Баяраагаас

Америк Дахь Монгол Хүүхдүүдийн Сурах Эрмэлзлийг Сайжруулах Боломжууд

2021-03-07T10:46:00.007-08:00

Proceedings of the 14^th International Mongolian Studies Conference

Washington, D.C. February 7-8, 2020

Америк Дахь Монгол Хүүхдүүдийн

Сурах Эрмэлзлийг Сайжруулах Боломжууд

Дагвадоржийн Баярсайхан

Калифорни мужийн Сакраменто хот дахь Грит тооны сургалтын төвийн үүсгэн байгуулагч, багш, “Орчин цагийн монгол хүүхдийн хүмүүжил” номын зохиогч

5248 Whitney Ave, Carmichael, CA 95608

bayaraa2004@gmail.com

ХУРААНГУЙ

Ихэнх монголчууд боловсролын ач холбогдлыг өндрөөр үнэлдэг тул Америк дахь монгол эцэг эхчүүд шинээр суурьшсан орондоо ажил амьдралаа босгохын хамтаар үр хүүхдүүддээ өндөр боловсрол олгохыг эрхэмлэж хөдөлмөрлөдөг. Гэвч тэдний хувьд цоо шинэ боловсролын систем, орчинд хүүхэддээ хичээл номонд нь хэрхэн туслах учраа олохгүй нь их. Энэхүү судалгаа нь урт хугацаанд болон ирээдүйд хүүхдийн сурлага болон амьдралын амжилтын үндэс гэж үздэг хүний сэтгэлийн чадамжийн нэг чадварт тооцогдох үгчлэн буулгавал дотоод сэдэлжүүлэлт буюу амжилтанд хүрэхийг хүссэн дотоод хүсэл тэмүүлэл, миний буулгаснаар эрмэлзлийг өөрсдийнхөөсөө тэс өөр нийгэм, системд торниж буй Америк дахь монгол хүүхдүүдэд хэрхэн төрүүлэх, эсвэл нэмэгдүүлэх асуудал дээр төвлөрсөн болно. Үүний тулд Монгол эцэг эхчүүдийн хүүхдийн хичээл сурлаганд нь хандах түгээмэл арга барилыг хүүхдүүд нь хичээл номондоо өндөр амжилт гаргадагт тооцогддог Америкийн бусад ази үндэстний болон монгол коммунити дахь зарим эцэг эхчүүдийн амжилттай туршлага, арга барилуудтай харьцуулж монгол хүүхдүүдийнхээ сурах чадварыг сайжруулах үр дүнтэй аргуудыг олохын тулд “Хүүхдийг амжилттай сургахад эцэг эхчүүдийн зүгээс юу хийж болох вэ?”, “Эцэг эхийгээ ихээр үнэлж хүндэлдэг зэрэг монгол соёл, ёс уламжлалын давуу тал, монгол эцэг эхчүүдийн харьцангуй өндөр боловсрол болон цагаач иргэдэд байдаг хичээл зүтгэлийг өөрсдийн хүүхдүүдэд урам зориг төрүүлэхэд хэрхэн ашиглаж болох вэ?” зэрэг асуултуудад хариулт олохыг хичээлээ.

100 орчим эцэг эхчүүд бөглөсөн 2019 онд явуулсан 49 асуулт бүхий “Америк дахь Монгол хүүхдийн боловсрол” нэртэй асуулга болон 2004-2019 оны хооронд монгол болон

Америкийн ази эцэг эхчүүд, хүүхдүүдтэй ярилцсан харилцан яриа, ажиглалтаас өгөгдлийг цуглуулсан болно. Эдгээрт үндэслэн хүүхдийн боловсрол, сурлагын үзүүлэлт, чанарт нөлөөлдөг гэж тооцогддог хүчин зүйлс болох гэр бүлийн нөхцөл байдал, эцэг эхийн боловсрол, хүүхдийн боловсрол дахь эцэг эхийн оролцоо, тохирох сургуулийн сонголт, нийт өрхийн гишүүдийн хүүхдэд тавих хүлээлт, шаардлага зэргийн нөлөөллийг Монгол хүүхдүүд дээр авч үзсэн болно. Түүнчлэн Америк дахь монгол хүүхдийн сурлагын доогуур үзүүлэлтэнд электрон тоног төхөөрөмжийн их хэрэглээ, эцэг эхийн шаардлага, хүлээлт болон хараа хяналтын сул байдал, муу сургууль, орчны нөлөө, эхийн боловсролыг үнэлэх хэмжээ бага зэргээс хамааралтай гэж гарсныг цаашид тодруулан судлах шаардлагатай.

Судалгааны дүнг ашиглан шинжлэх ухааны болон монгол соёл, ёс уламжлал, бусад давуу тал дээрээ түшиглэн Америк дахь монгол хүүхдүүдэд сурах хүсэл эрмэлзэл төрүүлэх, нэмэгдүүлэх тал дээр эцэг эхчүүдэд зориулсан ерөнхий зөвлөмжийг оруулав.

Түлхүүр үг: Америк дахь Монгол хүүхдийн боловсрол, Монгол хүүхдүүд, Монгол коммунити, Америкийн Монгол эцэг эхчүүд

ОРШИЛ

Англиар “motivation”, монголоор сэдэлжүүлэлт, түлхэлт, өдөөлт нь дотроосоо (intrinsic), эсвэл гаднаас (extrinsic) буюу хэн нэгнээс, тухайлбал эцэг эх, хань нөхөд, багш, зөвлөгч нараас гэсэн хоёр гарал үүсэлтэй. Эндхийн ихэнх азиуд, түүний дотор Монголчууд маань хүүхдээ хүсэл мөрөөдлөө гүйцээх боломжийг олгодог эрдэм ном, боловсролыг өөрийн чадал хэмжээгээ дээд зэргээр ашиглаж эзэмшээсэй хэмээн хүсдэг, чадлынхаа хэмжээгээрээ үүнд түлхэж зоригжуулдаг^{^[1]}. Гэвч хүүхэд бүрийн онцлогоос хамаарч гадны түлхэлт, зоригжуулалт нь түүнд тохирч байгаа эсэхийг мэдэх боломж хомс тул эсвэл хэтэрчих гээд, дутчих гээд байдаг. Иймээс ч эцэг эх бидний түлхэлт, үглэлт заримдаа үр дүнд хүргэхгүй нь бий. Калифорни мужийн их сургуулийн боловсролын сэтгэл судлалын профессорууд Аллен, Аделе Готтфриед нарын 1970-аад оноос хойш хийж байгаа судалгаагаар багаасаа сурах эрмэлзэл өндөртэй буюу өөрийнхөө төлөө өөрийгөө дотроосоо түлхэж чаддаг хүүхдүүд сургууль хичээлдээ сайн дүн авдаг, хичээл номон дээрээ өөртөө илүүтэй итгэлтэй, илүүтэй хэцүү хичээлийг сонгож авдаг, үеийнхнээсээ илүү бөгөөд зүтгэлтэй хөдөлмөрлөдөг, тиймээс ч үеийхнээсээ илүүтэй өндөр боловсрол эзэмшдэг, удирдагч болох магадлал нь өндөр гэжээ. Тэгэхээр эцсийн дүндээ хэн нэгийн түлхэлтээс илүүтэй өөрийн өөртөө өгсөн түлхэлт-эрмэлзэл л хүнийг, хүүхдийг амжилтанд хүргэдэг аж. Хүүхэд, ялангуяа дунд, ахлах ангидаа өөрийн төрөлхийн эсвэл өөртөө хөгжүүлсэн сурах хүсэл тэмүүлэлгүй бол эрдэм номоосоо ухрах шинжтэй болж ирдэг. Гэвч дээрх эрдэмтдийн үзэж байгаачлан хүүхэд бүрт сурах хүсэл эрмэлзлийг төрүүлэх, нэмэгдүүлэх бүрэн боломжтой тул яг л тэр үед нь сурах хүсэл эрмэлзлийн түлхүүр болсон "Яагаад" хичээж сурах хэрэгтэй вэ (Big Why) гэдгээ олж ухаарахад нь хүүхдэдээ эцэг эхчүүд тусалж чадвал гадны ямар нэгэн түлхэлт шахалтгүйгээр хичээл номондоо тэмүүлээд яваад өгдөг. Мэдээж энэ түлхүүр нь айл бүр, хүүхэд бүрт өөр өөр байх нь гарцаагүй ч эндхийн Монгол хүүхдүүдэд сурах эрмэлзлийг нь үүсгэх, нэмэгдүүлэх эцэг эхийн зүгээс бүрдүүлэх боломжтой нөхцөлүүдийн ерөнхий зүй тогтол байх боломжтой гэдэгт энэхүү судалгаа үндэслэгдсэн юм.

Монгол Улсын Консулын газрын статистик тоон баримтад 2019 оны нэгдүгээр сарын байдлаар Монгол Улсын 144.483 иргэн гадаадын 75 улсад амьдардаг гэжээ. Эдгээр иргэдийн хамгийн их нь буюу 26 хувь нь БНСУ-д, 21 хувь нь АНУ, 7 хувь нь БНХАУ, 10 хувь нь Австралид тус тус оршин суудаг бол Швед, Австри, Бельги, Их Британи улсад оршин суудаг монголчууд 1-5 хувийг эзэлж байгаа аж.Монгол улсын Консулын газраас гаргасан энэхүү тоон мэдээ нь гадаад улс орнуудад ажиллаж байгаа Элчин сайд, Консулын газраас авсан тоо баримт дээр үндэслэгджээ.^{^[2]} Үүнээс үзвэл 2019 оны байдлаар Америкт 30 мянга орчим иргэн, 10-15 мянга орчим гэр бүл амьдардаг гэж тооцож болох юм. Эдгээр 10 мянга гаруй гэр бүлийн төлөөлөл болсон хүүхэдтэй нийт 100 гаруй хүнээр (90 хариулт асуулгын шаардлагыг хангасан болно) “Америк дахь монгол хүүхдүүдийн боловсрол” асуулгыг бөглүүлж дүнг коммунитигийн удирдагч, идэвхтэний хувьд 17 жилийн турш Монгол коммунитигийн гэр бүлүүд дээр болон Deterding бага сургууль дээр ажиллуулсан Math Club-д суралцагчид болон тэдний эцэг эхчүүдэд хийсэн ажиглалт, уулзалт, харилцан яриа, ярилцлагаас цугларсан мэдээлэл, туршлага, Грит сургалтын төвийн хүүхдүүд, өөрийн 2 хүүхдийн сурлагын зарим үр дүнтэй харьцуулахыг хичээлээ.

НЭГ. “АМЕРИК ДАХЬ МОНГОЛ ХҮҮХДҮҮДИЙН БОЛОВСРОЛ” АСУУЛГАД ОРОЛЦСОН ГЭР БҮЛҮҮДИЙН БАЙДАЛ

Судалгаанд оролцсон гэр бүлүүдийн 66% нь Калифорни, 11 хувь нь Илиньос, 7 хувь Вашингтон, 5 хувь нь Виржиниа, үлдсэн 11 хувь нь мужуудад оршин суудаг гэж бөглөжээ (Зураг 1). Судалгааг боловсруулагч миний би Калифорни мужид амьдардгаас илүүтэй олон хүн уг мужаас оролцжээ.

Эдгээр судалгаанд оролцсон хүмүүсийн Америкт амьдарч байгаа хугацааг Зураг 2-оор харуулав. Бараг тал хувь буюу 44.5 хувь нь 10-аас дээш жил амьдарч байгаа гэж гэжээ. Талаас илүү хувь нь 1-10 жил, түүний дотор ирээд удаагүй буюу 1-5 жил болж байгаа иргэд 36.7 хувийг эзэлжээ. Энэ нь сүүлийн 5 жилд шинээр суурьшигчид нэмэгдсэн болон дээр нь эдгээрийн дотор хүүхэдтэй гэр бүлүүдийн тоо их, иймээс хүүхдийн боловсролын асуудалд санаа тавьж санал асуулганд идэвхтэй оролцсон байх талтай.

Зураг 1

Зураг 2

Судалгаанд бичиг баримтаа хүлээж байгаа хэмээн хариулсан хүмүүсийг оролцуулаад нийт санал асуулганд оролцогсдын бараг 86.7 хувийг нь Америкт хууль ёсоор амьдрах бичиг баримттай гэж үзэхэд болж байна. Маш бага хувь буюу 13 хувь нь бичиг баримтгүй гэжээ (Зураг 3). Судалгаанд оролцсон гэр бүлүүдийн өөрийн орон сууцтай нь 27% байна (Зураг 4).

Зураг 3

Зураг 4

Зураг 5

Зураг 6

Асуулгад оролцсоэ монгол гэр бүлийн 99% хувь гэрт нь хэн нэг нь ажил хийдэг, үүнээс хамгийн их нь буюу 69% нь гэрт нь 2 хүн ажил хийдэг, 28 хувьд нь 1 хүн, 2 хувь нь 3 болон түүнээс дээш тооны хүн ажилладаг гэж бөглөжээ (Зураг 5).

Эцэг эхийн боловсролын түвшин харьцангуй өндөр буюу аавуудын 77.7% ээжүүдийн 87.2% нь нь их дээд сургууль, коллежийн болон магистрийн дипломтой, зөвхөн нийтдээ 12 хувь орчим нь 10 жилийн боловсролтой байгаа нь (Зураг 6) 2018 онд National Geographic сэтгүүлд нийтлэгдсэн тоо баримт уруу дөхөж очиж байна^{^[3]}. Энэхүү нийтлэлд дурдсанаар нийт 21000 орчим монголчууд амьдардгаас зөвхөн 14% нь ахлах сургууль, түүнээс доош боловсролтой гэсэн нь америкийн (америкчуудын 41% нь) аль ч ази үндэстнүүд, түүний дотор хамгийн өндөр боловсролтойд тооцогдох хятад, энэтхэгчүүдээс дээгүүр үзүүлэлттэй гарчээ. Тэгэхээр үлдсэн 86 хувь нь дээд сургууль, коллеж, техникком, ТМС төгссөн боловсролтой. Үүнээс 23-24 орчим хувь нь магистр, түүнээс дээш боловсролтой гэсэн байгаа.

Нийт 90 гэр бүлийн хамгийн их хувь нь буюу 41.1 хувь нь 3, 34.4 хувь нь 2, 6.7 хувь нь 4 болон түүнээс дээш хүүхэдтэй гэж бөглөсөн (Зураг 7) Америк дахь хүүхэдтэй монгол айлуудын ерөнхий төлвийг харуулах боломжтой юм. Өөрөөр хэлбэл ихэнх Монгол айл 2-3 хүүхэдтэй байна.

Зураг 7

Зураг 8

Эдгээр гэр бүлүүдэд нийт 189 хүүхэд байгаагаас бараг тал хувь нь буюу 46 хувь нь бага сургуульд сурдаг гэсэн бага насны хүүхдүүдтэй залуу гэр бүлүүд судалгаанд дийлэнх нь оролцжээ (Зураг 8). Асуулгын дүнгээс харахад гэр бүлийн ерөнхий төлөв байдал, тухайлбал амьдарсан жил, бичиг баримттай эсэх, орон сууц эзэмшдэг эсэх, гэр ажил хийдэг хүний тоо зэргээс хүүхдийн сурах хүслийн хооронд ямар нэгэн хамаарал олдсонгүй.

ХОЁР. БАГА, ДУНД, АХЛАХ СУРГУУЛИЙН СУРАГЧДЫН СУРАХ ХҮСЭЛ ЭРМЭЛЗЭЛ

Судалгаанд оролцогц эцэг эхчүүдийг хүүхдийнх нь сурах хүсэл эрмэлзлийг нь 1-5 оноогоор үнэлүүлэхэд (1 маш сул, 5 маш сайн) тэд сурагчдын 70-аас дээш хувийг сайн болон маш сайн сурах хүсэл эрмэлзэлтэй гэж 4 болон 5 оноогоор үнэлжээ (Зураг 9). Үүнд, хүүхдээ 4-5 оноогоор үнэлсэн эцэг эхчүүд хүүхдүүдийн төрөлхийн сурах эрмэлзлийг тэдний сайн эрмэлзэлтэй сурдаг гол шалтгаанаар сонгожээ (Зураг 10). Тухайлбал үүнийг сонгосон эцэг эхчүүдийн хувь бага ангийнх дээр 69%, дунд ангийнх 82%, ахлах ангийнх 76% нь тус тус байна. Мөн хүүхдийн хүсэл эрмэлзэлд сайн сургууль, багшийн нөлөөтэй гэж эдгээр эцэг эхчүүдийн 64% (бага ангийн хүүхдийн), 62% (дунд), 48% (ахлах) нь үнэлжээ. Түүнчлэн бага, дунд, ахлах ангийн хүүхдүүдийн эдгээр эцэг эхчүүдийн 51%, 74%, 43% (харгалзан) нь эцэг эхийн хүлээлт, шаардлага өндөртэй байх нь нөлөөлнө гэж сонгожээ. Эдгээр нь Америк дахь ази эцэг эхчүүдийн түгээмэл үзэл баримтлал болон миний ажиглалт туршлагын дүнтэй нийлж байгаа юм.

Хүүхдүүдийн 97-оос дээш хувь дээр хичээл зүтгэл, ээж аавын түлхэлтээр тухайн хүүхдийн сурлага, чадвар сайжирч болно гэж үзсэн нь grown mindset буюу хөгжих сэтгэлгээг эцэг эхчүүд ойлгож хүлээж авдгийг харуулж байна (Зураг 11). Монгол хүүхдүүдийн дийлэнх хувь нь математикийн хичээлд дуртай байна (Зураг 12).

Зураг 9

Зураг 10

Зураг 11

Зураг 12

Зураг 13

Сурагчдын сурах хүсэл эрмэлзэл сул байгаа шалтгааныг хүүхдийнхээ хүсэл эрмэлзлийг 1-3 оноогоор үнэлсэн эцэг эхчүүдийн хувьд (Зураг 13):

- 50-аас дээш хувь нь электрон хэрэглээг

- Хүүхдийн төрөлхийн сурах эрмэлзэлгүйг бага ангийн хүүхдүүд дээр 41%, дунд ангийнх дээр 50%, ахлах ангийнх дээр 31% хувь нь

- 20-29% нь өөрсдийн шаардлага, хүлээлт сулыг

- 21-29% нь сургууль, багшийг тус тус буруутгажээ.

ГУРАВ. КОЛЛЕЖ, ИХ СУРГУУЛТД СУРЧ БАЙГАА БОЛОН ТӨГССӨН ОЮУТНУУДЫН СУРАЛЦАХ ХҮСЭЛ ЭРМЭЛЗЭЛ

Оюутан, төгссөн оюутнуудын сурах хүсэл эрмэлзлийг эцэг эхчүүд маш өндөр 94 хувийг 4-5 оноогоор үнэлжээ (Зураг 14). Энэ нь Монгол гэр бүлүүдэд хийсэн ажиглалттай тохирч байгаа юм. Эдгээр хүүхдүүд ихэвчлэн нэгдүгээрт, айлын том, хоёрдугаарт, Монголд төрөөд нэлээд ухаан орсон ирсэн байдгаас илүүтэй гэр бүлээ бодсон, хариуцлага ухамрсарласан, аав ээжийгээ баярлуулах гэсэн сэтгэлээр хичээл номондоо зүтгэдэг нь түгээмэл ажиглагддаг. Өөрөөр хэлбэл амьдралдаа асуудалтай бага тулгарч үзсэн, хэр барагтай зүйлээс урам зориг авдаггүй энд төрсөн эсвэл бүр багадаа ирсэн дүү нараа бодвол аав ээжийн хамтаар шинэ газар ирж хөлөө олох гэж зүтгэсэн, тэднийгээ хэрхэн зүтгэж хөдөлмөрлөж байгааг ухаарч олж харж мэдсэн тэдэнд сурах хүсэл тэмүүлэл аяндаа суудаг, эсвэл суулгахад арай амар байдаг.

Зураг 14

Зураг 15

Түүнчлэн оюутнуудын 89 хувьд нь сайн эрмэлзэлтэй сурч байгаа, сурсан шалтгааныг тэдний зан, төрөлхийн хүсэл эрмэлзэлтэй гэж сонгосон мөн дээрх санааг буюу тэднийг дүү нартай нь харьцуулбал эцэг эхэд төвөг багатайгаар, хариуцлагатай сурдгийг харуулж байж болох юм (Зураг 15). Харин сурах хүсэл эрмэлзлийг 1-3 оноогоор үнэлсэн цөөн тооны оюутан дээр ажил, гэр бүдээ их цаг зарцуулдаг, электрон хэрэглээг голлон буруутгажээ (Зураг 16).

Оюутнуудын 76% хувь нь өөрийн хүсэл сонирхолд нийцүүлэн мэргэжлээ сонгожээ (Зураг 17). Харин ахлах сургууль төгсөөд шууд ажил хийх болсон шалтгааныг Зураг 18 дээр харуулав.

Зураг 16

Зураг 17

Зураг 18

Судалгаанд оролцогч гэр бүл дэх одоогоор оюутан байгаа болон оюутан байсан хүүхдүүд Northeastern Illinois University, The University of Illinois at Urbana Champaign, Saint Olaf College， Bowdoin college，UC Davis，UC Santa Cruz 2， UC Santa Barbara, UC Berkeley 4, UC Riverside, Harvard, Georgetown, Community college 3 сургуулиудад electrical engineering, math, IT engineer, biotech engineer, political science, environmental science, neuroscience, marketing & international business, business, social worker, journalism, nurse, actor, history зэрэг мэргэжлээр суралцсан, суралцаж буй гэжээ.

Коллеж, ИС төгсөөд 13 хүүхэд доорх мэргэжлээр үргэлжлүүлэн суралцахаар сонгосон гэжээ. Үүнд: IT, biology, PhD for science, chemical engineering, Master degree, teacher, accounting, history, business, med school 2, law school.

Мөн 7 нь доорх байгууллагад ажиллаж байгаа гэж бөглөжээ. Үүнд: Server, Human Resources, Merchandise allocation Claire’s Headquarter Hoffman Estates IL, Publishing company NY, Accountant at restaurant, Claire’s Corporate office

ДӨРӨВ. СУРАХ ХҮСЭЛ ЭРМЭЛЗЭЛД НӨЛӨӨЛЖ БАЙГАА ХҮЧИН ЗҮЙЛҮҮД

1. Дэлгэцийн хэрэглээ

Сурах эрмэлзэл сул гэж гэсэн хүүхдүүдийн 84 хувьд эцэг эхчүүдийн зүгээс ТВ, Юүтюб видео, видео тоглоомын хэрэглээнд хязгаарлалт тавьдаггүй, эсвэл хязгаарлалттай ч хянах боломжгүй, зөвхөн 13 хувьд ямар нэгэн хэмжээний цаг, өдрийн хязгаарлалттай гэсэн бол (Зураг 19, 20) эсрэгээрээ сурах хүсэл эрмэлзлийг нь 4-5 оноогоор үнэлэгдсэн хүүхдүүд дээр видео тоглоом тоглуулдаггүй, эсвэл хичээлийн өдөр тоглуулдаггүй, зөвхөн амралтын өдрөөр гэхчилэн тодорхой хэмжээний хяналт, хязгаарлалттай нь 53 хувь, ТВ, Юүтюб үзэх цаг, өдрийн хязгааралалттай нь 37 хувь байгаа нь дэлгэцний цагийн хэмжээ хүүхдийн сурах хүсэл эрмэлзэлтэй урвуу хамааралтай байх магадлалтай.

Зураг 19

Зураг 20

Өөрөөр хэлбэл дэлгэцийн цаг их байх тутам хичээл номондоо зарцуулах цаг төдий чинээ бага болох бөгөөд хамгийн их цаг зарцуулж байгаа зүйлдээ л хүүхэд татагдаж, сайжирдаг нь зүйн хэрэг юм. Судалгаанаас харахад дэлхий дахинаа урлаг, спорт, шатар зэрэгт амжилт гаргасан хүмүүст байдаг нэгдмэл нэг үзүүлэлт бол тасралтгүй дадлага, практис хийх урам зориг, эрмэлзлийг өөртөө төрүүлж явдаг чадвар нь юм. Тэдний бусдаас ялгаргах онцлог нь хэдийгээр эхлэхдээ бусадтай ижил хэмжээний чадвартай байсан нь ч ихэнх нь 4, 5 настайгаасаа бэлтгэлээ эхэлж 10 мянган орчим цагийг зарцуулсан байдагт гэж үздэг. Үүнтэй адилаар багадаа цагаануудтай бараг ижил хэмжээний IQ-тай гардаг Америкийн ази сурагчид бага наснаасаа хичээж зүтгэдгийнхээ ачаар ихээхэн чадвар, мэдлэг шаардагдах чиглэлийн мэргэжил эзэмшиж 110-120 хэмжээнд хүрсэн өндөр IQ-тай группт багтаж чаддаг. Станфордын их сургуулийн судлаач Санфорд Доренбуш 10 мянга гаруй ахлах сургуулийн хүүхдүүдийг судлахад ази хүүхдүүд бусад хүүхдүүдээс дунджаар 40 хувиар илүү цагийг гэрийн даалгаварт зарцуулдаг гэж гарчээ. Тэрээр ихэнх Америк эцэг эхчүүд хүүхдийн сул чиглэлийг хүлээн зөвшөөрч давуу тал дээр нь төвлөрөхөд анхаардаг бол ази эцэг эхчүүд хүүхэд нь ямар нэг хичээлд сулхан байгаа бол хичээлэлт давталтаа нэмэгдүүлдэг нь ямар ч хүүхэд зохих нь хичээл зүтгэлийг гаргаснаар хичээл номондоо сайн байх боломжтой гэж үздэгт байдаг гэжээ. Ийнхүү хүүхэд хичээл номондоо ихээхэн цагийг зарцуулах тутам “урсгал” (flow) гэж нэрлэгдэх нөхцөл үрүү оюун ухаан, сэтгэлээ аваачиж хийж байгаа зүйлийнх нь үр дүн, ур чадвар нь сайжирдагтай холбоотой. Энэ нь хийж байгаа зүйлдээ бүрэн анхаарлаа шилжүүлж, оюун ухаан нь тэр чигээрээ хийж байгаа зүйлдээ уусан орж, цаг хугацаа, орон зайг умартан, сэтгэл, сэтгэмж бүрэн хэмжээгээр урсах бүтээлч цаг бөгөөд хүнд хамгийн сайн үр бүтээлүүдийг гаргах боломжийг өгдөг[4]. Урсгал түвшинд орж чадах чадвар нь сэтгэлийн чадварын дээд цэг бөгөөд хэд хэдэн аргаар үүнд орж болно гэж үздэгийн нэг нь өөртөө өндөр сахилга батыг баримталж, хийж буй зүйлдээ анхаарлаа маш ихээр төвлөрүүлэх явдал юм. Нөгөө нь хүн өөрийн сайн чаддаг зүйлд өөрт нь өндөр шаардлага тавигдсан үед урсгал уруу амархан ордог. Хэт бага шаардлагатай бол уйддаг, хэт өндөр шаардлага тавигдвал тэвддэг тул энэ 2 бүсийн дунд “урсгал” нь оршдог аж.

Хэрэв сурагчид “урсгал” уруу орж чадаж байвал хичээл номондоо сайн байна гэсэн үг байх нь. Ахлах ангийн сурагчид дээр хийсэн судалгаагаар сайн сурдаг хүүхдүүд хичээлээ хийж байгаа цагийн 40 хувьд нь “урсгал”-д орсон байжээ. Гэтэл тааруухан сурдаг хүүхдүүдийн хичээл хийсэн цагийнхаа зөвхөн 16 хувьд “урсгалд” орж чаджээ. Тэд сурахдаа биш өөр зүйлд цагаа зарцуулж байсан нь ирээдүйд тааламжтай болох үйлдлийг хийхгүй буюу бага хийснээс “урсгалд” орох боломжийг олгох чадвараа багасгасан гэсэн үг юм.

2016 онд American Academy of Pediatrics дэлгэцний их хэрэглээ нь хүүхдэд таргалалт, нойрны дутагдал, хэл ярианы болон танин мэдэхүйн хоцрогдолд хүргэж байгааг анхааруулсан байгаа. Энэчлэн хүүхдийн эрүүл мэнд, оюун санаа, дээр нь хичээл номоо хийх цагийг нь багасгаж, үүний дүнд сурах чадвараа сайжруулах, хичээл номондоо дуртай болох, эрмэлзлээ нэмэгдүүлэх боломжийг нь багасгаж, сурлаганд муугаар нөлөөлдөг нь дээрх санал асуулгын дүн болон Грит сургалтын төвийн сурагчид дээр хийсэн ажиглалт харуулж байгаа юм. Тухайлбал, хэрэв Грит төвийн сургалтанд хамрагдагч сурагч гэрийн даалгавраа дутуу, чанаргүй, эсвэл огт хийхгүй байх, хичээлийн цагаар анхаарлаа төвлөрүүлж чадахгүй байх зэргээр хичээлдээ тавих анхаарал нь огцом өөрчлдөгдөх үед эцэг эхтэй уулзаж ярилцах үед аав ээжийнх нь ажил, болон амьдралын асуудлаас болж хараа хяналтаа сулруулсан, эсвэл шинээр компьютер тоглоом, гар утас авч өгсөн зэргээс үүдэлтэйгээр сүүлийн үед компьютер ихээр тоглож, видео үзэж байгаагаас үүдэлтэй байдаг. Түүнчлэн багшийн зүгээс хичээлд ирэхийн өмнө дэлгэц харж электрон сарниулалтанд орж байгаад ирсэн хүүхдийн анхаарлыг буцааж төвлөрүүлэхэд дэлгэц хараагүй ирсэн хүүхдийнхээс илүүтэй төвөгтэй, хичээл зүтгэл шаардлагатай болдог.

2. Эцэг эхийн хүлээлт шаардлага

Санал асуулгаар сурах эрмэлзэл өндөртэй сурагчдын эцэг эхчүүд хүүхдүүдийн сурах хүсэл эрмэлзэлд эцэг эхийн зүгээс тавих шаардлага чухал нөлөө үзүүлснийг, сурах эрмэлзэл султай хүүхдүүдийнх өөрсдийн зүгээс тавих шаардлага хүлээлт сул байсан нь хүүхдэд эрмэлзлэлд сөрөг нөлөө үзүүлсэн гэж үзсэн байгаа (Зураг 10, 13, 15, 16) нь эцэг эхийн хүлээлт, шаардлага нь эерэг түлхэлт болж ази хүүхдийн амьдралд чухал нөлөөтэйг баталсан олон судалгаа, шинжилгээ дүнд дөхөж очиж байгаа юм.

Этник групп дотор хүүхдүүд ямар зүйлээс сурах мэдлэг үрүү тэмүүлэх эрмэлзлээ илүүтэй авдаг талаарх олон судалгааны артиклууд хэвлэгдсэн байдаг. Жишээ нь африк гаралтай америк хүүхдүүд магтаал урамшууллаас, латин америк хүүхдүүд гэр бүлийн бахархал зэргээс урам авдаг бол сурах хүсэл тэмүүлэл хамгийн ихтэй гэж тооцогддог ази хүүхдүүдийн хувьд аав ээжийн хүлээлт, найдалт, баримтлах чигээс шууд хамаардаг гэж үздэг. Тухайлбал элдэв ахуйн бэрхшээл, нийгмийн гадархуулалт зэргийг давж гарах арга зам бол сайн боловсрол эзэмших явдал гэж бүрэн итгэдэг, боловсролд тавьсан аливаа зорилт нь хүүхдийн зөвхөн чадвараас хамаарахгүй, хичээл зүтгэлээр хүрэх боломжтой гэж үздэг учраас аль болох ихээхэн боловсролыг эзэмшихийг хүүхдээсээ шаарддаг^{^[5]}, Hao and Bonstead-Bruns (1998) судалгаанд^{^[6]} мөн л эцэг эхийн хүлээлт найдалт, мөн хүүхдүүдийн өөрсдөдөө тавьсан шаардлага нь тэднийг урт хугацаанд сурах мэдэх хүсэл тэмүүлэлтэй болгодог, Ази, Латин гаралтай америкчууд "сайн дураараа ирсэн цагаачид" тул хичээл зүтгэл амжилт хоёр холбоотой гэж өөдрөгөөр үздэг гэжээ. Дээр нь хүний тархи аливаа шийдлийн эхний өгөгдлийг өөрчлөхийг хичээдэггүй, залхуурдаг ч бас нөлөөлдөг^{^[7]} байж болох юм. Өөрөөр хэлбэл ахлах сургуульд төгсөөд шууд коллежид орно гэдэг аав ээжийн суулгаж өгсөн өгөгдлийг "залхуураад" өөрчилж өөр төлөвлөгөө гаргахгүй явчихна гэсэн үг юм.

Яагаад эцэг эхийн хүлээлт ингэж ази хүүхдийн сурах эрмэлзэлд нөлөөлдөг вэ? Даниал Голмен[8]“Сэтгэлийн Чадамж” номондоо үргэлж ингэчих вий, тэгчих вий гэж хэт санаа зовж зовсон байдал, бодол нь оюун санааг бүрхэгдүүлж нөхцөл байдлыг зөвөөр дүгнэх, анхаарлыг төвлөрүүлэх, зөв сонголт хийхэд саад учруулдаг. Харин өөрийн сэтгэл санаагаа удирдаж чаддаг хүмүүс санаа зовнилоо ашиглаж өөрийгөө эрчимжүүлж тест, шалгалт гэхчилэн санаа зовсон зүйлдээ амжилт гаргаж чаддаг гэжээ. Сэтгэл судлалын сонгодог ном сурах бичигт сэтгэл зовнил, аливаа зүйлийн гүйцэтгэлийн хооронд урвуугаа харсан “U” хамааралтай гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл урвуу “юү” үсгийн орой дээр сэтгэл зовнил, гүйцэтгэл 2 хамгийн оптимал буюу хамгийн тохиромжтой нийцэлд байна гэсэн үг бол эхний өгсүүр хэсэгт бол санаа зовнил хэт бага байснаас хангалттай хэмжээнд түлхэц өгөхгүй байгаа бол, урвуу хэсэгт хэт их санаа зоволт нь сайнаар гүйцэтгэх чадварыг үгүй хийж эхэлсэн гэсэн үг байх нь. Нөгөө талаас сэтгэл санаа сайхан байх үед уян хатан, нарийвчлан сэтгэх бодох чадвар нэмэгдэж аливаа асуудлыг шийдлийг илүүтэй амар олдог. Тэгээд ч сэтгэл санаа эерэг үедээ хүн зоригтой, өөрийгөө түлхсэн шийдвэрүүдийг гаргадаг нь үнэн билээ. Канзасын их сургуулийн Снэйдар хэмээх профессорын судалгаагаар оюуны ойролцоо чадавхтай оюутнуудын дүн нь тэдний итгэл найдвар нь аль зэрэг байгаагаас хамаарч ялгагдаж байсан ба итгэл найдвар өндөртэй оюутнууд өөрсдөдөө өндөр зорилтыг тавьж, түүндээ хүрэхийн тулд яаж ажиллаж хичээх ёстойгоо мэддэг байжээ. Тэрээр итгэл найдварыг “өөртөө тавьсан ямар нэгэн хүсэл зорилго, түүнийг биелүүлэх өөрийн чадвартаа итгэх” гэж тодорхойлжээ. Итгэл найдварын адилаар “Оптимизм” гэдэг нь саад бэрхшээлээс үл хамааран бүх юм зүйл гайгүй болно гэсэн хүлээлт юм. Үнэхээр оптимист буюу юмыг гэгээлгээр хардаг хүмүүс ерөнхийдөө сэтгэлийн зовнил, уналтанд бага автагдаж амьдрал дахь зорилгодоо эвийг нь олоод хүрэх гэж тэмүүлдэг билээ. Хүн итгэл найдвартай байх, юмыг өөдрөгөөр харах чадваруудыг нийлүүлээд self-efficacy буюу амьдралд аливаа асуудал бэрхшээл тулгарахад хүн өөрөө хичээвэл шийдэж чадна гэсэн итгэлийг хэлэх ба хэдийгээр энэхүү итгэл нь хүнд өөр өөр байх ч хүнд суулгах боломжтой гэж үздэг. Хэрэв хүнд энэхүү итгэл үнэмшил байвал алдаж оносон нь ч буцаад босох чадвартай, тухайн асуудлыг шийдэхдээ яаж буруу тийшээ эргэчихвол гэж санаа зовохын оронд харин асуудал тулгарвал яаж шийдвэрлэх вэ гэдэг өнцгөөс хардаг гэж Станфордын проффессор Албэрт Бандура бичжээ. Учир нь хүний чадварын хэмжээ нь өөрчлөгдөх хэмжигдэхүүүн бөгөөд хүнээс гарах чадварын хэмжээнд олон зүйл, түүний дотор хүний өөртөө итгэх итгэл нь чухал нөлөөллийг үзүүлдэг аж. Тэгэхээр урам зориг, тааламжтай байдлаас үүссэн сэтгэл хөдлөл, тохирох хэмжээний сэтгэл санааны зоволт нь биднийг амжилт уруу түлхэх чадвартай аж. Иймээс эцэг эх хүүхдэд эрдэм номондоо амжилт гаргана гэж шаардлага, хүлээлтийг үүсгэснээр нэгд хүүхдэд зохих хэмжээнд сэтгэл санааны зовнил, санаа зоволтыг үүсгэж хүүхдэд оптимал үр дүн гаргахад түлхэж өгдөг, хоёрт хичээж, зүтгэвэл хэн ч сайн сайхан зүйлд хүрэх боломжтой гэсэн өөдрөг үзэл, итгэл найдвар өгсөнөөр хүүхдийн ирээдүйн ажил, амьдралд нь томоохон нөлөөлөл авчирдаг чухал сэтгэлийн чадамжийг суулгаж өгөхийн хамт хүүхэд үүндээ дөрөөлөөд чадвараа сайжруулаад явдаг байх нь.

Миний өөрийн хүүхдүүд болон шавь нар дээрээ хийсэн ажиглалт, туршлагаас харахад хүүхэд эцэг эхийн зүгээс заавар, чиглүүлэлт хүлээж байдаг тул эцэг эх нь өмнө нь тодорхой ойлгомжтой шаардлага, хүлээлтээ илэрхийлж байгаагүй хүүхдэд хэмжиж болохуйц шаардлага хүлээлтийг тавьсан тохиолдолд хүүхдийн дүн болон сурах хүсэл эрмэлзэл нь огцом нэмэгддэг. Доор графикааар төрөлхийн хүсэл эрмэлзэл багатай өөрийн хүүхдүүд дээрээ амаар болон үйлдлээр өндөр шаардлага, хүлээлт тавьж эхэлсэний дараа сурлага, тестийн оноо огцом сайжирсныг хоёр бага хүүгийн математикийн тестийн онооны үзүүлэлтийн сайжралтыг жишээ болгож Зураг 21, 22 дээр харуулав.

T1, T2-ийн 3 жилийн CAASPP математикийн тестийн оноог стандарт түвшингийн дээд, доод оноотой харьцуулсан байдал

Зураг 21 Зураг 22

3. Эцэг эхийн зүгээс хүүхдийн боловсрол, хүмүүжилд зарцуулах цаг, анхаарал

Доор Зураг 23-р дээр судалгаанд оролцогч эцэг эхчүүд хүүхдийн суралцах процест оролцох оролцоогоор өөрсдөө хэрхэн үнэлснийг суралцах эрмэлзэл сайтай, султай гэж гэж үнэлэгдсэн хүүхдүүд дээр харьцуулж харуулав. Үүнд 1 маш бага оролцдог, 5 маш сайн оролцдог гэсэн үнэлгээ бөгөөд сурах хүсэл эрмэлзэл сайтай хүүхдүүдийн 66 хувь дээр эцэг эхчүүд оролцоогоо 4-5 хувиар үнэлсэн бол эрмэлзэл султай гэж үнэлэгдсэн хүүхдүүд дээр зөвхөн 16 хувь нь өөрсдийг хүүхдийн сурах процесст идэвхтэй гэж үнэлжээ. Энэ нь эцэг эхийн зүгээс хүүхдийн хичээл ном, амьдралд анхаарч, оролцсоноор хүүхдийн амьдралд ямар их хувь нэмрийг оруулдгийг харуулж байна. Эцэг эхчүүд санаа тавиад оролцох тусам хүүхдүүд улам урам зориг төрж, хичээж, зүтгэдэг. Миний ажиглалтаар хүүхдийн хичээл сурлагын амжилт гэрээс эхэлдэг, үүнд эцэг эх чухал үүрэгтэйг ойлгодоггүй, хуучин системд амьдарч байсан өөрсдийн эцэг эхчүүдийн адилаар боловсролын системд даатгаж орхидог монгол эцэг эхчүүд олон. Энэ нь шинэ цагаачдын адилаар олонх монгол эцэг эхчүүд маань ихэнх хоёулаа бүтэн цагаар биеийн хүч хөдөлмөр шаардсан ажил хийдэг, ажлын цагтаа өөрийн дураар тохируулах боломж хомстой байдагтай ч холбоотой ч сул талаа багасгах арга хэмжээ авалгүй цаг алдсанаас хүүхэд хохирч дуусах нь ихээр ажиглагддаг.

Хүүхдэд үнэхээр түүний хажууд байж хянаж, хичээл ном, сахилга батад нь туслах, ойлгох, мэдэх зүйлээ асуух, чиглүүлэх, найдах хүн зайлшгүй хэрэгтэй тул үүнд зориулж эцэг эхчүүд сонголтуудыг хийхээс өөр аргагүй. Торгон мэдрэмж, олон ажлыг зэрэг амжуулдаг, төлөвлөгөөг нарийвчлан хэрэгжүүлэх чадварынхаа ачаар эхчүүд голчлон хүүхдийн хичээл номд оролцох нь хүүхдэд илүү үр дүнтэй тусдаг нь ажиглагддаг. Иймээс ч эцэг эхийн боловсрол, түүнийг үнэлэх үнэлгээ, ялангуяа эхчүүдийн боловсролыг хэр зэрэг эрхэм болгож байгаа нь хүүхдийн сургуулийн насандаа гол зорилго болгон сонгож цагаа зарцуулах зүйл, хүсэл эрмэлзэл, цаашилбал амьдралын сонголтонд нь нөлөөлдгийг монгол гэр бүлүүд, хүүхдүүд дээр олон жилийн ажиглалтаар харсан билээ.

Зураг 23 Зураг 24

Хятад, энэтхэг эцэг эхчүүдийн туршлагаас харахад тэд хичээл зүтгэл, уйгагүй хөдөлмөрлөх зан чанарыг өөрсдөө үлгэрлэхийн хамт хүүхдийг сургуульд орохоос өмнө ихээхэн цаг, нөөц боломжуудыг хүүхдүүд зарцуулж, ялангуяа математикийг их бага хэмжээгээр голлон давтуулж бэлдүүлж эхэлдэг нь эдгээр хүүхдүүдэд сургуульд орохдоо үеийнхээ хүүхдүүдээс илүүтэй хичээлдээ сайн байх боломжийг өгдөг. Учир нь миний олон жилийн ажиглалт, туршлагаас үзэхэд математикийн хичээлийг зааж байгаа арга барил, багш нарын чадвар бол Америкийн боловсролын системийн сул тал бөгөөд бага сургуулийн 4,5-р ангиас, дунд сургуулиас эхлэн америк хүүхдүүдийн математикийн хичээлд өөртөө итгэх итгэл нь алдагдлаж эхэлдэг. Тоо баримтаас харахад Америкийн ахлах сургууль төгсөгчдийн дөнгөж 25% нь математик проргаммаа бүрэн эзэмшсэн үзүүлэлтээр төгсдөг, улс орны эдийн засгийн ирээдүйн өрсөлдөх чадварын хэмжүүр гэж үздэг, 3 жил тутамд дэлхийн улс орнуудын 15 настангуудаас математик, унших, шинжлэх ухааны чиглэлээр авдаг PISA буюу Program for International Student Assessment тестийн 2008 онд үзүүлэлтээр 79 орон дотроос Америкийн сурагчид тоогоор 30-д жагссан байх жишээтэй. Үнэхээр хүүхэд сургууль дээрээ хамгийн хэцүү хичээлд тооцдог математиктаа бусад хүүхдүүдээс илүү сайн байвал өөртөө улам итгэлтэй болж улмаар сурах хүсэл эрмэлзэл нь сайжирдаг. Энэ нь явуулсан санал асуулгын дүнтэй ч нийцэж байгаа юм. Санал асуулгаас харахад (Зураг 24) сурах эрмэлзэл сайтай хүүхдүүдийн 90-ээс дээш хувь нь тооны хичээлд дуртай гэж сонгосон бол султай хүүхдүүдийн дөнгөж 40 гаруй хувь нь тооны хичээлд дуртай гэж сонгожээ. Иймд дээрх эцэг эхчүүдийн адилаар сургуульд орохын өмнөөс эхлээд 11-р анги хүртэл нь боломжтой эцэг эхчүүд математикийн хичээлийг илүү цагаар хүүхдэдээ зааж туслах, хийлгэх эсвэл тусгайлсан математикийн хичээл, сургалтанд явуулах нь зүйтэй.

Түүнчлэн хүний зорилгодоо зохицуулж сэтгэл санаагаа хянах чадвар анхаарлаа төвлөрүүлэх, өөрийгөө түлхэж зоригжуулж, зоригжуулж сурах, бүтээлч сэтгэхэд чухал үүрэгтэй[9] . Хүний сэтгэл санааны тархи оюун санааны тархийг дийлж, бодох сэтгэхийг боогдуулах чадалтай тул сэтгэл санааагаар унасан, уурласан, хэт санаа зовсон тохиолдолд хүн мэдээллийг үр ашигтайгаар хүлээн авах, ашиглах чадваргүй буюу сурах чадваргүй болчихдог. Нөгөө талаас эерэг сэдэлжүүлэлт буюу урам зориг, өөртөө итгэлтэй байдал нь амжилтыг нэмэгдүүлдэг байна. Тэгэхээр хүүхдийн сэтгэл санаа нь тэднийг сэтгэн бодох, төлөвлөх, холын зорилтонд хүрэх дадлага практисийг хийхэд нь тэднийг түлхэх, асуудал бэрхшээлийг шийдэх гэхчилэн чадваруудаа нэмэгдүүлэх эсвэл сааруулахад оролцдог, тодруулж хэлбэл энэ нь дотоод оюуны чадвараа ашиглах чадамжийн хязгаарыг тогтоож өгдөг байна. Өөрөөр хэлбэл авьяас чадварын удирдамж (master aptitude), түүний дотор сэтгэл санаагаа хянан удирдах чадвар нь бусад чадваруудыг нэмэгдүүлэх эсвэл саад болох замаар хүний амьдралд хүчтэй нөлөө үзүүлдэг тул эцэг эхчүүд хүүхэдтэй өнгөрүүлэх цагтаа хүүхдэд энэхүү хэрэгцээт чадварыг суулгахад анхаарах нь зайлшгүй шаардлагатай болно. Олон төрлийн амжилтын эх үүсвэр болдог хүслээ барих тэвчих（gratification）, түргэн зангаа дарж сурах зэрэг сэтгэл санаагаа удирдах чадварыг хүүхдэд багаас суулгах дээр ажиллах нь зөв. Энэхүү сэтгэл санаагаа удирдах чадварыг эзэмшсэн хүмүүс ямар ч зүйлийг өндөр үр ашиг, дүнтэйгээр хийж, бүтээж, шийдвэрлэж чаддаг билээ. Энэ чадварын ач холбогдлыг 1960 онд Станфордын их сургуулийн проффессор Валтер Мичэлийн Маршмоллоу тест гээд алдарт тест дүн сайн харуулдаг. Үүнд 4 настай хүүхдүүдийн өмнө маршмоллоу тавиад 15-20 минут хүлээвэл 2, үгүй бол 1 маршмоллоу өгнө гэхэд зарим нь нөгөө хүнийг хэлж дуусаагүй байхад л шахуу шүүрээд идсэн бол зарим нь 2-ыг идэхийн тулд хэвтэй, нүдээ аньж, унтах гэж оролдож, гар хуруугаараа тоглож тэвчиж хүлээж чаджээ. Судалгаанд оролцсон эдгээр хүүхдүүдийг 12-14 жилийн дараа судлахад гарсан үр дүн нь тун сонирхолтой. 4 хөн насандаа тухайн нөхцөл байдлыг дүгнэж үзээд хүлээж тэвчвэл илүүтэй үр дүнд хүрэхийг олж хараад өөрийн хүслээс анхаарлаа салгаж сатааруулж чадсан хүүхдүүд өвсөр насанд нь судлахад тэд илүүтэй нийгмийн чадвар нь сайн: хувь хүний өөрийгөө аваад явах чадвар сайтай, амьдралд гарах бэрхшээл саад, стресс, бухимдлыг даваад гарах чадвартай, илүүтэй өөртөө итгэлтэй, найдвартай, санаачлага гаргаж, прожектийг зоригтой эхэлдэг, хамгийн гол нь олон жил өнгөрсөн нь ч зорилгынхрр төлөө хүслээ барьж хэвээр байжээ. Харин тэвчилггүй идсэн хэдэд дээрх зан чанарууд багатай, сэтгэл санааны хувьд амархан гутрамтгай, сэтгэл санаа нь ханамжгүй, бусдад амархан атаархдаг, хурц зантай, амархан уурладаг, маргаан, зодоонд орох магадлалтай гэжээ. Мөн л нөгөө тэвчээр муутай зан нь хэвээр байжээ. Дахин тэднийг ахлах сургууль төгсөх үед нь судлахад эцэг эхчүүдийн дүгнэлтээр хүлээх тэвчээртэй хүүхдүүд сурах чадвар сайтай, санаагаа үгээр сайн илэрхийлдэг, анхаарлаа төвлөрүүлж чаддаг, төлөвлөгөө гаргаж түүнийгээ дагах чадвартай, сурах хүсэл эрэмэлзэлтэй гэжээ. Тэд SAT тест дээрээ хүлээж чаддаггүй гуравны нэгийгээ бодвол дунджаар 210 оноо илүү авсан байжээ. Энэхүү проффессорын үзэж байгаагаар зорилгоо гол болгож хүслээ барих чадвар нь өөрийн сэтгэл санааг хянах чадварын гол хэсэг гэсэн ба үнэхээр бизнес босгох, алгебрын бодлогын хариуг гаргах гэж ноцолдох, эсвэл спортын тэмцээнд бэлтгэх зэрэгт өөрийн хүслээ барьж зорилгондоо зүтгэх чадвар чухал үүрэгтэй нь ойлгомжтой юм. Ингэхээр хүсэл сонирхлоо болон түргэн зангаа тэвчин барих сэтгэл санаагаа удирдах чадвар нь хүүхэд өөрийн бодол санаагаа хянаж өөдрөгөөр бодож итгэх, үр ашигтай ажиллахын тулд өөрийгөө “урсгалд” оруулах замыг хайх, эрмэлзэл буюу өөрийгөө зүтгэх, бэрхшээл саадын үед дахин дахин оролдох урам зоригоор эрчимжүүлэх зэрэг авьяас чадварын удирдамжийн бусад чадварыг эзэмших урьтал нөхцөл гэж үзэж болно.

Эцэг эхийн оролцоо, туслалцаа, хяналт нэмэгдсэнээр хүүхдийн хичээл ном, даалгавартаа зарцуулах цаг нь нэмэгдэж хичээл зүтгэл нь сайжрах ба үүний хамтаар математикийн хичээлийг илүүтэй нэмэлт цагаар хичээллүүлж байх нь хүүхдийн хүсэл эрмэлзлийг нэмэгдүүлэх нэг хөшүүрэг болно.

4. Сургууль орчны сонголт

Америкт хүүхдийн ирээдүйг зип код нь тодорхойлдог гэдэг нь тухайн районы сургуултийн чанар, тээврийн хэрэгсэл, нөөц бололцоо, эрүүл мэднийн үйлчилгээ, хоол унд, ажлын байрны хүрэлцээ зэрэг нь муж, хот, нутаг дэвсгэр бүрт өөр өөр байдгаас үүдэлтэй билээ.

Learning Policy Institute байгууллагын 2019 онд 400 гаруй сургууль дистрикт дээр хийсэн судалгаагаар^{^[10]} өмнө хийгдсэн олон судалгааны дүнтэй адилаар гэр орны нөхцөл байдал, аав ээжийн боловсрол зэрэг бусад нөхцөлүүдээс илүүтэйгээр багш нарын чадвар, туршлага нь хүүхдүүдийн сурлагын үзүүлэлтэнд хамгийн ихээр нөлөөлдөг гэж гарчээ.

Тааруухан районд ажиллах багш олдоггүйгээс багшлах үзүүлэлтийг хангаагүй хүмүүсийг ажилд авах нь олонтой тул ийм багш нараар хичээл заалгах нь хүүхдийн сурлага, сурах хүсэл эрмэлзэлд муугаар нөлөөлнө. Жишээ нь манай сургалтанд хамрагдагч охины сургуульд хичээл заах багш олдоогүйгээс түүний ангид бүтэн жил, нэг шавийн сургуульд зодоон цохион их гардгаас сахилга бат, дүрэм танилцуулсаар хичээлийн шинэ жилийн эхний 2 сар математикийн хичээл ороогүй байх жишээтэй. Өдөр бүр үзэх ёстой хичээлийг бүрэн хэмжээгээр орхигдуулахад хүүхдийн сурлагад, цаашилбал ирээдүйд хэрхэн муугаар нөлөөлөх нь ойлгомжтой. Түүнчлэн эцэг эхийн хүлээлт, шаардлагын адилаар багш нар хүүхдэд өндөр шаардлага, хүлээлтийг тавих үед хүүхдүүд түүнд хүрэхийн тулд зүтгэдэг.

Эдгээрээс гадна зарим сургуульд суралцагч хүүхдүүдийн нөлөөлөл хүүхдийн эрмэлзэлд шууд нөлөөлдөг. Сайн сургууль гэж тооцогддог сургуульд ирээдүйн өндөр зорилготой, хичээл зүтгэлтэй, тэвчээртэй, шургуу хөдөлмөрлөдөг хүүхдүүд олонх байдгаас хүүхдэд хамгин сайн нөлөөллийг үзүүлдэг. Иймээс ч хүүхдийг grit буюу бууж өгдөггүй, тэвчээртэй занд сургах аргын нэгд тэвчээр ихтэй хүмүүс дунд оруулах явдал гэж үздэг^{^[11]}.

Санал асуулгаас харахад хэдийгээр нийт дүнгээр эцэг эхчүүд хүүхдэд сургуулийг сонгож харуулдаг нь харагдаж байгаа ч (Зураг 25) хүүхдүүдийн сурах эрмэлзэлд 1-3 оноо өгсөн эцэг эхчүүдийн хувьд бараг тал хувь нь хүүхдэд тохирох сургуулийг сонгож оруулаагүй бол 4-5 оноо өгсөн эцэг эхчүүдийн хувьд бараг ¾ хувь нь сонгож хүүхдээ элсүүлсэн нь ажиглагдаж байна (Зураг 26). Сайн сургуулийн ая холбогдлыг харуулсан энэ тоо нь миний ажиглалт болон өмнө ази америкчууд дээр хийгдсэн судалгааны дүнтэй нийцэж байна. Ази америкчуудын хувьд боловсрол маш чухал зүйл гэж үздэг учраас хүүхдүүддээ хамгийн сайн сургуульд оруулахын тулд бүхнийг хийдэг^{^[12]}. Үүний дүнд ч нийгэм эдийн засгийн хувьд амжилтанд хүрдэг. U.S. Census Bureau-ийн тоо баримтаас харахад бусад үндэстэй, цагаануудыг бодвол ази америкчууд илүү олон тоогоор коллеж төгсдөг, Ph. D болон мэргэжлийн өндөр зэрэг авдаг, гэрийн дундаж орлого илүүтэй, өндөр албан тушаалд ажилладаг гэжээ^{^[13]}. Өндөр боловсролтой амжилттай эцэг эхчүүд хүүхдээ өндөр боловсрол эзэмшүүлэхэд түлхэж урамшуулдаг гэж үзжээ.

Зураг 25 Зураг 26

Доорх Зураг 24, 25 дээр Грит сургалтын төвд тасралтгүй 2 жил суралцаж байгаа 6 хүүхэдтэй групп, 3 жил тастралтгүй суралцаж байгаа 3 хүүхдүүдийн группуудын жилийн эцсийн математикийн тестийн дүн хэрхэн сайжирсныг мужийн дундаж онооноос ялгарах зөрүүгээр жагсааж харуулав. Эдгээр 6 сурагч гэр бүлийн өөр өөр нөхцөл байдлаас гаралтай ба 4 нь өөр хот, 1 нь монголоос ирж суурьшаад удаагүй, 3-ийнх нь хэлний болон бусад бэрхшээлээс үүдэж сургалгын үзүүлэлт муу эсвэл хангалтгүй, 3 нь 7, 3 нь 6-р ангийн сурагчид анх групп болж суралцаж эхэлсэн байна. Өнгөрсөн 2 жилийн хугацаанд 7 хоногт хичээлээсээ гадуур 2 цагийн математикийн хичээл заахын хамт 3-ийнх нь сургуулийг нь солиулж сайн сургуульд оруулсан, миний зүгээс болон эцэг эхийн зүгээс А сурах шаардлагыг тавьж эхэлсэн, электрон хэрэглээг хасч, бууруулсны дүнд жилийн эцсийн тестийн оноо стандартаас доош, стандарт түвшинд байсан нь сайжирч бүгд стандартаас дээш түвшинд шилжсэн ба 8-р ангийн төгсөх 3 маань ахлах сургуульдаа авьяаслаг хүүхдийн IB программтай ангид суралцах захиагаа сая хүлээж авсан байгаа билээ. Дээрхээс гадна хүүхэд бүрийн онцлог зан чанарыг харгалзан үзэж өөрийн гаргасан алдааг тэдэнд сургамж болгож хүргэх, санаа зоволт төрүүлэх үүднээс “хэрэв чи сайн сурахгүй, сайн сургуульд орж чадахгүй бол юу болох вэ, хэн хэн сэтгэлээр унах бол, хэнд муухай байх бол, эсвэл тааламжтай байдлыг төсөөлүүлж хүслийг нэмэгдүүлэх тулд чи хичээл номдоо шамдаж сайн сургуульд орсноор ямар боломжууд чиний өмнө нээгдэх бол, чиний амьдралд юу өөрчлөгдөх вэ, ямар төрлийн хүмүүстэй танилцах бол, ямар цалин, орлого олох бол гэхчилэн асуултуудыг тавих, хүүхдүүдэд өндөр шаардлага, хүлээлт тавихын хамт тэдэнтэй энгийн дотно харилцаа холбоог үүсгэх, тэдний аав ээжийгээ баярлуулах, өндөр цалин авах, эмч болно гэх мэтчилэн хүсэл сонирхол дээр нь дөрөөлж сурах тэмүүллийг нь бадраахыг хичээж ирсэн нь сурагчдын сурлагын үзүүлэлтэнд нөлөөлснийг дурдах шаардлагатай.

‘Grit math’ сурагчдын CAASPP математикийн тестийн оноонууд

мужийн дундаж онооны хоорондын зөрүү

Зураг 27 Зураг 28

ТАВ. ДҮГНЭЛТ

Үе үеийн шинээр ирсэн цагаачдад төрсөн иргэдийнхээс илүүтэй хүсэл тэмүүлэл, хичээл зүтгэл байдгийн адилаар америк дахь монгол эцэг эхчүүд хүүхдээ нийгэмдээ хөл нийлүүлэн зохицсон, өөрийн потенциалаа нээх боломжийг олгох боловсрол мэдлэгийг эзэмшээсэй гэсэн хүсэл мөрөөдөлтэй явдаг. Тэд хүүхдийг эрдэм номд шамдахад түлхдэг монголоос авчирсан арга барилаа аав ээжээ ихээхэн хүндэлж, баярлуулахыг хүсдэг том хүүхдүүд дээрээ амжилттай хэрэглэж чаддаг ч энд төрсөн болон багадаа ирсэн хүүхдүүдэд нөлөөлөхгүй үед юу хийхээ мэдэхгүй мухарддаг. Ийм нэгэн эхийн хувьд, дээр нь амьдралын тавилангаар учирсан монгол болон бусад америкийн үндэстэн хүүхдүүд, эцэг эхчүүд дээр ажиглалтыг хийж, шинжлэх ухааны судалгаануудыг шүүн судалж монгол хүүхдийг өөрийгөө дээд зэргээр дайчилж өөрийн хүсэл тэмүүллээр эрдэм номд зүтгэдэг хүүхэд яаж болгох вэ эрж хайсны дүнд тодорхой хэмжээний гарцыг олж харснаа монгол эцэг эхчүүд дунд хийсэн судалгаагаар баталгаажуулан хүргэж байна. Төрөлхийн сурах хүсэл тэмүүлэлгүй төрсөн бол америкийн монгол хүүхдүүдийн дэлгэцийн хэрэглээг нь багасгаж, сайн сургуульд оруулах замаар хүүхдийн суралцах нөхцөл орчныг сайжруулах, эцэг эхээс хүүхдэд тавих шаардлага, хүлээлтээ өндөр байлгаж, хүүхдийн сурах процесст аль болох эртнээс идэвхтэй оролцсоноор сурах чиглэл, зорилго нь тодорхой болж, дэмжлэг туслалцааг найдвартай санаа тавьдаг томчуудаасаа авснаар угийн эцэг эх, ахмадаа хүндлэх уламжлалт монгол гэр бүлийн хүүхэд өөрөө өөрийгөө дайчилдаг сурах хүсэл тэмүүллийн суурьтай болно гэж үзэж байна. Үүнд бид нэг талаас эцэг эх, багш, эрдэм мэдлэгээ дээдлэж хүндэлдэг монгол соёл уламжлал, өндөр боловсрол мэдлэгийнхээ давуу тал, нөгөө талаас унахгүй төлөө болон бүхий нөөц бололцоог алдахгүй хичээж зүтгэдэг эхний цагаач үеийхний давуу талуудаа үр ашигтайгаар ашиглах бололцоотой.

Хүүхэд бүр авьяас чадвар харьцангуй төрдөг ч хүсэл эрмээлзлийг харин хүүхэд бүрт төрүүлэх боломжтой тул монгол эцэг эхчүүдэд дараахь ерөнхий зөвлөмжүүдийг санал болгож байна. Юуны түрүүнд хүүхдийн одоогийн сурлагын үзүүлэлт, чанарыг үнэлж дүгнэж хараад сурлага, хүсэл эрмэлзэл, нөхцөл орчинг хэрхэн сайжруулах вэ, үүний тулд эцэг эхийн зүгээс өдөр бүр болон бага, дунд, ахлах сургуульд гэхчилэн тодорхой хугацаанд хэрэгжүүлэх хүүхдэд болон танай гэр бүлд тохиромжтой зөв шийдлийг олж төлөвлөж хэрэгжүүлээрэй.

Үүнд.:

- Элетроник хэрэглээ нь хүчтэй зуршлыг үүсгэж хүүхэд өөрөө ч хянаж чадалгүй татагддаг тул эцэг эхчүүд л тодорхой хэмжээний хяналт, хугацааг заавал тогтоох ёстой. Эцэг эхчүүдийн амжилттай хэрэгжүүлж байгаа жишээ гэрийн дүрмүүдэд: дунд нь зогсоох боломж муу байдгаас үндэслэж хичээлийн өдрүүдэд компьютер тоглоомыг бүрэн хориглож 7 хоногт 1 өдрөөр зөвхөн амралтын өдрүүдэд тоглуулах, зурагт видео үзэхийн тулд хичээлээ дутуу дулимаг хийх нь их тул хичээлийн өдрүүдэд үзэх эрхийг нь 1-2 цагаас хэтрүүлэхгүй байх, хэрэглээг хянах боломжийг багасгадгаас унтлагын өрөөнд электрон хэрэгсэлгүй байрлуулахгүй байх, орой унтахад нь нийтийн өрөөнд цэцэглэж орхиуулах, 00-ийн өрөөнд электрон хэрэгсэл авч орохыг нь хориглох гэх мэт.

- Ихэнх монгол эцэг эхчүүд үр хүүхдээ сайн сураасай, өндөр боловсрол эзэмшээсэй гэж хүсдгийг нь мэдэж ойлгодог гэж боддог. Гэтэл тийм биш бөгөөд хүүхдэдээ “чи яг ийм сурах ёстой”, “тийм боловсрол эзэмших ёстой” гэсэн хэмжигдэхүйц зорилгыг өмнө тавьж, хүлээлтийг үүсгэх ёстой. Монгол эцэг эхчүүд хүүхэддээ тавих их анхаарал, ажилч хичээл зүтгэл, бууж өгдөггүй чиг шугамаа хүүхэддээ биеэр үлгэрлэдэг бусад ази коммунитигийн групп болох хятад, солонгос, энэтхэг эцэг эхчүүдийн жишигт ядаж дөхсөн хэмжээнд хүүхдэдээ анхаарч, хүлээлт, шаардлагыг тавих хэрэгтэй.

- Эцэг эхчүүд, ялангуяа эхчүүд илүүтэй багаас нь хүүхдийнхээ хичээл номонд нь оролцох, чиглүүлэх, туслах, бүр зав, боломж багатай бол сургуулиас гадуурх сургалтанд, ялангуяа математикийн сургалтанд явуулж өөртөө итгэлтэй байдлыг нь дээшлүүлэх. Түүнчлэн хүүхдүүддээ хамтарч тусалдаг, ажилладаг, амжилттай туршлагатай нэгнээсээ суралцдаг, боловсрол мэдлэгтэй нэгнээрээ хүүхдүүддээ хичээл заалгах баг, бүлэг үүсгэх боломжтой. Хүүхэдтэй цуг байх цагаа хичээл номонд туслах, дэлгэцийн цагийг хянах, биеэр үлгэрлэж, харилцан ярилцах, ойлгох, хэлж ухааруулах зэргээр урам зориг, хүсэл эрмэлзлийг төрүүлэх, сэтгэл санаагаа хянаж удирдах чадвар суулгах зэргээр насан туршийн суралцагч болоход нь тусалж үр бүтээлтэй зарцуулагдах ёстой. Хүүхдэд зарцуулах, хүүхдийн дэргэд байх цагийн хэмжээ чухал ч чанар түүнээс илүүтэй чухал билээ. Бага, багаар чанартай зориулсан цаг хүүхдэд маш их өгөөжийг өгч болно.

- Өөрийн нутаг дэвсгэр хамгийн сайн сургуулийг хайж хүүхдээ оруул, холоос ч гэсэн зөө, эсвэл хажууд нь нүү. Ингэснээр хүүхдээ сурах хүсэл эрмэлзэлтэй зүтгэлтэй хүүхдүүд дотор оруулах ба энэ нь эцэг эх та бүхний ажлыг хөнгөлнө.

ЭХ ҮҮСВЭРҮҮД

[1] Hulbert, Ann (2018). Off the Charts The hidden Lives and lessons of American Child Prodigies, Alfred A. Knopf hardcover, New York, NY

[2] Goleman, Daniel (2006) Sociel Intellingence, Bantam Dell hardcover, New York, NY

[3] Goleman, Daniel (1995) Emotional Intelligence, Bantam Dell hardcover, New York, NY

[4] Martin, David Jerner, Loomis, Kimberly S (2007). Building Teachers: A Constructive Approach to Introducing Education, Wadsworth paperback, Belmont, CA

[5] Дагвадорж, Баярсайхан (2016), Орчин цагийн Монгол хүүхдийн хүмүүжил, Soyombo Printing paperback, Ulaanbaatar, Mongolia.

[6] Hao, L., & Bonstead-Bruns, M. (1998). Parent-child differences in educational expectations and the academic achievement of immigrant and native students. Sociology of Education, 71(3), 175–198

[7] Thaler, Richard H. and Sunstein, Cass R (2008). Nudge, Yale University Press hardcover, New Haven, CT

[8] Gottfried A.E., Gottfried A.W. (2009) Development of Gifted Motivation: Longitudinal Research and Applications. In: Shavinina L.V. (eds) International Handbook on Giftedness. Springer, Dordrecht.

[9] Wang, F. K (2005). Education culture gup: Tugging at a few threads of truth behind the model minority myth. New Orleans, IMDiversity.

https://www.nationalgeographic.com/magazine/2018/09/south-asian-american-stereotype-kondabolu-simpsons/

[1] https://www.facebook.com/bayaraa.dagvadorj/posts/1726305480722078

[2] http://mminfo.mn/news/view/10731

[3] National Geographic, April

[4] Emotional Intelligence, Daniel Goleman

[5] Goyette and Xie, 1999

[6] Hao and Bonstead-Bruns (1998)

[7] Nudge, Richard H. Thaler and Cass R. Sunstein

[8] Emotional Intelligence, Daniel Goleman

[9] Emotional Intelligence, Daniel Goleman

[10] CA’s Positive Outliers: District Beating the Odds, Anna Podolsky

[11] Angela Duckworth, Grit

[12] Wang, 2005

[13] U.S. Census Bureau, 2010a

Хятадын ажиллах хүчний бодлогод Өвөр Монголчууд маань өртлөө

2020-09-23T09:02:00.001-07:00

Хятадын ЗГ-аас уйгарчуудын эсрэг харгис бодлого хэрэгжүүлж номхтгож авсан. Өвөр Монголд сургуульд хэлийг нь хориглосон, Түвдэд он гарснаас хойш хагас сая орчим иргэдийг нь цэргийн зохион байгуулалттай ажил- сургалтын төвүүд үрүү хятадын өнцөг булан бүр үрүү илгээсэн юм байна.

Энэ нь хэдхэн хоногийн өмнө подкастаар сонссон ухаант мэргэний үгтэй нийцэж байгаа юм. Хятадад дотоодын тэмцлээ хурцатгах нь тийм ч ашигтай биш. Энэ бүгд цэвэр эдийн засгийн ашиг сонирхлоос үүдэлтэй. Маш олон хүнээ өвчинд алдсан тул ажиллах хүчээ зузаатгах бодлого гэсэн нь үнэхээр ортой санагдаж байгаа юм.

Учир нь Хятадын хүн амын тоонд “collapse in fertility” хүн амын өсөлтийн нуралт болно гэж эдийн засгийн томоохон судлаач бичиж байсныг өмнө нь бичвэрээрээ дамжуулж байсан. Түүний өгүүлснээр 1975-2010 оны хооронд ажиллах насны (15-64) хүний тоо 2 дахин өссөн нь боловч сүүлийн 25 жилд ажиллах хүчний нөхөлт зохих хэмжээнээсээ доогуур байсаар байна.

2027 оноос Хятадын хүн ам багасч эхлэх ба ажиллах хүчний хэмжээ сүүлийн 5 жил тасралтгүй багасч байгаа, 2040 он гэхэд наад зах нь 100 саяар бага болно гэж тооцоолжээ. Тэр үед 15-аас доош насны хүүхдийн тооноос настайчуудын тоо 2 дахин их болох ба ирэх 25 жилд 135 саяас 325 саяд хүрснээр 1990 онд улсын иргэдийн дундаж нас 25-аас доош байсан бол 48 болно гэжээ. Дэлхий дээр ямар ч улс ийм хурдтайгаар бууралтаж байгаагүй гэнэ.

Мэдээж дээр нь 1979-2015 онд явагдсан нэг хүүхэд бодлогын улмаас эрэгтэйчүүдийн илүүдэлтэй асуудал байгаа.

Тэгэхээр чинь энэ хурдтай эдийн засгийн өсөлтөө хангаж явахын тулд өөрийн авдраа ухаж байгаа хэрэг байх нь. Хөгжилтэй орнууд ажиллах хүчнээ ихэвчлэн цагаачлалаар шийддэг. Цагаачид хэл соёлыг нь бүрэн эзэмшиж тухайн орны иргэдийн хэмжээнд хүртлээ иргэдийг бодвол ямар нэгэн гомдол тавихгүйгээр хамгийн гологдсон ажлуудыг хийж, олон цагаар, урам зоригтой ажилладаг тул хамгийн сайн ажилчид болдог. Хятадын хувьд тэгтээ тэргүй уусгах бодлого нь явагдаж байсан, энэ тэмцлүүдийг өрнүүлэхгүйгээр уусгаж дөнгөх байсан нь тэгж хүлээх хугацаа байхгүй түл хурдавчилсан хэрэг байх нь. Ингээд л хөөрхий өөртөө засах эрх өгсөн, өөрийн соёлтой, тэжээлтэй хэдэн улсынхаа иргэдийг хэл соёлоос нь яаравчлан салгаж, бодох сэтгэх тэмцэх зррилго байхгүй болгож аваад үг дуугүй захирагдаад робот шиг ажиллах ажилчид бэлтгэж авч байгаа хэрэг. Дээр нь эсэргүүцвэл уйгаруудыг яасныг мэдэж байгаа болохоор эсэргүүцэх зүрхгүй болгосон. Үндэстний цөөнхийг олонхын хэл, боловсролыг нь дутуу эзэмшсэнийг далимдуулаад нугдайлгаад явчих нь бизээ. Өөрөөр хэлбэл өвөр монгол ах дүүсийн маань үр хүүхдүүд мал аж ахуйгаасаа салангид хятадуудад дарамтлагдсан ажилчид болох ирээдүй хүлээж байгаа байх нь. Юутай харамсалтай.

12/31/18 Happy New Year! 2019

2020-04-10T17:09:00.000-07:00

Дахиад л нэг жил нисээд өнгөрч байна. Уугуул нутагт маань төдийгүй суугуул нутагт маань төр засаг нь жаахан үймээнтэй, ширүүвтэр гэхдээ оны сүүлээр сайн цагийн эхлэл үзэгдсэн жил болов уу даа.
Гаднах нөхцөл байдлыг үл харгалзан та бүхэн амжилт бүтээл дүүрэн л биз дээ. Миний бие өнгөрсөн жилд хийж бүтээснээ дүгнэж харвал төлөвлөгөөгөө нэг 80%-тай биелүүлсэн болов уу. Бичихээр төлөвлөсөн 2 том прожект маань намайгаа эхлэхийг жил гаруй хүлээж байна. Гэтэл зугаа цэнгэлд дуртай нөхөр яахав жилд ядаж нэг удаа очиж үзээгүй газраа очих төлөвлөгөөгөө давуулан биелүүлж Хавай арлууд, Montana муж хүртэл урт замын аялал хийж, Burning Man фестивальд анх удаа оролцсон нь хамгийн баяр баясгалан авчирсан зүйл байлаа. Төлөвлөж байсан үл хөдлөх хөрөнгийн агентын лицензээ авч монголчуудтайгаа хамтарч ажиллаад эхэлчихлээ. Мөн Грит математикийн сургалт маань 3 дахь жилдээ ажиллаж Бэй Айрээд 2 бүлэг, Сакраментод 2 бүлэг хүүхдүүдэд сард 4 удаа сургуулийн программын тооны хичээлийн цоорхойг бөглөх, мат суурийг нь баталгаажуулахын төлөө өөрийн боловсруулсан программаар сургаж байна. Өмнөх жилийн сургалтанд хамрагдсан хүүхдүүдийн CAASPP тестийн оноог өмнөх оноотой нь харьцуулах дунджаар 100 гаруйгаар нэмэгдсэн байсан нь надад ихээхэх урам зоригийг өгч байгаа билээ. Мөн зун анх удаа 2 ээлжийн мат зуслан ажиллуулсан билээ.
Ажлын хажуугаар нийгэм, нийтийн төлөөх ажлаа орхисонгүй. Хотынхоо сургуулийн насны хүүхдүүдийн ТУС клубын ажиллагааг оны сүүлээр шинэ гишүүдтэйгээр эхлүүлж marijuana тамхины хүүхдүүдэд үзүүлэх хор нөлөөны талаар эцэг эхчүүдэд сэрэмж төрүүлэх, мэдээлэл хүргэх, энэ аяндаа хүүхдүүдийг оролцуулахаар бичсэн жижиг төсөл маань public health institute -ээс санхүүжигдэх болсон билээ. Энэ төслийн хүрээнд клубын хүүхдүүд маань дээрх сэдвээр судалж, мэдсэнийхээ дүнд хүүхэд багачууд эцэг эхчүүдэд сэрэмж өгөх, амжилттай сайн хүрч ойлгуулах YouTube видео хийхээр багаараа ажиллах юм. Сайн сэтгэх, зохион байгуулах, багаар ажиллах чадварууд уруу нь ментор би чиглүүлж өгөх ба эцсийн бүтээл видеогоо англи, монгол хэл дээр сошиал медиагаар цацаж Мартын 8-аар эцэг эхчүүдэд зориулсан мэдээллийн өдөрлөгийг зохион байгуулахаар төлөвлөж байна.
Бурхан шашины Занабазар төвийнхөө үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож санхүү тайлан тооцоонд гар бие оролцохоос гадна төвийнхөө нүүр хуудсын нэг админы үүргийг гүйцэтгэж, төвөө гишүүнчлэлтэй болгох ажлыг эхлүүлж хүмүүсийг элсүүлэхэд хүчин зүтгэлээ.
Лантуу төвийн залуучуудыг хотдоо хүлээн авч, уулзалт зохион байгуулах ажлыг хариуцсан ба өөрөө Ид шидтэй эгчийн нэг болсон билээ.
Хотынхоо FB группын админы хувьд болон хувийн хуудсаараа хотынхоо болон америк дахь монголчуудад хэрэгцээт мэдээллийг чадах чинээгээрээ тайлбарлаж хүргэж ирлээ. Үүний хажуугаар утас, мессеж, имэйлээр хүмүүсээс ирсэн асуулт, хүсэлтэнд чадах чинээгээрээ хариулж, тусаллаа.
Мэдээж үүний хажуугаар хүний амьдрал л хойно эцэг эх, ах дүүсийн эрүүл мэнд, бичиг баримт гэхчилэн томоохон бэрхшээл саадаас хол байсангүй.
Бэрхшээл зовлонгоос болж хийж төлөвлөснөөсөө ухарч болохгүй бид бүхэн мэдэж байгаа. За олон нуршсан зүйлээ зогсоож сайхан ерөөлөөр төгсгөе дөө.
Та бүхэндээ шинэ ондоо "нэг л нартай өдөр" гэж хийхээр төлөвлөж, мөрөөдөж байсан , сонирхож оролдох, сурахыг хүсч байсан хэл, зураг, дуу, хөгжмийн хичээл, аялал, хобби зэрэгтээ цаг гаргаж хийж амжуулахын өлзийтэй сайхан ерөөлийг өргөн дэвшүүлье.
Happy New Year!

1/7/19 Дүүгээ үдлээ

2020-04-10T17:07:00.005-07:00

Дүүгээ үдлээ. Том эгчийн маань охин. Монголоос төрсөн анхны Азийн дугуйн аварга гэж байгаа. Ирээд цөөхөн хоногт зөндөө юм амжуулахынхаа хажуугаар хотынхоо монгол дугуйныхантай дугуй унаж, үеэлүүдтэйгээ нийлээд sky diving хийчихээд явж байгаа юм. Хэд хоног цуг байхдаа өөрийнхөө тухай 20-н хэдхэн насандаа дүү гартаа болон орчиндоо гаргаж байсан зан, үйлдлийнхээ тухай түүнд үлдсэн багынх нь дурсамжаас сонсож түүний хэрхэн намайг дууриахыг хүсдэг байсан, дүү нараа хэрхэн баярлуулж бас гомдоож байсныг сонсоод заримдаа өөрийгөө шоолж, тэнэг байснаа гайхаж, заримдаа ч овоош дээ гэж хэлж суулаа. Шинэ жилээр дүү нартаа тус тусад хүсч байгаа зүйлээр өөр өөр бэлэг өгөхөд бүгдээрээ хагартлаа баярладаг байсан гэнэ. Хөөрхий 25 мянгын цалинтай хүн юу л өгч шалих вэ дээ. Урлагийн тэмцээн хийж шалгарсанд нь ванны хөөс (хэ хэ) өгдөг. Шалгарчих санаатай энд тэнд хүүхдүүд саржингаа бэлддэг байсан гэнэ. Бүгдэд нь л өгчихгүй хөөрхий боломжгүй л байсан юм байхдаа. Төрсөн өдрөөр зориулалтын малгай байхгүй тул хуучин обойны цаасаар бүгдэд нь малгай хийж өмсүүлж байсан, гэртээ байхаараа дандаа юм уншаад хэвтэж байдаг (залхуу золиг доо) ном уншаад хэвтэж байхад маань хажууд нь дууриагаад цаас бариад хэвтдэг байсан, саад болохоор нь оставь меня в покое хэлдэг байснаас бүгдээрээ бие биендээ тэгж хэлдэг болсон гэхчилэн
гэхчилэн инээдтэй дурсамжууд сонслоо. Бүр толины өмнө зогсоод хэлж байсан үг, цүнхээ хэрхэн мөрөн дээрээ тохдог байсныг хүртэл санаж байх юм. Хүүхдүүд бидний үг, үйлдлийг бүгдийг сонсож, харж байдаг гэж энэ дээ. ❤

1/12/19 Юутүбчид

2020-04-10T17:06:00.002-07:00

Бидний хүүхдүүдийн видеог нь нүдээ салгахгүй үзээд байдаг гарууд чинь энэ дээ. Өнгөрсөн сарын Forbes-ын дугаар дээр гарсныг би нөгөө 3-таа харуулсан юм. Ихэнх хүүхдүүдийн толгойнд тоглоом тоглоод эсвэл видео хийгээд эд нар шиг мөнгө олчихдог гэж аав ээжтэйгээ маргах нь бий. Маш их хөдөлмөр, толгой дээр нь бас аз байж байж эд нар шиг болно гэдгийг мэддэггүй. Жишээ нь монголд байгаа хүүхдүүд монгол хэл дээр видео хийгээд олон хүнд хүрч шалихгүй. Гэхдээ хичээлээ биш би тоглоомоороо, тоглоомын видеогоороо мөнгө хийж би чадна гэж байгаа бол эхлээд хичээж байгаад Англи хэлийг ус цас шиг сурчих , тэгээд одоо зах зээл дээр байгаа хэдэн сая видеоноос илүүтэй өвөрмөц, сонирхол татахуйц хийгээд батлаад өг гэж хэлчих. Үнэхээр уйгагүй зүтгэлгүй бол 1,2-ыг хийгээд л хаячих бх.
Би хүний тоглох бичлэгийг харахад юун сонирхолтой байнаа гэж гайхдаг ч бас ажиглаад байгаа юм. Хошиг шог үзэж байгаа юм шиг инээгээд үзээд байхыг нь яана. Хүүхдийн сэтгэлийг татахаар хийдэг болохоор л ингэж мөнгө олдог байх нь дээ. Нэг ёсны л бидний багадаа хүлээж хүлээж байж үздэг байсан кино, хүүхэлдэй кино л юм даа.
Нөгөө тоглоом танилцуулдаг хүү 7 хүрчихэж, 22 саяыг хийсэн байна. Бүр тоглоомын line-тай болоод дэлгүүрт зарж байгаа юм байна. Нэгэнт нэрд гарчихвал цааш нь яаж илүү мөнгө болгох талаар бизнес ухаан гаргадаг. Жишээ нь био инженерийн оюутан байхдаа видео хийж эхэлсэн markiplier гэдэг рүү "би насаараа видеогоор амьдрахгүй гэдгээ мэдэж байна. Ирээдүйнхээ төлөвлөгөөг бодох хэрэгтэй " гэжээ. Тэрээр бие тамирын хувцасны лайнтай болж байгаа бөгөөд түүний үзэгчид ихэвчлэн хуруугаа хөдөлгөхөөс өөр хөдөлгөөн хийдэггүй ч 33$ үнэтэй подвалк, 85$ үнэтэй бие тамирын цамцны урьдчилсан худалдаа нь 48 цагийн дотор зарагдаж дууссан байна.

1/16/19 Хятадын эдийн засаг

2020-04-10T17:05:00.004-07:00

Хятадын эдийн засаг дахиад л асуудалтай тулгарч ирээд байгаа тухай мэргэжилтнүүд бичих боллоо. ЗГ-аас нь бизнес, улсын компаниудыг хэдийгээр буцаж ирэх ашиг нь буурсаар байгаа ч зээл авч хөрөнгө оруулалт хийхийг нь дэмжиж түлхсээр Хятадын их тооны хүн амын хэрэгцээнээс давсан бараа, үйлчилгээний илүүдлийг их хэмжээгээр үүсгээд байгаа билээ. Улс дотроо шингээж чадахгүй 2 шалтгаан байгаа аж: хятадын техник технологи өндөр хөгжилтэй орнуудын түвшинд хүрчихсэн, зээлээр түлхсэн ч хурдацтай дээшлэх орон зай байхгүй, 2-т, 1 хүүхэд бодлогын улмаас ажиллах хүчний хөгшрөлттэй япон, европ шиг байдалд орж байгаа.
Дэлхий бусад улс орон уруу шахчихна гэж бодож болох ч энэ удаад гадаад худалдааны илүүдэлтэй байсан 2005-2010 оны үе шиг биш аж. Гэтэл ЗГ нь хэрэглээгээ нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авахын оронд 40%, түүнээс дээш хувиа хөрөнгө оруулалт хийсээр байгаа нь эдийн засагчдын санааг зовоож байна. Учир нь хятадын экспорт 2017 онд 2.2 триллион (Америкийнх 2.9 триллион) -д хүрсэн, хэрэв эдийн засаг нь гэнэт унавал хөрш Монгол орныг минь бүү хэл дэлхий улс орнуудыг хөлдөө чирээд аваад явчихна нь гарцаагүй.

1/21/19 Target-д шоппин хийдэг хүмүүст

2020-04-10T17:04:00.002-07:00

Target-д шоппин хийдэг хүмүүст:
1 дэхэд- хүүхдийн хувцас
2 дахьд эмэгтэй хувцас, тэжээмэл амьтдад зориулсан зүйлс
3 дахьд эрүүл мэндийн болон эрэгтэй хувцас
4 дэхэд гэр ахуйн хэрэгсэл, гутал, тоглоом
5 дахьд гоо сайхны зүйлсийг тустус хямдруулдаг гэж Money сэтгүүлд бичжээ. Good to know. Манай гэрээс зайтай болохоор нэг их ороод байдаггүй ч дэлгүүрийн кредит картаар гар утас авбал нэг үнэгүй гар утас, дээр гар утас тутамд $300 гифт карт өгнө гэхээр нь анх картыг нь захиалж гар утас тэндээс авснаас хойш бас хааяа хааяа ордог болчхоод байгаа юм. Хэрэв таараад орчихвол гэртээ хэрэглэдэг зүйлсээс хааяа 5,10,20$ гифт карт санал болгож байгаагаас нь авсаар бараг мөнгө зарцуулахгүйгээр жижиг сажиг шоппин хийгээд байж болдог болсон. Харин Кредит картаа ашиглавал 5% хямдралтай байдаг. Тэгэхээр электрон бараа авахын өмнө бусад дэлгүүрээс урьдаж таргетын үнийг шалгаж байгаарай. Яг адил үнээр авах ч ихэвчлэн дэлгүүрийн гифт карт дагалддаг юм.

1/22/19 Terry Crews

2020-04-10T17:03:00.005-07:00

NFL тоглогч байж байгаад жүжигчин болсон Terry Crews гэдэг энэ хүний ярилцлагыг уншаад ямар сайхан зөв бодолтой хүн бэ гэж бодлоо. Бизнес, мөнгө хийх талаар тэрээр: баян байна гэдэг бол аль болох олон хүнд туслах боломжтой болж байгаа гэсэн үг. Хэрэв чиний бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, бизнес чинь хүмүүст үйлчилж чадаж байвал, чи баян гэсэн үг. Харин эсрэгээрээ бизнес чинь сүйтгэж, нурааж, шударга бусаар олж байвал чи хичээн мөнгөтэй байсан ч чи бол ядуу хүн.
Бусадтай өөрийгөө харьцуулах талаар: би бусадтай өрсөлдөхгүй гэж хатуу шийдсэн. Би зүгээр л шинээр бүтээх болно. Стив Жовсыг хар. CD гэж байх үед түүний алсын хараа 10 мянган дууг хармаанд багтааж чадсан. Хэрэв сэтгэж чаддаг байх юм бол ямар ч зүйлийг өөрөөр хийх аргыг олж болно. Форд: "хэрэв би хүмүүсээс юу хүсч байгааг нь асуусан бол тэд улам хурдан давхих морь л хүсэх байсан" гэсэн.
Би иймэрхүү бодлоор өөрийгөө цэнэглэдэг. Чи хүмүүсийг хурдан морь биш машин хүсэх ёстойг итгүүлэх ёстой гэж байна.

Монголд хийж бүтээлгүйгээр хутгаж, хуйвалдаж, завшиж мөнгө олоод, тэрийгээ хийж чадаж байна, мундаг байна, би баян гэж бодоод, залуу хүмүүс, хүүхдүүдэд буруу үлгэр дууриал үзүүлээд, замыг нь алдуулаад байгаа хүмүүс өөрсдийгөө болон үр хүүхдээ дотроос нь илжрүүлээд , монголын ирээдүйг хорлоод яваагаа даан ч ухаарахгүй юм даа.
Чиний мөнгө олж байгаа арга чинь хүмүүст үйлчилж байна уу эсвэл эх орноо нурааж, харлуулж, хутгаж байна уу?

1/23/29 Байрны зах зээл

2020-04-10T17:03:00.001-07:00

Нэлээд олон жил өөрийн сонирхож, уншиж судалдаг эдийн засаг, санхүүгийн чиглэлээр бичиж ирсэн. Зарим нэг хүн санаж байж магадгүй. Би 2010 онд байрны үнэ ёроолдоо хүрч байна, байрны үнэ, рентний төлбөр 2-ыг харьцуулаад одоо жинхэнэ авдаг цаг энэ тэр гээд л. Одоо бол ажлынхаа дагуу хүмүүсээс байрны үнэ яах гэж байна гэсэн асуултыг байнга авдаг болохоор мэргэжилтнүүдийн үг, ялангуяа тоо баримтанд үндэслэсэн мэдээллийг л өгөхийг хичээдэг билээ.
Он гараад байрны зах зээлийн байдал ямар байх талаар олон жилийн туршлагатай мэргэжилтнүүд таамаглалыг харахад:
NAR (National Association of Realtors) chef economist Lawrence Yan тооцоогоор (доорх зургаас харна уу) энэ жил зээлийн хүү 5.3%, 2020 онд 5.5% байрны дундаж үнэ бага хэмжээгээт 2.5%, 3% хувиар нэмэгдэнэ гэж таамаглажээ.
Dean Wehrli (John Burns RE consulting company) Greg Paquin The Gregory Group- үл хөдлөх хөрөнгийн судалгааны фирм) -уудын өнгөрсөн 7 хоногт SacBee сонинд өгсөн ярицлагандаа байрны үнэ одоогоос нэг их өөрчлөгдөхгүй, жилийн эцсээр жаахан нэмэгдэх болно гэжээ.
Мэргэжилтнүүдийн таамаглал эдийн засгийн одоогийн үзүүлэлтүүд дээр тулгуурлаж байгаа бөгөөд одоогоор ажилгүйдлийн түвшин харьцангуй бага, зах зээлд шинээр баригдаж байгаа байрны хэмжээ тийм ихээр нэмэгдэхгүй байгаа (ажиллах хүчний дутагдал...), зах зээл дэх дунд зэргийн үнэтэй байрны нийлүүлэлт (үнэтэй байрны хувьд элбэг бгаа гэж үзэж байгаа), дээр нь рентний маркет чанга байгаа зэргийг тооцоолбол байрны үнэ тэгтлээ багасгахгүй болов уу.
Хэдийгээр одоо дунд зэргийн үнэтэй байрны үнэ зуны үнээс 10% орчим хувиар буугаад байгаад үүнийг ихэнх мэргэжилтнүүд болон олон жилийн тоон үзүүлэлт зөвхөн улирлын шинжтэй бууралт гэж үзэж байна. Ямар ч зах зээлийн үед өвөл ерөнхийдөө байрны үнэ жаахан буудаг, хүүхдийн сургууль соёл солигдох үеэр хавар үнэ нэмэгддэг. Үнэхээр улирлын шинж чанартай бууж уу, эсвэл ... гэдэг нь хавар л харагдана даа. We’ll see.

1/25/19 брокерийн Transfix компани

2020-04-10T17:01:00.004-07:00

Жил гаруйгийн өмнө бичиж байсан даа нөгөө тракны “Uber” болсон дижитал брокерийн Transfix компани өнгөрсөн жил 100 сая-ыг хийжээ. Эзэн нь Drew McElroy 36 настай залуу байна. Анх 2013 50 хуудас бизнес планаа бариад SF хотоор хөрөнгө цуглуулах гэж явахдаа start up tech компани байгууллахад суралцсан бна. Тэгж явахдаа 27 настай бизнесийн зөвлөх залуу Salama-тай танилцаж хамтрахаар болсон байна. Drew 250К найз нөхдөөсөө босгох хооронд Salama апп-ынхаа эхний хувилбарыг бэлэн болгосон ба түүнийг танилцуулж ашиглуулахаар трак зогсоолууд, конфересээр явж жолооч нарыг хоолоор дайлж апп-саа утсанд нь суулгуулж явсаар одоогоор тус компани 78 сая-ын хөрөнгө оруулалт цуглуулж, 140 ажилчидтай, 800 сая доллароор үнэлэгдэх болж нийт 56,000 жолооч энэ апп -аар ажлаа авахад ашиглаж байгаа юм байна.

Энэ бүгдийг бичдэг нь нэгэн бодол үргэлж толгойд минь явдгаас үүдэлтэй юм. Эндхийн Монголчууд олон хүн тракын бизнес хийгээд удаж байна. Ихэвчлэн нэг нэгээрээ. Америкийн тракын индустри 700 биллион долларын бизнес. Нийлээд хөрөнгө босгоод сэтгээд хийвэл 1, 2-оороо жолоо бариад явдгааас орлогоо хэдэн 10 нугалаад, дээр нь өөрсдөдөө гэртээ байх цагаа нэмэгдүүлэх боломжтой. Миний хувьд тракны бизнест оролцож үзээгүй. Гэхдээ процессыг ойлгож ядаад байх юмгүй л дээ. Заавал эд нар шиг цоо шинээр эхлэх ч хэрэггүй. Зүгээр л яг дууриагаад л хийхэд, бичиг цаас факстайгаа одоо хүртэл зууралдаад яваа том компаниудын жижигхэн хувийг тоншиход л том мөнгөний эргүүлгэнд аяндаа ороод л явчихна. Манай Дэмбэрэл багш харагдаж байгаа ямар ч юмыг босгож болно гэж хэлдэгсэн.
Дан тракын бизнес гэлтгүй бусад бизнес дээр ч гэсэн. Чадвартай нэгэнтэйгээ бизнес хийж, орлогыг нь хэд дахин нэмэгдүүлэх санаа оноо авчрах байсан ч, магадгүй тэр хүнд $3К зарцуулаад 30К олох байсан нь ч, эсвэл хамтарч ажиллаад бие биенийхээ чадваруудаараа сул талуудаа нөхөөд өдөржингөө ажиллаад жилдээ олдог орлогоо 1 сард олох байсан ч олж харж чаддаггүй. Эсвэл өөрсдийгөө жижигхэн хүрээнд хязгаарлачихдаг. Энэ нь л бидэнд болоо гээд. Та бүхэн амжилттай ажиллаж амжилтанд хүрсэн бизнесийн талаар дурын түүхийг уншихад ихэвчлэн нэг нэгийгээ нөхсөн хүмүүс бие биеэ олоод л зоригтой үзэж тарсан байдаг биз дээ.
Бүгдээрээ боломжуудад хаалгаа нээлттэй байлгацгаая. Хамтарч цуг хийж бүтээх хүн олдвол хардаж бүү алдаарай. Нийлээд дэвшээд явах тухай болохоос хүнийг ашиглах тухай би энд яриагүй гэдгийг та бүхэн юу эс андах вэ.

1/26/19 Америки сургууль

2020-04-10T17:00:00.002-07:00

Боловсролын сэтгүүлд багш нарт ангийн сургалтын материалын хангамж, дээр нь цалин багаас багш нарын хомсдол үүссэнээс зарим мужуудад бэлтгэгдээгүй, туршлагагүй, багшийн сертификатгүй багш нар хүүхдүүд хичээл зааж байгааг бичжээ. Доор тийм багш нарын хувь хамгийн их байгаа мужууд. Иймэрхүү багш нарыг ихэвчлэн орлого багатай районы, өнгөт арьстан ихтэй ангид ихэвчлэн хуваарилагддаг гэдгийг бүү мартаарай.
Хувиа хичээсэн сонсогдох байх. Хэдэн Монгол хүүхдүүдийг дистриктийнхээ хамгийн сайн сургуулийг олж оруулаарай, сургууль хүүхдийн амьдралыг тодорхойлдог гэж байнга хэлдэг. Эцэг эхчүүд маань байр авах, хөлслөхдөө нэг номерт харьяа сургуулийг нь хардаг болсон байна. Гэхдээ хийдэг түгээмэл алдаа нь таньдаг ганц нэг хүний үнэлгээ, яриаг үнэн зөв гэж үзээд тоо баримтыг орхигдуулах нь бий.
Greatschools.net үнэлгээ ер нь олоод хэлчихдэг. Бүрэн жагсаалтыг миний блог, эсвэл номны боловсрол гэсэн хэсгээс хараарай.
http://bayaraasacto.blogspot.com/2015/12/blog-post.html?m=0
Бас тэгэхдээ цагаанууд ихтэй сургууль гэж туйлширч болохгүй. Жишээ нь манай хотын олон үндэстэн цугларсан зарим сургуулиуд хамгийн сайн сургуулиудад ордог. Багш нараас гадна хамт суралцаж байгаа хүүхдүүдийн үзэл бодол, хүмүүжил нөлөөг хамгийн чухал гэж боддог.

2/7/19 сэтгэл ханамжгүй явах муу

2020-04-10T16:57:00.004-07:00

Байнга ямар нэгэн зүйлд сэтгэл ханамжгүй явах үглэх нь өөрт чинь төдийгүй хажуугийн хүмүүсийн эрүүл мэндэд хортой. Комплайндах болон өөр хүнийг комплайндахыг сонсох үед стрессээс үүдэлтэй гормон ялгарч тэр нь асуудлыг шийдэх, ойлгох үйлдэлд ашиглагддаг мэдрэлийн холбоосыг муутгадаг...

...The most obvious reason for striving to complain less is that griping is bad for you: "When we complain, our brains release stress hormones that harm neural connections in areas used for problem solving and other cognitive functions. This also happens when we listen to someone else moan and groan."

Big Think

February 7, 2019

"... the harms of complaining are comparable to secondhand smoke."

Moans, groans, and gripes release stress hormones in the brain.

BIGTHINK.COM

People who constantly complain are harmful to your health

Moans, groans, and gripes release stress hormones in the brain.

2/8/19 National Geographic

2020-04-10T16:56:00.004-07:00

National Geographic дээрээс Монгол хүн, монголын тухай унших сайхан.

2/9/19 National Geographic

2020-04-10T16:55:00.005-07:00

National Geographic сэтгүүл ирээдүйн анагаах ухааны хандлагын тал дээр бүтэн дугаар зориулжээ. Эдгээрээс сонирхол татсан зүйл бол Хятадын ардын эм, эмчилгээг хавдар, сахарын өвчин, паркинсоны өвчин зэрэгт хэрэглэх судалгааны ажлууд Америк, Европийн UCLA, Duke, Oxford зэрэг нэртэй сургуулиудад явагдаж байгааг дурджээ. Барууныхан яаж зүгээр байхав, ийм өргөн хүрээтэй биш ч эртнээс, тухайлбал вьетнамын дайны үед 1972 онд 4-р зууны үеийн жороор эмийн өвс ургамлын үндсэн дээр хумхай (чичрэг, malaria) эсрэг вакцин гаргасан гэж зарласан хятадын химич Tu-г америкийн ЗГ авч хумхай өвчин туссан цэргүүдийг эмчлэх сэргийлэх цэргийн нууц төсөлд ажиллуулж байсан түүх байна. Тэр үед үүгээр өвдсөн хүмүүсийн бараг тал нь нас бардаг байсан аж. Ту халуурсан үед хэрэглэдэг байсан ургамлуудаас туршсаар wormwood гэдэг ургамалд үндэслэсэн эмийг амжилттай гаргаж авснаар сая сая хүний амийг амарсан гэж үзэж 2005 онд Нобелийн шагнал хүртсэн юм. Эрдэм шинжилгээний ажлуудаас гадна эндхийн иргэд, тамирчид, одууд барууны эм тариа үйлчлэхгүй тохиолдолд зүү, бумба тавиулах гээд эндхийгээр бол уламжлалт биш эмчилгээнд хандах, элдэв ургамлын бүтээгдэхүүнийг хэдэн саяар хэрэглэх болсон билээ.
Дээрх нийтлэлд бичсэнээр баавгайн цөсийг зүрх болон бас бус эрхтэнд сайн гэж хятадын ардын эмчилгээнд үздэг аж. Үүний дагуу Миннесотагийн их сургуулийн Хятад гаралтай доктор баавгайн цөстэй адил төрлийн химийн бодис гаргаж аваад үүний уусмалд эх биеэс салгасан гахайн зүрхийг байлгаж гуурс тогны хүчээр зүрхийг ажиллуулахад 8 цаг цохилж байсан байна. Yale их сургууль дээр Ying-Chi Cheng докторын багынхан 20 гаруй жилийн турш химийн эмчилгээний сөрөг талууд, тухайлбал өвчтөнүүдийн дотуур муухайралт, шингэн тууралтыг зогсоох эм бэлдмэл дээр ажиллах явцдаа хятадын эртний эм судрыг судалж олон төрлийн ургамлыг найруулж туршсаар PHY906 бэлдмэлийг гаргаж авчээ. Үүнийг хулгана, цааш нь өвчтөнүүд дээр турших явцад маш амжилттай болж химийн эмчилгээний сөрөг үр дагаврыг багасгасан төдийгүй хавдрын хэмжээ багасч ирсэн байна. Элэг, цөс, гэдэсний хорт хавдрын химийн эмчилгээнд туршсан, FDA батлагдах анхны ургамлын гаралтай эм болно гэдэгт найдаж байгааг бичсэн байна. Олон ч эмийн компаниуд сонирхож байгаа нь гарцаагүй. Энэ эрдэмтний хүү энэ эмийн маркетингийг хариуцаж эхэлсэн ба хятадад тусгайлан нөхцөл дор нарийвчлан эмийн ургамал ургуулдаг газар тариалангийн фирм ажиллуулж эхэлсэн гэжээ.
Тэгээд л бодлоо. Монголчуудаас маань байсхийж байгаад л хавдар энэ тэр эмчлэх гайхамшигтай эм бүтээлээ гээд зарлаад байдаг даа. Тэгээд цааш мэдээлэл авах гэхээр ямар нэгэн баталгаа үндэслэл, туршилт шинжилгээ байхгүй яриа байдаг. Монголын маань ардын эмчилгээ, ухаан гэж том зүйл байдаг байж таараа. Үнэхээр мэддэг, чаддаг хүмүүс, залуучуудыг мөнгө төгрөг хангалттай зарцуулдаг дэлхийн нэртэй сургууль, шинжилгээний төв үрүү чиглүүлээд өгвөл шинжлэх ухааны үндэслэл суурьтай эм эмчилгээг нэвтрүүлж олон хүний амийг аврах бус уу.
Дашрамд дурдахад монголоос ирсэн бүтэээхүүн дотроос ногоон цай, эсвэл хиймэл сүүтэй дотор юу орсон нь үл мэдэгдэх эсвэл хугацаа нь тодорхойгүй найруулдаг элдэв цайнуудаас илүүтэй цөс, элэг , үе мөчийг тэтгэх гэхчилэн эх оронд минь ургасан эмийн өвс ургамлын цайг их дуртай хэрэглэдэг. Бас хужир байна.
Доорх зургийг оруулсан нь учиртай. Манай том хүү хятадын асар олон хүн ам эрүүл мэндэд сайн нэрийдлээр хэрэглээний том зах зээл үүсгэдгээс африк, ази, ер нь дэлхий дахинаа ховор амьтан ургамлыг алж устгахад хүргэдэг тухай саяхан дургүйцэн ярьсныг үүнийг унших явцдаа санав. Үүнээс болж эх орны маань хичнээн олон ан амьтны амь тасарч, иймэрхүү захын лангуу тавиур дээр хэсэгчлэн зарагдаж байгааг таах аргагүй. Гэвч сурсан зангаараа тэднийг хараахаасаа өмнө нэгэнт л тэдний хэрэглээ бид хааж зогсоож чадахгүйгээс хойно иргэд бид үнэхээр л эх орондоо хайртай юм бол авъя гэсний тоолонгоор нь хэдэн халтар төгрөгнөөс болж эх орноо өөрсдөө цөлмөхөө л болих хэрэгтэй ш дээ.

3/4/19 Мартын 8 & ТУС

2020-04-10T16:54:00.001-07:00

Save the Date:
Олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдрийг тохиолдуулж Монгол хүүхдүүдийн сайн үйлсийн TУC клубаас маань ирэх 3 сарын 9 1:00-4:00 зохион байгуулагдах эмэгтэйчүүд, гэр бүлүүдэд зориулсан мэдээллийн өдөрлөгийн бэлтгэл ажил явагдаж байна. Эмэгтэйчүүд гэр бүл, үр хүүхэд, боловсрол, мэргэжил, эрүүл мэнд, marijuana өвсний хүүхдэд нөлөөлөх хор холбогдлын талаар яриа илтгэл, хэлэлцүүлэг явагдах ба нэлээд хэдэн эмэгтэй илтгэгчид хүрэлцэн ирэхээр болоод байна.
Үүнтэй холбогдуулан 2015 онд зохион байгуулсан үйл ажиллагааныхаа зар, зургийг шэйрлэв.

Олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдөр
Мартын 8-ыг тохиолдуулан ТУС клубаас
“Аз Жаргалтай Эмэгтэй ” мэдээллийн уулзалт өдөрлөгийг зохион байгуулах гэж байна.
Хэзээ: 3-р сарын 8-д 2015
11-2 цагт
Хаана: Wellspring Women's Center
3414 4th Ave, Sacramento, CA, 95817
Сакраменто хотноо ажиллаж амьдардаг мэргэжлийн болон туршлагатай эмэгтэйчүүд мааань эмэгтэйчүүд бидний эрүүл мэнд, санхүү, аз жаргал, гэр бүлийн талаар богино хэмжээний лекц, амьдралд ойр, бодит туршлага дээр тулгуурласан зөвлөгөө, хэрэгцээт мэдээлэл өгөх болно. Үүнд:
1. Бямбаагийн Энхмаа MD, PhD, MAS /Assistant Professor at UC Davis School of Medicine/
“Эмэгтэйчүүдийн дундах зүрх судасны өвчний өвчлөл, сэргийлэх арга замууд”
2. Хандаа Гүгел, Contracts Officer /Department of General Services/
Эрүүл зөв хооллолт
3. Оросоогийн Энхбат, Энхжаргал
Дасгал, бие тамираар хичээллэхийн ач тус, хэрхэн цаг зав гаргаж, тогтмолжуулах вэ?
4. Цека Томас / ТУС клубын ментор, Үйл хөдлөх хөрөнгийн зууч/
Цагаачлалын зарим анкет өргөдлийг хэрхэн бөглөх вэ, анхаарах зүйлс
5. Дагвадоржийн Баярсайхан /ТУС клубын ментор, коммунитигийн идэвхтэн/
“Дунд насны эмэгтэйчүүдийн амьдралд гардаг асуудлууд: Хямрал уу, боломж уу?”
6. Болормаа /Хөгжмийн багш/
“Хүүхдийг бага наснаас нь хөгжим, урлагтай ойртож танилцуулах нь, түүний ач холбогдол”
7. Түүнчлэн: 60-80 насны ахмад эмэгтэйчүүд амьдралын туршлагаасаа үндэслэн 30-50 насны эмэгтэйчүүд бидэнд зориулж алтан сургаалиа хайрлах болно.
8. “Хүүхэд залуучуудын дундах Архидалт” сэдэвтэй баримтат кино, хэлэлцүүлэг
Хоол, кофе, цайгаар уйлчилнэ. Дээрх үйл ажиллагаа ямар нэгэн үнэ төлбөргүй.
Спонсорууд:
Center for Collaborative Planning, Public Health Institute
Бизнес эрхлэгч эмэгтэйчүүд бизнесээ үнэгүй танилцуулах боломжтой.
Орой нь 5 цагаас бүх насны эмэгтэйчүүд,тэдгээрийн хань, найз нөхдөд зориулсан үдэшлэг хүрэлцэн ирээрэй.
O Bento Restaurant
4128 El Camino Ave, #2
Sacramento, CA 95821
Дээрх үйл ажиллагаатай холбоотой мэдээлэл, хамтран ажиллах хүсэлтэй хүмүүс:
Өдөрлөг: Баяраа 916-541-4988
Үдэшлэг: 916-710-0807 утсаар холбогдоорой.

2/16/19 National Geographic

2020-04-10T16:52:00.002-07:00

National Geographic сэтгүүл
2018 оны 500 Fortunate-ын д орсон компаниудын топ 100-ийн 40-ыг нь цагаачид, эсвэл цагаачдын хүүхдүүд босгожээ. Тойргын хэмжээ нь орлогын хэмжээг (2017 оны үнэлгээгээр) илэрхийлж байна. Энэ нь Америк орон төрсөн, ирсэн алинд нь ч ижил боломж олгодгийг харуулж байгаа хэрэг.

2/19/19 Ажил мэргэжил

2020-04-10T16:51:00.003-07:00

Анх энд ирчхээд зам засч байгаа хэсэгт замын тэмдэг бариад зогсч байгаа хүнийг харчхаад хэл хэрэглэхгүй, зүгээр л зогсч байдаг ийм ажлыг би ч хийвэл хийчих нь л дээ гэж бодож байлаа хэ хэ. Тэгэхдээ миний бодсон шиг ч тийм амар ажил биш байхаа даа. Ажиллаж байгаа хэдийнхээ амь насыг хамгаалж анхаарлаа сарниулахгүй анхаарал болгоомжтой бөгөөд халуун хүйтэнд ажрахгүй зогсож байдаг хүмүүс шүү дээ. Тэгэхдээ цалин дээр нь benefit дажгүй байх шүү.
Cal trans ажилд (замын) ажилчид маш хэрэгтэй байгаа болон ажилд хүмүүс нэлээдийг авч байгаа юм байна шүү.

The Sacramento Bee

February 19, 2019

Caltrans will consider hiring nearly anyone for 333 maintenance jobs it is trying to fill.

Caltrans has hundreds of openings for highway maintenance workers. It’s racing to fill jobs to keep with road promises made by Senate Bill, the 2017 law commonly known as California’s gas tax.

SACBEE.COM

Gas tax hiring spree continues at Caltrans. It has hundreds of new openings

Caltrans has hundreds of openings for highway maintenance workers. It’s racing to fill jobs to keep with road promises made by Senate Bill, the 2017 law commonly known as California’s gas tax.

2/19/19 Гоё авсан зурагнууд

2020-04-10T16:50:00.003-07:00

Гоё авсан зурагнуудаас санаа авахад зүгээр байдаг юм. 10-р зураг монголд авсан элсэн манханы зураг байна.

Beauty Of Planet Earth

February 19, 2019

The 2018 Winners Of The Landscape Photographer Of The Year Awards Are Announced, Here Are 37 Of The Best

Just in case you ever needed a reminder that our planet is a stunningly beautiful place, the fifth annual Landscape Photographer of the Year competition winners have been announced and they don't disappoint.

BEAUTYOFPLANET.COM

The 2018 Winners Of The Landscape Photographer Of The Year Awards Are Announced, Here Are 103 Of The Best

2/25/19 AAA сэтгүүл

2020-04-10T16:47:00.000-07:00

AAA сэтгүүл уншаад сууж байсан чинь хөөрхөн хөөрхөн зөвлөгөө байнаа. Рентний машин авсан үед бензины танк нь аль талдаа байгааг бид нар гарч хардаг даа. Гэтэл нүүрэн дээр минь аль талдаа байдгийг сумаар харуулчихсан байдаг юм байна. Мөн суудлын халаагуураа ашиглаад хоолоо (пицца гэх мэт) халуунаар гэртээ аваад ирэх, рензинээр АС нүхээр оруулж гаргаад утсаа түр тогтоох, cupcake цаасан суурийг аяга тогтоогчдоо дэвсчихээд солиод байж болох гэх мэт санааг өглөө.

3/2/19 Ажил

2020-04-10T16:46:00.003-07:00

Амазоны бараа таваарыг өөрийнхөө машинаар зөөгөөд цагт $20 орчим олох боломжтой юм байна. шөнө орой болон баярын үеэр үнэлгээ нь өндөр болдог гэсэн бна. Гэхдээ үнэлгээ нь хот бүрт өөр өөр. Жишээ нь 4 цагийн блок нь Теннессеед $124 байхад флоридад $90 байх жишээтэй.
Amazon Flex жолооч болохын тулд background check-ыг пасс хийх, хэд хэдэн сургалт видео үзэх, Apple эсвэл андройд гар утастай (апп-аараа ажлаа авдаг) гэсэн нөхцөлүүдтэй гэжээ.
Тэгээд гар чийдэн, нохой хуурах амттан хармаалж аваад зөөгөөд байх нь.
Амазоны үйлчилгээ (amazon.com, prime now, amazon fresh, одоо нэмээд whole food-ыг худалдаад авчихсан) жилээс жилд нэмэгдэж байгааг бодвол өөрөө ажлын цагаа тааруулаад хөөрхөн хэдэн төгрөг хармаалаад явах боломжтой байж болох юм.
Сайт нь flex.amazon.com

3/11/19 Мартын 8 ба ТУС клубын

2020-04-10T16:44:00.003-07:00

Сакраменто хотын Монгол сурагчдын сайн үйлсийн ТУС (Team of Youth Care) клуб маань менторүүд, эцэг эхчүүдийнхээ хамтаар Олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдрийг тохиолдуулан Эмэгтэйчүүд, Гэр бүлүүдэд зориулсан мэдээллийн өдөрлөг 3-р сарын 9-д 1:00-4:00 хийхээр боллоо.
Клуб маань 2013 онд байгуулагдсанаасаа хойш Монголын хүүхдийн эмнэлэг, тасагт хэвтэж эмчлүүлж байгаа хүүхдүүд, сахиур нарт зориулж ном, тоглоомын сантай болгох эхлэл болгож тоглоом, ном, хувцас, худалдаж авч өгөх, сувилагч асрагч нарт гоёлын даашинз илгээх, эндхийн хөгшчүүлийн асрамжийн газарт очиж эргэх очих хүнгүй хөгшчүүлтэй цагийг хамт өнгөрөөх зэрэг үйл ажиллагааг хийж ирсэн ба Клубын эхний хүүхдүүд маань одоо коллеж төгсч байна даа.
Энэ жилийн үйл ажиллагаанд хүүхдүүд маань хичээлийнхээ хажуугаар Марихуаны хүүхэд, залуучуудад нөлөөлөх нөлөөллийн талаар судалгаа хийж үүн дээрээ үндэслэн видео хийж байгаа үүнийгээ та бүхэнд үзүүлнэ, мөн олон сайхан эмэгтэйчүүд илтгэл зөвлөгөө, өөрийн амьдралын туршлагаасаа хуваалцана, сонирхолтой яриа өрнүүлнэ. Энэ нь үнэгүй үйл ажиллагаа бөгөөд (Public Health Institute грантаар санхүүжигдэж байгаа) та бүхэн бууз, хоол идэнгээ эх хэлээрээ эмэгтэйчүүд гэр бүлүүд, үр хүүхдүүддээ хэрэгтэй мэдээлэл, зөвлөгөө сонсох боломжтой.
Илтгэл, яриа хийх хүмүүс бага наснаас том коллеж төгссөн үр хүүхдүүдтэй, эсвэл Америкт мэргэжлийн байгууллагад олон жил ажилласан хэлж ярих туршлага ихтэй хүмүүс. Ялангуяа залуу эцэг эхчүүд, шинэээр ирсэн хүмүүст бол алдаж болохгүй боломж шүү.
Найз нөхдөө хэлж дамжуулаарай.

Мартын 8-ыг тохиолдуулан Эмэгтэйчүүд, гэр бүлүүдэд зориулсан мэдээллийн өдөрлөг маань маш амжилттай болж өндөрлөлөө. Өдөрлөгт ирсэн эцэг эхчүүд, хүүхдүүд маань эрүүл мэнд, үр хүүхдийн боловсрол, хичээл сурлагын тал дээр лекц, яриа сонсож марихуан гэж юу болох хүүхэд залуучуудад нөлөөлөх нөлөөллийн талаар бичлэг үзэж мэдлэг мэдээллээ дээшлүүлж, өөртөө болон үр хүүхэд, гэр орондоо хэрэгжүүлэх олон сайхан санаа оноо өвөртөлж, толгойгоо цэнэглээд авлаа.
Монгол коммунитигийн эмэгтэйчүүд, гэр бүлүүдийн төлөө үнэтэй цагаа зориулж ирж лекц уншсан Гол илтгэгч Энхмаа, Тэгшээ, Энхээ нартаа болон эцэг эхчүүддээ цагийг нь олсон сайхан зөвлөгөө, мэдээлэл өгсөн Чука багш, Удвал, Жавхаа, Цэрмаа нартаа чин сэтгэлээсээ баярлалаа. ТУС клубын хүүхдүүд ийм том үйл ажиллагааг зохион байгууллахад маш сайн оролцож хариуцсан үүрэг хариуцлагаа амжилттай биелүүллээ.
Ментор ээж нартаа амттай сайн хоол унд бэлдэж ирсэнд баярлалаа. Мөн клубын үйл ажиллагаа дэмжиж хандив өгсөн бүх хүмүүстээ баярласнаа иоэрхийлье. Цугларсан $129 -ыг хүүхдүүд дараагийн прожекттаа хэрэглэх болно.

3/12/19 Коллеж элсэлтийн хахаль баригдав

2020-04-10T16:43:00.001-07:00

Бидний бага байхад томчууд, алдартай хүмүүс конкурсанд хүүхдээ тэнцүүлэхийн тулд дээгүүр өчнөөн юм хийдэг байсансан. Хөөрхий их сургуулийн багш нар, захирал, деканууд жилд ганц сайн мөнгө хийж авдаг нь тэр байсан байх даа. Тэрнээс болоод хахууль, танил талгүй хичнээн ч ардын хүүхдүүдийн хувь тавилан өөрчлөгдсөн болдоо. Конкурсынхаа оноог хүлээгээд хүүхдүүд эгнээд зогсож байхад дүн засч байгаа өрөө үрүү алдартай жүжигчин эгч инээмсэглэл татуулаад орж явчихаж байсан нь одоо ч нүдэнд харагдана. Дараа нь хэлний бэлтгэлд сурч байхад аж ахуй явчихаад ирэх хооронд комын бэлтгэлд байсан ихэнх хүүхдүүд дэвшээд инженерийн бэлтгэлд орчихсон байж билээ. Тайлбар нь эд нар орос сургууль төгссөн учир Герман хэлэнд сайн болох магадлалтай тул оруулсан гэсэн. Уг нь тоондоо сайн хүүхдүүд ордог мэргэжил байсан юм. Олон хүүхдийг түлхэж орчхоод гадаад явчихсан тэр хүүхдүүд очоод сурсан, төгссөн гэхэд эргэлзээтэй. Гэтэл Америкт бас ийм явдал гарсан нь илэрч. Итгэмээргүй л юм.
Өнгөрсан 7 хоногт FBI болон нэгдсэн улсын яллагчдаас 2011-2019 оны хооронд Америкийн нэр хүнд бүхий доорх сургуулиудад хүүхдээ оруулахдаа баян, алдартай эцэг эхчүүд элсэлтийн шалгалтын (SAT) дүнг засах, хуурамчаар спортын чадвартай гэсэн бичиг цаас бүрдүүлэх зэрэгт нийтдээ 25 сая долларын хахууль өгөгдсөн нь илэрч баригджээ. Хүмүүсийн хамгийн их дургүйцэж байгаа зүйл нь үнэхээр хөдөлмөрлөж хичээсэн хүүхдүүдийн орон тоон дээр эд нарын хүүхдүүд сурсанд юм.

The FBI and federal prosecutors say parents paid bribes totaling $25 million from 2011 to 2019 to arrange for their children to cheat on entrance exams and win admission on bogus athletic grounds, The Associated Press reported.

The plot aimed to fraudulently admit students to schools such as Georgetown University, Stanford University, UCLA, the University of San Diego, the University of Southern California, University of Texas, Wake Forest, and Yale, NBC News.

The Sacramento Bee

March 12, 2019

Actresses Felicity Huffman and Lori Loughlin are among those charged.

Lori Loughlin and Felicity Huffman are among dozens of celebrities and CEOs accused in a college admissions scam, court documents say. Schools targeted include Yale, Georgetown, Wake Forest and Stanford.

3/21/19 Коллеж элсэлт

2020-04-10T16:41:00.003-07:00

Хүүгийн сургууль дээр очиж 10-р ангид үзэх хичээлийг нь counselor -тай уулзаж сонгов.
3 жилийн дараа төгсөх хүүхдэд ийм хуудас өгч байна. Бодвол зорилгоо тодорхойлоод бэлд гэж байгаа бололтой. Коллежид спорт тоглох, төгсөөд шууд ажил хийр, цэрэгт явах хувилбаруудыг нь хасаад коллеж их сургуульд орох хэсгийг оруулав.
UC Berkeley элсэгчдийн 75% SAT 1520, GPA 4.32 той байна.
Нэлээд сайн сургуульд орохын тулд:
-honor, AP хичээл авах (4 -ээс дээш GPA авахын тулд. Жирийн хичээлд хамгийн дээд тал нь А буюу 4 оноо авч чадна.)
- GPA -ээ 4 үрүү дөхүүлсэн эсвэл, 4-өөс дээш байлгах
- учир утгатай коммунитигийн service хийх
- community college-д зарим хичээл авах (ахлах ангид хичээл хангалттай хүнд тул миний хувьд энэ нэг их шаардлагагүй гэж бодож байна. Гэхдээ сургууль нь honor, ap ангиуд санал болгодоггүй бол болохгүй гэх газаргүй.
- SAT сайн оноо авах

3/27/19 Алхалт

2020-04-10T16:40:00.003-07:00

7 хоногт 2 өглөө гарч алхах шогшохыг хослуулж 2 майл яваад балансын хичээлдээ орчихоод буцаад алхаад 2 сар гаруй болж байх шив дээ. Багадаа уг нь сагс магс гээд л хэрдээ хөдөлгөөнтэй хүүхэд байсан нь ч бие тамирын ямар ч дасгал эхэлсэн сайндаа 3,4 сар болоод л хэвшүүлж чадахгүй өдий хүрэв. Тай чи, пилати, халуун ёого, спин дугуй, ус гээд хийж туршаагүй юм бараг байхгүй. Хайкинг хийх дуртай болохоор гадаа байгаль харсан шигээ алхах нь зүйтэй гэж үзээд эхэлсэн юм. Уул шугамандаа эрдэмтдийн үзэж байгаагаар дунджаар 66 өдөр, ер нь бол 18-254 өдөр давтаж хийсээр хэвшил болдог гээд байгаа.
Өглөө гарах гэж инээдтэй. Дурак чинь арга эв нь олдвол өөр юм хийгээд явчих санаатай. Тэгээд өөрийгөө хаалгаар өшиглөх нь холгүй гаргана. Нэг гарчихвал ч гоёо. Хэдийгээр парк марк биш, хөдөлгөөн ихтэй замын хажуугаар явдаг ч эргэн тойрноо хараад сэтгэл сэргээд явчихна. Өглөө бүр хашаандаа байгаа нэг сайхан морины хажуугаар өнгөрнө. Хавар болж байгаа болохоор цэцэг ногоо дэлгэрээд нүд сэргээнэ. Бас хажуугаар нь өнгөрдөг бяцхан гол д, уг нь бороо ихтэй үеэр ус урсдаг суваг шахуу юм л даа, зэрлэг туркэй, бас бус шувуунууд эргэлдэнэ. Хүүхдүүдийн хаврын амралт хүртэл энэ нь наддаа байгаль л юм даа.

3/28/19 ТУС клуб

2020-04-10T16:39:00.004-07:00

ТУС клубын хүүхдүүд маань анхныхаа видео дээрээ ажиллаж дууссан. Одоо edit хийгдэж байна. Удахгүй сошиал медиагаар тараах болно.
Энд Sacramento County Coalition for Youth байгууллагаас гаргасан эцэг эхчүүдэд зориулсан зөвлөгөөг менторууд маань монгол хэл дээр орчуулсныг оруулж байна.

Марихуаны гэж юу вэ? Хүүхэд, залуучуудад хэрхэн нѳлѳѳлдѳг вэ?

-8:08

Click to expand