ความหมายตรงตัวของนิพพาน

คนโง่มักจะคบหากัน

2011-11-23T05:25:00.000-08:00

เมื่อครั้งที่ผมนำบทความนี้ เผยแพร่ที่ gotoknow มีผู้มาให้ความเห็นประปราย จึงขอนำมาเสนอไว้ ณ ที่นี้ด้วย

คุณ Sasinand (28 เมษายน 2550 10:10) เข้ามาถามดังนี้

เรียนอาจารย์ค่ะ

คำว่า นิพพาน มีการเอาไปใช้บ่อย ในความหมายต่างๆ เช่น ฉันนั่งธรรมะ แล้วไปนิพพานทุกวัน บางทีงงๆ อยู่ที่ จะใช้ความหมายใดค่ะ

อยากให้อาจารย์อธิบายว่า มีกี่ความหมายคะ ขอบพระคุณค่ะ

ผมตอบไป ดังนี้ (28 เมษายน 2550 18:41)

ต้องขออธิบายแบบนี้นะครับ ภาษานั้นเป็นเรื่องของการตกลงกัน และเป็นศิลปะด้วย ดังนั้น ความหมายในแต่ละที่แต่ละแห่งนั้น เราต้องดูบริบท

ถ้าถามว่า นิพพานไปใช้กี่ความหมาย ตอบยาก

แต่ถ้ามีตัวอย่างและมีข้อความประกอบด้วย และถามว่า นิพพานในส่วนนี้หมายความว่าอย่างไร เป็นความหมายตรงตัว หรือความหมายแฝง อย่างนี้พอตอบได้

สำหรับข้อความนี้ “ฉันนั่งธรรมะ แล้วไปนิพพานทุกวัน” ถ้าคนพูดฝึกวิชชาธรรมกายและผ่านวิชชา 18 กายไปแล้ว ทำได้ครับ แต่ก็เป็นเพียงวิชชาเบื้องต้นเท่านั้น

การไปนิพพานในสายวิชชาธรรมกายไม่ได้หมายความว่า บรรลุพระอรหันต์แล้วนะครับ อาจเป็นเพียงวิชชาเบื้องต้นก็ได้

พูดให้เข้าใจง่ายๆ อีกนิดก็คือ ผมยังไม่เคยเห็นหรือไม่เคยทราบข่าวว่า มีคนบรรลุพระอรหันต์เพราะวิชชาธรรมกายเลย

คือ มีคนปฏิบัติธรรมสายวิชชาธรรมกายขั้นสูงมีหลายคน แต่ก็ยังไม่บรรลุ

แต่ถ้าถามว่า หลักสูตรวิชชาธรรมกาย สอนถึงบรรลุพระอรหันต์มีไหม

หลักสูตรมีครับ อยู่ในหนังสือของหลวงพ่อสด และหนังสือของคุณลุงการุณย์ บุญมานุช

ที่เขียนมาทั้งหมดข้างบน ถ้าถามผมว่า ผมสามารถพิสูจน์ได้อย่างเป็นวิทยาศาสตร์ไหม ทำได้ครับ คือ หาเด็กๆ ญาติพี่น้อง ตั้งแต่ 4 ขวบเป็นต้นไปเลย ซัก 10-20 คนก็ได้ มากกว่านั้นก็ยิ่งดี

แล้วนัดวันเลยครับ ผมจะพาวิทยากรไปสอนให้ดู พิสูจน์กันเลย

ที่กล้ายืนยันอย่างนั้น เพราะ วิทยากรกลุ่มของเราสอนมาแล้วเป็นระดับแสนๆ คนนะครับ

ต่อไป คุณหัตถา [IP: 61.19.65.38] 01 กรกฎาคม 2550 11:11 เข้ามาให้ความเห็น ดังนี้

พุทธฝ่ายหินยาน และ ธรรมยุติ โดยเฉพาะ ท่านพุทธทาส และพระอาจารย์มั่น อธิบายคำว่า "นิพพาน" คือ ความสามารถในการตัดกิเลส ตัณหา

เมื่อใดก็ตามที่เรา ไม่รู้สึก อยากได้ อยากมี อยากเป็น ไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลงใหลสิ่งใด เมื่อนั้นเราก็นิพพานแล้ว

คุณเอกชน (06 กุมภาพันธ์ 2551 13:33) ตามขอยกยอคุณหัตถา ดังนี้

3. หัตถา <<< ข้อความที่ยกมาเข้าใจง่ายดีครับ เป็น ดร. หรือเปล่าครับ

คุณเมธิโก [IP: 218.186.9.6] 05 พฤศจิกายน 2551 01:16 เข้ามาให้ความเห็นดังนี้

มีแต่คนปัญญาอ่อน ตัวเองยังไม่บรรลุ อะไรก็เขียนหรือสรุปว่าเป็นอย่างนั้น อย่างนี้ ขอให้บรรลุอะไรสักอย่างก่อนนะ ค่อยมาเขียน

พระพุทธเจ้า ตรัสว่า

อย่าเชื่อเพราะฟังกันต่อๆมา

อย่าเชื่อเพราะทำกันมานาน

อย่าเชื่อเพราะคำเล่าลือ

อย่าเชื่อเพราะมีอยู่ในตำรา

อย่าเชื่อเพราะเข้ากันได้

อย่าเชื่อเพราะตรงกับใจ

อย่าเชื่อเพราะมีเหตุผล

อย่าเชื่อเพราะตรงแนวคิดของคุณ

อย่าเชื่อเพราะดูกิริยาน่าเชื่อถือ

อย่าเชื่อเพราะท่านเป็นครูของเรา

ต่อเมื่อใดพิจารณาด้วยปัญญาว่า เป็นกุศลควรทำให้เจริญ เป็นอกุศลควรละให้สิ้น

คุณปัทมปาณี [IP: 203.130.138.66] 20 ตุลาคม 2553 09:53 เข้ามาให้ความเห็นอีกคน ดังนี้

อนุโมทนาครับ เป็นเช่นนี้แล

ผมเข้าก็เลยตอบไปทีเดียวหลายคน ดังนี้ (20 ตุลาคม 2553 11:20)

เรียน คุณเมธิโก [IP: 218.186.9.6] กับคุณปัทมปาณี [IP: 203.130.138.66]

ในพระไตรปิฎกมีข้อความตอนหนึ่งว่า "ธาตุธรรมเหมือนกันก็ย่อมไปด้วยกัน" คุณสองคนเพิ่งพิสูจน์ให้ผมได้รู้อีกครั้งหนึ่งคือ คนโง่ก็มักจะคบหากัน

โง่ด้วยกัน อ่านข้อเขียนกันเอง ก็นึกว่า ต่างคนต่างฉลาด หลอกตัวเองว่างั้นเถอะ

คุณเมธิโก ที่คุณยกมานั้นเป็นส่วนบทนำของ "อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ มหาวรรค เกสปุตตสูตร (กาลามสูตร)"

ที่พุทธวิชาการส่วนใหญ่ มักจะแปลว่า "ว่าด้วย ข้อห้ามมิให้เชื่อโดยอาการ ๑๐ อย่าง" ซึ่งทำให้สาวกพุทธวิชาการ เข้าใจผิดเนื้อหาของพระสูตรนี้ไปหมด

ข้อความที่จะยกต่อไป ผมนำมาจาก "พระไตรปีฎกภาษาไทย ฉบับหลวง พ.ศ. ๒๕๒๕ เล่ม ๒๐ ข้อ ๕๐๕ หน้า ๑๗๙ - ๑๘๔"

ขอย้ำอีกครั้งหนึ่ง ส่วนที่เป็น "ข้อห้ามมิให้เชื่อโดยอาการ ๑๐ อย่าง" เป็นส่วนบทนำของพระสูตรนี้เท่านั้น สาระสำคัญของในส่วนหลัง

พระสูตรนี้ พระปริยัติไทยรู้มานานแล้ว แต่ไม่ได้ให้ความสำคัญอันใด เพราะ รู้อยู่ว่า ความสำคัญมันอยู่ในส่วนหลัง และไม่ได้เป็นพระสูตรหลักๆ อย่างเช่น อนัตตลักขณสูตร ฯลฯ เป็นต้น

ส่วนข้อความที่ว่านั้น มาดังเพราะ ฝรั่งมาอ่านพบเข้า ฝรั่งแตกตื่น ดีใจ พวกทาสความคิดฝรั่งก็ทำให้ส่วนนั้น โด่งดังขึ้นมา

ส่วนที่สำคัญที่สุดของพระสูตรอยู่ตรงนี้

เมื่อใดท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยตนเองว่า ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ธรรมเหล่านี้มีโทษ ธรรมเหล่านี้ผู้รู้ติเตียน ธรรมเหล่านี้ใครสมาทานให้ บริบูรณ์แล้ว เป็นไปเพื่อสิ่งไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ เมื่อนั้นท่านทั้งหลายควรละธรรมเหล่านั้นเสีย

นี่แหละเป็นส่วนที่สำคัญที่สุด ส่วนที่เหลือไปจากนี้ ผมจะยกตัวอย่างเป็นบางส่วน คือ ส่วนที่อธิบายส่วนที่สำคัญนั้น

………………………

ดูกร กาลามชนทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน?

ความโลภ เมื่อเกิดขึ้นในภายในบุรุษย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งไม่ เป็นประโยชน์

พวกชนกาลามโคตร ต่างกราบทูลว่า เพื่อสิ่งไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า : ดูกรกาลามชนทั้งหลาย ก็บุคคลผู้โลภ ถูกความโลภครอบงำ มีจิตอันความโลภ กลุ้มรุมนี้ ย่อมฆ่าสัตว์ก็ได้ ลักทรัพย์ก็ได้ คบชู้ก็ได้ พูดเท็จก็ได้ สิ่งใดเป็นไปเพื่อสิ่ง ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน บุคคลผู้โลภย่อมชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้นก็ได้

พวกกาลามะ : จริงอย่างนั้น พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า :ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน?

ความโกรธเมื่อเกิดขึ้นในภายในบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งไม่ใช่ประโยชน์?

พวกกาลามะ : เพื่อสิ่งไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า : ดูกรกาลามชนทั้งหลาย ก็บุคคลผู้โกรธ ถูกความโกรธครอบงำ มีจิตอันความ โกรธกลุ้มรุมนี้ ย่อมฆ่าสัตว์ก็ได้ ลักทรัพย์ก็ได้ คบชู้ก็ได้ พูดเท็จก็ได้ สิ่งใดเป็นไปเพื่อ สิ่งไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน บุคคลผู้โกรธย่อม ชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้นก็ได้

กา. จริงอย่างนั้น พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า : ดูกรกาลามชนทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน?

ความหลงเมื่อเกิดขึ้นในภายในบุรุษ ย่อมเกิดขึ้นเพื่อประโยชน์ หรือเพื่อสิ่งไม่เป็นประโยชน์?

พวกกาลามะ : เพื่อสิ่งไม่เป็นประโยชน์ พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า : ดูกรกาลามชนทั้งหลาย ก็บุคคลผู้หลง ถูกความหลงครอบงำ มีจิตอันความหลงกลุ้มรุมนี้ ย่อมฆ่าสัตว์ก็ได้ ลักทรัพย์ก็ได้ คบชู้ก็ได้ พูด เท็จก็ได้ สิ่งใดเป็นไปเพื่อสิ่งไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน บุคคล ผู้หลงย่อมชักชวนผู้อื่นเพื่อความเป็นอย่างนั้นก็ได้

พวกกาลามะ : จริงอย่างนั้น พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า : ดูกรกาลามชนทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน? ธรรมเหล่านี้เป็นกุศลหรืออกุศล?

พวกกาลามะ : เป็นอกุศล พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า : มีโทษหรือไม่มีโทษ?

พวกกาลามะ : มีโทษ พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า :ท่านผู้รู้ติเตียนหรือท่านผู้รู้สรรเสริญ?

พวกกาลามะ : ท่านผู้รู้ติเตียน พระเจ้าข้า

พระพุทธเจ้า :ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว เป็นไปเพื่อสิ่งไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์หรือหาไม่ ในข้อนี้ท่านทั้งหลายมีความเห็นอย่างไร?

พวกกาลามะ : ใครสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว เป็นไปเพื่อสิ่งไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ ในข้อนี้ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความเห็นเช่นนี้

.......................................

คุณเมธิโก [IP: 218.186.9.6] กับคุณปัทมปาณี [IP: 203.130.138.66] ที่ผมเขียนไปนั่น ผมไม่คิดว่า คุณทั้ง 2 คนจะเข้าใจ ความโง่ของคุณ กิเลสของคุณ จะปิดบังความคิดของคุณ

ที่เขียนๆ ไปนี่ ผมเขียนให้คนที่ฉลาดๆ ที่เข้ามาอ่าน เข้าใจเท่านั้น.....

ต่อไป คุณงง [IP: 111.84.33.42] 21 สิงหาคม 2552 12:12 พยายามเข้ามาอีกครั้ง คุณงงพยายามจะมาแสดงความเห็นเพื่อให้ผมโต้แย้งหลายครั้ง

ผมไม่เคยโต้ตอบเพราะ คุณงงนี่ ในความคิดของผมแกทั้งงง ทั้งโง่ ทั้งอยากดัง แต่อยากจะเขียนก็เขียนไป แต่ผมไม่เสวนาด้วย

ครั้งนี้ ท่านให้ความเห็นดังนี้

อุ้ย พ่อฉลาด ขาดปัญญา หารู้ไม่ ท่านบรรลุอรหันต์แล้ว หรือ จะ นิพพานเมื่อไรบอกด้วยนะ จะทำบุญส่งให้ ไปเร็วนะ อยู่ไปคำสอนพระพุทธเจ้าเสียหายหมด

ก็พระพุทธเจ้าไม่ให้สอนว่านิพพานเป็นอะไร พระไตรปิกฏเล่มที่ ๑๑ นะอ่าน บางไหม คนฉลาด

สุดท้าย คุณแนะนำ [IP: 202.29.62.252] 23 พฤษภาคม 2553 12:50 เข้ามาให้ความเห็นดังนี้

บอกว่านิพพาน คือ ที่หมดแห่งทุกข์ทั้งปวง เราก็เกิดความอยากได้ขึ้นมา เราก็หาทางที่ถูกต้องที่จะปฏิบัติ แต่ปัญหาอยู่ที่ว่าทางไหนล่ะที่ถูกต้อง

เปิดพระไตรปิฎก อ่านก็มาก ปรากฏว่าเกิดความสับสน ลองปฏิบัติดู เมื่อปฏิบัติแล้วเกิดทุกข์หรือไม่

เอาที่ปัจจุบันนี้ดูตัวเองว่าปฏิบัติไปแล้วตัวเองทุกข์หรือไม่ ถ้าไม่ทุกข์ก็แสดงว่าอันนี้ก็น่าจะเป็นแนวทางที่ไปต่อได้

ถ้าปฏิบัติไปแล้วเกิดทุกข์แล้วเราจะปฏิบัติไปทำไม ต้องถามตัวเองตลอด

อายตนะนิพพานไม่เป็นสถานที่

2011-11-23T05:23:00.001-08:00

ก่อนที่จะวิพากษ์วิจารณ์ข้อความของนายพายุช้างสารที่เหลือ ขอยกเนื้อหาข้อความของนายพายุช้างสารที่สรุปไว้เป็นข้อๆ อีกครั้งหนึ่ง ดังนี้

อายตนนิพพานไม่เป็นปัญหาสำหรับนายพายุช้างสาร
อายตนนิพพาน ตามรูปศัพท์ แปลว่า ดับอายตนะ
อายตนนิพพานเป็นเหตุ บ่อเกิดหรือแดนเกิด
อายตนนิพพานไม่เป็นสถานที่ (แดนนิพพาน)
คนที่เชื่อว่า อายตนนิพพานเป็นสถานที่ (แดนนิพพาน) เป็นคนอ่อนภาษา อ่านหนังสือไม่แตกฉาน

ผู้เขียนวิพากษ์วิจารณ์ไปแล้ว 3 ข้อ ต่อไปนี้ เป็นข้อที่ 4

4) อายตนะนิพพานไม่เป็นสถานที่ (แดนนิพพาน)

ข้อความที่ว่า "อายตนะนิพพานไม่เป็นสถานที่ (แดนนิพพาน)" นี้ ต้องอธิบายกันยาว เพราะ อายตนะนิพพานนั้น ผู้ที่ "รู้" และ "เข้าใจ" จริงๆ ก็คือ พระพุทธเจ้ากับพระอรหันต์ รวมถึงพระปัจเจกพุทธเจ้าด้วย

ดังนั้น เมื่อพิจารณาในแง่ภาษาศาสตร์ นิพพาน/พระนิพพาน/อายตนะนิพพานนั้น ไม่มีภาษาของมนุษย์ทั่วไปที่จะบรรยายได้ตรงตามเป็นจริง

พระพุทธเจ้าจึงทรงอธิบายโดยใช้ศัพท์ในภาษาบาลีเพื่อเทียบเคียงให้เข้าใจเท่า นั้น ในบางพระสูตรจึงทรงใช้คำ "ปฏิเสธ" ว่าไม่ใช่สิ่งโน้น ไม่ใช่สิ่งนี้

ดังนั้น ถ้าจะ "จับผิด" กันจริง หรือยึดหลักภาษาศาสตร์จริงๆ เราไม่สามารถใช้คำว่า "สถานที่" ที่หมายถึง "สถานที่ในโลกมนุษย์" กับอายตนะนิพพานได้ แต่ถ้าต้องการสื่อสารกันให้เข้าใจ เราก็สามารถจะใช้คำว่า "สถานที่" กับอายตนะนิพพานได้

ถ้าไม่เป็นเช่นนั้น เราจะสื่อสารกันได้อย่างไร

ในประเด็นนี้ ถ้านายพายุช้างสารจะยืนยันว่า อายตนะนิพพานไม่ใช่สถานที่ (เมื่อเทียบเคียงกับภาษาของมนุษย์ที่ไม่เคยเห็นนิพพาน)

นายพายุช้างสารก็ต้องหาหลักฐานมา "แย้ง" พระสูตรทั้ง 3 หลักฐานข้างต้น เพราะ ความหมายของพระสูตรดังกล่าวนั้น แสดงว่า อายตนะนิพพาน "มีอยู่"

โดยปกติแล้ว พวกพุทธวิชาการ/นักปริยัติที่เชื่อว่า นิพพานสูญไปนั้น ไม่กล้าเขียนถึงพระสูตรทั้ง 3 หลักฐานข้างต้นที่ผู้เขียนนำมาเป็นหลักฐาน เพราะ ไม่รู้จะแย้งพระสูตรทั้งสามนั้นอย่างไร

พุทธพจน์นั้น นักวิชาการทั้งโลกยอมรับกันว่า เป็นหลักฐานชั้นหนึ่ง ขนาดอรรถกถา ฏีกา ฯลฯ ถ้าขัดแย้งกับพุทธพจน์ก็ถือว่าใช้ไม่ได้

ดังนั้นพวกพุทธวิชาการ/นักปริยัติที่เชื่อว่า นิพพานสูญจึงใช้วิธีการอ้างลำเอียง (card staking) ซึ่งเป็นเหตุผลวิบัติ (fallacy) ในทางตรรกวิทยาคือ ไม่กล่าวถึงเสียเลยเป็นส่วนใหญ่

5) คนที่เชื่อว่า อายตนะนิพพานเป็นสถานที่ (แดนนิพพาน) เป็นคนอ่อนภาษา อ่านหนังสือไม่แตกฉาน

เมื่อถึงข้อสุดท้ายนี้ จึงไม่มีคำวิพากษ์วิจารณ์อะไร เพราะ จากหลักฐานที่กล่าวมาทั้งหมดข้างต้น แสดงให้เห็นว่า นายพายุช้างสารไม่ได้มีองค์ความรู้เกี่ยวกับนิพพานแม้แต่น้อย

และโดยสรุปแล้ว นายพายุช้างสารเองนั่นแหละที่ "เป็นคนอ่อนภาษา อ่านหนังสือไม่แตกฉานเสียมากกว่า"

นอกจากนั้นแล้ว นายพายุช้างสารยังเป็นคนที่ฉลาดน้อย แต่คิดว่า ตัวเองฉลาดมากอีกด้วย

สรุป

จากที่ผู้เขียนได้อธิบายมาจนยืดยาวถึงขนาดนี้ สามารถชี้ให้เห็นได้ว่า ในแวดวงผู้ที่สนใจในพระศาสนา มีบุคคลหน้าใหม่เข้ามาร่วมปะทะสังสรรค์กันอยู่เสมอๆ

ในประเด็นถือว่าเป็นสิ่งดี แต่ประเด็นที่น่ากังวลใจก็คือ บุคคลหลายคนไม่ได้มีองค์ความรู้ที่แน่นหนาอะไรนัก

พวกนี้เห็นว่า เว็บไซต์ต่างๆ นั้น สามารถเข้าร่วมปะทะสังสรรค์กันได้ เพียงแต่เสียค่าใช้จ่ายจำนวนหนึ่งเท่านั้น จึงเข้าไปร่วมสังสรรค์ เพื่อไปแสดงความโง่ของตนเองเท่านั้น

ดังนั้น เว็บไซต์ต่างจึงมีบุคคลที่ไม่มีความรู้ที่แท้จริง อ่านหนังสือไม่มากนัก แต่โมหะนั้นมากมายล้นเหลือ อย่างเช่น นายพายุช้างสารที่ยกมาข้างต้นปะปนอยู่เป็นจำนวนมาก

กลุ่มคนพวกนี้ มักจะชอบดูถูกคนอื่นๆ ที่มีความเห็นแตกต่างจากตนว่า โง่เง่าเต่าตุ่น โดยไม่เคยส่องกระจกเพื่อชะโงกดูเงาของตนเองเลยว่า ตนเองนั่นแหละโง่เง่าเต่าตุ่นตัวจริงเสียงจริง

ประการสุดท้ายก่อนจาก ฟรานซิส เบคอน (1561-1626) กล่าวว่า ความรู้นั้นเองคืออำนาจ (Knowledge itself is power.) ผู้ที่มีความรู้จริงก็สามารถนำไปสร้างอำนาจ สร้างฐานะ สร้างชื่อเสียงให้กับตนเองได้

สำหรับคนที่รู้ไม่จริง เช่น นายพายุช้างสารคนนี้ อำนาจของความไม่รู้ก็กลับมา "ฆ่า" ชื่อเสียงหน้าตาของตนเองได้ น่าสมเพทเวทนาแท้ๆ...

อายตนะนิพพาน-ดับอายตนะ

2011-11-23T05:18:00.001-08:00

ข้อผิดพลาดของนายพายุช้างสาร

ขอยกข้อเขียนของนายพายุช้างสารอีกครั้งหนึ่งดังนี้

ส่วนเรื่องอายตนนิพพานนั้น ผมก็ไม่ทราบว่า จะพยายามคิดให้เป็นปัญหาทำไม ในเมื่อมันก็ไม่ใช่ปัญหาเสียหน่อย

อายตนนิพพานตามรูปศัพท์ แปลว่า ดับอายตนะ ก็คือดับที่เหตุ ดับที่บ่อเกิดหรือดับที่แดนเกิดฯ

ถ้าคิดจะพยายามให้เป็นสถานที่ (แดนนิพพาน) ละก็ ย่อมแสดงว่าเป็นคนอ่อนภาษา อ่านหนังสือไม่แตกฉานเสียมากกว่า อธิบายมามากแล้ว จึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะเข้าใจได้ตามสมควร

ข้อความของนายพายุช้างสารนั้น สามารถแยกย่อยออกเป็นข้อๆ ได้ดังนี้

อายตนนิพพานไม่เป็นปัญหาสำหรับนายพายุช้างสาร

อายตนนิพพาน ตามรูปศัพท์ แปลว่า ดับอายตนะ

อายตนนิพพานเป็นเหตุ บ่อเกิดหรือแดนเกิด

อายตนนิพพานไม่เป็นสถานที่ (แดนนิพพาน)

คนที่เชื่อว่า อายตนนิพพานเป็นสถานที่ (แดนนิพพาน) เป็นคนอ่อนภาษา อ่านหนังสือไม่แตกฉาน

ผมขอวิพากษ์วิจารณ์เป็นข้อๆ ไปดังนี้

1) อายตนะนิพพานไม่เป็นปัญหาสำหรับนายพายุช้างสาร

ข้อนี้ โดยเบื้องต้นผู้เขียนต้องยอมรับข้อเขียนของนายพายุช้างสารเสียก่อนว่าถูกต้อง ดังนั้น เมื่อนายพายุช้างสารกล่าวว่า ประเด็นเกี่ยวกับ "อายตนะนิพพาน" เป็นเรื่องง่ายของนายพายุช้างสาร

ผู้เขียนก็ต้องยอมรับก่อนว่า นายพายุช้างสารคงจะมีหลักฐานทางวิชาการแน่นหนา น่าจะเรียนในโลกและเรียนในทางธรรมในขั้นสูง

นอกจากนั้นแล้ว ก็คงจะปฏิบัติธรรมจนได้ผลดีพอสมควร หรือดีมากๆ จนถึงกระทั่งว่า เรื่องนิพพานซึ่งนักวิชาการถกเถียงกันจนหน้าดำหน้าแดงกันไปทั่วโลก ก็ยังหาข้อยุติกันไม่ได้ จนกระทั่งแบ่งออกเป็น 2 ฝ่ายเป็นอย่างน้อย

แต่อย่างไรก็ดี ผู้เขียนอยากจะให้ผู้อ่านตั้งข้อสังเกตไว้ก่อนว่า ข้อความของนายพายุช้างสารเป็นจริงหรือไม่? เพราะดังได้กล่าวมาแล้วว่า ประเด็นเรื่องนิพพานนี้ เป็นที่ถกเถียงกันในวงวิชาการมาช้านาน

วงวิชาการที่ว่านั้น ก็มีผู้ทรงความรู้มากมายที่เข้ามาร่วมวงถกเถียงกัน ทั้งผู้ที่จบการศึกษาระดับปริญญาโท ปริญญาเอก และพวกเปรียญต่างๆ ซึ่งข้อถกเถียงกังกล่าวนั้น ยังไม่ยุติว่า ฝ่ายใดถูก ฝ่ายใดผิด

อาจจะกล่าวได้อีกอย่างหนึ่งว่า ประเด็นเรื่อง อายตนะนิพพาน ยังเป็นปัญหาสำหรับวงวิชาการอยู่

ไม่ทราบว่านายพายุช้างสารมีองค์ความรู้ใด หรือมีระดับความฉลาดทางปัญญา (IQ) อยู่ในระดับใด จึงอาจหาญกล้ากล่าวในที่สาธารณะว่า "ส่วนเรื่องอายตนะนิพพานนั้น ผมก็ไม่ทราบว่าจะพยายามคิดให้เป็นปัญหาทำไม ในเมื่อมันก็ไม่ใช่ปัญหาเสียหน่อย"

2) อายตนะนิพพาน ตามรูปศัพท์ แปลว่า ดับอายตนะ

ข้อเขียนที่ว่า "อายตนะนิพพาน ตามรูปศัพท์ แปลว่า ดับอายตนะ" นี้ ทำให้ผู้เขียน "รู้" และ "เข้าใจ" ว่า นายพายุช้างสารไม่ได้เข้าใจเรื่องนิพพานเลยแม้แต่น้อย

เพราะในพระไตรปิฎกไม่ได้ใช้คำว่า "อายตนะนิพพาน" แต่จะใช้คำว่า "อายตนะ", "อมตนิพพาน", และ "นิพพาน" ดังที่ได้อธิบายไปแล้วข้างต้น

คำว่า "อายตนนิพพาน" เป็นภาษาไทย ซึ่งในฐานะที่เป็นลูกศิษย์ของหลวงพ่อสด ก็ขอยืนยันว่า หลวงพ่อสดหมายถึง "ที่" ที่ซึ่งพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์จะไปอยู่ เมื่อปรินิพาน/นิพพานไปแล้ว

เมื่อเป็นภาษาไทยแล้ว ก็ไม่ต้องไปแปลอีกแล้ว นี่คือ "ความไม่รู้" ประการที่ 1 เกี่ยวกับคำศัพท์ของนิพพานของนายพายุช้างสาร

ประการที่ 2 ความหมายตรงตัว (Denotative meaning) ของนิพพานไม่ได้แปลว่า "ดับ" ดังนั้น ไม่ควรนำความหมายโดยนัยมาใช้กับบริบท (context) นี้

การที่นายพายุช้างสารแปลคำว่า “อายตนะนิพพาน” เป็นว่า “ดับนิพพาน” เป็นตัวอย่างที่ดีของการแปลความหมายของคำต่างๆ ในพระไตรปิฎกไปตามความเห็น/ความเชื่อของตนเอง

เพราะ ตกอยู่ใต้อิทธิพลของวิทยาศาสตร์เก่าแบบกลไก/แยกส่วน/ลดทอนที่มีความเห็น/ ความเชื่อว่า มนุษย์เกิดมาเพียงชาติเดียวตามความบังเอิญของธรรมชาติเท่านั้น

ความหมายโดยนัยของนิพพานที่หมายถึงว่า ดับกิเลสหมดจนเข้านิพพาน ก็กลับกลายมาเป็นดับนิพพานหรือนิพพานดับไปเสียเลย

เพียงหลักฐานเพียงข้อนี้ ก็สามารถพิสูจน์ได้ว่า นายพายุช้างสารคงศึกษาทั้งด้านวิชาการทางโลกและทางธรรมไม่มากนัก เพราะ เรื่องง่ายๆ แค่นี้ นายพายุช้างสารยังไม่ทราบ กล่าวคือ คำไหนเป็นภาษาไทย คำไหนเป็นภาษาบาลี

นอกจากนั้นแล้ว ถ้ารู้ว่าผู้ใดใช้ศัพท์คำไหน เช่น หลวงพ่อวัดปากน้ำใช้ศัพท์คำว่า "อายตนะนิพพาน" นักวิชาการที่ดีเข้าก็จะต้องศึกษาและตีความ "อายตนนิพพาน" ในความหมายที่หลวงพ่อสดหมายถึง

ไม่ใช่ไปตีความใหม่ตามความคิดของตนเอง แล้วการศึกษามันจะได้ผลตรงตามความเป็นจริงได้อย่างไร

3) อายตนะนิพพานเป็น เหตุ บ่อเกิดหรือแดนเกิด

ข้อเขียนที่ว่า "อายตนะนิพพานเป็น เหตุ บ่อเกิดหรือแดนเกิด" ยิ่งแสดงถึงความไม่รู้ของนายพายุช้างสารมากขึ้นไปอีก เพราะนิพพานไม่ได้เป็น "เหตุ บ่อเกิดหรือแดนเกิด" แต่เป็นจุดหมายปลายทาง (end) ของพุทธศาสนิกชน

ข้อเขียนที่ว่า "อายตนะนิพพานเป็น เหตุ บ่อเกิดหรือแดนเกิด" นั้น สามารถ "ฟันธง" ได้เลยว่า นายพายุช้างสารไม่ได้ศึกษาในเรื่องศาสนามาเท่าใดนัก

ความรู้ที่ว่า อายตนะนิพพานเป็นจุดหมายปลายทางของพุทธศาสนิกชน เป็นเรื่องง่ายๆ จริงๆ ส่วนใหญ่ไม่ค่อยมีใครมาสับสนในเรื่องนี้ ที่สับสนกันก็มักจะเป็นว่า นิพพานสูญไปเลยหรือไม่ หรือนิพพานเป็นอัตตาหรืออนัตตาอะไรในทำนองนั้น

ผู้เขียนบทความนี้ก็เพิ่งพบว่า มีคนเข้าใจผิดว่า "อายตนะนิพพานเป็น เหตุ บ่อเกิดหรือแดนเกิด"...

พระอรหันต์อยู่ในอายตนะนิพพาน

2011-11-23T05:15:00.000-08:00

ก่อนที่จะวิพากษ์วิจารณ์นายพายุช้างสารหรือ Ritti Janson ต่อไป ขอแทรกคำอธิบายไว้ก่อน ณ ที่นี้ว่า

คำว่า นิจจัง/สุขัง/อัตตานี้เป็นคำคุณศัพท์ (adjective) คำประเภทนี้มีหน้าที่สำหรับอธิบายสภาพของคำนาม (noun) เช่นคำว่า เสื้อขาว ขาวนั้นมีไว้เพื่อบรรยายสีของเสื้อ ดังนั้น ถ้ามีใครจะเขียนหรือพูดว่า "ไม่มีอัตตา" นั้น แสดงว่าไม่เข้าใจในหน้าที่ของคำ

ตัวอย่าง

ถ้ามีคนบอกว่า "ประเทศไทยไม่มีหิมะ" ประโยคนี้ถูกต้อง ทั้งในด้านธรรมชาติและภาษา เพราะ หิมะเป็นคำนาม เราจึงปฏิเสธได้ว่า "ไม่มี"

แต่ถ้ามีคนกล่าวว่า ประเทศไทย ไม่มี "ขาว" ประโยคนี้ไม่ถูกต้อง เพราะ "ขาว" เป็นสภาวะหรือสภาพ เราไม่สามารถบอกว่า คำคุณศัพท์ (adjective) ไม่มี

ข้อที่น่าสังเกตอีกประการหนึ่งก็คือ พระไตรปิฎกเมื่อกล่าวถึงนิพพานจะใช้คำว่า "อายตนะ", "อมตนิพพาน", และ "นิพพาน" ไม่ได้ใช้คำว่า "อายตนะนิพพาน" คำว่าอายตนะนิพพานนั้น ขอย้ำอีกครั้งเป็นภาษาไทย

ถ้ากล่าวถึงหนังสือของหลวงพ่อวัดปากน้ำ หลวงพ่อใช้คำ "อายตนะนิพพาน" นี้ เพื่อหมายถึง "ที่" ที่พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์จะไป "สถิตอยู่"

ถ้าจะมีคำถามสงสัยว่า ทำไมพระพุทธเจ้าและพระอรหันต์จะต้องมี "ที่" สำหรับพระองค์และพระอรหันต์สาวก ก็ขออธิบายว่า เพราะธรรมชาติเป็นเช่นนั้น

สำหรับคำอธิบายต่อไปนี้ ผู้เขียนขอเปรียบเทียบกับกฎของทางวิทยาศาสตร์ คือ กฎการเคลื่อนที่ของฟิสิกส์ มีหลักการที่เป็นพื้นฐานโดยทั่วไปว่า

กฎการเคลื่อนที่ของฟิสิกส์เป็น จริงเสมอในทุกแห่งทุกสถานที่ ไม่มีสถานที่ไหนในเอกภพ (Universe) ที่จะพิเศษกว่าสถานที่อื่นที่จะทำให้ฟิสิกส์ของการเคลื่อนที่เป็นจริงเฉพาะ สถานที่ดังกล่าวเท่านั้น ไม่มีบริเวณใดที่เราต้องดัดแปลงกฎการเคลื่อนที่ทางฟิสิกส์ให้สอดคล้องกับ ความเร็วของสถานที่นั้น (ที่มา: ไพรัช ธันยพงษ์. 2549. ไอน์สไตน์ หลุมดำ และบิกแบง. หน้า 19)

ขอยกตัวอย่างง่ายๆ ดังนี้

สมมุติว่าเรามีลูกเทนนิสอยู่ในมือ เมื่อเรานั่งอยู่ที่บ้าน เราโยนลูกเทนนิสขึ้นไปในแนวดิ่ง ลูกเทนนิสก็จะตกลงมาในแนวดิ่ง เข้ามาอยู่ในมือเราเช่นเดิม

ต่อมาสมมุติว่า เรานั่งอยู่บนรถไฟ ถ้าเราโยนลูกเทนนิสขึ้นไปในแนวดิ่ง ลูกเทนนิสก็ยังตกลงมาในมือเราเหมือนเดิม ทั้งๆที่ ลูกเทนนิสควรจะตกลงไปกับพื้นรถไฟ เพราะรถไฟกำลังเคลื่อนอยู่

ถ้ายังมองภาพไม่ออก เพราะรถไฟถึงแม้จะเร็ว แต่ก็ยังช้าอยู่ เมื่อเปรียบเทียบกับความเร็วของแสง ต่อไปสมมุติว่า เรากำลังนั่งอยู่บนจรวดที่มีความเร็วสูงมาก สมมุติว่าใกล้ความเร็วของแสงเลย

ถ้าเราโยนลูกเทนนิสขึ้นไป ลูกเทนนิสก็ยังตกลงมาในมือเราเหมือนเดิม เพราะเป็นไปตามกฎการเคลื่อนที่ของฟิสิกส์เป็นจริงเสมอในทุกแห่งทุกสถานที่ ทั้งๆ ที่โดยสามัญสำนึกแล้ว ลูกเทนนิสมันน่าจะตกห่างจากมือเราไปมาก

จากตัวอย่างทางฟิสิกส์ข้างต้น จะเห็นว่า มนุษย์เราก็ต้องการ "ภพ" เป็นที่อาศัย เทวดา รูปพรหม อรูปพรหมก็ต้องการ "ภพ" เป็นที่อาศัย แม้กระทั่งสัตว์ในอบายภูมิก็ต้องการ "ภพ" เป็นที่อยู่อาศัย

แสดงว่า ที่อยู่อาศัยเป็นหลักการพื้นฐานของมนุษย์ เทวดา พรหม อรูปพรหม แล้วทำไม พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์จึงจะไม่มีที่อยู่ที่อาศัย

เนื่องจาก พระพุทธเจ้ากับพระอรหันต์ก็คือ มนุษย์ เทวดา พรหม อรูปพรหมนั่นเอง แต่พัฒนาตนเองด้วยสมถะ/วิปัสสนากรรมฐาน จนใจ/จิต/วิญญาณพัฒนาไปจะหมดกิเลส

จะเห็นได้ว่า ความหมายของนิพพานนั้น ในบทความที่นำมาเสนอนี้มีความหมาย 2 ประการคือ

1) ความดับสนิทของกิเลสไม่มีเหลือเชื้อ/ทุกข์เป็นภาวะที่ปราศจากทุกข์โดยสิ้นเชิง

2) ไม่มีเครื่องทิ่มแทง ปราศจากเครื่องเสียดแทรก ปราศจากเครื่องร้อยรัด

ความหมายของนิพพานที่หมายถึงความดับสนิทของกิเลสเป็นความหมายโดยนัย/ความ หมายแฝง (Connotative meaning) ซึ่งในหลายๆ ที่มีผู้แปลความหมายให้แตกต่างไปอีกว่า หมายถึงความดับของนิพพานไปเลย

ความหมายนี้จึงเป็นที่มาของความเห็น/ความเชื่อที่ว่านิพพานสูญไปเลย กลุ่มบุคคลที่มีความเห็น/ความเชื่อเช่นนี้ มักจะอยู่ภายใต้กรอบอิทธิพลของวิทยาศาสตร์เก่าแบบกลไก/แยกส่วน/ลดทอนที่ เชื่อว่ามนุษย์เกิดมาเพียงชาติเดียวเท่านั้น

ดังนั้นไม่ว่าจะเป็นพระอรหันต์ พระพุทธเจ้า หรือบุคคลธรรมดาตายไปแล้วก็สูญไปหมด ไม่มีโอกาสเกิดใหม่ ไม่มีชาติหน้าหรือชาติไหนๆ ทั้งนั้น

สำหรับความหมายของนิพพานที่หมายถึงไม่มีเครื่องทิ่มแทง ปราศจากเครื่องเสียดแทรก ปราศจากเครื่องร้อยรัดนี่เป็นความหมายตรงตัว (Denotative meaning) ซึ่งเมื่อมีปัญหาที่ต้องถกเถียงกันเรื่องนิพพานก็ควรนำความหมายตรงตัวมาเป็นพยานหลักฐาน ไม่ใช่ไปนำความหมายโดยนัย/ความหมายแฝง (Connotative meaning) มาเป็นหลักฐานสนับสนุน ดังเช่น ความผิดพลาดของนายพายุช้างสาร หรือ Ritti Janson ที่จะกล่าวถึงต่อไป...

นิพพานมีอยู่

2011-11-23T05:11:00.001-08:00

นิพพานกับหลักฐานในพระไตรปิฎก

ก่อนที่จะวิพากษ์วิจารณ์ข้อความของนายพายุช้างสารต่อไป ผู้เขียนขอยกหลักฐานความมีอยู่ของนิพพานจากพระไตรปิฎก ดังนี้

1) นิพพานสูตรที่ 1 จาก พระสุตตันตปิฎก เล่ม 17 ขุททกนิกาย อุทาน- ปาฏลิคามิย วรรคที่ 8 เขียนไว้ดังนี้

[158] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้พระนครสาวัตถี

ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้งให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริง ด้วยธรรมมีกถาอันปฏิสังยุตต์ด้วยนิพพาน

ก็ภิกษุเหล่านั้นกระทำให้มั่น มนสิการแล้วน้อมนึกธรรมีกถาด้วยจิตทั้งปวงแล้ว เงี่ยโสตลงฟังธรรม ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนี้แล้ว ทรงเปล่งอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

ดูกรภิกษุทั้งหลาย อายตนะนั้นมีอยู่ ดิน น้ำ ไฟ ลม อากาสานัญจายตนะวิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ โลกนี้ โลกหน้าพระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสองย่อมไม่มีในอายตนะนั้น

ดูกรภิกษุ ทั้งหลายเราย่อมไม่กล่าวซึ่งอายตนะนั้นว่า เป็นการมา เป็นการไป เป็นการตั้งอยู่ เป็นการจุติ เป็นการอุปบัติ อายตนะนั้นหาที่ตั้งอาศัยมิได้ มิได้เป็นไปหาอารมณ์มิได้นี้แลเป็นที่สุดแห่งทุกข์ฯ

ข้อความจากพระสูตรข้างต้น มีแต่คำว่า [อายตนะ] แสดงว่า ในภาษาบาลีคำว่า [อายตนะ] ในพระสูตรนี้ หมายถึง นิพพาน

ต้องเข้าใจด้วยว่า พระไตรปิฎกที่เรากำลังนำมาศึกษากันนี้ เป็นพระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย คือ แปลมาจากภาษาบาลี

หลักฐานจากพระสูตรข้างต้นแสดงให้เราทราบว่า [อายตนนิพพาน] เป็นภาษาไทย หลวงพ่อวัดปากน้ำนำมาใช้เพื่อต้องการชี้เฉพาะให้ชัดเจนว่า

หลวงพ่อหมายถึง "แหล่ง", "แห่ง", "ที่" ที่พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์ไป "อยู่" เมื่อ "ละ" ขันธ์ห้าของมนุษย์นี้แล้ว

ข้อความจากพระสูตรดังกล่าวยังแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนอีกว่า ภาษาของมนุษย์ในโลกนี้ ไม่มี "คำ" ที่แสดงสภาพของนิพพานได้

การที่พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์ "รู้" และ "เข้าใจ" นิพพานแล้ว แต่ก็ไม่ทรงบัญญัติศัพท์สำหรับนิพพานโดยเฉพาะ ก็เป็นเพราะว่า สภาวะของนิพพานนั้น "แตกต่าง" จากสภาวะของภพสามโดยสิ้นเชิง

การบัญญัติศัพท์ขึ้นมาใหม่ จึงไม่มีประโยชน์อันใด เพราะ ไม่สามารถจะสื่อความกับมนุษย์ทั้งหมายได้

พระพุทธเจ้าและพระอรหันต์จึงต้องใช้ภาษาที่สามารถสื่อสารกับมนุษย์ให้เข้าใจได้ หลักการที่ว่านี้ ก็มีมากมายในพระไตรปิฎก

2) นิพพานสูตรที่ 3 จาก พระสุตตันตปิฎก เล่ม 17 ขุททกนิกาย อุทาน- ปาฏลิคามิยวรรคที่ 8 เขียนไว้ดังนี้

[160] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลาย เห็นแจ้งเงี่ยโสตลงสดับธรรม ลำดับนั้นแลพระผู้มีพระภาคทรงทราบเนื้อความนี้แล้ว ทรงเปล่งอุทานนี้ ในเวลานั้นว่า

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมชาติไม่เกิดแล้ว ไม่เป็นแล้ว อันปัจจัยกระทำไม่ได้แล้ว ปรุงแต่งไม่ได้แล้ว มีอยู่

ดูกร ภิกษุทั้งหลาย ถ้าธรรมชาติอันไม่เกิดแล้ว ไม่เป็นแล้วอันปัจจัยกระทำไม่ได้แล้ว ปรุงแต่งไม่ได้แล้ว จักไม่ได้มีแล้วไซร้ การสลัดออกซึ่งธรรมชาติที่เกิดแล้ว เป็นแล้ว อันปัจจัยกระทำแล้ว ปรุงแต่งแล้ว จะไม่พึงปรากฏในโลกนี้เลย

ดูกรภิกษุ ทั้งหลาย ก็เพราะธรรมชาติอันไม่เกิดแล้ว ไม่เป็นแล้ว อันปัจจัยกระทำไม่ได้แล้ว ปรุงแต่งไม่ได้แล้ว มีอยู่ ฉะนั้น การสลัดออกซึ่งธรรมชาติที่เกิดแล้ว เป็นแล้ว อันปัจจัยกระทำแล้ว ปรุงแต่งแล้วจึงปรากฏ ฯ

พระสูตรนี้ เป็นข้อความที่ถัดมาจากจากพระสูตรที่ยกตัวอย่างไปข้างต้น กล่าวคือ พระสูตรในตัวอย่างแรกเป็นนิพพานสูตรที่ 1 ส่วนพระสูตรนี้เป็นนิพพานสูตรที่ 3

ในพระสูตรนี้ พระพุทธเจ้ายืนยันว่า นิพพาน "มีอยู่" โดยทรงกล่าวว่า นิพพานเป็นธรรมชาติ ที่ไม่เกิดแล้ว ไม่เป็นแล้ว ปัจจัยต่างๆ ปรุงแต่งไม่ได้แล้ว "มีอยู่"

จะเห็นได้ว่า นิพพานสูตรที่ 1 และนิพพานสูตรที่ 3 ต่างก็ยืนยันว่า นิพพานมีอยู่ และมีอยู่อย่างคงที่ถ้าเปรียบเทียบกับภาษาของมนุษย์ในโลก

การที่นิพพานมีอยู่อย่างคงที่ ก็ไม่มีอะไรที่จะไป "ดับนิพพาน" ได้ เพราะพระสูตรดังกล่าวเป็นพุทธพจน์ หลักฐานต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นของใครก็ตาม ถ้า "ขัด" กับพุทธพจน์ก็ถือว่าใช้ไม่ได้

3) พระสุตตันตปิฎก เล่ม 22 ขุททกนิกาย จูฬนิทเทส เขียนไว้ดังนี้

[659] อมตนิพพาน ความสงบสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้น ตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ ความออกจากตัณหา เป็นเครื่องร้อยรัด ท่านกล่าวว่า นิพพานอันอะไรๆ นำไปไม่ได้ ในอุเทศว่า อสํหิรํ อสงฺกุปฺปํ ดังนี้.

คำว่า อันอะไรๆ นำไปไม่ได้ ความว่า อันราคะ โทสะ โมหะ ความโกรธ ความผูกโกรธ ความลบหลู่ ความตีเสมอ ความริษยา ความตระหนี่ ความลวง ความโอ้อวด ความกระด้าง ความแข่งดี ความถือตัว ความดูหมิ่นท่าน ความเมา ความประมาท กิเลสทั้งปวง ทุจริตทั้งปวง ความกระวนกระวายทั้งปวง ความเร่าร้อนทั้งปวง อกุสลาภิสังขารทั้งปวง นำไปไม่ได้ เป็นคุณชาติเที่ยง ยั่งยืน มั่นคง มีความไม่แปรปรวนเป็นธรรมดา เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า อันอะไรๆ นำไปไม่ได้.

อมตนิพพาน ความสงบสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหาความคลายกำหนัด ความดับ ความออกจากตัณหาเป็นเครื่องร้อยรัด ท่านกล่าวว่านิพพาน อันไม่กำเริบ ในคำว่า อสงฺกุปฺปํ ดังนี้.

ความเกิดขึ้นแห่งนิพพานใด ย่อมปรากฏ ความเสื่อมแห่งนิพพานนั้นมิได้มี ย่อมปรากฏอยู่โดยแท้. นิพพานเป็นคุณชาติเที่ยง ยั่งยืน มั่นคง มิได้มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า อันอะไรๆ นำไปไม่ได้ ไม่กำเริบ

ข้อความในพระสูตรนี้ มีคำว่า "อมตนิพพาน" กับ "นิพพาน" คำว่า "อมตนิพพาน" หมายความว่า นิพพานเป็นอมตะ และข้อความท้ายๆ ของพระสูตรก็ยังยืนยันอีกว่า นิพพานนั้น เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่แปรปรวน

โดยสรุป

จากพระสูตรทั้ง 3 พระสูตรดังกล่าว จะเห็นว่า นิพพานเป็น "สิ่ง" ที่ยั่งยืน เป็นอมตะ ไม่เปลี่ยนแปลง ไม่แปรปรวน ถ้าจะเขียนอีกอย่างหนึ่งก็ได้ว่า นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อัตตา

ปราศจากเครื่องเสียดแทง

2011-11-23T05:08:00.001-08:00

ความหมายของคำในภาษานั้น ในทางภาษาศาสตร์ (Linguistics) มีประเด็นศึกษากันอย่างมากมาย มีวิชาเรียนโดยเฉพาะชื่อวิชาอรรถศาสตร์ (Semantics) มีเรื่องที่จะต้องเรียนกันตั้งแต่ปริญญาตรีจนถึงปริญญาเอก

นั่นก็แสดงให้เห็นว่า “ความหมาย” ไม่ใช่เรื่องง่ายๆ ที่มาพูด/เขียนกันโดยไม่มีหลักวิชาการ

ความหมายเมื่อคำนึงถึงวัตถุประสงค์ในการสื่อสาร สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท คือ ความหมายตรงตัว (Denotative meaning) และความหมายโดยนัย/ความหมายแฝง/ความหมายนัยประหวัด Connotative meaning)

ผู้เขียนข้อยกตัวอย่างจากหนังสือชื่อ "ภาพรวมของการศึกษาสัทศาสตร์และภาษาศาสตร์" ของ ศาสตราจารย์ ดร. พิณทิพย์ ทวยเจริญ ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 3 หน้า 362 ดังนี้

เด็กผู้ชายคนนี้เล่นตลก

ความหมายตรงตัว (Denotative meaning) ของข้อความดังกล่าวก็คือ เด็กผู้ชายคนดังกล่าวมีอาชีพเล่นตลก จะพบเห็นได้ในวงตลกที่แสดงตามโทรทัศน์หรือแผ่นซีดี ที่สามารถดูได้เมื่อท่านขึ้นรถปรับอากาศ

ความหมายโดยนัย/ความหมายแฝง/ความหมายนัยประหวัด Connotative meaning) ของข้อความดังกล่าวก็คือ เด็กคนนั้น "ไม่ซื่อตรง" หรือ "โกหก" ความหมายประเภทนี้ ไม่ตายตัว ขึ้นกับสถานการณ์หรือบริบท (context)

จะเห็นได้ว่า ภาษานั้นเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ เมื่อสื่อสารกันออกไป ผู้ส่งสาร [ผู้พูด/ผู้เขียน] จึงมีอิสระที่จะใช้ความหมายให้ตรงกับความต้องการของตน ผู้ที่อ่านแล้ว และต้องการจะนำไปใช้

ควรจะตระหนักไว้ให้ "หนัก" ว่า ผู้เขียน/ผู้พูดมีความหมายเป็นประการใดแน่

นอกจากนั้นแล้ว ต้องตรวจสอบอย่างระมัดระวังว่า ผู้เขียน/ผู้พูดใช้ความหมายได้ถูกต้องตามหลักวิชาภาษาศาสตร์หรือไม่?

กลับมาที่ประเด็นปัญหาที่ต้องการถกเถียงกันในบทความนี้ ความหมายตรงตัว (Denotative meaning) ของนิพพานนั้นไม่ได้แปลว่า "ดับ” อย่างที่นายพายุช้างสารเข้าใจ ความหมายตรง (Denotative meaning) ของนิพพานมีดังนี้คือ

พระมหาสมจินต์ สมฺมาปญฺโญได้นำเสนอบทความในการเสวนาทางวิชาการ วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2546 ณ ห้องประชุม 707 อาคารบรมราชกุมารี คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ให้ความหมายของนิพพานไว้ว่า

นิพพาน ประกอบด้วยศัพท์ นิ (ออกไป, หมดไป, ไม่มี) + วานะ (พัดไป, ร้อยรัด) รวมเข้าด้วยกันแปลว่า ไม่มีการพัดไป ไม่มีสิ่งร้อยรัด คำว่า "วานะ" เป็นชื่อเรียกกิเลสตัณหา

โดยสรุป นิพพานก็คือไม่มีกิเลสตัณหาที่จะร้อยรัดพัดกระพือให้กระวนกระวายใจ

สมเด็จพระญาณสังวรได้เขียนไว้ในหนังสือชื่อ "ธรรมดุษฎี" หน้า 98 ว่า

คำว่า นิพพานนี้ประกอบขึ้นด้วยศัพท์คือ นิ กับ วาน ภาษาบาลีหรือมคธว่า นิพพาน ภาษาสันสกฤตว่า นิรวาณ แปลว่า ออกจากวาน หรือไม่มีวาน

คำว่า วาน นั้นอย่างหนึ่ง แปลว่าเครื่องเสียบแทง ใช้หมายถึงลูกศรก็มี อย่างหนึ่งแปลว่า เครื่องร้อยรัด

ที่แปลว่า เครื่องเสียบแทงในที่นี้ก็คือเครื่องเสียบแทงจิตใจ ถ้าหมายถึงลูกศร ก็หมายถึงลูกศรที่เสียบแทงจิตใจไว้

ส่วนที่แปลว่าเครื่องร้อยรัด ก็หมายถึงเครื่องร้อยรัดจิตใจนี้เอง

โดยสรุป จะเห็นได้ว่า ความหมายของนิพพานที่เป็นความหมายตรงตัว (Denotative meaning) แปลว่า ปราศจากเครื่องร้อยรัด หรือปราศจากเครื่องเสียดแทง

ในเมื่อความหมายของนิพพานที่เป็นความหมายตรงตัว (Denotative meaning) แปลว่า ปราศจากเครื่องร้อยรัด หรือปราศจากเครื่องเสียดแทง

ดังนั้น จึงเป็นอันที่น่าสงสัยว่า ความหมายของนิพพานที่แปลว่า "ดับ” มีความเป็นมาอย่างไร?

นิพพานกับความหมายโดยนัยหรือความหมายแฝง (Connotative meaning)

ในการเขียนบทความชิ้นนี้ และในหน้าเว็บขนาดนี้ ผู้เขียนไม่สามารถที่จะลงลึกไปได้ว่า ความหมายของนิพพานที่แปลว่า "ดับ" มีความเป็นมาอย่างไร

แต่มีข้อมูลจากหนังสือบางเล่ม ซึ่งแสดงให้เห็นถึง "ร่องรอย" ของความเป็นมาดังกล่าว ซึ่งอาจจะเป็นต้นแหล่ง/ต้นฉบับ หรืออาจจะเป็นการนำมาจากแหล่งความรู้อื่นของผู้เขียนก็ได้

ข้อมูลดังกล่าวมาจากหนังสือคู่มือมนุษย์ (2548?) ของท่านพุทธทาส ซึ่งจัดพิมพ์โดยสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ในหน้า 104 ดังนี้

นิพพาน แปลว่า ไม่มีเครื่องทิ่มแทง อีกอย่างหนึ่งแปลว่า ความดับสนิทไม่มีเหลือ ฉะนั้น คำว่า นิพพานจึงมีความหมายใหม่ๆ เป็น 2 ประการ คือ

ดับไม่มีเชื้อเหลือสำหรับจะเกิดมาเป็นความทุกข์อีกต่อไป นี่อย่างหนึ่ง

และอีกอย่างหนึ่งก็คือ ปราศจากความทิ่มแทง ความเผาลน ปราศจากความผูกพันร้อยรัดต่างๆ ทุกอย่างทุกประการรวมความแล้ว ก็แสดงถึงภาวะที่ปราศจากทุกข์โดยสิ้นเชิง

จากข้อความดังกล่าว ท่านพุทธทาสให้ความหมายของนิพพานไว้ 2 ประการ ดังนี้คือ

1) ไม่มีเครื่องทิ่มแทง

2) ความดับสนิทไม่มีเหลือเชื้อ/ทุกข์เป็นภาวะที่ปราศจากทุกข์โดยสิ้นเชิง

ในความหมายแรกนั้น ไม่มีข้อสงสัยใด เพราะ ท่านพุทธทาสให้ความหมายตรงกับของพระมหาสมจินต์ สมฺมาปญฺโญและสมเด็จพระญาณสังวร

สำหรับความหมายที่สองนั้น เห็นได้ชัดเจนว่า เป็นความหมายโดยนัย/ความหมายแฝง (Connotative meaning)

สำหรับความหมายโดยนัย (Connotative meaning) ที่แปลว่า "ดับ" นี้ จากการอ่านหนังสือต่างๆ

ผู้เขียนสันนิษฐานว่า ผู้ที่ใช้คำว่านิพพานในความหมายว่า "ดับ" นำความหมายของ "นิโรธ" มาใส่ให้กับความหมายของ "นิพพาน"

ในการใช้ภาษาเช่นนี้ ไม่ถือว่า "ผิด" แต่ประการใด เพราะดังได้กล่าวแล้วว่า ภาษาเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ ผู้เขียน/ผู้พูดมีสิทธิที่จะใช้ได้ตามที่ตนเองต้องการ

แต่มีหลักการสำคัญประการหนึ่งที่ต้องคำนึงถึงก็คือ ต้องใช้ให้ถูกกับสถานการณ์หรือบริบท (context)

ในกรณีของนิพพานนั้น ถ้าจะแปลว่า ดับกิเลส จนสิ้นเชื้อไม่เหลือเศษ ในบางบริบท (context) ก็ถือว่า ใช้ได้

แต่ในกรณีที่มีข้อพิพาทกันถึง "การมีอยู่" หรือ "ไม่มีอยู่" ของนิพพาน ซึ่งเกี่ยวโยงไปถึงว่า "พระอรหันต์" เมื่อนิพพานแล้ว มี "สภาพ" เป็นเช่นไร และโยงไปถึงเรื่องที่ถกเถียงกันใหญ่โตว่า "นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อัตตา" หรือ "นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อนัตตา"

นั่นไม่สมควรอย่างยิ่งที่จะเอา ความหมายโดยนัย (Connotative meaning) ที่แปลว่า "ดับ" นี้ มาเป็นหลักฐาน

ควรที่จะใช้ความหมายตรงตัว (Denotative meaning) คือ ปราศจากเครื่องร้อยรัด หรือปราศจากเครื่องเสียดแทง มาเป็นหลักฐานสนับสนุน

นิพพานกับความหมายตรงตัว

2011-11-23T05:04:00.001-08:00

ประเด็นสำคัญที่ต้องการจะนำเสนอในบทความนี้ก็คือ ความหมายตรงตัว (Denotative meaning) ของคำว่า “นิพพาน”

เนื่องจากผู้เขียนพบว่า ความหมายของนิพพานที่ใช้กันในปัจจุบันมีมากมายหลายความหมาย

นอกจากจะใช้คำว่า “นิพพาน” ในหลายความหมายแล้ว ยังใช้คำอื่นๆ มาแทนความหมายของคำว่า “นิพพาน” อีกด้วย

ความหมายที่ใช้แตกต่างกันนั้น ถ้าใช้ได้ถูกตามบริบท (context) ของภาษาก็ไม่น่าจะมีปัญหาอะไร แต่เท่าที่พบเห็นมานั้น ใช้ไม่ถูกต้อง เพราะไม่เข้าใจในหลักการของภาษา

การใช้คำว่า “นิพพาน” ไปในหลายความหมาย และใช้คำอื่นๆ มาแทนความหมายของคำว่านิพพาน พุทธวิชาการหรือนักปริยัติเหล่านั้น อ้างว่า เป็นคำ “ไวพจน์” ซึ่งกันและกัน

ในทางภาษาศาสตร์ (linguistics) ไม่มีการใช้คำไวพจน์แบบที่ใช้อธิบายพระไตรปิฎกของพวกนักปริยัติ กล่าวคือ นึกจะใช้คำใดแทนคำใด ก็แทนกันได้ดื้อๆ ไม่มีหลักการทางวิชาการ

คำแต่ละคำในทางภาษาศาสตร์นั้น ไม่สามารถใช้แทนกันได้ทุกตำแหน่ง ยกตัวอย่างเช่น คำชุดที่ว่า กิน รับประทาน แดก ยัดห่า สวาปาม ฉัน เสวย เป็นต้น

คำเหล่านี้มีความหมายหลักๆ เหมือนกัน คือ นำอาหารเข้าไปในปากเพื่อชีวิตรอด แต่คำเหล่านั้น ไม่สามารถแทนที่กันได้ทุกตำแหน่ง

แต่ละคำนั้นจะใช้กันในบริบทที่แตกต่างกันไป

สำหรับเหตุผลที่ต้องการเขียนขึ้นมาในขณะนี้ ก็เกิดจากการที่ผู้เขียนเข้าไปเที่ยวเล่นในเว็บธรรมะ และอ่านพบข้อความหนึ่งในเว็บเกี่ยวกับธรรมะ ซึ่งเขียนเกี่ยวกับนิพพาน ข้อเขียนดังกล่าวนั้น มีประเด็นที่น่าสนใจมาก

ที่ว่า น่าสนใจ เพราะเป็นตัวอย่างถึงความเป็นตัวตนของพุทธศาสนิกชนจำนวนหนึ่งได้อย่างดี หรืออาจจะกล่าวได้อีกอย่างหนึ่งว่า

ข้อเขียนดังกล่าว แสดงให้เห็นสภาพการณ์ของพุทธศาสนาส่วนหนึ่งได้อย่างดี

ผู้เขียนจึงนำมาเขียนเพื่อบอกเล่าสู่กันฟัง และเพื่อต้องการให้เกิดการถกเถียงเพื่อสร้างองค์ความรู้ทางวิชาการต่อไป

ผู้เขียนจะขอยกตัวอย่างข้อเขียนดังกล่าวนั้น โดยไม่บอกว่าผู้เขียนข้อความดังกล่าวเป็นใคร และนำมาจากเว็บใด

เพราะการเขียนครั้งนี้เป็นการวิพากษ์วิจารณ์ และผลจากการเขียนครั้งนี้ ตัวผู้เขียนข้อความดังกล่าวจะได้รับความเสียหาย เพราะไม่มีความรู้จริงในข้อเขียน คือ ไม่มีความรู้จริงเกี่ยวกับนิพพานเลย

นอกจากจะไม่มีความรู้จริงในข้อเขียนแล้ว อำนาจของโมหะอันมืดมิดของผู้เขียนดังกล่าว ทำให้ไปโจมตีผู้อื่นว่า มีปัญญาอ่อนด้อยกว่าตัวเองหรือ "โง่" กว่าตนเองอีกด้วย

เหตุผลที่ไม่ต้องบอกว่าผู้เขียนข้อความดังกล่าวเป็นใครและนำมาจากเว็บใดอีกประการหนึ่งก็คือ แนวคิดดังกล่าวพบเห็นได้โดยทั่วไป สามารถอ่านได้จากเว็บทั่วไปๆ หรือหนังสือทั่วๆ

ผู้เขียนจึงขอยืมข้อความนั้น มาเป็นตัวอย่างเพื่อวิพากษ์วิจารณ์ เท่านั้น

อนึ่ง ข้อเขียนของผู้เขียนในบทความนี้ ใครจะ "ยืม" ไปเพื่อวิพากษ์วิจารณ์ตัวของผู้เขียนเอง ผู้เขียนก็ยินดีเป็นอย่างยิ่ง

ถ้าวิพากษ์วิจารณ์แล้ว นำมาลงในเว็บไซต์แห่งนี้ ก็ยิ่งดีใหญ่ เพราะจะทำให้เกิดความก้าวหน้าในวงวิชาการมากขึ้น

อย่างไรก็ดี ผู้เขียนขอตั้งชื่อสมมุติให้กับบุคคลดังกล่าวว่า นายพายุช้างสารเพื่อไม่ให้สำนวนภาษาในบทความนี้ วกวนสับสนปนเประหว่างตัวของผู้เขียนบทความนี้เอง กับตัวของผู้เขียนบทความดังกล่าว

ข้อความของนายพายุช้างสารที่เป็นประเด็นในการวิพากษ์วิจารณ์ในวันนี้ มีดังนี้

ถ้าคิดจะพยายามให้เป็นสถานที่ (แดนนิพพาน) ละก็ ย่อมแสดงว่าเป็นคนอ่อนภาษา อ่านหนังสือไม่แตกฉานเสียมากกว่า

อธิบายมามากแล้ว จึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะเข้าใจได้ตามสมควร

ข้อความดังกล่าวนั้น ในทัศนะของผู้เขียนแล้ว เป็นที่น่าตกใจเป็นอย่างยิ่ง เพราะว่านายพายุช้างสารแสดงอำนาจของความรู้ของตนเองซึ่งไม่ถูกต้อง และดูถูกผู้อื่นที่มีความเห็นไม่ตรงกันไปเสียสิ้น

ถึงกับกล้าตราหน้าผู้อื่นว่า “เป็นคนอ่อนภาษาอ่านหนังสือไม่แตกฉานเสียมากกว่า”

ผู้เขียนในฐานะที่ร่ำเรียนและมีอาชีพในด้านภาษาศาสตร์ (Linguistics) ขอยืนยันในเบื้องต้นนี้ก่อนว่า นายพายุช้างสารนั่นเองแหละ อ่านหนังสือไม่แตก อ่านหนังสือไม่มาก

นายพายุช้างสารเลือกอ่านหนังสือของผู้ที่ตน "เชื่อ" ว่ามีความรู้จริง และ "ลอก" ความคิดของหนังสือดังกล่าว โดยไม่มีความคิดเป็นของตนเองเลย

หนังสือเล่มใดที่มีแนวความคิดของฝ่าย ตรงข้าม นายพายุช้างสารกับผู้ที่มีแนวคิดไปในทำนองเดียวกัน ก็จะไม่สนใจที่จะอ่านเพื่อนำมาวิเคราะห์หรือศึกษาให้ความรู้แตกฉานเพิ่มพูนขึ้น

นอกจากนั้นแล้ว นายพายุช้างสารเป็นคนที่ไม่เข้าใจและไม่มีความรู้เกี่ยวกับนิพพานเลย และไม่มีความรู้ทางด้านภาษาศาสตร์ (Linguistics) เลยแม้แต่น้อย

ถ้าจะกล่าวให้ตรงประเด็นลงไปเลยก็คือ นายพายุช้างสารไม่ได้มีความรู้ในด้านภาษาไทยอย่างนักวิชาการเลย

มีความรู้ภาษาไทยดังเช่นคนทั่วๆ ไป ซึ่งใช้ภาษาไทยได้เพื่อการสื่อสารเท่านั้น และการสื่อสารของนายพายุช้างสารนั้น ผู้เขียนค่อนข้างแน่ใจว่า ไม่น่าจะประสบความสำเร็จเท่าใดนัก

ที่กล่าวว่า นายพายุช้างสารไม่สนใจอ่านหรือรับฟังแนวคิดที่มีความตรงกันข้ามกับตัวเอง มีหลักฐานเชิงประจักษ์ซึ่งสามารถพบเห็นได้ในเว็บไซต์หนึ่งของไทย

เว็บไซต์ดังกล่าวนี้ ผู้ที่เป็นสมาชิกสามารถ โหวต (Vote) ให้มีการลบกระทู้ได้ ผู้ที่เข้าไปอ่านในเว็บไซต์ที่ว่านี้ จะพบเห็นได้เป็นประจำว่า

ถ้ามีความคิดเห็นในกระทู้ใด ไม่ตรงกับความคิดเห็นของกลุ่มของตนเอง ก็จะถูกแจ้งให้ลบกระทู้กันเป็นประจำ

โดยสรุปในเบื้องต้น

ผู้เขียนขอยืนยันว่า นายพายุช้างสารดังกล่าวนั่นเองที่ไม่ได้มีความรู้อันถูกต้องเกี่ยวกับนิพพาน เลย โดยผู้เขียนมีหลักฐานประกอบดังข้อความที่จะกล่าวต่อไป

บทความชุดนี้เขียนมานานแล้ว ถึงตอนนี้บอกได้แล้วว่า นายพายุช้างสารคือใคร ถ้าจำไม่ผิดน่าจะเป็นคุณ Ritti Janson ซึ่งตอนนี้ระหกระเหิน ลงบทความที่ไหนก็ถูกเขาไล่แห่อยู่เรื่อย

ถ้า Ritti Janson ทราบข่าวนี้ โปรดติดต่อผมด้วย เพราะ ตอนนี้ Ritti Janson ชอบวิพากษ์วิจารณ์พระพรหมคุณาภรณ์-พระธรรมปิฎก-พระประยุทธ์-พระเปลืองข้าวสุกประชาชน ส่วนผมวิพากษ์วิจารณ์พระรูปนี้มานานแล้ว

ศัตรูของศัตรูคือมิตร หรือ Ritti จะว่ายังไง