wordswave

राधा र कृष्ण

2011-10-11T14:23:00.000+05:30

Art Source : Anna

राधा र कृष्ण धार्मिक आस्थाको कारण होस् या प्रेमको उच्च उदाहरण, हामीलाई यो नाम नौलो भने पक्कै होइन । हजुरबाले सुनाउनुभएको कथामा, हजुरआमाले सिकाउनुभएको भजनमा या आमाको हरेक दिनको पूजामा हामीले सुन्दै आएको नाम हो राधाकृष्ण । बसन्तहरुको यात्रासंगै कथा र कविता अनि रेडियो र टेलिभिजनले बुझाउँदै आएको नाम हो राधाकृष्ण । तर के भयो कुन्नि एकादेशमा राधालाई कृष्णदेखि रिस पो उठ्न थालेछ ।

मैले उसलाई कहिल्यै माया नै गर्दिन भनेर भनेको त छैन नि ? न मैले उसलाई कुनै किसिमको नराम्रो शब्द नै बोलेको छु ? तर पनि किन उ यो कुरालाई कहिल्यै बुझ्ने प्रयास गर्दैन ? किन मेरो मनको भावनालाई सम्मान गर्दैन ? के म नराम्री छु ? के ममा कुनै पनि प्रकारका संवेदनाहरु छैनन् ? जसले जे भनोस् अब मलाई केहि पनि फरक पर्दैन । किनभने म सही छु भन्ने कुरामा कुनै दुई मत छैन ।

प्रत्येक दिन जब मेरो सामुन्ने उ उभिएको हुन्थ्यो लाग्थ्यो उ मलाई हँसिलो मुद्रामा जिस्काईरहेको छ । र म उसको त्यो जिस्काईलाई बुझिरहेको छैन भन्ने कुरामा संकेत गरिरहेको हुन्थ्यो । बिभिन्न बहानामा मेरो नजिक आउने र मेरो क्रियाकलापलाई नियाल्ने प्रयास गरिरहेको हुन्थ्यो । मेरा संगीहरुसंग बसेर उ सधै जिस्किरहेको हुन्थ्यो र मलाई देख्ने बित्तिकै आफू सम्हालिएकोजस्तो अभिनय गर्थ्यो । के म यी कुराहरुलाई बुझ्दिन जस्तो लाग्छ उसलाई ? के मेरा संगीहरुसंग उसले गरेको कुराहरु मलाई थाहा हुन्न भन्ने सोच्थ्यो उसले ? मेरै नजिक आएर मलाई नै मेरै कार्यहरुमा निगरानी गरेको कुराहरु के म सोच्न सक्दिन ? के उसले हाँसेर मेरो अगाडि आएर मलाई जिस्काउदाँ पनि म के केहि पनि बुझ्दिन ? म तिमीलाई प्रेम गर्छु भनेर बुझाउन गरेका हरेक उसका क्रियाकलापहरुलाई मैले राम्रोसंग बुझेको पनि छु र थाहा पनि पाएको छु ।

तर मैले कहिल्यै पनि उसलाई प्रेमको नजरबाट हेरेको थिइन । उसैले मलाई प्रेमको बारेमा बुझाउने धेरै प्रयास गरेको थियो । हरेक दिन मैले उसको आँखामा कहिल्यै नदेखेको भावहरु देख्न थालेको थिएँ । म नचाँहदा नचाँहदै उसको बारेमा सोच्ने भएको थिएँ । एकदिन पनि उसलाई मेरो सामुन्ने नदेख्दा मलाई उसले हिजोका दिनमा गरेका क्रियाकलापहरुको खुब झझल्को आउथ्यो । उसलाई देख्दा पनि मेरो मनलाई गाह्रो हुन्थ्यो र नदेख्दा पनि । नढाँटिकन भन्नुपर्दा म उबाट टाढिन खोज्दै थिएँ या भनौ उपाय खोज्दैथिएँ । मलाई यति धेरै गाह्रो भएको थियो कि म त्यसलाई कसैको सामु पनि भन्न सक्दिन थिएँ । र भनेको छैन पनि । उ आफै आएर मलाई बाटो देखाईदियो र म उबाट धेरै टाढाको यात्रामा निस्किएँ ।

Art Source : Rashi Chaturvedi

समयको परिवर्तनसंगै धेरै कुराहरुमा परिवर्तन आएको छ । देखिएको समय र भोगिएको समयमा धेरै अन्तर छ । म म नै हुँ, तर पनि मेरो विचार र जीवनमा धेरै नै उथलपुथल भएको छ र म यसलाई बुझ्ने पनि भएको छु । यसबीचमा मैले उसलाई धेरै नभएपनि केहि समय चाँही सम्झेको छु । आक्कल झुक्कल देखेको पनि छु । सायद समयसँगै बिचारहरुलाई पनि मैले परिवर्तन गर्दै लगेको थिएँ होला त्यसैले त म उसलाई प्रेम गर्छु कि भन्ने भावना पनि धेरै पटक आएको थियो । धेरै सोचे मैले यसबीचमा आफ्नो बारेमा अनि उसको बारेमा । अहिले उ मेरो सामुन्ने छैन र मलाई यो पनि थाहा छ कि उ मेरो नजिक भएपनि मभन्दा धेरै टाढा छ । उसको हेराइमा पहिलेको मैले सोचेको जस्तो कुनैपनि भावभंगिमा छैन । उ जस्तो छ त्यस्तै देखिन्छ । उसको व्यवहारमा मलाई अहिले कुनै पनि अभिनय लाग्दैन ।

अहिले आएर मलाई लाग्छ म त्यो बेलामा उसको प्रेममा थिएँ, उ हैन । किनभने हिजोका हरेक क्रियाकलाप जुन उसले देखाएको थियो आज पनि उसंगको भेटमा त्यो व्यवहारमा कुनै पनि परिवर्तन छैन । तर मलाई अहिलेको यो व्यवहार राम्रो लाग्छ । मायालु लाग्छ । उसँग बिताएका आजका क्षणहरु सायद म मेरो जीवनको अन्त्यसम्म पनि भुल्न सक्दिन होला । म यसलाई माया भन्छु, प्रेम भन्छु अनि उसले मप्रति गरेको आदर स्नेह भन्छु उसले जे भनोस् । उसले मलाई जति सम्झन्छ म अहिले भन्न सक्छु त्यो भन्दा बढी म उसलाई सम्झन्छु । मलाई यो राम्रोसँग थाहा छ उसको जीवनमा अब मैले कहिल्यै पनि प्रवेश पाउँदिन । किनभने उसको जीवन मेरो जीवनभन्दा धेरै फरक भैसकेको छ ।

म यो समयमा आएर धेरै सजक भएको छु कि मेरो कारणले उसको जीवनमा कुनै पनि किसिमको नकारात्मक प्रभाव नपरोस् । त्यसैले यो कुरालाई सत्य र जीवन्त बनाउन मैले मेरो जीवनमा परिवर्तन ल्याउनैपर्छ । यो मैले गरेको स्वनिर्णय हो र म यो मेरो निर्णयमा अडिक पनि छु । सायद जब म उबाट भाग्ने उपाय खोज्दै गर्दा उसले देखाएको बाटोमा पनि उसले यही सोचेको हुनुपर्छ जुन म अहिले सोचिरहेकोछु । र मेरो यो सोचलाई मैले व्यवहारमा उतारें । मैले मेरो जीवनमा परिवर्तन गरें पनि । अब म नयाँ जीवनमा नयाँ तरिकाबाट जिउने प्रयासमा जुटें ।

नयाँ जीवन जिउनु सायद सबैलाई गाह्रो नै हुन्छ । शुरुशुरुमा मलाई पनि गाह्रो नै भयो । बिस्तारै सजिलो हुन्छ भन्ने मेरो बिश्वास थियो । तर मेरो सोच र बिश्वासले काम गरेन । मैले मेरो जीवनलाई सोचेजस्तो सरल र सहज रुपमा अगाडि बढाउन सकिनँ । निक्कै थोरै समयमा नै म यो जीवनबाट अमन भएँ र फेरि उही पुरानो जीवनमा फर्किएँ । सोचेका नाता र बुझेका व्यवहारलाई मैले आफूले परिवर्तन गर्न सकिनँ या भएन त्यो बुझ्ने सामर्थ्य ममा छैन भन्नुपर्छ । जब म फर्किएँ मैले छोडेको जीवनमा यति धेरै परिवर्तन आइसकेछ कि म यसमा पनि अटाउन सकिनँ । म आफैले आफूलाई सकिएको जीवनभन्दा बढी अरु केहि पनि हैन भन्ने बुझाएँ ।

त्यसपछि म समयसँगै मेरा बिगतका ती क्षण र घटनाहरुलाई पुनरावलोकन गर्न थाले । धेरै चिजहरु पाएँ, धेरै । यहि क्रममा म त्यही समयमा आएर अडिएँ जहाँबाट मेरो जीवन मोडिएको थियो । त्यो मोडमा उभिएर मैले उसलाई हेरें मलाई लाग्यो मेरो प्रेम, आस्था, बिश्वास अनि जीवन जिउने एउटै मात्र साधन उ मात्र हो । जसले मलाई माया गर्थ्यो मैले त्यो मायालाई चिनिन, जसले मलाई सम्मान गर्थ्यो मैले उसको आदर गरिन, जसले जीवन जिउन सिकाएको थियो त्यहि जीवन मैले जिउन सकिन ।

Art Source : bhatt mehul

अब म जिउँछु एउटा अर्कै जीवन । सायद यो जीवनबाट म कसैलाई पनि केहि हानी पुर्याउँदिन, बिशेष गरेर उसलाई ।

भावनात्मकरुपमा म यतिखेर तिमीलाई भन्छु म तिम्री प्रेमिका थिएँ, छु र रहने छु । किनकि तिमी मेरो कृष्ण हौ र म तिम्री राधिका ।

अदृष्य आवाज

2011-06-08T08:01:00.000+05:30

हो, म त्यहि आत्मा हुँ जसलाई तिमी सदैव सम्झी रहन्थ्यौ । समयको गति र प्रभाव पनि अचम्मको छ । त्यो एउटा समय थियो जुन समय म तिमीलाई भेट्न आतुर थिए । यो एउटा समय जहाँ मैले तिमीलाई चाहेर पनि पर्याप्त समय दिन सकिन । सायद पहिले नै तिमीले मलाई अनुमति दिएको भए म तिमीसँग लामो समय बस्न पाउथे होला । तर आज तिमीसँग लामो समय सम्म बस्ने मेरो इच्छा अधुरो नै भयो ।

धेरै बर्ष अगाडी मैले तिमीसँग भेट्ने अनुमति मागेको थिए तर तिमीले नै मलाई पछि भेट्ने आश्वासन दियो मैले त्यसलाई सहर्ष स्वीकारे । हिजोको कुरा र आजको कुरामा धेरै फरक छ । एउटा विश्वासनै हो ।

मलाई थाहा छ तिमी मलाई छुन चाहन्थ्यौ, महशुस गर्न चाहन्थ्यौ । तिम्रा धेरै इच्छाहरु म सँग जोडिएका थिए । तर म विवश थिए । यो कुरालाई तिमी राम्रोसँग बुझ्न सक्छौ । किनकी म तिम्रै एक अंश हुँ । तिमीलाई आज महशुस भएको यो पीडाको अनुमान मलाई धेरै अगाडी भएको थियो । त्यसैले म चाहन्थे तिमीलाई कहिल्यै पनि नभेटु । यो धर्तीमा मेरो पनि अस्तित्व छ भन्ने विश्वास कहिल्यै तिमीलाई नहोस भनेर म सधै सोच्ने गर्थे । धेरै पटक त मैले तिमीबाट टाढा जानको लागि पाइला पनि चालिसकेको थिए । तर पनि यो मेरो मन मानेन । तिम्रो स्पर्शको लागि मैले सायद तिमी माथी अन्याय गरे । मलाई माफ गर । मलाई सदैव एक अदृष्य आवाज ले भनिरहेको हुन्थ्यो जाउँ तिमी गएर मेरो अपुरो महशुसलाई पूर्ण गर ।

विगतका ति पिडादायी क्षणलाई म फेरी स्मरण गर्न चाहन्न । ति यसै पनि पिडादायी छन । तर त्यो पिडाको मात्रा यो पिडाको अगाडी न्यून छ । मलाई थाहा छैन म तिमीलाई के भन्न र के दिन आए । र मलाई यो पनि थाहा छैन तिमीले के सुन्यौ र के पायौ ? हो यो प्रश्नको जवाफ न तिमी सँग छ न म सँग । तिम्रो नजरमा म आफुलाई धेरै तल भएको महशुस गर्न चाहन्न । त्यसैले तिमीलाई केहि भन्न मात्र म अदृष्य आवाजको रुपमा प्रशारित भएको छु । यो प्रशारण तिम्रो चाहना हैन मेरो बाध्यता हो । म हिजो पनि अदृष्य थिए आज पनि अदृष्य नै छु । केवल केहि समयको लागि, केहि क्षणको लागि, कुन शक्तिले मलाई तिमी सामु आउने साहश दियो । तिम्रो सामु हुदाँ तिमीले मलाई देख्यौ तर मैले त्यो सौभाग्य पाईन । म यसमा खुसी मानौ या दुःख ।

तिमीलाई यति धेरै कुरा सुनाउछु भनेर आएको थिए तर किन किन केहि पनि भन्न सकिरहेको छैन । जुन अदृष्य आवाजले मलाई यहाँ सम्म ल्याएको छ त्यहि आवाजले मलाई कहि पनि भन्न दिइ रहेको छैन । सायद त्यो अदृष्य आवाजले तिमीलाई धेरै माया गर्छ । त्यसैले तिमीलाई दुख्ने कुनैपनि कुरा बोल्न दिइरहेको छैन । म पनि तिमीलाई माया गर्छु । मेरा कुराले तिमीलाई अवश्य दुख्छ । तर पनि म तिमीलाई सुनाउन चाहान्छु ।

तिमी मेरो निम्ति कहिल्यै रुने छैनौ । किन भने तिमीबाट बिदा हुदाँ तिमीले मलाई आँसु सहित बिदा गरेको थियौ । त्यो आँसु मिश्रित माटो नै मेरो लागि अन्तिम सम्झना होस भन्ने चहान्छु । त्यो मेरो लागि अमूल्य छ ।

म जुन स्थानमा छु त्यो केवल तिमीलाई मात्र थाहा छ । त्यसैले यो स्थानमा कहिल्यै नआउनु । म यो स्थानमा सुरक्षित र सन्तुष्ट छु । किन कि यो तिमीले मेरो लागि मायाले छुट्याएको स्थान हो ।

तिमी मलाई अब कहिल्यै नसम्झनु । तिम्रो छातिको त्यो केहि समयको न्यानोपन म फेरी हराउन चाहन्न । मलाई थाहा छ तिमीले मलाई सम्झे मात्र पनि आँसु धारा बहने छन र त्यहि धाराले तिम्रो न्यानोपनलाई भिझाई दिनेछ ।

अरुको सामु तिमीले मेरोबारेमा कहिल्यै झुटो नबोल्नु । किनकी म तिम्रो अध्यारो अतित मात्र हुँ ।

मेरो लागि तिम्रो मनमा जुन कौतुहलता थियो त्यो कौतुहलतामै समाप्त गरिदेउ । म बास्तविकता बनेर तिम्रो सामु आउन सक्दिन ।

यहाँ भन्दा धेरै दुःखी बनाउने अधिकार म सँग छैन ।

यो आवाज तिम्रो लागि हो । यो अदृष्य आवाज केवल तिम्रो लागि मात्र हो ।

शुन्यको अन्त्य सँगै जन्मिएका अद्श्य भावनाहरु

2011-04-21T23:39:00.000+05:30

img source http://www.foundshit.com

आज एक बर्ष पुरा भएको छ । Tuesday, April 2010 मा मैले एउटा ब्लग लेखेको थिए "शून्यबाट शुरु भएको शून्य, शून्यमा अन्त्य हुन्छ ।" आज फेरी एउटा शुन्यले मेरो ध्यान तानेर लाग्यो । पून: त्यो एक बर्ष अगाडिको ब्लग पढ्न बाध्य बनायो । हुनत आज भर्खर रुकमनी बहिनीले त्यो ब्लगमा कमेन्ट गरेकी थिइन । त्यो पनि खै के भएर हरायो । त्यो कमेन्ट पढेको केही समय पछी नै एउटा खबर आयो ।

साधना भन्ने सानी ७-८ बर्षकी नानीको बि एण्ड बि मा उपचार हुँदाहुँदै निधन भयो रे ! यी ति बालिका हुन जसलाई आज भन्दा कारीब डेड बर्ष अगाडि कसैले गौशाला प्रहरी स्टेसन अगाडि छोडेर गएका थिए । प्रहरीले साधनालाई लिएर एउटा बालगृहमा राखेको थियो । साधना भेटिदा पनि आफ्नो जीवन बचाउन मृत्‍यु सँग लडिरहेकी थिइ । राम्रो सँग देख्न र बोल्न नसक्ने साधनाको कोही थिएन, थियो त केवल रोग र अन्जान बाच्ने आशा । ७-८ बर्षकी साधनालाई जीवन, सुख, दु:ख, आफन्त, पराया केही पनि थाहा थिएन । बालगृहमा उसले बस्ने छत पाई, बोल्ने साथी पाई, जीवन जिउन मिठो नमिठो खान पाई । उसको जीवनमा बिस्तारै परिवर्तनका नव किरण देखापर्न थाले । जसले उसलाई माया गरेर बोलाउथ्यो जिस्किन्थ्यो उसलाई त्यो मान्छे नै संसार लाग्थ्यो । त्यो नै आफुलाई माया गर्ने मान्छे लाग्थ्यो । मैले उनलाई ३-४ महिना अगाडि बालगृह मै भेटेको थिए । उनी घाममा बसेर साथीहरुले खेलेको सुनेर बसेकी थिइ । हामीले उसँग जिस्कदा उनको अनुहारमा देखिएको त्यो हाँसो आज म झल्झली सम्झिरहेको छु । त्यो झझल्को त्यो बेला आसु बनेर भुमिमा खसे जब उनको शरीरलाई सेतो कपडाले बेरिदै थियो । खस्दै गरेका आसुलाई कसैले नदेख्ने गरी सुकाउने प्रयास गरे तर जब स्टेचरमा राखेर उनलाई मुर्दाघर लैजान मेरा हातहरुले स्टेचर धकेलिरहेका बेला मेरा आँखा एकाएक पोखरीमा पारीणत भए । जीवनको पहिलो दु:खद अनुभब बटुल्न म साधनाको सास बिनाको शरीरलाई धकेलिरहेको थिए । मनिसको मृत शरीर देखेको थिए, छोएको थिए तर आफ्नै हातले स्टेचर गुडाएर हिंडेको थिइन । मन हराएको थियो । सोच एक ठाँउमा अडिएको थियो । तर पनि म म नै थिए । हिजो म उनको लागि अपरिचित शुभचिन्तक थिए । तर आज उनकै आत्माको चीर शान्तिको कामना गर्ने ब्यक्ती भएको छु । भगवानले उनको आत्मालाई शान्ति प्रदान गरुन । म यो समयमा ति प्रहरीलाई पनि सलाम गर्छु, ति महिलालाई पनि सलाम गर्छु जसले उनलाई डेड बर्ष आश्रय दियो, ति डाक्टरलाई पनि सलाम गर्छु जसले प्रयास गरे उनलाई यो संसारमा राख्न अनि ति ब्यक्तीलाई पनि सलाम गर्छु जसले उनको जीवन र उज्वल भबिश्य देखेका थिए । फेरी एउटा शुन्यको शुरुवात, शुन्यमै अन्त्य भएको छ । फरक धेरै छन । म सोच्ने गर्थे, जुन मैले पहिलेको ब्लगमा लेखेको थिए । आज पनि शुन्यको अन्त्य शुन्यमै भयो तर त्यही शुन्यमा धेरै अद्श्य भावनाहरुको जन्म पनि भयो । धेरै कुरा जन्मिए, अझ धेरै जन्मिने छन । म चाहन्छु ति कुराहरु नजन्मिउन जसले साधनाको आत्मालाई असार गरोस । ति कुराहरु नजन्मिउन जसले अरु धेरै साधनाको आत्मालाई नदु:खाओस । सबै राम्रा कुराहरु र भावनाहरुलाई ठेस नलागोस ।

शुन्यमा तिमी थियौ शुन्यमै हरायौ । शुन्यबाट शुरुभएको अर्को शुन्य अंक गणितमा नहराओस् । तिमीलाई हृदय देखी भावपूर्ण श्रदान्जली । । ।

सबै भन्दा सुखी र खुशी को हो ?

2011-01-31T09:20:00.002+05:30

दिमाग पनि समय समयमा अली धेरै नै चल्ने गर्छ । कुनै बेला नचलेर हैरान कहिले बढी चलेर हैरन । एक दिनको कुरा हो, म एउटा साथी र म च्याटमा कुराकानी गर्दैथियौ । हामी बिच अली आध्यात्मिक कुराहरु नै पो हुन थालेछ । कुराकानी सकिए पछी लाग्यो यो त साह्रै राम्रो कुराकानी पो भयो त । भनौ दर्शननै पो भएछ । त्यसैले यसले अरु साथीहरुलाई पनि सहयोग गर्छ कि (सोचाइमा मात्र) भन्ने लगेर ब्लगको रुपमा पोस्ट गरेको छु ।

बालिके :
सबै भन्दा सुखी र खुशी को हो ?

गुरुदेव :
सबै भन्दा सुखी मन र सबै भन्दा खुशी सपना ।

बालिके :
कस्तो मन र कस्तो सपना

गुरुदेव :
न मनको कुनै जात हुन्छ न सपनाको कुनै धर्म ।

बालिके :
सबै मान्छे सुखी हुन्छन् त ?

गुरुदेव :
मन जसको गति वायु जस्तै तेज र पानी जस्तै शान्त । अनि सपना त्यही मनबाट उत्पन्न हुन्छ र त्यही मनमा बिलिन हुन्छ । मन सपना बीना सम्भव छैन अनि सपना मनबीना रहन सक्दैन । तपाईं सपनाको खोजि गर्दै हुनुहुन्छ कि मनको ? सायद सपनाको ? सायद मनको... ?

बालिके :
मैले मेरो सपना र मन दुबै चिनिंन । मनमा के छ र सपनामा के छ... दोधारमा छु । गुरुको सहयोगको अपेक्षा ।

गुरुदेव :
मन भनेको कालो हुन्छ , सपना भनेको रंगिन ।

बालिके :
कालो ?

गुरुदेव :
मन भित्र भएकोले कालो हुन्छ , सपना बाहिर हुने भएकोले रंगिन ।

बालिके :
यी दुइटामा के के पर्छन् कसरी थाहा पाउने ? मनमा के छ ? सपनामा के छ ?

गुरुदेव :
मनमा भएको कुराले आफूलाई सताउँछ , सपनामा भएको कुराले अरुलाई सताउँछ ।

बालिके :
लौ । माथिको बुझें, तलको नाईं ।

गुरुदेव :
सपना आफ्नो हुन्छ तर सम्बन्ध अरुसँग हुन्छ । जुन कुरामा आफ्नो भर हुँदैन त्यसमा अरुको भर पर्नुपर्छ । सपना पूरा गर्न र त्यसको नजिक जान मनले साहयता गर्छ । तर अरुको सहायताबीना एक्लै सपना पूरा हुँदैन ।

बालिके :
झन् धेरै बुझिंन ।

गुरुदेव :
मनलाई परिवर्तन गर्न सकिन्छ तर सपना परिवर्तन हुँदैन ।

बालिके :
मनलाई कसरी परिवर्तन गर्ने ?

गुरुदेव :
सपना परिवर्तन हुँदैन, त्यसको रुप मात्र परिवर्तन हुन्छ र सपनाको प्रारुप परिवर्तन बीना मन परिवर्तन हुन सक्दैन । सपना के हो ? सपनाको प्रारुप कस्तो छ ? त्यसलाई बुझेमा मन परिवर्तन गर्न सकिन्छ ।

बालिके :
सपना के हो ? र मनमा के छ ? दुबै एउटै लाग्छ ।

गुरुदेव :
यी दुईमा आन्तरिक सम्बन्ध भएकाले एउटै हुन् जस्तो लाग्छ । तर यिनीहरु फरक हुन् र नजिक मात्र छन् । मनले सपना बनाउँदैन र सपनाले पनि मन बनाउँदैन । यिनीहरुमा त्यति धेरै शाहष र तागत हुँदैन । यिनीहरुको जन्म हामी हाम्रो व्यवहारबाट गर्दछौं र व्यवहारबाट नै यसको विकास पनि गर्दछौं । न मन पहिले जन्मन्छ , न सपना । यी दुबै एकै चोटि जन्मन्छन् ।

बालिके :
ठीक र बेठीक व्यवहार कसरी छुट्याउने ?

गुरुदेव :
यसको उत्तर मनसँग हुन्छ । मनले भन्छ , यो ठीक यो बेठीक ।

बालिके :
मन दोधार भयो भने ?

गुरुदेव :
सँगै मनले अर्को पनि भन्छ । सपनालाई सोध पनि भन्छ । हो त्यही कुरा मनले सपनालाई सोध भन्छ , यो नै दुविधा हो । यसलाई नै मानिसहरु समय, दुःख र नराम्रो मान्छन् ।

बालिके :
सपना नभएको मान्छे हुन्छ ?

गुरुदेव :
सपना र मन बीनाको मान्छे सम्भव छैन । सपना नहुनलाई मन नहुनुपर्छ र मन नहुनलाई सपना नहुनुपर्छ र यो सम्भव छैन ।

बालिके :
सजिलो गरी भन्दा ।

गुरुदेव :
सपनाबीनाको मान्छे हुँदैन ।

बालिके :
म कसरी थाहा पाउँ मेरो मन र सपना के हो ?

गुरुदेव :
मान्छेले गर्ने व्यवहार नै सपना र मन हुन् । यसैबाट यिनीहरु जन्मन्छन् ।

बालिके :
साह्रै गाह्रो भो । सरल विधि छैन ?

गुरुदेव :
सरल बुझाइमा छ, गराइमा छ र भनाइमा छ ।

बालिके :
सही निर्णय भनेको के हो ?

गुरुदेव :
जे मनलाई लाग्छ ?

बालिके :
यो मन कहाँ छ ?

गुरुदेव :
हामीभित्रको अँध्यारो कोठामा ।

बालिके :
किन यसलाई कालो भन्नु भएको ? भित्र सबै कालो हुन्छ र ?

गुरुदेव :
किनकि यो देखिंदैन । त्यही भएर मानिस मनलाई बुझ्न सकिंदैन भन्छन् । जहाँ अँध्यारो छ त्यहाँको संसारलाई कल्पना गर्न सकिंदैन । राम्रो नराम्रो दुबै सँगै हुन्छन् । आफूले खोज्दा के भेटिन्छ भन्ने कुरामात्र फरक हो । तर छन् त दुबै सँगै ।

बालिके :
तपाईंले मनको कुरा गर्नु भको है ?

गुरुदेव :
मन अनि मन भित्रको राम्रो नराम्रो ।

बालिके :
मैले बुझें कि बुझिंन थाहा नै छैन । केही ज्ञान त पाएँ ।

गुरुदेव :
बालिके , आजलाई यति नै गरौं ।

बालिके :
हस् गुरुदेव । शुभ रात्री ।

गुरुदेव :
आजको कक्षा यति नै, विश्राम गर बालिके ।

बालिके :
जो आज्ञा ।

गुरुदेव :
म पनि पक्का गफाडि पो भएँछु है ?

बालिके :
पक्का प्रवचन दिने गुरु । हो, दिंदा हुन्छ ।

---------
आफु गुरु हुँदाको अनुभब पनि रमाइलो नै हुने रहेछ । बिचार पढिदिनुभएकोमा धेरै धेरै धन्यवाद ।

एकोहोरो चिच्याहट

2010-11-13T21:48:00.002+05:30

एकोहोरो चिच्याहट आइरहेको छ लगातार !

५ मिनेट सम्मको त्यो लगातार चिच्याहटको अन्तिम १० सेकेण्ड सँग कोही भर्‍याङ चढेको आवाज पनि मिसिन्छ । जोडले बन्द गरेको सानो झ्यालको आवाजसंगै सबै आवाजहरु हराउछन र एकैछिनमा ढोकामा लगाएको ताल्चा खोलिन्छ । जब ढोका खोलिन्छ भित्र एक प्रकारको बेग्लै अँध्यारो बातावरण देखिन्छ । लाग्छ यो कोठा वर्षौ देखी बन्द थियो र आज मात्र खोलिएकोछ ।

"कत्ति कराउन सक्नुहुन्छ ! एकैछिन पनि चुप लागेर बस्न सक्नुहुन्न ?" एउटी युवतिको यो आवाजसंगै झ्यालमा लगाइएको अर्को तल्चा पनि खुल्छ । "आफ्नो काम-धन्दा केही गर्न भ्याएको छैन - कस्लाई के धन्दा घरज्वाँईलाई खानको धन्दा भनेको यहि हो । ल ।" भन्दै ति युवती बाहिर निस्कन्छे र ढोकाको ताल्चा लगाएर जान्छे ।

त्यो अँध्यारो कोठाको एउटा कुनामा एउटी ७० बर्षे बुढी आइमाइ एकोहोरो झ्यालबाट आएको उज्यालोलाई हेरिरहेकी हुन्छे । जब भर्‍याङ बाट युवतिको पैतलाको आवाज हराउछ अनी ति बुढी आइमाइ हतारिदै झ्यालमा आउछे र बाहिरी संसारमा आफ्ना आँखा दौडौन थालछे ।

Art Source : http://fineartamerica.com

बाहिर घाम लागिरहेकोछ, मानिसहरुको चहल-पहल पनि निकै बढिसकेको छ । घामको न्यानोपन आफ्नो शरीरमा पारेर उनी बाहिरी संसार हेर्दैछिन । उनको अनुहारमा प्रशस्त खुशीका भावहरु देखिन्छन । लाग्छ उनले आज विश्व बिजय गरेकि छिन । तर अहिले सम्म उनको बोली फुटेको छैन । केहीछिन अगाडि सम्मको उनको चिच्याहट अहिले शान्त भावमा परिवर्तन भैसकेको छ ।

एकटक सँग आफ्नो आँखा बन्द नगरिकन १०-१५ मिनेट जति एकोहोरो बाहिर हेरिरहेकिछिन । बाटोमा हिंड्ने मानिसहरुले उनको यो अनुहार हेरेर भन्न सक्दैनन कि उनी विगत ६० बर्ष देखी त्यो झ्यालमा यसैगरी बसिरहेकीछिन भनेर ।

क्रमश:

तिमी हुँदा सम्झना सबै थिए ।

2010-10-27T07:01:00.003+05:30

गएको धेरै भए'छ । सम्झना पनि बिस्तारै मानसपटलबाट बिलिन हुँदा पनि रहेछन । कुनै दिन याद रहन्थे, तिम्रा रहर, तिम्रा रुची, तिम्रा सपना, तिम्रा बानी अनि तिम्रा साथहरु । बर्ष बित्दै गएपछी यि सबै कुराहरु पनि संगै बित्दा रहेछन ।

हिजो तिम्रो जन्मदिन त्यो पनि मैले भुलेछु । कति स्वर्थी हुनसक्छन मनिसहरु समय संगै सबै कुराहरु भुलाउन सक्छ । जुन समय तिम्रो आवश्क्ता तिमी धेरै टाढा गयौ । खुशी,रहर,इच्छा अनि सबै कुराहरुलाई परीत्याग गरी सबैलाई छोड्यौ ।
हामी सँग त तिम्रो सम्झना छ । तिमी सँग पनि होला । तिम्रो सम्झना देखिदैन सायद, हाम्रो सम्झनामा पनि बिस्तारै कुहिरो लाग्दै छ । त्यसैले त होला तिम्रो जन्मदिन पनि भुलिन्छ । तिम्रा सबै कुराहरु पनि बिर्सिन्छ । मलाई माफ गर तिमीसँग जोडीएका प्राय: कुराहरु धेरै गर्न सक्दिन । आँखा रसाएर आउछ । म भगवान सँग तिम्रो बिषयमा धेरै गुनासो रख्दिन । जे भयो जस्तो जस्तो भयो सायद...... । तर भगवान सँग यति चै भन्न चाहन्छु कि मैले तिम्रो जन्मदिन बिर्सिए तर तिमीले हामीसबैलाई छोडेर गएको दिन, संसारबाट बिदा लिएको दिन, आफ्नो भौतिक शरीरलाई छोडेको दिन र तिमीले कष्ट माथि पाएको सांसारिक विजयको दिन अरुले सम्झिए पनि नसम्झिए पनि मलाई सम्झने शक्ति दिउन ।

तिमी जहाँ भएपनि, संसारको लागि तिम्रो अस्तित्व नभए पनि मेरो लागि तिमी छौ र सदैब रहिरहने छौ । जन्मदिनको शुभकामना । । ।

Rabindra Neupane

मलाई केही भन्नु छ !

2010-09-30T00:11:00.002+05:30

तिमीलाई थाहा छ, आज मैले एउटा कुरा थाहा पाए नि । तिमी सँग समय छ भने म तिमीलाई त्यसको बारेमा बताउछु ।

के तिमी मलाई तिम्रो अलिकति समय दिनसक्छौ ? हैन, हतार छ भने भइहाल्यो म तिमीलाई पछी नै सुनाउछु ।

छ । ल सुन है त, म तिमीलाई मैले थाहा पाएको कुरा सुनाउछु । कुरा धेरै पहिलेको हो, जब म स्कुलमा पढ्थे । सबै साथीहरुले कविता लेखेको देखेर मैले पनि एकदिन कलम समाएर केही लेख्ने प्रयास गरे । लेख्न त के के लेखे-लेखे, मलाई नै थाहा छैन तर पनि लेखे । बिस्तारै मैले लेखेका कुराहरु बुझ्न थाले अनि मलाई लेख्नै आएन । नबिझिकन लेख्दा मलाई लेख्न धेरै आउथ्यो । तर जब बुझ्न थाले, त्यसपछी मैले लेख्न नै बन्द गरिदिए । तर आज अचानक मैले मेरा पुराना कपिका पानाहरुलाई देखे अनि पल्टाउन थाले । ति पानाहरुमा यति धेरै कुराहरु रहेछन कि जुन कुराले मलाई अहिले नचाहदा नचाहदै पनि सोच्न बाध्य बनाइरहेकाछन ।

तिमीले कहिल्यै स्कुलमा छदाँ केही लेखेको थियौ ? छौ ? के लेखेको थियौ भन त ? सम्झिउन । केही त याद होला । ए हो, आहा कस्तो रमाइलो । अनि सुनन् , एउटा च्यातिएको पानामा मेरो हजुरआमाको बारेमा लेखेको रहेछ । अहिले हजुरआमा हुनुहुन्न । हो मेरो मामा घरको हजुरआमा । उहाँ मलाई धेरै माया गर्नु हुन्थ्यो । हो सबैलाई गर्नु हुन्थ्यो तर मलाई अलि बढी । किनभने म जेठो नती परे नि त ।

हजुरआमा धेरै बोल्नुहुन्नथ्यो । जब अगाडि तीन चार जना हुन्थे तब उहाँ कुनै पनि कुरा बोल्नुहुन्नथ्यो । थाहा छैन किन । तर जब उहाँ सँग एक जना मात्र हुन्थे अनि बोल्नु हुन्थ्यो । धेरै जना भएको बेला नजिक पनि बस्नु हुन्नथ्यो । अलि टाढा बसेर कुराहरु सुन्नु हुन्थ्यो । मलाई अचम्म लाग्थ्यो । किन यस्तो गर्नु भएको होला जस्तो लाग्थ्यो ।

तर अहिले उहाँ हुनुहुन्न । र आज मैले जब ति पानामा यो कुराहरु देखे मलाई लाग्यो, हजुरआमा धेरै कुराहरु गर्न चाहनु हुन्थ्यो, धेरै कुरा सुन्न चाहनु हुन्थ्यो । मनमा भएका सबै पोख्न, लागेका सबै रहरहरु साट्न, भोगेका र देखेका सबै कुराहरु । तर उहाँलाई सधैं लाग्थ्यो उहाँले उहाँले भोगेका, सुनेका, मनमा भएका रहर र बिचार कतै नराम्रा त छैनन् ?

हो । तिमीले ठीक भन्यौ । नबोलिकन कसरी थाहा हुन्छ त्यो सही हो या गलत ? आफुलाई लागेको कुरा बोल्नु पर्छ, सुनाउनु पर्छ । अब म आज बाट नै मलाई लागेको कुराहरु सुनाउछु । अरुको कुरा राम्रो सँग सुन्छु । र यदी मैले यसो गर्न सके भने म सँग कुनै गुनासो र दु:ख मनाउनु पर्ने कारण हुने छैन । र म शान्त सँग मेरो जीवन बिताउन सक्छु । किन थाहा छ ? मलाई मेरो हजुरआमाले दिनुभएको अन्तिम ज्ञान नै यही हो । जुन मैले भुलेको रहेछु । बिर्सेंको रहेछु ।

तिमीले मेरो लागि समय दियौ त्यसको लागि धेरै धेरै धन्यवाद ।

सपना

2010-08-25T11:41:00.003+05:30

मलाई सम्झना छैन त्यस अघि म के सपना देख्थें तर जब तिमीले म माथि देखेको सपनाबारे बतायौ तत् क्षण मैले आफ्नो सपनालाई त्यसैमा एकाकार गरें । त्यसपछिको मेरो हरेक कार्य र सोचको उद्देश्य सोही सपनासम्मको यात्रा तय गर्नु हो । मैले तिमीले नै दिएको सपना देखेर आफुलाई त्यही बनाउन चाहें, तिमीले मलाई जे बनेको हेर्न चाहन्थ्यौ ।
तर मेरा प्रयास पर्याप्त भएनन् होला र सायद यस बीचमा तिमी थाक्यौ पनि होला... सायद तिमीलाई लाग्यो होला मेरा सपना तिम्रो चाहना भन्दा अलग छ त्यसैले मलाई आफू खुशी चल्न छोडिदिने निर्णय गर्यौ होला... सायद मैले गर्नुपर्ने जति मेहनत गरिंन होला, म हुनुपर्ने जति क्षमतावान भईंनहोला... म ढिला भएँ होला, हो म ढिलै हिंड्ने मानिस हुँ तर म धेरै विश्राम खोज्दिन । म ढिला भएपनि हिंडिरहन्छु र थाकि पनि हाल्दिन ।

म धेरै कुरा भन्दिन, मलाई आफूलाई यसरी पोख्न असाध्यै गाह्रो लाग्छ तर जरुरी लागेको छ यसबेला त्यसैले यति चाहिं भन्छु तिमीले ममाथि जुन सपना देखेको थियौ (आशा छ बिर्सेका छैनौ ) त्यही नै मेरो सपना हो । मलाई त्यहाँ पुग्न मद्यत गर न, हुन्छ ?

तरंगले तिमीलाई केही सुनाइरहेका छन ।

2010-07-04T08:08:00.013+05:30

आउ मेरो नजिकमा आएर बस् । म तिमीलाई मेरो मनको कुरा बताउछु ।

किन तिमी सँग मेरो बारेमा सुन्ने धैर्यता छैन ? कि तिमी मेरो बारेमा सुन्न चाहान्नौ ?

ठीक छ, तिमी नसुन । म तिमीलाई जबर्जस्ती सुनाउन पनि चाहन्न ।

मनको ब्यथा र ब्यथामा अल्झिएको कथा तिमीलाई सुनएर मलाई केहि पनि फाइदा हुँदैन । संसारलाई मैले जसरी बुझे तिमीले पनि त्यसरीनै बुझ्नुपर्छ भन्ने छैन । म जसरी बाँच्छु, तिमी त्यसरी नै बाँच्नु पर्छ भन्ने छैन । तिमी र म मा धेरै अन्तर छ ।

आफ्नो मन भित्र नियालेर हेर, तिमीले म र तिमीमा धेरै फरक पाउनेछौ । यति सम्म कि जुन तिमीले आजसम्म कल्पनासम्म गरेका छैनौ । तिमीलाई लाग्छ तिमीले तिम्रो मनका सबैकुरा बुझेकाछौ । म पनि यस्तै भन्थे तर हैन रहेछ । तिमीले बुझेको तिम्रो आवरण मात्र हो । जसलाई तिमी आन्तरिक बुझाई सम्झिरहेका छौ । कत्ती धेरै भिन्नता, कत्रो ठूलो असमानता अनी कति सस्तो भावना ।

हामी कहिल्यै कपास बन्न सकेनौं । कहिल्यै हामी बेल पनि बन्न सकेनौं । खोक्रो र रित्तो शारीर लिएर भरिपूर्ण जूनी बाँचिरहेका छौ । तिमी मलाई भन - आँखाले देखेको चीज सत्य हुन्छ या तिम्रो कानले सुनेको चीज ? तिमी पक्कै पनि आँखाले देखेको चिजलाई नै सत्य मान्छौ किनकी आँखा अगाडिको दृश्य तिम्रो हो । तर सुनिएको आवाज तिम्रो हैन ।

तर के तिमी तिम्रो आँखा संग बिश्वस्त हुन सक्छौ कि तिमीले देखेको चीज सत्य हो भनेर ? आँखालाइ जे सजिलो लाग्छ, जे राम्रो लाग्छ उसले तिमीलाई त्यही मात्र देखाउछ । र कानले कहिल्यै पनि राम्रो मात्र वा नराम्रो मात्र सुनाउदैन ।

तिम्रो अगाडी भएको दृश्यलाई हटाउन तिम्रा आँखा बन्द गर्न सक्छौ तर कान ? कानलाई बन्द गर्न सक्दैनौ । गुञ्जिएका ध्वनी तरंगहरु जँहा ठोकिएर भएपनि तिम्रो कान मार्फत मस्तिष्कमा पुगेरै छोड्छ । कानमा औला हालेर सुन त तिमीले के सुन्छौ ?

आँखा खोल तिमीले तिम्रो बर्तमान पाउछौ ।

कान खोल तिमीले तिम्रो भविष्य सुन्छौ ।

तिमीलाई मैले कसले के भनिरहेको छ त्यो सुन भनिरहेको छैन । के गुञ्जिरहेको छ त्यो सुन ।

आँखालाइ सदाको लागि बन्द गर भनिरहेको छैन । देखिएको चीजको आन्तरिक तरंगलाइ सुन मात्र भनिरहेको छु । त्यही तरंगले तिमीलाई केही सुनाइरहेका छन ।

भुसुक्कै निदाएका सपनाहरु - भाग (एक)

2010-05-08T08:54:00.004+05:30

आज म र मेरा सपनाहरु विच निकै ठूलो बादविवाद भएको छ। शिर्षक हो 'को निदाउने'।
म भन्छु आजका दिन सम्म म निदाउदै आएको छु भने अबका दिनहरुमा पनि म नै निदाउन पाउनु पर्छ। तर मेरा सपनाहरुको पनि यस्तै कुरा छ उनीहरु भन्छन् हैन आजका दिन सम्म हामी उठ्यौ, अब तिमी उठ्नु पर्छ र हामी निदाउन पाउनुपर्छ। तर यो वादविवादमा अहिले सम्म कसैको पनि हार जित भएको छैन।

म किन निदाउन चहान्छु भने, मैले यो संसारबाट विदा हुनु अगाडी नै मेरा धेरै योजना र कार्यहरुलाई पूर्णता प्रदान गर्नुछ। जुन मेरो सपना हो। र म तिनै सपनाहरुलाई (अर्को शब्दमा) साकार पर्न नै म निदाउन चहान्छु। के यो मेरो सोच गलत हो र? यदि हैन भने मेरा सपनाहरु नै किन मेरो योजना र कार्यमा बाधक भैरहेका छन?

विहानी किरण सँगै केहि समय आफ्नो लागि र केहि समय आफ्नो परिवारको लागि, विहानको खाना आफ्नै परिवार सँग खाँदै दिनभरीको कार्यको तालिका बनाउने, दिनभरीको काम पछि बेलुकी घरमा आएर पूनः परिवार सँग बसेर दिनभरीको कार्यविवरण साटासाट गर्दै खाना खाने। यो मेरो सपनाको बहिरी प्रारुप मात्र हो। वास्तविक सपना अलि फरक छ। म यी यस्तै कुराहरु राख्दै थिए मेरा सपनाहरु एकाएक म तिर फर्किएर यसो भन्दै थिए।

भने पछि दैनिकी भनेको संसारमा एक ब्यक्तिको मात्र हुन्छ, त्यो पनि तिम्रो मात्रै हैन त? तिम्रो दैनिकीले मेरो दैनिकीलाई कस्तो असर पारेको छ भन्ने कुरा तिमीले सोचेनौ। तिमीले तिम्रो दैनिकी सुनायौ, अब मेरो दैनिकी सुन। म तिमीलाई भन्छु कि म किन निदाउन चहान्छु।

चन्द्रमाको न्यानो प्रकाश सँगै म मेरा आँखाहरु खोल्ने गर्छु। मेरो पहिलो नित्यकर्म भनेको नै तिम्रो सोच र दयालाई आफ्नो पोल्टोमा हालेर, तिम्रै भाषामा काल्पनिक दूनियाँको बजारमा त्यसलाई विक्री गर्नु हो। न म मेरो परिवार सँग बसेर खाना खान सक्छु न बजारका अनुभवहरु नै सुनाउन सक्छु। किनकी यो काल्पनिक दूनियाँमा म मात्र एक आधिकारीक सोच र दयाको विक्रेता हुँ। तर मैले यो आफुले चाहेर आफैले भिरेको उपाधी भने हैन। यो त तिमीले मेरा लागि जबरजस्ति भिराएको परम् उपाधी हो। तिमीले दिइएको सोच र दयालाई म प्रत्येक रात तिमीले भनेको मूल्य भन्दा पनि बढिमा बेच्ने गर्छु। यहाँ सम्म सन्तुष्ट हुन सक्छु। तर जब मैले बेचेका ति सम्पूण सोच र दयाको मूल्यको तिमीबाटै अवमूल्यन भएको पाउछु त्यसपछि म सोच्न बाध्य हुन्छु। म किन तिम्रो लागि आफ्नो परिवार र आफ्नो इच्छालाई मारेर तिम्रो आधिकारीक विक्रेता बँनु। जब कि त्यसको उचित मूल्यनै तिमी लगाउन सक्दैननौं। तिम्रो प्रत्येक कोल्टो सँगै फेरिएका तिम्रा सोचलाई बेच्न मैले बजार फेर्नु पर्ने हुन्छ। म सधै तयार भएर बस्नुपर्ने हुन्छ कि तिमी कतिखेर कोल्टो फेछौं र म कुन बजारमा जानुपर्छ। जब म तिम्रा यी क्रियाकलापबाट असाध्यै थकित हुन्छु र एकैछिन सुस्ताउनु आँखा बन्द गर्न खोज्छु तिमी पानीले आफ्नो घाँटि भिजाएर जोडले भन्ने गर्छौ उठ, छिटो उठ म सुत्नुपर्छ । त्यसपछि म जबरजस्ति उठ्नु पर्छ। तिम्रा सोच र दयाहरुको विक्रि भैसकेपछि पनि तिमी मलाई सुत्न दिदैनौ, पूनः विहानी किरण सँगै नयाँ सोच र दया दिएर तिमी फेरी सुत्छौ। त्यसैले अब म निदाउनै पर्छ र तिमी उठ्नै पर्छ। एक पटक तिमी म भएर बाँच र म तिमी भएर बाँच्नेछु। त्यसैले म भन्छु तिमी उठ्नै पर्छ।

सर्धै बन्द आँखामा देखिने सपना, जब आज नाङ्गो आँखा अगाडी उभिएर यसो भन्दा मलाई कता कता डर लागिरहेको थियो। के मेरा आगामी दिनहरु निदाएरै वित्नेछन्? के मैले मेरो परिवार, मेरो साथीभाई, अनि समाज र देशलाई दिएको वचन वा भनौ देखाएको सपना अन्धकारमा विलिन हुने भयो? के अब मेरो भविष्य पानी नभएको ईनार हुने भयो? जो अब पुरिने वाला छ?................. हैन, म यसो हुन दिन्न। मैले मेरो लागि र अरुको लागि देखेको सपना पुरा गर्नैपर्छ र यसको लागि मैले मेरो सपनाहरु संग लड्नै पर्छ। यदि मैले कठोर शब्दहरु बोले भने मेरा सपनाहरुले मन्ने छैनन्। त्यसैले मैले नरम भएर प्रस्तुत हुनैपर्छ।

म तिम्रो कुरा र भावनालाई सम्मान गर्छु। तर आज यो समयमा आएर तिमीले यस्तो कुरा गर्दा आजसम्म मैले बनाएको बाटो र मैले चालेका पाईलाहरुको कुनैपनि मूल्य नपाई भासिने छन्। र यदि यस्तो भयो भने म बाँच्नु र नबाँच्नुको के फरक भयो त? तिमी मलाई यो भनिदेऊ कि म के गर्रौ?
मेरा यी कुराहरु सुनेर सपनाहरु भन्नथाले – तिमीलाई अहिले सम्म लाग्छ तिमीले बनाएका बाटाहरु र चालेका पाईलाहरु तिम्रा हुन। अब उपरान्त यो भ्रम तिमीबाट सधाको लागि अन्त्य हुनेछ। तिमीले बनाएका ति बाटाहरु केवल तिम्रा खोक्रा सोच मात्र हुन। तिनलाई बाटोको रुप मैले दिएको हुँ। तिमीले चालेका प्रत्येक पाईलाहरु मेरै तिनै रुपको छाँया मात्र हो। यदि मैले तिम्रो सोचलाई नबोकेको भए, नबेचेको भए र मैले त्यसलाई न सँगालेको भए तिमीले आजको यो तिम्रो प्रतिष्ठा, मान–सम्मान र यो स्थान पाउने थिएनौ। यो सबै मैले तिम्रो लागि गरेको उपकार भन्दा फरक पर्ने छैन। तिमी मैले गरेको उपकारलाई मेरै अगाडी राखेर म प्रति साहानुभुति देखाउछौ? तिमी एउटा कुरा न विर्स दिनेले खोसेर लिन पनि सक्छ। मैले तिमी सँग केहि समयको लागि विश्राम मागिरहेको छु तिम्रो जीवन हैन। र यदि मैले चाहे भने त्यो पनि माग्न सक्छु र तिमीलाई त्यो दिन कर पनि लाग्छ। त्यसैले अब मलाई तिम्रा बाटा र पाईलाहरु सँग कुनै पनि सम्बन्ध राख्नु छैन। आज सम्म मैले तिमीलाई दिएको कुनै पनि मुल्य म माग्दिन बस् त्यसको सट्टामा केहि समय विश्राम देऊ।

शून्यबाट शुरु भएको शून्य शून्यमा अन्त्य हुन्छ .

2010-04-20T01:26:00.005+05:30

सिर्जनाको सुरुवातमा देखिने अर्थ नै वास्तविक जीवनको जिउने मन्त्र हो । कसैको मुखबाट सुनेको थिए शून्यबाट शुरु भएको शून्य, शून्यमा अन्त्य हुन्छ । मलाई पत्यार लागेको थिएन । यो कसरी सम्भब छ ? जब कुनै खाली गिलासमा पानी हाल्छौ भने अन्त्यमा कसरी त्यो गिलासमा पानी हुदैन ? पानी हालिए पछी त पानी त हुनुपर्छ नि । तर अहिले बुझ्दैछु बास्तबमा अन्त्यमा पनि गिलास खाली नै हुदोरैछ ।

धेरै समय लाग्यो यो बुझ्न मलाई । मैले समय सिमालाई ध्यान नदिएको कारण यस्तो भएको रहेछ । पानी गिलासमा हाल्नु भनेको आफुले पानी पिउनको लागि वा अरु कसैलाई पिलाउनको लागि हो वा यसलाई यसो भनौ त्यो गिलासमा भएको पानीको उपयोग गर्नको लागि नै हामी गिलासमा पानी हाल्ने गर्छौ । यदि यसो हो भने अन्त्यमा त गिलास फेरी खालि नै हुने भयो । यसमा मात्र फरक यति भयो हामीले गिलासलाई पानी उपयोग गर्न मात्र प्रयोग गरिरहेका छौ । र यसैलाई हामी साधन भन्छौ । त्यसो भए अर्को कुरा पनि आउन सक्छ त्यो के भने साधनलाई हेरेर हामी यसको अन्त्य कसरी पत्ता लगाउन सक्छौ ? ल मैले माने कि पत्ता लगाउन सकिदैन । तिर्खा लाग्न शुरु भएपछी पानीको खोजि सुरु भयो, पानी पिएपछि तिर्खा शान्त भयो अनि हामीलाई पानी चाहिएन । भन्नुको अर्थ तिर्खालाग्नु भन्दा अगाडिको समय र पानी पिइसक्यपछीको समयमा के फरक छ भन्दा हामीलाई अगाडी पनि पानीको आवश्कता थिएन पछाडी पनि छैन । यो अवस्थामा त शून्य को शुरुवात शुन्यको अन्त्य भयो । यदि पानी पिउदै गर्दा को समयलाई हेर्ने हो भने त्यसमा उतार चडाब देखिन्छ । हैन भने हामीले शून्य नै देख्छौ र शून्य नै पाउछौ । बाहिर हेरौ भने पनि शून्य नै पाउछौ । किनभने जन्म र मृत्यु शुन्यमै हुन्छ । यसबाट मैले के बुझेको छु भने अगाडिको सोचमा भएको शक्ति र पछाडी भएको शक्ति समान र शक्तिशाली हुन्छ । र हामी यसैका कारण बाचेका छौ । मानिस मलाई शुन्यवादी भन्छन तर म शुन्यवादी हैन । म एक अलिक नौलो सोच्ने विचारवादी मात्र हु ।

एउटा सुन्दर सपना देख्ने रहर सबैलाई हुन्छ ।

2010-03-19T20:06:00.007+05:30

एउटा सुन्दर सपना देख्ने रहर सबैलाई हुन्छ । भनिन्छ - सपना देखेपछी मात्र त्यो साकार हुन्छ । महान साहित्यकार, बैज्ञानीक, योगी, ॠषीमुनी सबैले सपना देखेका कारण नै आज हामी उनिहरुलाई सम्झन्छौ ।
उनिहरुको महान कर्मको सम्मन र प्रतिपादन गर्छौ । र उनिहरु जस्तै महान बन्ने विश्वासमा हामी सपना देख्न थाल्छौ । किनभने उनिहरुको सपना साकार भयो त्यसैले अब हाम्रो सपना पनि साकार हुन्छ ।

मुनामदनको सपना यदी देवकोटाले नदेखेको भए ?

राइट दाजुभाइले हावाइजहाजको सपना नदेखेको भए ?

धन्वन्तरीको सपना आयुर्बेदमा नअड्किएको भए ?

महाभारत सँगै बेदको सपना व्यासमा नाअएको भए ?

सपना देख्दैमा हामी देवकोटा र व्यास बन्नसक्छौ र ? सायद उनिहरु समानकै नयाँ देवकोटा र व्यास भने बन्न सक्छौ । किन भने सपना देखे पछी त्यो आवश्य साकार हुन्छ ।

यही कुरा सोचेर मैले पनि सपना देख्न थाले । सायद देवकोटाको मुनामदन भन्दा पनि गहिरो, धन्वन्तरी को भन्दा पनि नविनतम, राइट दाजुभाइको भन्दा पनि आधुनिक र व्यासको महाभारत भन्दा पनि बृहत ।

तर मैले मेरो सपना साकार हुने सम्भावना कहिल्यै आनन्दको सास फेरेर लिन सकिन, देख्न सकिन । लाग्छ सपना देखेर मात्रा पनि साकार हुँदैन । सपना साकार पार्न अहोरात्र काम गरेर पनि हुँदैन । जब म मेरा सपनाहरुलाई सम्झन्छु - आँखा, मन, मस्तिष्क सबै अगाडि मरुभुमी मात्र देख्छु भनौ मनन गर्छु । आँखामा अन्धकार छाउछ, मनमा छट्पटी पैदाहुन्छ अनी मस्तिष्कमा त्यही सपना निदैरहेको पाउछु ।

धेरै प्रयत्नले सपनालाई उठाउन खोज्छु, छट्पटिलाई मेटाएर उज्यालो हेर्न चाहन्छु तर म सफल हुदिन ।

कहिले काही त लाग्छ मैले सपना नै गलत देखे । जसलाई म कहिले पनि साकार बनाउन सक्दिन । लाग्छ यो सपना माथि मैले एकाधिकार जमाए । अरुले यो सपना देखेको भए सायद साकार पार्न सक्थे तर मैले यसलाई आफ्नो सपना ठानेर आफुसँग मात्र राखें ।

तर अर्को मनले सोच्छु यो म बाहेक अरुले पनि देखेको सपना हो । धेरै जना छन जसले यो सपना देखेका छन । र साकार हुने आशामा छन । तर आज सम्म कसैले पनि त्यो सपनालाई साकार बनाउन सकेका छैनन् । कतिलाई त भ्रम छ मैले साकार पारे भनेर तर तिनिहरु सपनामा यसरी हरएकी सपनाको खोल ओडेर अगाडि बड्दै जादाँ सपना नै परिवर्तन भयो र परिवर्तित सपनालाई नै साकार परे र वास्तबिक सपनालाई उनिहरुले बिर्सिए ।

मलाई पनि डर छ कतै मेरो सपना पनि परिवर्तित हुने त हैन ? र भ्रममा सपनालाई साकार बनाएर मुनामदनको साट्टो चुट्किला त लेख्दिन ?

तस्बिर - http://i609.photobucket.com/albums/tt180/sapana53/angelrose-vi.jpg

एउटा प्रतिकात्मक अर्थ "Subtext"

2010-01-24T20:35:00.002+05:30

लेखिएका धेरै शब्दहरुको अर्थ हराउदो रहेछ । धेरै भो लेख्न थालेको । विच विचमा केहि समय नलेखे पनि, लेखिएका धेरै कपिका पानाहरु हराएपनि । जति छ तिनका अर्थ दिन प्रतिदिन हराउदा रहेछन । कुनै कुनै अर्थहरु परिवर्तन हुदा पनि रहेछन ।
सायद म यसलाई आफुमा आएको समयको परिवर्तन भन्न सक्छु ।

तर अचम्मको कुरा
आज सम्म मैले लेखेका शब्द र वाक्यहरुमा एउटा प्रतिकात्मक अर्थ हुन्थ्यो जसलाई मैले धेरै पछि मात्र थाहा पाए त्यो Subtext रहेछ । मेरा पूराना लेखहरुमा यस्ता प्रतिकात्मक अर्थहरु धेरै हुने गर्थे । मलाई राम्रो सँग स्मरण छ , मेरा प्रत्येक शब्दलाई मैले ति अर्थहरुमा जोडेको थिए । जब आज पूराना ति शब्द पानामा पल्टाउछु मलाई कुनैपनि प्रतिकात्मक अर्थको स्मरण हुदैन । धेरै पढ्छु म तिनलाई, एक पटक मात्र हैन दशौं पटक । तर पनि केहि पनि अर्थ स्पष्ट हुदैन । खोज्छु नियालेर खोज्छु, तर पनि भेट्दिन ।

यहि दौरानमा अर्को नयाँ अर्थ भेट्छु । र यो अर्थलाई ति शब्दमा जबरजस्ती लाद्न खोज्छु । विवश भएर ति लेखिएका शब्दहरु पानाबाट भाग्न खोज्छन । म समाउन खोज्छु सक्दिन । मनमा भयले स्थान जमाउछ र सोच्छु यदि मैले जबरजस्ती गरे भने त्यो प्रतिकात्मक अर्थ मर्छ र यी शब्दहरु अर्थहिन हुन्छन । यसलाई मैले नबुझिकनै पाना पल्टाइदिन्छु र नयाँ पानामा आज भेटेको नयाँ अर्थलाई शब्दरुपी आसनमा विराजमान गराईदिन्छु । मनमा आनन्द आउँछ । खुसी हुन्छु कि नया अर्थ सँग नयाँ नाता जोडे । यो खुसी यो रमाईलोपन, म वर्णन नै गर्न सक्दिन ।

समय वित्दै जान्छ नयाँ नयाँ अर्थहरु आउदै जान्छन् । म त्यसलाई लेख्दै जान्छु, थन्काउदै जान्छु र केहि समय पछि ति प्रतिकात्मक अर्थहरु हराउदै जान्छन् ।

कहिले काहि लाग्छ ति सबै अर्थ म सँग जीवीत भैदिएको भए ? हुन त नयाँ अर्थ नआउन पनि सक्थ्यो । म पूरानै अर्थहरुमा नै बाचिरहेको हुन सक्थे वा बाचिरहेको हुन्थे । वा
जीवनको मोडमा भेटिएका ति अर्थहरुको पछि लागेर जीवनको उद्देश्य प्राप्त गर्थे । त्यो वेलामा प्राप्त भएको खुसी रमाइलोपन सदाको लागि एकैनासको हुन्थ्यो ।

जे होस, यो विचको सम्बन्धलाई म कसरी हेरौं, कसरी बुझौ र कसरी अगाडी बढाउ ?

हिजो मेरा लागि अपूरो छ, भोलि अन्धकार । तर बाच्नु त आज छ । के हेरेर, के को लागि बाचौं ? दुविदा अझै मनमा अड्किएको छ । आजको यो मेरो अर्थ पनि हिजोको अपूरोले नै जन्मएको हो । थाहा छैन यो अर्थ पनि कति दिन बाच्छ ।

जति नजिक उत्ति नै टाढा

2010-01-04T13:23:00.002+05:30

तिमी आफैं नजिक सरेको थियौ, मैले बोलाएकी थिईंन। अब आफ्नै इच्छाले टाढा जान्छौ भने म चुपचाप बिदाईको हात हल्लाउने छु। विछोडको पीडा जीवनमा कति भोगियो कति, माया गर्ने मान्छेको अभाव कति खड्कियो कति। अब तिमी पनि पराई झैं बन्छौ भने म हाँसेरै टारिदिनेछु। आँसु त एकान्तमा मनपर्छ मलाई।

तिमी मसँग रिसाए पनि, दुखी भए पनि, नबोले पनि अनि भावनात्मक रुपमा समेत टाढा गएपनि हाम्रो साझा सपनाले साकार रुप लिने विश्वासमा कमी नल्याउनू म तिम्रो अपेक्षा पूर्ण गर्न आफ्नो बलबुताले भ्याउने सबथोक गर्नेछु।
तिमी मलाई जसरी बुझ, जे बुझ केही फरक पर्दैन, म तिम्रो को हुँ, तिमी मेरो को हौ यो मलाई राम्ररी थाहा छ। यो स्पष्टतामा म तिमीसँग गुनासो गर्न सक्दिन। आफूले आफैसँग कसरी गुनासो गर्ने? आफूबाट आफैं टाढा हुँदा कोसँग गुनासो गर्ने?
मलाई तिमीबाट टाढा जानुमा आपत्ति छैन। मलाई एक्लोपनसँग डर लाग्दैन, लामो दूरीसँग डर लाग्दैन किनकि म एक्लो भएको धेरै भइसक्यो। आफ्ना विचार भावना कतै व्यक्त नगरी नै सामान्य अवस्थामा रहन बानी परिसक्यो। कहिलेकाहीं उथलपुथल भएर पोखिनु अर्कै कुरा, अन्यथा मलाई एक्लोपनमै रमाइलो लाग्छ। एक्लै छँदा जति काम गर्न सक्छु, जति नँया सिर्जना गर्न सक्छु अरुकोहि नजिकमा हुँदा काममा मलाई बाधा पुग्छ, सिर्जना गर्न त असम्भव नै हुन्छ। म अन्तरमुखि छु सायद, त्यसैले अरुको सामु आफुलाई पोख्न गाह्रो पर्छ।
अनि, दूरी बढ्दैमा माया, विश्वास र आफ्नोपनमा कमी आउँदैन भन्ने मैले अनुभव गरेकी छु। मलाई असाध्यै धेरै माया गर्ने मान्छेहरु वर्षौंदेखि मबाट धेरै टाढा हुँदा पनि न त्यो मायामा बदलाव आएको छ न त विश्वास र अपनत्वमा। यसकारण, म तिमी टाढा जाने कुरामा आत्तिएकी छैन, तिमी पहिलेदेखि नै टाढिन तयार थियौ अझै छौ। मैले आफ्ना कुरा सुनाईन भने पनि तिमी टाढा जाने, म सफल र साँच्चै नै खुशी भएको तिमीलाई महसुस भएपछि मबाट धेरै टाढा जाने, जतिखेर पनि तिमीलाई टाढा जान मन लाग्छ जाने। ठीकै छ, म पनि तयार बस्छु सधैं, तिमी आए पनि उस्तै गए पनि उस्तै। तिमीले बोलाए हाँसिदिने, बोलिदिने नबोलाए आफ्नै सुरमा, आफ्नै धुनमा।

मेरो रेडियो - विवश वस्ती

2009-11-27T08:33:00.004+05:30

मधुपर्क २०६६, असार
मेरो रेडियो - विवश वस्ती

धेरै दिनसम्म म ढुक्क थिएँ- मेरो रेडियो हरायो । त्यति मूल्यवान्, सान्दार, अत्याधुनिक र मेरो गौरवको साक्षी त्यो रेडियो हराउनु मेरो लागि पक्कै पनि सुखद कुरा थिएन तर हराएपछि कसको के लाग्छ र ? म शत प्रतिशत विश्वस्त भएँ- मैले अनाहकमा मेरो मुटुको एउटा टुक्रा गुमाएँ, मेरो सानको मूल्यवान् हीरा लुटाएँ, मेरो पुरस्कारको चिनो हराएँ । धेरै दिनसम्म म बेचैनीमा रहेँ र कतै पत्ता लागिहाल्छ कि भनेर मनमनै कामना पनि गरेँ ।

तर एकदिन रहस्य खुल्यो । मेरो रेडियो हराएको होइन रहेछ, कोठाकै अज्ञात कुनामा बेवारिसे अवस्थामा सुस्ताएको रहेछ । पूरै आन्द्राभुँडी निस्किएको, अनुहार चिन्नै नसकिने भएको, धूलैधूलोले साम्राज्य जमाएको त्यो मेरो पि्रय रेडियोलाई मैले केही क्षण भावुक भएर हेरेँ । टालोले धूलो पुछपाछ पारेँ र ओल्टाइपल्टाई हेरेँ । मेरो रेडियो त पूरै बेकामे अवस्थामा पुगिसकेको रहेछ । न त्यो बज्न मान्थ्यो, न आफ्नो पूर्ववत् अवस्थामा नै फर्किने रहर थियो त्यसमा । मैले मनमनै त्यो रेडियोलाई श्रद्धाञ्जली दिएँ । अर्थात् अब त्यो बौरिएर आउला, मलाई समाचार, गीत-सङ्गीत देला भन्ने अपेक्षा मैले उमार्नै सकिनँ । त्यसको अप्रेसनमा लाग्नेतिर मेरो मनै गएन र त्यही बेबारिसे स्थितिमा नै छोड्ने रुचि जाग्यो ।

विक्रमाब्द २०४९ सालमा बीबीसी युवा कविता प्रतियोगितामा दोस्रो भएबापत मैले त्यो रेडियो पाएको थिएँ । रेडियो, अत्याधुनिक थियो । जो पायो त्यसको हातमा पर्न पनि सुहाउँदैनथ्यो । पुरस्कारको रूपमा त्यो रेडियो हात पारेपछि जानिफकारहरूले भनेका थिए- यो अत्यन्तै महँगो रेडियो हो, जो पायो त्यसैले किन्न र प्रयोग गर्न सक्दैन । हुन पनि रेडियोको अनुहारदेखि सिङ्गै शरीर छामछुम पार्दा पत्याउन सकिने प्रशस्तै आधारहरू थिए ।

तर एकदिन रेडियो बिगि्रयो । काठमाडौंमा यताबाट उता र उताबाट यता कोठा सर्दै जाने क्रममा रेडियोलाई के असर परेछ कुन्नि ् रेडियो बेकामे भएर निस्कियो । हुन त पुरस्कार हात पारेकै दिन रेडियो नेपालका तत्कालीन प्राविधिक-प्रमुख रामशरण कार्कीले भनेका थिए- 'यो रेडियो बिगि्रयो भने जो पायो त्यसैलाई नदेखाउनु, मकहाँ ल्याउनु, म बनाइदिन्छु ।' बिगि्रएको दिन रामशरण कार्कीलाई नसम्भिmएको होइन तर बिगि्रएको रेडियो बोकेर रेडियो नेपालका त्यति वरिष्ठ व्यक्तिकहाँ कसरी जानु ? मभित्र लघुताभास ब्युँतियो । फेरि कसरी जानु उनीकहाँ ? 'मैले यति सालमा बीबीसीमा पुरस्कार पाएको रेडियो बिगि्रयो, बनाई पाउन' भन्नु जति लाजमर्दो कुरा अरू के हुन्थ्यो र ? मैले रामशरण कार्कीलाई भेट्ने कुरा त्यागिदिएँ र चोक-चोकमा दोकान थापेर बसेका प्राविधिकहरूलाई देखाउने निधो गरेँ तर चोके-प्राविधिकहरूकहाँ पुर्‍याउन अगावै मेरो कोठाभन्दा पल्लो कोठामा बस्ने साथी दीपक कथितले बिगि्रएको रेडियो मुसार्दै भने-'म बनाइ हाल्छु नि ् म भोलि अफिस लैजान्छु र बनाएर ल्याउँछु ।'

मैले दीपकजीलाई अलिअलि घाइते रेडियो थम्याइदिएँ । करिब महिना दिनजतिमा पनि रेडियो सकुशल मेरो कोठामा फर्किएन । मैले एकदिन दीपकजीलाई सोधेँ-'रेडियोको हालखबर के छ दीपकजी ?'

उनले भाका पन्छाउँदै गए । मैले एकदिन भनेँ-'नबन्ने भए केही छैन, ल्याउनुस् ।'

एकदिन मेरो रेडियो फर्किनु त फर्कियो तर त्यो कोठाबाट जाँदाको जस्तो सकुशल भने थिएन । पूरै आन्द्राभुँडी निकालेर फर्किएको थियो । दीपकजीले निकै नै प्रयास गर्दा पनि रेडियोको उपचार हुन सकेनछ । उनले हार मानेर भने-'खै, मेरो बुँताले भ्याएन । यसलाई अलि राम्रै प्राविधिककहाँ लैजानुपर्ला ।' त्यसपछि मैले चोके-प्राविधिककहाँ लैजाने कुरा पूर्णतः त्यागिदिएँ । किनभने मेरो रेडियो अझै सिकिस्त हुने ठानेँ मैले । एउटा परीक्षणमा असफल भएकोले अर्को परीक्षणले झनै सिकिस्त होला भन्ने अनुमान लगाएँ मैले । तिनै बेवास्ताहरूबीच गुज्रदै मेरो रेडियो मेरै कोठामा बेबारिसे अवस्थमा पल्टिन पुगेको रहेछ र मैले धेरै दिनसम्म फेला पार्न नसक्दा हराएको निष्कर्ष निकालेको थिएँ ।

त्यति मूल्यवान् रेडियो पाउँदा मैले कविताको दम कति हुँदोरहेछ भनेर चाल पाएको थिएँ । पुरस्कारबापत रेडियो च्यापेर काठमाडौंबाट सिन्धुली ओर्लंदा मैले पाएको रेडियो हेर्नेहरूको भीड नै लागेको थियो । रेडियो पुरस्कार पाए पनि चलाउन भने सिकिसकेको थिइनँ मैले । मेरो रेडियोलाई सबैले पालैपालो सुम्सुम्याए, छामे र आँखा गाडे । नौलो अनुहारको भएको हुँदा सबैमा उत्सुकता हुनु स्वाभाविकै थियो । फेरि बीबीसीले दिएको हुँदा पनि सबैले हेर्न चाहन्थे । प्रवोध सिन्धुलीयले त रेडियो बटार्दाबटार्दै भनी पनि हाले-'ल, मलाई चलाउन आयो ।' उनले रेडियो बटार्न थाले । त्यसपछि सबैले सुम्सुम्याउन भ्याएपछि म रेडियो बोकेर घरतिर लम्किएँ । कम्तीमा पनि एक सातासम्म मैले त्यो रेडियो अरूलाई देखाउन, त्यसको प्रचारप्रसार गर्न र सुम्सुम्याउनमा नै बिताएँ ।

००

'नयाँ दिनको खोजीमा

दगुर्ने इच्छा प्रत्येक पल सेलाएको हुन्छ

आमासामु गएर भन्छु-

'आमा ् म नयाँ दिनको खोजीमा

टाढा-टाढा जाँदैछु

मलाई खुला मनले/स्वच्छ हृदयले

बिदा देऊ'

आमा छक्क पर्दै भन्नुहुन्छ-

'नयाँ दिनको खोजीमा

टाढा-टाढा गएका

एकहुल मानिसहरू

फर्किसके र बाबु ?'

यही बाह्र लाइने कविताले मलाई सो रेडियो दिलाएको थियो । तीस वर्षभन्दा मुनिका युवाकविहरूका निम्ति प्रतियोगिता गरिएको सो प्रतिस्पर्धामा तीस जना युवाकवि छानिएका थिए । तिनै तीस जनाबाट भीष्म उप्रेती प्रथम, म र रमेश क्षितिज दोस्रा भएका थियौं । बाह्र सय कविता जम्मा भएकामा तीस कविता छानिनु र तीसबाट पनि तीनमा मेरो कविता पर्नु मेरा लागि औधी सुखद पक्ष थियो ।

००

सायद 'गोरखापत्र'मा हुनुपर्छ, बीबीसीले युवा कविता प्रतियोगिता गर्ने आशयको विज्ञापन छापिएको थियो । मैले त्यो जानकारी पाएपछि सुरुमा त कविता पठाउने आँट गर्न सकिनँ । त्यत्रो अन्तर्राष्ट्रिय समाचार प्रसारण संस्थाले आयोजना गरेको प्रतियोगितामा कसरी मेरो कविता चयन हुन्छ होला र ? म यस्तै द्विविधाले ग्रस्त थिएँ । धेरै दिनसम्म मैले कविता पठाउने आँट र जोखिम उठाउन सकिनँ ।

तर एकदिन संयोग त्यस्तै पर्‍यो । रातभरि भैंसी कराएर म आजित भइसकेको थिएँ । भोलिपल्ट उठ्दा आमाले भन्नुभयो-'बुबा पनि घरमा हुनुहुन्न । यो भैंसीले बाली खोजेजस्तो छ । खन्याखर्कमा राँगो छ, लिएर जा कान्छा ।'

मैले गाउँकै एकजना मानिसको सहयोग लिएर भैंसीलाई लिएर गएँ । करिब दुई घन्टा जति उकालो चढेपछि खनियाखर्क आउँथ्यो । खनियाखर्क उक्लनुभन्दा पहिले मैले त्यो कविता लेखेर खामबन्दी गरेँ र खल्तीमा बोकेर गएँ । हुलाकघर नजिक आएपछि भैंसी डोर्‍याउने मानिसलाई एकछिन कुर्न लगाएर मैले पचास पैसाको टिकट टाँसेर कविता पठाइदिएँ । त्यति जाँगर चलाएर मैले कविता पठाएको थिइनँ ।

तर मैले कविता सम्प्रेषण गरेको महिना दिनपछि मेरो हातमा एउटा पत्र पर्‍यो । पत्रमा लेखिएको थियो-'तपाईंको कविता उत्कृष्ट तीस कवितामा छानिएको छ । तपाईं आगामी चैत्र १९, २० र २१ गते हुने कविता प्रतियोगितामा भाग लिन काठमाडौं आउनुहोला । सम्पूर्ण खर्च आयोजक संस्थाले नै बेहोर्नेछ ।' पत्रको पुछारमा साहित्यकार/पत्रकार विजय चालिसेले हस्ताक्षर गर्नुभएको थियो । बीबीसी नेपाली सेवाले प्रतियोगिता गरेको भए पनि त्यसमा गोरखापत्र संस्थानको पनि संलग्नता थियो ।

सुरुमा पत्याउन मुस्किल पर्‍यो मलाई । फेरि दोहोर्‍याएर पढेँ पत्र । र पत्रको अक्षर-अक्षर केलाएर पढेँ । हो, मेरो कविता तीसभित्र परेकै रहेछ । म यति खुसी भएँ कि, त्यसको सीमा पहिल्याउन मलाई अत्यन्तै गाह्रो पर्‍यो । त्यो कुरा मैले घरपरिवार, आफन्त र छरछिमेकलाई सुनाएँ । मेरो खुसीमा मैले खबर सम्प्रेषण गरेका जति सबै नै खुसी भए ।

००

काठमाडौं ओर्लिंदा बिहान उघि्रसकेको थियो तर गोरखापत्र संस्थान दस बजेअघि नखुल्ने भएको हुँदा र हाम्रो सम्पर्क-व्यक्तिमा विजय चालिसे तोकिनुभएको हुँदा उहाँलाई भेट्न भूगोलपार्क वरिपरि त्यतिकै रिङ्गिएर बसिरहेँ । एउटा सानो झोला, त्यसभित्र केही किताब बोकेर खुट्टामा चप्पल झुन्ड्याउँदै म गोरखापत्र संस्थानभित्र छिरेँ । मैले विजय दाइलाई सुरुमा त्यतिखेरै हो देखेको । मैले आफ्नो परिचय दिएपछि उहाँले अत्यन्त हार्दिकतापूर्वक सोफामा बस्न आग्रह गर्नुभयो । केही बेर त्यहाँ बसेपछि उहाँले श्रीधर आचार्यलाई बोलाएर हामी बस्ने ठाउँसम्म पुर्‍याइदिन अनुरोध गर्नुभयो । गणबहालको एउटा चार तले होटलमा मलाई लिएर गए । मबाहेकका अरू युवाकविहरू पनि आउने क्रम फाट्टफुट्ट चलिरहेको थियो । काठमाडौँमा बस्ने कविहरू भने होटलमा बसेका थिएनन् । सायद उनीहरूलाई त्यो सुविधा थिएन होला ।

त्यही साँझ हामी बसिरहेका ठाउँमा एक जना अधबैँसे मानिस आए र उनले हामी सबैलाई हात जोड्दै भने-'नमस्कार ् मेरो नाम वसन्त थापा हो, म यस होटलका म्यानेजर ।' आफ्नो परिचय दिइसकेपछि उनले भने-'म पनि यसो बेलाबेला साहित्य लेख्छु ।' धेरैपछि मलाई थाहा भयो, उनी त्यही वसन्त थापा रहेछन्, जसका सुललित निबन्धहरू र हिमाल खबर पत्रिकामा व्यङ्ग्यात्मक टिप्पणी छापिन्छन् तर गणबहालको त्यो होटलमा बसुन्जेल उनले आफ्नो व्यावसायिक दक्षताबाट हामीलाई मुग्ध तुल्याएका थिए ।

बीबीसी नेपाली सेवाबाट खगेन्द्र नेपाली आएका थिए । उनी हरेक साँझ हामीसित रमाउन आइपुग्थे । अत्यन्तै फरासिला मानिस थिए उनी । हामीतिर सङ्केत गर्दै भन्थे-'यसो अलिअलि बियर लिने कि ?' तर उनी भने हामीसित गफिंदै बियरमा रमाउँथे । बीबीसीबाट उनको स्वर सुनेका हामी, उनलाई प्रत्यक्ष देख्न र भेट्न पाउँदा खुसी नहुने कुरै थिएन । हामी आफूमा उत्पन्न जिज्ञासा राख्थ्यौं । एक जना साथीलाई 'नेपाली' थरप्रति शङ्का लागेछ । कसैले 'नेपाली' लेख्दा दलित जातिका हुन् भन्ने नेपाली मान्यता अँगाल्दै ती साथीले सोधिहाले-'तपाइर्ंको थर के हो ?'

'म नेवार हुँ ।' खगेन्द्र नेपालीले भने ।

'अनि नेपाली किन लेख्नुभएको त ?' ती साथीले फेरि सोधे ।

'विदेशमा बस्दा आफूलाई चिनाउन लेखेको हुँ । आफ्नो देश चिनाउन पनि यसले सहयोग पुर्‍याउँदो रहेछ ।' उनले अत्यन्त नम्र र हार्दिकतापूर्वक उत्तर दिए ।

गणबहालको होटलका तीन दिन, तीन रात निकै नै अविस्मरणीय रहृयो ।

००

गणबहालको त्यही होटलबाट हामीलाई राति आठ बजेपछि रेडियो नेपाल लगिन्थ्यो । रेडियो नेपालको स्टुडियोबाट सिधै लन्डनस्थित बीबीसी नेपाली सेवामा हामीले वाचन गर्ने कविता फ्याँकेर विश्वभर प्रसारण हुने व्यवस्था मिलाइएको थियो । तीन रातसम्म तीस जना कविका कविता प्रशारण भयो ।

तर मेरो कविता वाचन गर्ने पालो भने तीसौँ नम्बरमा थियो । सायद वणर्ानुक्रमअनुसार राखिएको थियो कि ् मैले कविता पढिसिध्याएर कुर्सीमा आएर बस्नेबित्तिकै छेउकै साथी शङ्कर श्रेष्ठ 'उदासी'लाई भनें- 'मेरो त अन्तिममा पर्‍यो ।'

उनले ठट्टाका भावमा भने-

'अन्तिममा परेर दिक्क नमान्नुस्, तपाईं पहिला हुनुहुन्छ ।' पहिला त भइनँ, तर पुरस्कृत भने केही समयपछि नै भयो मेरो कविता । बीबीसीको पन्ध्र मिनेटको समय-सीमाभित्र नै पुरस्कार बाँडेर प्रमुख अतिथिको भाषण पनि सिध्याउनुपर्ने भएको हुँदा अत्यन्त चुस्त र सङ्क्षिप्त थियो, अन्तिम दिनको कार्यक्रम । प्रमुख अतिथि केदारमान व्यथितले नै पुरस्कृत कविहरूको नाम घोषणा गर्नुभएको थियो । मूल्याङ्कनकर्ताहरू डा.मोहनहिमांशु थापा, मञ्जुल र रोचक घिमिरेले दिनुभएको खाम खोलेर कविवर व्यथितले सुरुमा भीष्म उप्रेतीको नाम सुनाउनुभयो र त्यसपछि रमेश क्षितिज र त्यसपछि मेरो नाम सुनाउनुभयो ।

जब मैले आफ्नो नाम पुरस्कृतको रूपमा सुनेँ, केही क्षण त पत्याउनै मुस्किल पर्‍यो । के साँच्चै मेरो नाम नै सुनाइएको हो ? आफैंलाई प्रश्न गरेँ । पुरस्कृत कविहरूले पुनः कविता वाचन गर्नुपर्ने भएको हुँदा पुनः कविता वाचनका लागि मेरो नाम तोकेर बोलाएपछि मात्र मैले विश्वास गरेँ-'हो, म नै पुरस्कृत भएको रहेछु ।'

त्यस रात म राम्रोसँगले निदाउन पनि सकिनँ । पुरस्कारको बोझले मलाई थिचिरहेको थियो र ममा साहित्य-लेखनप्रति जिम्मेवारीबोध पनि बढेको महसुस हुँदै थियो । फेरि अप्रत्याशित रूपमा निम्तिएको खुसीले मलाई निदाउने वातावरण प्रदान गरिरहेको थिएन ।

००

आज मसित बीबीसीले दिएको रेडियो छैन । मेरो आफ्नै लापरवाहीले त्यो रेडियोको असामयिक मृत्युभयो । त्यो रेडियो, कतै 'बाँदरको हातमा परेको नरिवल' जस्तै पो भयो कि ? यस्तो पनि लाग्न थालेको छ मलाई तर रेडियो नभए पनि बीबीसीले दिएको प्रशंसापत्र भने अहिलेसम्म सुरक्षित नै छ मसित ।

-कमलामाई-४, सिन्धुली

मैले भगवान पुकारें तिमी आईदियौ

2009-09-07T14:23:00.003+05:30

मैले भगवान पुकारें तिमी आईदियौ
सायद यही हो जीवन आशीर्वाद

आत्मा आत्माको मेल यो अटुट प्रेम बन्धन
ईश्वर रच्दैछन् त्यही चित्र म बनिरहेंछु

जीवन अमृतधारा तिमी मेरो साहारा
तिम्रै नयन भित्र आकार लिइरहेंछु

मैले सपना कोरें रंग भरिदियौ
सायद यही हो जीवन आशीर्वाद ।

The Last Notice

2009-08-09T14:32:00.008+05:30

Original- Dev.

I always dreamt for you. I choose the colors you loved most, dreamt of them and made you happy. I kept myself in darkness and wept with your tears when you felt bad. Shall I admire you for this long togetherness or feel myself fortunate to be free? I always worked as per your desire and for you; never questioned you until date. Today, at this moment of departure, I have a question will you answer me? If so, please tell me, why did you sell me?
This is the first and probably the last question of last moment. Forgive me, I dared ask you question. But you know? I want to take your emotions and love along with me. Could you bless me with your feelings and love?
“I have no answer to any of your queries and I won’t allow you take away anything from me,” I said.
No sooner I answered him, he handed me a ten rupees note and lost somewhere… I was left in darkness. I had no vision for dreams or reality. I could see no more.
I felt too uneasy, it was too very difficult…. In my mind was the only memory of his truthfulness towards me from early beginning till date. As the present became clear I just felt crying but I could not. I could not even cry without him…. Poor me, I sat there quiet and painful.
But I should not stay this way. I should not grow so numb. He is only a part among five. Other four are yet to approach me. I must be prepared for whatever happens the next. The second part approached me and spoke of all he felt. His voice was enough to describe how upset he was. I wanted to see him but could not. I could not see even myself. Darkness all around, his faint voice pierced my ears. I got up abruptly after listening to him for long. No sooner I got up he asked- Do you not need me? I could not answer him anything else than what I had said to the first one. May be he went away after listening to me.
I stayed in silence till the third part reached me. I didn’t want to be asked anything by him so tried to speak out but he started speaking himself. I tried hard to speak something but could not. Then I realized I could no more speak. My lips were moving, my tong was moving but I had no voice. This realization nearly collapsed me. I was not being able to understand what he was saying because I was concentrated on my own self. After few moments I signed him to keep quiet but he kept on talking. When I signed him to be quiet the second time he was gone.
I waited for the forth part to come. He came and went away, but when? I don’t know. I didn’t see him, I didn’t speak to him, I didn’t hear him. I was feeling that he had spoke something new, something different and interesting. I felt he said more than other three said coz I felt he stayed there longer than they did, I don’t know… I could be wrong. I tried to feel him to know if he came or if he went away and so rose up. What a surprise! I am on space… no land… my hands could not feel anything around… as if I am searching something on space….
I panic, I fear… I tried to run around but it was as though a fur in air. I knew nothing except that I was in my room. I could not find a thing in a room so well furnished. There is nothing in my room. I tried to cry loud, but I was gone mute and dumb. I started crying but could not. I had no tears.
The very time, I smelt a sweet smell. It was so sweet that I forgot everything else, all the pain and fears had gone away. This was the smell that I loved the most. It was as though I was dissolving in the environment the way a drop of color dissolves in water. It was the most wonderful part of my life but it didn’t remain long. The smell lost after a few moments. Probably it was the fifth and last part.
Now I was sure the five parts of me are disconnected from me. They have left far behind.
Now I could sell myself because I have the fifty rupees that my five parts brought after selling themselves. I could reach the place where I could sell myself with this money.
I could not reach there. I knew that I could do nothing after those five parts leave me. So I had thought of publishing a notice before my parts left me. But if I had written the notice, my eyes would have seen them and it would be difficult for him to sell himself. So will have been the case of hands, ears, mouth and… of God! With this fear, I didn’t flash it. Even the air didn’t know it and so my nose could not detect. I didn’t want to see their pain after they get sold along with me. I know it that if they were sold along with me, they would have never forgiven me. And so, I asked them to get sold by themselves. They didn’t accept so easily but finally they did.
They are no more with me. I don’t know where they are. So, I am publishing this notice.
I know I have no existence without my five parts, I worth nothing without them, still I want to sell myself.
Finally, I have only a request- fix my price and buy me if you could or else another notice for someone else to…!!!

शब्दतरङ्ग

2009-08-08T20:20:00.005+05:30

लेखिएका निर्जीव शब्दहरु जब तरङ्ग बनेर गुञ्जयामान हुन्छन् तव मेरा कर्णहरु उत्साहित हुन्छन। र तिनै तरङ्गहरुले मेरा मस्तिष्कलाई निर्देशित गर्छन कि – तिमी उठ, उठेर सारा संसारलाई यो बताऊ कि शब्द र तरङ्गको यो स्रमिश्रण फगत मसीका थोपा र हावाका झोकाहरु मात्र हैनन्।

आँखा आगाडी उभिएका ति मसीका निर्जीव थोपाहरुले निर्माण गरेका आकृतिहरु,
आकृति भित्र एउटा कुनामा देखिने गरी लुकाईएका आफ्नै अनन्त भाव र तृष्णाहरु,
तिनै भाव र तृष्णाहरुमा टाँसिएका अनेकौं रङ्गीविरङ्गी च्यातिएका विचित्रका चित्रहरु
अनि तिनै विचित्रका चित्रहरुको च्यातिएका प्वालहरुबाट देखिने ठिट लाग्दा हेराईहरु।

यो शब्दको कुरा। तरङ्गको कुरा बेग्लै छ।

कसैको हेराई र सोचाईबाट निक्लिएका आन्तरिक द्वन्द सहितको परमादेशहरु,
परमादेशहरु सँगै झुडिएर आफ्नै अस्तित्व खोजिरहेका गन्तब्य विहिन अर्थहरु,
तिनै अर्थहरुमा उडिरहेका स्वभिमानी खुट्टा भाँचिएका स्वस्थ र तन्दुरुत दर्शनहरु
अनि तिनै खुट्टा भाँचिएका दर्शनहरुको च्योईटिएका अनगिन्ती शाब्दिक परिचयहरु।

के यी शब्द र तरङ्ग विच कुनै समानान्तर सम्बन्ध छैन?
के यी कुनैको पनि मूल्य छैन?
के यिनीहरुमा संप्रेशण र संग्रहणका कुनै क्षमता छैनन्?
या यिनका लागि कसैको हृदयमा कुनै स्थान छैनन्?

"बोकाले दाँई हुने भए गोरु किन चाहिन्थ्यो"

2009-06-18T21:43:00.003+05:30

आज मैले शब्दलाई परिवर्तन गरेर - बोकाको ठाँउमा नक्कली र गोरुको ठाँउमा सक्कली बनएको छु । हुन त ("बोकाले दाँई हुने भए गोरु किन चाहिन्थ्यो")भन्ने नेपाली उखान चलन चल्तिबाट हराइ सकेको छ । उखानमा गोरु नभएकोले बोकाको कुरा आयो तर हामी सँग बोका पनि छ र गोरु पनि छ । यो कसरी भने - केही दिन पहिले विभिन्न पत्रपत्रीकाहरुमा आएको एउटा खबरले मलाई यो उखान सम्झैदियो । खबर के थियो भने "सिनामंगलबाट नक्कली नोट बनाउने उपकरण सहित एक ब्यक्ती पक्राउ" । हुन त भरत लगायत अन्य मुलुकमा पनि यस्तो खबर सुन्न नपाईने भने हैन । यो विश्वब्यापी अर्थतन्त्रको लागि चुनौति नै बनेर रहेको छ । अरु देशमा त त्यती मलाई थाहा छैन तर नेपालमा यसको रोकथामको बिषयमा सरकारी निती राम्रो छैन जस्तो मलाई लाग्छ । किन भने नक्कली नोट बनाउने त्यस्तो ब्यक्ती वा गिरोहलाई समातेर कानुनी कारवाही गरेर मात्र पुग्दैन । त्यस्तो नक्कली नोटलाई खोजेर तह लगाउने काम पनि गर्नुपर्ने हुन्छ । यदी यस्तो गरिएन भने बजारमा नक्कली नोट को बिगबिगी चलिनै रहने छ । र यो स्वभाविक पनि हो । र यो अवस्थामा हामी सर्वसाधारण ब्यक्ती वा भनौ आम नेपालीहरुले बोकाले दाँई गर्नै पर्छ । कसरी भने यदी मेरो हातमा नक्कली नोट पर्‍यो भने मैले त्यो नोट के गर्ने ? कहाँ लगेर बुझाँउने ? के मैले त्यसको क्षतीपुर्ती पाउँछु ? कुनै पनि हालतमा पाउदिन । किनभने त्यो सम्बन्धी कुनै पनि कानुनी व्यावस्था भएको छैन । यस्तो अवस्थामा मैले त्यो नक्कली नोट जानी जानी बजारमा लगेर सट्नैपर्छ । मैले पसिना बगाएर कमाएको पैसालाई म माया मार्न सक्दिन । म मात्रै हैन कसैले पनि माया मार्न सक्दैनन । १० २० रुपँया भएको भए यस्तो गिरोह र ब्यक्तिलाई निरुत्साहित गर्न र सजग नागरिकको परिचय दिन पनि म त्यसलाई बजारमा साट्ने थिएन । तर यहाँ कुरा १० २० को हैन, प्राय: नक्कली नोट ५०० र १००० को हुने गर्छन् । र यो रकम मेरो लागि मात्र हैन सबैको लागि ठुलो रकम हो । त्यसैले सरकारले यो बिषयमा पनि राम्रो सँग बिचार गरेर कानुनी उपचार खोज्नै पर्छ । हैन भने हामी बोकाले दाँई गर्न बाध्य हुनेछौ र गोरुलाई घरमा बाँधेर मात्र राख्ने छौ । हामी बोकाले हैन गोरुले नै दाँई गर्न चाहन्छौ । अब कुरा बाँकी रह्यो नयाँ नेपालको सरकारले आफ्ना जनतालाई के ले दाँई गर भन्छ ।

धेरै धेरै शुभकामना

2009-05-15T05:53:00.003+05:30

छोरी, तिमी आजबाट स्कुल जादैछेउ । तिम्रो सफल शैक्षिक जीवनको धेरै धेरै शुभकामना । धेरै पढ्नु ज्ञानी बन्नु अनी सबैको प्रिय हुनु । यो तिम्रो नयाँ जीवनको पनि थालनी पनि हो त्यसैले म भगवान सँग यसै दिनबाट तिम्रो उज्वल भविश्यको लागि तिमीले चाल्ने हरेक कदमहरु सही मार्गमा परुन भनेर प्रर्थना गर्दछु ।

अश्लेशा IS THE BEST.

हाम्रो महाभारतमा के छ ?

2009-02-16T05:12:00.002+05:30

>जहाँ सत्तालाई प्राथमिकता नदिई, आफ्नो व्यक्तिगत सुखलाई ध्यान दिई, मात्र आफ्नो कर्तव्य सम्झी भविष्यको प्रभाव र त्यसको असरलाई बिर्सी राजगद्दी अन्जान व्यक्तिलाई सर्मपण गरिन्छ। यो पनि सोचिंदैन कि भावी उत्तराधिकारी जन्मन्छ कि जन्मदैन। केवल भाग्यलाई सम्पूर्ण कुराको जिम्मा दिर्ई आफ्नो वचन र कर्तव्यको पालना गरिन्छ वा पालनामा लागिन्छ।

> जहाँ आफ्नो अक्षमतामा दृष्ट्रिगोचर नगरी क्षमताको खोक्रो आडम्बर ओढ्दै सत्तामा बस्न खोजिन्छ।

> जहाँ अन्यायलाई न्यायको उपमा दिईन्छ र भनिन्छ – सत्यको सधै जीत हुन्छ। अझ विषलाई अमृतको स्वादमा सेवन गरिन्छ। आफूले पाएको दुःखलाई लुकाएर अरुलाई आफुसँग भएको खुसी बाडिन्छ।

> जहाँ सक्षमताको आवश्यकता छ त्यहाँ असक्षमताको पट्टी बाधिन्छ , त्यही असक्षमताको प्रतिशोध लिन पुनः नाटकीय सक्षमताको अनुशरण गरिन्छ र एउटा अधर्म, अतृप्त र घम48डको वृक्षको विकास गरिन्छ।

> जहाँ ज्ञानलाई महामूर्खहरुको अगाडि प्रसाद स्वरुप बाडिन्छ। जसबाट प्रसाद पाएको हो उसैमाथि प्रहार गरिन्छ। असमान व्यवहारबाट पुष्टि गर्न खोजिन्छ कि ज्ञान सर्वश्रेष्ठ हुन्छ र ज्ञान पनि।

> जहाँ दुईवटा बाटो हुदाँहुदै तेस्रो बाटोको खोजी गरिन्छ र नभेटिएमा स्वयं निर्माण गरिन्छ। चाहे त्यसको लागि एउटा बाटो बन्द किन गर्नु नपरोस्।

> जहाँ गल्ती गरिन्छ र महसुस भएपनि त्यसको प्रतिकारमा कुनै पनि कार्य गरिदैंन। समयसँगै आएको परिवर्तन र अवसरलाई सम्मान गर्न कहिल्यै खोजिदैन। त्यसलाई पालेर विष बनाईन्छ।

> जहाँ माया, ममता, प्रेम सम्पूर्ण भएपनि प्राप्त गर्न कुनैपनि तत्परता देखाईदंैन। शत्रुका अगाडि उसका ईच्छाहरु सोधिन्छ र पूर्ण गर्ने प्रयास गरिन्छ।

> जहाँ विछोड र वियोगलाई आफ्नो शक्ति मानी त्यसैका लागि बलिदानी दिईन्छ। आफ्नो शक्तिको अनुमान र यसको सही सोचिदैन। सम्पूर्ण कुराहरु थाहा हुदाँहुदैं पनि अन्जान बनिन्छ।

> जहाँ ईमान्दारी, खोल ओडेका दुई शक्ति बीच च्यापिएर मारिन्छ।

> जहाँ प्रतिशोधको लागि कुनै समयको सीमा नै तोकिदैंन। आज भए आज न भए भोलि, त्यो पनि नभए अर्को जन्म।

> जहाँ पूर्णतालाई अपूर्णतामा सीमित राखि इच्छाको बलिदान गरी जीवननै त्याग गरिन्छ।

> जहाँ सर्वप्रथम घाउ बनाईन्छ र त्यसमा मलम नलगाई आलो बनाउने षड्यन्त्र गरिन्छ।

> जहाँ नराम्रा कुराहरुको नाश गरी स्वयंमा ती भावनाहरुको वीजारोपण गरिन्छ र त्यसैलाई आफ्नो शक्तिको श्रोत मानिन्छ।

> जहाँ ज्ञानको आराधना गरिन्छ र शक्तिको अगाडि दास भएर आफ्नो जीवन गुजारिन्छ। अनि सत्यलाई बचाउन सत्य माथिनै पर्दा लगाइन्छ।

> जहाँ सम्मानपूर्वक असम्मान रहन्छ तथा असम्मान पूर्वक सम्मानको स्थिति स्थापित गरिन्छ।

> जहाँ शिक्षा दिईन्छ त्यहाँ शिक्षा सँगै अशिक्षाको पट्टी पनि बाँधिन्छ। त्यसपछि न शिक्षा उपयोगी हुन्छ न अशिक्षालाई अङ्गाली बाँच्न सकिन्छ।

> जहाँ मित्र नै शत्रु अनि शत्रु नै मित्र हुन्छ। जसको कारण अपमानको जन्म र शत्रु मित्र दुवैको अन्त्येष्टी हुन्छ।

> जहाँ जसलाई नराम्रो भनिन्छ उसैलाई जीवनदान दिईन्छ र नराम्रैबाट अलौकिक कुराहरुको आशा राखिन्छ।

> जहाँ पूजा र भक्ति त गरिन्छ तर कसको गरिदैछ भन्ने कुराको विषयमा कहिल्यै पनि सोचिदैन, आँखा चिम्लेर पूजिन्छ र मुख खोलेर भक्तिगान गाईन्छ।

> जहाँ शक्तिको लागि नाता रोपिन्छ अनि नाताको लागि प्रतिशोध रोपिन्छ। त्यसपछि प्रतिशोधको लागि शक्ति नै खर्च गरिन्छ।

> जहाँ ज्ञान प्राप्त गर्न आफूसँग भएका सम्पूर्ण ज्ञान अज्ञानीलाई समर्पित गरि पुनः ज्ञानको खोजी गरिन्छ। तर ज्ञान अज्ञानीमा पुगेर आफैमा अज्ञानी बन्छ अनि भनिन्छ म ज्ञानी छु।

महाभारतका पात्रहरुको अध्ययन गरे पश्च्ात मेरो दिमागमा जन्म लिएका पुराना पात्रहरुका नयाँ चरित्रको चित्रण।

म र मेरो रेडियोरङगकर्म

2008-12-30T22:46:00.005+05:30

मनिसले सामान्यतया तिन कुरामा विश्वास गर्छन्।
१ आफुले भोगेको कुरा
२ आफुले देखेको कुरा र
३ आफुले सुनेको कुरा।
तर हामी रेडियोरंगकर्मी बोलेको कुरामा विश्वास गर्छौ। किनभने हामीलाई बोल्नको लागि आफुले भोग्नु, देख्नु रसुन्नु आवश्यक हुन्छ। यदि तपाईलाई कसैले नेपालमा रेडियोरंगकर्मी कतिजना छन भनेर प्रश्न गर्यो भने तपाईको उत्तर के वा कतिहुन्छ? यो प्रश्नको उत्तर म तपाईहरुलाई नै छोड्छु।
नेपालमा रेडियोरंगकार्मीहरु धेरै छन्। तर दुःख लाग्दो कुरा उनीहरु आफुलाई रेडियोरंगकर्मी भनेर चिनाउनरुचाउदैनन्। यसको कारण मलाई मात्र हैन स्वयंम उनीहरुलाई पनि थाह छैन। तर म आफुलाई रेडियोरंगकर्मी भन्न रुचाउने मात्र हैन गर्व पनि गर्छु। मानिसहरु रेडियोलाई तेस्रो श्रेणीको सञ्चार माध्यम भनि परिभाषित गर्न तल्लिन देखिन्छन्। उनीहरु मुख खोलेरभन्दैनन् , दिल खोलेर लेख्दैनन् तर उनीहरुको मानसिकतामा रेडियो तेस्रो श्रेणीको सञ्चार माध्यम नै हो। यहाँ, जसले अफ्नो जीवन रेडियोबाट गुजारा गरिरहेका हुन्छन् उनीहरुले आफुलाई रेडियोरंगकर्मी नभन्दा मलाईकुनै आश्चर्य लाग्दैन। तर जसले रेडियोलाई एउटा कलाको रुपमा बुझेका र अवलम्वन गरेकाछन उनीहरुलेआफुलाई रेडियोरंगकर्मी नभन्दा आश्चर्य मात्र हैन दुःख पनि सँगसँगै लाग्छ। अखिर रेडियोमा के त्यस्तो चिज छ वा के त्यस्तो चिज छैन जसले गर्दा उनीहरु आफ्नो परिचय लुकाउन र हटाउनबाध्य छन? म यहाँ रेडियोलाई पहिलो श्रेणीमा राख्न खोजीरहेको छैन। म त केवल परिचयको खोजीमा छु। श्रेणीको कुरामा, रेडियो आफैमा अद्धितिय श्रेणीमा छ भन्नेकुरामा म विश्वस्त छु। “रेडियो” यो शब्द नै मेरो लागि पूर्ण छ। यो शब्द नै मेरो लागि आकाश भन्दा ठूलो र अणु परमाणु भन्दा सानो छ।म यसलाई माया गर्छु। र म भन्छु म एक रेडियोकर्मीका साथै रेडियोरंगकर्मी हुँ।
म बोल्न सक्छु त्यसकारण रेडियो म संग छ, अनि रेडियो सँग म छु। म रेडियोरंगकर्मलाई पूजा गर्छु, सम्मान गर्छुअनि विश्वास पनि। यसैमा म मेरा सारा खुसी र दुःख पनि भेट्छु। भनिन्छ , सुनदिने मान्छे धेरै भेटिन्छ तर सुनिदिने मनिस थोरै मात्र भेटिन्छन्। धेरै रेडियोरंगकर्मी सुनदिनेमान्छेको खोजीमा छन र उनीहरुकै वरिपरि छन। म यो भीडमा एक्लो छु किनभने म सुनिदिने मानिसको खोजीमाछु र यसैको संगत चाहान्छु। म रोडियोलाई माया गर्नुस् भन्दिन तर रेडियो सुन्ने बानी बसल्नुस् अनि तपाईलाई यदि महशुुस हुन्छ भने मात्रमाया गर्नुस्। म कुनै लेखक हैन त्यसकारण मलाई जस्तो राम्रो लाग्छ, म भित्र घटित भएको घटनालाई आफ्नो खुसी अनुसारमात्र लेख्छु। किनभने मैले लेखेका शब्दहरु र रेडियोबाट बोलिएका आवाजहरुले कसैको परिचय खुलाउन, रेडियोसुन्न र रेडियोरंगकर्मीको समग्र विकास हुन्छ। मलाई यस्तै लाग्छ। सायद म कुनै रोडियो स्टेशन (एफ.एम. ए.एम) सँग आवद्ध भएर काम गरेको भए यी भावनाहरु ममा पनि आउनेथिएनन् होला। तर म रेडियो कार्यक्रम उत्पादन गृहमा काम गर्छु। स्तेशन भन्दा बाहिर बसेर स्टेशनकोमाध्यमबाट श्रोताका लागि कार्यक्रम निर्माण गर्छु।
रेडियो कार्यक्रमका प्रकार र तिनले समाज र राष्ट्रलाई पार्ने प्रभाव त्यतिधेरै छन। तर हाल सम्म नेपालमा त्यस्ताप्रकार र प्रकृतिका रेडियो कार्यक्रमहरु उत्पादन नै भएकाछैनन्। यदि यस्तै स्थिती रहिरहने हो भने र रेडियोलाईबुझेर राम्रो सँग अवलम्बन नगर्ने हो भने रेडियो एकदिन काटिएको ढुटो रुख जस्तै हुनेछ। जसले न छाहारी दिनसक्छ न त हरियाली। त्यसैले सबैले सोच्ने वेला आएको छ। रेडियोरंगकर्ममा लाग्ने र सुन्ने दुबैले रेडियोलाई बचाउनै पर्छ। धेरै अघि जब रेडियोमा अंकुस लगाउन खोजीयो त्यसवेला धेरैले रेडियो बचाँऊ अभियान सञ्चालन गरे रउनीहरुको भनाईमा रेडियो बच्यो। तर म भन्छु रेडियोलाई घाईतेरुपमा बचाईयो। यदि बस्तवमा रेडियोलाईबचाउँने हो भने सर्वप्रथम रेडियोकर्मबाट ति ब्यक्तिलाई हटाईनुपर्छ जो रेडियोकर्म गरेर पनि आफुलाई रेडियोकर्मीसमेत भन्न रुचाउदैन। जसले केहि काम नपाए पछि सोर्सफोर्समा आएर समय विताउन रेडियोकर्म गरेकोअभिनय गर्छ उनीहरुलाई हटाउनुपर्छ। यदि यो सम्भंव छैन भने सच्चा र इमान्दार रेडियोरंगकर्मीहरु या त छायाँमाबस्न बाध्य हुन्छन या त रेडियोरंगकर्म छोडेर अन्य कुनै कर्म गर्न विवश हुन्छन। धेरैले रेडियोलाई प्रयोगात्मक ल्याबको रुपमा लिएकाछन। यो एकदम गलत कुरा हो। यदि रेडियोलाई कसैलेप्रयोगात्मक ल्याब बनाउन चाहानुहुन्छ भने अफ एयरलाई प्रयोगात्मक ल्याब बनाउनुस् अन एयरलाई हैन। विचारा म कति रेडियोकर्मीलाई त अफ एयर भनेको पनि थाहा छैन। किन भने आजकल स्टेशनमा अफ एयरमाकुनै कार्यक्रम बन्दै बन्दैन। अब मलाई त्यो ब्यक्तिले जबाफ दिनु्स् जसले अफ एयर र अन एयर दुवैलाईबुझेकाछन र रेडियोलाई माया गरि यसको विकासमा आफुलाई उभ्याएका छन। के यस्तो परिपाटीबाट हुन्छरेडियोको विकास? सकिन्छ रेडियोलाई बचाउँन? मलाई लाग्छ संभव छैन। परिवर्तित समय सँगै रेडियोलाई पनि परिर्वत गरिनुपर्छ भन्ने तर्कको विपक्षमा म छैन। तर परिवर्तन के का लागिर के मा भन्ने प्रश्नको अगाडी भने म अवश्य उभिएको छु। मेरो आफ्नो बुझाईमा रेडियो कार्यक्रमलाई कलात्मक ढङ्गबाट प्रस्तुत गर्नसकिन्छ। किनभने कलामा संसारकोकुनैपनि कुरा अछुतो छैन र कलाले सम्पूर्णकुराको प्रतिनिधित्व गर्दछ। प्रश्न उठ्छ रेडियो कार्यक्रमलाई कसरी कलात्मक बनाउन सकिन्छ? कलाको परिभाषा न आजसम्म कसैले गर्नसकेका छन् न यसलाई बुझाउन न नै। रेडियो नबुझ्नेका लागि कलाबुझ्नु आवश्यक छैन् र जसले रेडियो बुझेका छन उसले कलालाई बुझेका हुन्छन्। यदि बुझेका छैनन भने बुझ्नुआवश्यक छ।