही धार्मिक बाबतीत हस्तक्षेप करत नाही ज्याला कधी कधी नकारात्मक धर्मनिरपेक्षता असेही म्हणतात पण भारतीय धर्मनिरपेक्षता ही सकारात्मक धर्मनिरपेक्षता असून शासन आणि धर्मसत्ता यांची सांगड घालून अनिष्ट प्रथा समूळ उच्चाटन करणे आणि चांगल्या गोष्टींची सुरवात करणे हे संविधानाला अभिप्रेत आहे. चांगल्या कामासाठी कोणत्या धर्माचे कौतुक केल्याने शासनकर्ते त्या धर्माचे हितचिंतक होत नाहीत किंवा धर्माच्या अनिष्ट प्रथेविरूध्द बोलल्यामुळे धर्मविरोधी.

शासकीय प्रतिनिधी पुजेसाठी बोलवण्यामागे एक व्यवहारीक बाजू असते म्हणजे संस्थानच्या प्रलंबित मागण्या किंवा प्रस्तावित मागण्या ह्या शासन दरबारी मांडणे.भारतामध्ये जे काही धर्म आहेत आणि त्यांचे काही उत्सव आहेत त्यांना शुभेच्छा ह्या राष्ट्रपती पासून सर्वच प्रतिनिधी देत असतात आणि अनुकरणीय गोष्टी चे आपण अनुकरण करून संस्कृती जपण्याचा आणि वाढवण्याचे आवाहन ते करतच असतात. पण आजपर्यंत तरी भारतीय संसदेत आमुक पुजा मांडली किंवा एखाद्या राज्याच्या विधानसभेत अमुक पुजा करण्यात आली अशी बातमी तरी ऐकिवात नाही. कारण प्रत्येक जन घटनेला अभिप्रेत असाच धर्मनिरपेक्ष भारत मानतो आहे. कधीतरी आपण अशा प्रश्नाला सामोरे गेलेलो असतो सहसा लहानग्यांकडून"पप्पा/मम्मी/काका त्या नेत्याने आज असा का पोशाख घातला आहे? पण तो तर त्या धर्माचा नाही न? मग आता तो त्या धर्माचा झाला का?"

प्रश्नांची उत्तर तुम्ही द्यायची आहेत.

हितेंद्रसिंग सिसोदिया

विठुरायाच्या भेटीसाठी हजारो वारकरी क्रित्येक मैलाच्या प्रवास करून पंढरीत पोहचतात. भल्या पाहाटे होणार्या या पूजेच्या मंगलमयी वातावरणाची अनुभूती घेण्याची प्रत्येकाची इच्छा असते. विठूरायाची शासकीय पूजा हा आषाढवारीचा सर्वौच टप्पा असला तरी या पूजेविषयी अनेक गोष्टी अज्ञात आहेत. ब्रिटीश काळात आषाडी एकादशीसाठी दोन हजार रुपये अनुदान देऊन हिंदू कलेक्टर किवा प्रांत अधिकारी यांना शासकीय पूजेचा मान दिला जायचा. मग महाराष्टातील मंत्री येण्यास सुरवात झाली. हा प्रकार संयुक्त महाराष्ट्र चळवळी नंतर महसूलमंत्री राजारामबापू पाटील यांनी आषाढी एकादशीला येऊन पहिली पूजा केली. त्यांनी २००० रुपयांचे अनुदान २० हजार रुपये केले. त्यानंतर वसंतदादा पाटील पंढरपुरात आले आणि त्यांनी त्या काळात जो यात्रा कर लावला जायचा तो यात्रा कर पंढरपुरात येताच रद्द केला. तसेच आळंदी आणि देहू चा हि यात्रा कर रद्द केला.

1970 मध्ये समाजवादी विचारसरणीच्या लोकांनी, निधर्मी राज्यात सरकारने पूजाअर्चा करणे योग्य नाही, म्हणून जनआंदोलन छेडले. त्याचा परिणाम म्हणून 1971 साली शासकीय पूजा झाली नाही. 1972 मध्ये महाराष्ट्रात प्रचंड दुष्काळ पडला. शेतकरी हवालदिल झाले. वारकरी म्हणू लागले, सरकारने पूजा बंद केली, म्हणून विठ्ठल कोपला आणि महाराष्ट्रात दुष्काळ पडला. वारकरी संप्रदायाच्या शिष्टमंडळाने तत्कालीन मुख्यमंत्री वसंतराव नाईक यांना साकडे घातले. त्यांनीच ही बंद पडलेली शासकीय पूजा 1973 पासून पुन्हा चालू केली, ती आजतागायत चालू आहे.

मनोहर जोशी मुख्यमंत्री असताना विठ्ठलाची शासकीय पूजा मुख्यमंत्र्यांनी करण्याची प्रथा सुरु झाली. मंत्री यायचे आणि पुजा करायचे त्यामुळे वारकऱ्यांना खूप वेळ उभं राहाव लागत होत, म्हणूनच मनोहर जोशी यांनी हा निर्णय घेतला. तसेच कोण पुजा करणार यावरुन वाद व्हायचे. या सर्व गोष्टी लक्षात घेत मनोहर जोशींनी मुख्यमंत्र्यांनीच पुजा करण्याची प्रथा सुरु केली. रायगड अधिवेशनानंतर शिवसेना प्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंनी 1985 साली शिवसेना सगळीकडे पोहोचवायची असं ठरलं. त्यावेळी राम भंकाळ आणि बालपणापासून पंढरपूरशी स्नेह असलेल्या अरुण पुराणिक यांनी बाळासाहेबांना विठ्ठलाच्या पूजेचं निमंत्रण द्यायाल गेले. तेव्हा उद्विघ्न होत बाळासाहेब म्हणाले “त्या विठ्ठलाला सांग नुसता डोळे मिटून, कमरेवर हात ठेऊन काय होणार? तू हातात जोडा घे आणि धर्मांदशक्तीना ठेचून काढ”. पण नंतर बाळासाहेब पंढरपूरात आले सभा घेतली आणि दर्शन देखील घेतलं.

भारतात ‘खरी’ धर्मनिरपेक्षता कशी अमलात आणावी यासंबंधी खूपच गोंधळ घातला गेला. परंतु या गोंधळात एक गोष्ट अगदी निर्वविादपणे स्पष्ट आहे ती म्हणजे, शासनाला स्वत:ला कोणताही धर्म नाही, त्यामुळे या निर्वविाद मुद्दय़ाच्या काटेकोर अंमलबजावणीचा आग्रह धरण्यापासून धर्मनिरपेक्षतेच्या समग्र अंमलबजावणीला सुरुवात करण्याची गरज आहे. त्यासाठी सर्वप्रथम शासकीय यंत्रणेला स्वत:ला सर्व प्रकारच्या धार्मिक विधींपासून मुक्त केले पाहिजे. शासन म्हणजे कलेक्टर कचेरीच्या आणि मंत्रालयाच्या भिंती नव्हेत किंवा तिथले फर्निचर नव्हे! शासन म्हणजे शासनात काम करणारी माणसे आणि शासनात काम करणाऱ्या माणसांना शासकीय कार्यालयात असताना धर्म नसणे! आज ना उद्या चांगले दिवस येतील या आशेवर अहोरात्र काबाडकष्ट करणाऱ्या सर्वसामान्य, भोळ्याभाबडय़ा जनतेला मूर्ख बनवून त्यांचे आर्थिक शोषण करणे, हा या पूजा-अर्चाचे अवडंबर माजविण्यामागचा एकमेव उद्देश आहे. त्यामुळेच तर प्रबोधनकार ठाकरे, संत गाडगेबाबा या बुद्धिप्रामाण्यवादी समाजसुधारकांनी या पूजेचे कठोर भाषेत वाभाडे काढले होते. स्वातंत्र्य प्रत्येकाला आहे! सरकारी ठिकाणी मात्र हे लोण रोखणे ही राज्यकर्त्यांची घटनात्मक जबाबदारी होती आणि अजूनही आहे. मात्र त्याला प्रतिसाद देण्याऐवजी त्याच्या विरोधातच उभे राहण्याची भूमिका काही अज्ञानी लोकांनी घेतल्यामुळे आता हा चांगला निर्णय लटकला आहे. ज्ञान-विज्ञानाची चाड असणाऱ्या सुज्ञ जनतेने मात्र चमत्काराच्या नव्हे, तर बुद्धिवादाच्या मार्गाने जाण्याचा निर्णय केला पाहिजे.

ऑनलाईन शिक्षण शक्य आहे का ?

2020-07-12T20:31:00.002+05:30

ऑनलाईन शिक्षण शक्य आहे का ?

Source: INTERNET

- अनघा नंदाने

लहानपणी दूरदर्शन वर एक कार्यक्रम यायचा: तरंग।

त्यात मा. अरविंद गुप्ता सर विज्ञानाच्या वेगवेगळ्या संकल्पना खूप सोप्या भाषेत खेळण्यांच्या माध्यमातून समजावून सांगायचे.

मी बऱ्याच छोट्याछोट्या संकल्पना त्यातूनच शिकले.

अशा पद्धतीने ऑनलाईन शिक्षण यशस्वीरित्या मुलांपर्यंत पोहचू शकतं अशी या लेखाची सुरूवात हा विषय पाहिला तेव्हा मला सुचली होती.

पण सोमवारी इंडियन एक्स्प्रेस वर पहिल्याच पानावर बातमी वाचली - बिहारमध्ये लाँकडाऊन मुळे शाळा बंद असताना मध्यान्ह भोजन मिळत नसल्याने तिथली कुपोषणाची समस्या वाढली आहे, हे वाचल्यानंतर ऑनलाईन शिक्षणाची मर्यादा लक्षात आली.

ज्या घरांमध्ये एक वेळची चूल पेटवायला पैसे नसतील, त्यांना कसं देणार आहोत आपण हे आँनलाईन शिक्षण?

ऑनलाईन शिक्षणामुळे देशातील एक मोठया वर्गाची चिंता मिटली असली तरी त्याहीपेक्षा मोठा वर्ग शिक्षण व्यवस्थेतून आणि त्यातूनच पुढे मिळणाऱ्या संधींपासून बाहेर फेकला जाण्याची शक्यता जास्त आहे.

यात "जेंडर" हा मुद्दा तर अजून विचारात घेतलेलाच नाही.

आपल्या देशात "ऑनलाईन" हा शब्द सध्यातरी फक्त मध्यमवर्गापर्यंत पोचला आहे. ( तेही अनलिमिटेड रिचार्ज मुळे. सध्या तेही महाग होत आहेत, त्यामुळे पुढे त्याचा वापर सुद्धा मर्यादित होऊ शकतो. ) त्याखालच्या वर्गापर्यंत "ऑफलाईन" सुविधा सुद्धा नीट पोचलेल्या नाहीत.

त्यामुळे असं म्हणता येईल कि - ऑनलाईन शिक्षण काहींसाठी शक्य आहे. पण प्रत्येकासाठी नाही. ते सर्वसमावेशक व्हायला अजून बराच काळ लागेल.

Source: INTERNET

-हितेन्द्रसिंग सिसोदिया

शिक्षण विभागाने पुरवलेले ई-साहित्य हे फुकट ते पौष्टिक तत्वावर गोळा करण्यात आले आहे. त्याचा दर्जा, परिणाम, तपशील यांची कोणत्याही प्रकारची तपासणी करण्यात येत नाही. पाठ्यपुस्तक मंडळाच्या म्हणजेच बालभारतीच्या स्थापनेपूर्वी खासगी पाठ्यपुस्तके होती. त्यातील तपशील वैविध्याचा समाचार घेणारा होता. ‘तुमची पृथ्वी नेमकी कोणत्या दिशेने फिरते?’ असा प्रश्न उपस्थित करणारा लेख आचार्य अत्रे यांनी लिहिला होता. आज उपलब्ध ई-साहित्याच्याबाबतीत हाच प्रश्न पुन्हा विचारण्याची वेळ आली आहे. आणि म्हणून लवचिकता हे खरेतर ऑनलाइन किंवा डिजिटल शिक्षणाचे बलस्थान. सध्या सुरू असलेल्या ऑनलाइन शाळा या तत्वाशीच फारकत घेताना दिसतात. वर्गात उभे राहून शिकवण्याऐवजी कॅमेरासमोर फळा ठेवून शिकवणे इतक्या मर्यादित संकल्पनांच्या कक्षेत हे वर्ग सुरू आहेत. प्रत्यक्ष वर्गात शिकण्याएवढी परिणामकारकता या आभासी वर्गांमध्ये अर्थातच नाही. सध्या ऑनलाइन भरणाऱ्या इंग्रजी माध्यमांच्या काही शाळांमध्ये वर्गात होतो तेवढाही संवाद मुलांशी होताना दिसत नाही. वर्गातील वातावरण नियंत्रित असते तेथे मुलांचे लक्ष खिळवून ठेवणे जेवढे शक्य होते तेवढे अनियंत्रित आभासी वर्गांमध्ये शक्य नाही. माझ्या वाचनात अल्येल्या लेखा वरून भारतातील विद्यार्थीसंख्या अर्थातच शैक्षणिक साहित्याच्या बाजारपेठेला खुणावणारी आहे. करोनाकाळात टोकाचे नुकसान आणि त्याचवेळी नव्या संधी असा विरोधाभास दिसतो. शिक्षण क्षेत्र त्याला अर्थातच अपवाद नाही. एकीकडे आर्थिक घडी विस्कटल्यामुळे करोडो रुपयांची गुंतवणूक करून उभ्या राहिलेल्या चकचकीत, तारांकित शाळांसमोर अनेक आव्हाने आहेत. त्याचवेळी ई-साहित्य, ऑनलाईन शिक्षणाच्या बाजारपेठेने संधीचा फायदा घेऊन पाळे-मुळे घट्ट केली आहेत. शाळा आणि वर्गातील शिक्षण कधी सुरूच होणार नाही अशा आविर्भावात सुरू असलेल्या ऑनलाइन शिक्षणाच्या आग्रहामागे झपाट्याने विस्तारणाऱ्या या क्षेत्रातील बाजारपेठेचाही मोठा वाटा आहे. बाजारपेठेतील संधींचे विश्लेषण करणाऱ्या खासगी संस्थांच्या अहवालानुसार भारतातील ऑनलाइन शिक्षणाच्या बाजारपेठेतील उलाढाल ही २०२४ पर्यंत १,४३३ कोटी अमेरिकन डॉलरच्या घरात असेल. मात्र त्यासाठी मूल्यांकन प्रणालीपासून अनेक गोष्टींत भारतीय विद्यापीठांनी किवा शिक्षण पद्धतीने बदल करणे गरजेचे आहे. सध्या उपलब्ध असलेल्या पर्यायांचा दर्जाही सुधारावा लागेल. केंद्राच्या स्वयम प्रणालीत उपलब्ध असलेल्या पाठांच्या दर्जाबाबतही अनेक स्तरावरून शंका उपस्थित करण्यात येतात. येत्या काळात मिश्र शिक्षण पद्धती अवलंबण्याला पर्याय राहणार नाही. त्यासाठी बदलांचा वेळीच अदमास घेऊन बाजारपेठेच्या दृष्टीने आणि विद्यार्थी हितासाठीही भारतीय शिक्षण विभागाने जागे होणे आवश्यक आहे.

येणाऱ्या काळात विविध विषयातील अभ्यासक्रम जसे कला, शास्त्र, तंत्रज्ञान, संगीत, व्यवसाय आणि व्यवस्थापन, तत्त्वज्ञान, रोजगार, राजकीय अशा विविध क्षेत्रांतील असल्याने आपली जी आवड असेल त्या विषयाचे अधिक ज्ञान या अभ्यासक्रमांमुळे मिळू शकेल. त्यामुळे कुठल्याही दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांला दर्जेदार शिक्षण मिळणे सोपे होईल. यामध्ये व्हिडीओच्या आधारे विषय समजावून सांगितला जातो. त्यामुळे त्याचे आकलन लवकर होते. पण याला थोडा वेळ लागू शकतो कारण सवय हि लगेच बदलत नाही. तसेच वेगवेगळया परीक्षांद्वारे या विद्यार्थ्यांचे आकलन किती झाले अथवा त्यास तो विषय किती समजला, हे वेगवेगळ्या स्थरावर पाहिले जाते. व्हिडीओ तास ऑनलाइन असल्याने विद्यार्थी लॉगइन केल्यावर केव्हाही पाहू शकतात. परिणामी, वर्गातील वेळ हा त्या विषयावरील चर्चेला उपयुक्त ठरतो पण अत्ता तसे होताना दिसत नाही. कदाचित यालाही बराच वेळ लागेल. अश्या अभ्यासक्रमांचा उद्देश फक्त शिकवणे हा नसून विद्यार्थ्यांने स्वत:हून शिकणे हा आहे. अजून तरी किती पालक किवा विध्यार्थी याला किती तयार असतील हा हि एक प्रश्न अजून. पण याच्या साहाय्याने विद्यार्थ्यांने गरजेनुसार आपले कौशल्य विकसित करणे अपेक्षित आहे. त्याप्रमाणे विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले जाईल भविष्यात कदाचित. आता काही प्रमाणत याची तयारी वजा सराव म्हणवा लागेल. काही अभ्यासक्रमांना प्रमाणपत्रे मिळतात. ते अजून विद्यापीठाच्या पदवीसारखं ग्राह्य धरलं जात नाही. बऱ्याचदा असेही वाटत असेल की, ते व्हिडीओ पाहण्यात आपला वेळ तर जात नाही ना! नक्कीच नाही, कारण ते नामांकित विद्यापीठांकडून चालवले जातात. दुसरे म्हणजे विद्यार्थी जी पुस्तके वाचतात, ती सर्व दर्जेदार आहेत याची खात्री कोणीही देऊ शकत नाही. पारंपरिक तास आणि पुस्तकासोबत अशा दर्जेदार अभ्यासक्रमांची भर पडली तर नक्कीच विद्यार्थ्यांला उत्तम शिक्षण मिळेल. विद्यार्थ्यांचे कौशल्य वाढल्याने देशाची निर्मिति क्षमता वाढते. कौशल्यपूर्ण आणि निर्मितिक्षम व्यक्ती कोणत्याही देशाचे मानवी धन असून त्याचा उपयोग देशाच्या आर्थिक विकासात होतो. आता येणारा काळ हा नक्कीच ऑनलाइन शिक्षण पद्धतीत बदलून जाईल, हेच खरे. तूर्त असाही आपला पाल्य नुसताच वेळ वाया घालवतोच ना इंटरनेट वर मग त्यातून त्याने काही शिकण्या योग्य गोष्ट घेतली तर काही वाईट होणार नाही…

Source: INTERNET

चैतन्यकुमार देवकर

खरं तर या कोरोना आणि लॉकडाउनच्या पार्श्‍वभूमीवर विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान होऊ नये या उद्देशाने अनेक ठिकाणी ऑनलाइन शिक्षणाचा पर्याय स्वीकारला गेला आहे.

यामागचा उद्देश जरी योग्य असला तरी ऑनलाइन शिक्षणा समोर आव्हानही खूप आहेत.

वरील एका लेखामध्ये मी वाचलं की शाळा बंद असल्यामुळे बिहार मध्ये कुपोषण वाढले आहे त्याचबरोबर ऑनलाईन शिक्षणाची व्याप्ती श्रीमंत आणि मध्यमवर्गीय लोकांपर्यंत आहे. ज्या घरात चुल पेटणे सुद्धा मुश्किल आहे तिथे कस पोहोचणार? अगदी रास्त आहे..

परंतु काही शैक्षणिक संस्थांच्या आणि बहुतेक करून पैसे भरून शिक्षण देणाऱ्या संस्थानी आपल्या फायद्यासाठी आपले उत्पन्न कसं सुरळीत राहील हे पाहत अगदी पहिली-दुसरीच्या विद्यार्थ्यांचे ऑनलाइन शिक्षण सुरू करण्याचा घाट घातला. आणि सरकार आणि आपण सर्वजण त्यामागं फरपटत चाललो आहोत.

मोठ्या मुलांचे नुकसान होऊ नये यासाठी म्हणून ठीक आहे परंतु लहान मुलांचे शिक्षण लगेच सुरू करण्याचे काहीएक गरज नाही..

मोबाईल न मिळाल्यामुळे ऑनलाईन शिक्षण घेण्यात अडचण येऊन आत्महत्या सारखे प्रकार ही घडत आहेत.

या विषयाची थोडीशी पायरी सोडून परंतु विषयाशी निगडीत असा एक मुद्दा मांडू इच्छितो ..यूजीसी म्हणत आहे की 'विद्यापीठाच्या परीक्षा व्हायला हव्यात' तर विविध सरकारं म्हणत आहेत नको .. सीबीएससी ने 30% अभ्यासक्रम कमी केला आहे. यूपीएससी आणि सर्व स्पर्धा परीक्षांबद्दल गोंधळाचे वातावरण आहे.. आणि एकूणच या संस्थांमध्ये कोणत्याही प्रकारची सुसूत्रता किंवा एकवाक्यता दिसत नाही त्यातून मार्ग काढायला आणि एकच स्पष्ट निर्णय होण्याची आवश्यकता आहे आणि न्यायसंस्थेच्या हस्तक्षेपाशिवाय हा गोंधळ संपणार नाही....

Source: INTERNET

श्रीनाथ कासे

सोलापूर

ह्या विषयाला समजून घेण्याअगोदर आपल्याला भारतीय शिक्षण व्यवस्थेला समजून घ्यावे लागेल. भारतीय शिक्षण व्यवस्थेमध्ये पूर्व प्राथमिक, प्राथमिक, माध्यमिक, उच्च माध्यमिक १०+२+३ अशी रचना आढळते. शाळा ही जेवढी विद्यार्थी केंद्रित असेल तेवढी उत्तम ठरते पण शाळेला गुणवत्तापूर्ण बनवणारा शिक्षक हा महत्त्वपूर्ण घटक असतो. जेव्हा तुम्ही माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षक भरतीकडे अभ्यासू दृष्टीकोनातून व्यवस्थित बघता तेव्हा तुमच्या लक्षात येईल. लाखो रुपये भरून, हजारों शिक्षकांची भरती झालेले आहे. ते शिक्षक गुणवत्तापूर्ण असतील का ? आणि असते तर पैसे भरून शिक्षक झाले असते का ? हे महत्वपूर्ण आहे.

तुम्ही लॉकडाऊन नंतर युट्युब वर ऑनलाइन टिचिंग फन व्हिडिओ बघितलेच असणार. त्यात विद्यार्थी मिया खलिफा, सनी लियोनी इ. असे नाव बदलून लॉगिन करतात आणि शिक्षकांची मजा घेतात. शिक्षकांना त्यांना काढून टाकता येत नाही किंवा पकडता येत नाही. तेथे तुम्हाला शिक्षक लाचार झालेले दिसून येतील. शिक्षक आणि तंत्रज्ञान या दोन गोष्टी भिन्न आहेत आत्ताच्या शिक्षकांना तंत्रज्ञानातील सर्व गोष्टी येतातच असे नाही. तंत्रज्ञानामध्ये भरपूर शिक्षक अडाणी दिसून येतात. त्यांना ट्रेनिंग ची गरज आहे. आजही शाळेत कम्प्युटर धूळ खात पडलेली दिसून येतील. प्रत्येक शाळेत कॉम्प्युटर लॅब दिसतील पण त्याचा वापर जास्त होत नाही.

याच विरुद्ध विनाअनुदानित शिक्षक आता 20 टक्के, 30 टक्के, 50 टक्के पगार घेत आहेत म्हणजे त्यामुळे इंटरनेटचे दर यांना परवडतील का ? आणि ज्यांना लाखो मध्ये पगार आहे त्यांना इंटरनेट जमेल काय ?

जेव्हा शाळा भरायच्या तेव्हा विद्यार्थ्यांना मूर्त आणि अमूर्त गोष्टी समजावून सांगणे जमायचे. िद्यार्थ्याचे कन्सेप्ट क्‍लिअर असायचे. विद्यार्थ्यांमध्ये शाळेत संस्कार व्हायचे शिवाय इंटरनेट हे दुधारी तलवार आहे. यात शिक्षणापेक्षा वेळ वाया जाण्याचे प्रमाण जास्त असणार आहे. तुम्हाला वारंवार मोबाईलवर कॉम्प्युटरवर किंवा टॅबवर नोटिफिकेशन्स येत राहतील. फेसबूक, व्हाट्सअप इंस्टाग्राम आणि सोशल मीडिया, मेसेज येत राहतील आणि काही चॅट ना उत्तर देणे फारच गरजेचे वाटणार.

थोडक्यात ऑनलाईन शिक्षणाचा बाजार होणार या सर्व भीती अस्तित्वात असतानाच भारतीय ऑनलाईन शिक्षणामध्ये बायज्यूज, वेदांतू, खान अकॅडमी, टॉपर यासारखे हजारो कंपन्यांनी हजारो ॲप बाजारात उपलब्ध केले आहेत. सगळीकडे भांडवलशाही वाढलेली होती पण शिक्षणामध्ये तेवढी दिसत नव्हती पण आत्ता लॉकडाऊन नंतर या कंपन्यांना अरबो रुपयाचा फायदा झालेला आहे कारण हा पर्याय सगळ्यात सुरक्षित आहे. काळाची गरज आहे. लॉक डाऊन आणि कोरोनामुळे या कंपन्यांच्या फायद्यात वाढ झालेली आहे. ऑनलाइन शिक्षणामुळे घरी बसून देशातील सगळ्यात चांगल्या शिक्षकाकडून तुम्ही शिक्षण घेऊ शकता. यामध्ये सध्या भरपूर पीडीएफ, व्हिडिओ, ऑडिओ उपलब्ध आहेत. शिवाय प्रत्येक व्हिडिओ खाली रिव्यू ,स्टार रेटिंग, फीडबॅक पाहायला मिळतील. ऑनलाइन शिक्षणामध्ये सगळ्या गोष्टी रेकॉर्ड होतात त्यामुळे शिक्षक चांगली तयारी करून येतात. एकंदरीत विद्यार्थी गुणवत्ता पूर्ण होतीलच यामध्ये काही वाद नाही. आता तुम्ही म्हणाल, गरीब , आदिवासी विद्यार्थ्यांचा काय होणार ? ज्यांच्याकडे मोबाईल, लॅपटॉप, कम्प्युटर नाही, ज्यांच्याकडे रेंज नाही, जे दुर्गम भागात राहतात त्यांचं काय होणार ? ज्यांच्याकडे दोन वेळचे जेवण नाही, जो मध्यान भोजन खाण्यासाठी शाळेत येत होता, तो शिक्षण घेईल काय ? याचं उत्तर तुम्हाला भांडवलशाही अर्थव्यवस्था देऊ शकणार नाही. हे प्रश्न तुमच्या सरकारला, व्यवस्थेला विचारा.

बाप समजून घेताना....

2020-07-12T17:23:00.001+05:30

करिश्मा डोंगरे,पंढरपूर.

एकदा मूलगी म्हनते.....

बाबा हे झाड आपण बागेत लावले तर,

छान येईल.

बाबा विचारात पडतात?

मूलीला म्हणतात........

आग वेडे हे चार वर्ष जुने झाड आहे.

बागेतल्या मातीमध्ये कसे येईल.

खूप अवघड जाईल.

मुलगी बाबांना म्हनते.....

बाबा अजुन एक बावीस वर्षाचं झाड आहे.

ते नवीन जाग्याला कसे येईल?

मुलीच मन ओळखले बाबांनी.

आणि हसत -हसत म्हनाले...

मुली अगं स्रियांजवळ अशी शक्ती आहे,

की एका झाडापेक्षा कमी नाही.

नविन वातावरणात राहून दुसऱ्याची सेवा

करण्याचं काम

एक स्रीच करू शकते.

मूलीपासूनच एक आई,बहीन,बायको बनतात.

स्री आहे म्हनूणच आपण सगळे आहोत.

हे सगळे समजनारा एक बापच असतो.

पवन खरात,अंबाजोगाई

बाप

बाप मरून नुकते आठच दिवस झाले होते,

बालपण आतापर्यंत आनंदांत गेले होते ।

हसत खेळत घास भरवणारा अचानक गेला

भाकरीसाठी मोतल नियतीने कसा घात केला ।

हे मतलबी जग सुद्धा किती सुंदर वाटायचं

खांद्यावरून बापाच्या भुरळ घालत असायचं ।

बाप आता फक्त त्याच्या मनातच हसायचा

वाटेवरचा काटा पायात अनेकदा रुतायचा ।

जे मिळल ते आपल बाकी नशिबावर सोडून द्यायचा

एक रुपयाच्या चॉकलेटसाठी कितीदा झुरायचा ।

रुसायचा हक्क ही कधीच हिरावला होता

न मागता देणाराही आता दुरावला होता ।

भाकरीच्या उपकारांच ओझं जड झालं होतं

उरलं तर काहीच नाही होत तेही गेलं होतं ।

बापाचं छत्र हरवून तो पोरका झाला होता

पावलापावलावर मरून ही जगू लागला होता ।

जिवंत असताना बापाची किंमत कळणार नाही,

पण लक्ष्यात ठेवा हे कवच पुन्हा मिळणार नाही ।

हीच वेळ आहे त्याला प्रेमाने घट्ट मिठ्ठी मारायची,

वाट का बघायची पुन्हा आयुष्यभर पश्चाताप करायची ।

तुझ्या मध्येच तो स्वतःच जग पाहत असतो,

तुझ्याचसाठी एक वेळ उपाशी राहत असतो ।

नंतर आसवं ढाळून काही उपयोग होणार नाही,

तू आहेस काळजाचा तुकडा पण

तो राहणार नाही ।

राहुल आनपट,मंगळवेढा.

घरातली अर्थव्यवस्था सांभाळून

मोडून गेला त्याचा कणा

फाटक्या बनियनला रफ्फु करून

घरातल्या अर्थव्यवस्थेचा बळकट करायचा कणा.....

काय लागत नाही शिक्षणासाठी

कमी काही दिलं नाही देताना

मला कळून चुकतंय कुठंतरी

माझा बाप समजून घेताना....

उभ्या निरभ्र आभाळाखाली

दाणे विश्वासाने पेरतो

येतात ढगही दाटून

थेंब थेंब पावसाचा तो उभ्या उभ्या झेलतो....

माया धरित्रीवर त्याची

करी जीवापाड कष्ट

येता पीक तरारून

होई कधी निसर्ग ही दुष्ट.....

कधी नाही खचला बाप

डोंगराएवढ्या दुःखाला पाहून

साऱ्या देशाचं सुख - दुःख

नेतो पाठीवर वाहून.....

आडा-कुडाचं घर त्याच

नाही झोपडीला दार

येता मृगाचं वारं

घर दार घेऊन जाई सारं....

माझ्या बापाची कमाई

सर्जा राजाची जोडी

त्याच्या हातच्या भाकरीला

येतेय मधाची गोडी....

त्याला नाही मिळाला

त्याच्या कष्टाचा मान

स्वतःच्या कष्टाचं देतो

दुसऱ्याच्या झोळीला दानं.....

चुकतो आम्ही कधी कधी

बापाची व्याख्या देताना

कुठंतरी चुकतंय आमचं

बाप समजून घेताना.......

बाप समजून घेताना......

वाल्मीक फड, नाशिक.

बाप काय असतो,बाप किती गुप्त प्रेम आपल्या मुलाबाळांवर करतो,किती त्याची धडपड मुलांचे आयुष्य सुकर करण्यासाठी असते हे मला अक्षरशः बाप झाल्यानंतरच कळाले.त्याला कारण म्हणजे अगदी लहान वयात असताना आमचे वडील गेल्याचे सांगतात.तेव्हा बाप अगोदर काय समजणार आम्हाला?

परंतु जसजसे दिवस सरकत गेले तसे आम्ही मोठे झालो लग्न झाले तसा आम्हाला बाप काय असतो ते कळायला लागले. खरंतर अनेक व्याख्याने ,पुस्तके ह्या गोष्टिंतून कधीच म्हणावा असा उल्लेख बापाचा कधीच झाला नाही.ऊलट आईचे केलेले कौतुक आपल्याला प्रत्येक क्षेत्रात वाचायला पहायला मिळेल पण बापाचे शक्यतो नाहीच.

आज स्वतः बाप असल्याने ह्या जाणीवा क्षणाक्षणाला होत असतात.कदाचित आपलाही बाप आज जिवंत असता तर आज आपण जी तळमळ,काळजी आपल्या मुलाबाळांची वाहतो आहोत तशीच आपल्या बापाने आपलीही घेतली असती.जसे की आपला मुलांनी उच्च शिक्षण घेऊन काहीतरी इतिहास घडवावा वगैरे वगैरे.

बाप हा माणसाच्या जीवनातील अविभाज्य घटक आहे.आई मायेची सावली असेल तर बाप हा वडाच्या सावलीप्रमाणे विस्तृत सावलीचा वर्षाव करत असतो परंतु त्याचं प्रेम हे गुप्त स्वरुपाचं असतं ते अनेक मुलांच्या लक्षात येत नाही आणी ज्या वेळेस लक्षात येतं त्यावेळेस बाप नावाची ही सावली ह्या जगातून लोप पावलेली असते. मला बापाबद्दल इतका काही लिखान कोठे सापडलं नाही परंतु संतश्रेष्ठ तुकाराम महाराज एका अभंगात बापाबद्दल वर्णन करताना दिसले.."जगी ऐसा बाप व्हावा ।ज्याचा वंश मुक्तीस जावा।"."जगी बाप होता गुणी । तैसे आम्ही लागलो ध्यानी।".

हस्तमैथुन

2020-07-09T21:43:00.004+05:30

मयुर डुमणे,उस्मानाबाद

हस्तमैथुन हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग. हस्तमैथुन करतात सगळे पण निःसंकोचपणे यावर कोणीच बोलत नाही. मागे एकदा अभिनेत्री स्वरा भास्करने एका चित्रपटात हस्तमैथुनाचा सिन चित्रित केल्याने हा विषय चर्चेत आलेला होता. हस्तमैथुन हा खरंतर लैंगिक शिक्षणाचा भाग असायला पाहिजे. . यावर मोकळेपणाने बोललं जात नसल्यामुळे अनेकांच्या मनात या हस्तमैथुनाविषयी अनेक गैरसमज आहेत. हा विषय सध्याच्या काळात आपण बोलायला संकोचतोय पण र.धो. कर्वे यांच्या सारख्या समाजसुधारकाने या विषयावर स्वातंत्र्यापूर्वीच त्यांच्या समाजस्वास्थ्य या पत्रिकेतून विचार मांडले होते.

काय असतं हे हस्तमैथुन?

सेक्स ही मानवाची मूलभूत गरज. केवळ मुलं जन्माला घालणे एवढाच उद्देश सेक्सचा नाही. त्यातून माणसाला परमोच्च आनंद मिळतो त्यासाठीही सेक्स केला जातो. सेक्स करण्यासाठी विरुद्ध लिंगी जोडीदाराची गरज असते. पण प्रत्येकवेळी असा जोडीदार उपलब्ध असेलच असे नाही. आपल्या समाजात तर सेक्स करण्यासाठी विवाहाची अट आहे मग तोपर्यंत करायचं काय? वयात आलेला मुलगा, मुलगी यांच्या लैंगिक भावना वाढीस लागल्या असतात. वयात येत असताना म्हणजे साधारणतः 9 वी 10 वीत असताना ( सध्या अनेकजण त्या आधीही वयात येतात) शारीरिक बदल व्हायला सुरुवात झालेली असते. विरुद्ध लिंगी व्यक्तीविषयी म्हणजे मुलगा मुलीकडे, मुलगी मुलाकडे आकर्षित व्हायला सुरुवात होते. या वयातच लैंगिक भूक वाढीस लागते. ही लैंगिक भूक भागविण्याचा सोप्पा उपाय म्हणजे हस्तमैथुन. वयात आलेल्या मुलगी किंवा मुलीने हस्तमैथुन केल्यास त्यात काहीही चुकीचं नाहीय. अनेकांचा असा समज आहे की फक्त मुलंच हस्तमैथुन करतात. पण नाही मुली देखील हस्तमैथुन करतात आणि त्यात काही चुकीच नाही. फक्त मुलांच्या तुलनेने मुलींच्या हस्तमैथुनाचं प्रमाण कमी आहे इतकंच. आपल्या लैंगिक गरजा आपण पूर्ण करतोय यात काहीही चूक नाही. लघवी करणं ही जशी नैसर्गिक प्रक्रिया आहे तशीच हस्तमैथुन ही देखील एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. आपण आपल्या शरीराच्या गरजा रोखून ठेवू शकत नाही. शिक्षण, करिअरमुळे लग्नाचं वय वाढत चाललं आहे. अशा वेळी लैंगिक गरज भागविण्यासाठी हस्तमैथुनासारखा दुसरा चांगला पर्याय नाही. चार भिंतीच्या आत सुरक्षित जागेत हस्तमैथुन केलं जातं.

स्त्रियांचे हस्तमैथुन

हा एक वेगळाच विषय आहे. पुरुषांच्या लैंगिक अभिव्यक्ती विषयी जेवढया मोकळेपणाने आपल्या समाजात बोलले जाते तितके स्त्रियांच्या लैंगिक अभिव्यक्ती विषयी बोलले जात नाही. तिचीही लैंगिक गरज असते. स्त्रियांना हस्तमैथुन करण्यासाठी बाजारात काही डीलडो, vibrator यांसारखी साधने उपलब्ध आहेत. पण बऱ्याच स्त्रिया अशी साधनं वापरायला लाजतात. शहरासारख्या ठिकाणी याचा जास्त वापर होतोय. सेक्स टॉइज अस या साधनांना म्हणतात. आपल्या देशात हे संस्कृतीच्या विरोधात आहे असं म्हंटल जातं पण अस काही नाहीय. स्वतःची लैंगिक गरज भागविण्याचे ते एक साधन आहे. स्त्रियांच्या हस्तमैथुनाविषयी स्त्रियाच स्त्रियांशी बोलत नाहीत. कमालीची गुप्तता पाळली जाते. हे कुठे तरी थांबलं पाहिजे. यावर मोकळेपणाने बोलल्यास गैरसमज वाढीस लागणार नाहीत.

समज - गैरसमज

हस्तमैथुन केल्याने लिंगाचा आकार कमी होतो, वीर्य संपते, लैंगिक कमजोरी येते, हस्तमैथुन करतोय म्हणजे आपण काही तरी चुकीच कृत्य करतोय वगैरे असल्या काही बकवास समजुती प्रचलित आहेत. त्या खोट्या आहेत. आपण या विषयावर मोकळेपणाने बोलत नसल्यामुळे असे गैरसमज पसरविले जातात. लैंगिक भूक पूर्ण होईपर्यंत आपण हस्तमैथुन करू शकतो. अर्थात कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक हा वाईटच असतो. हस्तमैथुनाचे आपल्या शरीरावर काही परिणाम होत नाहीत. उलट हस्तमैथुन केल्याने मानसिक आरोग्य चांगले राहते.

लैंगिक शिक्षणात या विषयाची गरज

आपल्याकडील मुलांना किंवा मुलींना पॉर्न पाहिल्याशिवाय काय लैंगिक शिक्षण भेटतच नाही. लैंगिक शिक्षणात सेक्स काय असतो इतकंच शिकवलं जातं. ते तर पॉर्न पाहून अनेकांना कळत. पण हस्तमैथुनाविषयी कोणतीही माहिती दिली जात नाही. ही माहिती वयात येणाऱ्या मुला मुलींना वेळीच देणं गरजेच आहे.

निःसंकोचपणे व्यक्त व्हा,लाजायचं काहीच कारण नाही.

हस्तमैथुन, सेक्स, मासिक पाळी या विषयावर मी निःसंकोचपणे बोलू शकतो कारण मी या गोष्टींकडे व्यापक दृष्टीकोनातून पाहतोय. विषयाची समज आल्यामुळे या विषयावर बोलायला काहीच वाटत नाही. माझ्यासाठी हा विषय आता नवीन राहिलेला नाही. हा विषय मी माझ्या मित्रांमध्येही बोलायला लाजायचो पण या विषयाची संपूर्ण शास्त्रीय माहिती मला मिळाल्यामुळे या विषयावर बोलायला काहीच वाटत नाही. मला वाटतं आजच्या तरुण पिढीने हा विषय नीट समजून घ्यावा आणि फक्त समजून न घेता यावर मोकळेपणाने व्यक्त होणं गरजेच आहे. Sex chat with papa या नावाने काही video youtube वर आहेत ते नक्की पहा. हस्तमैथुनाविषयी अधिक माहिती पाहिजे असेल तर डॉ.राहुल पाटील यांचा 'लैंगिकतेवर बोलू काही' हे youtube चॅनेल आहे.तिथे याविषयी सर्व माहिती मिळेल. तुम्हीही या विषयावर मोकळेपणाने व्यक्त व्हा.

योगेश नंदा,सातारा

सुरुवात - लैंगिक भावनांना वाट मोकळी करुन देण्याचा सहज, सोपा आणि सुरक्षित मार्ग म्हणजे हस्तमैथुन. अनेक जण याला साध्या गावठी भाषेत मूठ मारणे, हलवणे, बट्ट्या मारणे, गाळणे असंही म्हणतात. सध्या माध्यमिक इयत्तेत शिकणाऱ्या मुलांना याची पुरेपूर माहिती झालेली असते. हातवारे करुन, किळसवाणं हसून ते या गोष्टीची थट्टाही करतातच. पण या गोष्टीची माहिती सांगून त्याविषयी मनमोकळं बोलायला कुणी तयार होत नसतं.

म्हणजे काय? - स्वप्नदोष, वीर्यस्खलन हे त्याला जोडून येणारे काही शब्द आहेत. मुलांना किंवा पुरुषांना त्यांच्या संपर्कातील मित्रांकडून या प्रकारच्या कृतीविषयी माहिती मिळते. लग्न झाल्यानंतर स्त्री-पुरुषांमध्ये जी लैंगिक क्रिया घडून येते, (अनेक जण लग्न न करताही त्याचा आनंद घेतातच, लग्न ही फक्त त्या गोष्टीला अधिकृत मान्यता मिळवून देते) त्या क्रियेत जो आनंद लुटता येईल, तो आनंद स्वतःच्या शरीराशी खेळून मिळवण्याचा प्रयत्न हस्तमैथुनात केला जातो. पुरुषांच्या बाबतीत लिंगाची त्वचा पुढे-मागे करुन तर स्त्रियांच्या बाबतीत योनी स्पर्शाद्वारे लिंगाला उद्दीपित केलं जातं आणि या क्रियेचा आनंद घेतला जातो. शरीरात उत्साह संचारल्याची, मोकळं वाटल्याची भावना या क्रियेनंतर अनेकांना वाटते. लिंगावाटे पांढरा चिकट द्रव बाहेर पडल्यानंतर ही क्रिया पूर्ण झाली असं समजलं जातं.

का? - हस्तमैथुन ही नैसर्गिक क्रिया आहे. वयात आल्यानंतर लैंगिक भावना उद्दीपित होतात, त्यांना वाट मोकळी करुन देण्यासाठीचा सुरक्षित मार्ग हस्तमैथुन आहे. कमी वयात शारीरिक संबंध ठेवण्यात येणाऱ्या अडचणींमुळे अनेकांसाठी हस्तमैथुन हा जिवलग दोस्तासारखा मार्ग आहे. अनेकजण टेन्शनमध्ये असताना वारंवार हस्तमैथुन करतात. अनेकांना पॉर्न फिल्म पाहून तर काहींना चावट कथा वाचूनही हस्तमैथुन करायची सवय असते. आपल्या आवडत्या किंवा हव्या त्या व्यक्तीशी ठेवलेला काल्पनिक लैंगिक संबंध हा ना समोरच्या व्यक्तीला घातक असतो ना स्वतःला. हा मात्र सारख्या लैंगिक भावना उद्दीपित होतात म्हणून त्या व्यक्तीचा भोगवस्तू म्हणूनच विचार करु लागलो तर अवघड होईल, किंबहुना वासनेच्या अधिक आहारी जाण्याचा धोकाही संभवतो.

गैरसमज - हस्तमैथुन हे वाईट आहे, पाप आहे, त्यामुळं शरीरातील वीर्य संपतं अशा प्रकारचे गैरसमज समाजात आहेतच. रक्तदान केल्यानंतर ज्याप्रकारे शरीरात नवीन रक्त तयार होतं, त्याचप्रमाणे शरीरातील वीर्य बाहेर टाकल्यानंतर नवीन वीर्य तयार होण्याची प्रक्रिया घडून येते. हस्तमैथुन वारंवार करावं लागत असेल तर कोणताही संकोच मनात न बाळगता आपल्या आई-वडिलांशी, जवळच्या मित्र-मैत्रिणींशी, लैंगिकता विषयातील तज्ञांशी (गल्लीतील नव्हे, अनुभवी - मान्यताप्राप्त), मानसोपचार तज्ञांशी बोलायला हरकत नाही.

या विषयावर माहितीपर अनेक पुस्तके उपलब्ध आहेत. letstalkaboutsexuality.com वरही लैंगिकतेसंदर्भात अनेक प्रश्नांची उत्तरे सहज-सोप्या भाषेत दिलेली पहायला मिळतात. माझ्या मते माध्यमिक शाळेतून कॉलेज जीवनात पालकांनी आपल्या पाल्याला याविषयी माहिती दिली तर या गोष्टीचा बाऊ पुढे केला जाणार नाही. शिवाय लैंगिकतेकडे बघण्याचा एक निकोप दृष्टीकोनही समाजामध्ये तयार होईल.

गोष्ट भन्नाट पावसाची…..

2020-07-06T11:20:00.006+05:30

महेश कामडी,नागपूर.

भन्नाट पाऊस

बेभान सुसाट हा वारा

बेधुंद या पाऊसधारा

प्रेमाचा तुझा हा इशारा

मिळता अंगात भरला शहारा

फिक्कट अंधुक काळोखात

वीजही देही मज साथ

कडकडत घेऊन सोबत

येती एक लख्ख प्रकाश

बघता हे भिजले अंग

वरुनी साडीचा गुलाबी रंग

अंगाला मिळाली अंग

ऐकता विजेचा मृदुंग

गोड गुलाबी ओठांवरूनी

उतरती पावसाच्या धारा

बघून त्यास असं वाटतंय

फुटते प्रेम रस लाव्हा

विज, वारा सोबत साथ देती

भन्नाट पाऊस धारा

एकमेकांच्या प्रेमात गुंतलोय

नको आता थांबण्याचा इशारा

श्रीनाथ कासे,सोलापूर

या पावसात

या पावसात भिजत असतील

कित्येक गरिबांची आडोसा नसलेली घरे ...

या पावसात भिजत असतील

कित्येक गुरं-ढोरं आणि शाळेवरून ५-१० कि.मी चालणारी मुलं ...

या पावसात कुजत असतील

गोदामाशिवाय स्टेशनवर टाकलेले कित्येक टन सरकारी गहू ...

या पावसात शिजत असतील

कित्येक शासकीय योजना ए.सी मध्ये, ज्या कधी पोचल्याच नाहीत जनतेपर्यंत ...

या पावसात रुजत असतील

शहरामध्ये येणाऱ्या नवतरुण सृजनशिलांचे स्वप्ने ...

या पावसात विझत असतील

ग्रामीण भागातील दिवे,शेतीपंप आणि कित्येकांची शिक्षणाचे दारे ...

या पावसात गळत असतील

कित्येक एस.टी, बसेस आणि शोषित कर्मचाऱ्याचे संसार ...

या पावसात जगत असतील

जीव मुठीत धरून प्रवास करणारी मुंबईमधील जनता आणि वैफल्यग्रस्त सरकार ...

या पावसात भिजून उघडे पडले असतील

कित्येक आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्यांचे थडगे ...

या पावसात लढत असतील

सीमेवर सैनिक जिद्द, चिकाटीने माझ्या आणि माझ्या देशाच्या संरक्षणासाठी ...

जातीय अस्मिता तीव्र का होत आहेत?

2020-06-29T10:12:00.003+05:30

मयुर डुमणे,उस्मानाबाद.

विराज जगताप हत्या प्रकरणानंतर सोशलमीडियावर उफाळून आलेला जातीयवाद गंभीर आहे. या प्रकरणानंतर सोशलमीडियावर मराठा विरुद्ध दलित असा वाद पेटला. टिकटॉक अँपवरून जातीय द्वेष पसरविणारे व्हिडिओ तयार झाले. यातून पेटलेल्या वातावरणात तेल ओतले गेले. या सगळ्या परिस्थितीवरून समाजातील जातीय अस्मिता वरचेवर तीव्र होत चालल्याचे दिसून आले. हे समाजासाठी खूप घातक आहे. भीमा कोरेगावची दंगल याच टोकाच्या जातीय अस्मितेतून घडलेली घटना आहे. अशावेळी समाजसुधारकांच्या महाराष्ट्रात या जातीय अस्मिता तीव्र का होत आहेत हा प्रश्न पडतो. याला अनेक कारणं आहेत.

आरक्षण

यापैकी एक कारण म्हणजे आरक्षण. आरक्षण जातीय आधारावर दिले जाते. पण ते जातीय आधारावर का दिले जाते हे अनेकांना माहीत नाही. आरक्षण म्हणजे काय हे समजून न घेताच त्यावर आजची पिढी प्रश्न उपस्थित करते. वर्षानुवर्षे ज्यांना शिक्षणाची संधी नाकारण्यात आली. ज्यांच्यावर समाजाने जोपासलेल्या जातीव्यवस्थेने अन्याय केला त्यांना समान संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी आरक्षणाची तरतूद करण्यात आलीय. हे इतिहासाचा गंध नसणाऱ्या पिढीला पटत नाही. इंजिनिअरिंगच शिक्षण घेतलेल्या तरुणाला सामाजिक इतिहास माहीत नसतो.काही अपवाद आहेत. सध्या बेरोजगारी मोठ्या प्रमाणात आहे. अशा या बेरोजगारीच्या काळात ज्या जातींना सरकारी नोकरीत आरक्षण नाही त्यांना आपल्यावर अन्याय होतोय. आपल्याकडे गुणवत्ता असूनही नोकरी मिळत नाही असं वाटण साहजिक आहे. यातून मग आपल्याही जातीला आरक्षण पाहिजे ही मागणी जोर धरू लागते. या परिस्थितीमुळे जातीय अस्मिता जागृत होऊन जातीयद्वेष वाढीस लागतो. नोकरी न मिळण्याच मुख्य कारण जरी वाढती बेरोजगारी,कौशल्याची कमतरता इत्यादी असले तरी त्याच्यावर आरक्षणामुळे आपल्याला नोकरी मिळत नाही हे बिंबवलं जातं.

सोशलमीडिया

जातीय अस्मिता अजून तीव्र होण्यास महत्वाचं कारण म्हणजे सोशलमीडिया. सोशलमीडिया येण्याआधीही जातीच अस्तित्व होतं पण काही प्रमाणात मर्यादित होतं. सोशलमीडियाच्या आगमनानंतर जातीयवादाची व्याप्ती वाढली. जातीयवादी शक्ती एकत्र येण्यास हातभार लागला. प्रत्येक जातीचा whatsapp ग्रुप, फेसबुक ग्रुप निघाला. या माध्यमातून जातीय अस्मितेला खतपाणी घालणारे मेसेज मोठ्या प्रमाणात व्हायरल झाले. जातीयवादी पोस्ट मोठ्या प्रमाणात वाढल्या. त्यावरील कमेंट प्रतिकमेंटमुळे सोशलमीडियावर टोकाचे वाद होऊ लागले. जातीचे ग्रुपस एकमेकांच्या जातींना लक्ष्य करू लागले. 'एक करोड अमुक जातीचा ग्रुप' अशा ग्रुप्सनी सोशलमीडियावर जातीयद्वेष पसरविण्यात मोठी भूमिका बजावलीय. आताही तुम्ही अशा प्रकारचे ग्रुप्स फेसबुकवर सर्च करून या ग्रुप्सवरून पसरवला जाणारा जातीयद्वेष किंवा जात कशाप्रकारे जोपासली जातेय हे पाहू शकता. टिकटॉक सारख्या अँपच्या माध्यमातून जातीयद्वेष पसरविणारे व्हिडिओ तयार केले जातात. सोशलमीडियाने जातीयवादी शक्तींना संघटनात्मक बळ मिळाले. जातीयवादी मानसिकतेची लोकं एकत्र आले.

महापुरुषांची वाटणी

जातीय अस्मिता तीव्र होण्याचं अजून एक कारण म्हणजे महापुरुषांची जातीयवाद्यांनी केलेली वाटणी. शिवाजी महाराज मराठ्यांचे, आंबेडकर दलितांचे त्यातही महारांचे, अण्णाभाऊ मातंगाचे, महात्मा फुले माळ्यांचे. ज्या लोकांनी इथल्या जातीव्यवस्थेविरोधात संघर्ष केला त्याच लोकांना जातीयवादी लोकांनी जातीत विभागले. आंबेडकर, शिवाजी महाराज किंवा फुले या लोकांना समजून न घेता यांचा वापर जातीय अस्मिता रुजविण्यासाठी करण्यात आला आणि यापुढेही होत राहणार.

डॉ. आंबेडकर त्यांचे शिवाजी महाराज आपले हा जातीयवादी विचार इथल्या अज्ञानी, जातीयवादी जनतेत रुजण्यास वेळ लागला नाही. आमचा महापुरुष कसा ग्रेट हे सांगण्याची स्पर्धा जातीयवाद्यांमध्ये नेहमी सुरू असते. या महापुरुषांच्या इतिहासाशी त्यांनी त्यांच्या जीवनात केलेल्यासंघर्षाशी यांचा काडीमात्र संबंध नसतो. महापुरुषांचा संघर्ष, विचार समजून न घेता त्यांचेच विचार ही जातीयवादी मंडळी पायदळी तुडवताना दिसुन येतात.

एका बाजूला असा जातीयवाद रुजत असताना दुसरीकडे आंतरजातीय विवाहाचे प्रमाण वाढताना दिसतेय. आधुनिकतेकडे वाटचाल करणारी, जातीला फाट्यावर मारणारी पिढी जातीयवादी शक्तींना तोंड देत आंतरजातीय विवाह करत आहेत. पण हा पुढाकार जातीयवादी शक्तींना सहन होत नाही यातून ऑनर किलिंगसारख्या घटना घडतात. असा पुढाकार घेणाऱ्या लोकांवर जातीय बहिष्कार टाकला जातो. जातीयवादी लोक आपला विचार बळकट करण्यासाठी स्त्रीला जातीय अस्मितेशी जोडतात. आपल्या जातीतील स्त्री दुसऱ्या जातीतील पुरुषाशी लग्न करते हे जातीयवाद्यांना सहन होत नाही. अशा घटनांचा वापर जातीय भावना भडकाविण्यासाठी केला जातो.

प्रबोधनाच्या चळवळीतील उदासीनता

ज्या प्रमाणात जातीच्या विषाची पेरणी केली जातेय त्या प्रमाणात प्रबोधनाची चळवळ अपुरी पडतेय. भरकटलेल्या तरुणाईला योग्य मार्गदर्शन करायला पुढे येणारे फार कमी लोक आहेत. प्रबोधनाची थंड पडलेली चळवळही जातीय अस्मिता तीव्र होण्यास कारणीभूत आहे. सोशलमीडियामुळे जशी जातीयवादी मानसिकता एकत्र आली तशी जात न मानणारे किंवा प्रबोधनाच्या चळवळीतील लोकं मोठ्या प्रमाणात एकत्र आले नाहीत. किंवा त्यांना तशी गरजही वाटली नाही. यांत काही अपवाद असतीलही. महाराष्ट्रातील समाजसुधारणेचा इतिहास काय आहे. महाराष्ट्राला शिवाजी महाराज, महात्मा फुले, शाहू महाराज, डॉ. आंबेडकरांचा पुरोगामी महाराष्ट्र का म्हंटलं जातं हे महाराष्ट्रातील तरुणाईला समजणं गरजेचं आहे. कारण यांना खरा इतिहास समजला नाही की मग whatsapp वर सोशल मीडियावर पसरवला जाणारा दिशाभूल करणारा, खोटा इतिहास यांच्या लक्षात राहतो. शिवाजी महाराज मराठा जातीचे आंबेडकर दलितांचे हा विचार इथल्या मातीत रुजतोय हेच प्रबोधनाच्या चळवळीचे, समाज म्हणून आपले अपयश आहे. आंतरजातीय विवाह करू इच्छिणारी तरुणाई आपल्या समाजात तयार होतेय पण त्यांच्या मागे ठामपणे उभी राहणाऱ्या संघटना किती आहेत? जातीयतेची धार कमी करायची असेल तर समाजप्रबोधन होणं गरजेच आहे.

अमोल चाटे,पुणे.

जातींचा उगम हा वैदिक काळातील चतुर वर्ण व्यवस्थेतून झाल्याचे इतिहासकार मानतात. वैदिक काळातील वर्ण व्यवस्था ही जन्मावर आधारित नसून ती कर्मावर आधारीत होती.पण नंतर च्या काळात वर्ण व्यवस्था ही जन्मावर आधारित झाली व त्यातूनच पुढे अन्यायकारक, शोषणकारी जातीव्यवस्था जन्मास आली.

स्वातंत्र्याआधी व स्वातंत्र्यानंतर अनेक समाजसुधारकांनी आपले जीवन जातीव्यवस्था निर्मूलनासाठी घालवले, पण तरीसुद्धा जातीव्यवस्थेला अजूनही तडे गेले नाहीत. एकविसाव्या शतकात जातीव्यवस्था ही नव्या रूपात उभी आहे तिनी फक्त तिची कात बदलली आहे. एकविसाव्या शतकात जातीव्यवस्था ही वोट बँक आहे , दबाव गट आहे, सत्ता मिळवून देणारी शिडी आहे , आपल्या मागण्या मान्य करायला लावणारा समूह आहे.

जातींच्या उद्धाराचे अनेक प्रयत्न झाले पण पूर्णपणे जाती निर्मूलनाचा एकही प्रयत्न झाला नाही. कारण राजकारण्यांनी जाती धर्माच्या उपयोग फक्त राजकारण साठी व स्वतःच्या फायद्या साठी केला. दुर्दैवाने भारतीय राजकारण जाती धर्माच्या पलीकडे कधी गेलेच नाही.विकासाच्या मुद्यांवर एकही निवडणूक लढली गेली नाही.

आजकाल प्रत्येका कडे सोशल मिडियाची उपलब्धता आहे त्यामुळे आपण आपले म्हणने लाखो लोकांपर्यंत क्षणार्धात पोहचवू शकतो. याचे फायदे जसे आहेत तसेच दुष्परिणाम देखील आहेत. सोशल मीडियावर अफवा, खोटी माहिती , खोटया बातम्या देऊन भडकविण्यात येत आहे .राजकारणी तसेच काही समाजकंटक सोशल मीडियाचा वापर करून जाती धर्मात फूट पाडत आहेत. लोकांच्या भावना तिव्र केल्या जात आहेत, यातुन जातीय व धार्मिक कट्टरता वाढत चालली आहे.यामुळे जातीय धार्मिक तेढ वाढून दंगली व हिंसक आंदोलने होत आहेत.

ह्यावर एकच उपाय आहे राजकारणातील जात धर्माचा वापर बंद व्हावा यासाठी कडक कायदे करून ते आमलात आणले गेले पाहिजेत.

अनिल गोडबोले,सोलापूर.

या बाबतीत दोन विचारप्रवाह आहेत. काही व्यक्ती जात/धर्म ही गोष्ट फार महत्त्वाची मानत नाहीत. शहरामध्ये आणि काही अंशी खेड्यामध्ये सुशिक्षित आणि पुढारलेल्या व्यक्ती असा विचार करतात.

बऱ्याच ठिकाणी मात्र जात ही गोष्ट अती तीव्र होताना दिसते. शहरात आणि खेड्यात तर भरपूर प्रमाणात.

"आपण विरुद्ध ते" असा झगडा लावून देण्यात आणि स्वतःची पोळी भाजून घेण्यात प्रत्येक जातीचे नेते पटाईत आहेत.

लग्न करत असताना जात, धर्म, गोत्र, कुंडली, गुण सगळं बघतात. प्रेम करून लग्न करण्याची वेळ आली की जात आडवी येते.. आणि त्यातून एखाद्या ने निर्णय घेतला तर त्याचा 'सैराट' होतो.

प्रत्येक जातीचे एक महापुरुष आहेत. त्यांना काही बोललं की लगेचच जातीवर अन्याय होतो.

जस जसे आपण नवीन युगात जाऊ तसे जातीला फार अर्थ नसेल असे वाटत होते, पण या उलट घडताना दिसत आहे.

खालच्या आणि वरच्या जातीचे असे विभाजन सर्व ठिकाणी आहे. आपल्या-आपल्या जातीच्या लोकांमध्ये जमले की दुसऱ्या जातीला नाव ठेवायला मोकळे होतो आपण. हे धडधडीत वास्तव आहे.

जो पर्यंत आपण आपल्या खांद्यावर आपले डोके ठेवून विचार करणार नाही व दुसऱ्याच्या विचारांनी भडकणार नाही तो पर्यंत हे असेच चालणार.

आरक्षण ही जातिवादाच्या नाण्याची दुसरी बाजू.. म्हणजे ज्यांना कायद्याने आरक्षण दिले आहे ते लोक आपले आरक्षण टिकण्यासाठी वाट्टेल ते करतात.... ज्यांना आरक्षण नाही ते एकतर आरक्षण वर जळतात किंवा मग सरकार कडे आमच्या जातीला पण आरक्षण द्या म्हणून मागणी करतात.

शाळेच्या दाखल्यावर जात कशासाठी पाहिजे म्हणणारे व्यक्ती लग्न करताना मात्र सगळ्या गोष्टी बघतात याला आपल्याकडे "संस्कार" असे म्हणतात.. अशा गोष्टीना महत्त्व भरपूर आले असल्याने दुर्दैवाने म्हणावे लागते.. हो जातीय अस्मिता तीव्र आहेत.

गूढ एका प्राण्याचे….

2020-06-17T15:11:00.007+05:30

महेश कामडी,नागपूर.

एक छोटेसे गाव होते.पंधरा-वीस घर असलेले डोंगरी आणि जंगली भागात वसलेले हे गाव. डोंगराळ व जंगली भाग असल्यामुळे या गावात सोय-सुविधा फारच कमी,बाहेरच्या दुनियेशी हवा तसा संपर्कही नव्हता.त्या गावातील एक कुटुंब पती-पत्नी आणि त्याची आई असे तिघेजण राहत. त्याची आई डोळ्याने आंधळी असते, पण पूर्णपणे नाही. दिवसा तिला बर्‍यापैकी दिसते, मात्र रात्रीचे तिला स्पष्टपणे दिसत नाही. तर पुसट पुसट दिसते. गावातील फक्त पाच - सात घरीच शेती करणारी असतात. बाकीचे आपले रोजचे जीवन जगण्यासाठी पोटाची भूक मिटवण्यासाठी जंगलातील फळे - मुळे, मास यावर आपले आयुष्य काढत होते. शिक्षणाकरता आरोग्याकरिता कुठलीही सुविधा नसलेले असे हे गाव.

त्या कुटुंबातील महिला गर्भवती आठवा महिना संपतच आलेला पण तरी तिला जंगलात जावे लागत. नवरा आणि ती दोघेही सोबत जात. असे कधी गावातील शेती काम मिळाले तर ते काम करत त्यांच्या मोबदल्यात धान्य मिळत. त्याची आई म्हातारीअसल्यामुळे घरीच राहायची. जंगलात विविध प्रकारचे प्राणी पक्षी होते.वाघ, अस्वल पण होते मात्र त्यांची सीमा होती ते गावात येत नव्हते. जंगल मोठे असल्यास कारणामुळे गावातील लोकही त्याच्या सीमेत प्रवेश करत नसे. आता तिला नऊवा महिना सुरू होऊन दोन दिवस झाली होती. त्यातच तिच्या नवर्‍याची तब्येत बिघडली. गावात आणि जवळपास कुठलीही आरोग्य सुविधा नसल्याने घरीच होईल ते उपचार करुन बघत. पण पोटाचा प्रश्न पुढे होता. त्याची आई म्हातारी असल्याने जंगलात जाऊ शकत नव्हती म्हणून त्याची पत्नी नऊ महिने तीन दिवस झालेल्या गर्भवती अवस्थेत जंगलात जात होती. मिळेल ते फळ मास काड्या घेऊन येत होती. असे पुढे दोन दिवस सुरळीत चालू होते. तिला पोटात अधून मधून थोड्या कळा येत असे. पण त्याकडे दुर्लक्ष करत, असंच तीन-चार दिवस गेली ती जंगलात फळे शोधत असताना तिला कशाचा तरी आवाज जाणवला. तिने आजू बाजूला बघितले पण कोणीही नव्हते. म्हणून ती आपल्या कामाला लागली हा प्रकार तिच्यासोबत तीन-चार वेळा घडला म्हणून ती आता थोडी घाबरली. आणि तेथून जरा वेगाने निघाली, सोबत काही ओझे असल्याने तिला थकवा आला आणि ती एका झाडाजवळ बसली थोडा अंधारही पडत होता. पण तिला चालणे आता शक्य नव्हते, तिला पुन्हा जाणवले की आपल्या जवळ कोणी तरी बघत आहे म्हणून तिने मागे वळून पाहिले. पण कोणीच नाही काही वेळात तिला एक वेगळाच आवाज आला तिने कधी ऐकलाच नव्हता. आणि अचानक तिच्या समोर एक वेगळाच प्राणी उभा राहिला. जो तिने कधी बघितला पण नव्हता आणि अशा प्राण्याबद्दल कधी ऐकलं पण नव्हते. ते काय आहे! तिला कळत नव्हते. ती खूप घाबरली होती.

त्याच्या अंगावर फारसे केस नव्हते, चार पाय होती. पण समोरील दोन पायांचा हाता प्रमाणे वापर करत. शेपूट असून नसल्यासारखे म्हणजे एकदम छोटेसे, डोळे माणसांच्या डोळ्या सारखेच पण थोडे मोठे आणि लालभडक, तोंड कुत्र्याच्या तोंडा सारखे लांब पण कुत्र्याच्या तोंडात पेक्षा कमी लांबीचे, दात पुढील छोटे पण धारदार. त्याला दोन पायावर उभे राहणे जमत होते.ती खूपच घाबरली होती. गर्भवती आणि थकलेली व समोर एक विचित्र प्राणी तो तिच्या जवळ येत होता. ती घाबरत मागे शरीर ढकलत होती. व एका झाडाला धडकली तो प्राणी तिच्या पाया पासून तिच्या शरीराचा वास घेत होता. वास घेता घेता पोटापर्यंत आला. आणि पोट चाटू लागला तिला पोटात कळ्या होऊ लागल्या. बाळ आईला पोटात पाय मारल्या प्रमाणे, तो प्राणी वास घेत थोडा खाली आला. तोपर्यंत तिने दगड हाती घेतला आणि त्याच्या तोंडावर मारला. तसेच टाईम मिळाला. आणि ती कशी बशी तिथून परत घरी आली.

पण जंगलात काय घडले हे घरी नवऱ्याला सांगण्यात आधीच तिच्या पोटात मोठमोठ्याने कळ्या होऊ लागल्या. आणि रात्री तिची डिलिव्हरी झाली. आणि दोन मुले जन्माला आली. ती बेहोश पडली होती नवरा बिमार व ससुला दिसत नव्हते. नवरा त्याच्याने होईल ते करण्याचा प्रयत्न करत होता. पण त्याला उठणे ही शक्य नव्हते. तो पाय घासत चुलीजवळ गेला पाणी गरम करायला ठेवले. ती बेहोश पडली होती. सासू तिच्या जवळ जाण्याचा प्रयत्न करत आपल्या अंदाज घेत घेत जात होती. नाळ तसेच जोडले होते. बाळ रडत होती पण आवाज स्पष्ट नव्हता. घरचे दार उघडे होते. एक छोटासा दिवा पेटत होता. त्याच क्षणी तो प्राणी आला आणि त्या मुलांजवळ गेला. म्हातारी तिच्या दिशेने जातच होती. तो पर्यंत त्या प्राण्याने एका बाळाचे नाळ तोडले आणि खाऊन घेतले. व त्याला चाटू लागला म्हातारीला पुसट पुसट दिसायला लागल. तिला वाटलं कुत्रा असेल ती काडी उगारताच तो प्राणी तिथून पळून गेला. नवरा पाणी घेऊन आला म्हातारीच्या सांगण्याप्रमाणे तो काम करू लागला. पण त्याला ते नाळ कुठे गेली लक्षात आले. त्यांनी त्यावर लक्षही दिले नाही.

असेच वर्ष निघत गेली. दोघेही मोठे होऊ लागले. सोबत खेळत राहत फिरत (ज्याला त्या प्राण्याने चाटले ज्याची नाळ खाल्ली त्याला राम म्हणू आणि दुसरा श्याम) गावातही थोड्या हळूहळू सुधारणा होऊ लागल्या होत्या. पण राम श्याम पेक्षा नेहमी समोर असायचा कोणत्याही गोष्टीत. गावात आता ही शाळा नव्हती शिक्षणासाठी जायचं असल्यास पंधरा-सोळा किलोमीटर जावे लागत राम आणि शाम तसे अभ्यासात दोघेही हुशार निघाले शिक्षणासाठी पायी जात. त्यांनी खूप मेहनत घेतली. सतरा अठरा वर्षाच्या वयात रामच्या शरीरात कधीकधी वेदनां जाणवत पण त्यांनी लक्ष दिले नाही. कालांतराने त्याचे शरीर श्याम पेक्षा जड होतगेले, त्यासोबतच त्याची स्फूर्ती पण वाढत होती सर्वांना वाटायचे वयात येत असल्याने होत असेल. एक दिवस शाम घरीच होता आणि राम शाळेत गेलेला, शाळेतून येताना त्याला काही वर्षांपूर्वी त्याच्या आईला दिसलेला प्राणी दिसला. त्याच्या आईने या प्राण्याबद्दल कोणालाही काहीही सांगितले नव्हते आणि रामने ही अशा प्राण्याबद्दल कधीही काहीही ऐकले नाही, वाचले नाही. राम घाबरतो आणि तिथून पळत सुटतो खूप वेगाने धावतो. तो प्राणी त्याचा पाठलाग करतो व पुन्हा त्याच्या समोर येतो. रात्रीचे सहा-सात वाजत असते. तो राम च्या जवळ येतो. आणि तिच्या कानाजवळ पंजा मारतो वर राम त्याच्या सारख्या रुपात बदलू लागतो. काही वेळातच आपल्या खऱ्या रूपात राम मानवी शरीरात येतो. पण बेहोश असतो. तो प्राणी त्याला गावाजवळ आणून सोडतो आणि जंगलात परत जातो. रामला अर्ध्या-पाऊण तासाने होश येतो. पण काय घडले हे रामला माहीत नसते. घडलेला सर्व तो विसरून जातो.

आता शिक्षणा करिता काही दिवसात राम आणि श्याम हे दोघेही आपले छोटेसे गाव सोडून एका मोठ्या शहराकडे जातात. मिळेल ते काम करतात आणि आपले शिक्षण पूर्ण करतात.पण रामची अवस्था मात्र गंभीर होत असते. 25 वर्षाचा होत असताना एके रात्री तो अचानक झोपेतून उठून निघून जातो. आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी उशिरा उठतो. न्यूज पेपर मध्ये बातमी असते एकाच नगरमधल्या नवजात शिशु ची डोळे लाल रंगाची आहे. तर असे तीन मुले एकाच नगर मधली आहेत. हा कसला प्रकार असेल, की चमत्कार? आणि त्या बाळांची नाळ पण गायब आहे.

पुन्हा तीन दिवसांनी हाच प्रकार घडतो कुठल्यातरी दुसऱ्या नगरमध्ये यात पाच मुले होते. पण आता डोळेच नाही तर त्यांचं तोंड. कान. पाया प्रमाणे दिसणारे हात. वेगवेगळे प्रकार दिसू लागले. राम आणि श्याम दोघेही एका विज्ञान प्रयोग शाळेत होते. हा कसला प्रकार आहे याची चाचणी त्यांच्या प्रयोगशाळेने करायची ठरवली. त्यात दोघेही हुशार त्यांनी काही हप्त्यात हा कुठल्या प्राण्यांची किंवा हे प्राण्यांच्या डी. एन. ए. पासून होते हे सिद्ध केल. पण मानवात प्राण्यांचा अंश कसा?

आता शहरात हा प्रकार वाढतच चालला होता. राम आतही रात्री बरेचदा नसायचा. श्यामच्या लक्षात आले. आता रामने या मुलांच्या आजाराकरिता औषध बनविले, ज्यांनी त्या मुलांमध्ये असलेल्या वेगळेपणा दूर होत गेला. पण महिन्यातून एकदा ते मुले त्या रूपामध्ये पुन्हा येत होते. हे बघून त्याला स्वतःवरच राग आला आणि त्यांनी प्रयोगशाळेत एका काचेच्या टेबलावर आपले हात जोरात आदळले श्याम सोबत होता. त्याच्या हाताला रक्त लागले आणि त्या रक्ताची काही थेंब त्या मुलांसाठी बनवत असलेल्या रसायनांमध्ये पडले. पण ते औषध फक्त वीस मुलांना पुरेल इतके होते. ते औषध वीस मुलांना दिले ते कायमचे बरे झाले. आता हे कसे घडले यावर राम आणि शाम दोघेही खूप विचार करत बसले. पण त्यांना काही उत्तर मिळाले नाही. एकेदिवशी झोपेतून राम उठून जात होता. श्याम त्याच्या पाठी गेला. तो एका खोलीत जाताच श्याम बाहेर त्याची वाट पाहत थांबला. खोलीतून एक वेगळाच प्रकार बाहेर पडला. त्याच्यात ते सर्व गुण होते जे त्या मुलांमध्ये एक एक होते. श्याम हे सर्व बघून चकित झाला. दुसऱ्या दिवशी पण 20 मुलांची बातमी आली. ते बघून राम ने श्यामला पहायला सांगितले. पण श्याम नाराज दिसत होता. राम ने त्याला विचारले पण त्यांनी काही सांगितले नाही. रामने त्याला खूप फोर्स केला शेवटी, आईची शपथ दिली. तेव्हा श्याम ने रामला रात्री काय काय घडले ते सांगायला सुरुवात करताच, त्याचे वडील वारले अशी बातमी घेऊन त्याच गावातील एक मुलगा आला. ते जसेच्या तसे गावी निघाले.रात्री काय घडले सांगायचे राहिले. वडिलांच्या सर्व अंत्यविधीचा कार्यक्रम उरकल्यावर काही आठ-दहा दिवस गावीच राहायचा विचार केला.

येथेही राम रात्रीचा गायब असायचा. गावातून पंधरा-सोळा किलोमीटर असलेल्या गावात आता शहरातील तोच प्रकार मुलांमधील वेगळेपणा झपाट्याने समोर येऊ लागला. एके दिवशी रात्री राम नव्हता त्याच्या आईने श्यामला त्याच्याबद्दल विचारले कुठे गेला काय झाले. तेव्हा भीत-भीत हा आतापर्यंतचा सर्व प्रकार श्याम ने आईला सांगितला नंतर आई पण त्याला तिच्यासोबत घडलेला प्रकार सांगते. त्या प्राण्याबद्दल सांगते. राम एका रात्री पुन्हा उठून जातो तो जंगलाच्या दिशेने जात असतो आणि त्याच्या मागे मागे श्याम जातो. राम चालता चालता आपले रूप बदल जातो हे सर्व शाम बघत असतो. आणि एका ठिकाणी राम पूर्णपणे बदलून जातो. व थोड्याच वेळाने तेथे तो प्राणी येतो. ते बघून आईने सांगितलेले खरे आहे हे श्यामला पटते. त्याच्या पाठलाग करत शाम मागे जातो. ते दोघे नवजात बाळांची नाळ खातात आणि त्यांना माने जवळ काहीतरी करत असते. मात्र फक्त प्राणी बघत असतो आणि राम बाकी सर्व काम करत असतो. दुसऱ्या दिवशी श्याम रामला वापस जाण्यासाठी बोलतो. व ते शहरात वापस जातात. पण आता शहरात गेल्या पंधरा दिवसात कुठल्या ही नवीन केस नसल्याचे त्यांना कळते. शाम आता सर्व समजून जातो. पुन्हा दहा-बारा दिवस लुटून जाते पुन्हा ते केसेस वाढणे सुरू होते. लॅब मध्ये प्रयोग त्यांचा सुरूच असतो. पण नेमके चुकते कुठे हे दोघांनाही कळत नाही. तेव्हा श्यामला तो दिवस आठवतो जेव्हा रामने रागात आपला हात काचेच्या ग्लासवर मारला आणि त्याच्या हातातला रक्त लागले. म्हणून तो रामला काहीही न सांगता त्याला झोपेचे इंजेक्शन देऊन त्याचे थोडे रक्त घेतो व त्या प्रयोग शाळेत त्यावर प्रयोग करून औषध तयार करतो. आणि ते औषध या संक्रमित मुलांना देतो. पण महिन्यातून एकदा ती मुले त्या रूपामध्ये येत होतीच.

पण आता हे राम ला कसे सांगायचे हा प्रश्न श्याम पुढे उभा राहतो? म्हणून श्याम त्याची तीन-चार दिवस व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करतो. व चांगला वेळ बघून त्याला हा सर्व प्रकार सांगतो. व राम या गोष्टीवर विश्वास करतो. आणि आपल्याच रक्तापासून औषध बनवितो. पण त्या औषधांपासून महिन्यातून एकदा ती मुले प्राण्यांच्या रूपात येत होती. तेव्हा श्यामच्या डोक्यात आले गावातील प्राण्याविषयी तो रमला त्याबद्दल बोलतो. नंतर दोघेही गावी जातात राम त्याच्या आईकडून सर्व त्या प्राण्याबद्दल ऐकून घेतो. मग राम व श्याम त्या प्राण्याला पकडण्याची योजना बनवितात. राम रात्री नऊ दहा नंतर आपले रूप बदलत होता. म्हणून राम व श्याम दिवसात सर्व त्या प्राण्याला पकडण्याची व्यवस्था करून ठेवली होती. ज्या पिंजऱ्यात त्या प्राण्याला पकडायचे होते, त्या पिंजऱ्याला दोन भागात विभागले होते. एका भागामध्ये राम होता. राम आपले रूप बदलत होता. तेवढ्यात तो प्राणी आला व त्या पिंजऱ्यात गेला. आणि श्यामने पिंजरा बंद केला. राम आपल्या मानवी रूपात येईपर्यंत श्याम वाट बघत होता. आणि तो प्राणी पिंजऱ्यात बंद झाला. त्याला बेहोश करून घेतले, व राम काही वेळात आपल्या मानवी रूपात आला. राम व श्याम ने त्याचे रक्त काढले. व त्याला पिंजऱ्यातच ठेवून लगेच शहरात आपल्या प्रयोगशाळेत गेले. व त्याच्या रक्तापासून औषध बनविले. ते औषध घेऊन गावी आले. गावाजवळील काही गावात ज्या मुलांवर यांचा हमला झाला होता. त्या मुलांना ती औषध दिले एक दीड महिने त्यांनी गावीच राहून वाट बघितली तोपर्यंत त्या प्राण्याला मास रोज खायला देत. आणि रात्री रामला एका बंद खोलीत कैद करून ठेवत. दीड महिन्यानंतर रामच्या रक्तापासून महिन्यातून एकदा प्राणी रूपात येणारी मुले या प्राण्याच्या रक्तापासून बनलेल्या औषध दिल्याने कायमची बरी होऊ लागली. म्हणून आता राम व श्याम ने तीच औषध राम ला द्यावी ठरविले. व रामला ती औषध दिले पण राम मात्र पूर्णपणे बरा झाला नाही. म्हणून राम ने स्वतःहून पुन्हा औषध जास्त प्रमाणात घेतले. व त्या प्राण्यासारखा तोही कायमचा बनला म्हणून श्यामने रामला ही पिंजऱ्यात बंद करायचे ठरविले व एकाच पिंजऱ्यात दोघांनाही ठेवले मात्र ते आता एकमेकांचे शत्रू वाटत होते व मारामारी करत दोघेही मरण पावले.त्या प्राण्याचे रक्त फ्रिजमध्ये स्टोअर करून ठेवले व त्या पासून बनविलेले औषध सर्व त्यांच्या शिकार झालेल्या मुलांना दिले व ते सर्व बरे झाले......

काही दिवसानंतर श्याम त्या प्राण्यांच्या रक्तावर रिसर्च करतो व त्याच्या मध्ये दिसून येते की तो प्राणी तीनशे-साडेतीनशे वर्षांपूर्वीचा असावा. त्यानंतर, श्याम वेगवेगळ्या ठिकाणी त्या प्राण्याबद्दल माहिती अशाप्रकारे शोध घेऊ लागला. वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन त्याबद्दल काही मिळेल अशीच त्याची आशा होती. त्याला एका विज्ञान लॅब मध्ये त्याला एक साडेतीनशे वर्षापूर्वीचे एका वैज्ञानिकांचे रफ लिहिलेले काही कागदाचे पाने मिळाली. त्यामध्ये त्या प्राण्याचे हुबेहूब वर्णन केलेले होते. आणि तिथेच त्या प्राण्याला म्हणजेच एका मानवावर प्रयोग करून ते बनविल्या गेले होते. आणि तिथल्या वॉचमनच्या निष्काळजीपणामुळे तो मानवी प्राणी तिथून पळून गेला. याबद्दल बाहेर कोणालाही माहिती नसल्यामुळे तो वैज्ञानिक कोणासमोरही ही गोष्ट आणू शकला नाही. की त्याच्या द्वारे त्याला बनविला गेलं होतं. त्या फॉर्मुलेचे पानही तेव्हाच कदाचित याप्राण्या सोबतच हरवलेले होते. यावरून श्यामला हे सिद्ध झाले की तो कुठलाही प्राणी नसून एक मानवी प्रयोगाचा नमुना होता.

तो आता पूर्णपणे नष्ट झालेला होता........

सोशल मीडिया आपल्याला असामाजिक बनवत आहे.

2020-05-01T23:45:00.003+05:30

सोशल मीडिया आपल्याला असामाजिक बनवत आहे.

अनुकूल बाजू.

अनिल गोडबोले,सोलापूर.

सोशल मीडिया आपल्याला असामाजिक बनवत आहे का.. या मताशी मी असहमत आहे कारण,:-

1.आपले मत समाजासमोर मांडण्यासाठी प्रत्यक्ष कुठेही जाण्याची गरज नाही

2. इतर प्रसार माध्यमे जी बातमी देतील तीच आपल्याला मान्य करावी लागत असे पण आता आपण आपले मत, कार्य सर्वांसमोर मोबाईल च्या माध्यमातून मांडू शकतो

3. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा उत्तम नमुना हा सोशल मीडियावर व्यक्त होण्यात आहे.

4. प्रत्यक्ष समोर जाऊन सभेत बोलायची भीती वाटत असलेला व्यक्ती आपल्या घरातून समाज समोर येऊ शकतो.

5. भावना व्यक्त करण्यासाठी उत्तम माध्यम आहे.

6. अनेक आंदोलन किंवा चळवळी तसेच जनमत तयार करायला सोशल मीडिया अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.

7. आपत्ती आल्यानंतर, दुःखद घटना घडल्या नंतर, आनंदाच्या घटना घडल्यावर, सण वार साध्य करण्यासाठी सोशल मीडिया उपयोगी पडत आहे.

8. आपल्या आयुष्यातील बऱ्याच गोष्टी लांब अंतरावर असलेल्या व्यक्तीसोबत शेअर करता येतात, व्हिडीओ द्वारे बोलता येत, बघता येत

9. सकारात्मक विचार असतील तर आभासी बैठका घेऊन कार्यालयीन कामकाज करता येऊ शकते.

10. डिजिटल व्यवहार करता येतात, पैसे वस्तू खरेदी व विक्री करता येतात..

11. माहितीचा खजिना उपलब्ध करता येतो, बरच काही... प्रचंड क्रांती करण्याची क्षमता सामाजिक माध्यमात आहे

प्रतिकूल बाजू.

किरण पवार,औरंगाबाद.

सोशल मीडिया आपल्याला असामाजिक बनवतं आहे या मताशी मी सहमत आहे. त्याला ठराविक कारण आहेत ती सांगू इच्छितो;

1) सोशल मिडीयावर मांडलेल्या मतात बऱ्याचदा चर्चा व्हायची सोडून लोकं पर्सनली घेऊन वादाच्या भोवर्‍यात अडकतात.

२) प्रसारमाध्यमं आज टिआरपीसाठी फार खोट्या बातम्या खपवतात आणि शहानिशा न करता आपण त्याच खऱ्या मानून चुका करतो.

३) आज इतके बातमीदार झालेत की, खरं कोणाचं हे सत्य तपासता येतं नाही; महत्वाचं सत्य तपासणी केली तरी लोकं पहिल्याच समोर आलेल्या गोष्टीचा पुर्वग्रह मनात ठेवून जगतात.

४) तुमचं पर्सनलं आयुष्य काही अंशी जखडल्या जातं नाहक प्रमाणात आपण चौकटीत स्वत:ला नंतर सवयीप्रमाणे बांधून घेतो.

५) आंदोलन/चळवळी घडत असताना राजकीय फायद्यासाठी आंदोलनांना चुकीच्या प्रवाहाची दिशा दिली जाते. जेअनयू प्रकरणाबाबत सर्वजणांनी अनेकदा पाहिलं आहे.

६) आज देशात सरळसरळ "आयटी सेल" तुम्हा आम्हाला जातीधर्मात तेढ निर्माण करण्याचं कार्य बजावत आहे.

७) आपल्या ज्या खाजगी गोष्टी आहेत त्यात प्रमाणाबाहेर हस्तक्षेप आज बऱ्याच सोशल मिडीयाचा झाला आहे त्याचा कधीकधी गैरफायदा घेतल्या जातो. मागे याचं उदाहरण कर्नाटकातल्या एका महिलेने अनुभवलं आहे.

८) सोशल मीडिया जरी माहितीचा खजिना उपलब्ध करून देत असेल तरी खऱ्याची शाश्वती देता येत नाही. उदा. आज नरेंद्र मोदी आणि इतर जे राज्यकर्ते आहेत त्यांचा आंदोलनकाळाचा इतिहास जाणिवपूर्वक सोशल मीडियावरून लपवल्या गेला आहे.

शुभम देशमुख, नांदेड़.

नमस्कार मित्रांनो खरच हा विषय खुप महत्वाचा आहे की सोशल मीडिया आपल्याला असामाजिक बनवत आहे का?. कधी कधी विचार करा वाटते की या सोशल मीडिया मुळे आपण एकमेकांच्या जवळ आलो की दूर गेलोत? मला तर आस वाटते की आपण एकमेकांपासून खुप दूर जात आहोत. सोशल मीडियाचा वापर हा आपण दुसरीकडे काय काय नविन होत आहे हे जाणून घेण्यासाठी करतो पण सध्यातरी आपण दुसरीकडे काय काय नविन होत आहे, दुसरे नविन मित्र बनवण्याच्या नादात आपण आपल्या जवळ काय काय सुरु आहे, आपल्या मित्र-संबंध याना आपण दूर करत आहोत.

पहिले आपण बालपणी सगळे मित्र मिळुन अनेक प्रकारचे खेळ खेळत होतो. त्यामुळे एकमेकाना समजुन घेत होतो. पण सध्याचे लहान मुल बाहेर जाऊन खेळ खेळन्यापेक्षा त्याना घरी बसुन ऑनलाइन मोबाइल वर गेम खेळायला आवडत आहे. म्हणून तते एकमेकाला समजुन घेत नाहियेत. त्याना मैत्रीची किमत कळल नाहिये.

पूर्वी गवामधे सर्व मंडळी पारावार बसुन चर्चा करत होते, पण आता ति चर्चा, त्यांच्या गप्पा कुठतरी हारावल्यात आस दिसून येत आहे. आता सर्वजण आपल्या सोशल मीडिया वर व्येस्त आसतात. आपण वेगवेगळ्या सोशल मीडियाच्या प्लेटफॉर्म वर बाहेर काय काय सुरु आहे यावर बोलत बसतो किंवा वाद विवाद करत बसतो पण आपल्या आजूबाजूला काय सुरु आहे याकडे आपल लक्षच नाहिये.

आपल्या देशात खुप सन आहेत पूर्वी आपण सनावाराला आपल्या नातेवाईकांच्या, मित्रांच्या घरी जाऊन भेट देत होतो, शुभेच्छा देत होतो पण आता या सोशल मीडियामुळे सर्वांची भेट ही ऑनलाइनच होत आहे.

पहिले सुट्टीच्या दिवशी आपण आपला पुर्ण वेळ हा आपल्या परिवाराला किंवा मित्राना देत होतो पण आता आपला पुर्ण वेळ हा सोशल मीडियावर घालवत आहोत.

खुप काही अजुन गोष्टी आहेत ज्यामुळे मला आस वाटते की सोशल मीडिया आपल्याला असामाजिक बनवत आहे.

माया मुळे,उस्मानाबाद.

सोशल मीडिया आपल्याला असामाजिक बनवत आहेत या मताशी मी सहमत आहे. आजच्या काळात सोशल मीडिया वापरणं किंवा त्याबाबतीत अद्ययावत असणं खूप महत्वाचं आहे. मात्र, त्याचा अतिरेक आज मोठ्या प्रमाणावर दिसून येत आहे. किंबहूना आपल्यापैकी प्रत्येकजण कधी ना कधी या अतिरेकाला बळी पडला असेल. या धावत्या जीवनशैलीत जेव्हा घरातील पती-पत्नी दोघेही कामानिमित्त दिवसभर घराबाहेर असतात तेव्हा घरी परतल्यावर त्यांचा "घराशी" सुसंवाद होणं खूप गरजेचं असतं. मात्र असं होतं नाही. बहुतेक वेळा पत्नी स्वयंपाकघरात असते त्यावेळी पती फोनवर तर मुलं आपापली अभ्यासात. हे चित्र दिवसेंदिवस विदारक होतांना दिसत आहे. म्हणजेच आपण आपल्या घरात सुसंवाद साधू शकत नाही तर गाव, समाज, राष्ट्र या गोष्टी दुरापास्त ठरतात.

घरात, शेजारी-पाजारी खूप गरजू असतात याचं भान आपल्याला रहात नाही. पेशंटच्या बिछान्यावर बसुनही आपण फोनशीच एकरूप असतो. समोरच्या व्यक्तीला आपली गरज आहे, आपल्याशी बोलायचं आहे, मोकळं व्हायचं आहे याचं भान आपल्याला नसतं. जवळ बसलेल्या माणसापेक्षा कोसो दूर असलेल्या माणसांत आपल्याला जास्त स्वारस्य असतं. जिवंत माणूस उपेक्षित ठेवून नजरेपड्यालच्या विश्वात आपण गुंतून जातो. अशा वेळी संवेदनशील मनाची माणसं एकटी पडतात, घुसमटून जातात. विशेषतः गृहिणी, लहान मुलं, वयात आलेली मुलं, घरातील वयोवृद्ध माणसं. ज्यांना कुठलेही छंद नाहीत ती माणसं तर उध्वस्त होतात! बऱ्याचदा व्यसनाधीनता जडते. सण, समारंभ, उत्सव, शुभेच्छा हे पण, ऑनलाईन च...!

चावडीवरच्या गप्पा, 'येष्टीतल्या' ओळखी, पावसापाण्याच्या गोष्टी, शेजारधर्म, गावकीचे व्यवहार, नाती-गोती सगळं धूसर होतं चाललंय... स्वतः शी बोलायला, छंद, आवडी-निवडी जोपासायला, स्वाथ्याकडे लक्ष द्यायला(शारीरिक आणि मानसिक) फुरसत नाही. वरदान असलेला विज्ञानाचा हा अविष्कार माणसाच्या अतिरेकामुळे माणसालाच मानसातून उठवतोय..! आत्मा हरवलेलं असं शरीराचं यंत्र ही मग एक दिवस कायमचं बंद होईल पुन्हा कधीही न दुरुस्त होण्यासाठी...!शेवटी काय तर,आपणच आपल्या भाव-भावना गोठवून स्वतः लाच पणाला लावलेलं आहे अजून कुणीही नाही...! सारी सृष्टी आपल्यात एकरूप झाली आपण मात्र "मी" च्या विश्वात कायमचे गुरफटून गेलो....!!

सॅम देव्हडे , बुलढाणा .

सोशल मीडिया आपल्याला असामाजिक बनवत आहे. या मताशी मी सहमत आहे, कारण सोशल मीडिया माणसांना एकलकोंडा,एककल्ली बनवत आहे.साधं उदा. घ्याना रस्त्यावरुन चालताना सोशल मीडियाच्या माध्यमातून मोबाईलशी इतके एकरूप झालेले असतात कि समोर काय होत आहे याच भान त्यांना राहत नाही.सोशल मीडियामुले संवाद , संभाषण व इतर बाबीसाठी माणूस जवल आलेला असला तरी मनाने मात्र दूर जात आहे. जे अजून आपल्या विवेकबुध्दीचा वापर करण्यासाठी सक्षम झालेले नाही एव्हाना विवेकबुध्दी काय असते हे त्यांच्या आकलनापलिकडे आहे अशा लहान मुलांनपर्यंत समाजातील विकृत घटना सोशल मीडियामुले धडाधड पोहचत आहे. विशेष म्हणजे वाईट घटना खुपच जलदगतीने पोहचत आहे ,ज्यांना योग्य काय अन् अयोग्य काय हे सुध्दा समजत नाही अशी लहान मुलें असे एक दोन नव्हेतर तब्बल अख्खी पिढीच असामाजिक बनत आहे. whatsapp university वरून तर मेसेजस् ची सत्यता न पडतालता बिनधास्त फोरवर्ड केल्याजात आहे.अन् यांचाच फायदा घेऊन काही समाजकंटक समाजात जात ,धर्माच्या नावाखाली तेढ निर्माण करत आहे.यात विशेषतः देशाचा गाडा हाकणारे राजकारणी स्वत:ची पोली भाजण्यासाठी सर्वात पुढे आहे.देशात घडलेले मॅाब लांचिंग च्या घटना असो की अलिकडे आपल्या एका ताईचे खाजगी आयुष्यातील फोटो व्हायरल केल्यामुले तिच्या आई बापानी बदनामी सहन न झाल्यामुले आत्महत्या केली, शेवटी त्या ताईनही हाच मार्ग पत्करला. हे सर्व सोशल मिडियाने पसरवलेल्या अफवामुले व कसल्याही गोष्टीचा विचार न करणार्या मानसिकतेमुले ,शेअर करायला काय लागत बटन दाबल की झालं, पण यामुले काहींचे जीवन उधवस्त होत आहे त्याच काय.. ही असामाजिकता नव्हे त काय व्हय..?

पाठीवरती हात ठेवून,तुम्ही फक्त लढ म्हणा.

2020-04-30T23:27:00.004+05:30

पाठीवरती हात ठेवून,तुम्ही फक्त लढ म्हणा.

रणजित शिवाजी पाटील,कोल्हापूर.
सर्वप्रथम मी आपला आभारी आहे..आपले विचार व्यक्त करण्याच्या या व्यासपीठावर आपण मला सहभागी केले त्याबद्दल मी सर्व वि४ वाचकप्रेमिंचा ऋणी आहे.
     उलगडूया या सदरातून बोलताना मला माझे बालपण आठवले..पाठीवरती हात ठेवून,तुम्ही फक्त लढ म्हणा कवी कुसुमाग्रजांच्या कणा या कवितेतून आपण जर आपल्या आयुष्यात डोकावून पाहिले तर नक्कीच त्याचा आपल्या आयुष्याशी संबंध आहे हे उमजून येईल..खरेतर कुसुमाग्रजांची ही कविता प्रत्येक मराठी मनाच्या जवळची आहे..अगदी साधी,सरळ मांडणी असणारी ही कविता प्रत्येक मराठी मनाला जगण्याचे धैर्य देते..तेव्हा लहानपणी या कवितेचा अर्थ इतका उमगत न्हवता पण आज आयुष्य जगताना या कवितेचा खरा अर्थ उमगतो..तसा कवितेचा अर्थ वाचनाऱ्याच्या मानसिकतेनुसार आणि अनुभवानुसार बदलत असतो पण आशय हा तोच राहतो.
मला आठवते आम्ही लहान असताना आमची आजी आम्हा भावंडांना तिचे अनुभव रात्री एकांतात उलगडून सांगत असे..तिच्या सांगण्यानुसार तिच्या आयुष्यातील मी अनुभवलेला एक किस्सा मी इथे मांडतो..आमची आजी तिच्या मुलांसह म्हणजे माझ्या वडिलांसोबत २ चुलते आणि आत्याचा सांभाळ करताना किती अडचणी आल्या याचे केलेले कथन म्हणजे एक जीवनपटच..माझे वडील म्हणजे शेंडेफळ,माझे वडील २ वर्षाचे असतानाच माझे आजोबा देवाघरी गेले..त्याच वेळी माझी आजी रस्त्याच्या एका बाजूला ३ फूट खाली एका झोपडीवजा छप्पर नसलेल्या घरात राहत होती..पावसाळ्यात तर खूपच विदारक चित्र व्हायचे घरातील भांडी पावसाच्या पाण्याबरोबर वाहून जाणे हे नित्याचेच ठरलेले ते सावरता सावरता या लहान मुलांचा सांभाळ करणे म्हणजे तिची तारेवरची कसरत व्हायची..अश्याच एका पावसाळ्यात आजोबा गेले आणि आजीचा होता न्हवता तोही आधार गेला..जिथे एक वेळ जेवणाचे हाल व्हायचे तिथे इतक्या मुलांचा सांभाळ आणि ते ही एकटीने हे येरा गबाळयाचे काम न्हवे?..पण हे माझ्या आजीने एकटीने पेलले..माझे थोरले चुलते शिक्षण अर्धवट सोडून आजीला साथ देऊ लागले..ती दुसऱ्याच्या शेतात राबत तर होतीच पण त्याचबरोबर थोरले चुलते ला भावंडांच्या जबाबदारीची जाणीव करून देऊन दुसऱ्याच्या घरी धूनी भांडी करून स्वतः उपाशी राहून मुलांना खाऊ घालत असे.. गावातीलच जिथे आजी धुनी भांडी करत असे त्या घरातील आजीची मालकीण खूपच मायाळू होती ती तिला कामाच्या मोबदल्याबरोबर भविष्यातील मुलांच्या शिक्षणासाठी आणि राहत्या घराच्या बांधकामासाठी प्रोत्साहन देत असे तिला गुंतवणुकीचे योग्य सल्ले देत असे...त्या माऊलीच्या प्रोत्साहनाने आणि आजीच्या आणि थोरल्या चुलत्याच्या कष्टाने घर राहण्यायोग्य बांधून पूर्ण केले..आजी सांगते जर मला माझ्या मलकिनीचा आपुलकीचा हात पाठीवर नसता तर कदाचित तेव्हा मिळालेल्या पैश्याचा योग्य असा वापर करताच आला नसता. ती म्हणत असे पैसे तर खूप मिळवता येतील पण अशी पाठीवर हात ठेवून तुम्ही फक्त लढा म्हणणारी आपुलकीची माणसे मिळाली तर आयुष्यातील सर्व संकटांचा सामना करण्याची हिंमत ,आत्मविश्वास आपल्याला मिळेल जो आज खूप गरजेचा आहे म्हणून आयुष्यात अशी माणुसकी राखून ठेवणारी आपलुकीची माणसे जोडायला शिक हा सल्ला द्यायला ती विसरली नाही...आज आजी हयात नाही पण तिने दिलेल्या तिच्या अनुभवांची शिदोरी मात्र सोबत आहे.

महेश कामडी,नागपूर.
' कणा ' कुसुमाग्रज यांच्या कवितेतील शेवटची ओळ "पाठीवरती हात ठेवून तुम्ही फक्त लढ म्हणा" या ओळीचा माझ्या जीवनावरही प्रभाव पडला आहे. पण सध्याच्या परिस्थितीला अनुसरून काहीतरी लिहावं वाटलं.
          कुसुमाग्रज यांनी कवितेत एका गरीबाची परिस्थिती मांडलेली आहे आणि माझा हा लेख पण अशाच एक गरीब कुटुंबावर आधारित आहे.
           एका खेडेगावातील कुटुंब आधीपासूनच गरिबीमध्ये असलेले त्यांच्याकडे फक्त राहण्याकरिता घर होते. तेही काही वर्षांपूर्वी घरकुल लागून आले म्हणून. पण छोटसं घर चारी बाजूंनी विटींच्या भिंती बाहेरून आतुन प्लास्टर न केलेल्या घराच्या वरती लाकडी फाटे टाकून घराच्या मागील भाग कवलाने झाकलेला आणि समोरील भागवरती टीना टाकलेल्या.
त्यांच्या मुलींचे लग्न होऊन आता बरीच वर्षं झालीत मुलींच्या लग्नाच्या काही वर्षांनंतरच त्यांची आई वारली. नंतर घरात फक्त दोन मुलं आणि त्यांची वडील आई वारल्यानंतर घराची संपूर्ण जबाबदारी त्यांच्या वडिलांवर आली. पण पत्नी वरल्यामुळे ते ही काही महिन्यातच बिमार झाले. अचानक कमाईचा मोठा प्रश्न निर्माण झाला. त्यामुळे घरातील मोठा मुलगा हा कामाला घरा बाहेर निघाला, आपले शिक्षण करत तो काम करू लागला घर सांभाळू लागला. लहान भावाचे शिक्षण सुरू होते. मात्र ' कमाई त्यात मूठभर दोन वेळचे खायला मिळायचे पोटभर ' पण प्रश्न होता आता त्यांच्या वडिलांची तब्येत ती मात्र बरी होत नव्हती. पैशांच्या अभावी ते आपल्या वडिलांना चांगल्या डॉक्टरला पण दाखवू शकले नाही. त्यांचे शरीर खराब होत गेले पाय, हात व सर्व शरीरावर न बसणाऱ्या बऱ्या न होणाऱ्या अशा जखमा होऊ लागल्या. कालांतराने म्हणजे दीड - दोन वर्ष मध्ये त्या न बऱ्या होणाऱ्या जखमांमुळे त्यांची दोन्ही हातांची बोटे गळू लागली. नंतर त्यांची प्रकृती अचानक सुधारत गेली मात्र ते आपले हातांची बोटे गमावून बसले.एका हाताची चार बोटेगेली अंगठा फक्त राहिला, तर दुसऱ्या हाताची दोन बोटे गेली अशा अवस्थेमध्ये त्यांना कामाला जाणे आता शक्य नव्हते.
मोठ्या मुलाने बारावीपर्यंत कसेबसे आपले शिक्षण पूर्ण केले. आणि गावातच मिळते काम करायला लागला. लहान भावाला बारावीपर्यंत शिक्षण झाले नंतर दोघेही आता कामाला जात. काही दिवसांनी मोठा मुलगा कामाला गावाबाहेर गेला आणि नंतर लहान मुलगा व वडील दोघाच. सर्व कामे लहान मुलाला करावी लागत. पण मोठ्या मुलाचे बाहेर तेवढे काहीच जमले नाही. म्हणून तो पुण्याला गेला व कंपनीमध्ये काम करू लागला. तिथे त्याला बऱ्यापैकी म्हणजे अकरा - बारा हजार पगार मिळत. पण आता तो पुणे वरून काही दिवसांकरिता गावी आला आणि सुरु झाले लॉकडाऊन आता होते ते पैसे खर्च होऊ लागले. आणि गावामध्ये पण काम मिळणे अशक्य झाले.पण गावाकडे छोटी मोठी शेतीची कामे असतेच म्हणून आले ते काम करू लागला. पण त्यांना सर्व विकत घ्यावे लागत.कारण त्याच्या कडे शेती नाही. परंतु राशन मिळत म्हणून फारस धान्य विकत घ्यावं लागतं नाही. तरी सुध्धा बाकी आवश्यक गोष्टी लागल्याचं आहे! आता दोन दिवसा आधी गावातील बचत गटाच्या महिलांनी गावातील गरीब कुटुंबांना छोटीसी मदत या कोरोनाच्या महामारी मध्ये करायची ठरविले.
त्यात मीठ, तिखट, हळद, तुरदाळ, तेल इत्यादी वस्तू पाव अर्धा किलो या प्रमाणे सर्वांनी द्यायचे ठरवले. मात्र जेव्हा बचत गटातील महिला त्यांच्या घरी ही सामग्री घेऊन गेले तर त्या घरातील मुलाने स्पष्ट नाही म्हटले. आणि म्हणाला तुम्ही दुसऱ्या कोणत्या गरीब कुटुंबाला ही सामग्री द्या. पण तुमच्याकडे शेतीतील किंवा दुसरे कोणतेही काम असेल तर सांगा. तुम्ही फक्त मला काम द्या, गरीबी जगायचं कसं ते मला येत. लोकांना तर आज या कोरोना ने हे दिवस दाखवले. पण मी तर या दिवसांमध्ये लहानाचा मोठा झालो. गरिबाला काम देऊन पुढे चल म्हणा.

संगीत

2020-03-25T22:43:00.000+05:30

संगीत

प्रतिक्षा बूध्दे,गडचिरोली.

मन आनंदी असो किंवा उदास...आजूबाजुला गर्दी असो किंवा एकांत...कोणत्याही परिस्थितीत संगीताची साथ उत्तमच. मागे मित्र सोडुन गेला एक कायमचा, तेव्हा कुणाच्याही सहानुभूतिपेक्षा किंवा तेवढ्यापुरतीच्या सोबतीपेक्षा मला आधार वाटायचा आमच्या दोघांच्याही आवडीच्या गाण्यांचा. ती गाणी मी सतत ऐकत होते चार दिवस, आजही कधी त्याची आठवण एकटी म्हणुन येत नाहीच, सोबत आणतेच कुठलीतरी एक धुन. मग मीही ते गाणं ऐकुन ऐकुन त्याला प्रत्यक्षात स्वत: सोबत अनुभवते. कधी केलेल्या गमती आठवुण हसायला येते तर कधी त्या संगीताचे गंभीर सुर नकळत वार करुन जातात मनावर...

असं हे संगीताचं आणि माझं अभूतपूर्व नातं...आनंदात सुद्धा सर्वात जवळचा वाटनारा, भावनांच्या ओघा नुसार स्वत:ची गती, लय, ताल बदलुन हवं ते हवं तसंच व्यक्त करायला मदत करणारा केवळ संगीतच. एक राधा एक मीरा म्हणत प्रेमाच्या भिन्न व्याख्या असोत किंवा चंद्र आहे साक्षीला म्हणत भावविभोर होणं असो, संगीत असतोच सोबत का़यम. 'तुझसे नाराज नहीं जिंदगी हैराण हुं मैं' हे गाणं विशेष आवडीचं, त्याचं कारणही तेवढंच सुंदर. साधं स्मित करण्यावर सुद्धा किती गोष्टी जोडल्या असतात यांच किती सोप्प आणि तेवढंच सुरेख विश्लेषण आहे ते! भाव कोणताही असो, तो व्यक्त करायला संगीतातील रागांची साथ ही जगावेगळीच!माझी आणि संगीताची ही गट्टी मित्रांसोबतच घरच्यांच्याही ओळखीची आहेच.

'आज मै उपर, आसमां नीचे' म्हणत मी घरी आले की आई समजुन जायची आजचा पेपर मस्त सोडवलाय पोरीने. आणि निकाल लागल्यावर 'पप्पु पास हो गया' आजही वाजतोच घरात.

प्राची सुलक्षणा अनिल,मुंबई.
'मिले सूर मेरा तुम्हारा..तो सूर बने हमारा..'

हे गाणं प्रत्येकाने लहानपणी दूरदर्शनवर ऐकलंच असेल..भारतातल्या प्रसिद्ध गायकांनी गायलेलं आणि संगीतकारांनी संगीत दिलेलं हे गीत दोन दशकांपूर्वी जन्मलेल्या प्रत्येकाच्या मनात कोरलं गेलंय.. जवळपास त्याच काळात 'एक दिल चाहीए that's मेड इन इंडिया' हे अलिशा चिनाईचं गीत आलं होतं आणि त्याने युवापिढीच्या मनावर राज्य केलं..त्यानंतर बॉलिवूडमध्ये शाहरूख खानच्या गाण्यांनी धुमाकूळ घातला.. मग ते 'चल छईया छईया' असो किंवा 'फिर भी दिल हैं हिंदुस्थानी' किंवा 'दो दिल मिल रहे हैं, मगर चूप के चूप के' किंवा 'आशिक हूं मैं, कातिल भी हूं, सब के दिलों में शामिल भी हूं' हे गाणं..

त्याही पूर्वीची राजेश खन्नाची गाणी तर कायच सांगावी.. अहाहा..!!

ती जवळपास सगळीच गाणी मला तोंडपाठ आहेत असं म्हणायला हरकत नाहीये.. मी जेव्हा कधी प्रवास करते, विशेषतः कारमध्ये.. तेव्हा ड्रायव्हरच्या बाजूची माझी सीट ठरलेली कारण मला माझ्या आवडीची जुनी गाणी वाजवायची असतात.. तसंच विमान प्रवास असेल किंवा रेल्वे किंवा बस.. प्रवासात खिडकीजवळ बसून इअर फोन्स टाकून गाणी ऐकत बसायला मिळालं तर जन्नतच मिळल्यासारखं वाटतं..कुठलंही गाणं संगीताशिवाय अपूर्ण आहे, निरर्थक आहे..

आपल्या चित्रपटसृष्टीत ए. आर. ,रेहमान, रवी शंकर, लता मंगेशकर, आर. डी. बर्मन, बिस्मिल्लाह खान, हरिप्रसाद चौरसिया, झाकीर हुसैन, भीमसेन जोशी, एस. डी. बर्मन, आशा भोसले, किशोर कुमार, जगजीत सिंग, एम. एस. सुब्बालक्ष्मी.. अशा कित्तीतरी दिग्गजांची नावं घेता येतील ज्यांनी आपल्याला अवीट संगीताचा खजिना दिलाय.. प्रत्येक गाणं ऐकताना प्रत्येक वेळी नवीन काहीतरी गवसतं आणि गाण्याला नवीन अर्थ मिळतो.. म्हणजे मी जेव्हा खूप खुश असते तेव्हा सहजच एखाद्या गाण्याची ओळ गुणगुणत असते.. जेव्हा खूप दुःखी (कधीकधीच) असते तेव्हाही कुठलं ना कुठलं गाणं मनाच्या कोपऱ्यात घोळत असतं.. अगदी कोणी कधी रागावलं तरी माझ्या मनातलं गाणं चालूच असतं.. (त्यामुळं ना, त्या रागावण्याकडे जास्त लक्ष जात नाय आणि लय मनस्ताप होत नाय एवढंच..)

कुठल्याही बिकट मनस्थितीतून बाहेर यायला मला गाण्यांची खूप मदत झालीये आणि म्हणूनच संगीत हा माझ्या जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे..

शाहरुखच्या मुव्हीज बघताना लहानपणापासून मला वाटायचं की मलापण कोणीतरी माझ्यासाठी मस्त रोमँटिक गाणं म्हणून गुडघ्यावर बसून मागणी घालावं आणि मी लाजून (चक्क, कारण मला लाजता येत नाय..) त्याला हो म्हणावं.. पण ही माझी fantacy होती.. असलं कोणी काय करत नसतंय आणि आता ते शक्यही नाहीये तो भाग वेगळा.. पण असं, नेहमीच या संगीतामुळं मी स्वप्नांच्या दुनियेत रमत आलीये आणि त्यामुळं मला दुसऱ्यांच्या फालतू उचापतींमध्ये रसच राहिला नाय..

गंमत म्हणजे, हे संगीत एवढं प्रभावी असतंय की कधी कधी सहज एखादं sad गाणं ऐकताना आपल्यालाही आपला ब्रेकअप झाल्यासारखं वाटून दुःख होतंय.. माझ्याकडे प्रत्येक मुडसाठी गाणी आहेत.. पण राजेश खन्ना फेम 'मेरे दिल में आज क्या हैं, तू कहे तो मैं बता दू..', 'चलते चलते, मेरे ये गीत याद रखना, कभी अलविदा ना कहना..' 'हसते हसते, कट जाये रस्ते, जिंदगी युं ही चलती रहे..' 'ना बोले तुम ना मैं ने कुछ कहा, मगर ना जाने ऐसा क्यूँ लगा..' 'दिलबर मेरे कब तक मुझे ऐसें ही तडपाओगे..' 'क्या खूब लगती हो, बडी सुंदर दिखती हो..' ही असली काही भन्नाट गाणी मी कधीही केव्हाही आणि कितीही वेळ ऐकू शकते..खरं तर संगीत म्हणजे माणसाच्या आयुष्याचं टॉनिक आहे असं मला वाटतं.. ज्या माणसाला संगीत आवडत नसेल तो जगातला सगळ्यात गरीब मनुष्य असेल असं माझं मत आहे.. आणि आता कोरोनाच्या प्रादुर्भावामुळे आपल्याला घरात बसावं लागतंय..पण तेव्हाही घरात मस्त गाणी ऐकत पडून राहण्यात मजाच काही वेगळी आहे..

सौदागर काळे,पंढरपूर.

सारं काही गावात..

पहाटेच्या पारी

कोंबड्याचं आरवणं

गायीचं,वासराचं हंबरणं

देवळातल्या घंटीचा नाद

थापणाऱ्या भाकऱ्यांचा आवाज

खरकट्या भांड्याचा आणि काकणांचा संवाद

सारं काही संगीत,सारं काही गावात.

पहाटेच्या पारी

दुरून ऐकू येणारी ओराळी

अंघोळ करणाऱ्यांचा नामजप

झाडांच्या पानांची सळसळ

पाखरांचा किलबिलाट

बाळाचं हसणं-रडणं

सारं काही संगीत,सारं काही गावात.

पहाटेच्या पारी

हात पसरून दिल्या जाणाऱ्या जांभई

अंथरुण-पांघरूणाची झाडाझडती

कामावर जाणाऱ्या बायांची हाक

दुधांच्या धारांची लयबद्धता

पाखरं राखणाऱ्यांची तालबद्धता

सारं काही संगीत,सारं काही गावात.

#आठवडा123

(संबंधीत फोटो इंटरनेटवरून घेतली आहेत.)