ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ

Ποιά εἶναι ἡ ἔννοια τῆς πτωχείας τοῦ Λαζάρου;

2026-11-01T17:00:00.000+02:00

Ἀποσπάσματα ὁμιλίας Ἀστερίου Ἐπισκόπου Ἀμασείας, ἀπό τό κατά Λουκᾶν Εὐαγγέλιον εἰς τόν πλούσιον καί εἰς τόν Λάζαρον (1).

«Ἄνθρωπός τις ἦν πλούσιος καί ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καί βύσσον».

«Πτωχός δέ τις ἧν ὀνόματι Λάζαρος».

Εἶναι διπλῆ ἡ ἔννοια τῆς πτωχείας τοῦ Λαζάρου· δηλώνει ἀφ’ ἑνός μέν τήν ἔλλειψη τῶν ἀναγκαίων, ἀφ’ ἑτέρου δέ τήν μετριοφροσύνην καί τήν ταπεινότητα τοῦ ἤθους.

Δέν ἐπαινεῖται ὁ κατ’ ἀνάγκην πτωχός, ἀλλά θαυμάζεται ἐκεῖνος πού ἔχει καί ἐσωτερικήν μετριοφροσύνην.

Εἶναι ὁλοφάνερο ὅτι ἡ Γραφή ἐδῶ μακαρίζει τόν πτωχόν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὑπομένει τούς μόχθους μέ ψυχήν φιλόσοφον, καρτερεῖ δέ μἐ γενναιότητα στίς διάφορες περιστάσεις τῆς ζωῆς καί δέν καταφεύγει σέ καμμίαν κακουργία γιά νά χαρίσει στήν σάρκα τήν ἀπόλαυση τῆς τρυφῆς.

«Ἐγένετο δέ ἀποθανεῖν τόν πτωχόν καί ἀπενεχθῆναι ὑπό τῶν ἀγγέλων εἰς τόν κόλπον τοῦ Ἀβραάμ».

«Ὁ δέ πλούσιος ἀποθανών ἐτάφη». Διότι, ὅταν ὁ ἁμαρτωλός ἀποθνήσκει, ὄντως θάπτεται, ἐπειδή εἶναι χοϊκός κατά τό σῶμα, γήινος δέ καί κατά τήν ψυχήν· ἀφοῦ μέ τήν συμπάθεια πρός τήν σάρκα ἔχει ὑποβιβάσει τήν φυσικήν ὑπεροχή τῆς ψυχῆς πρός τά ὑλικά.

Ὁ Θεός ἐτοποθέτησε τόν καθένα ἐκεῖ πού τοῦ ἄξιζε. ...καί «χάσμα μέγα» χωρίζει τούς τιμωρουμένους ἀπό τούς τιμωμένους.

Ὁ Λουκᾶς ἔθεσε τήν εἰκόνα τοῦ χάσματος γιά νά τονίσει τήν σαφῆ διάκριση, τό ὅτι δέν ὑπάρχει ἐπικοινωνία μεταξύ αὐτῶν πού ἔζησαν ἐνάρετα καί τῶν ἄλλων.

--------------------------------------

(1) ΠΑΤΕΡΙΚΟΝ ΚΥΡΙΑΚΟΔΡΟΜΙΟΝ, Ἱερόν Κελλίον ἁγίου Νικολάου Μπουραζέρη, Ἅγιον Ὄρος, σελ. 337.

Ἐπιμέλεια ἀντιγραφῆς

Φώτιος Μιχαήλ, ἰατρός

«Πᾶνος»

Θαύματα του οσίου Δαυΐδ

2026-11-01T15:00:00.000+02:00

Ο Άγιος Δαυΐδ, παιδιά μου, είναι πολύ θαυματουργός. Σ’ άλλον έχει δώσει το φως του, άλλον φέρνει σε μετάνοια κι άλλα διάφορα θαύματα (κάνει). Να ‘χετε την ευλογία και την ευχή του Αγίου.

Σε μία γυναίκα έδωσε το φως της και έκανε καλά το πόδι της, που είχε πρηστή σαν τούμπανο. Της εμφανίστηκε στον ύπνο της και, χωρίς να γνωρίζη το όνομά του, τον επικαλέστηκε.

Άλλη γυναίκα, δεν είχε παιδί. Ακούμπησε στο λείψανο του Αγίου και είπε: «Άγιέ μου, ιατρέ των ψυχών και των σωμάτων, σε παρακαλώ να μου χαρίσης ένα παιδί». Στον χρόνο επάνω απέκτησε παιδί.

Όταν την Μεγάλη Τεσσαρακοστή βγαίνη η αγία Κάρα του, πάντα βρέχει στο χωριό, έστω κι αν όλη την ημέρα ο ήλιος καίη.

Ο Άγιος, κατά την πίστη θαυματουργεί. Κατά το «η πίστις σου σέσωκέ σε», ενεργεί το θαύμα. Γι’ αυτό, συνέχεια ο κόσμος κάνει ευχαριστήριες Λειτουργίες.

✶✶✶

Σας λέω πραγματικά ότι εγώ θα έπρεπε να είχα πεθάνει το ’67. Σαράντα επτά χρονών που ήμουν τότε, που μου κάνανε τέσσερις φορές εγχείρηση και έπρεπε να είχα πεθάνει. Έσπασε ο σκωληκοειδίτης, οκτώ ημέρες μέσα στο Μοναστήρι και, όταν σπάση ο σκωληκοειδίτης και κάτι άλλες παθήσεις, ζει ο άνθρωπος;

Εγώ έζησα… ούτε τηλέφωνο είχαμε, ούτε γιατρό, ούτε κανέναν, είχα ως μεγαλύτερο γιατρό τον όσιο Δαυΐδ και τον άγιο Ιωάννη τον Ρώσσο, αυτοί με βοηθήσανε το ’67. Και τώρα πάλι με τόση και τόση ταλαιπωρία που έχω, πάλι με βοηθάει η Χάρις του Αγίου.

Εκεί που λέγω ότι είμαι θνητός, πεθαμένος, νεκρός και άταφος, μου δίνει το κουράγιο και στέκομαι στο πόδι. Ό,τι μπορώ… να, δύο λογάκια πνευματικά να πω σ’ έναν χριστιανό. Τα θαύματα του Αγίου, αγαπητοί πατέρες και ευσεβείς χριστιανοί, είναι πολλά.

Εγώ την έχω την ζάλη χρόνια ολόκληρα, αλλά δεν υπολογίζω τα παθήματα του νυν καιρού. Κάνω υπομονή, παίρνω και κάτι φάρμακα, με συγχωρείτε, (με) τα φάρμακα που παίρνω πέφτει η πίεση και με πιάνει μια υπνηλία κάθε πρωί εκεί στην εκκλησία, αλλά πάντα αγωνίζομαι…

«Είη το όνομα Κυρίου ευλογημένο». «Ον αγαπά Κύριος παιδεύει». «Δοκιμάζει ο Θεός». «Δόξα σοι ο Θεός». Εδώ τόσα και τόσα θαύματα (γίνονται). Τώρα τον Ιανουάριο είχε κάνει ένα θαύμα ο Άγιος στο Λονδίνο.

Ένας ευσεβής άνθρωπος της προσευχής είχε καρκίνο στο συκώτι και παρεκάλεσαν τον άγιο Δαυΐδ, να μην τα πολυλογώ, ήρθαν στην Μονή να τους σταυρώσω με την αγία Κάρα και, ω του θαύματος! εθεραπεύθη και (τώρα) είναι πολύ καλά στην υγεία του.

Πριν πέντε ημέρες, πέρασε ένας από την Λάρισα, αυτός είχε στο στομάχι την σοβαρή ασθένεια. Ζήτησε εμένα, αλλά εγώ δεν πηγαίνω, αποφεύγω λιγάκι, να μην έχω τις φιλοδοξίες και αυτά και με βλέπη ο κόσμος, είπα στον π. Κύριλλο, τον σταύρωσε με την αγία Κάρα, μέχρι να πάη στην Λάρισα ο άνθρωπος έγινε τελείως καλά.

Έρχεται και την άλλη μέρα πάλι και λέει ότι «με βοήθησες πάτερ, με την Χάρη του Αγίου, και ήρθα να σου πω το θαύμα του Αγίου. Εθεραπεύθην και έγινα τελείως καλά και ήρθα να τον ευχαριστήσω».

✶✶✶

Παραπονιόμουν στον όσιο Δαυΐδ για τις ελιές που έκοψε εκείνος ο ασεβής και έλεγα: «Άγιέ μου Δαυΐδ, εγώ τα άφησα όλα και τώρα ήρθα να κοιτάξω τις δικές σου τις δουλειές σε τόσα κτήματα;».

Από το τέμπλο, παιδιά μου, ακούστηκε ένας κρότος μέρα μεσημέρι, δηλαδή φεύγει από το τέμπλο, με συγχωρείτε, η αγία του εικόνα και στέκεται ένας καλόγερος στην βόρεια πύλη του ιερού, εκεί που είναι ο ταξιάρχης Μιχαήλ, και λέει:

«Πάτερ μου, μη στενοχωριέσαι, διότι η μεγαλύτερη αρρώστια για τον άνθρωπο είναι η στενοχώρια». Και έγινε αμέσως άφαντος μετά από αυτό και πήγε στην θέση του (στο τέμπλο).
Σας το διδάσκω, παιδιά μου, να το ξέρετε· η μεγαλύτερη αρρώστια για τον άνθρωπο είναι η στενοχώρια.

Από το βιβλίο: «Ο Γέρων Ιάκωβος (Διηγήσεις – Νουθεσίες – Μαρτυρίες)». Α’. Διηγήσεις (αποσπάσματα). Έκδοση «Ενωμένη Ρωμηοσύνη» 2016.

Πηγή: https://www.koinoniaorthodoxias.org/

«Πᾶνος»

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΛΟΥΚΑ [:Λουκά, 16, 19-31] Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου «Ο ΘΑΝΑΤΟΣ» [31-10-1999] [Β406]

2026-11-01T12:30:00.000+02:00

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΛΟΥΚΑ [:Λουκά, 16, 19-31]

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου

με θέμα:

«Ο ΘΑΝΑΤΟΣ»

[εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 31-10-1999]

[Β406]

Ακούσαμε όλοι, αγαπητοί μου, την σπουδαιοτάτην παραβολήν του πλουσίου και του Λαζάρου. Στην παραβολή αυτή δίδονται πολλές απαντήσεις που ενδιαφέρουν όλους τους ανθρώπους. Μία απάντησις είναι ότι ο θάνατος είναι ένα καθολικό φαινόμενο. Ότι δηλαδή όλοι οι άνθρωποι πεθαίνουν, σε μικρή ή μεγάλη ηλικία και σε όποια κοινωνική κατάσταση κι αν βρίσκονται. Πλούσιοι και φτωχοί. Όλοι πεθαίνουν.

Μας πληροφορεί, λοιπόν, η παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου ότι «ἐγένετο ἀποθανεῖν τὸν πτωχόν… ἀπέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος καὶ ἐτάφη». «Και ο ένας πέθανε και ο άλλος πέθανε». Και δεν είναι απαραίτητο σαν θέμα πίστεως αυτό. Γιατί απλούστατα είναι μία καθημερινή πραγματικότητα, που την ζούμε όλοι μας. Εξάλλου λέγει ο Ψαλμωδός: «Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὅς ζήσεται καί οὐκ ὄψεται θάνατον;(:Ποιος άνθρωπος που υπάρχει, -λέγει- που να μην δοκίμασε τον θάνατον;)». Και τον θάνατον όλοι τον βλέπομε και τον γνωρίζομε. Εκείνο που μας αποκαλύπτεται, όμως, είναι ότι μετά θάνατον υπάρχει άλλη ζωή. Αυτό δεν το ξέρουμε. Μας αποκαλύπτεται. Βλέπομε μόνον το φαινόμενον του θανάτου. Και αυτή η ζωή δεν είναι στην ποιότητά της όμοια - κι αυτό μας αποκαλύπτεται- με εκείνη που ζήσαμε σε τούτη την ζωή. Αν φυσικά δεν υπάρξει μετάνοια. Όποια η ζωή μας εδώ, εκεί και η ζωή εκεί. Ίδια ποιότητα.

Τι είναι ο θάνατος; Ένα βαθύ μυστήριο, που έξω από την αποκάλυψη του Θεού, δηλαδή να μας το αποκαλύπτει ο Θεός τι είναι, τίποτα δεν μπορούμε να γνωρίζομε. Ο θάνατος είναι ένας ακατανόητος παραλογισμός. Πώς, δηλαδή, ο άνθρωπος, αυτό το θαυμαστό δημιούργημα του Θεού, που έβαλε τόση επιμέλεια για να το δημιουργήσει και δημιουργήθηκε, για να υπάρχει, φθάνει να εξαφανίζεται; Να γιατί είναι ένας παραλογισμός ο θάνατος.

Και βεβαιώνει επιπλέον η Γραφή: «Ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις ἅπαξ ἀποθανεῖν(: Απόκειται εις τους ανθρώπους μια φορά να πεθάνουν)». Αλλά … πούθε ο θάνατος; Αυτό θα παρακαλέσω να το προσέξουμε. Γιατί υπάρχει και εις τους Χριστιανούς μας μία εσφαλμένη αντίληψη. Μάλιστα πολλοί λέγουν: «Ε, ο Θεός…», λέει, «έτσι, έδωσε τον θάνατον». Για να παρηγορήσομε πολλές φορές τους συγγενείς κεκοιμημένων αδελφών λέμε: «Ε, τι να κάνομε; -Κοιτάξτε: «Ε, τι να κάνομε;»-. Ο Θεός έδωσε τον θάνατον». Ο Θεός έδωσε τον θάνατον;… Κι εκείνο το «Ε, τι να κάνομε;» είναι μία μοιρολατρία. Ότι δηλαδή υπακούομε σε έναν νόμον αδυσώπητον. «Κι εμείς θα πεθάνομε», λέμε, «ε, τι να κάνομε;». Δεν είναι τα πράγματα έτσι.

Καταρχάς, πούθε ο θάνατος; Από πού; Ο θάνατος ρητά και κατηγορηματικά, δεν είναι δημιούργημα του Θεού. Γιατί θα ερχόταν σε αντίφαση ο θάνατος με εκείνο που ο Θεός δημιουργεί, σας είπα, τον άνθρωπο, την ζωή, να ζήσει αιωνίως ο άνθρωπος. Αν θέλετε, θα μπορούσε να ζήσει αιωνίως επάνω εις την Γην. Μην σας κάνει εντύπωση. Άλλο τώρα, εν όψει ότι θα επήρχετο ο θάνατος, ο Θεός οικονομεί· οικονομεί τον μεν πλανήτη μας μικρόν αφενός, μπροστά σε ένα τρομακτικά μεγάλο σύμπαν. Αφετέρου κάνει τον άνθρωπο υπό τα δύο φύλα, άρρεν-θήλυ, για μία διαιώνιση. Εν όψει τι θα εγίνετο. Ως παντογνώστης ο Θεός. Ο Θεός γνωρίζει όχι μόνο τα περασμένα και τα παρόντα, αλλά και τα μέλλοντα. Άλλο θέμα αυτό. Ο θάνατος δεν είναι δημιούργημα του Θεού. Ο Θεός, ό,τι δημιουργεί, μένει. Μας λέγει δια του προφήτου Ησαΐου: «Ἃ ἐγὼ ποιῶ, μένει». «Εκείνα τα οποία Εγώ δημιουργώ, παραμένουν».

Εν παρόδω, και η Δημιουργία, δεν πρόκειται να γίνει μηδέν, ούτε ένα άτομον της ύλης. Αλλά τι; Έχουμε μετασχηματισμούς, όπως τους θέλει ο Θεός. Αλλά ό,τι ο Θεός φέρει εκ του μηδενός, εκ της ανυπαρξίας εις το είναι, εις την ύπαρξιν, αυτό μένει. Αυτό μην το ξεχνάμε αυτό.

Τότε; Λέγει η «Σοφία Σολομῶντος», εις το δεύτερο κεφάλαιο, «ὅτι ὁ Θεὸς ἔκτισε τὸν ἄνθρωπον ἐπ᾿ ἀφθαρσίᾳ». «Ο Θεός», λέγει, «έκανε τον άνθρωπο να μένει άφθαρτος». Συνοδά και αθάνατος. Ο αθάνατος είναι και άφθαρτος. Ο άφθαρτος είναι και αθάνατος. Προσέξτε, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα δυο. Η αφθαρσία είναι η μη μεταβολή. Η αθανασία είναι ο μη θάνατος. Τώρα η μη μεταβολή στην αφθαρσία είναι όταν το παιδί από τη στιγμή που σπείρεται εις την μήτραν της μάνας του, αρχίζει ταυτοχρόνως να σπείρεται το σπέρμα της φθοράς. Η φθορά θα πει: «μεγαλώνω, τρώω, πίνω, κοιμάμαι, αρρωσταίνω, πεθαίνω». Αυτές είναι μεταβολές. Όλες αυτές οι μεταβολές λέγονται φθαρτότης.

Ο Θεός, λοιπόν, έκανε τον άνθρωπο να μην υπάρχει η φθαρτότητα. Άλλο τώρα αν είπε: «αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε» κ.λπ. κ.λπ. Ενόψει της αμαρτίας των πρωτοπλάστων, ο Θεός μάς έβαλε εις το σχήμα, σχήμα, το υπογραμμίζω, εις το σχήμα να υπάρχει και η φθορά και ο θάνατος. Μεγαλώνουμε, γηράσκουμε, πεθαίνουμε.

Έτσι, λοιπόν, λέει εδώ η Σοφία Σολομώντος «ὅτι ὁ Θεὸς ἔκτισε τὸν ἄνθρωπον ἐπ᾿ ἀφθαρσίᾳ καὶ εἰκόνα τῆς ἰδίας ἰδιότητος ἐποίησεν αὐτόν (:τον έκανε σύμφωνα με την δική Του εικόνα)· φθόνῳ δέ διαβόλου θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τόν κόσμον». Να, λοιπόν, πώς μπήκε ο θάνατος. Από τον φθόνον του διαβόλου. «Α», λέει στους πρωτοπλάστους, πρώτα στην Εύα, «ο Θεός σας είπε να μην δοκιμάσετε από τον καρπόν αυτόν» -που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μία δοκιμασία σταθεροποιήσεως του αγιασμού, να γίνει άγιος ο Αδάμ και οι απόγονοί του. Έρχεται και λέει, λοιπόν, ο διάβολος, αυτός, όπως μας είπε ο Χριστός, ο απ’ αρχής ανθρωποκτόνος. Δεν θέλει την παρουσία του ανθρώπου. Φθονεί. Φθονεί, φθονεί. Γι’αυτό ο φθονερός άνθρωπος μοιάζει με τον διάβολο. Είναι φοβερό αμάρτημα, φοβερό έγκλημα ο φθόνος. Και πάει και λέει: «Α», λέει, «σας είπε ψέματα ο Θεός». Διαβάλλει τον Θεόν. Εξ ου και «διάβολος». «Αντιθέτως, σας φθονεί», λέει, «ο Θεός και δεν θέλει να γίνετε σαν θεοί. Γι΄αυτό, λοιπόν, σας είπε να μην δοκιμάσετε από τον καρπόν αυτόν. Δοκιμάστε και θα δείτε, θα γίνετε θεοί. Θα ανοίξουν -λέει- τα μάτια σας, θα δουν, θα κατανοήσουν». Τι ψεύδος! Τι διαβολή!

Έτσι, λοιπόν, μπήκε ο θάνατος γιατί; Γιατί απλούστατα, τι είπε ο Θεός στους πρωτοπλάστους; Σας είπα, ήταν μία δοκιμασία, ή προς αγιασμόν ή προς θάνατον. Διάλεξε και πάρε. Να, λοιπόν, και η αφετηρία της ελευθερίας: «Ἐν ᾗ δ᾿ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε». «Την ημέρα που θα παραβείτε την εντολή μου και θα δοκιμάσετε τον καρπόν, θα πεθάνετε». Αυτό ήταν όλο. Πεινούσαν; Όλα τα δένδρα του Παραδείσου ήταν δικά τους. Όλοι οι καρποί ήταν δικοί τους. Συνεπώς ήταν ένα πειρατήριον, ένα δοκιμαστήριον της ελευθερίας. Είδατε ο Θεός, ε; Έκανε τον άνθρωπο ελεύθερο. Δεν είναι εξαναγκασμός η αγιότητα. Αν εσύ θέλεις να γίνεις άγιος, θα γίνεις άγιος. Αρκεί να το θέλεις. Διαλέγεις τον θάνατον; Δικαίωμά σου. Κάπου αλλού λέει στον προφήτην: «Σου έβαλα μπροστά και την ζωήν και τον θάνατον. Διάλεξε». Συμφέρει να διαλέξει κανείς τον θάνατον; Ο απόστολος Παύλος λέει: «Πάντα μοὶ ἔξεστι, ἀλλ΄ οὐ πάντα συμφέρει». Όλα μου επιτρέπονται. Δεν μου επιτρέπεται να πάρω… ποιος θα με εμποδίσει άμα θέλω, να πάρω ένα περίστροφο και να τινάξω τα μυαλά μου. Δεν μου επιτρέπεται; Δεν μπορώ; Άμα το θέλω; Βεβαίως μπορώ. Αλλά δεν συμφέρει. «Πάντα μοὶ ἔξεστι(:όλα μου επιτρέπονται), ἀλλ΄ οὐ πάντα συμφέρει». Κι αυτό είναι για πάρα πάρα πολλά πράγματα στη ζωή μας. Μη νομίζετε, κακίζομε τον Αδάμ ότι στάθηκε εκείνος ο οποίος στάθηκε αιτία να πεθαίνομε. Όχι. Κι εμείς ακολουθούμε την ιδίαν πορείαν με τον Αδάμ. Κάνομε κακή χρήση της ελευθερίας μας.

Ωστόσο, εισηγητής του θανάτου είναι μεν ο διάβολος αλλά ο άνθρωπος, παραβαίνοντας την εντολή ελευθέρως, απεδέχθη τελικά τον θάνατον. Έτσι έρχεται η αμετάτρεπτος εντολή του Θεού: «Γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ». «Χωματένιος είσαι, από τα υλικά της Δημιουργίας. Ε, εκεί θα ξανακαταλήξεις πάλι». Και συνεπώς μπαίνει ο θάνατος.

Έκτοτε, όπως μας λέγει η Γραφή, «ἄνθρωπος, ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ· ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξανθήσει». «Τι είναι», λέει, «οι ημέρες της ζωής του ανθρώπου; Σαν το λουλούδι. Ε, εξανθίζει το λουλούδι και μετά μαραίνεται και χαλάει». Και ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος μάς λέγει: «Ποία ἡ ζωὴ ἡμῶν; (:Ποια είναι η ζωή μας;) Ἀτμὶς ἔσται ἡ πρὸς ὀλίγον φαινομένη, ἔπειτα δὲ καὶ ἀφανιζομένη». «Ἀτμίς», συννεφάκι. Βλέπετε τα σύννεφα πώς μετασχηματίζονται πάνω στον ουρανόν, τον μετεωρολογικό ουρανό; Παίρνουν διάφορα σχήματα. Έτσι, λέγει, είναι και η ζωή μας. Εξαφανίζεται.

Ίσως έβγαινε το συμπέρασμα, απ΄όλα αυτά τα οποία είπαμε μέχρι στιγμή, ότι ο άνθρωπος εις μάτην επλάσθη. Ματαίως. Και πάλιν η Γραφή μάς βεβαιώνει, στον 88^ον Ψαλμόν: «Μὴ γὰρ ματαίως ἔκτισας πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων;», ερωτά ο Δαβίδ. «Τάχα μάταια, που έτσι είναι τα πράγματα και πεθαίνουν οι άνθρωποι, μάταια έκανες τους ανθρώπους;». Βεβαίως όχι! Αν ο Θεός επέτρεψε τον θάνατον, ετοίμασε, όμως, την αναγέννηση του ανθρώπου. Φαινομενικώς μοιάζει ότι ματαίως ο άνθρωπος κινείται. Και η μέθοδος είναι η ιδία που ετέθη κάποτε εις τον Αδάμ. Τι του είπε; «Δεν θα δοκιμάσεις από τον καρπόν αυτόν». Δηλαδή, «θα πιστέψεις αυτό που σου είπα». Διότι δεν προϋπήρξε κάποιος του Αδάμ να δει ότι πεθαίνει ο άνθρωπος. Δεν ήξερε ο Αδάμ τι πράγμα είναι ο θάνατος. «Συνεπώς θα με πιστέψεις αυτό που σου είπα». Ο Αδάμ, λοιπόν, δεν επίστεψε εις τους λόγους του Θεού και εζημιώθη φυσικά την φοβερή, αυτή, ζημία.

Πάλι τίθεται η μέθοδος τώρα ή η οδός, αν θέλετε, της πίστεως, εις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού. Πάλι η πίστις. Θα ‘λεγε κανείς: «Εκείνος ο καρπός τότε, θα είχε την δύναμη να με κάνει να πεθάνω; Τώρα, αυτό το πρόσωπο που λέγεται Ιησούς, είναι ικανό, αν πιστέψω εις αυτό», εντελώς ανθρώπινη διάσταση, «να μην πεθάνω; Να σωθώ;». Ναι, αγαπητοί μου, εάν πιστεύσεις στο θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού, τότε δεν θα πεθάνεις. Θα ζεις αιωνίως. Όλοι εξάλλου θα αναστηθούν. Δεν υπάρχει αντίρρησις. Οι πιστοί, όμως, θα δικαιωθούν· Διότι επίστευσαν εις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού. Δέχτηκαν και την θείαν και την ανθρωπίνη φύση του Χριστού.

Ο Θεός συνεπώς δεν δημιουργεί μάταια πράγματα. Και πολύ παραπάνω τον άνθρωπο, που είναι η κορωνίδα της Δημιουργίας, να τον έκανε επί ματαίω. Κι όλα αυτά διαζωγραφίζονται και απαντώνται, αν κανείς ψάξει, αναλύσει στην παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου. Είναι η επέκεινα πραγματικότητα. Πέθανε ο ένας, πέθανε και ο άλλος. Πού βρέθηκαν; Όλοι, λοιπόν, θα πεθάνομε. Το πρόβλημα όμως, σας είπα, δεν βρίσκεται εκεί. Το πρόβλημα είναι το πώς θα πεθάνομε. Σε ποια, δηλαδή, ποιοτική κατάσταση θα βρεθούμε.

Βλέπομε σαφώς από την παραβολή ότι η ζωή του πλουσίου και του Λαζάρου αλλάζει απερχόμενοι από τον κόσμον αυτόν. Αλλάζει. Βλέπομε ότι η αιωνιότητα είναι ηχώ αυτής της παρούσης ζωής. Με τις διαθέσεις που πεθαίνει κανείς εδώ, με τις ίδιες διαθέσεις θα ξυπνήσει στην αιωνιότητα. Γιατί στον Άδη δεν υπάρχει μετάνοια. Δεν μπορεί να υπάρξει μετάνοια, δεν μπορεί. Όπως ακριβώς και εις τους δαίμονες, δεν μπορεί μετά την πτώσιν των να υπάρξει μετάνοια. Υπάρχει μία παγίωσις της καταστάσεως σε εκείνη την οποία βρέθηκε ο άνθρωπος φεύγοντας από την παρούσα ζωή. Σε μια παγίωση. Προσέξτε, είναι κάτι το καταπληκτικό.

Τώρα θα χρησιμοποιήσω την ελληνική σοφία. Φεύγω από την Αγία Γραφή για μια στιγμή. Μας διασώζεται το εξής. Ένα πολύ πολύ χαρακτηριστικός μύθος, που κάποτε, λέγει, αφού βρέθηκαν οι ψυχές εις τον Άδη, λένε οι αρχαίοι Έλληνες, οι προ Χριστού, ερωτήθηκαν αν ήθελαν να γυρίσουν πίσω στη Γη. Και αν γύριζαν τι θα επιθυμούσαν να ήσαν. Και από πλευράς ενδιαφερόντων και από πλευράς χαρακτήρος. Ξέρετε τι απήντησαν οι ψυχές; Λένε οι αρχαίοι Έλληνες: «Εκείνο που ήσαν στη Γη». Καμία μεταβολή; Όχι. «Αυτό που ήμουνα στη Γη». «Μα ήσουνα κλέφτης». «Κλέφτης θέλω να είμαι πάλι». Δηλαδή οσφράνθηκαν οι αρχαίοι Έλληνες την παγίωση της ψυχής, όταν φύγει από τον παρόντα κόσμο. Σας κάνει εντύπωση αυτό; Το λέγαν οι αρχαίοι Έλληνες. Αλλά μας το λέει και η Αγία Γραφή. Σωστότατα και ορθότατα. Ο άνθρωπος αγαπάει τον εαυτόν του, εκείνος που είναι. Καλός; Καλός. Κακός; Κακός. Όπως είναι. Τον αγαπάει τον εαυτόν του.

Η μετάνοια, αγαπητοί, ενεργείται εν χώρω και χρόνω εδώ στη Γη. Γι’αυτό ας σπεύσομε να μετανοούμε καθημερινά. Δεν γνωρίζομε την ώρα του θανάτου μας, δεν γνωρίζομε. Μάλιστα ο άγιος Εφραίμ ο Σύρος ευλογούσε το κρεβάτι του κι έλεγε: «Ω κλίνη μου, απόψε μπορείς να γίνεις το φέρετρό μου». Πόσοι δεν πεθαίνουν από μία καρδιακή προσβολή, απ’ ό,τι άλλο και δεν ξυπνούν... Είναι γνωστό αυτό. Πάντως, δεν γνωρίζομε ούτε τον τρόπο του θανάτου μας, ούτε την ώρα του θανάτου μας. Γι’αυτό η μετάνοια, μόνον η μετάνοια σώζει. Όταν όμως αυτή είναι έγκαιρη, έγκαιρη, το ξαναλέγω. Μη λέμε εκείνο το επικίνδυνο αλλά και ανόητο ότι «όταν θα γεράσομε τότε θα μετανοήσουμε». Πόσες φορές το έχω ακούσει αυτό και ασφαλώς κι εσείς το έχετε ακούσει, ελπίζω, σεις που ακούτε τον λόγο του Θεού, ότι αυτό εσείς δεν το έχετε πει. Ελπίζω.

Και πρώτιστα, δεν γνωρίζομε αν θα γεράσομε. Ξέρεις, άνθρωπέ μου, αν θα γεράσεις; Ξέρεις, παιδί μου, αν θα γεράσεις; Πόσα παιδιά πεθαίνουν και μάλιστα από ατυχήματα. Μάλιστα ο αριθμός των θανάτων στη νεανική ηλικία είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των θανάτων των ηλικιωμένων ανθρώπων. Ο ηλικιωμένος κάπου προσέχει. Όταν θέλει να περάσει τον δρόμο, κοιτάζει από δω, κοιτάζει από κει. Ο νέος περνάει, ακάθεκτος... Γι’ αυτό έχομε και πολλά ατυχήματα κ.λπ. κ.λπ.

Αλλά και να γεράσομε, όταν οι ψυχοσωματικές μας δυνάμεις μας εγκαταλείπουν, τότε τι μετάνοια μπορούμε να έχομε, όταν έχομε διαμορφωμένη πλέον νοοτροπία κοσμική; Δεν αλλάζει η νοοτροπία του ηλικιωμένου ανθρώπου. Έλεγε ο πατέρας μου μια παροιμία: «Παλιός γάιδαρος δεν αλλάζει αντίληψη, τρόπους». Έτσι έμαθε. Ο ηλικιωμένος άνθρωπος; Έχει αποκρυσταλλωμένη την νοοτροπία του. Κι αν αυτή η νοοτροπία, παρακαλώ, είναι κοσμική, πώς τώρα θα μπορεί αυτή να μεγαλώσει, να μαλακώσει, να γίνει εκείνη η οποία θα πρέπει να αλλάξει…

Ακόμα, αν θέλετε, η ώρα εκείνη του τέλους, δεν είναι ώρα μυστηρίων, όπως μας λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, αλλά… ώρα διαθηκών. Τελειώνοντας η ζωή μας, κάνομε πια την διαθήκη μας. Όχι βεβαίως ότι δεν θα μπορούσαμε να μετανοήσομε, αν μπορούσαμε. Αλλά ένας άνθρωπος παγιωμένος πλέον εκεί που παγιώθηκε, τι είδους μετάνοια μπορεί να έχει; Ξέρετε τι λέγει ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης; Ότι… πηγαίνομε βέβαια και κοινωνούμε έναν άνθρωπο που ετοιμάζεται να πεθάνει. Πηγαίνομε, γιατί μας το ζήτησαν. Δεν μπορούμε να το αρνηθούμε. Αλλά αμφιβάλλομε για τη σωτηρία αυτού του ανθρώπου. Αμφιβάλλομε. Προσέξατέ το αυτό. Ο Θεός να φυλάξει. Μη χάσουμε την αιώνιον ζωήν. Βεβαίως.

Και το σπουδαιότερον; Το σπουδαιότερον… η μετάνοια δεν είναι μία λέξις, μετανοώ, φερειπείν. Είναι μία κουβέντα αυτό το πράγμα. Αλλά είναι ένας καρπός. Θα το επαναλάβω. Είναι ένας καρπός η μετάνοια. Γι’αυτό έλεγε ο άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής στα πλήθη που τον επεσκέπτοντο στην έρημο: «Ποιήσατε οὗν καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας». «Να κάνετε καρπούς αξίους της μετανοίας». Ναι. Όταν όμως γεράσω, πότε θα αποφέρω καρπόν; Ο καρπός τώρα, τώρα πρέπει να αρχίσω, από μικρό παιδί. Είναι μακάριες οι μητέρες που οδηγούν τα μικρά τους παιδάκια από νήπια -μακαριστή και η μάνα μου- που τα οδηγούν στην εξομολόγηση από νήπια. Πάρα πολλά πράγματα θυμάμαι από την νηπιακή μου ηλικία. Σε καταπληκτικό βαθμό. Δεν θυμάμαι όμως, περιέργως, πότε πρωτοεξομολογήθηκα. Δεν ξέρω. Πάντως η μητέρα μου, εξομολογουμένη μας έπαιρνε και μας έβαζε κάτω από το επιτραχήλιο κι εμάς. Και έμαθα από την μάνα μου να εξομολογούμαι. Είναι εφεξής αδιανόητο ένας άνθρωπος να μην μπορεί, να μην θέλει να εξομολογηθεί. Γι’αυτό, μάθετε τα παιδάκια σας από νήπια. «Μα έχουν αμαρτία τα παιδάκια;». Πρώτα πρώτα, γιατί δεν έχουν; Ξέρετε τα παιδιά είναι εγωκεντρικά. Δεν χρειάζεται πιο πολλά να σας πω. Συνεπώς έχουν αμαρτίες. Αλλά το σπουδαίο: Συνηθίζουν.

Λοιπόν, μη επικαλούμεθα, αγαπητοί μου, εκείνο…την μετάνοια του ληστού. Ότι δηλαδή: «Να, είδες; Τελευταία στιγμή μετανόησε». Το θαύμα του ληστού, η μετάνοια του ληστού είναι ένα θαύμα. Γιατί έγινε κάτω από φοβερές συνθήκες. Και οι συνθήκες στάθηκαν ένα μεγάλο έργο της μετανοίας, όπως και εκείνων των μαρτύρων που μεταπήδησαν από τους βασανιστές, μάρτυρες, τους βασανιζομένους μάρτυρες κι έγιναν οι βασανισταί -όπως τον άγιο Χαράλαμπο- έγιναν μάρτυρες. Κάποια στιγμή ξύπνησαν. Κι αυτοί οι άνθρωποι έγιναν άγιοι.

Αγαπητοί, «το δένδρον πέφτει από κει που κλίνει», λέει μία παροιμία. Και η ελαχίστη πιθανότης να υπάρξει ότι μπορούμε να φθάσομε στον θάνατον χωρίς μετάνοια, είναι τραγικό και απελπιστικό. Ελαχίστη πιθανότης. Και τούτο γιατί έχομε να κάνομε με την αιωνιότητα. Δεν έχομε συλλάβει τι σημαίνει αιωνιότης. Πρέπει να εννοήσομε ότι, κατά δυστυχίαν, δεν θα σωθούν όλοι οι άνθρωποι. Βέβαια «ὁ Θεὸς θέλει πάντας σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν», αλλά δεν θέλουν όλοι οι άνθρωποι να σωθούν· γιατί δεν πιστεύουν στο θεανθρώπινο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Και συνεπώς γι’ αυτούς, ό,τι ο Χριστός είπε, όπως εν προκειμένω τούτη την παραβολή, πέφτει στο κενό.

Πάντως ο Χριστός μάς είπε: «Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν». Φυσικά φεύγοντας από τον κόσμον αυτόν, δεν παίρνομε τίποτα μαζί μας. Και φυσικά, ό,τι δεν πάρομε μαζί μας είναι μία ματαιότης. Και η ανθρωπίνη δόξα και ο πλούτος και όλα. Τα ακούμε στην ακολουθία της κηδείας. Είναι κι αυτή μία ματαιότης. Τα πουλιά, αγαπητοί, που πετούν, κανένα σημάδι δεν αφήνουν στον αέρα. Τα καράβια που αρμενίζουν, κανένα ίχνος δεν αφήνουν στο υγρό στοιχείο. Τα λουλούδια σήμερα ανθούν κι αύριο μαραίνονται. Γιατί, λοιπόν, εμείς έχομε την εντύπωση ότι το πέρασμά μας από την ζωή αυτή θα μείνει αιώνιο; Εννοείται στην Ιστορία. Μαζί μας δεν θα πάρομε παρά μόνον ό,τι εργαστήκαμε στο όνομα του Ιησού Χριστού. Κι αυτό είναι η αγιότητα. Μια αγιότητα με κίνητρο την υπερηφάνεια ή την κενοδοξία… Θα μου πείτε: «Είναι δυνατόν;». Ναι, ναι. Δεν αντέχει στην αιωνιότητα. «Πᾶν ὃ οὐκ ἐκ πίστεως –λέει ο απόστολος Παύλος- ἁμαρτία ἐστίν». Ο Κύριος μάς είπε ότι ένα ποτήρι κρύο νερό να δώσουμε, αλλά στο όνομά Του, αυτό θα μείνει στην αιωνιότητα. Θα μείνει.

Αγαπητοί, ένας τρόπος για να μην αμαρτάνομε είναι να θυμόμαστε τον θάνατόν μας. Λέγει η Σοφία Σειράχ στο 7^ον κεφάλαιον: «Ἐν πᾶσι τοῖς λόγοις σου μιμνήσκου τὰ ἔσχατά σου (:όπως κι αν κινείσαι, να θυμάσαι ότι θα πεθάνεις) καὶ εἰς τὸν αἰῶνα οὐχ ἁμαρτήσεις (:και αιωνίως δεν θα αμαρτήσεις)». Όταν θυμόμαστε τον θάνατο, δεν θα αμαρτάνουμε. Ναι, αγαπητοί. Έτσι, η μνήμη του θανάτου είναι ο καλύτερος παιδαγωγός για την σωτηρία μας. Αμήν.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή

μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,

ψηφιοποίηση και επιμέλεια της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας:

Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.
https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/omiliai_kyriakvn/omiliai_kyriakvn_817.mp3
«Πᾶνος»

ΚΥΡΙΑΚΗ E΄ ΛΟΥΚΑ [:Λουκά 16,19-31] Ο ΑΓΙΟΣ ΚΥΡΙΛΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

2026-11-01T10:30:00.000+02:00

ΚΥΡΙΑΚΗ E΄ ΛΟΥΚΑ [:Λουκά 16,19-31]

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΥΡΙΛΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

«Ἄνθρωπος δέ τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον εὐφραινόμενος καθ᾿ ἡμέραν λαμπρῶς(:Υπήρχε κάποιος πλούσιος άνθρωπος, ο οποίος φορούσε βασιλικά ενδύματα. Απέξω φορούσε ένα μάλλινο κόκκινο και πανάκριβο ρούχο και από μέσα φορούσε λευκό χιτώνα πολυτελή από λεπτό αιγυπτιακό λινάρι. Και διασκέδαζε σε πλούσια συμπόσια κάθε μέρα με μεγαλοπρέπεια)» [Λουκ. 16,19].

Θα ρωτούσε ίσως κάποιος : «Άραγε, σύμφωνα με την ευαγγελική ιστορία, η οποία λέγει ότι ο φτωχός πήγε στον τόπο της ανάπαυσης, ενώ ο πλούσιος στην κόλαση, έχουν ήδη γίνει αυτά, και κληρώθηκε ανταπόδοση αντάξια στον καθένα, ή με αυτά που λέγει ο Κύριος παριστάνει την εικόνα της μελλοντικής κρίσεως; Αλλά βέβαια», θα συνέχιζε τον συλλογισμό του, «επειδή αναφέρει τον Λάζαρο, πραγματικά έγινε και πραγματοποιήθηκε. Και γιατί δεν είπε ‘’κάποιος φτωχός άνθρωπος’’, αλλά είπε ‘’Λάζαρος’’; Μήπως για να δείξει με την ονομασία ότι αυτά έγιναν πραγματικά και αληθινά και δεν είναι παραβολή;».

Σε αυτόν όμως που έτσι συλλογίζεται, θα πούμε: Η κρίση, λέγει παντού η Αγία Γραφή, θα γίνει μετά την ανάσταση των νεκρών, και η ανάσταση δε θα γίνει, αν δεν έρθει και πάλι ο Χριστός, σε εμάς από τον ουρανό με τη δόξα του Πατέρα μαζί με τους αγίους αγγέλους. Έτσι και ο πάνσοφος Παύλος λέγει ότι «αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ᾿ οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον(:κι αυτό θα συμβεί, διότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατεβεί από τον ουρανό, και οι νεκροί που είχαν πεθάνει πιστοί στο Χριστό θα αναστηθούν πρώτοι)»[Α΄Θεσ.4,16]. Χωρίς λοιπόν να κατεβεί από τους ουρανούς ο Κριτής όλων, ούτε και η ανάσταση των νεκρών θα γίνει. Και πώς τότε δεν είναι απίθανο να σκεφτούμε ότι έγινε ήδη σε κάποιους η ανταπόδοση ή των πονηρών ή των αγαθών έργων; Αυτά λοιπόν που λέγονται από τον Χριστό και για τον πλούσιο και για τον Λάζαρο είναι τρόπος παραβολής διατυπωμένος με ευφυΐα.

Η διήγηση, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, αναφέρει ότι εκείνο τον καιρό υπήρχε κάποιος Λάζαρος στα Ιεροσόλυμα, που ζούσε σε έσχατη φτώχεια και ασθένεια, τον οποίο και ανάφερε ο Κύριος, παίρνοντάς τον ως παράδειγμα προς φανερότερη απόδειξη των όσων έλεγε. Γιατί, αφού δεν είχε έρθει ακόμα από τους ουρανούς ο Χριστός, ούτε ανάσταση είχε γίνει, ούτε ακολούθησε σε κάποιους ανταπόδοση των πράξεών τους. Αλλά σαν σε εικόνα, περιγράφτηκε με την παραβολή ένας πλούσιος που ζούσε μέσα σε απολαύσεις και χωρίς ευσπλαχνία, και ένας φτωχός και άρρωστος, για να γνωρίσουν ότι, αν αυτοί που έχουν τον πλούτο στη γη δε θελήσουν να γίνουν καλοκάγαθοι και μεταδοτικοί και κοινωνικοί και δε θελήσουν να βοηθήσουν τις ανάγκες των φτωχών, θα υποστούν φοβερή και αναπόφευκτη τιμωρία.

Νομίζω όμως ότι είναι αναγκαίο να πω προηγουμένως ποια υπήρξε η αφορμή του λόγου ή ποιο πράγμα θέλησε ο Χριστός να αποδείξει και διαμόρφωσε και διατύπωσε άριστα την παραβολή αυτή. Σκοπός δηλαδή του Σωτήρα ήταν να μας καθιστά τεχνίτες στην αγαθοεργία και να διαπρέπουμε στα καυχήματα των αρετών. Γιατί ήθελε να καλλιεργούμε τη φιλαλληλία και να φροντίζουμε για τη φιλοπτωχία, και να αγωνιζόμαστε γενναία για την πραγματοποίηση αυτών των έργων και μάλιστα απευθύνοντας τις παραινέσεις Του για το θέμα αυτό στους πλούσιους του κόσμου αυτού και οδηγώντας τους στο δρόμο που ταιριάζει πάρα πολύ στους αγίους, έλεγε: «πωλήσατε τὰ ὑπάρχοντα ὑμῶν καὶ δότε ἐλεημοσύνην. ποιήσατε ἑαυτοῖς βαλάντια μὴ παλαιούμενα, θησαυρὸν ἀνέκλειπτον ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὅπου κλέπτης οὐκ ἐγγίζει οὐδὲ σὴς διαφθείρει· ὅπου γάρ ἐστιν ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία ὑμῶν ἔσται(:κι αν για την εξασφάλιση της ουράνιας αυτής βασιλείας τα υλικά αγαθά σας γίνονται εμπόδιο, πουλήστε όσα έχετε και δώστε τα ελεημοσύνη στους φτωχούς. Και με την ελεημοσύνη και την αγαθοεργία κάντε για τον εαυτό σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό που δεν χάνεται και δεν λιγοστεύει˙ θησαυρό στους ουρανούς, όπου ούτε κλέφτης πλησιάζει για να τον αρπάξει, ούτε σκόρος τον καταστρέφει)»[Λουκ.12,33]. Και η εντολή βέβαια ήταν καλή και αγαθή και σωτήρια, όμως ο Χριστός δεν αγνοούσε ότι η δυνατότητα εφαρμογής αυτού που συνιστούσε δεν είναι δυνατή στους πολλούς, γιατί ο ανθρώπινος νους αδυνατεί πάντοτε μπροστά στα δυσχερή και δύσκολα να κατορθωθούν έργα. Επειδή όμως είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, επινόησε κάποιο τρόπο βοήθειας προς αυτούς, για να μη διαδεχθεί τον εδώ πλούτο διαρκής και δύσκολα να αποβληθεί φτώχεια, και τις πρόσκαιρες απολαύσεις αιώνια κόλαση.

«Εάν λοιπόν», λέγει, «δεν ανέχεστε να εγκαταλείψετε τον φιλήδονο πλούτο και να πωλήσετε όλες τις περιουσίες σας και να τις μοιράσετε σε αυτούς που έχουν ανάγκη, προσπαθήστε να ευδοκιμήσετε έστω και λιγότερο· κάνετε για τους εαυτούς σας φίλους, από τον άδικο μαμωνά, δηλαδή μη χρησιμοποιείτε τον πλούτο μόνο για τον εαυτό σας αλλά απλώστε χέρι και σε αυτούς που έχουν ανάγκη. Πονέστε μαζί με αυτούς που υποφέρουν, παρηγορήστε τους αγίους, που αγαπούν την εκούσια φτώχεια, για να λατρεύουν απερίσπαστα τον Θεό. Αυτό δεν θα σας είναι χωρίς αμοιβή γιατί όταν θα σας λείψει ο επίγειος πλούτος, επειδή θα έχετε καταληφθεί από το τέλος της ζωής σας, τότε θα σας κάνουν μετόχους της ελπίδας τους και η παρηγοριά που θα δοθεί σε αυτούς από τον Θεό. Γιατί αυτούς που καταπονήθηκαν σε αυτήν τη ζωή και βάσταξαν με υπομονή το δυσβάστακτο φορτίο της φτώχειας, ως αγαθός θα τους κάνει πάλι δικούς Του».

Κάτι ανάλογο συμβουλεύει και ο Παύλος στους πλουσίους, λέγοντας σχετικά με αυτούς που ταλαιπωρούνται σε τούτη τη ζωή: «ἵνα καὶ τὸ ἐκείνων περίσσευμα γένηται εἰς τὸ ὑμῶν ὑστέρημα, ὅπως γένηται ἰσότης(:αλλά και η δική τους παρρησία στον Θεό, που εξαιτίας των δοκιμασιών τους πλεονάζει, να συμπληρώσει το δικό σας τυχόν πνευματικό υστέρημα, για να υπάρξει έτσι ισότητα και στα σωματικά και στα πνευματικά)»[Β΄Κορ.8,14]. Και αυτό σημαίνει ότι δεν παραγγέλλει τίποτε άλλο, παρά εκείνο που είπε ο Χριστός: «Ποιήσατε ἑαυτοῖς φίλους ἐκ τοῦ μαμωνᾶ τῆς ἀδικίας, ἵνα, ὅταν ἐκλίπητε, δέξωνται ὑμᾶς εἰς τὰς αἰωνίους σκηνάς(:Όπως ο άδικος αυτός διαχειριστής φρόντισε εγκαίρως να εξασφαλίσει τη φιλία των οφειλετών του κυρίου του, έτσι και εσείς φροντίστε να κάνετε για το καλό σας φίλους απ’ τον πλούτο που είναι άδικος˙ διότι οι μεγάλες περιουσίες με αδικία συνήθως συγκεντρώνονται˙ αλλά και όποιος κατακρατά τα πλούτη μόνο για τον εαυτό του διαπράττει μεγάλη αδικία. Κάντε λοιπόν κι εσείς φίλους απ’ τον άδικο πλούτο ευεργετώντας με φιλανθρωπίες τους συνανθρώπους σας, ώστε όταν πεθάνετε, να σας υποδεχθούν οι φίλοι σας αυτοί στις αιώνιες σκηνές του παραδείσου)»[Λουκ. 16,9]. Ότι όμως το να μην ανέχονται οι πλούσιοι να το κάνουν ούτε αυτό, γίνεται πρόξενο καταστροφής και φωτιάς που δεν σβήνει, το δείχνει καθαρά λέγοντάς μας την παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου.

«Ἄνθρωπος δέ τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον εὐφραινόμενος καθ᾿ ἡμέραν λαμπρῶς(:Υπήρχε κάποιος πλούσιος άνθρωπος, ο οποίος φορούσε βασιλικά ενδύματα. Απ’ έξω φορούσε ένα μάλλινο κόκκινο και πανάκριβο ρούχο, κι από μέσα φορούσε λευκό χιτώνα πολυτελή από λεπτό αιγυπτιακό λινάρι. Και διασκέδαζε σε πλούσια συμπόσια κάθε μέρα με μεγαλοπρέπεια)» [Λουκ. 16,19].

Εδώ πρόσεξε, σε παρακαλώ, και εξέτασε με ακρίβεια τα λόγια του Σωτήρα που παρουσιάζουν κάτι το πολύ σοφό. Γιατί ,ενώ μπορούσε να πει: «Ο τάδε άνθρωπος,που ονομαζόταν…, ήταν πλούσιος», όπως στην περίπτωση του Ιώβ[βλ. Ιώβ,1,1: «Ἄνθρωπος τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ἰώβ, καὶ ἦν ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἀληθινός, ἄμεμπτος, δίκαιος, θεοσεβής, ἀπεχόμενος ἀπὸ παντὸς πονηροῦ πράγματος(:Στην Αυσίτιδα χώρα ζούσε ένας άνθρωπος ο οποίος ονομαζόταν Ιώβ. Ήταν ευθύς και έντιμος, άμεμπτος, δίκαιος απέναντι όλων, ευσεβής προς τον Θεό, απέφευγε κάθε πονηρό πράγμα, κάθε αμαρτωλή πράξη)»], αυτό βέβαια δεν το είπε, αλλά τον ονομάζει απλώς άνθρωπο πλούσιο, ενώ αναφέρει τον φτωχό με τον όνομά του. Ποια λοιπόν είναι η παρατήρηση; Ο πλούσιος, επειδή δεν ήταν φιλεύσπλαχνος, είναι ανώνυμος στον Θεό. Γιατί είπε κάπου με τη φωνή του Ψαλμωδού για εκείνους που δεν τον σέβονται: «Οὐ μὴ συναγάγω τὰς συναγωγὰς αὐτῶν ἐξ αἱμάτων, οὐδ᾿ οὐ μὴ μνησθῶ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν διὰ χειλέων μου(:Δεν θα συναθροίσω ποτέ κατά κανένα λόγο και τρόπο σε λατρευτικές συγκεντρώσεις ανθρώπους μολυσμένους με αίματα αθώων ανθρώπων ή με αίματα ειδωλολατρικών θυσιών. Ποτέ δεν θα αναφέρω στα χείλη μου, ούτε καν και θα ενθυμηθώ, τα ονόματα των ασεβών ανθρώπων και των ειδωλολατρικών τους θεών)»[Ψαλμ.15,4]. Αντίθετα, όπως είπα, ο φτωχός αναφέρεται ονομαστικά με τη γλώσσα του Θεού.

Όμως ας δούμε την έπαρση του πλουσίου για όσα από αυτά που κανένα δεν είναι από τα αναγκαία. Τι λέγει λοιπόν γι’ αυτόν ο Χριστός; «Και φορούσε πορφύρα και λινό ένδυμα», δηλαδή φρόντιζε να ντύνεται με πολυτελέστατα ενδύματα. Ο φτωχός όμως ήταν πεταμένος δίπλα στον πυλώνα, δεσμευμένος με την αρρώστια και τη φτώχεια, και δεν του έδινε καμία σημασία. Επειδή δεν είχε καμία φροντίδα και περιποίηση προσπαθούσε να χορτάσει από εκείνα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου και τα πιο άχρηστα. Αλλά και «οι σκύλοι», λέγει, «έγλειφαν τις πληγές του», που δεν τον έβλαπταν βέβαια, όπως ήταν φυσικό, αλλά του έδειχναν κατά κάποιο τρόπο τη συμπόνια τους και τον θεράπευαν(γιατί με τη γλώσσα τους αποκαθιστούν και τις δικές τους πληγές), ξύνοντας κατά κάποιο τρόπο το μέρος που του πονούσε και γλείφοντας το με φιλοφροσύνη. Εκείνος όμως που ήταν πλούσιος και σκληρότερος από τα θηρία, αποδεικνυόταν ασυγκίνητος και άσπλαχνος και γεμάτος από κάθε απανθρωπιά.

«Ἐγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν πτωχὸν καὶ ἀπενεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον Ἀβραάμ· ἀπέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος καὶ ἐτάφη(:Κάποτε λοιπόν πέθανε ο φτωχός και οι άγγελοι του Θεού τον μετάφεραν στην αγκαλιά του Αβραάμ, για να βρει ανάπαυση εκεί μέσα στον παράδεισο. Πέθανε κάποτε και ο πλούσιος, και οι άνθρωποι τον έθαψαν με μεγαλοπρέπεια. Πουθενά όμως δεν φάνηκαν γι’ αυτόν οι άγγελοι του Θεού)»[Λουκ.16,22].

Έφυγε όμως ο Λάζαρος αυτός όχι μόνος, αλλά με ολόκληρη συνοδεία δορυφόρων αγγέλων και με τις πιο αγαθές ελπίδες για αιώνια πλέον ανάπαυση· διότι γι’ αυτούς που έχουν τις ελπίδες τους στον Θεό η αποδημία από τα δικά μας είναι μετάθεση από τη θλίψη και τους πόνους. Κάτι ανάλογο δίδαξε και ο Σολομών λέγοντας: «Δικαίων ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ, καὶ οὐ μὴ ἅψηται αὐτῶν βάσανος. Ἔδοξαν ἐν ὀφθαλμοῖς ἀφρόνων τεθνάναι, καὶ ἑλογίσθη κάκωσις ἡ ἔξοδος αὐτῶν, καὶ ἡ ἀφ’ ἡμῶν πορεία σύντριμμα· οἱ δὲ εἰσιν ἐν εἰρήνῃ(:Η ζωή των δικαίων βρίσκεται κάτω από το παντοδύναμο προστατευτικό χέρι του Θεού, και καμιά θλίψη και βάσανος δεν θα τους αγγίξει, χωρίς ο Θεός να το επιτρέψει. Στα μάτια των αφρόνων φάνηκε ότι πέθαναν και η έξοδός τους από τον κόσμο αυτό θεωρήθηκε δυστύχημα και η αναχώρησή τους από τη ζωή αυτή φάνηκε στους άφρονες ως όλεθρος και απώλεια. Εκείνοι όμως υπάρχουν και ζουν σε ειρήνη)»[Σοφ.Σολ. 3,1-3]. Γιατί τους δίνεται ισάξιο προς τους κόπους τους το μέτρο παρηγορίας ή ενδεχομένως οι αμοιβές είναι περισσότερες από τους πόνους, γιατί το είπε Χριστός: «μέτρον καλόν, πεπιεσμένον καὶ σεσαλευμένον καὶ ὑπερεκχυνόμενον δώσουσιν εἰς τὸν κόλπον ὑμῶν(: Η πρόνοια, η δικαιοσύνη και η αγαθότητα του Θεού θα σας δώσει στην αγκαλιά σας ένα μέτρο καλό, στοιβαγμένο και κουνημένο, ώστε να μη μένει καθόλου κενός χώρος από το δοχείο της μετρήσεως, ένα μέτρο που θα πλεονάζει και θα ξεχύνεται)»[Λουκ.6,38].

Συμπέρασμα: «Ἐγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν πτωχὸν(:Κάποτε λοιπόν πέθανε ο φτωχός Λάζαρος)», λέγει, «καὶ ἀπενεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον Ἀβραάμ· ἀπέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος καὶ ἐτάφη(:και μεταφέρθηκε από τους αγγέλους του Θεού στην αγκαλιά του Αβραάμ, για να βρει ανάπαυση εκεί μέσα στον παράδεισο. Πέθανε και ο πλούσιος, και οι άνθρωποι τον έθαψαν με μεγαλοπρέπεια. Πουθενά όμως δε φάνηκαν γι΄αυτόν οι άγγελοι του Θεού, αλλά βασανιζόταν στον τόπο του Άδη)» [Λουκ.16,22]. Γιατί η απαλλαγή από το σώμα ήταν θάνατος για τον πλούσιο αυτόν που υπήρξε σκληρός και άσπλαχνος γιατί μεταφέρθηκε από την απόλαυση στην κόλαση, από τη δόξα στην ατιμία, από το φως στο σκοτάδι.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

Αγίου Κυρίλλου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, Εξήγησις υπομνηματική εις το κατά Λουκάν ευαγγέλιον, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, ερευνητικό έργο «Οι δρόμοι της πίστης: Ψηφιακή Πατρολογία»[σελίδες 124 και 125 του PDF].
(https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/09/commentarii-in-lucam_.pdf)
Αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας Άπαντα τα έργα, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος Παλαμάς», εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 2005, «Υπόμνημα εις το κατά Λουκάν Β΄», κεφάλαιο 16ο, σελ. 111-115.
Παν. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη μετά συντόμου ερμηνείας, εκδ. Ο Σωτήρ, Αθήνα 1997
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm
http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm

«Πᾶνος»

Τό Εὐαγγέλιο καί ὁ Ἀπόστολος τῆς Κυριακῆς Ε΄ Λουκᾶ (Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ τῶν ἀναργύρων) 1 Νοεμβρίου 2026

2026-11-01T08:00:00.000+02:00

Ἑωθινόν

Ἦχος πλ. α´ - Ἑωθινόν ΙΑ´
ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΚΑ´ 15 - 25

¹⁵ Ὅτε οὖν ἠρίστησαν, λέγει τῷ Σίμωνι Πέτρῳ ὁ Ἰησοῦς· Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλέον τούτων; λέγει αὐτῷ· Ναί, Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε. λέγει αὐτῷ· Βόσκε τὰ ἀρνία μου. ¹⁶ λέγει αὐτῷ πάλιν δεύτερον· Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾷς με; λέγει αὐτῷ· Ναί, Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε. λέγει αὐτῷ· Ποίμαινε τὰ πρόβατά μου. ¹⁷ λέγει αὐτῷ τὸ τρίτον· Σίμων Ἰωνᾶ, φιλεῖς με; ἐλυπήθη ὁ Πέτρος ὅτι εἶπεν αὐτῷ τὸ τρίτον, φιλεῖς με, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Κύριε, σὺ πάντα οἶδας, σὺ γινώσκεις ὅτι φιλῶ σε. λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Βόσκε τὰ πρόβατά μου. ¹⁸ ἀμὴν ἀμὴν λέγω σοι, ὅτε ἦς νεώτερος, ἐζώννυες σεαυτὸν καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθελες· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου, καὶ ἄλλος σε ζώσει, καὶ οἴσει ὅπου οὐ θέλεις. ¹⁹ τοῦτο δὲ εἶπε σημαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν. καὶ τοῦτο εἰπὼν λέγει αὐτῷ· Ἀκολούθει μοι. ²⁰ ἐπιστραφεὶς δὲ ὁ Πέτρος βλέπει τὸν μαθητὴν ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς ἀκολουθοῦντα, ὃς καὶ ἀνέπεσεν ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ καὶ εἶπε· Κύριε, τίς ἐστιν ὁ παραδιδούς σε; ²¹ τοῦτον ἰδὼν ὁ Πέτρος λέγει τῷ Ἰησοῦ· Κύριε, οὗτος δὲ τί; ²² λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; σύ ἀκολούθει μοι. ²³ ἐξῆλθεν οὖν ὁ λόγος οὗτος εἰς τοὺς ἀδελφοὺς ὅτι ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος οὐκ ἀποθνήσκει· καὶ οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ἀλλ’ Ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; ²⁴ Οὗτός ἐστιν ὁ μαθητὴς ὁ μαρτυρῶν περὶ τούτων καὶ γράψας ταῦτα, καὶ οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ. ²⁵ ἔστι δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ ὅσα ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, ἅτινα ἐὰν γράφηται καθ’ ἕν, οὐδὲ αὐτὸν οἶμαι τὸν κόσμον χωρῆσαι τὰ γραφόμενα βιβλία. Ἀμήν.

Ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοση Παναγιώτη Ν. Τρεμπέλα

Ἦχος πλ. α´ - Ἑωθινόν ΙΑ´
ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΚΑ´ 15 - 25

¹⁵ Ὅταν λοιπὸν ἐπῆραν τὸ πρωϊνό τους, εἶπεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸν Σίμωνα Πέτρον· Σίμων, υἱὲ τοῦ Ἰωνᾶ, μὲ ἀγαπᾶς περισσότερον ἀπὸ αὐτούς, τοὺς ἄλλους συμμαθητάς σου, ὅπως μοῦ ἔλεγες καυχώμενος κατὰ τὴν νύκτα τῆς συλλήψεώς μου; Ὁ Πέτρος τώρα διδαγμένος ἀπὸ τὸ πάθημά του ἐκφράζεται μὲ γλῶσσαν ταπεινοφροσύνης καὶ λέγει εἰς αὐτόν· Ναί, Κύριε, σὺ γνωρίζεις, ὅτι σὲ ἀγαπῶ. Λέγει εἰς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς· Βόσκε τὰ λογικὰ ἀρνία τῆς πνευματικῆς μου ποίμνης καὶ φρόντιζε νὰ τρέφονται καὶ νὰ οἰκοδομοῦνται ταῦτα μὲ τὴν διδασκαλίαν τῆς ἀληθείας καὶ μὲ κάθε μέσον πνευματικῆς παιδαγωγίας. ¹⁶ Λέγει εἰς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς πάλιν διὰ δευτέραν φοράν· Σίμων, υἱὲ τοῦ Ἰωνᾶ, μὲ ἀγαπᾷς; Λέγει εἰς αὐτόν· Ναί, Κύριε, σὺ γνωρίζεις, ὅτι σὲ ἀγαπῶ. Λέγει εἰς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς· Ποίμαινε τὰ λογικὰ πρόβατά μου, ἐπιστατῶν καὶ ἀγρυπνῶν διὰ τὴν ἀσφάλειαν καὶ σωτηρίαν των. ¹⁷ Λέγει εἰς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς διὰ τρίτην φοράν· Σίμων, υἱὲ τοῦ Ἰωνᾶ, μὲ ἀγαπᾷς; Ἐπειδὴ δὲ ἐφαίνετο διὰ τῆς νέας αὐτῆς ἐρωτήσεως, ὅτι ὁ Διδάσκαλος ἀμφέβαλλεν ἀκόμη διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Πέτρου, ἐλυπήθη ὁ Πέτρος, διότι εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Κύριος διὰ τρίτην φοράν· Μὲ ἀγαπᾷς; Καὶ ἐπειδὴ ἡ τριπλὴ ἄρνησις τὸν εἶχε διδάξει νὰ μὴ ἔχῃ πλέον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ἑαυτόν του, εἶπεν εἰς αὐτόν· Κύριε, σὺ τὰ γνωρίζεις ὅλα, σὺ ἡξεύρεις, ὅτι σὲ ἀγαπῶ. Λέγει εἰς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς· Βόσκε τὰ πρόβατά μου. Καὶ ἀφοῦ μὲ τὴν τριπλῆν αὐτὴν βεβαίωσίν του ὁ Πέτρος ἐπανώρθωσε τὸ ἁμάρτημα τῆς τριπλῆς ἀρνήσεώς του, καὶ ἀποκατεστάθη εἰς τὸ ἀποστολικὸν ἀξίωμα, ὁ Κύριος πληροφορῶν αὐτόν, ὅτι δὲν θὰ τὸν ἠρνεῖτο πλέον, τοῦ προσθέτει: ¹⁸ Ἀληθῶς, ἀληθῶς σοῦ λέγω, ὅταν ἤσουν νεότερος ἔζωνες μόνος σου τὸν ἑαυτόν σου καὶ ἐβάδιζες, ὅπου ἤθελες. Ὅταν δὲ θὰ γηράσῃς, θὰ ἑξαπλώσῃς τὰς χεῖρας σου καὶ ἄλλος θὰ σὲ ζώσῃ καὶ θὰ σὲ φέρῃ ἐκεῖνος εἰς μέρος, ὅπου δὲν θέλεις. Δηλαδὴ θὰ σὲ ὁδηγήσῃ εἰς τὸ μαρτύριον, τὸ ὁποῖον ἂν καὶ μὲ τὴν προαίρεσίν σου θὰ τὸ ἀσπάζεσαι, λόγῳ ὅμως τῆς φυσικῆς άποστροφῆς τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸν θάνατον, φυσικὰ καὶ σὺ θὰ τὸ ἀποστέργῃς. ¹⁹ Ὁ Κύριος λοιπὸν εἶπε τοῦτο σημαίνων μὲ ποῖον εἶδος θανάτου θὰ δοξάσῃ ὁ Πέτρος τὸν Θεόν. Καὶ ἀφοῦ εἶπε τοῦτο, λέγει εἰς αὐτόν· Ἀκολούθει με. ²⁰ Ἐνῷ δὲ ἐβάδιζαν, ἔστρεψεν ὀπίσω ὁ Πέτρος καὶ εἶδε τὸν μαθητήν, ποὺ ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς, νὰ ἀκολουθῇ καὶ αὐτός. Ὁ μαθητὴς αὐτὸς ἔπεσε καὶ κατὰ τὸ δεῖπνον ἐπὶ τοῦ στήθους τοῦ Ἰησοῦ καὶ εἶπε· Κύριε, ποῖος εἶναι αὐτός, ποὺ πρόκειται νὰ σὲ παραδώσῃ; ²¹ Αὐτὸν τὸν μαθητὴν ὅταν τὸν εἶδεν ὁ Πέτρος, λέγει εἰς τὸν Ἰησοῦν· Κύριε, αὐτὸς δὲ τί θὰ γίνῃ καὶ τί τοῦ ἐπιφυλάσσεται; ²² Τότε ὁ Ἰησοῦς εἶπεν εἰς τὸν Πέτρον· Ὑπόθεσε, ὅτι θέλω αὐτὸς νὰ μείνῃ εἰς τὴν ζωὴν αὐτὴν μέχρις ὅτου ἔλθω κατὰ τὴν δευτέραν μου παρουσίαν. Τί σὲ ἐνδιαφέρει αὐτὸ καὶ τί ἔχεις νὰ κερδίσῃς σύ, ἐὰν μάθῃς, τί θὰ ἀπογίνῃ αὐτός; Σὺ ἀκολούθει με καὶ φρόντιζε διὰ τὴν ἰδικήν σου σωτηρίαν. ²³ Ἐκ παρεξηγήσεως λοιπὸν τῶν λόγων τούτων τοῦ Ἰησοῦ διεδόθη μεταξὺ τῶν ἀδελφῶν Χριστιανῶν ἡ φήμη αὐτή, ὅτι δηλαδὴ ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος δὲν πεθαίνει. Καὶ δὲν εἶπεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸν Πέτρον, ὅτι ὁ μαθητὴς αὐτὸς δὲν θὰ ἀποθάνῃ. Ἀλλ’ εἶπεν ὑποθετικῶς· Ἐὰν αὐτὸς θέλω νὰ μένῃ μέχρις ὅτου ἔλθω, τί νοιάζεσαι σύ; ²⁴ Ὁ μαθητὴς δὲ ἐκεῖνος εἶναι αὐτός, ποὺ ἑξακολουθεῖ καὶ τώρα νὰ δίδῃ μαρτυρίαν δι’ αὐτά, ποὺ ἱστοροῦνται εἰς τὸ Εὐαγγέλιον τοῦτο, καὶ ὁ ὁποῖος κατέγραψε ταῦτα. Καὶ γνωρίζομεν, ὅτι ἡ μαρτυρία του εἶναι ἀληθής. ²⁵ Ὑπάρχουν δὲ καὶ πολλὰ ἄλλα, ὅσα ἔκαμεν ὁ Ἰησοῦς, τὰ ὁποῖα, ἐὰν γράφωνται λεπτομερῶς ἕνα - ἕνα, νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κόσμος μὲ ὅλας τὰς βιβλιοθήκας του δὲν θὰ χωρέσῃ τὰ βιβλία ποὺ θὰ γράφονται. Ἀληθῶς.

Εὐαγγέλιον

ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΙϚ´ 19 - 31

¹⁹ Ἄνθρωπος δέ τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον εὐφραινόμενος καθ’ ἡμέραν λαμπρῶς. ²⁰ πτωχὸς δέ τις ἦν ὀνόματι Λάζαρος, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ ἡλκωμένος ²¹ καὶ ἐπιθυμῶν χορτασθῆναι ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου· ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ἐρχόμενοι ἐπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. ²² ἐγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν πτωχὸν καὶ ἀπενεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον Ἀβραάμ· ἀπέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος καὶ ἐτάφη. ²³ καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, ὑπάρχων ἐν βασάνοις, ὁρᾷ Ἀβραὰμ ἀπὸ μακρόθεν καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ. ²⁴ καὶ αὐτὸς φωνήσας εἶπε· πάτερ Ἀβραάμ, ἐλέησόν με καὶ πέμψον Λάζαρον ἵνα βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτοῦ ὕδατος καὶ καταψύξῃ τὴν γλῶσσάν μου, ὅτι ὀδυνῶμαι ἐν τῇ φλογὶ ταύτῃ. ²⁵ εἶπε δὲ Ἀβραάμ· τέκνον, μνήσθητι ὅτι ἀπέλαβες σὺ τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ Λάζαρος ὁμοίως τὰ κακά· νῦν δὲ ὧδε παρακαλεῖται, σὺ δὲ ὀδυνᾶσαι· ²⁶ καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται, ὅπως οἱ θέλοντες διαβῆναι ἔνθεν πρὸς ὑμᾶς μὴ δύνωνται, μηδὲ οἱ ἐκεῖθεν πρὸς ἡμᾶς διαπερῶσιν. ²⁷ εἶπε δέ· ἐρωτῶ οὖν σε, πάτερ, ἵνα πέμψῃς αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου· ²⁸ ἔχω γὰρ πέντε ἀδελφούς· ὅπως διαμαρτύρηται αὐτοῖς, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦτον τῆς βασάνου. ²⁹ λέγει αὐτῷ Ἀβραάμ· ἔχουσι Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας· ἀκουσάτωσαν αὐτῶν. ³⁰ ὁ δὲ εἶπεν· οὐχί, πάτερ Ἀβραάμ, ἀλλ’ ἐάν τις ἀπὸ νεκρῶν πορευθῇ πρὸς αὐτοὺς, μετανοήσουσιν. ³¹ εἶπε δὲ αὐτῷ· εἰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ πεισθήσονται.

Ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοση Παναγιώτη Ν. Τρεμπέλα

ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΙϚ´ 19 - 31

¹⁹ Καὶ διὰ νὰ συνεχίσω τὴν διδασκαλίαν περὶ τῆς καλῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ πλούτου, σᾶς λέγω καὶ τὴν ἀκόλουθον παραβολήν. Ὑπῆρχε κάποιος ἄνθρωπος πλούσιος καὶ ἐφόρει βασιλικὰ ἐνδύματα. Ἀπ’ ἔξω ἐνεδύετο μάλλινον ροῦχον κόκκινον καὶ πανάκριβον. Ἀπὸ μέσα δὲ ἐφόρει λευκὸν χιτῶνα πολυτελῆ ἀπὸ λεπτόν αἰγυπτιακὸν λινάρι. Καὶ διεσκέδαζε εἰς πλούσια συμπόσια κάθε ἡμέραν μεγαλοπρεπῶς. ²⁰ Ἦτο δὲ καὶ κάποιος πτωχός, ποὺ ἐλέγετο Λάζαρος, ὁ ὁποῖος ἦτο πεταγμένος πλησίον τῆς ἐξώπορτας τοῦ πλουσίου, γεμᾶτος ἀπὸ πληγάς. ²¹ Καὶ ἐπεθύμει νὰ χορτασθῇ ἀπὸ τὰ ψίχουλα, ποὺ ἔπιπταν ἀπὸ τὸ τραπέζι τοῦ πλουσίου. Ἀλλὰ σὰν νὰ μὴ ἔφθανεν ἡ στέρησις αὐτή, ἐπειδὴ ἦτο σχεδὸν καὶ γυμνός, ἤρχοντο καὶ οἱ σκύλοι καὶ ἔγλυφαν τὰς πληγάς του. Παρ’ ὅλα δὲ αὐτὰ ὁ Λάζαρος δὲν ἔβγαλεν ἀπὸ τὸ στόμα του οὔτε τὴν παραμικρὰν λέξῃ παραπόνου κατὰ τοῦ πλουσίου, ἢ γογγυσμόν τινα κατὰ τοῦ Θεοῦ. ²² Συνέβη δὲ νὰ ἀποθάνῃ ὁ πτωχὸς καὶ νὰ μεταφερθῇ οὗτος ἀπὸ τοὺς ἀγγέλους εἰς τὰς ἀγκάλας τοῦ Ἀβραάμ, διὰ νὰ εὔρη ἀνάπαυσιν εἰς αὐτὰς ἐν μέσῳ τοῦ Παραδείσου. Ἀπέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος καὶ ἐτάφη ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους μεγαλοπρεπῶς, χωρὶς νὰ φανοῦν πουθενὰ ἄγγελοι ἀγαθοὶ δι’ αὐτόν. ²³ Καὶ εἰς τὸν τόπον τοῦ ᾅδου ἐσήκωσε τὰ μάτια του, ἐνῶ ἐβασανίζετο, καὶ βλέπει τὸν Ἀβραὰμ ἀπὸ μακρυὰ καὶ τὸν Λάζαρον νὰ εἶναι εἰς τοὺς κόλπους του. ²⁴ Καὶ αὐτός, ποὺ εἰς τὴν γῆν τὰ εἶχεν ὅλα καὶ δὲν παρεκάλε κανένα νὰ τὸν βοηθήσῃ, ἐφώναξε τώρα καὶ εἶπε· Πάτερ Ἀβραάμ, κάμε ἔλεος εἰς ἐμέ· λυπήσου με· καὶ στεῖλε τὸν Λάζαρον νὰ βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου του εἰς τὸ νερὸ καὶ νὰ δροσίσῃ τὴν γλῶσσαν μου, διότι τυραννοῦμαι καὶ πονῶ μέσα εἰς αὐτὴν τὴν φλόγα. ²⁵ Εἶπε δὲ ὁ Ἀβραάμ· Παιδί μου, ἐνθυμήσου ὅτι σὺ ἔλαβες μὲ τὸ παραπάνω τὰ ἀγαθά σου, ὅταν ἔζης εἰς τὴν γῆν. Καὶ ὁ Λάζαρος ὁμοίως ἀπήλαυσε τὰ κακὰ τῆς δυστυχίας καὶ τῆς ἀσθενείας. Τώρα ὅμως ἐδῶ ὁ Λάζαρος παρηγορεῖται δι’ αὐτά, ποὺ συνεχῶς ἄλλοτε ὑπέφερε, σὺ δὲ πονεῖς καὶ βασανίζεσαι χωρὶς διακοπήν, ὅπως ἀδιάκοπος καὶ συνεχὴς ἦτο καὶ ἡ ἐπὶ τῆς γῆς εὐτυχία σου. ²⁶ Καὶ ἐκτὸς ἀπὸ ὅλα αὐτά, ποὺ σοῦ εἶπα, ἔχει ἐπὶ πλέον στηριχθῇ μεγάλο βάραθρον μεταξύ μας, ὥστε ἐκεῖνοι, ποὺ θέλουν νὰ περάσουν ἀπ’ ἐδῶ πρὸς σᾶς, νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ διαβοῦν, οὔτε αὐτοί, ποὺ εἶναι ἀπ’ ἐκεῖ, νὰ ἠμποροῦν νὰ διαπεράσουν πρὸς ἡμᾶς. ²⁷ Εἶπε δὲ ὁ πλούσιος· Ἀφοῦ μετὰ θάνατον δὲν ὑπάρχει πλέον ἐλπὶς διὰ πάντα μὴ μετανοήσαντα κατὰ τὴν ἐπὶ γῆς ζωήν του, σὲ παρακαλῶ λοιπόν, πάτερ, νὰ στείλῃς τὸν Λάζαρον εἰς τὸ σπίτι τοῦ πατέρα μου. ²⁸ Διότι ἔχω πέντε ἀδελφούς· στεῖλε τον νὰ τοὺς βεβαιώσῃ ὡς αὐτόπτης μάρτυς περὶ αὐτῶν, ποὺ συμβαίνουν ἐδῶ, διὰ νὰ μὴ ἔλθουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τῆς τιμωρίας καὶ τῶν βασάνων, ποὺ εὑρίσκομαι ἐγώ. ²⁹ Λέγει εἰς αὐτὸν ὁ Ἀβραάμ· Ἔχουν τὸν Μωϋσῆν καὶ τοὺς προφήτας, ποὺ τοὺς βεβαιώνουν δι’ αὐτά. Ἂς ἀκούσουν ἐκείνους. ³⁰ Ἐκεῖνος δὲ εἶπεν· Ὄχι, πάτερ Ἀβραάμ, δὲν θὰ ὑπακούσουν εἰς τὸν Μωϋσῆν καὶ τοὺς προφήτας. Ἐὰν ὅμως κανένας ἀπὸ τοὺς πεθαμένους ἀνθρώπους ὑπάγῃ εἰς αὐτούς, θὰ μετανοήσουν. ³¹ Εἶπεν ὅμως εἰς αὐτὸν ὁ Ἀβραάμ· Ἐὰν δὲν ἔχουν τὴν καλὴν διάθεσιν νὰ ὑπακούσουν εἰς τὸν Μωϋσῆν καὶ τοὺς προφήτας, δὲν θὰ πεισθοῦν καὶ ἐὰν ἀκόμη ἀναστηθῇ κάποιος ἐκ νεκρῶν· διότι, ὅταν ἡ πρώτη των ἐντύπωσις ἐκ τῆς ἀναστάσεως ταύτης παρέλθῃ, θὰ ἐπανέλθουν πάλιν εἰς τὴν προτέραν των σκληρότητα.

Ἀπόστολος

ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α' ΙΒ´ 27 - 31

²⁷ Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους. ²⁸ Καὶ οὓς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα δυνάμεις, εἶτα χαρίσματα ἰαμάτων, ἀντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσῶν. ²⁹ μὴ πάντες ἀπόστολοι; μὴ πάντες προφῆται; μὴ πάντες διδάσκαλοι; μὴ πάντες δυνάμεις; ³⁰ μὴ πάντες χαρίσματα ἔχουσιν ἰαμάτων; μὴ πάντες γλώσσαις λαλοῦσι; μὴ πάντες διερμηνεύουσι; ³¹ ζηλοῦτε δὲ τὰ χαρίσματα τὰ κρείτονα. καὶ ἔτι καθ’ ὑπερβολὴν ὁδὸν ὑμῖν δείκνυμι.

ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α' ΙΓ´ 1 - 7

¹ Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. ² καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. ³ καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. ⁴ Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται, ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ, ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται, ⁵ οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, οὐ παροξύνεται, οὐ λογίζεται τὸ κακόν, ⁶ οὐ χαίρει ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ, συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ· ⁷ πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει.

Ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοση Παναγιώτη Ν. Τρεμπέλα

ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α' ΙΒ´ 27 - 31

²⁷ Σεῖς δὲ οἱ Χριστιανοὶ εἶσθε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη, ποὺ ἀναλόγως τοῦ χαρίσματός του ἔχει ὁ καθένας σας μίαν θέσιν καὶ ἕνα μέρος εἰς τὴν ζωὴν τοῦ συνόλου. ²⁸ Καὶ ἄλλους μὲν ἐτοποθέτησεν ὁ Θεὸς εἰς τὴν Ἐκκλησίαν πρῶτον Ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους. Ἔπειτα ἄλλους τοὺς ἔθεσε νὰ κάνουν κάθε εἴδους θαύματα, ἄλλους νὰ ἔχουν χαρίσματα θεραπειῶν, χαρίσματα προστασίας τῶν ὀρφανῶν, τῶν χηρῶν, τῶν πτωχῶν, τῶν παντὸς εἴδους ἀσθενῶν· χαρίσματα κυβερνήσεως καὶ διοικήσεως ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ· χαρίσματα διαφόρων γλωσσῶν. ²⁹ Εἰς τὸν καθένα ὁ Κύριος ἔδωκε τὸ ἰδικόν του χάρισμα. Μήπως εἶναι ὅλοι Ἀπόστολοι; Μήπως εἶναι ὅλοι προφῆται; Μήπως εἶναι ὅλοι διδάσκαλοι; Μήπως ἔχουν ὅλοι χαρίσματα θαυματουργικά; ³⁰ Μήπως ἔχουν ὅλοι χαρίσματα θεραπειῶν; Μήπως ὅλοι ὁμιλοῦν γλώσσας; Μήπως ὅλοι ἔχουν τὸ χάρισμα νὰ διερμηνεύουν γλώσσας; ³¹ Ἐπιδιώκετε δὲ μὲ ζῆλον τὰ χαρίσματα, ποὺ φέρουν μεγαλυτέραν ὠφέλειαν, δι’ αὐτὸ δὲ εἶναι καὶ ἀνώτερα χαρίσματα. Καὶ σᾶς δεικνύω ἀκόμη δρόμον καὶ μέσον ἔξοχον καὶ ὑπέροχον, μὲ τὸ ὁποῖον ἀποκτῶνται τὰ καλύτερα χαρίσματα. Καὶ τὸ μέσον αὐτὸ εἶναι ἡ ἀγάπη.

ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α' ΙΓ´ 1 - 7

¹ Εὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁμιλῶ τὰς γλώσσας τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ἀγγέλων, δὲν ἔχω ὅμως ἀγάπην, ἔγινα ὅμοιος πρὸς τὸν ἄψυχον χαλκόν, ποὺ βουΐζει, ὅταν τὸν κτυποῦν, ἢ πρὸς τὸ κύμβαλον, ποὺ βγάζει θορυβώδη καὶ χωρὶς σημασίαν ἦχον. ² Καὶ ἐὰν ἔχω τὸ χάρισμα τῆς προφητείας καὶ ἐὰν γνωρίζω ὅλα τὰ μυστικὰ σχέδια τῶν βουλῶν τοῦ Θεοῦ καὶ ἔχω ὅλην τὴν γνῶσιν, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ ἀποκτήσῃ ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἐὰν ἔχω κάθε βαθμὸν πίστεως, ὥστε νὰ μεταθέτω καὶ βουνὰ ἀκόμη, δὲν ἔχω ὅμως ἀγάπην, δὲν εἶμαι τίποτε. ³ Καὶ ἐὰν διαθέσω ὅλα τὰ ὑπάρχοντά μου διὰ νὰ θρέψω μὲ ψωμιὰ τοὺς πτωχούς, καὶ ἐὰν παραδώσω τὸ σῶμα μου διὰ νὰ καῶ, δὲν ἔχω ὅμως ἀγάπην, δὲν ὠφελοῦμαι τίποτε ἀπὸ τὰς θυσίας αὐτάς. ⁴ Ἐκεῖνος, ποὺ ἔχει τὴν ἀγάπην, εἶναι μεγαλόψυχος, ἀνεκτικὸς καὶ μὲ πλατειὰ καρδιά· γίνεται εὐεργετικὸς καὶ ὠφέλιμος· ἡ ἀγάπη δὲν φθονεῖ, ἡ ἀγάπη δὲν ξιππάζεται καὶ δὲν φέρεται μὲ ἀλαζονείαν καὶ προπέτειαν· δὲν φουσκώνει ἀπὸ οἴησιν καὶ ὑπερηφάνειαν· ⁵ δὲν πράττει τίποτε τὸ ἄσχημον, δὲν ζητεῖ τὰ ἰδικά της συμφέροντα, δὲν ἐρεθίζεται ἀπὸ θυμὸν καὶ ὀργήν, δὲν σκέπτεται ποτὲ κακὸν κατὰ τοῦ πλησίον, οὔτε λογαριάζει τὸ κακὸν ποὺ ἔπαθε ἀπὸ αὐτόν. ⁶ Δὲν χαίρει, ὅταν βλέπῃ νὰ γίνεται κάτι ἄδικον, χαίρει δὲ ὅταν βλέπῃ τὴν ἀλήθειαν νὰ ἐπικρατῇ. ⁷ Σκεπάζει ὅλας τὰς ἐλλείψεις τοῦ πλησίον καὶ δὲν τὸν διαπομπεύει δι’ αὐτάς· σχηματίζει εὐμενῆ πεποίθησιν ὑπὲρ τοῦ ἀγαπωμένου εἰς ὅλα· καὶ ὅταν εὑρίσκεται ἐνώπιον παρεκτροπῶν τοῦ πλησίον ἐλπίζει, ὅτι ἀπὸ ὅλας αὐτὰς θὰ διορθωθῇ οὗτος· εἰς ὅλα δεικνύει ὑπομονὴν διὰ τὸν πλησίον.

Πηγή:https://www.saint.gr/

«Πᾶνος»

Σοφία Μπεκρῆ: Νὰ πλουτίσουμε ἀπὸ τὸ ἔλεός Του!

2026-10-31T21:00:00.000+02:00

Σοφία Μπεκρῆ, φιλόλογος-θεολόγος

Τὴν Ε’ Κυριακὴ Λουκᾶ ἀναγιγνώσκεται στὶς Ἐκκλησίες μας ἡ γνωστὴ παραβολὴ τοῦ πλουσίου καὶ πτωχοῦ Λαζάρου (Λουκ. ιστ’ 19-31), ποὺ ξεκινάει ὡς ἑξῆς: «Ἄνθρωπος δέ τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον εὐφραινόμενος καθ’ ἡμέραν λαμπρῶς.»

Στὴν εἰκόνα τοῦ πλουσίου ποὺ ἦταν ἐνδεδυμένος μὲ πολυτέλεια καὶ εὐφραινόταν καθημερινῶς μὲ λαμπρότητα, ἀντιδιαστέλλεται ἡ εἰκόνα τοῦ πτωχοῦ Λαζάρου, ὁ ὁποῖος «ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ ἡλκωμένος (πληγιασμένος). Καὶ ἡ ἀντίθεση γίνεται ἀκόμη πιὸ αἰσθητή, ἀφοῦ ὁ πλούσιος εὐφραινόταν «καθ’ ἡμέραν λαμπρῶς», ἐνῶ ὁ φτωχὸς ἐπιθυμοῦσε «χορτασθῆναι ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου.» (Λουκ., ιστ’ 19-21).

Ὅμως, ὁ ἀνάλγητος πλούσιος δὲν ἐνδιαφερόταν νὰ περιθάλψῃ τὸν πτωχό, οὔτε νὰ περιποιηθῇ τὰ ἕλκη του –τὶς πληγές του, τὰ ὁποῖα «ἀπέλειχον» -ἔγλειφαν- οἱ κύνες! Ὕστερα ἀπὸ τὶς τόσες αἰσθητὲς ἀντιθέσεις, ποὺ παρουσιάζονται ὁλοζώντανα μέσα ἀπὸ τὶς παραπάνω εἰκόνες, γίνεται πλέον φανερὸ ὅτι, στὴν προκειμένη περίπτωση, περιγράφεται μιὰ καθαρὴ μορφὴ ἐκμετάλλευσης, μιὰ κοινωνικὴ ἀδικία. Ὁ πλούσιος προκαλεῖ μὲ τὴν συμπεριφορά του, διότι ἡ ἀστόχαστη σπατάλη καὶ ἡ πολυέξοδη καθημερινή του διασκέδαση γίνονται σὲ βάρος τοῦ στερημένου ἀπὸ τὰ ἀπαραίτητα φτωχοῦ συνανθρώπου του, τὸν ὁποῖον, ἐπίσης προκλητικά, ἀγνοεῖ καὶ περιφρονεῖ.

Ἡ συνέχεια ὅμως εἶναι ἀκόμη πιὸ ἐνδιαφέρουσα. Πεθαίνει περιφρονημένος ὁ φτωχὸς καὶ λίγο ἀργότερα καὶ ὁ πλούσιος «ἀπέθανε καὶ ἐτάφη». Ἔτσι ἁπλᾶ καὶ ἀπέριττα περιγράφει ὁ κοινωνικὸς εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς τὸν θάνατο ἑνὸς πλουσίου. Οὔτε κἂν τὸ ὄνομά του ἀναφέρεται στὸ Εὐαγγέλιο. Θὰ μποροῦσε στὴν θέση του νὰ ἦταν ὁποιοσδήποτε πλούσιος, ποὺ ἔζησε μὲν πλουσιοπάροχα, ἀλλὰ ὅταν πέθανε, κανεὶς λόγος πλέον γιὰ ἀνθρώπους νὰ τὸν περιστοιχίζουν, νὰ ἐκφωνοῦν πανηγυρικοὺς λόγους γι’ αὐτόν, νὰ τὸν κηδεύουν πολυτελῶς.

Ἡ περίπτωσή του θυμίζει τὰ γεμᾶτα νόημα λόγια τοῦ Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ ἀπὸ τὴν Ἐξόδιο Ἀκολουθία: «Ποῦ ἐστιν ἡ τοῦ κόσμου προσπάθεια; Ποῦ ἐστιν ἡ τῶν προσκαίρων φαντασία; Ποῦ ἐστιν ὁ χρυσὸς καὶ ὁ ἄργυρος; Ποῦ ἐστι τῶν οἰκετῶν ἡ πλημμύρα καὶ ὁ θόρυβος; …Πάντα ματαιότης τὰ ἀνθρώπινα, ὅσα οὐχ ὑπάρχει μετὰ θάνατον· οὐ παραμένει ὁ πλοῦτος, οὐ συνοδεύει ἡ δόξα· ἐπελθὼν γὰρ ὁ θάνατος, ταῦτα πάντα ἐξηφάνισται. ….»

Πράγματι, μετὰ θάνατον, οἱ ὅροι ἀντιστρέφονται. Ὁ πρώην πλούσιος «ὀδυνᾶται» τώρα στὸν Ἅδη, «ὑπάρχων ἐν βασάνοις», ἐνῷ ὁ φτωχὸς ἀναπαύεται τώρα στὶς ἀγκάλες τοῦ Ἀβραάμ. Τώρα πιὰ ὁ πρώην τρανὸς πλούσιος ἐκλιπαρεῖ, μέσῳ τοῦ πατρὸς Ἀβραάμ, τὸν «φτωχό» Λάζαρο νὰ τὸν δροσίσῃ, βουτῶντας τὴν ἄκρη τοῦ δακτύλου του σὲ νερό, γιὰ νὰ σβήση τὴν φλόγα ποὺ τὸν κατακαίει. Ἀλλὰ ὁ δίκαιος πατὴρ Ἀβραάμ τοῦ ἀπαντάει μὲ νόημα: «τέκνον, μνήσθητι ὅτι ἀπέλαβες ἐσὺ τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ Λάζαρος ὁμοίως τὰ κακά. Νῦν δὲ ὅδε παρακαλεῖται («παρηγορεῖται»), σὺ δὲ ὀδυνᾶσαι.» (ὅ. π., 25). Ἔτσι εἶναι: τὸ ἄδικο τοῦ κόσμου ἀποκαθίσταται στὸν οὐρανό, ὅπου ὁ δικαιοκρίτης Θεὸς ἀποδίδει στὸν καθένα κατὰ τὰ ἔργα του στὴν γῆ! Εἶναι ἀνηλεὴς ἡ κρίση τοῦ Θεοῦ «τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος» (Ἰάκ. α’ 13).Καὶ ὁ ἀνηλεὴς πλούσιος ἀπολαμβάνει στὴν ἄλλη ζωή, τὴν αἰώνια, κατὰ τὰ ἔργα του· στερεῖται, δηλαδή, τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ, διότι δὲν προσέφερε ὁ ἴδιος ἔλεος στὸν ἐνδεῆ συνάνθρωπό του, ὅσο ζοῦσε.

Πλέον, ἡ κόλασή του, ἡ τιμωρία του, εἶναι νὰ μὴν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσακουσθοῦν οἱ δικές του ἐκκλήσεις ἐλέους! Ἀκούει, διὰ στόματος τοῦ Ἀβραάμ, ἐκεῖνο τὸ φοβερό: «μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται.», τὸ ὁποῖο χάσμα κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ διαβῇ, οὔτε «ἔνθεν» οὔτε «ἐκεῖθεν». Πράγματι, οἱ ἐκκλήσεις τοῦ πρώην πλουσίου νὰ σταλῇ ὁ Λάζαρος στοὺς πέντε ἀδελφούς του στὴν γῆ, «ὅπως διαμαρτύρηται αὐτοῖς, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦτον τῆς βασάνου» καί «ἐάν τις ἀπὸ νεκρῶν πορευθῇ πρὸς αὐτούς, μετανοήσουσιν.», λαμβάνουν ἀντίστοιχες ἀπαντήσεις: «ἔχουσιν Μωϋσέα καὶ τοὺς προφῆτας...εἰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ, πεισθήσονται.» (ὅ. π., 26-31)

Ἀποδεδειγμένα ἀληθὴς ὁ λόγος τοῦ Ἀβραάμ! Ἀκόμη καὶ ὅταν ὁ νεκρὸς Λάζαρος, ὁ φίλος τοῦ Κυρίου, ἀνέστη, καὶ πάλι τά «ἀδέλφια» τοῦ πλουσίου, οἱ ἄλλοι ἀμετανόητοι καὶ ἀνάλγητοι στὴν γῆ, ποὺ κατέχονταν ἀπὸ παρόμοια μὲ αὐτὸν πάθη, φιλαυτία, φιληδονία, φιλοδοξία, κ.ο.κ., δὲν ἐπίστευσαν στὸν Κύριο, ἀλλὰ ἔσπευσαν νὰ σκοτώσουν τὸν Λάζαρο, γιὰ νὰ μὴν παρασυρθοῦν καὶ πιστεύσουν οὔτε οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι (Ἰωάν., ιβ’ 10-11). Τόση ἦταν ἡ ἀναλγησία καὶ ἡ ἀμετανοησία των!

Σ’ αὐτοὺς τοὺς ἀνηλεεῖς ἀπευθύνεται ὁ Κύριος, μὲ τὴν παραβολὴ αὐτήν. Στοὺς φιλάργυρους πλὴν ὅμως ἀσπλάγχνους Φαρισαίους τῆς ἐποχῆς του, οἱ ὁποῖοι «ἤκουον ταῦτα πάντα»· «ἤκουον» τὸν Κύριο νὰ τοὺς λέῃ ἄλλη μιὰ παραβολὴ γιὰ τὸν πλοῦτο, καὶ συγκεκριμένα νὰ τοὺς μιλάῃ γιὰ τὸν ἄδικο οἰκονόμο, ποὺ ὁ κύριος τοῦ ἀφαιρεῖ τὴν οἰκονομία, λόγῳ τῆς κακῆς διαχειρίσεώς του (Λουκ., ιστ’ 1-9). Ὁ ἄδικος ὅμως αὐτὸς οἰκονόμος φέρεται «δίκαια» στοὺς ὀφειλέτες τοῦ κυρίου του. Μετὰ ἀπὸ τὴν ἀπόλυσή του ἀπὸ αὐτὸν καὶ προκειμένου νὰ ἐξασφαλίση τὰ πρὸς τὸ ζῆν, τοὺς χαρίζει μέρος τῶν ὀφειλῶν των, καὶ ἔτσι εἶναι ὅλοι εὐχαριστημένοι.

Τί θέλει νὰ τοὺς πῇ ὁ Κύριος; Ὅτι ἐσεῖς, ἀμετανόητοι Φαρισαῖοι, οὔτε κἂν στὸν ἄδικο οἰκονόμο τοῦ Εὐαγγελίου δὲν ὁμοιάζετε, ὥστε νὰ κάνετε, ἔστω καὶ τὴν τελευταία στιγμή, καλὴ διαχείριση στὰ ἀγαθὰ ποὺ σᾶς παραχώρησε ὁ Θεός. Καὶ αὐτό, βεβαίως, διότι ἐκεῖνοι ἐνδιαφέρονταν γιὰ τὴν αὐτοδικαίωσή των («οἱ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων», ὅ. π., 15), παρὰ γιὰ τὴν δικαίωση ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι, ὄχι μόνον δὲν ἤθελαν νὰ ἀκούσουν τὸν Κύριο ἀλλά «ἐξεμυκτήριζον αὐτόν», τὸν εἰρωνεύονταν.

Γι’ αὐτὸ ὁ Κύριος τοὺς λέει αὐτὴν τὴν δεύτερη παραβολή, γιὰ τὸν ἀμετανόητο πλούσιο, ποὺ ἐνῷ εἶχε ἐν ζωῇ τὴν εὐκαιρία νὰ διαχειριστῇ σωστὰ τὸν πλοῦτο του, εὐεργετῶντας καὶ τὸν φτωχὸ Λάζαρο. Ἐν τούτοις, ὄχι μόνον δὲν τὸ ἔκανε, ἀλλὰ νόμιζε ὅτι καὶ στὴν ἄλλη ζωὴ θὰ ἦταν πλούσιος καὶ θὰ εἶχε ὑπηρέτες, ὅπως τὸν φτωχὸ Λάζαρο, νὰ κάνουν θελήματα γιὰ τὸν ἴδιο ἢ γιὰ τοὺς «ἀδελφούς» του, τοὺς ἄλλους ἁμαρτωλοὺς καὶ ἀμετανοήτους.

Τὸ μήνυμα εἶναι ξεκάθαρο ὄχι μόνον γιὰ τοὺς μυκτηρίζοντες Φαρισαίους ἀλλὰ καὶ γιὰ ὅλους ἐμᾶς ποὺ ἔχομε παρόμοια συμπεριφορά. Ποὺ κοροϊδεύομε, δηλαδή, αὐτοδικαιωνόμενοι γιὰ τὰ μικρὰ ἢ τὰ μεγάλα μας πάθη, ποὺ δὲν ἀκοῦμε «τὸν Μωϋσῆ καὶ τοὺς ἄλλους προφῆτες», δὲν δίνομε, δηλαδή, βάση στὶς προειδοποιήσεις τῶν δικαίων καὶ πιστῶν ἐν Κυρίῳ ἀδελφῶν μας, ποὺ μᾶς καθοδηγοῦν μὲ τὰ λόγια των, ἀλλὰ περιμένομε δῆθεν νὰ δοῦμε ἀνάσταση νεκροῦ, γιὰ νὰ πεισθοῦμε! Ἔτσι, συνεχίζομε νὰ ζοῦμε τὸν ἐπίγειο βίο μας ὄχι «σωφρόνως, δικαίως καὶ εὐσεβῶς» (Τίτ., β’ 12), ἀλλὰ ἀσυνέτως, ἀδίκως καὶ ἀσεβῶς, οὔτε κἂν ὑποψιαζόμενοι ὅτι μετὰ θάνατον δὲν ὑπάρχει πλέον δυνατότητα μετανοίας, ἀλλαγῆς νοοτροπίας!

Γιὰ νὰ μὴν ἀκούσωμε, λοιπόν, καὶ μεῖς τὴν ἀπάντηση τοῦ δικαιοκρίτου Θεοῦ ὅτι «μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται», χρειάζεται νὰ κάνωμε πράξη τό «ἰδοὺ νῦν καιρὸς εὐπρόσδεκτος, ἰδοὺ νῦν ἡμέρα σωτηρίας» (Β’ Κορ., στ’ 2). Τώρα, τὴν κάθε στιγμή τοῦ ἐπιγείου μας βίου, πρὶν νὰ εἶναι ἀργά, εἶναι εὐκαιρία μετανοίας γιὰ τὴν σωτηρία.

Καιρὸς νὰ ἐφοδιαστοῦμε, ἐπὶ τέλους, μὲ τὶς ἀρετὲς τοῦ φτωχοῦ Λαζάρου, ποὺ ὑπέμεινε στὴν γῆ τὴν περιφρόνηση, τὴν ταπείνωση καὶ τὴν ἀδικία ἐκ μέρους τοῦ πλουσίου καὶ τῶν ὁμοίων των, ἀλλὰ κέρδισε στὸν οὐρανὸ τὴν ἀγάπη καὶ τὴν παρηγορία τοῦ δικαίου Θεοῦ. Ἔτσι καὶ μόνον ἔτσι, θὰ ἀποκτήσωμε καὶ μεῖς, μὲ τὴν χάρη τοῦ Θεοῦ, πλούσιο τὸ ἔλεός Του, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τὸν ἅπαντα αἰῶνα. Ἀμήν! Γένοιτο!

«Πᾶνος»

Πρωτοπρεσβ. Ἄγγελος Ἀγγελακόπουλος: ΚΛΗΣΗ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΟ ΣΥΝΟΔΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

2026-10-31T19:49:45.484+02:00

πρωτοπρεσβ. Ἄγγελος Ἀγγελακόπουλος 01-11-2026

Σέ συνέχεια τῆς διώξεως, πού ἤσκησαν ἐναντίον μου ἡ Ἱ.Μ. Πειραιῶς, ὁ μητροπολίτης της καί οἱ σύν αὐτῷ τό παριππεύσαν καλοκαίρι, ἡ Ἱερά Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μέ ἔγγραφό της, τό ὁποῖο μοῦ παρεδόθη μέ ἀστυνομικό, μέ ἀριθμ. πρωτ. 4569/29-09-2026 καί θέμα : «Πρωτοβάθμιον Συνοδικόν Δικαστήριον. Κλητήριον θέσπισμα», μέ καλεῖ νά ἐμφανισθῶ αὐτοπροσώπως ἐνώπιον τοῦ Πρωτοβαθμίου Συνοδικοῦ γιά Πρεσβυτέρους, Διακόνους καί Μοναχούς Δικαστηρίου τήν Τρίτη 03 Νοεμβρίου 2026, ἡμέρα Τρίτη καί ὥρα 6.00 μ.μ., γιά νά δικασθῶ.

Ἐπίσης, μοῦ προσεπιδηλώνεται ὅτι σέ περίπτωση ἀπειθείας μου καί μή ἐμφανίσεώς μου τήν ὡς ἄνω ἡμέρα καί ὥρα, θά δικασθῶ ἐρήμην.

Τό ὡς ἄνω ἔγγραφο ὑπογράφουν ὁ πρώην Μηθύμνης Χρυσόστομος, Πρόεδρος τοῦ Πρωτοβαθμίου Συνοδικοῦ Δικαστηρίου, (ὁ ὁποῖος παρητήθη λόγῳ γήρατος στίς 12-10-2026), ὁ Ἀρχιμ. Σεβαστιανός Σωμαράκης, Γραμματεύς, καί ὁ Σκιάθου Ἰωάννης, Ἀρχιγραμματεύς.

Τέλος, μοῦ καθίσταται γνωστόν ὅτι τό Πρωτοβάθμιο Συνοδικό Δικαστήριο τῆς 170^ης Συνοδικῆς Περιόδου, ἀπαρτίζεται ἀπό τούς Σεβ. Μητροπολῖτες :

πρώην Μηθύμνης κ. Χρυσόστομο, Πρόεδρο,

Μυτιλήνης, Ἐρεσσοῦ καί Πλωμαρίου κ. Ἰάκωβο, τακτικό μέλος,

Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καί Πολυκάστρου κ. Δημήτριο, τακτικό μέλος,

Λευκάδος καί Ἰθάκης κ. Θεόφιλο, τακτικό μέλος,

Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανῆς καί Κονίτσης κ. Ἀλέξιο, τακτικό μέλος, καί

Φωκίδος κ. Θεόκτιστο, ἀναπληρωματικό μέλος.

ΠΗΓΗ : https://sotiriosnavs.com/klisi-sto-protovathmio-synodiko-dikastirio/

«Πᾶνος»

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΛΟΥΚΑ [:Λουκά, 16, 19-31] Γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου «Η ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ. ΔΥΟ ΨΥΧΟΓΡΑΦΙΕΣ» (Έκδοσις Β΄) [4-11-1995] [Β323]

2026-10-31T18:00:00.000+02:00

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΛΟΥΚΑ [:Λουκά, 16, 19-31]

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου

με θέμα:

«Η ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ. ΔΥΟ ΨΥΧΟΓΡΑΦΙΕΣ»

(Έκδοσις Β΄)

[εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 4-11-1995]

[Β323]

Η παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου, αγαπητοί μου, που ακούσαμε στη σημερινήν ευαγγελική περικοπή, είναι μία κατασκευασμένη ιστορία, που ο Κύριος ήθελε να δώσει μία απάντηση εις τους Φαρισαίους.

Σημειώνει ο ευαγγελιστής Λουκάς: «Ἤκουον δὲ ταῦτα πάντα καὶ οἱ Φαρισαῖοι φιλάργυροι ὑπάρχοντες, καὶ ἐξεμυκτήριζον αὐτόν». Κάθε κήρυγμα του Κυρίου, προπαντός περί πτωχείας, περί εκουσίου πτωχείας, όταν οι Φαρισαίοι άκουγαν αυτά, φιλάργυροι υπάρχοντες, ήσαν φιλοχρήματοι και φιλάργυροι άνθρωποι, τον εξεμυκτήριζον, τον κορόιδευαν τον Ιησούν. «Καὶ εἶπεν αὐτοῖς· ὑμεῖς ἐστε οἱ δικαιοῦντες ἑαυτοὺς ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, ὁ δὲ Θεὸς γινώσκει τὰς καρδίας ὑμῶν· ὅτι τὸ ἐν ἀνθρώποις ὑψηλὸν, βδέλυγμα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ». «Σεις», λέει, «είσαστε εκείνοι οι οποίοι δικαιώνετε τους εαυτούς σας μπροστά στους ανθρώπους και δείχνετε ότι έχετε αγιότητα. Όμως ο Θεός γνωρίζει τις καρδιές σας, και εκείνο που είναι εις τους ανθρώπους υψηλόν, -δηλαδή υπερηφάνεια-, αυτό στον Θεό μπροστά είναι βδέλυγμα, είναι σίχαμα».

Κι έτσι ο Κύριος είπε την παραβολήν αυτήν, του πλουσίου και του Λαζάρου και ήθελε να τους δείξει ότι δεν πρέπει να καυχώνται δια τον πλούτον των, δια την τιμή των, δια την αξιοπρέπειά των κ.τ.λ., γιατί τα πράγματα αλλάζουν μετά τον θάνατον. Αλλάζει το σκηνικό. Και τους είπε ότι υπάρχουν δύο σκηνικά. Το ένα στη Γη, με την παρούσα ζωή. Το άλλο στον ουρανό, μετά τον θάνατο. Κι εκεί ακριβώς ο Κύριος οικοδομεί την παραβολήν αυτήν.

Όμως, όπως πάντα, κάθε λόγος του Κυρίου είναι πολυσήμαντος. Έτσι και η παραβολή αυτή, δεν θέλει μόνον απλώς να διδάξει ό,τι είπαμε, αλλά έχει και άλλες πολλές πλευρές, τις οποίες εξυπηρετεί. Ο λόγος του Θεού, ποτέ δεν εξαντλείται. Και το σημαντικόν, ότι σε κάθε εποχή κατανοείται ο λόγος του Θεού περισσότερο και περισσότερο, ανακαλύπτεται πάντοτε κάτι καινούριο, το οποίον έχει να μας δώσει ως απάντηση.

Εμείς ας μείνομε, στην αγάπη σας, σε μία ψυχογραφία σύντομη, των δύο προσώπων της παραβολής. Και πρώτα ο πλούσιος της παραβολής. Σημειώνει ο ευαγγελιστής: «Ἄνθρωπος δέ τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον εὐφραινόμενος καθ᾿ ἡμέραν λαμπρῶς». «Κάποιος άνθρωπος», λέει, «ήτο πλούσιος. Και αυτός εντύνετο με πορφύραν, εξωτερικά ιμάτια, που ήσαν χρώματα βαθέος κοκκίνου», ένα χρώμα και μία ποιότητα υφάσματος, που φορούσαν την εποχή εκείνη οι βασιλείς. Και ο βύσσος είναι ένα βαμβακερόν εσωτερικότερον ένδυμα, από αιγυπτιακό βαμβάκι, βεβαίως την εποχή εκείνη πανάκριβο. Και το πρώτο και το δεύτερο. «Και ακόμη, έξω από την πολυτελή του ένδυση, ήτο ευφραινόμενος. Ευφραινόμενος κάθε μέρα. Και όχι μόνο κάθε μέρα, αλλά και λαμπρώς!».

Ένας πλούσιος άνθρωπος, όπως όλοι οι πλούσιοι άνθρωποι, έτσι κι αυτός ζούσε και επολιτεύετο. Το πώς βέβαια τώρα απέκτησε τον πλούτον αυτόν, αυτό εις την παραβολή δεν αναφέρεται. Μπορεί με απάτες. Μπορεί όμως και τίμια. Αλλά δεν έχει καμία σημασία αυτό. Η αμαρτία του δεν είναι εις τον πλούτον, γιατί κι ο Θεός είναι πλούσιος. Κι Εκείνος δίδει τον πλούτον. Και ο Αβραάμ, ο οποίος θα μπει σαν τρίτο πρόσωπο μέσα εις την παραβολήν του πλουσίου και του Λαζάρου, κι αυτός ήτο όχι απλώς πλούσιος, αλλά σφόδρα-σφόδρα πλούσιος. Πάρα πολύ πλούσιος. Αλλά ποτέ δεν έκανε σκοπό της ζωής του τον πλούτον ο Αβραάμ. Και ακόμη, επειδή δεν έκανε σκοπό της ζωής του τον πλούτον, γι’ αυτό και δεν προσεκολλήθη στον πλούτον τον επίγειον. Μας λέγει ο Απόστολος εις την προς Εβραίους επιστολήν του ότι ο Αβραάμ «ἐξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς -της οποίας- τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός». Ποια είναι αυτή η πόλις, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός; Είναι η Βασιλεία του Θεού. Δηλαδή ζούσε στη Γη αλλά επολιτεύετο εις τον ουρανόν. Και εξεδέχετο και απεδέχετο και ανέμενε την βασιλείαν του Θεού. Κάπου αλλού θα μας πει ο Απόστολος Παύλος, ότι από πλευράς γης, δεν είχε αποκτήσει ούτε τόσην έκτασιν όση είναι η έκταση μιας ανθρωπίνης πατούσας, ποδός, πατούσας, πέλματος. Γιατί; Γιατί ο Αβραάμ έλεγε πάντοτε ότι είναι πάροικος και παρεπίδημος. Όχι στη γη Χαναάν, που του είπε ο Θεός να εγκατασταθεί μονίμως, αλλά εις τον παρόντα κόσμον. Και το σπουδαίον είναι ότι βρίσκομε τον Αβραάμ μες την παραβολή που είπε ο Κύριος, να υπάρχει εις τον Παράδεισον. Εδώ είναι το σπουδαίο. Ότι όντως ο Αβραάμ εκέρδισε τον Παράδεισον.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οικονομείται η παραβολή στη δομή της, ώστε να ανοιχθεί διάλογος ανάμεσα δύο πλουσίων. Του Αβραάμ και του πλουσίου, που μετά θάνατον βεβαίως επήγε όχι εις τον Παράδεισον, αλλά εις τον Άδη. Και οικονομείται, σας είπα, γιατί, όπως ακούσατε στην παραβολή και δεν μπορούμε να τα πούμε όλα, είναι πολυσήμαντη παραβολή, ότι «χάσμα μέγα», λέει, «ἐστήρικται ανάμεσα σε σας και σε μας. Δεν μπορούμε ούτε σε σας να περάσομε, ούτε σεις σε μας να έρθετε». Αλλά οικονομείται, δομείται η παραβολή για να ανοιχθεί διάλογος μεταξύ δύο πλουσίων! Είναι καταπληκτικό. Του Αβραάμ και του πλουσίου της παραβολής. Αυτό σημαίνει ότι ο πλούτος δεν είναι κάτι καθ’ εαυτό κακόν. Αλλά εκείνο που είναι κακό είναι η στάση του ανθρώπου απέναντι εις τον πλούτον. Ποια είναι η στάση που παίρνει απέναντι εις τον πλούτον.

Αφού λοιπόν ο πλούτος είχε γίνει για τον πλούσιον σκοπός της ζωής, επόμενον ήτο να απολαμβάνει ό,τι ο πλούτος μπορούσε να του δώσει, όλα τα αγαθά. Και πρώτα ησθάνετο και ήθελε και επιζητούσε ένα αίσθημα ασφαλείας ότι… «Ἒχω κείμενα πολλά ἀγαθά», όπως λέει και μία άλλη παραβολή. Ξέρετε ο πλούσιος έχει πάντοτε αυτό το αίσθημα της ασφαλείας. Ότι έχει χρήματα. Ό,τι πείνα και να ‘ρθει, όπως και αν γυρίσουν τα πράγματα, αυτός έχει χρήματα. Βεβαία αυτό είναι μία απάτη, γιατί ο πλούτος είναι μία ρόδα που γυρίζει. Και τα χρήματα είναι τα πιο άπιστα πράγματα. Αλλάζουν με πάσαν ευκολίαν τσέπη με τσέπη. Φεύγουν από την τσέπη μου και πηγαίνουν στην τσέπη του αλλουνού. Έτσι, ωστόσο, ζει ο πλούσιος αυτήν την αίσθηση. Γι΄αυτό θέλει να είναι πλούσιος. Για να έχει το αίσθημα της ασφάλειας. Αλλά και της ανέσεως, αλλά και της ευημερίας. Να τρώγει, να πίνει καλά. Έτσι, τι λέει; Πώς αισθάνεται; Όλα πηγαίνουν καλά. Όλα είναι για μας. Έτσι, σιγά σιγά δημιουργείται ένας εγωκεντρικός τύπος εις τον πλούσιον, που όλοι πρέπει να στρέφονται γύρω από αυτόν. Στον εγωκεντρισμό δεν υπάρχει περιθώριο ή χώρος ούτε ακόμη γι’ Αυτόν τον Θεόν. Δεν χωράει… Και ο Θεός πρέπει να στρέφεται, αντίθετα, να στρέφεται γύρω από τον άνθρωπο, για να τον ικανοποιεί διαρκώς. Έτσι ζητάει ο άνθρωπος ο πλούσιος τον Θεό· κάνει τον σταυρό του, ανάβει ένα κεράκι, για να εξασφαλίσει την εύνοια του Θεού. Για να μην λιγοστέψουν τα αγαθά του. Συνεπώς βλέπετε μίαν θρησκευτικότητα ιδιοτελέστατη. Μία θρησκευτικότητα η οποία βεβαίως στα μάτια του Θεού απορρίπτεται.

Ακόμη, πώς σκέπτεται; Όπως και τα σύγχρονα παιδιά που ζητούν χρήματα από τον πατέρα τους. Το είχα ακούσει αυτό… Να λέει ο ένας πιτσιρίκος στον άλλον πιτσιρίκο: «Κοίταξε, ο πατέρας σου που σε γέννησε, είναι υποχρεωμένος να σου δώσει χρήματα!». Έτσι και ο άνθρωπος, ο άφρων άνθρωπος, ο άφρων πλούσιος, τι λέγει; «Ο Θεός, ο Θεός είναι υποχρεωμένος να μου δώσει αγαθά». Γίνεται ακόμη και τύπος ηδονιστικός. Λέγει ο Θεοφύλακτος: «Καί οὐ μόνον ἐνεδίδετο πορφύραν καί βύσσον -όχι μόνο ντυνόταν όπως ντυνόταν- ἀλλά καί τήν ἂλλην τρυφήν ἐτρύφα πᾶσαν -αλλά και όλη την άλλη τρυφή ετρυφούσε- εὐφραινόμενος οὐ νῦν μέν νῦν δέ οὐ -όχι σήμερα κι όχι αύριο, μέρα παρά μέρα, μία φορά την εβδομάδα- ἀλλά καθ’ ἡμέραν- καθημερινά!. Καί οὐ μετρίως, ἀλλά λαμπρῶς- Και όχι μέτρια, αλλά με λαμπρότητα». Γι΄αυτό, αυτό το «λαμπρῶς» ο ίδιος ο Θεοφύλακτος το αποδίδει: «ἀσώτως και πολυτελῶς». Και ο ηδονιστικός τύπος ουσιαστικά τι είναι; Είναι τύπος υλιστικός. Αυτός είναι υλιστής, είναι ειδωλολάτρης. Λατρεύει την ύλη. Λατρεύει τη σάρκα.

Είναι κατ’ εξακολούθησιν άσπλαχνος άνθρωπος. Δεν τον ενδιαφέρει τι κάνουν οι άλλοι. Μάλιστα, πόσον καιρό είχε, αλήθεια, ο άνθρωπος αυτός, έξω απ’ τον πυλώνα του σπιτιού του, τον φτωχό τον Λάζαρο; Πολύ καιρό. Εντούτοις, δεν συνεκινείτο που τον έβλεπε από το παράθυρο και από το μπαλκόνι του σπιτιού του να χορταίνει από τα ψίχουλα του τραπεζομανδήλου που τίναζαν οι υπηρέται. Δεν συνεκινείτο. Και ο άσπλαχνος είναι α-κοινώνητος. Δεν έχει κοινωνίαν. Μένει στον εαυτόν του. Είναι ακοινώνητος. Εντούτοις, εντούτοις διατηρούσε πολλές φορές, για να καθησυχάζεται η συνείδησις, διατηρούσε και μίαν υποτυπώδη θρησκευτικότητα. Διότι ανεφώνησε εις τον Άδη. Τι είπε; «Πάτερ Ἀβραάμ, ἐλέησόν με». Ανεγνώριζε τον Αβραάμ, πρόγονον και ζητούσε το έλεός του. Αλλά… είναι τόσο στοιχειώδες, δεν ήτο ικανό αυτό βεβαίως να τον βοηθήσει. Ακόμη διατηρούσε και μίαν φυσικήν αγάπην, αλλά στα σαρκικά του αδέλφια, εις τους στενούς του συγγενείς, όταν ενδιαφέρθηκε να μην φθάσουν κι εκείνοι εις εκείνον τον τόπον της βασάνου. Τι είπε; «Καλά, δεν μπορώ να ΄ρθω εγώ σε εσένα, ούτε εσύ σε μένα. Ούτε ο Λάζαρος να ‘ρθει σε μένα, για να μου δώσει μίαν λιγάκι κατάψυξη, μια ευχαρίστηση. Να βουτήξει- λέει- το μικρό του δαχτυλάκι μες το νερό και να ‘ρθει να μου το βάλει στα χείλη μου, τα φρυγμένα μου χείλη. Δεν είναι δυνατόν. Σε παρακαλώ όμως πάτερ Αβραάμ, αν είναι δυνατόν, στείλε τον Λάζαρο εις την Γη -δηλαδή να αναστηθεί ο Λάζαρος- και να πει στους αδελφούς μου, τους σαρκικούς μου αδελφούς, γιατί έχω πέντε αδέλφια, να προσέξουν τη ζωή τους, για να μην έρθουν κι αυτοί εδώ». Βλέπετε λοιπόν ότι υπήρχε μία αγάπη· τελείως περιορισμένη. Μόνον εις τον συγγενικόν κύκλον. Στον φτωχό Λάζαρο, που τον έβλεπε κάθε μέρα εκεί απέναντι στον πυλώνα του ουδεμία ευσπλαχνία, ουδέ μία αγάπη. Βλέπετε λοιπόν ότι είχε λίγη, στοιχειώδη ανθρωπιά. Δυστυχώς όχι ικανή να τον σώσει.

Η ζωή του ήταν έκφραση βίου αλαζονικού. Η παρουσία του βεβαίως ήταν πρόκλησις στην πτωχείαν. Είναι εκείνο που λέγει η Αγία Γραφή, είναι ο πλούτος που κάνει τους πτωχούς να εμπυρίζονται. Να παίρνουν φωτιά. Να πυρώνουν. Είναι η ζήλεια. Είναι το νεύρο εκείνο που κινεί τον φθόνον και την κακίαν, εναντίον εκείνου που απολαμβάνει τα αγαθά του ως πλούσιος κι ο άλλος δεν έχει να φάει. «Ὁ πτωχός», λέγει, «ἐμπυρίζεται», μας λέγει η Γραφή. Και το αξιοπαρατήρητον στην όλη ιστορία είναι το εξής: Δεν είχε όνομα. Πώς το έλεγαν; Λέγει, σχολιάζοντας ο Ιερός Χρυσόστομος: «Καί ποῦ τό ὂνομα τοῦ πλουσίου; -Πού είναι το όνομα του πλουσίου;-. Οὐδαμοῦ -Πουθενά-. Ἀνώνυμος γάρ ἐστίν(Δεν έχει όνομα. Είχε. Αλλά δεν αναφέρεται). Πόσος πλοῦτος! Και ὂνομα αὐτῷ οὐχ εὐρίσκεται-Τόσος πλούτος, ε; Το όνομά του δεν υπάρχει».

Και ένας άλλος ερμηνευτής, ο Θεοφύλακτος, λέγει: «Τόν μέν πλούσιον ἀνωνύμως ἐν τῇ παραβολῇ παρέλαβεν, οἶα μηδέ ἂξιον παρά Θεῷ ὀνομάζεσθαι». «Δεν ήταν άξιος ο άνθρωπος αυτός καν να ονομασθεί από τον Θεό». Και ένας άλλος, τρίτος ερμηνευτής: «Γέγραπται γάρ περί τῶν πονηρῶν· οὐ μή μνησθῶ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν διά χειλέων μου - Ο Θεός λέει: Δεν θέλω να θυμηθώ, ούτε καν να προσφέρω το όνομα των πονηρών ανθρώπων». Ο Θεός τα πάντα γνωρίζει. Εκείνο που λέει: «Δεν θέλω να θυμηθώ», όχι ότι ο Θεός ξεχνάει. Αλλά είναι μία έκφρασις που θα το λέγαμε κι εμείς. «Δεν θέλω να ξέρω το όνομά του!». Το ξέρομε. Το λέμε σαν έκφραση περιφρονήσεως. Ότι «δεν μπορεί αυτός ο άνθρωπος να έχει καμίαν σχέση με εμένα». Έτσι λοιπόν λέγει ο Θεός: «Δεν θέλω να θυμηθώ το όνομα του ασεβούς, του αμαρτωλού. Ούτε καν να το προφέρω με τα χείλη μου».Ο πλούσιος λοιπόν της παραβολής δεν είχε όνομα. Δηλαδή ξέρετε; Δεν είχε πρόσωπο. Το όνομα είναι εκείνο που δίδει το πρόσωπον.

Έχομε και την ψυχογραφία του φτωχού Λαζάρου. Γι’ αυτόν η παραβολή μάς αναφέρει αρκετά χαρακτηριστικά. Ήταν πτωχός. Από συγκυρία ή όχι, έτσι τα πράγματα ήρθαν, μας είναι άγνωστο. Πάντως δεν ήταν πτωχός από ασωτία· διότι είχε μίαν ευσέβειαν. Δεν ήταν λοιπόν πτωχός, γιατί ήταν άσωτος. Έτσι, πολλές φορές, η πτωχεία είναι ένας μόνιμος σύντροφος σε πολλούς ανθρώπους και χωρίς βέβαια αυτοί να ευθύνονται για την πτωχεία τους. Αλλά εκείνο που τον καθιστά πρόσωπον, τον φτωχόν, είναι ότι ήτο επώνυμος. Ελέγετο Λάζαρος. Και Λάζαρος, εδώ θέλω να προσέξομε κάτι, σημαίνει: «Ο Θεός είναι βοηθός μου». Θα ‘θελα να ρωτήσω: Αφού ο Θεός ήτο βοηθός του, γιατί δεν τον έβγαζε από την πτωχείαν; Γιατί δεν τον έβγαζε από την ασθένειαν; Από τις πληγές· που ήταν, λέγει, γεμάτος από έλκη. Γιατί; Πολλάκις το λέγω. Θα το πω άλλη μία φορά. Πρέπει να αλλάξομε αντίληψη περί θείας βοηθείας. Θεία βοήθεια δεν σημαίνει να με βγάλει ο Θεός από τη φτώχεια μου. Δεν σημαίνει να με βγάλει από την αρρώστιά μου. Να με βγάλει από τις αντίξοες καταστάσεις. Αλλά βοήθεια του Θεού είναι να μπορώ να υπομένω όλα αυτά, για να φθάσω να δω το πρόσωπό Του, το πρόσωπο του Θεού. Αυτό είναι η βοήθεια. Δηλαδή, να σωθώ. Και όπως λέγει εδώ ο Θεοφύλακτος: «Τοῦ πένητος ὀνομαστί μνημονεύει -Δίδει όνομα εις τον φτωχόν». Και ξέρετε ότι είναι το μόνο όνομα μέσα σε παραβολή; Σε καμία άλλη παραβολή δεν υπάρχει όνομα. Είναι η μοναδική περίπτωσις. Είναι κι άλλα πράγματα…

Επιτρέψατέ μου μία παρένθεση πολύ γρήγορα. Σας είπα, είναι πολυσήμαντη παραβολή. Ξέρετε ότι ο Λάζαρος, ο αδελφός της Μαρίας και της Μάρθας, ανεστήθη από τους νεκρούς. Τετραήμερος νεκρός ανεστήθη. Όχι μόνον δεν πίστεψαν οι Εβραίοι, αλλά έκαναν συμβούλιον να θανατώσουν το αντικείμενον του θαύματος του Ιησού Χριστού. Για να μην φαίνεται. Γιατί, λέει, πήγαινε όλη η Ιερουσαλήμ εκεί εις την Βηθανία, για να δουν τον Λάζαρο· που ανεστήθη. Και οι ταλαίπωροι σχεδιάζουν τον φόνον του Λαζάρου. Πίστεψαν; Όχι. Γι΄αυτό βάζει όνομα ο Κύριος στην παραβολή. Σαν να ήθελε να τους πει: «Κι ο Λάζαρος ανεστήθη». Στην παραβολή χαλκεύεται το πράγμα, οικοδομείται ότι και αν, λέει, αναστηθεί, «Παιδάκι μου», του λέει, «τέκνον», του λέει ο Αβραάμ του πλουσίου, «δεν πρόκειται να πιστέψουν. Εάν δεν δεχθούν τον Μωυσέα και τον νόμο και τους προφήτας, δεν πρόκειται να πιστέψουν». Ο Λάζαρος ανεστήθη. Τους το ‘κανε αυτό. Τον είδαν. Πίστεψαν; Επαναλαμβάνω· επαναλαμβάνω: Ετοιμάζουν την δολοφονία του.

Έδωσε απάντηση ο Χριστός. Τοποθετημένος, να επανέλθω, εις τον πτωχόν της παραβολής, τοποθετημένος εις τον πυλώνα του πλουσίου, δημιουργεί μία ζωηρή αντιπαράθεση με τον πλούσιον ιδιοκτήτη του. Παρά ταύτα, δεν διαμαρτύρεται. Δεν επικαλείται κοινωνική ισότητα. Δεν βρίζει τον πλούσιο. Ή την κοινωνία μέσα στην οποία ζει. Δεν σήκωσε ποτέ τη γροθιά του. Αυτό το σύγχρονο σύμβολον της εκδικήσεως της κοινωνικής. Ποτέ δεν χόρτασε φαγητό. Και αυτό προήρχετο, που έτρωγε, από τα ψιχουλάκια, από τα σκουπίδια του πλουσίου σπιτιού. Αυτό τι δείχνει; Είχε πολλή ταπείνωση. Δεν ήταν απλώς πτωχός. Αλλά ήταν και άρρωστος. Κάτι περισσότερο. Ήταν πληγιασμένος. Αυτό τον έκανε να απομονούται από τους άλλους ανθρώπους. Τον εσιχαίνοντο. Γεμάτος από πληγές. Κι έτσι ανέπτυσσε και την αρετή της υπομονής. Συντροφιά του είχε τα αδέσποτα σκυλιά. Μόνον αυτά έδειχναν μία φιλική διάθεση απέναντί του. Φαίνεται ότι η πτωχεία στον άνθρωπο, τον καθιστά πιο κοντινό στη Δημιουργία. Όπως αυτή, κατά φυσικό τρόπο προσφέρεται. Το φτωχό παιδί θα παίξει με το χώμα. Πιο κοντά στη δημιουργία. Το πλουσιόπαιδο δεν ξέρω με τι παιγνίδια παίζει. Ο πλούτος, για σκεφθείτε το, απομακρύνει τον άνθρωπο από τη φύση. Η πτωχεία κάνει τον άνθρωπο να είναι πιο κοντά εις την φύσιν. Τον κάνει πιο φυσικόν άνθρωπον. Και οι τροφές του είναι πιο φυσικές. Ο τρόπος του είναι πιο φυσικός. Ο πλούτος δημιουργεί έναν τεχνητό κόσμο, έναν ψεύτικο κόσμο.

Στον φτωχό Λάζαρο ακόμη βρίσκομε και μία αξιοζήλευτη αρετή. Την αγία σιωπή! Στην αγία σιωπή, που πολλά έχει να πει, υπάρχει το μυστήριον της ανθρωπίνης προσωπικότητος. Βρίσκομε τον Ιησούν, ο Οποίος εσιώπα. «Δεν μου αποκρίνεσαι;», του λέει ο Πιλάτος. «Ὁ δέ Ἰησοῦς ἐσιώπα». Ακριβώς γιατί είχε πολλά να πει. Σιωπά εκείνος που έχει πολλά να πει.

Τέλος, η παρουσία του φτωχού απέναντι στον πλούσιο, ήταν μία πρόκληση στον πλούτο. Μία πρόκληση, που θα ΄πρεπε να κάνει αίσθηση και να προκαλεί την ντροπή. Ο πλούσιος έπρεπε να κρύβει το πρόσωπό του μπροστά στη φτώχεια του Λαζάρου. Αλλά όταν λείπει η ντροπή, τότε αναφαίνεται η πρόκληση.

Αγαπητοί, ο Κύριος σήμερα, μας παρουσίασε στην παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου, δύο πρόσωπα. Πρόκειται για δύο θέσεις στη ζωή. Για δύο στάσεις απέναντι στον Θεό και εις τους συνανθρώπους. Σε αυτές ο καθένας μας πρέπει να καθρεπτίζεται. Ούτε ο πλούτος είναι ικανός καθ’ εαυτόν, όπως είπαμε, ούτε η πτωχεία καθ’ εαυτή είναι καλή. Απλώς είναι δύο ευκαιρίες να αναπτύξει ο άνθρωπος την προσωπικότητά του. Και ο φτωχός και ο πλούσιος. Είναι δύο διαφορετικά επίπεδα, που δημιουργούν μία διαφορά δυναμικού θα λέγαμε· που αναπτύσσεται το ανθρώπινον ενδιαφέρον και η ανθρωπίνη αγάπη. Δεν φταίει η διαφοροποίηση στη ζωή. Αλλά η κοινωνική απομόνωση. Αυτή γέννησε τις κοινωνικές επαναστάσεις, τον φθόνο, το μίσος, τον πόλεμο. Η παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου, είναι, αγαπητοί μου, μία μικρογραφία δύο ψυχογραφιών· που πρέπει πάντοτε να μελετούμε και να μαθαίνομε πώς πρέπει να στεκόμαστε απέναντι στον Θεό και τους ανθρώπους.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή

μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,

μεταφορά της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας σε ηλεκτρονικό κείμενο και επιμέλεια:

Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.
http://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/omiliai_kyriakvn/omiliai_kyriakvn_652.mp3

«Πᾶνος»

Γεώργιος Τζανάκης: Πνιγμένοι στὰ πελάγη τῆς ἀγάπης

2026-10-31T15:00:00.000+02:00

Γράφει ὁ Γεώργιος Τζανάκης

Στὸ πρόβλημα ποὺ ἐξελίσσεται γιὰ τὴν Μονὴ Σινᾶ ἡ μὲν λύσις εἶναι μία, τὰ δὲ ἐρωτήματα γιὰ τὴν στάσι πολλῶν, πάμπολλα.

Τὴν ἀπάντησι γιὰ τὸ τί πρέπει νὰ γίνῃ τὴν δίδουν οἱ αἰῶνες καὶ ἡ ἱστορία τῆς Μονῆς. Καθεστώς τὸ ὁποῖο ἐσεβάστηκαν 1500 χρόνια ὅλοι ὅσοι πέρασαν ἀπὸ ἐκεῖ, ἀποδεικνύει τὴν διαχρονικὴ ἀντοχή του, ἄρα δὲν χρειάζεται καμμία ἀλλαγὴ καὶ βελτίωσι, οὔτε ἔχει κάποιο κενὸ, ὥστε νὰ ἀγωνιοῦν νὰ τὸ καλύψουν, μὲ τὶς ἐνέργειές τους, οἱ σημερινοί ἄρχοντες. Τὰ ἴδια φρονοῦν καὶ οἱ μοναχοὶ ποὺ διαβιοῦν στὴν Μονὴ Σινᾶ -πλὴν τοῦ νέου ἡγουμένου- ἀλλὰ καὶ οἱ μοναχοὶ τοῦ Ἁγίου Ὅρους, ποὺ εἶναι τὸ δεύτερο ἀπ᾿ αἰώνων μοναστικὸ κέντρο, τὸ ὁποῖο ἐξακολουθῇ νὰ λειτουργῇ ἀδιαλείπτως. Σὲ ἀνακοίνωσί τῆς Ἱ. Κοινότητος (20/9/26) τονίζεται ὅ,τι «Τὸ ἱστορικόν, μοναστικόν, θεσμικόν, νομικὸν καὶ περιουσιακὸν καθεστὼς τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Θεοβαδίστου Ὄρους Σινᾶ πρέπει νὰ παραμείνῃ ἀναλλοίωτον ὡς ἔχει, ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταβολῆς.» ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ 20/9/26 [1]

Ἀναμφιβόλως οἱ ἀσκούμενοι μοναχοὶ στὸ Ὄρος Σινᾶ, ὅπως καὶ οἱ ἀσκούμενοι στὸ Ἅγιον Ὄρος ἀγαποῦν τὸν τόπο τους καὶ θέλουν νὰ διατηρήσῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ χαρακτηριστικὰ ποὺ βοηθοῦν τὸν ἀγῶνα τῆς ἀσκήσεως. Αὐτοὶ γνωρίζουν, περισσότερο ἀπὸ ὁποιονδήποτε ἄλλον, τί χρειάζεται γιὰ νὰ ἀνθήσῃ ὁ ἀληθὴς μοναχισμὸς, καὶ τί εἶναι αὐτὸ ποὺ τὸν ἀλλοιώνει καὶ τὸν ὑποβιβάζει σὲ ἄνευρο θεσμὸ, ἁπλό συντηρητὴ μνημείων καὶ ἐπίκουρο καὶ διακοσμητὴ τῆς κάθε δυναστείας καὶ ἐξουσίας.

Προφανῶς εἶναι διαφορετικὴ ἡ «ἀγάπη» τῶν ἀρχόντων, ποὺ θέλουν νὰ ἀξιοποιήσουν, νὰ ἐκσυγχρονίσουν, νὰ θωρακίσουν νομικῶς, νὰ προστατεύσουν καὶ νὰ διασώσουν, κατὰ τὴν γνώμη τους, τὸν ἱερὸ τόπο.... Ἀπό τὰ ἔργα τους καταλαβαίνει κανεὶς τὸ πνεῦμα τους, ὁπότε δὲν χρειάζονται πολλά.

Τὶ γίνεται ὅμως μὲ τὰ ἐκκλησιαστικὰ πρόσωπα; Πῶς κατανοεῖται ἡ στάσι ποὺ κρατοῦν;

Πρῶτα-πρῶτα ὁ ἴδιος ὁ ἡγούμενος τοῦ Σινᾶ. Πῶς ἐνήργησε ἐνάντια σὲ κάθε ἔννοια μοναχισμοῦ καὶ πνευματικῆς πατρότητος, ὥστε νὰ περιφρονήσῃ τοὺς ἀδελφοὺς τῆς Μονῆς καὶ νὰ ἀποφασίσῃ -μόνος του- γιὰ τὴν ἀποδοχὴ τῆς «συμφωνίας»; Ὡς ἡγούμενος τοῦ Σινᾶ, ἡ πρώτη του ἔννοια ἔπρεπε νὰ ἦταν ἡ ἀδελφότης, οἱ μοναχοὶ δηλαδή, καὶ ἡ Μονή. Τὸ πρῶτο μέλημα, ἡ διαρκὴς ἔγνοια εἶναι οἱ ψυχὲς ποὺ ἔχει ἀναλάβει τὴν διαποίμανσί τους. Νὰ εἶναι δίπλα τους ὅσο μπορεῖ περισσότερο. Νὰ ἀκούει συνεχῶς τὸν κάθε ἕνα. Νὰ μεριμνᾶ, νὰ φροντίζῃ, νὰ οἰκονομῇ, νὰ θεραπεύῃ. Γιὰ νὰ γίνῃ αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι δίπλα στοὺς μοναχούς. Δὲν γίνονται αὐτὰ ἐξ ἀποστάσεως, οὔτε μέσῳ τρίτων, οὔτε μέσῳ... δορυφόρου. Κατασκοπεῖες καὶ ρουφιανιλίκια καὶ συνωμοσίες γίνονται μὲ τέτοια μέσα, καὶ δὲν τὰ κάνουν ποιμένες τῆς ποίμνης τοῦ Χριστοῦ. Ἐλπίζω οὔτε καὶ ὁ νῦν Σιναίου.

Καμμία ἄλλη σκοπιμότης καὶ πρωτεραιότης δὲν ὑπάρχει γιὰ τὸν ἡγούμενο, τὸν γνήσιο ποιμένα, στὴν Ὀρθόδοξη πίστι μας. Ἀναγκαία καὶ ἱκανὴ συνθήκη ἡ κατὰ Χριστὸν ἀγάπη καὶ ἀκολουθῇ ἡ ἀγάπη πρὸς τὰ πρόβατα τοῦ Κυρίου. Τρεῖς φορὲς ρώτησε ὁ Κύριος τὸν Πέτρο ἄν τὸν ἀγαπᾶ, καὶ ἀφοῦ ἐπιβεβαίωνε τὴν ἀγάπη του, τὸν προέτρεπε νὰ βόσκῃ τὰ πρόβατά Του. Ἄν δὲν ὑπάρχει ἀγάπη, δὲν ὑπάρχει ποιμὴν. Διότι ὁ ποιμὴν «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησι ὑπὲρ τῶν προβάτων». Θυσιάζεται γιὰ τὰ πρόβατα, δὲν θυσιάζει τὰ πρόβατα.

Ἡ πνευματικὴ πατρότης δὲν εἶναι ἐξουσία, ὅπως οἱ ἐξουσίες τοῦ κόσμου. Δὲν εἶναι ἀξίωμα, τίτλος, ἰδιότης, ποὺ ὁ φορέας του ἐξουσιοδοτεῖται νὰ κάνῃ ὅτι νομίζει. Δὲν εἶπε ὁ Χριστὸς, «σὲ κάνω ποιμένα τῶν προβάτων μου καὶ κάνε ὅτι νομίζεις». Ἤ, τὸ ἀκόμη χειρότερο, αὐτὸ ποὺ σήμερα ἀκούγεται πολύ: «Ἐγὼ εἶμαι ποιμένας, ἔχω χειροτονία, ἄρα μπορῶ νὰ κάνω ὅτι θέλω καὶ ὅλοι ἐσεῖς ὀφείλετε νὰ σκύβετε τὸ κεφάλι καὶ νὰ μὲ ὑπακοῦτε».

«Οὐχ οὕτως ἔστε ἐν ὑμῖν», λέγει Κύριος. Ἄν μὲ ἀγαπᾶς, τότε βόσκε τὰ πρόβατά μου, διότι ἡ γνησία ἀγάπη εἶναι Θεῖον ἰδίωμα –«ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί»- ὁπότε ἄν ὑπάρχει αὐτὴ δὲν χρειάζεται συζήτησις γιὰ τὸ τί θὰ πράξῃ ὁ ποιμήν. Θὰ (προσπαθήσῃ νὰ) πράξῃ ὅτι ἔπραξε ὁ Χριστὸς γιὰ τὴν Ἐκκλησία: Θυσιάστηκε γι᾿ αὐτήν.

Ἅμα δὲν εἶσαι γνήσιος ποιμένας καὶ εἶσαι μισθωτὸς, δὲν νοιάζεσαι γιὰ τὰ πρόβατα καὶ ἤ ἐκμεταλλεύεσαι τὰ πρόβατα γιὰ ἴδιον συμφέρον, ἤ φεύγεις μακρυὰ, ἤ συνεργάζεσαι ἀκόμη καὶ μὲ τοὺς λύκους. Ἐδῶ ὁ Σιναίου συνεργάζεται μὲ τοὺς πολιτικοὺς λύκους (καὶ ὄχι μόνο) ἐναντίον τῶν προβάτων. Καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ ἀπορία καὶ τὸ ἐρώτημα. Ἐξ ἀρχῆς ἐπελέγη καὶ προωθήθηκε γι᾿ αὐτὸ, ἤ δὲν εἶχε τὸ σθένος καὶ τὴν ἀνδρεία νὰ ἀντισταθῇ σὲ πιέσεις ἤ ὑποσχέσεις;

Ἄν καὶ μοναχὸς, τοὺς μοναχοὺς τοῦ Ἁγίου Ὄρους γιατὶ δὲν τοὺς ἔλαβε ὑπ᾿ ὅψιν του; Ἡ δική τους προτροπὴ καὶ ἀγωνία καὶ κραυγὴ, δὲν ἔφτασε στὰ αὐτιά του;

Δηλώνει, ὁ Σιναίου:

«Κατά το διαρρεύσαν διάστηµα η Σιναϊτική Αδελφότητα έγινε αποδέκτης ποικίλων αντιφατικών εισηγήσεων και πληροφοριών από αρµοδίους και αναρµοδίους, από επαΐοντες και από καλοπροαιρέτως αγνοούντες». ΔΗΛΩΣΙΣ ΑΡΧΙΕΠ. ΣΙΝΑ ΣΥΜΕΩΝ [2]

Αὐτὰ ποὺ λένε οἱ Πατέρες τοῦ Ἀγίου Ὄρους τί εἶναι; Ἀντιφατικὲς εἰσηγήσεις καὶ πληροφορίες; Οἱ ἁγιορεῖτες πατέρες τί εἶναι; Ἀρμόδιοι ἤ ἀναρμόδιοι; Ἐπαΐοντες ἤ καλοπροαιρέτως ἀγνοοῦντες; Ἐξέτασε τὶς προτροπές τους μαζί μὲ τοὺς πατέρες τῆς Μονῆς; ΟΧΙ, ΠΟΤΕ. Ἀδιαφόρησε καὶ γιὰ τοὺς μὲν καὶ γιὰ τοὺς δὲ. Αὐτὸ ἀποδεικνύουν τὰ πράγματα. Οὐδέποτε συνῆλθε ἡ ἀδελφότης γιὰ νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ ἀποφασίσῃ, ὅπως ἔπρεπε νὰ γίνῃ, ἡ δὲ αὐθαίρετη ἀπόφασις του ἀποδεικνύει τὴν ἀδιαφορία του γιὰ ὅσα τὸν συμβούλευσαν δημοσίως οἱ ἀγιορεῖτες πατέρες.

Ἀντ᾿ αὐτοῦ τί ἔκανε; Προσέξτε , παρακαλῶ, τὴν δήλωσι:

« ... η Αδελφότητα έκρινε ότι πρωτίστως είχε να ωφεληθεί τα µέγιστα από την µακραίωνη και αδιάκοπη εµπειρία των Αυτοκεφάλων Ορθοδόξων Εκκλησιών, και µάλιστα των Πατριαρχών της καθ΄ ηµάς Ανατολής». ΣΙΝΑΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ(ὅ.π.)

Πρῶτον, ὑπάρχει ἕνα ψεῦδος: «Ἡ Ἀδελφότητα ἔκρινε». Πῶς ἔκρινε ἡ Ἀδελφότης ἀφοῦ δὲν εἶχε ἰδέα ἀπὸ ὅσα διαδραματιζόταν;

Ἔκρινε ὅτι «εἶχε νὰ ὠφεληθῇ τὰ μέγιστα ἀπὸ τὴν μακραίωνη καὶ ἀδιάκοπη ἐμπειρία τῶν Αὐτοκεφάλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καὶ μάλιστα τῶν Πατριαρχῶν τῆς καθ᾿ ἡμᾶς Ἀνατολῆς». Ἐδῶ γίνεται λόγος περὶ μοναχισμοῦ. Περὶ τοῦ ἀρχαιοτέρου μοναστικοῦ κέντρου τῆς Ὀρθοδοξίας. Κέντρο μὲ μακραίωνη ἀδιάκοπη ἐμπειρία κάτω ἀπὸ κάθε λογῆς ἄρχοντες καὶ ἐξουσίες. Δὲν ἔπρεπε πρῶτα νὰ συζητήσῃ αὐτὸ τὸ κέντρο, οἱ σημερινοὶ πατέρες τῆς Μονῆς Σινᾶ, μεταξύ τους γιὰ τὸ πρόβλημά τους καὶ ἀφοῦ ἀποφασίσουν μὲ τὴν δική τους μακραίωνη καὶ ἀδιάκοπη ἐμπειρία, νὰ ρωτήσουν, ἄν ὑπῆρχε λόγος, πρῶτα τοὺς ἄλλους μὲ μακραίωνη καὶ ἀδιάκοπη ἐμπειρία μοναχοὺς τοῦ Ἁγίου Ὅρους καὶ κατόπιν τὶς ἀποφάσεις τους ἤ τὶς ἀπορίες τους ἄς τὶς ἐκθέσουν καὶ στὶς ἄλλες Ὁρθόδοξες Ἐκκλησίες καὶ Πατριαρχεία, δηλαδὴ σὲ ὅλη τὴν Ἐκκλησία. Δὲν ἦταν αὐτὸ τὸ λογικό;

Καὶ γιατί τώρα καὶ ὄχι πιὸ πρὶν; Καὶ γιατὶ μόνον στὶς Ἑλληνόφωνες Ἐκκλησίες, ποὺ τὶς ὀνομάζει «καθ᾿ ἡμᾶς Ἀνατολή»; Οἱ ὑπόλοιπες Ἐκκλησίες δὲν ἔχουν ἐμπειρία μοναχικὴ καὶ προβλήματα μὲ τὶς ἐξουσίες; Δὲν εἶναι Ἐκκλησίες; Τί εἶναι; Δὲν συναποτελοῦν ὅλες μαζὶ τὸ ἕνα σῶμα τοῦ Χριστοῦ; Δὲν εἶναι τμήματα τῆς μίας Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, περιγραφομένης στὴν χώρα ὅπου εὑρίσκεται; Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ ἐν Σερβίᾳ, ἐν Βουλγαρίᾳ, ἐν Ρουμανίᾳ, ἐν Ρωσίᾳ κλπ., ὅπως εἶναι ἐν Ἑλλάδι, ἐν Κύπρῳ, ἐν Ἱεροσολύμοις, ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, ἐν Κωνσταντινουπόλει; Ποιά εἶναι ἡ καθ᾿ ἡμᾶς Ἀνατολή; Οἱ ἄλλες ποὺ βρίσκονται, στὴ Δύσι; Αὐτὲς οἱ διατυπώσεις ποὺ σκοπεύουν; Ἀλλὰ ἐπειδὴ εἶναι ἄλλο κεφάλαιο, ἄς τὸ ἀφήσουμε πρὸς τὸ παρόν.

Συνεχίζει:

«Στο πλαίσιο αυτό απευθυνθήκαµε στο νοµοκανονικώς οικείο Πατριαρχείο Ιεροσολύµων, προκειµένου, µετά από λεπτοµερή ενηµέρωση περί του ως άνω σχεδίου συµφωνίας και των περί αυτήν, να λάβουµε την υπεύθυνη γνώµη της Σιωνίτιδος Εκκλησίας επί του θέµατος». ΣΙΝΑΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ(ὅ.π.)

Πῶς «ἀπευθυνθήκαμε»; Μὲ ἐπιστολὴ, μὲ ἠλεκτρονικὸ ταχυδρομεῖο, μὲ περιστέρι; Ὑπῆρχε ἀριθμὸς πρωτοκόλλου; Τίνος Πρωτοκόλλου; Τοῦ Μετοχίου Ἀθηνῶν; Ἔτσι γίνεται; Γιὰ ἔνα τόσο σπουδαῖο θέμα, ποὺ ἀφορᾶ τὴν ἵδια τὴν ὕπαρξι τῆς Μονῆς, ἀπευθυνόμενοι πρὸς τὸ Πατριαρχεῖο Ἱεροσολύμων, πῶς ἀπευθυνόμαστε; Τὰ σημερινὰ μέσα ἐπικοινωνίας ἐπιτρέπουν τὴν ἄμεση ἐπικοινωνία σὲ ὅλα τὰ μέρη τῆς γῆς. Γιατί δὲν ἐστάλη, ὅ,τι ἐστάλη, διὰ τῆς Γραμματείας τῆς Μονῆς; Καὶ τί περιεῖχε ἡ λεπτομερὴς ἐνημέρωσις περὶ τοῦ σχεδίου συμφωνίας; Μήπως δὲν ἔπρεπε νὰ γνωρίζουν οἱ πατέρες τῆς Μονῆς τὶ περιελάμβανε ἡ ἀπεύθυνσις; Ποιός ἔχει δεῖ αὐτὸ τὸ σχέδιο; Γιὰ ποιό πρᾶγμα ὁμιλοῦν καὶ ἐμεῖς ἀκοῦμε;

Καὶ τὸ Πατριαρχεῖο Ἱεροσολύμων; Δὲν παραξενεύτηκε ἄν παρέλαβε, ὅ,τι παρέλαβε, σταλμένο ἀπὸ ὁπουδήποτε καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν Μονή Σινᾶ;

Τὸ πρῶτο Πατριαρχεῖο, ἡ Μητέρα τῶν Ἐκκλησιῶν, ἡ διὰ πυρὸς καὶ σιδήρου διελθοῦσα τοὺς αἰῶνας, δὲν μποροῦσε νὰ διακρίνει ποιό εἶναι τὸ συμφέρον τῆς Μονῆς καὶ:

«...διακρίνοντας ότι το θέµα χρήζει µείζονος θεωρήσεως, κατόπιν και δικής µας θελήσεως απευθύνθηκε περαιτέρω προς τον Παναγιώτατο Οικουµενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολοµαίο, τον Μακαριώτατο Πατριάρχη Αλεξανδρείας κ.κ. Θεόδωρο, και προς τις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες Κύπρου και Ελλάδος»;. ΣΙΝΑΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ(ὅ.π.)

Συνεννοήθηκε ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων μὲ τὴν ἀδελφότητα τῆς Μονῆς, ἐξήγησε τὰ σημεῖα ποὺ χρήζουν μείζονος θεωρήσεως καὶ συναποφασίσθῃ, καὶ διὰ τῆς θελήσεως τῶν μοναχῶν νὰ ἀπευθυνθοῦν μόνον στὶς Ἐκκλησίες τῆς «καθ᾿ ἡμᾶς Ἀνατολῆς» καὶ ὄχι καὶ στὶς ὑπόλοιπες τοῦ οὐχὶ καθ᾿ἡμᾶς Βορρᾶ ἤ Δύσεως; Ἤ στὸ «κατόπιν καὶ δικῆς μας θελήσεως» τὸ μᾶς εἶναι τὸ μοῦ, διότι πραξικοπηματικῶς θέλει ὁ ἡγούμενος νὰ διοικήσῃ τὸ μοναστήρι δικτατορικῶς καὶ νὰ ἀποφασίζῃ μόνος του;

Πῶς ἔγιναν αὐτὲς οἱ συνεννοήσεις; Τὰ Συνοδικὰ γράμματα τῶν ἄλλων Ἐκκλησιῶν πού ἀπευθύνθησαν; Ποιός τὰ ἔστειλε; Ἀπευθύνθησαν στὴν Μονή; Στὸ Πρωτόκολλο τῆς Μονῆς ἀπ᾿ εὐθείας ἀπὸ τὶς Ἐκκλησίες ἤ τὰ διεβίβασε ἄλλος; Καὶ ποιός; Αὐτὲς εἶναι μερικὲς ἀπὸ τὶς ἐρωτήσεις ποὺ ἐγείρονται.

Τὸ ἐρώτημα; Τί κίνησε τὴν σπουδὴ τῶν ἡγετῶν ὅλων αὐτῶν τῶν Ἐκκλησιῶν νὰ συμμετάσχουν σὲ ἕναν μαραθώνιο ὥστε νὰ ὑπάρξῃ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα καὶ νὰ ἀνακοινωθῇ ἀκριβῶς στὶς 24 Ὀκτωβρίου, την μέρα δηλαδὴ ποὺ οἱ κυβερνητικοὶ ἔλεγαν ψευδῶς ὅτι θὰ ληφθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ δικαστηρίου, ποὺ θὰ καταδίκαζε ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως τὴν Μονή; Προφανῶς τοὺς κίνησε ἡ ἀγάπη γιὰ τὴν Μονή. Ἔτσι δὲν εἶναι; Τί ἄλλο μπορεῖ νὰ κινήσῃ ἐκκλησιαστικοὺς ἡγέτες σὲ τέτοια ἐργώδη προσπάθεια ἄν ὄχι ἡ ἀγάπη.

Ἀγάπη πρὸς ποιόν; Πρὸς τὴν Μονὴ Σινᾶ καὶ τοὺς ἀσκουμένους μοναχούς; Προφανῶς. Γιατὶ ὅμως ἐκδηλώθηκε τώρα, ἀκριβῶς αὐτὴ τὴν χρονικὴ στιγμή καὶ ὄχι πρίν. Ὅταν ὁ πρώην ἡγούμενος περιέφερε συνείσακτο καὶ φωτογραφιζόταν μὲ Πατριάρχες, δὲν ἔνοιωσαν τὴν ἀνάγκη, σκεπτόμενοι τοὺς μοναχοὺς, νὰ τοῦ ποῦν μιὰ κουβέντα; Ὅταν εἰσέβαλε μὲ μπράβους καὶ πέταξε ἔξω τοὺς μοναχοὺς, δὲν σκέφτηκαν τὸ συμφέρον τῆς Μονῆς καὶ νὰ διαμαρτυρηθοῦν καὶ νὰ ἐλέγξουν ὥστε νὰ σταματήσῃ τὸ κακό καὶ ἡ θραῦσις; ὅταν ὀργάνωνε τὴν πώλησι τῆς Μονῆς μαζὶ μὲ τὴν κυβέρνησι, καὶ μεθόδευε τὸν νόμο 5224/25 πού ἦταν ὅλοι αὐτοί; Πού ἦταν ἡ ἀγάπη τους; Ὅταν ἀπειλοῦντο οἱ μοναχοὶ μὲ ἀπέλασι, καὶ γενικῶς βλέποντας τὴν ἐπισφαλὴ παρουσία τους καὶ τὸν διαρκῆ κίνδυνο ἀπελάσεως τους μὲ τὴν μακραίωνη καὶ ἀδιάκοπη ἐμπειρία τους, δὲν ἔνοιωσαν τὴν ἀνάγκη νὰ ἐνεργήσουν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Μονῆς καὶ τὴν ἀνακούφισι τῶν μοναχῶν; Ὁ νῦν ἡγούμενος ἀκόμη δὲν ἔχει ἀναγνωριστεῖ ἀπὸ τὸ Αἰγυπτιακὸ κράτος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶδα ἀνακοινώσεις καὶ διαβήματα γι᾿ αὐτὸ τὸ θέμα. Ἤτο ἀνενεργὸς τότε ἡ ἀγάπη τους; Πῶς ἐνεργοποιήθηκε τώρα; Τότε σιωπή, σιγὴ ἰχθύος, τώρα γενικὴ δραστηριοποίησις καὶ ταχύτατες διαδικασίες;

Τί ζωντάνεψε τὴν ἀγάπη τῶν ἱεραρχῶν; Ποιός φύσηξε τὴν σπίθα στὴν στάχτη καὶ ἄναψε ἡ φωτιά; Παράλληλα μὲ τὴν ἀγάπη πρὸς τὴν Μονὴ ἐπιδεικνύεται ἔμπρακτος ἀγάπη πρὸς τὸν κύριο πολιτειακὸ παράγοντα σὲ ὅλα αὐτὰ τὰ ἐναντίον τῆς Μονῆς γεγονότα, τὸν ΓΓ ὑπουργείου Παιδείας κ. Καλαντζὴ, καὶ παρασημοφορεῖται ἀπὸ τὸν ... Πατριάρχη Ἱεροσολύμων καὶ τοῦ ἀπονέμεται ἡ τιμητικὴ διάκρισις τοῦ Ἀνωτέρου Ταξιάρχου τοῦ Τάγματος τῶν Ἱπποτῶν τοῦ Παναγίου Τάφου ... «καί διά τήν σημαντικήν συμβολήν αὐτοῦ εἰς τήν ἐπίλυσιν τοῦ προσφάτως ἀνακύψαντος προβλήματος τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης τοῦ Ὄρους Σινᾶ». 9/10/26 [3]

Ποιά εἶναι ἡ συμβολή του, τὸ ἔχουμε δεῖ; Καὶ βραβεύεται γι᾿ αὐτό; Σίγουρα ἔχει καὶ ἄλλα προσόντα ποὺ δὲν γνωρίζουμε. Οἱ κυβερνήσεις ἀλλάζουνε, ἀλλὰ αὐτὸς μένει ἀκλόνητος στὸ Ὑπουργεῖο Παιδείας. Ὁπωσδήποτε θὰ διαθέτει καὶ ἄλλα προσόντα.

Τελικῶς ἀγάπη πρὸς τὴν Μονὴ ἦταν ὅλα αὐτὰ, ἤ σωσίβιο πρὸς τὴν κυβέρνησι γιὰ τὸ ξεπούλημα τῆς Μονῆς; Καὶ ἡ σπουδὴ τοῦ Πατριαρχείου Ἱεροσολύμων νὰ κάνῃ τὸν γραμματοκομιστὴ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Σινᾶ καὶ νὰ μεθοδεύῃ δικτατορία εἰς βάρος τῶν μοναχῶν, ἀγάπη εἶναι κι᾿αὐτό;

Ὑπάρχουν περιπτώσεις ὅπου εἶναι ἀναγκαία ἡ διπλωματία. Κατανοοῦμε δηλώσεις ὅπως:

«Ἡ διπλωματική μας δραστηριότητα απορρέει από την ίδια την πνευματική μας αποστολή: την προστασία των Ιερών Προσκυνημάτων, την υποδοχή των προσκυνητών και τη διασφάλιση της απρόσκοπτης τέλεσης της λατρείας. Οι ευθύνες αυτές απαιτούν συνεργασία με κυβερνήσεις, διπλωματικούς εκπροσώπους και υποστηρικτές μας σε ολόκληρο τον κόσμο». Πατριάρχης Ἱεροσολύμων 29/10/2026 ΤΟ ΒΗΜΑ [4]

Δὲν γίνεται, ὅμως ἐνῷ νοιάζεσαι σωθοῦν τὰ Ἱερὰ Προσκυνήματα τῶν Ἱεροσολύμων, νὰ συνεργάζεσαι μὲ κυβερνήσεις ποὺ πουλοῦν τὸ ἐπίσης Ἱερὸ Προσκύνημα τοῦ Σινᾶ καὶ μάλιστα νὰ γίνεσαι πρωταγωνιστὴς στὸν ἐκβιασμὸ τῶν μοναχῶν, ἀβαντάρωντας τὸν Σιναίου, παρουσιάζοντάς τον ὡς Μονάρχη.

Ἔτσι ὅλα τὰ ἱερὰ Προσκυνήματα θὰ χαθοῦν, διότι αὐτοὶ ποὺ ἐπιβουλεύονται, ἀδιαφοροῦν καὶ πουλοῦν τὸ Σινὰ, ἀδιαφοροῦν καὶ γιὰ ὅλα τὰ ἄλλα ἱερὰ σκηνώματα τῆς Ρωμηοσύνης τὰ ἐχθρεύονται καὶ νοιάζονται πῶς θὰ τὰ ξεπουλήσουν. Δὲν εἶναι ἔτσι;

Γεώργιος Κ. Τζανάκης. Ἀκρωτήρι Χανίων. 30 Ὀκτωβρίου 2026

______________________________________

[1] https://www.newsbomb.gr/ellada/ekklhsia/story/1762809/ixiri-paremvasi-tou-agiou-orous-gia-tin-moni-agias-aikaterinis-sina-ti-apantaei-gia-to-periousiako

[2] https://tasthyras.wordpress.com/2026/10/24/%ce%b7-%ce%bd%cf%84%cf%81%ce%bf%cf%80%ce%b9%ce%b1%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b4%ce%ae%ce%bb%cf%89%cf%83%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b9%ce%b5%cf%80%ce%b9%cf%83%ce%ba%cf%8c/#more-142462

[3] https://jerusalem-patriarchate.info/xronikon/%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%88%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1-%CF%84%CF%89-%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B1%CF%84%CF%89-%CF%84%CE%B7%CF%82-9%CE%B7%CF%82/

[4] https://www.romfea.gr/epikairotita-xronika/79632-patriarxis-ierosolymon-exoume-eksantlithei-apo-ton-polemo

«Πᾶνος»

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΛΟΥΚΑ [:Λουκ. 16,19 - 31] Ο ΙΕΡΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

2026-10-31T12:00:00.000+02:00

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΛΟΥΚΑ [:Λουκ. 16,19 - 31]

Ο ΙΕΡΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

[…] «Ήταν κάποτε», λέγει ο Κύριος, «κάποιος άνθρωπος πλούσιος, που ενώ ζούσε μέσα σε πολλή κακία και αμαρτία, δεν είχε λάβει πείρα καμιάς συμφοράς, αλλά τα πάντα έρρεαν ομαλά και άφθονα γι΄ αυτόν όπως το νερό στις πηγές». Το ότι πράγματι καμία συμφορά δεν του συνέβαινε, ούτε αφορμή για στενοχώρια, ούτε καμία ανωμαλία βιοτική, αυτό ακριβώς ο Κύριος το υπαινίχτηκε με αυτό που είπε ότι «ἦν εὐφραινόμενος καθ᾿ ἡμέραν λαμπρῶς(:διασκέδαζε και ευφραινόταν σε πλούσια συμπόσια κάθε μέρα με μεγαλοπρέπεια)»[Λουκ.16,19].

Και ότι ζούσε με κακία, γίνεται φανερό και από το τέλος που είχε, αλλά και πριν από το τέλος του από την περιφρόνηση που έδειξε στον φτωχό. Και το ότι δεν ελεούσε όχι μόνο εκείνον που στεκόταν στην πόρτα του, αλλά ούτε και κανένα άλλον, εκείνος ο ίδιος το έδειξε· διότι εάν αυτόν που ήταν διαρκώς ριγμένος μπροστά στην πόρτα του και βρισκόταν μπροστά στα μάτια του κάθε ημέρα, και αναγκαζόταν μια και δύο και πολλές φορές να τον βλέπει εισερχόμενος και εξερχόμενος (καθόσον δεν τον συναντούσε σε καμιά συνοικία, ούτε βρισκόταν σε κρυφό και απόμερο τόπο, αλλά εκεί από όπου συνεχώς έμπαινε και έβγαινε ο πλούσιος και αναγκαζόταν έτσι και χωρίς να το θέλει να τον βλέπει), εάν λοιπόν αυτόν δεν ελέησε, που βρισκόταν κατάκοιτος σε τόσο φοβερό κατάντημα και ζούσε μέσα σε τόσο μεγάλη δυστυχία, ή καλύτερα που ταλαιπωριόταν σε όλη του τη ζωή από αρρώστια, και μάλιστα από πολύ φοβερή αρρώστια, για ποιον που θα τύχαινε να συναντήσει θα συγκινούνταν ποτέ; Διότι κι αν την προηγούμενη ημέρα τον προσπέρασε, την επόμενη φυσικό ήταν κάποια συγκίνηση να αισθανόταν· αλλά εάν και κατ΄ αυτήν αδιαφόρησε, έπρεπε την τρίτη ή την τέταρτη ή την επόμενη οπωσδήποτε να λύγιζε συγκινούμενος , ακόμα κι αν ήταν αγριότερος από τα θηρία.

Όμως δεν αισθάνθηκε τίποτα παρόμοιο· […] πολλές φορές την ημέρα ο πλούσιος τον έβλεπε να είναι εκεί κατάκοιτος και σιωπηλός, και αυτό ήταν αρκετό να μαλακώσει ακόμη και κάποιον με πέτρινη καρδιά· διότι πολλές φορές, όταν μας ενοχλούν θυμώνουμε, όταν όμως δούμε αυτούς που χρειάζονται την βοήθειά μας να στέκονται σιωπηλοί και να μη λένε τίποτα, αλλά παρά το ότι πάντοτε δεν πετυχαίνουν, όμως δεν παραπονούνται, επειδή όμως δεν μας δυσαρεστούν, αλλά στέκονται μόνο σιωπηλοί μπροστά μας, κι αν ακόμα είμαστε πιο αναίσθητοι κι από τις πέτρες, κατασυγκινούμαστε, αισθανόμενοι ντροπή για τη μεγάλη τους επιείκεια και πραότητα. Αλλά και κάτι άλλο όχι μικρότερο από αυτά ήταν, το ότι και η εμφάνιση του φτωχού Λαζάρου ήταν ελεεινή, εξαιτίας της πείνας και της μακροχρόνιας αρρώστιας. Και όμως τίποτε από αυτά δεν ημέρωσε και δε μαλάκωσε εκείνον τον ανήμερο.

Πρώτη λοιπόν κακία είναι αυτή, η σκληρότητα και απανθρωπιά που δεν υπάρχει μεγαλύτερη· διότι δεν είναι το ίδιο, το να μη βοηθάς αυτούς που έχουν ανάγκη επειδή είσαι φτωχός, και το να αδιαφορείς για τους άλλους που λιώνουν εξαιτίας της πείνας, τη στιγμή που απολαμβάνεις τόση πολυτέλεια. Και δεν είναι το ίδιο το να προσπεράσεις τον φτωχό που τον είδες μια ή δυο φορές, με το να τον βλέπεις κάθε ημέρα και να μην σε διεγείρει σε συμπάθεια και φιλανθρωπία το αδιάκοπο αυτό θέαμα. Επίσης, δεν είναι το ίδιο το να μη βοηθάς τους πλησίον, όταν εσύ βρίσκεσαι μέσα στις συμφορές και στις θλίψεις και σε κακή ψυχική διάθεση, με το να προσπερνάς τους άλλους που λιώνουν από την πείνα, τη στιγμή που απολαμβάνεις τόση ευφροσύνη και αδιάκοπη καλοπέραση, και να κλείνεις τα σπλάχνα σου και να μη γίνεσαι περισσότερο φιλάνθρωπος ούτε εξαιτίας αυτής της χαράς από την καλοπέραση· διότι ασφαλώς το γνωρίζετε αυτό, ότι κι αν ακόμη είμαστε αγριότεροι από όλους, έχουμε πλασθεί από τη φύση μας να γινόμαστε ημερότεροι και αγαθότεροι όταν ζούμε μέσα σε καλοπέραση. Όμως εκείνος ο πλούσιος της παραβολής ούτε εξαιτίας της υπερβολικής καλοπέρασής του έγινε καλύτερος αλλά παρέμενε άγριος σαν θηρίο, ή ,καλύτερα, και κάθε θηρίου μάλλον την αγριότητα και την απανθρωπιά ξεπέρασε με τους τρόπους του. Και όμως, αυτός που ζούσε με κακία και απανθρωπιά απόλαυσε κάθε ευτυχία, ενώ ο δίκαιος, αν και φρόντιζε για την αρετή, ζούσε μέσα στα πιο φοβερά βάσανα.

Το ότι πράγματι ο Λάζαρος ήταν δίκαιος, το έδειξε και εδώ πάλι το τέλος του, και πριν από το τέλος η υπομονή με την οποία αντιμετώπισε τη φτώχειά του. Δεν νομίζετε, αλήθεια, ότι τα βλέπετε μπροστά σας τα πράγματα; Το πλοίο για τον πλούσιο ήταν γεμάτο από εμπόρευμα και έπλεε με ευνοϊκό άνεμο. Αλλά μη θαυμάσετε· γιατί βιαζόταν να ναυαγήσει, επειδή δεν θέλησε να διαθέσει το εμπόρευμα με σύνεση. Θέλεις να σου πω κι άλλη κακία του; Το ότι κάθε μέρα διασκέδαζε αδιάντροπα.

[…] Ο πλούσιος λοιπόν ζούσε μέσα σε τόση κακία και κάθε ημέρα διασκέδαζε και ντυνόταν με λαμπρά ενδύματα, ανάβοντας φοβερότερη κόλαση για τον εαυτό του και κάνοντας μεγαλύτερη για τον εαυτό του τη φωτιά και απαρηγόρητη την καταδίκη και ασυγχώρητη την τιμωρία. Αντίθετα ο φτωχός ήταν ριγμένος μπροστά στην πόρτα του και ούτε απελπίστηκε, ούτε βλασφήμησε, ούτε αγανάκτησε· δεν είπε στον εαυτό του, αυτό που λένε πολλοί: «Τι άραγε σημαίνει αυτό; Αυτός που ζει με την κακία και τη σκληρότητα και την απανθρωπιά τα απολαμβάνει όλα περισσότερο από ό,τι πρέπει, και ούτε λύπη υπομένει, ούτε κανένα άλλο ξαφνικό κακό από τα πολλά που συμβαίνουν στους ανθρώπους, αλλά και την ηδονή καθαρή την απολαμβάνει· ενώ εγώ δεν μπορώ να απολαύσω ούτε την απαραίτητη τροφή. Σε αυτόν, ενώ δαπανά όλα τα υπάρχοντά του σε παρασίτους και σε κόλακες και στη μέθη, του τρέχουν όλα άφθονα σαν από πηγές, ενώ εγώ, που λιώνω από την πείνα, γίνομαι παράδειγμα σε όσους με βλέπουν και ντροπή και περίγελως. Άραγε αυτά είναι έργα πρόνοιας; Άραγε επιβλέπει κάποια δικαιοσύνη τα ανθρώπινα πράγματα;». Τίποτε από αυτά δεν είπε, ούτε σκέφθηκε. Από πού φαίνεται αυτό; Από το ότι οι άγγελοι τον οδήγησαν ως τιμητική συνοδεία και τον αποκατέστησαν στην αγκαλιά του Αβραάμ· αν όμως ήταν βλάσφημος δεν θα απολάμβανε τόση τιμή. Και οι πολλοί βέβαια γι’ αυτό μόνο θαυμάζουν τον άνθρωπο, διότι ήταν φτωχός· εγώ όμως σας δείχνω ότι υπέμεινε εννέα στον αριθμό δοκιμασίες, όχι για να τιμωρείται, αλλά για να γίνεται λαμπρότερος, πράγμα βέβαια που και έγινε.

Πραγματικά είναι φοβερό πράγμα και η φτώχεια, και το γνωρίζουν όσοι την έχουν δοκιμάσει· διότι κανένας λόγος δεν θα μπορέσει να παραστήσει τον πόνο που υπομένουν αυτοί που ζουν στη φτώχεια και δεν γνωρίζουν να αντιμετωπίζουν την κατάσταση με φιλοσοφική διάθεση. Στην περίπτωση όμως του Λαζάρου δεν ήταν αυτό μόνο το φοβερό, αλλά και την αρρώστια είχε αναπόσπαστο σύντροφο και μάλιστα σε μεγάλο βαθμό. Και πρόσεχε πώς δείχνει ότι κάθε μία από τις συμφορές είχε φθάσει στο έπακρο. Και το ότι η φτώχεια του Λαζάρου ξεπέρασε κάθε φτώχεια, το έδειξε λέγοντας ότι «ἦν ἐπιθυμῶν χορτασθῆναι ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου (:προσπαθούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου)»[Λουκ.16,21]· το ότι όμως και η αρρώστια είχε φθάσει στο ίδιο μέτρο με την φτώχεια, πέρα από το οποίο δεν ήταν δυνατό να επεκταθεί, και αυτό πάλι ο Κύριος το φανέρωσε λέγοντας ότι «οἱ κύνες ἐρχόμενοι ἀπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ(:τα σκυλιά έγλυφαν τις πληγές του)».

Τόσο πολύ εξασθενημένος ήταν, ώστε να μην μπορεί ούτε τα σκυλιά να απομακρύνει, αλλά ήταν ξαπλωμένος, ζωντανός νεκρός, και ενώ τα έβλεπε να έρχονται εναντίον του, όμως δεν είχε τη δύναμη να αμυνθεί. Σε τέτοια αδυναμία βρίσκονταν τα μέλη του, τόσο πολύ είχε φθαρεί από την αρρώστια, τόσο είχε καταβληθεί από τη δοκιμασία. Είδες πόσο πολύ του πολιορκούσαν το σώμα και η φτώχεια και η αρρώστια; Αλλά εάν το καθένα από αυτά και μόνο του είναι φοβερό και αβάσταχτο, πώς δεν ήταν διαμάντι, αυτός που τα υπέμενε ενωμένα μαζί και τα δύο;

Πολλοί πολλές φορές κάποιοι άνθρωποι ασθενούν, αλλά δεν στερούνται την αναγκαία τροφή· άλλοι ζουν βέβαια στη χειρότερη φτώχεια, αλλά είναι υγιείς, και το ένα γίνεται παρηγοριά του άλλου· ενώ εδώ και τα δύο αυτά είχαν συντρέξει. Αλλά ίσως έχεις να μου αναφέρεις κάποιον, που βρίσκεται μέσα στη φτώχεια και την αρρώστια. Όμως όχι σε τόση μεγάλη ερημιά· διότι, και εάν ακόμη δεν μπορεί να βοηθηθεί ούτε από τον εαυτό του, ούτε από τους δικούς του, όμως μπορεί να ελεηθεί απ’ αυτούς που τον βλέπουν να βρίσκεται ανάμεσά τους· αλλά σε αυτόν τα δεινά που προαναφέραμε τα έκανε να γίνονται βαρύτερα η αδιαφορία εκείνων που τον έβλεπαν· και αυτήν πάλι την έκανε να φαίνεται βαρύτερη το ότι βρισκόταν μπροστά στην πόρτα του πλουσίου. Εάν δηλαδή αυτά τα πάθαινε βρισκόμενος στην έρημο και σε ακατοίκητο τόπο και δεν τον πρόσεχε κανείς, δεν θα πονούσε τόσο· διότι το να μην υπάρχει κανείς, θα τον έπειθε να υπομένει και χωρίς τη θέλησή του αυτά που του συνέβαιναν· το να βρίσκεται όμως ανάμεσα σε τόσους που μεθούσαν, που ευημερούσαν, και να μην βρίσκει από κανέναν ούτε την παραμικρή φροντίδα, αυτό τον έκανε να αισθάνεται πιο δυνατούς τους πόνους και του άναβε περισσότερο τη στενοχώρια· διότι εκ φύσεως μας πληγώνουν οι συμφορές, όχι τόσο όταν δεν υπάρχουν εκείνοι που θα μας βοηθήσουν, όσο όταν υπάρχουν, αλλά δεν θέλουν να απλώσουν το χέρι τους, πράγμα βέβαια που και εκείνος τότε πάθαινε. Πράγματι κανείς δεν υπήρχε να τον παρηγορήσει με λόγια, να τον βοηθήσει με έργα, ούτε φίλος, ούτε γείτονας, ούτε συγγενής, ούτε κανείς από όσους τον έβλεπαν μέσα από όλο το διεφθαρμένο σπίτι του πλουσίου.

Επιπλέον, κοντά σε αυτά, του προξενούσε κι άλλη οδύνη και το ότι έβλεπε άλλον να ευτυχεί· όχι διότι ήταν ζηλιάρης και κακός, αλλά επειδή εκ φύσεως όλοι μας, όταν οι άλλοι ευημερούν, αισθανόμαστε περισσότερο τις δικές μας συμφορές. Επιπλέον στην περίπτωση του πλουσίου υπήρχε και κάτι άλλο, που μπορούσε να τον πληγώνει· διότι όχι μόνο, συγκρίνοντας τη δυστυχία του με δικές του ευτυχίες, αισθανόταν μεγαλύτερες τις δικές του συμφορές, αλλά κι όταν σκεφτόταν ότι ο πλούσιος, αν και ζει με σκληρότητα και απανθρωπιά, όλα του έρχονται ευνοϊκά, ενώ αυτός, αν και ζει με αρετή και καλοσύνη, υποφέρει τα πάνδεινα· και εξαιτίας αυτού πάλι υπέμεινε απαρηγόρητα τη λύπη· διότι, εάν ήταν δίκαιος, αν ήταν επιεικής, αν ήταν αξιοθαύμαστος ο πλούσιος άνθρωπος, εάν ήταν γεμάτος από κάθε αρετή, δεν θα τον λυπούσε· τώρα όμως και στην κακία ζούσε, και είχε φθάσει στον ύψιστο βαθμό της κακίας, και τόση μεγάλη απανθρωπιά έδειχνε και έκανε ό,τι κάνουν οι ίδιοι οι εχθροί, και σαν να ήταν πέτρα, με αδιαντροπιά και ασπλαχνία τον προσπερνούσε, και μετά απ’ όλα αυτά απολάμβανε τόση μεγάλη ευημερία.

Σκέψου πως φυσικό ήταν αυτός ο άνθρωπος να πνίγει την ψυχή του φτωχού σαν μέσα σε αλλεπάλληλα κύματα· σκέψου τον Λάζαρο ποιος φυσικό ήταν να είναι, βλέποντας τους παρασίτους, τους κόλακες και τους υπηρέτες να ανεβαίνουν, να κατεβαίνουν , να βγαίνουν, να μπαίνουν, να τρέχουν βιαστικά, να θορυβούν, να μεθούν, να πηδούν και να παρουσιάζουν κάθε άλλη ασέλγεια. Σαν να ήλθε δηλαδή γι’ αυτό στον κόσμο, για να βλέπει των άλλων τα αγαθά, έτσι ήταν ριγμένος στην εξώπορτα, ζώντας τόσο, όσο για να αισθάνεται μόνο τις συμφορές του, για να υπομένει το ναυάγιο μέσα σε λιμάνι, και να υποφέρει η ψυχή του από φοβερότατη δίψα δίπλα στην πηγή.

Να αναφέρω μαζί με αυτά και ένα άλλο κακό; Δεν είχε να δει έναν άλλο Λάζαρο. Εμείς δηλαδή κι αν ακόμη πάθουμε μύρια κακά, όμως μπορούμε βλέποντας εκείνον να πάρουμε αρκετή παρηγοριά και να νιώσουμε μεγάλη ανακούφιση· διότι το να βρίσκεις μετόχους στις συμφορές σου ή στα ζητήματά σου ή στις διηγήσεις σου, αυτό δίνει πολλή παρηγοριά σε όσους πονούν. Ενώ εκείνος δεν είχε να δει κανέναν άλλον που να υπέφερε τα ίδια με αυτόν· ή καλύτερα ούτε είχε ακούσει ότι κάποιος από τους προγόνους του είχε τόσα πολλά υποφέρει. Και αυτό ήταν ικανό να του σκοτώσει την ψυχή.

Μπορώ μαζί με αυτά και κάτι άλλο να πω, ότι δεν μπορούσε να έχει καμία πίστη για την ανάσταση, αλλά νόμιζε ότι τα παρόντα πράγματα περιορίζονται μόνο σε αυτή τη ζωή· διότι ζούσε πριν από τη χάρη. Εάν τώρα σε εμάς, μετά από τόση γνώση του Θεού, τις αγαθές ελπίδες της αναστάσεως, τις τιμωρίες που περιμένουν εκεί τους αμαρτωλούς και τα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί για όσους πράττουν το καλό, υπάρχουν μερικοί που δείχνουν τόση μικροψυχία και ζουν τόσο άθλια, ώστε ούτε με αυτές τις προσδοκίες να μην γίνονται καλύτεροι, τι ήταν φυσικό να πάθει εκείνος, που ήταν στερημένος και αυτήν την άγκυρα; Διότι εκείνος καμία τέτοια πίστη δεν μπορούσε να έχει τότε, αφού δεν υπήρχαν ακόμη αυτά τα διδάγματα.

Και μαζί με αυτά υπήρχε και κάτι άλλο, το ότι και η υπόληψή του είχε προσβληθεί από τους ανόητους ανθρώπους. Πράγματι συνηθίζουν οι πολλοί, όταν δουν κάποιους να ζουν μέσα στην πείνα και σε συνεχή αρρώστια και στα χειρότερα κακά, να μην έχουν καλή γνώμη γι΄ αυτούς, αλλά από τη συμφορά να κρίνουν και για τη ζωή τους, και να πιστεύουν ότι εξαιτίας της κακίας τους ταλαιπωρούνται έτσι· και πολλά άλλα τέτοια λένε μεταξύ τους, ανόητα βέβαια, όμως τα λένε· ότι δηλαδή αυτός, εάν ήταν φίλος του Θεού, δεν θα τον άφηνε να ταλαιπωρείται στη φτώχεια και στις άλλες συμφορές.[…]

Κι όμως, αν και ήταν τόσο μεγάλα τα κύματα και χτυπούσαν το ένα μετά το άλλο, δεν βυθίστηκε το σκάφος· και ενώ βρισκόταν ο Λάζαρος μέσα σε καμίνι, σαν να απολάμβανε δροσιά ατέλειωτη, τα αντιμετώπιζε όλα με φιλοσοφικότητα και καρτερικότητα, ούτε και είπε στον εαυτό του κάτι τέτοιο, που συνήθως λένε οι πολλοί, ότι δηλαδή : «αυτός ο πλούσιος, αν κατακριθεί και τιμωρηθεί, όταν πεθάνει, θα είναι ίσα και ίσα· αν όμως και εκεί απολαύσει τις ίδιες τιμές, τότε και τις δύο φορές δεν θα πάθει τίποτε».

Πες μου τι λες, εάν τιμωρείται ο πλούσιος εκεί, όταν πεθάνει θα είναι ίσα κι ίσα με τον φτωχό; Και πώς θα μπορούσε αυτό να δικαιολογηθεί; Διότι πόσα χρόνια θέλεις να υπολογίσουμε, ότι θα απολαμβάνει τα πλούτη του εδώ; Θέλεις να πούμε εκατό; Εγώ όμως λέγω και διακόσια και τριακόσια και δύο φορές τόσα και, εάν θέλεις και χίλια, πράγμα αδύνατο· διότι όπως λέγει ο Ψαλμωδός: «Αἱ ἡμέραι τῶν ἐτῶν ἡμῶν ἐν αὐτοῖς ἑβδομήκοντα ἔτη, ἐὰν δὲ ἐν δυναστείαις, ὀγδοήκοντα ἔτη(:Όλες οι ημέρες των ετών της ζωής μας ανέρχονται περίπου σε εβδομήντα έτη. Εάν πάλι κανείς έχει ισχυρή κράση μπορεί να φτάσει στα ογδόντα έτη)»[Ψαλμ.89,10]. Πλην όμως ας υποθέσουμε και χίλια. Μήπως έχεις, πες μου, να μου δείξεις εδώ ζωή χωρίς τέλος και χωρίς τέρμα, όπως είναι η ζωή των δικαίων εκεί; Εάν λοιπόν κάποιος, πες μου, σε διάστημα εκατό ετών, είδε μία νύχτα ένα όνειρο ευχάριστο και ένιωσε μεγάλη ηδονή στον ύπνο του, εάν βασανιζόταν εκατό χρόνια, θα μπορούσε να πει άραγε γι’ αυτό, ότι είναι ίσα κι ίσα και να θεωρήσει ισάξια τη μία εκείνη νύχτα των ονείρων με τα εκατό έτη; Δεν μπορεί να το πει.

Αυτό λοιπόν να σκέπτεσαι και για τη μέλλουσα ζωή. Διότι αυτό που είναι το ένα όνειρο μπροστά στα εκατό έτη, αυτό είναι η παρούσα ζωή μπροστά στη μέλλουσα ζωή· ή καλύτερα και πολύ περισσότερο· όσο είναι μία μικρή σταγόνα μπροστά στο άπειρο πέλαγος, τόσο είναι τα χίλια έτη μπροστά σε εκείνη τη μέλλουσα δόξα και απόλαυση. Και τι περισσότερο δηλαδή θα μπορούσε να πει κανείς, από το ότι δεν έχει τέρμα και δεν γνωρίζει τέλος και όσο απέχουν τα όνειρα από την αλήθεια των πραγμάτων, τόση είναι η διαφορά της καταστάσεως αυτού του κόσμου και του άλλου;

Εξάλλου και πριν από την εκεί τιμωρία, όσοι ζουν με κακία και μέσα στην αμαρτία, τιμωρούνται εδώ. Μη μου πεις δηλαδή απλώς αυτόν που απολαμβάνει το πλούσιο τραπέζι, και ντύνεται με μεταξωτά ενδύματα, και φέρνει μαζί του αμέτρητους δούλους και βαδίζει με υπερηφάνεια στην αγορά· αλλά παρουσίασε μου τη συνείδησή του και θα δεις μέσα του μεγάλη ταραχή εξαιτίας των αμαρτιών του, διαρκή φόβο, χειμώνα, τρικυμία, σαν να βρίσκεται σε δικαστήριο και ο νους ανέβηκε στον βασιλικό θρόνο της συνειδήσεως, και σαν να είναι κάποιος δικαστής κάθεται και παρουσιάζει τους λογισμούς ως δημίους, και κρεμώντας τη διάνοια και ξεσχίζοντάς την για τις αμαρτίες φωνάζει δυνατά, χωρίς να το γνωρίζει κανείς, παρά μόνο ο Θεός που τα γνωρίζει καλά όλα.

Και ο μοιχός επίσης, και αν ακόμη είναι μύριες φορές πλούσιος, κι αν ακόμη δεν έχει κανένα να τον κατηγορεί, δεν παύει ενδόμυχα να κατηγορεί τον εαυτό του. Και η ηδονή βέβαια είναι πρόσκαιρη, η οδύνη όμως διαρκής. Από παντού φόβος και τρόμος, υποψία και αγωνία· φοβάται τα στενά, τρέμει τις ίδιες τις σκιές, τους υπηρέτες του, εκείνους που τον ξέρουν, εκείνους που δεν τον ξέρουν, την ίδια την αδικημένη, τον άνδρα που έχει προσβάλει· περιφέρεται φέρνοντας μαζί του σαν πικρό κατήγορο τη συνείδησή του, καταδικάζοντας ο ίδιος τον εαυτό του, και μη μπορώντας ούτε για λίγο να αναπνεύσει· διότι και στο κρεβάτι και στο τραπέζι και στην αγορά και στο σπίτι και την ημέρα και τη νύχτα και σε αυτά τα όνειρά του πολλές φορές βλέπει τα είδωλα της αμαρτίας και ζει τη ζωή του Κάιν, στενάζει και τρέμει επάνω στη γη, και χωρίς να το γνωρίζει κανείς[βλ. Γέν. κεφ.4], έχει συγκεντρωμένη μέσα του τη φωτιά για πάντα.

Αυτό παθαίνουν και οι άρπαγες και οι πλεονέκτες, αυτό και οι μέθυσοι και γενικά και ο καθένας από αυτούς που ζουν μέσα στις αμαρτίες· διότι είναι αδύνατο εκείνο το δικαστήριο να διαφθαρεί, αλλά και αν ακόμη δεν ασκούμε την αρετή, όμως υποφέρουμε, επειδή δεν την ασκούμε, και αν πράττουμε το κακό, όμως όταν σταματήσει η ηδονή της αμαρτίας, αισθανόμαστε τον πόνο.

Ας μη λέμε λοιπόν ότι είναι ίσα αυτά που απολαμβάνουν οι πλούσιοι και κακοί εδώ, με εκείνα που απολαμβάνουν οι δίκαιοι εκεί, αλλά ότι είναι δύο τελείως διαφορετικά πράγματα· διότι στους δικαίους και τα εδώ και τα εκεί προσφέρουν μεγάλη ευχαρίστηση· ενώ οι κακοί και πλεονέκτες και εδώ και εκεί τιμωρούνται· διότι και εδώ τιμωρούνται με την αναμονή της εκεί τιμωρίας και με την πονηρή υποψία όλων, και εξαιτίας της ίδιας της αμαρτίας και της διαφθοράς της ψυχής τους· και μετά την αποδημία τους από εδώ θα υπομείνουν αφόρητες τιμωρίες. Οι δίκαιοι πάλι, κι αν ακόμη εδώ υποφέρουν μύρια δεινά, όμως τρέφονται με καλές ελπίδες, έχοντας ηδονή καθαρή, σίγουρη και σταθερή, κα ύστερα από αυτά θα τους έλθουν τα μύρια αγαθά, όπως ακριβώς και στον Λάζαρο.

Μη μου πεις δηλαδή ότι ο Λάζαρος ήταν γεμάτος πληγές, αλλά αυτό να προσέχεις, το ότι είχε μέσα του ψυχή πολυτιμότερη από κάθε χρυσάφι· ή καλύτερα όχι μόνο την ψυχή, αλλά και το σώμα του· διότι αρετή του σώματος δεν είναι η πολυσαρκία και η ευρωστία, αλλά το να αντέχει τόσα πολλά και τέτοιου είδους βάσανα. Καθόσον δεν είναι αποκρουστικός εκείνος που έχει τέτοια τραύματα στο σώμα, αλλά εκείνος που, ενώ έχει πάρα πολλές πληγές στην ψυχή του, δεν ενδιαφέρεται καθόλου γι’ αυτές, όπως ήταν εκείνος ο πλούσιος που το εσωτερικό του ήταν γεμάτο πληγές. Και όπως τα σκυλιά έγλυφαν τα τραύματα του φτωχού Λαζάρου, έτσι και οι δαίμονες τα αμαρτήματα του άσπλαχνου πλούσιου· και όπως αυτός ζούσε στερημένος από τροφή, έτσι εκείνος ζούσε στερημένος από κάθε αρετή.

Γνωρίζοντας λοιπόν όλα αυτά, ας τα φιλοσοφούμε, κι ας μην λέμε, ότι «εάν τον τάδε τον αγαπούσε ο Θεός, δεν θα τον άφηνε να γίνει φτωχός». Καθόσον αυτό ακριβώς είναι απόδειξη μεγάλης αγάπης· διότι «ὃν γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὃν παραδέχεται(:διότι εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί με θλίψεις και μαστιγώνει με δοκιμασίες καθέναν που τον δέχεται κοντά Του σαν δικό Του παιδί)» [Εβρ. 12,6]. Και πάλι· «Τέκνον, εἰ προσέρχῃ δουλεύειν Κυρίῳ Θεῷ, ἑτοίμασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμόν, εὔθυνον τὴν καρδίαν σου καὶ καρτέρησον (:Παιδί μου, εάν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για δοκιμασία, κάνε ευθεία την καρδιά σου και δείξε υπομονή)»[Σοφ.Σειρ.2,1-2]. Ας διώξουμε λοιπόν, αγαπητοί, τις περιττές προλήψεις από τους εαυτούς μας και τα λόγια αυτά του λαού· διότι λέγει «καὶ αἰσχρότης καὶ μωρολογία ἢ εὐτραπελία, τὰ οὐκ ἀνήκοντα, ἀλλὰ μᾶλλον εὐχαριστία(:επίσης δεν αρμόζουν σε σας τους Χριστιανούς και δεν πρέπει να αναφέρονται και ως λέξεις οι αισχρές πράξεις και τα ανόητα φλύαρα λόγια ή τα άπρεπα και βρώμικα αστεία· αντιθέτως, φροντίζετε περισσότερο να λέτε προσευχές ευχαριστίας)»[Εφ.5,4]. Ούτε λοιπόν εμείς οι ίδιοι να τα λέμε, αλλά και αν δούμε άλλους να τα λένε, να τους αποστομώσουμε, να εναντιωθούμε πάρα πολύ, να εμποδίσουμε την αδιάντροπη γλώσσα τους.

Πες μου, εάν δεις κάποιον λήσταρχο να τρέχει στους δρόμους, να στήνει ενέδρα στους περαστικούς, να αρπάζει ό,τι βρίσκει στα χωράφια, να κρύβει μέσα σε σπηλιές και κρυψώνες χρυσό και άργυρο και να συγκεντρώνει εκεί πολλά κοπάδια και ενδύματα και να έχει αποκτήσει και δούλους πολλούς από την επιδρομή εκείνη, άραγε, πες μου, τον μακαρίζεις αυτόν για τον πλούτο του εκείνον ή τον λυπάσαι για την τιμωρία που πρόκειται να λάβει; Αν και βέβαια δεν έχει ακόμα συλληφθεί, ούτε έχει παραδοθεί στα χέρια του δικαστού, ούτε κλείστηκε στη φυλακή, ούτε κατηγορήθηκε, ούτε βγήκε η απόφαση η καταδικαστική, αλλά διασκεδάζει, μεθά, απολαμβάνει πολλή ευημερία· αλλά όμως, δεν τον μακαρίζουμε για τα παρόντα και για όσα βλέπουμε, αλλά τον ταλανίζουμε γι’ αυτά που περιμένουμε να συμβούν στο μέλλον. Αυτό σκέψου και για τους πλούσιους και για τους πλεονέκτες. Είναι σαν κάποιοι ληστές και στήνουν ενέδρες στους δρόμους, ληστεύουν τους περαστικούς και κρύβουν βαθιά μέσα στα σπίτια τους, σαν σε σπήλαια και κρυψώνες, τις περιουσίες των άλλων.

Ας μην τους μακαρίζουμε λοιπόν για τα παρόντα, αλλά ας τους ταλανίζουμε για τα μέλλοντα, για το φοβερό εκείνο δικαστήριο, για τις αναπόφευκτες ευθύνες, για το σκότος το εξώτερο, που πρόκειται να τους δεχτεί. Αν και βέβαια οι ληστές πολλές φορές ξέφυγαν τα ανθρώπινα χέρια· αλλά όμως, έχοντάς το και αυτό υπόψη μας, και για τους εαυτούς μας και για τους άλλους ας μην ευχόμαστε τη ζωή εκείνων και τον καταραμένο πλούτο τους. Στην περίπτωση όμως του Θεού δεν είναι δυνατό να το πει κανείς αυτό, διότι κανείς δεν θα διαφύγει την απόφασή Του, αλλά οπωσδήποτε όλοι όσοι ζουν με πλεονεξίες και αρπαγές θα επισύρουν την τιμωρία Του, εκείνην την αθάνατη και που δεν έχει τέλος, όπως ακριβώς και εκείνος ο πλούσιος.

Όλα αυτά λοιπόν συλλέγοντάς τα ενώπιόν μας, αγαπητοί, ας μην μακαρίζουμε τους πλουσίους, αλλά εκείνους που ζουν ενάρετα· ας μην ταλανίζουμε τους φτωχούς, αλλά εκείνους που ζουν μέσα στην κακία· ας μην προσέχουμε τα παρόντα, αλλά ας έχουμε στραμμένο το βλέμμα μας στα μέλλοντα· ας μην εξετάζουμε την εξωτερική ενδυμασία, αλλά εξετάζοντας του καθενός τη συνείδηση και επιδιώκοντας τη χαρά και την αρετή που προέρχονται από τα κατορθώματα, ας μιμηθούμε τον Λάζαρο και πλούσιοι και φτωχοί· διότι δεν υπέμεινε αυτός έναν και δύο και τρεις μόνο άθλους αρετής, αλλά πολύ περισσότερους, εννοώ τη φτώχεια, την αρρώστια, την αδιαφορία εκείνων που τον έβλεπαν, το ότι υπέμεινε όλα εκείνα τα κακά έξω από το σπίτι εκείνο που μπορούσε όλα αυτά να του τα σβήσει, χωρίς να περιμένει λόγο παρηγοριάς από κανέναν, το ότι έβλεπε τον υπερήφανο εκείνον πλούσιο να απολαμβάνει τόση τρυφή, και όχι μόνο να απολαμβάνει την τρυφή, αλλά και να ζει μέσα στην κακία και να μην παθαίνει κανένα κακό· το ότι δεν είχε να προσβλέψει σε κανένα άλλον Λάζαρο, το ότι δεν μπορούσε να έχει καμία πίστη σε ανάσταση, το ότι είχε, μαζί με τα κακά που έχουμε αναφέρει, κακή υπόληψη από τους πολλούς εξαιτίας των συμφορών εκείνων, το ότι όχι μέχρι δύο και τρεις ημέρες έβλεπε τον εαυτό του σε αυτά τα δεινά, αλλά σε όλη του τη ζωή, και τον πλούσιο στα αντίθετα αυτών.

Ποια λοιπόν απολογία θα έχουμε, εάν αυτός με τόση ανδρεία υπέμεινε όλα μαζί τα δεινά, και εμείς δεν υπομείνουμε ούτε τα μισά από αυτά; Διότι δεν έχεις, δεν έχεις να δείξεις ούτε να αναφέρεις κάποιον άλλον που έχει υποστεί τόσο πολλά και τέτοια κακά. Γι’ αυτό ακριβώς και ο Χριστός τον τοποθέτησε ανάμεσά μας, ώστε και σε οποιαδήποτε δεινά κι αν πέσουμε, βλέποντας σε αυτόν το τόσο υπερβολικό μέγεθος των θλίψεων, να λάβουμε, από τη δική του αρετή και υπομονή, αρκετή παρηγοριά και θάρρος· διότι προβάλλει σαν κοινός διδάσκαλος ολόκληρης της οικουμένης σε αυτούς που υποφέρουν από οποιοδήποτε κακό, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να προσβλέπουν προς αυτόν και νικώντας τους όλους με το υπερβολικό μέγεθος των δικών του συμφορών.

[…] «Ἐγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν πτωχὸν(:Κάποτε λοιπόν πέθανε ο φτωχός)», λέγει, «καὶ ἀπενεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον Ἀβραάμ (:και οι άγγελοι του Θεού τον μετέφεραν στην αγκαλιά του Αβραάμ, για να βρει ανάπαυση εκεί μέσα στον παράδεισο)» [Λουκά 16,22]. Γίνεται φανερό λοιπόν από την εξεταζόμενη παραβολή ότι οι ψυχές όταν βγουν από το σώμα, δεν μένουν πια εδώ, αλλά αμέσως μεταφέρονται. Και όχι μόνο οι ψυχές των δικαίων, αλλά και οι ψυχές των αμαρτωλών μεταφέρονται εκεί· και αυτό πάλι γίνεται φανερό από έναν άλλον άφρονα πλούσιο, μιας άλλης παραβολής. Επειδή δηλαδή απέδωσαν πλούσια σοδειά τα χωράφια του, είπε μέσα του: «Τοῦτο ποιήσω· καθελῶ μου τὰς ἀποθήκας καὶ μείζονας οἰκοδομήσω, καὶ συνάξω ἐκεῖ πάντα τὰ γενήματά μου καὶ τὰ ἀγαθά μου(:Αυτό θα κάνω: θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα κτίσω μεγαλύτερες και πιο ευρύχωρες. Και θα μαζέψω εκεί όλη τη σοδειά μου και τα αγαθά μου)»[Λουκά,12,18]. Τίποτα δεν είναι χειρότερο από μια τέτοια γνώμη. Πράγματι γκρέμισε τις αποθήκες του· διότι αποθήκες ασφαλισμένες δεν είναι οι τοίχοι, αλλά τα στομάχια των φτωχών· ενώ ο πλούσιος άφησε εκείνες τις αποθήκες και φρόντιζε για τους τοίχους.

Τι λοιπόν του λέγει ο Θεός; «Ἂφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ· ἃ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;(:Άμυαλε και ανόητε άνθρωπε, που στήριξες την ευτυχία σου μόνο στις απολαύσεις της κοιλιάς και νόμισε ότι η μακροζωία σου εξαρτιόταν από τα πλούτη σου και όχι από μένα· τη νύχτα αυτή, που εδώ και πολύ καιρό ονειρευόσουν ως νύχτα ευτυχίας και νόμιζες ότι θα άρχιζε από εδώ και πέρα η αναπαυτική και απολαυστική ζωή σου, οι φοβεροί δαίμονες απαιτούν να πάρουν την ψυχή σου. Σε λίγο θα πεθάνεις. Αυτά λοιπόν που ετοίμασες και αποθήκευσες σε ποιον θα ανήκουν και σε ποιους κληρονόμους θα περιέλθουν;)»[Λουκ.12,20].

Και πρόσεχε ότι στην περίπτωση του Λαζάρου λέγει ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους, ενώ στην περίπτωση του άφρονος πλουσίου λέγει «απαιτούν» και τον ένα τον πήραν σαν αιχμάλωτο, ενώ τον άλλο τον περιστοίχιζαν σαν νικητή. Τον Λάζαρο άγγελοι τον μεταφέρουν, ενώ την ψυχή του άφρονος πλουσίου την απαιτούσαν κάποιες φοβερές δυνάμεις, ίσως σταλμένες γι΄αυτόν τον σκοπό· διότι δεν αναχωρεί προς εκείνην τη ζωή μόνη της η ψυχή, επειδή δεν είναι δυνατό· διότι εάν όταν μεταβαίνουμε από πόλη σε πόλη, έχουμε ανάγκη από οδηγό, πολύ περισσότερο η ψυχή όταν αποσπαστεί από το σώμα και μεταφέρεται προς την μέλλουσα ζωή, έχει ανάγκη από οδηγούς.

Γι΄αυτό πολλές φορές ανεβαίνει προς τα επάνω και προχωρεί πάλι προς το βάθος και φοβάται και φρίττει, όταν πρόκειται να αποχωρισθεί από το σώμα· διότι πάντα μας κεντρίζει η συνείδηση για τις αμαρτίες μας, πολύ περισσότερο όμως κατά την ώρα εκείνη, όταν πρόκειται να μεταφερθούμε από εδώ εκεί για να λογοδοτήσουμε στο φοβερό δικαστήριο. Για τον λόγο αυτό πρέπει συνεχώς να ετοιμαζόμαστε από εδώ, για την έξοδό μας προς τα εκεί· διότι τι θα συμβεί εάν αποφασίσει ο Κύριος να μας καλέσει απόψε; Τι αν αύριο; Είναι άγνωστο το μέλλον, γι’ αυτό πρέπει να αγωνιζόμαστε διαρκώς και να είμαστε έτοιμοι για το ταξίδι εκείνο, όπως ακριβώς ο Λάζαρος αυτός διαρκώς υπέμενε και καρτερούσε· γι΄αυτό και με τόση τιμή τον οδηγούσαν.

Όμως πέθανε και ο πλούσιος και ε νταφιάστηκε, σαν να ήταν καταχωνιασμένη η ψυχή του μέσα στο σώμα του, όπως σε μνήμα, και περιέφερε σαν τάφο μαζί της τη σάρκα· διότι δεμένος σαν με κάποια αλυσίδα με τη μέθη και τη γαστριμαργία, έτσι είχε κάνει άπρακτη και νεκρή την ψυχή. Μην προσπεράσεις, αγαπητέ, έτσι απλώς το «ἐτάφη», αλλά σκέψου εδώ, σε παρακαλώ, τα τραπέζια τα επαργυρωμένα, τα κρεβάτια, τους τάπητες, τα σκεπάσματα, όλα τα άλλα του σπιτιού, τα μύρα, τα αρώματα, το άφθονο καθαρό κρασί, τις ποικιλίες των φαγητών, τα καρυκεύματα, τους μαγείρους, τους κόλακες, τους σωματοφύλακες, τους υπηρέτες, όλη την άλλη πολυτέλεια κατασβησμένη και καταμαραμένη. Όλα στάχτη, όλα τέφρα και σκόνη, θρήνοι και οδυρμοί, χωρίς να μπορεί κανείς να βοηθήσει, ούτε να επαναφέρει την ψυχή που έφυγε. Τότε φάνηκε η δύναμη του χρυσού και της πολλής περιουσίας.

Πράγματι μέσα από την τόση μεγάλη περιποίηση αναχωρούσε γυμνός και μόνος, χωρίς να μπορεί να μεταφέρει μαζί του τίποτε από τον τόσο πλούτο, αλλά έφευγε έρημος και απροστάτευτος. Κανείς από όσους τον υπηρέτησαν, κανείς απ’ όσους τον βοήθησαν δεν ήταν παρών, για να τον γλυτώσουν από την κόλαση και την τιμωρία, αλλά αφού αποσπάσθηκε από όλους εκείνους, τον μετέφεραν μόνο για να υπομείνει τις αφόρητες τιμωρίες. Αλήθεια, «πᾶσα σάρξ χόρτος, καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου· ἐξηράνθη ὁ χόρτος, καὶ τὸ ἄνθος ἐξέπεσε, τὸ δὲ ῥῆμα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν μένει εἰς τὸν αἰῶνα(:κάθε άνθρωπος είναι σαν το χόρτο και κάθε δόξα του ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου. Ξεράθηκε το χόρτο και το άνθος του έπεσε· ο λόγος όμως του Κυρίου θα μένει στον αιώνα)»[Ησαΐας 40,6-8].Ήλθε ο θάνατος και όλα εκείνα τα έσβησε· και παίρνοντάς τον σαν αιχμάλωτο, έτσι τον οδήγησε σκυμμένο κάτω, γεμάτο ντροπή, χωρίς παρρησία, να τρέμει, να φοβάται, σαν να απήλαυσε όλη εκείνη την τρυφή στα όνειρά του· και μετά ο πλούσιος γινόταν ικέτης του φτωχού, και είχε ανάγκη από το τραπέζι εκείνου, που άλλοτε πεινούσε και ήταν μπροστά στα στόματα των σκυλιών· και τα πράγματα άλλαξαν και έμαθαν όλοι, ποιος ήταν ο πλούσιος και ποιος ήταν ο φτωχός και ότι ο Λάζαρος ήταν πιο πλούσιος απ’ όλους, ενώ αυτός πιο φτωχός απ΄ όλους.

[…] Πολλές φορές κάποιος από τους εδώ πλουσίους βρέθηκε εκεί να είναι φτωχότερος όλων, όπως ακριβώς και αυτός ο πλούσιος· διότι, όταν τον κατέλαβε το βράδυ, δηλαδή ο θάνατος, και βγήκε από το θέατρο της παρούσας ζωής, και έβγαλε το προσωπείο και φάνηκε εκεί ότι είναι φτωχότερος όλων, και τόσο φτωχός, ώστε να μην έχει ούτε μια σταγόνα νερό, αλλά γι’ αυτήν να παρακαλεί επίμονα, χωρίς να εκπληρώνεται ούτε αυτή η αίτησή του. Ποια φτώχεια θα ήταν χειρότερη απ’ αυτήν; Και άκουε πώς· διότι λέγει: «Καὶ αὐτὸς φωνήσας εἶπε· πάτερ Ἀβραάμ, ἐλέησόν με καὶ πέμψον Λάζαρον ἵνα βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτοῦ ὕδατος καὶ καταψύξῃ τὴν γλῶσσάν μου, ὅτι ὀδυνῶμαι ἐν τῇ φλογὶ ταύτῃ(:Αυτός λοιπόν που στη γη τα είχε όλα και δεν παρακαλούσε κανένα να τον βοηθήσει, φώναξε τώρα και είπε: ‘’Πατέρα μου Αβραάμ, σπλαχνίσου με. Λυπήσου με και στείλε τον Λάζαρο να βρέξει με νερό την άκρη του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι βασανίζομαι και υποφέρω μέσα σε αυτή τη φωτιά’’)»[Λουκ. 16,24]. Βλέπεις πόση είναι η θλίψη του; Όταν ήταν κοντά του, τον προσπερνούσε, και τώρα που είναι μακριά του τον καλεί· αυτόν που πολλές φορές, μπαίνοντας και βγαίνοντας δεν τον έβλεπε, αυτό τώρα που είναι μακριά, τον βλέπει με πολύ πόθο.

Και για ποιο λόγο τον βλέπει; Ίσως πολλές φορές είπε αυτός ο πλούσιος: «Τι μου χρειάζεται η ευλάβεια και η αρετή; Όλα για μένα είναι σαν να τρέχουν από πηγές· απολαμβάνω μεγάλη αφθονία αγαθών, πολλή ευτυχία, δεν υποφέρω καμιά δυστυχία· για ποιο λόγο να ασκήσω την αρετή; Αυτός ο φτωχός που ζει με δικαιοσύνη και ευσέβεια υποφέρει μύρια βάσανα». Αυτά βέβαια πολλοί πολλές φορές και τώρα τα λένε. Για να ξεριζωθούν λοιπόν αυτές οι κακές σκέψεις, του δείχνει ότι και για την κακία υπάρχει τιμωρία, και τιμή και στέφανος για τους κόπους υπέρ της ευσεβείας. Και δεν τον είδε μόνο γι’ αυτό, αλλά για να πάθει και ο πλούσιος τώρα, σε μεγαλύτερο βαθμό, εκείνο ακριβώς που έπαθε και ο φτωχός·διότι, όπως ακριβώς σε εκείνον έκανε φοβερότερη την τιμωρία τώρα, το να βρίσκεται στην κόλαση και να βλέπει την ευτυχία του Λαζάρου, ώστε να έχει πιο αφόρητη την τιμωρία, όχι μόνο εξαιτίας του είδους των βασάνων, αλλά και εξαιτίας της τιμής που αξιώθηκε εκείνος.

Και όπως, όταν έδιωξε ο Θεός τον Αδάμ από τον παράδεισο, του παρήγγειλε να κατοικεί απέναντι από τον παράδεισο, για να του ανανεώνει τη λύπη η αδιάκοπη θέα και να του δίνει με μεγαλύτερη ακρίβεια την αίσθηση των αγαθών που έχασε, έτσι λοιπόν κι αυτόν τον έβαλε να κατοικεί απέναντι από τον Λάζαρο, για να δει από ποια αγαθά στέρησε τον εαυτό του. «Σου έστειλα», λέγει, «μπροστά στην πόρτα σου τον φτωχό Λάζαρο, για να σου γίνει διδάσκαλος της αρετής και αφορμή για φιλανθρωπία· περιφρόνησες το κέρδος, δεν θέλησες να χρησιμοποιήσεις όπως έπρεπε την αφορμή αυτή της σωτηρίας· θα σου χρησιμεύσει λοιπόν τώρα ως αφορμή μεγαλύτερης κολάσεως και τιμωρίας».

Απ ’αυτά μαθαίνουμε ότι όλοι όσοι από εμάς περιφρονούνται και αδικούνται, τότε, κατά την ημέρα της Κρίσεως, θα σταθούν μπροστά μας. Αν και βέβαια ο Λάζαρος δεν αδικήθηκε από τον πλούσιο· διότι ο πλούσιος δεν έκλεψε ακριβώς τα χρήματα του Λαζάρου, αλλά δεν του έδωσε από τα δικά του. Και εάν, επειδή δεν του έδωσε από τα δικά τους, έχει κατήγορο αυτόν που δεν ελέησε, αυτός που άρπαξε και τα ξένα, ποιας συγνώμης θα τύχει, όταν οι αδικημένοι από παντού θα τον περιστοιχίζουν; Διότι εκεί δεν χρειάζονται μάρτυρες, ούτε κατήγοροι, ούτε αποδείξεις, ούτε τεκμήρια· αλλά αυτά τα ίδια τα πράγματα, όπως ακριβώς εμείς τα ετοιμάσαμε, φαίνονται μπροστά στα μάτια μας. «Διότι να», λέγει, «ο άνθρωπος και τα έργα του». Και αυτό δηλαδή είναι αρπαγή, το να μη δίνεις στον άλλον από τα δικά σου.

Και ίσως σας φαίνεται παράξενο αυτό που λέγω, αλλά μην εκπλήττεσθε· διότι θα σας φέρω μαρτυρία από τις θείες Γραφές που λέγει ότι το όχι μόνο το να αρπάξεις τα ξένα, αλλά και το να μη δίνεις στους άλλους από τα δικά σου και αυτό είναι αρπαγή και πλεονεξία και αποστέρηση. Ποια λοιπόν είναι αυτή; Κατηγορώντας τους Ιουδαίους ο Θεός λέγει μέσω του προφήτη: «Καὶ εἰσηνέγκατε πάντα τὰ ἐκφόρια εἰς τοὺς θησαυρούς, καὶ ἔσται ἡ διαρπαγὴ αὐτοῦ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ(:Και σεις βάλατε όλα τα προϊόντα της γης σας μέσα στις αποθήκες σας. Έτσι λοιπόν κάνατε αρπαγή των δεκάτων και απαρχών, που βρίσκονται τώρα στο σπίτι σας και τα στερήσατε από τους φτωχούς στους οποίους οφείλατε να τα δώσετε)»[Μαλ.3,10]. «Επειδή», λέγει, «τις συνηθισμένες προσφορές δεν τις δώσατε, αρπάξατε αυτό που ανήκε στον φτωχό». Και αυτό το λέγει, για να δείξει στους πλουσίους ότι έχουν αυτά που ανήκουν στους φτωχούς, είτε πατρική κληρονομιά δεχτούν, είτε από οπουδήποτε συγκεντρώσουν τα χρήματα. Και πάλι αλλού λέγει: «Τέκνον, τὴν ζωὴν τοῦ πτωχοῦ μὴ ἀποστερήσῃς καὶ μὴ παρελκύσῃς ὀφθαλμοὺς ἐπιδεεῖς(:Παιδί μου, μη στερήσεις τον πτωχό από όσα του χρειάζονται για τη ζωή του και μην αναβάλεις την βοήθειά σου σε μάτια τα οποία σε κοιτάζουν ικετευτικώς)»[Σοφ. Σειρ.4,1]· και αυτός που στερεί, τα ξένα στερεί· διότι αποστέρηση λέγεται το ότι πήραμε τα ξένα πράγματα και τα κρατούμε.

Και με αυτό λοιπόν διδασκόμαστε ότι όταν δεν ελεούμε θα τιμωρηθούμε εξίσου με τους καταχραστές· διότι τα χρήματα είναι του Κυρίου από οπουδήποτε και αν τα συλλέξουμε και αν τα δώσουμε στους φτωχούς θα έχουμε μεγάλο κέρδος. Και γι’ αυτό επέτρεψε ο Θεός να έχεις εσύ περισσότερα, για να τα ξοδέψεις όχι στην πορνεία και στη μέθη και στην πολυφαγία και στην πολυτέλεια των ενδυμάτων και στην άλλη βλακεία, αλλά για να τα μοιράσεις σε αυτούς που τα έχουν ανάγκη· διότι, όπως ένας που παραλαμβάνει βασιλικά χρήματα, αν αφήσει εκείνους στους οποίους έχει εντολή να τα μοιράσει και τα ξοδέψει σε δική του ανοησία, θα λογοδοτήσει και θα θανατωθεί, έτσι λοιπόν και ο πλούσιος είναι σαν ένας που εισπράττει τα λεφτά που πρέπει να μοιραστούν στους φτωχούς και έχει πάρει εντολή να τα μοιράσει στους φτωχούς συνδούλους του. Αν λοιπόν ξοδέψει κάτι περισσότερο για τον εαυτό του από ό,τι χρειάζεται, θα υποστεί εκεί φοβερότατες τιμωρίες· διότι δεν είναι δικά του τα δικά του, αλλά των συνδούλων του.

Ας τα διαχειριζόμαστε λοιπόν αυτά σαν ξένα, για να γίνουν δικά μας. Και πώς θα τα διαχειριστούμε, σαν ξένα; Όταν δεν τα ξοδεύουμε σε περιττές ανάγκες, ούτε μόνο στις δικές μας, αλλά όταν τα διαμοιράζουμε στα χέρια των φτωχών· και αν είσαι πλούσιος και ξοδεύεις κάτι περισσότερο από το αναγκαίο, θα λογοδοτήσεις για τα χρήματα που σου έχει εμπιστευθεί. Αυτό συμβαίνει και στα μεγάλα σπίτια. Πολλοί δηλαδή τα ταμεία τους τα εμπιστεύτηκαν στους υπηρέτες τους· αλλά όμως οι διαχειριστές εκείνοι φυλάσσουν αυτά που τους έχουν δώσει και δεν καταχρώνται αυτά που τους εμπιστεύθηκαν, αλλά τα διανέμουν σε εκείνους που ο οικοδεσπότης θα διατάξει και όταν διατάξει. Αυτό και εσύ να κάνεις·διότι πήρες πιο πολλά από τους άλλους και τα έλαβες, όχι για να τα ξοδέψεις μόνος σου, αλλά να γίνεις και στους άλλους καλός διαχειριστής.

Αξίζει όμως κι εκείνο να ερευνήσουμε: γιατί άραγε δεν είδε τον Λάζαρο κοντά σε κανέναν άλλον δίκαιο, αλλά τον είδε μέσα στην αγκαλιά του Αβραάμ; Ήταν φιλόξενος ο Αβραάμ· για να γίνει λοιπόν και αυτός κατήγορος αυτού για την αφιλοξενία του, τον βλέπει μαζί με εκείνον· διότι εκείνος και τους περαστικούς έψαχνε να βρει και τους οδηγούσε στο σπίτι του, ενώ αυτός αδιαφορούσε και γι’ αυτόν που βρισκόταν μέσα, και ενώ είχε τόσο θησαυρό και αφορμή για σωτηρία, τον προσπερνούσε αδιάφορα κάθε ημέρα, και δεν χρησιμοποίησε όσο μπορούσε την προστασία του φτωχού. Όμως ο πατριάρχης δεν ήταν τέτοιος, αλλά τελείως διαφορετικός· καθόταν μπροστά στις θύρες και προσκαλούσε για φιλοξενία στο σπίτι του όλους τους κουρασμένους διαβάτες, και όπως κάποιος αλιέας, ρίχνοντας δίχτυ στη θάλασσα, ανασύρει συνήθως ψάρι, όμως ανασύρει πολλές φορές και χρυσό και μαργαριτάρια, έτσι λοιπόν κι αυτός, αλιεύοντας ανθρώπους, κατόρθωσε να αλιεύσει κάποτε και αγγέλους, και το αξιοθαύμαστο είναι αυτό, ότι χωρίς να το γνωρίζει το έκανε αυτό.

Διότι εάν το γνώριζε και τους υποδεχόταν με τόση καλοσύνη, δεν θα έκανε τίποτε μεγάλο και αξιοθαύμαστο, ενώ ο έπαινος όλος του αξίζει, επειδή, ενώ αγνοούσε ποιοι ήταν οι διερχόμενοι, και νομίζοντας ότι ήταν απλώς άνθρωποι οδοιπόροι, με τόσο μεγάλη προθυμία τούς κάλεσε μέσα στο σπίτι του [βλ. Γεν.18,2-5: «Ὤφθη δὲ αὐτῷ ὁ Θεὸς πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρῇ, καθημένου αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ μεσημβρίας.ἀναβλέψας δέ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ εἶδε, καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἄνδρες εἱστήκεισαν ἐπάνω αὐτοῦ· καὶ ἰδὼν προσέδραμεν εἰς συνάντησιν αὐτοῖς ἀπὸ τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ εἶπε· Κύριε, εἰ ἄρα εὗρον χάριν ἐναντίον σου, μὴ παρέλθῃς τὸν παῖδά σου· ληφθήτω δὴ ὕδωρ, καὶ νιψάτωσαν τοὺς πόδας ὑμῶν, καὶ καταψύξατε ὑπὸ τὸ δένδρον· καὶ λήψομαι ἄρτον, καὶ φάγεσθε, καὶ μετὰ τοῦτο παρελεύσεσθε εἰς τὴν ὁδὸν ὑμῶν, οὗ ἕνεκεν ἐξεκλίνατε πρὸς τὸν παῖδα ὑμῶν. Καὶ εἶπαν· οὕτω ποίησον, καθὼς εἴρηκας(:Φανερώθηκε λοιπόν ο Θεός στον Αβραάμ, που ήταν κοντά στη δρυ Μαμβρή και καθόταν στη θύρα της σκηνής του κατά τον Νότο. Σήκωσε τα μάτια του ο Αβραάμ και είδε ξαφνικά τρεις άνδρες όρθιους απέναντι του. Αμέσως έτρεξε προς συνάντησή τους από τη θύρα της σκηνής του, προσκύνησε αυτούς έως το έδαφος και είπε: “Κύριε, εάν τυχόν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, σε παρακαλώ μην καταφρονήσεις τον δούλο σου· ας μου επιτραπεί, λοιπόν, να φέρω νερό και οι δούλοι μου να νίψουν τα πόδια σας, και να δροσιστείτε κάτω από το δένδρο. Εγώ λοιπόν θα ετοιμάσω και θα σας φέρω φαγητό, για να φάτε, και έπειτα θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, από τον οποίο παρεκκλίνατε έως εμένα, τον δούλο σας, για να μου κάνετε την τιμή να σας περιποιηθώ”. Εκείνοι λοιπόν είπαν: “κάνε όπως είπες”)»].

Γι’ αυτό λοιπόν νιώθοντας έκπληξη και ο Παύλος συμβουλεύει και λέει: «Ἡ φιλαδελφία μενέτω, τῆς φιλοξενίας μὴ ἐπιλανθάνεσθε· διά ταύτης γὰρ ἔλαθόν τινες ξενίσαντες ἀγγέλους(:Μόνιμη και σταθερή ας μένει στις καρδιές σας η αγάπη προς τους αδελφούς Χριστιανούς. Μη λησμονείτε ποτέ να ασκείτε την φιλοξενία· διότι χάρη στη φιλόξενη διάθεσή τους μερικοί, όπως ο Αβραάμ και ο Λωτ, αξιώθηκαν, χωρίς και οι ίδιοι να το καταλάβουν, να φιλοξενήσουν αγγέλους)»[ Εβρ.13,2]. Και σωστά είπε «χωρίς να το ξέρουν»· διότι εάν το γνώριζε και τους υποδεχόταν με τόση καλοσύνη, δεν θα έκανε τίποτε μεγάλο και αξιοθαύμαστο· ενώ ο έπαινος όλος του αξίζει, επειδή, ενώ αγνοούσε ποιοι ήταν οι διερχόμενοι και νομίζοντας ότι ήταν απλώς άνθρωποι οδοιπόροι, με τόση μεγάλη προθυμία τους κάλεσε μέσα στο σπίτι του.

Και εσύ λοιπόν, εάν υποδεχτείς κάποιον επίσημο και λαμπρό και δείξεις μεγάλη προθυμία, δεν έκανες τίποτε αξιοθαύμαστο· διότι το αξίωμα του φιλοξενούμενου εξαναγκάζει πολλές φορές και τον αφιλόξενο να δείχνει κάθε καλή διάθεση. Το πιο υπέροχο όμως είναι όταν και τους τυχόντες και τους περιφρονημένους και τους ευτελείς τούς δεχόμαστε με πολλή καλοσύνη. Γι΄ αυτό και ο Χριστός, υποδεχόμενος αυτούς που ενεργούν έτσι, έλεγε: «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ᾿ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε(: Αληθινά σας λέγω, καθετί που κάνατε για να εξυπηρετήσετε έναν από τους αδελφούς μου, που φαίνονται άσημοι και ελάχιστοι μέσα στην κοινωνία, το κάνατε σε εμένα)»[Ματθ.25,40]. Και πάλι: «Οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων(: Όπως ο καλός ποιμένας δεν θέλει να χάσει ούτε ένα πρόβατο, έτσι δεν είναι θέλημα του Πατρός σας που βρίσκεται στους ουρανούς να χαθεί ένας από τους μικρούς τούτους. Λοιπόν προσέχετε μήπως τυχόν καταφρονήσετε κανένα από τους άσημους και απλοϊκούς πιστούς)»[Ματθ.18,14].

Και πάλι: «Ὃς δ᾿ ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ, συμφέρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης(: Όποιος όμως σκανδαλίσει και παρασύρει στην αμαρτία έναν από τους μικρούς και απλοϊκούς αυτούς, που πιστεύουν σε εμένα, είναι προτιμότερο γι΄αυτόν να κρεμαστεί στον τράχηλό του μυλόπετρα από εκείνες που γυρίζει ο όνος στον μύλο και να καταποντιστεί στην ανοικτή θάλασσα)» [Ματθ.18,6]. Και παντού πολύς λόγος γίνεται από τον Χριστό για τους μικρούς και τους ελαχίστους.

Αυτό λοιπόν γνωρίζοντας και ο Αβραάμ, δεν εξέταζε τους διερχομένους ποιοι ήταν και από πού έρχονταν, όπως ακριβώς εμείς τώρα· αλλά τους δεχόταν όλους χωρίς διάκριση· διότι αυτός που δείχνει φιλική διάθεση δεν πρέπει να ζητά να δίνουν λόγο για τη ζωή τους, αλλά μόνο να διορθώνει τη φτώχεια και να καλύπτει την ανάγκη. Έναν λόγο συνηγορίας έχει ο φτωχός, τη φτώχεια και το ότι βρίσκεται σε ανάγκη· τίποτε λοιπόν περισσότερο μην του ζητάς, αλλά κι αν ακόμη είναι ο πιο καλός από όλους και του λείπει η αναγκαία τροφή, ας τον απαλλάξουμε από την πείνα. Αυτό και ο Χριστός παρήγγειλε να κάνουμε λέγοντας· «Γένησθε υἱοὶ τοῦ πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους(:Για να μοιάσετε έτσι και να γίνετε παιδιά του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς· διότι και Αυτός τον ήλιο, που είναι δικός Του, τον ανατέλλει χωρίς διακρίσεις σε πονηρούς και καλούς, και βρέχει τη βροχή Του σε δικαίους και αδίκους)»[Ματθ.5,45]. Είναι λιμάνι για όσους βρίσκονται σε ανάγκη ο ελεήμονας· και το λιμάνι δέχεται όλους τους ναυαγούς και τους απαλλάσσει από τους κινδύνους· και είτε είναι κακοί, είτε είναι αγαθοί, είτε είναι οτιδήποτε άλλο αυτοί που κινδυνεύουν, τους δέχεται όλους μέσα στην αγκαλιά Του.

[…]Όταν λοιπόν ο πλούσιος στον Άδη είδε τον φτωχό Λάζαρο στην αγκαλιά του Αβραάμ, είπε: «Πάτερ Ἀβραάμ, ἐλέησόν με καὶ πέμψον Λάζαρον ἵνα βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτοῦ ὕδατος καὶ καταψύξῃ τὴν γλῶσσάν μου, ὅτι ὀδυνῶμαι ἐν τῇ φλογὶ ταύτῃ(:Πατέρα μου Αβραάμ, σπλαχνίσου με. Λυπήσου με και στείλε τον Λάζαρο να βρέξει με νερό την άκρη του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι βασανίζομαι και υποφέρω μέσα σε αυτή τη φωτιά)»[Λουκ. 16,24].

Για ποιον λόγο δεν απηύθυνε τον λόγο προς τον Λάζαρο; Εγώ νομίζω ότι ντράπηκε και κοκκίνισε και κρίνοντας από τον εαυτό του, νόμιζε ότι οπωσδήποτε θα του κρατά κακία. «Διότι, εάν εγώ», ίσως να σκέφτηκε, «που απολάμβανα τόση ευτυχία, και σε τίποτα δεν αδικήθηκα, περιφρόνησα τον άνθρωπο αυτόν που βρισκόταν σε τόσα κακά και ούτε ψίχουλα δεν του έδωσα, πολύ περισσότερο αυτός τώρα, που τόσο περιφρονήθηκε, δεν θα συγκατανεύσει στην παράκλησή μου». Αυτά βέβαια δεν τα λέμε για να κατηγορήσουμε τον Λάζαρο, διότι εκείνος δεν διακατεχόταν από τέτοιες σκέψεις, μη γένοιτο, αλλά επειδή ο πλούσιος αυτά φοβήθηκε και δεν κάλεσε τον ίδιο τον Λάζαρο, αλλά φώναξε τον Αβραάμ, για τον οποίο πίστευε ότι αγνοούσε εκείνα που είχαν γίνει. Και ζήτησε εκείνο το δάχτυλο, το οποίο πολλές φορές άφησε να το γλύψουν οι γλώσσες των σκύλων.

Τι λοιπόν είπε εκείνος; «Τέκνον, μνήσθητι ὅτι ἀπέλαβες σὺ τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου(:Παιδί μου θυμήσου ότι εσύ απήλαυσες με το παραπάνω τα αγαθά σου όταν ζούσες στη γη)»[Λουκ.16,25]. Πρόσεχε σύνεση, πρόσεχε φιλοστοργία δικαίου. Δεν είπε: «απάνθρωπε και σκληρέ και παμπόνηρε, ενώ άφησες σε τόσο μεγάλα κακά τον άνθρωπο αυτόν, θυμάσαι τώρα τη φιλανθρωπία και το έλεος και την συγνώμη; Δεν κοκκινίζεις, δεν ντρέπεσαι;». Αλλά τι λέγει; «Τέκνο μου», λέγει, «απήλαυσες τα αγαθά σου». Διότι λέγει ο σοφός Σειράχ: «Καρδίαν παρωργισμένην μὴ προσταράξῃς καὶ μὴ παρελκύσῃς δόσιν προσδεομένου (: Μην ταράξεις περισσότερο την καρδιά, την οποία έχει αναστατώσει η οργή, και μην αναβάλεις τη βοήθειά σου σε άνθρωπο, που έχει την ανάγκη σου)» [Σοφ. Σειρ. 4,3]. Του αρκούν οι τιμωρίες του, ας μην επιβαρύνουμε τις συμφορές του. Εξάλλου και για να μην νομίσει ότι από μνησικακία για τα περασμένα δεν άφησε τον Λάζαρο να πάει, τον αποκαλεί «τέκνο μου», απολογούμενος κατά κάποιον τρόπο για τον εαυτό του, με την προσφώνησή του. «Αυτό που είναι στην εξουσία μου», λέγει, «σου το δίνω, το να μεταβεί όμως ο Λάζαρος από εδώ εκεί , δεν είναι στη δική μου δικαιοδοσία».

«Εἶπε δὲ Ἀβραάμ», λέγει, λοιπόν, «τέκνον μνήσθητι ὅτι ἀπέλαβες σὺ τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ Λάζαρος ὁμοίως τὰ κακά· νῦν δὲ ὧδε παρακαλεῖται, σὺ δὲ ὀδυνᾶσαι καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται, ὅπως οἱ θέλοντες διαβῆναι ἔνθεν πρὸς ὑμᾶς μὴ δύνωνται, μηδὲ οἱ ἐκεῖθεν πρὸς ἡμᾶς διαπερῶσιν(:Παιδί μου, θυμήσου ότι εσύ απόλαυσες με το παραπάνω τα αγαθά σου όταν ζούσες στη γη, ενώ ο Λάζαρος αντίστοιχα τα κακά της δυστυχίας και της ασθένειας· τώρα όμως αυτός παρηγορείται για όσα υπέφερε τότε συνεχώς, ενώ εσύ υποφέρεις και βασανίζεσαι χωρίς διακοπή, όπως αδιάκοπη και συνεχής ήταν η ευτυχία σου επάνω στη γη. Και εκτός από όλα αυτά, χάσμα μεγάλο έχει στηριχθεί ανάμεσά μας, ώστε εκείνοι που θέλουν να μεταβούν από εδώ προς εσάς να μην μπορούν, ούτε αυτοί που είναι εκεί να περάσουν προς εμάς)»[Λουκ.16,25-26].

Είναι βαριά αυτά που έχουν λεχθεί και πότισαν με μεγάλο πόνο την ψυχή μας. Το ξέρω κι εγώ· αλλά όσο μας πληγώνει η συνείδηση, άλλο τόσο και ωφελεί την ψυχή αυτών που ερεθίζει· διότι, εάν εκεί μας τα έλεγαν αυτά, όπως στον πλούσιο, πράγματι έπρεπε να θρηνούμε και να οδυρόμαστε και να πενθούμε, διότι δε θα είχαμε καιρό για μετάνοια· επειδή όμως τα ακούμε τώρα που είμαστε εδώ, όπου και είναι δυνατό να μετανοήσουμε και να καθαρισθούμε από τις αμαρτίες και να αποκτήσουμε μεγάλη παρρησία, και να αλλάξουμε ανησυχώντας από τα κακά που συνέβηκαν στους άλλους, ας ευχαριστήσουμε τον φιλάνθρωπο Θεό, που διεγείρει τη δική μας οκνηρία με την τιμωρία των άλλων, και μας αφυπνίζει ενώ κοιμόμαστε. Γι΄ αυτό ακριβώς προλέχθηκαν αυτά, για να μην πάθουμε κι εμείς κάτι ανάλογο με τον άσπλαχνο πλούσιο· διότι, εάν ήθελε να μας τιμωρήσει ο Κύριος, δεν θα μας προειδοποιούσε με αυτήν την παραβολή· γι’ αυτό λοιπόν προλέγει την τιμωρία, για να σωφρονισθούμε με την πρόρρηση και να αποφύγουμε να τα γνωρίσουμε στην πράξη.

Αλλά γιατί δεν είπε «έλαβες τα αγαθά σου», αλλά «ἀπέλαβες»; Εδώ ανοίγεται μπροστά μας αχανές και μεγάλο πέλαγος νοημάτων· διότι το «ἀπέλαβες» φανερώνει και σημαίνει κάποια οφειλή· καθόσον απολαμβάνει κανείς αυτά που του οφείλουν. Αν λοιπόν ήταν μιαρός και ακάθαρτος και σκληρός και απάνθρωπος αυτός ο πλούσιος, γιατί δεν του είπε: «έλαβες τα αγαθά σου» αλλά «απόλαβες», σαν να του τα χρωστούσε και να του τα όφειλε; Τι λοιπόν μαθαίνουμε από εδώ; Ότι, και αν είναι μερικοί άνθρωποι ακάθαρτοι και έχουν φθάσει στον ύψιστο βαθμό της κακίας, πολλές φορές έχουν κάνει ένα και δύο και τρία καλά.

Και το ότι τα λέγω αυτά τώρα, όχι από δική μου σκέψη, γίνεται ολοφάνερο από αυτό· διότι τι μιαρότερο υπήρχε από τον κριτή εκείνον της αδικίας (στην παραβολή του αδίκου κριτή και της χήρας· βλ. Λουκά 18, 1-8); Αυτός ούτε τον Θεό φοβόταν, ούτε τους ανθρώπους ντρεπόταν· αλλ’ όμως, αν και ζούσε μέσα στην κακία, έκανε κάτι καλό, ελέησε την χήρα, που συνεχώς τον ενοχλούσε, υποχώρησε και εκπλήρωσε την απαίτησή της και την προστάτευσε από εκείνους που την αδικούσαν. Έτσι συμβαίνει να είναι κάποιος ασελγής, αλλά και ελεήμων πολλές φορές, ή απάνθρωπος, αλλά και φρόνιμος· αλλά κι αν είναι ακόλαστος και απάνθρωπος, όμως έκανε κατά τη ζωή του πολλές φορές και κάποιο καλό.

Επειδή λοιπόν ήταν φυσικό και ο πλούσιος, εάν και είχε φθάσει στο ύψιστο σημείο της κακίας, να είχε κάνει κάποιο καλό, και ο Λάζαρος, αν και έφθασε στην κορυφή της αρετής, να είχε αμαρτήσει έστω και ελάχιστα, πρόσεχε πώς και τα δύο αυτά τα υπαινίχθηκε ο πατριάρχης Αβραάμ, λέγοντας: «Κι εσύ απήλαυσες τα αγαθά σου στη ζωή σου και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά». Αυτό που λέγει σημαίνει το εξής· εάν κι εσύ έχεις κάνει κάποιο καλό, και σου οφειλόταν γι΄αυτό κάποιος μισθός, όλα αυτά τα απήλαυσες σ’ εκείνον τον κόσμο, όταν διασκέδαζες, χαιρόσουν τα πλούτη σου, απολάμβανες μεγάλη ευημερία και ευτυχία· και αυτός, αν έκανε κάποιο κακό, όλα τα εξόφλησε με τη φτώχεια και την πείνα και με όλα τα μεγάλα κακά με τα οποία ταλαιπωρήθηκε· και γυμνός ο κάθε ένας από σας έχει φθάσει εδώ, εκείνος χωρίς αμαρτίες, κι εσύ χωρίς κατορθώματα δικαιοσύνης· γι΄αυτό και αυτός έχει καθαρή την παρηγοριά, κι εσύ υπομένεις απαρηγόρητη την τιμωρία.

[…]Αλλά ας ακούσουμε και την συνέχεια. «Και εκτός από όλα αυτά», λέγει, «μεγάλο βάραθρο έχει στηριχθεί μεταξύ μας». Επομένως, καλά είπε ο Δαυίδ: «Ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ (:Θα αντικρύσουν όμως και αυτοί τον θάνατο, από τον οποίον ούτε ο στοργικότερος αδελφός δεν μπορεί να τους σώσει. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να τους γλυτώσει ο οποιοσδήποτε ξένος άνθρωπος; Κανείς δεν μπορεί να προσφέρει προς τον Θεό εξιλεωτική προσφορά, για να διαφύγει τον θάνατο)» [Ψαλμ. 48,8]. Πράγματι, δεν είναι δυνατό, κι αν ακόμη είναι αδελφός, κι αν είναι πατέρας, κι αν είναι υιός. Διότι πρόσεχε· «παιδί μου», ονόμασε ο Αβραάμ τον πλούσιο, κι όμως δεν μπόρεσε να φανεί πατέρας· «πατέρα» αποκάλεσε τον Αβραάμ ο πλούσιος, κι όμως, δεν μπόρεσε, όπως ήταν φυσικό, να απολαύσει την πατρική εύνοια, για να μάθεις ότι ούτε συγγένεια, ούτε φιλία, ούτε προσπάθεια, ούτε τίποτ’ άλλο από όσα υπάρχουν, μπορεί να ωφελήσει εκείνον που προδόθηκε από τη δική του τη ζωή.

[…] Άκουσε λοιπόν πώς και ο πλούσιος που ζήτησε δύο χάρες από τον Αβραάμ, και στις δύο απέτυχε· διότι πρώτα τον παρακάλεσε για τον εαυτό του, λέγοντας, «στείλε τον Λάζαρο»· έπειτα όμως όχι πια για τον εαυτό του, αλλά για τους αδελφούς του· αλλά καμιάς χάριτος δεν αξιώθηκε· διότι η πρώτη ήταν αδύνατο να γίνει, ενώ η δεύτερη, για τους αδελφούς του, ήταν περιττή. Αλλ’ όμως, εάν θέλετε, ας ακούσουμε κι αυτά τα λόγια με μεγάλη προσοχή. Δεν άκουε ο κατάδικος τον Θεό να του μιλάει, αλλά ο Αβραάμ ήταν στο ενδιάμεσο, για να μεταφέρει στον δικαζόμενο τα λόγια του δικαστή· διότι δεν έλεγε από μόνος του αυτά που έλεγε, αλλά του διάβαζε τους θείους νόμους και του έλεγε τις αποφάσεις που έβγαζε ο Θεός. Γι’ αυτό ακριβώς ο πλούσιος δεν μπορούσε ούτε να αντιμιλήσει.

Αλλά είναι ώρα πια να ακούσουμε τα λόγια του πλουσίου. «Ἐρωτῶ οὖν σε, πάτερ(:Σε παρακαλώ, πατέρα)», λέγει, δηλαδή δέομαι, σε ικετεύω, «ἵνα πέμψῃς αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου· ἔχω γὰρ πέντε ἀδελφούς· ὅπως διαμαρτύρηται αὐτοῖς, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦτον τῆς βασάνου(:να στείλεις στο σπίτι του πατέρα μου τον Λάζαρο· διότι έχω πέντε αδέλφια· για να τους βεβαιώσει τα όσα γίνονται εδώ, για να μην έλθουν κι αυτοί στον τόπο αυτόν της βασάνου)»[Λουκ.16,27-28]. Επειδή απέτυχε για τον εαυτό του, τώρα παρακαλεί για τους άλλους. Πρόσεχε πώς έγινε φιλάνθρωπος και ήμερος εξαιτίας της κολάσεως· διότι αυτός που περιφρονούσε τον Λάζαρο, ενώ τον είχε καθημερινά μπροστά στα πόδια του όσο ζούσε, φροντίζει τώρα τους άλλους που είναι μακριά· αυτός που αδιαφορούσε γι’ αυτόν που ήταν μπροστά στα μάτια τους, ενδιαφέρεται γι΄αυτούς που δεν βλέπει, και με μεγάλο σεβασμό και βιασύνη ζητεί να δειχθεί κάποια πρόνοια γι΄αυτούς, για να αποφύγουν τα βάσανα που θα τους καταλάβουν και αυτούς μόλις πεθάνουν. Και παρακαλεί να σταλεί ο Λάζαρος στο σπίτι του πατέρα του, εκεί όπου ήταν τα αγωνιστικά σκάμματα γι’ αυτόν και είχε ανοιχθεί το στάδιο της αρετής.

«Ας τον δουν τον Λάζαρο τώρα», σκέφτηκε, «με τα στεφάνια, εκείνοι που τον είδαν καθώς αγωνιζόταν με υπομονή και αγόγγυστα όσο βρισκόταν στην επίγειά του ζωή· εκείνοι που ήταν μάρτυρες της φτώχειας και της πείνας και των μυρίων συμφορών του, να γίνουν μάρτυρες της τιμής, της μεταβολής, όλης της δόξας, για να διδαχθούν και να μάθουν και από τα δύο ότι δε θα τελειώσουν τα πράγματά μας σε αυτήν τη ζωή, και να ετοιμασθούν έτσι, με τη μετάνοια, για να μπορέσουν να αποφύγουν αυτήν την κόλαση και τιμωρία)». Τι είπε τότε ο Αβραάμ; «Ἔχουσι Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας(:Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες)», λέγει, «ἀκουσάτωσαν αὐτῶν(:αυτούς ας ακούσουν)»[ Λουκ.16,29]. «Δεν ενδιαφέρεσαι εσύ», είναι σαν να του λέει, «για τους αδελφούς σου περισσότερο από τον Θεό που τους δημιούργησε. Τους έδωσε άπειρους διδασκάλους που τους παροτρύνουν, τους συμβουλεύουν, τους νουθετούν».

Τι λοιπόν απάντησε πάλι αυτός; «Οὐχί, πάτερ Ἀβραάμ(:Όχι, πατέρα Αβραάμ)», λέγει, «ἀλλ᾿ ἐάν τις ἀπὸ νεκρῶν πορευθῇ πρὸς αὐτούς, μετανοήσουσιν(:αλλά εάν πάει κάποιος από τους νεκρούς, θα τον πιστέψουν)». Αυτά δηλαδή είναι τα λόγια των πολλών. Πού είναι τώρα αυτοί που λένε: «Ποιος ήρθε από εκεί; Ποιος αναστήθηκε από τους νεκρούς; Ποιος είπε αυτά που συμβαίνουν στον Άδη;» Πόσα τέτοια και τόσο μεγάλα είπε στον εαυτό του ο πλούσιος εκείνος όταν απολάμβανε τις τρυφές; Διότι ούτε από αφέλεια παρακάλεσε να αναστηθεί κάποιος από τους νεκρούς· αλλά επειδή περιφρονούσε τις Γραφές όταν τις άκουγε και τις περιγελούσε και νόμιζε ότι είναι μύθοι τα λεγόμενα, από εκείνα λοιπόν που έπασχε αυτός, πίστευε ότι και τα αδέλφια του τα ίδια θα πάθαιναν. « Κι εκείνοι», λέγει, «τέτοια λάθος θεώρηση για τα επίγεια έχουν όπως είχα και εγώ· εάν όμως πάει κάποιος από τους νεκρούς, δεν θα αρνηθούν να τον πιστέψουν, δεν θα τον περιγελάσουν, αλλά θα προσέξουν πολύ τα λεγόμενά του».

Τι είπε τότε ο Αβραάμ; «Εἰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ πεισθήσονται(:Εάν δεν ακούνε τον Μωυσή και τους προφήτες, ούτε εάν κάποιος από τους νεκρούς αναστηθεί δεν θα τον ακούσουν)». Και ότι είναι αληθινό αυτό, ότι δηλαδή όποιος δεν ακούει τις Γραφές, ούτε τους νεκρούς εάν αναστηθούν θα τους ακούσει, το απέδειξαν οι Ιουδαίοι, οι οποίοι, επειδή δεν άκουσαν τον Μωυσή και τους προφήτες, ούτε όταν είδαν αναστημένους νεκρούς πίστεψαν· αλλά άλλοτε επιχειρούσαν να σκοτώσουν τον αναστημένο Λάζαρο[βλ.Ιω.12,9-11:«Ἔγνω οὖν ὄχλος πολὺς ἐκ τῶν Ἰουδαίων ὅτι ἐκεῖ ἐστι, καὶ ἦλθον οὐ διὰ τὸν Ἰησοῦν μόνον, ἀλλ᾿ ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἴδωσιν ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν.ἐβουλεύσαντο δὲ οἱ ἀρχιερεῖς ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἀποκτείνωσιν, ὅτι πολλοὶ δι᾿ αὐτὸν ὑπῆγον τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐπίστευον εἰς τὸν Ἰησοῦν(:Οι αρχιερείς, όταν πληροφορήθηκαν αυτά, αποφάσισαν να φονεύσουν και τον Λάζαρο, διότι πολλοί από τους Ιουδαίους πήγαν σε αυτόν στη Βηθανία και όταν τον έβλεπαν ζωντανό πάλι και υγιή, αναστημένο από τους νεκρούς, πίστευαν στον Ιησού)»,και άλλοτε ορμούσαν επάνω στους αποστόλους, αν και βέβαια πολλοί από τους νεκρούς αναστήθηκαν κατά την ώρα του σταυρού[βλ.Ματθ.27,51-52: «Καὶ ἰδοὺ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, καὶ ἡ γῆ ἐσείσθη καὶ αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν, καὶ τὰ μνημεῖα ἀνεῴχθησαν καὶ πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ἠγέρθη, καὶ ἐξελθόντες ἐκ τῶν μνημείων, μετὰ τὴν ἔγερσιν αὐτοῦ εἰσῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν καὶ ἐνεφανίσθησαν πολλοῖς(:και ιδού το παραπέτασμα του ναού, που χώριζε τα άγια των αγίων από τα άγια, σχίστηκε στα δύο από επάνω έως κάτω και η γη συγκλονίστηκε από τον σεισμό και οι πέτρες σχίστηκαν και τα μνημεία στην περιοχή της Ιερουσαλήμ ανοίχτηκαν μόνα τους και πολλά σώματα των πεθαμένων αγίων αναστήθηκαν· και αφού εξήλθαν από τα μνημεία μετά την ανάσταση του Χριστού, εισήλθαν στην αγία πόλη, την Ιερουσαλήμ και παρουσιάστηκαν σε πολλούς)»].

Αλλά για να μάθεις και από αλλού ότι η διδασκαλία των προφητών είναι πιο αξιόπιστη από την εξιστόρηση των ίδιων των αναστημένων, εκείνο πρόσεξε ότι ο κάθε νεκρός είναι δούλος· αυτά όμως που λένε οι Γραφές, αυτά τα είπε ο Θεός· ώστε είτε αναστηθεί νεκρός, είτε κατεβεί άγγελος από τον ουρανό, οι Γραφές ας είναι πιο αξιόπιστες από όλους· διότι ο Κύριος των αγγέλων και των νεκρών και των ζωντανών Κύριος, Αυτός τις νομοθέτησε. Και ότι περιττά πράγματα ζητούν, αυτοί που ζητούν να έλθουν από εκεί οι νεκροί· εκτός από αυτά που έχουν λεχθεί, είναι δυνατό να αποδειχτεί αυτό και από τα υπάρχοντα δικαστήρια.

Η γέενα δεν φαίνεται στους απίστους· στους πιστούς είναι γνωστή και φανερή, αλλά όμως στους απίστους δε φαίνεται· τα δικαστήρια όμως φαίνονται και κάθε μέρα ακούμε ότι ο τάδε δικάστηκε, του τάδε η περιουσία δημεύθηκε, άλλος δουλεύει στα μεταλλεία, άλλος κάηκε στη φωτιά, και άλλος με άλλον τρόπο καταδίκης και τιμωρίας χάθηκε. Αλλά όμως αν και τα ακούνε αυτά οι πονηροί και κακούργοι και απατεώνες, δε σωφρονίζονται. Και τι λέγω, ότι δεν σωφρονίζονται αυτοί που ποτέ δεν έπεσαν σε αυτά; Πολλές φορές και πολλοί από αυτούς που πιάστηκαν και ξέφυγαν την τιμωρία, ανοίγοντας τόπο στη φυλακή και πηδώντας έξω, πάλι επέστρεψαν στα ίδια και έκαναν πολύ χειρότερα αυτοί.

Ας μη ζητούμε λοιπόν να ακούμε από τους νεκρούς αυτά τα οποία με μεγαλύτερη σαφήνεια κάθε ημέρα μας διδάσκουν οι Γραφές· διότι, εάν το γνώριζε αυτό ο Θεός, ότι δηλαδή οι αναστημένοι νεκροί θα ωφελούσαν τους ζωντανούς, δεν θα παρέλειπε, ούτε θα παρέβλεπε τόσο κέρδος, Αυτός που όλα τα κάνει για το συμφέρον μας. Και εκτός από αυτά, εάν διαρκώς επρόκειτο να ανασταίνονται οι νεκροί και να μας αναγγέλλουν όλα όσα συμβαίνουν εκεί, και αυτό πάλι με την πάροδο του χρόνου θα είχε καταφρονηθεί· επιπλέον ο διάβολος θα εισήγαγε πονηρά δόγματα με μεγάλη ευκολία· διότι πολλές φορές θα μπορούσε να δείξει είδωλα ή και θα έβαζε κάποιους να υποκρίνονται ότι πέθαναν και θάφτηκαν και έπειτα πάλι θα έδειχνε ότι αναστήθηκαν και μέσω εκείνων θα έκανε πιστευτά όσα ήθελε στις ψυχές εκείνων που θα απατούσε.

Διότι, εάν τώρα, ενώ δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, πολλές φορές όνειρα που παρουσιάζονται με τη μορφή των ανθρώπων που έφυγαν, πολλούς ξεγέλασαν και τους κατέστρεψαν, πολύ περισσότερο εάν αυτό είχε γίνει και είχε επικρατήσει στις ψυχές των ανθρώπων, όπως δηλαδή εάν πολλοί από αυτούς που πέθαναν, επέστρεφαν πάλι, μύριες οδούς θα έπλεκε ο μιαρός εκείνος δαίμονας και πολλή απάτη θα εισήγαγε στη ζωή μας. Γι’ αυτό έκλεισε καλά τις θύρες ο Θεός και δεν αφήνει κάποιον από αυτούς που έφυγαν να επανέλθει και να πει όσα συμβαίνουν εκεί, για να μην πάρει αφορμή από αυτό ο διάβολος και εισαγάγει όλα τα δικά του.

Πραγματικά, όταν υπήρχαν οι προφήτες, αυτός παρουσίασε ψευδοπροφήτες· και όταν ήταν οι απόστολοι, ψευδαποστόλους· και όταν παρουσιάστηκε ο Χριστός, ψευδοχρίστους, και όταν μας δόθηκαν οι σωστές διδασκαλίες, εισήγαγε τις διεφθαρμένες αιρέσεις, σπέρνοντας παντού τα ζιζάνια. Ώστε, εάν συνέβαινε και αυτό, θα επιχειρούσε να το κάνει και αυτό υποκριτικά με τα όργανά του, και δεν θα ανέσταινε πραγματικά νεκρούς, αλλά με κάποιες μαγείες και απάτες θα απατούσε τα μάτια των ανθρώπων ή και θα ετοίμαζε κάποιους, όπως προανέφερα, να υποκριθούν ότι πέθαναν, και θα τα έκανε όλα άνω κάτω, προκαλώντας σύγχυση. Αλλά ο Θεός, επειδή όλα αυτά τα προγνώριζε, του απέκλεισε αυτήν την επιβουλή, και φροντίζοντας για μας, δεν επέτρεψε να έλθει ποτέ κανείς από εκεί και να συζητήσει με τους ζωντανούς ανθρώπους, για να μας διδάξει να θεωρούμε τις θείες Γραφές πιο αξιόπιστες από όλους· διότι μας έδειξε πολύ πιο φανερά πράγματα από την ανάσταση των νεκρών· όλη την οικουμένη επέστρεψε, απομάκρυνε την πλάνη, επανέφερε την αλήθεια, όλα αυτά τα κατόρθωσε με αλιείς και ασήμαντους ανθρώπους, δίνοντας παντού αρκετές αποδείξεις της πρόνοιάς Του.

Ας μη νομίζουμε λοιπόν ότι όλα τα σχετικά με εμάς σταματούν σε αυτή τη ζωή, αλλά ας πιστεύουμε ότι οπωσδήποτε θα υπάρξει κρίση και ανταπόδοση για όλα αυτά που κάνουμε εδώ· διότι αυτό είναι τόσο σαφές και ολοφάνερο σε όλους, ώστε και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες και οι αιρετικοί και ο οποιοσδήποτε άνθρωπος έχουν την ίδια γνώμη γι’ αυτό το θέμα. Αν και δεν πιστεύουν δηλαδή όλοι στην ανάσταση όπως θα έπρεπε, όμως για την κρίση και την κόλαση και για τα εκεί δικαστήρια όλοι συμφωνούν, ότι υπάρχει κάποια ανταπόδοση εκεί για όσα γίνονται εδώ· διότι, εάν αυτό δεν συνέβαινε, για ποιο λόγο ο Δημιουργός μας, άπλωσε τόσο μεγάλο ουρανό, έστρωσε κάτω τη γη, άπλωσε τη θάλασσα, άφησε να χυθεί παντού ο αέρας, έδειξε τόσο μεγάλη πρόνοια, εάν δεν επρόκειτο να μας φροντίσει μέχρι τέλους;

Δεν βλέπεις πόσοι άνθρωποι που έζησαν στην αρετή, αν και έπαθαν μύρια δεινά, έφυγαν χωρίς να απολαύσουν κανένα αγαθό; Και άλλοι πάλι, αν και έδειξαν μεγάλη κακία, άρπαξαν τις περιουσίες των άλλων, ξεγύμνωσαν χήρες και ορφανά και τα καταπίεσαν, αφού απήλαυσαν τον πλούτο και την τρυφή και μύρια αγαθά, έφυγαν χωρίς να πάθουν ούτε το παραμικρό κακό; Πότε λοιπόν ή εκείνοι οι πρώτοι θα απολαύσουν τις αμοιβές της αρετής ή αυτοί θα πληρώσουν για την κακία τους, εάν στο τέλος αυτής της ζωής σταματούν τα δικά μας πράγματα; Διότι, το ότι εάν υπάρχει Θεός, όπως βέβαια και υπάρχει, είναι δίκαιος, ο καθένας θα μπορούσε να το πει· και ότι εάν είναι δίκαιος, και αυτούς και εκείνους θα τους ανταποδώσει αυτά που τους αξίζουν και αυτό από όλους έχει ομολογηθεί. Αλλά, εάν πρόκειται και εκείνους και αυτούς να τους ανταποδώσει κατά την αξία τους και εδώ κανείς από αυτούς δεν έλαβε την αμοιβή, ούτε εκείνος της κακίας την τιμωρία, ούτε αυτός της αρετής τις αμοιβές είναι ολοφάνερο ότι υπολείπεται κάποιος καιρός, κατά τον οποίο και οι δύο θα έχουν την ανταπόδοση που τους αρμόζει.

[…] Γνωρίζοντας, λοιπόν, αγαπητοί, όλα αυτά, ας προσέχουμε τους εαυτούς μας με κάθε ακρίβεια· κι αν τιμωρούμαστε, να ευχαριστούμε· κι αν ευημερούμε, να ασφαλίζουμε τους εαυτούς μας και σωφρονιζόμενοι από τις τιμωρίες των άλλων, να ευχαριστούμε τον Θεό δια της μετανοίας και της κατανύξεως και της διαρκούς εξομολογήσεως· και εάν έχουμε διαπράξει κάποια αμαρτία κατά την παρούσα ζωή, αφού την αποβάλουμε και με πολλή προσπάθεια σβήσουμε την κάθε κηλίδα της ψυχής μας, ας παρακαλέσουμε τον Θεό να μας αξιώσει όλους να απαλλαγούμε από τις αμαρτίες μας όσο είμαστε εδώ, κι έτσι να πάμε εκεί, ώστε όχι με τον πλούσιο, αλλά με τον Λάζαρο να απολαύσουμε τους κόλπους του πατριάρχη, και να εντρυφούμε με τα αθάνατα αγαθά, τα οποία εύχομαι όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και την φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα ανήκει η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/de-lazaro-et-divite.pdf
Αγ. Ιωάννου του Χρυσοστόμου Άπαντα τα έργα, σειρά Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας (ΕΠΕ),πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1990, τόμος 25, σελίδες 425-549 [κατ΄επιλογήν από τις ομιλίες α΄- δ΄ του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου «Εἰς τόν πτωχόν Λάζαρον καί τόν πλούσιον»].
Βιβλιοθήκη των Ελλήνων, Άπαντα των αγίων Πατέρων, Ιωάννου Χρυσοστόμου έργα, τόμοι 14 και 15, σελ. 27- 51 και σελ. 11-25 αντίστοιχα .
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
Π.Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016
http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm

«Πᾶνος»

Λάμπρος Σκόντζος: Ἄγιος Ἀπόστολος Ἀριστόβουλος ὁ Φωτιστὴς καὶ πρῶτος ἐπίσκοπος τῆς Βρετανίας

2026-10-31T09:00:00.000+02:00

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητοῦ

Ἕνας ἀπὸ τοὺς ἐπιφανεῖς ἀποστόλους τῆς εὐρύτερης ὁμάδος, τῶν Ἑβδομήκοντα, εἶναι ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἀριστόβουλος.

Πατρίδα του ἦταν ἡ Κύπρος, εἶχε ἰουδαϊκὴ καταγωγή, ἀναφέρεται ὡς ἀδελφὸς τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Βαρνάβα καὶ ἦταν ἕνας ἀπὸ τοὺς πάμπολλους Ἰουδαίους ἑλληνιστές, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἐνστερνιστεῖ τὸν ἑλληνικὸ πολιτισμό, τὴν ἑλληνικὴ παιδεία καὶ τὸν ἑλληνικὸ τρόπο ζωῆς. Ἄλλωστε αὐτὸ μαρτυρεῖ καὶ τὸ ἑλληνικὸ ὄνομά του Ἀριστόβουλος, ποὺ σημαίνει αὐτὸς ποὺ συμβουλεύει τὰ χρήσιμα. Αὐτὸς ποὺ συμβουλεύει τὰ ἄριστα.

Γεννήθηκε στὶς ἀρχὲς τοῦ 1ου μ. Χ. αἰῶνα καὶ ἔλαβε σοβαρὴ ἑλληνικὴ παιδεία. Δυστυχῶς δὲν γνωρίζουμε περισσότερα γιὰ τὴν πρότερη ζωή του.

Ἄνηκε στὴ χορεία τῶν 70 Ἀποστόλων. Νὰ ἐπισημάνουμε ἐδῶ πὼς ἐκτὸς ἀπὸ τοὺς δώδεκα Ἀποστόλους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τρία ὁλόκληρα χρόνια ἀκολουθοῦσαν τὸν Κύριο στὶς περιοδεῖες του στὶς πόλεις καὶ τὰ χωριὰ τῆς Παλαιστίνης, ὑπῆρξαν αὐτήκοοι τοῦ σωτηρίου κηρύγματός Του καὶ αὐτόπτες μάρτυρες τοῦ ἔργου καὶ τῶν θαυμάτων Του, στὰ ἱερὰ Εὐαγγέλια γίνεται λόγος καὶ γιὰ ἑβδομήκοντα ἄλλους Ἀποστόλους. Τοὺς ἐπέλεξε ἀπὸ τοὺς πολυπληθεῖς ἀκροατές Του. Ὁ Εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς ἀναφέρει: «Μετὰ δὲ ταῦτα ἀνέδειξεν ὁ Κύριος καὶ ἑτέρους ἑβδομήκοντα καὶ ἀπέστειλεν αὐτοὺς ἀνὰ δύο πρὸ προσώπου αὐτοῦ εἰς πᾶσαν πόλιν καὶ τόπον οὐ ἤμελεν αὐτὸς ἔρχεσθαι. Ἔλεγεν οὖν πρὸς αὐτοὺς· ὁ μὲν θερισμὸς πολύς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως ἐκβάλη ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ. Ὑπάγετε· ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς ἄρνας ἐν μέσῳ λύκων. Μὴ βαστάζετε βαλάντιον, μὴ πῆραν, μηδὲ ὑποδήματα, καὶ μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάσησθε· εἰς ἥν δ’ ἂν οἰκίαν εἰσέρχησθε, πρῶτον λέγετε· εἰρήνη τῷ οἴκῳ τούτῳ καὶ ἐὰν ἡ ἐκεῖ υἱὸς εἰρήνης, ἐπαναπαύσεται ἐπ’ αὐτὸν ἡ εἰρήνη ὑμῶν· εἰ δὲ μῆγε, ἐφ’ ὑμᾶς ἀνακάμψει... καὶ θεραπεύετε τοὺς ἐν αὐτῇ ἀσθενεῖς, καὶ λέγετε αὐτοῖς· ἤγγικεν ἐφ’ ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ» (Λουκ. 10,1-10). Ἀναφέρει ὁ ἱερὸς Εὐαγγελιστὴς ἐπίσης ὅτι ἔστελνε αὐτοὺς δύο μαζὶ νὰ προπορευθοῦν ἀπὸ Αὐτὸν σὲ κάθε πόλη καὶ τόπο, ὅπου ἐπρόκειτο νὰ πάῃ, νὰ προπαρασκευάσουν τρόπον τινὰ τὸ ἔδαφος, νὰ προετοιμάσουν τὶς καρδιὲς νὰ ὑποδεχθοῦν καὶ νὰ ἀκούσουν τὸν Κύριο.

Ὁ Ἀριστόβουλος λοιπὸν ἦταν ἕνας ἀπὸ αὐτούς. Γνωρίστηκε μὲ τὸν ἀπόστολο Παῦλο καὶ τὸν ἀκολούθησε σὲ κάποιες ἀπὸ τὶς περιοδεῖες του. Δοκίμασε πολλὲς δοκιμασίες, περιπέτειες, κόπους καὶ πίκρες κοντά του. Τὶς περιγράφει ὁ Παῦλος στὴν Α΄ Κορινθίους ἐπιστολή του: «δοκῶ γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς ἡμᾶς τοὺς ἀποστόλους ἐσχάτους ἀπέδειξεν, ὡς ἐπιθανατίους, ὅτι θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ, καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις. ἡμεῖς μωροὶ διὰ Χριστόν, ὑμεῖς δὲ φρόνιμοι ἐν Χριστῷ· ἡμεῖς ἀσθενεῖς, ὑμεῖς δὲ ἰσχυροὶ· ὑμεῖς ἔνδοξοι, ἡμεῖς δὲ ἄτιμοι. ἄχρι τῆς ἄρτι ὥρας καὶ πεινῶμεν καὶ διψῶμεν καὶ γυμνητεύομεν καὶ κολαφιζόμεθα καὶ ἀστατοῦμεν καὶ κοπιῶμεν ἐργαζόμενοι ταῖς ἰδίαις χερσὶ· λοιδορούμενοι εὐλογοῦμεν, διωκόμενοι ἀνεχόμεθα, βλασφημούμενοι παρακαλοῦμεν· ὡς περικαθάρματα τοῦ κόσμου ἐγενήθημεν, πάντων περίψημα ἕως ἄρτι» (Α΄ Κορ. 4,9-15).

Ὁ θερμὸς καὶ ζηλωτὴς ἀκόλουθός του Ἀριστόβουλος τὰ ὑπέμεινε ὅλα αὐτὰ μὲ καρτερία καὶ ὑπομονή, κάτι ποὺ ἐκτίμησε ἰδιαζόντως ὁ Παῦλος. Παράλληλα ἐκτίμησε τὰ διδακτικὰ καὶ διοικητικά του χαρίσματα, ἀλλὰ καὶ τὸν γνήσιο ζῆλο του, συμπεριλαμβάνοντάς τον, στὴν πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολή του, μεταξὺ τῶν οἰκείων του, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀποστέλλει τοὺς ἀσπασμούς του. Γι’ αὐτὸ τὸν προόρισε γιά μεγάλη ἀποστολή. Τὸν ἔστειλε νὰ κηρύξῃ τὸ Εὐαγγέλιο στὴν ἐσχατιὰ τῆς εὐρωπαϊκῆς ἠπείρου, στὶς Βρετανικὲς Νήσους «τῆς νῦν Ἐγκλιτέρας, Σκωτίας καὶ Ἰβερνίας». Πρὶν τὸν ἀποστείλει τὸν χειροτόνησε Ἐπίσκοπο.

Ὁ Ἀριστόβουλος ἀνάλαβε τεράστιο φορτίο καὶ δυσχερέστατο ἔργο νὰ φέρῃ εἰς πέρας. Οἱ κάτοικοι τῆς περιοχῆς, ἀλλὰ καὶ τοῦ μεγαλύτερου μέρους τῆς κεντρικῆς καὶ βόρειας Εὐρώπης βρισκόταν τότε σὲ ἡμιάγρια κατάσταση. Ἦταν ἄξεστοι φανατικοὶ εἰδωλολάτρες, ἀκόλουθοι τῆς παγανιστικῆς θρησκείας τῶν Κελτῶν, ὅπου λάμβαναν χώρα φρικτὲς ἀνθρωποθυσίες. Οἱ κίνδυνοι ἀπὸ τὶς ἐπιθέσεις τῶν φανατικῶν εἰδωλολατρῶν καὶ κύρια τῶν ἱερέων ἦταν μεγάλοι. Ὅμως μὲ ἐφόδια τὴν βαθειὰ καὶ φλογερὴ πίστη του στὸ Θεὸ καὶ τὸν ἔνθερμο ζῆλο του νὰ γνωρίσουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τὸ κήρυγμα τοῦ Χριστοῦ, νὰ ἀπελευθερωθοῦν ἀπὸ τὰ δαιμονικὰ δεσμὰ καὶ τὴν φρίκη τῆς εἰδωλολατρίας καὶ βέβαια μὲ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ, κατόρθωσε νὰ μεταστρέψῃ πολλοὺς Βρετανοὺς καὶ νὰ ἱδρύσῃ τὴν Ἐκκλησία τῆς Βρετανίας καὶ νὰ τὴν καταστήσῃ ὡς μιὰ ἀπὸ τὶς ἀκμάζουσες ἀρχαῖες Ἐκκλησίες.

Κήρυττε ἀτέλειωτες ὧρες τὸ εὐαγγέλιο τῆς σωτηρίας, ἱερουργοῦσε, ἁγιάζοντας τοὺς Βρετανοὺς καὶ ἀναλίσκονταν στὴν φιλανθρωπία.

Κοιμήθηκε εἰρηνικὰ σὲ μεγάλη ἡλικία, παραδίνοντας τὴν ψυχή του στὸν Κύριο, ποὺ τόσο ἀγάπησε καὶ ἀφιέρωσε ὅλη του τὴ ζωὴ στὴν ὑπηρεσία Του.

Ἡ μνήμη του τιμᾶται στὶς 31 Ὀκτωβρίου καὶ στὶς 15 Μαρτίου.

Ἡ Ἁγία μας Ἐκκλησία ἀποκαλεῖται «Ἀποστολική», διότι εἶναι θεμελιωμένη στοὺς Ἁγίους Ἀποστόλους, στοὺς τιτάνιους ἀγῶνες τους καὶ ἐν πολλοῖς στὸ τίμιο αἷμα τους, τὸ ὁποῖο ἔχυσαν γιὰ τὸ Χριστὸ καὶ τὴν Ἐκκλησία Του. Αὐτοί, μὲ μόνα ἐφόδια τὴν Θεία Χάρη καὶ τὸν ζῆλο τους, ἐν μέσῳ ἀπερίγραπτων δυσκολιῶν καὶ κινδύνων, στάλθηκαν στὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης νὰ ἀναγγείλουν τὸ Εὐαγγέλιο τῆς σωτηρίας, τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἀγάπης καὶ τῆς συναδελφώσεως τῶν ἀνθρώπων. Στάλθηκαν ἀπὸ τὸν Κύριο νὰ εἶναι οἱ πρωτεργάτες του τῆς δημιουργίας «καινοῦ κόσμου», τῆς «καινῆς κτίσεως» (Β΄ Κορ. 5,17) καὶ τὸ κατόρθωσαν! Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀληθινοὶ φωτιστὲς τῆς ἀνθρωπότητας! Ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι καὶ ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἀριστόβουλος! Ἂς ἔχουμε τὶς πρεσβεῖες του στὸ θρόνο τῆς μεγαλοσύνης τοῦ Θεοῦ!

__________________________________

Πολυτονισμὸς ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ

«Πᾶνος»

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΛΟΥΚΑ [: Λουκά, 16, 19-31] Γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου «ΠΗΓΕΣ ΠΙΣΤΕΩΣ» [2-11-1997] [Β364]

2026-10-30T20:00:00.000+02:00

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ΛΟΥΚΑ [:Λουκά, 16, 19-31]

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου

με θέμα:

«ΠΗΓΕΣ ΠΙΣΤΕΩΣ»

[εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 2-11-1997]

[Β364]

Όλοι γνωρίζομε, αγαπητοί μου, την θαυμασία παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου. Κάθε της φράση, κάθε της λέξη, είναι και μία θεολογική αποκάλυψις. Και είναι αποκάλυψη, γιατί Αυτός ο Κύριος την εδίδαξε. Μέσα σε όσα ειπώθηκαν, διαλογικά, ανάμεσα στον πλούσιον και τον Αβραάμ, είναι και τούτα τα λόγια. Σας διαβάζω: «Ἐρωτῶ οὖν σε, πάτερ, ἵνα πέμψῃς αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου·ἔχω γὰρ πέντε ἀδελφούς· ὅπως διαμαρτύρηται αὐτοῖς, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦτον τῆς βασάνου. Λέγει αὐτῷ ᾿Αβραάμ· ἔχουσι Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας· ἀκουσάτωσαν αὐτῶν. Ὁ δὲ εἶπεν· οὐχί, πάτερ ᾿Αβραάμ, ἀλλ᾿ ἐάν τις ἀπὸ νεκρῶν πορευθῇ πρὸς αὐτούς, μετανοήσουσιν. Εἶπε δὲ αὐτῷ· εἰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ, πεισθήσονται».

Εδώ έχομε έναν διάλογον πέραν από τον φυσικόν κόσμον. Πλέον ο Αβραάμ εις τον Παράδεισον, ο πλούσιος εις τον Άδην· κι εκεί οικονομείται ένας διάλογος. Είπα «οικονομείται», διότι όπως πράγματι καλώς ειπώθηκε, ότι «χάσμα μέγα ἐστήρικται μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν». Γιατί ζήτησε ο πλούσιος να στείλει τον Λάζαρον, να στείλει ο Αβραάμ τον Λάζαρον, για να βρέξει, λέει, το άκρον του δακτύλου, επειδή φλέγεται, με νερό, επειδή φλέγεται, λέγει, εις αυτό το πυρ το βασανιστικό. Και είπε ότι «μέγα χάσμα ἐστήρικται» κ.λπ. · οπότε οικονομείται πραγματικά αυτός ο διάλογος, διότι δεν θα ήταν δυνατόν να ανοιχθεί στην πραγματικότητα αυτός ο διάλογος.

Ωστόσο εδώ παρακαλεί ο πλούσιος τον Αβραάμ να πέμψει τον Λάζαρον εις τον οίκον του πατρός του, «γιατί», λέγει, «έχω πέντε αδελφούς», να τους ειδοποιήσει, να μην έλθουν κι αυτοί εις αυτόν εδώ τον τόπον της βασάνου. Και λέγει ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσέα και τους προφήτας. Ας ακούσουν αυτούς τι λεν για την άλλη ζωή». «Όχι», λέει, «πάτερ Αβραάμ. Εάν κάποιος αναστηθεί από τους νεκρούς, τότε θα μετανοήσουν». «Αχ, παιδάκι μου, αν δεν ακούσουν τον Μωυσή και τους προφήτες, τότε, κι από τους νεκρούς να αναστηθεί κάποιος, δεν θα πεισθούν».

Μέσα σ’ αυτά τα πέντε χωρία, αγαπητοί μου, του διαλόγου, θέλει ο Κύριος να ξεχωρίσει δύο πηγές πίστεως. Δύο πηγές πίστεως. Είναι τα θαύματα, όπως να αναστηθεί ο Λάζαρος και οι πληροφορίες που μπορούμε να πάρομε μελετώντας τις άγιες γραφές. Και φυσικά ο Κύριος δέχεται και τις δύο πηγές πίστεως αναμφισβήτητα αλλά δίδει όμως το προβάδισμα και την σιγουριά εις την πηγήν της πίστεως που είναι η Αγία Γραφή. Εκεί θα πας να πληροφορηθείς. Δεν θα μείνεις εις το θαύμα. Εκεί θα πας να πληροφορηθείς. Απλώς το θαύμα επιβεβαιώνει την Αγίαν Γραφήν. Πρόκειται για ένα σπουδαιότατο θέμα και το οποίο θα παρακαλέσω ας το προσέξομε και να το θυμόμαστε. Πάντοτε επίκαιρο είναι, γιατί οι άνθρωποι σ’ όλες τις εποχές, και στην εποχή μας, δεν γνωρίζουν να διακρίνουν αυτές τις δύο πηγές πίστεως. Το θαύμα, επαναλαμβάνω, να πάρω πληροφορίες από το θαύμα και η Αγία Γραφή. Περιφρονούν βέβαια την πηγή πίστεως από την Αγία Γραφή. Δεν δίνουν και πολλή σημασία. Και αναζητούν την πηγήν πίστεως από το θαύμα.

Αν, με ένα πολύ απλό παράδειγμα, πω, ανακοινώσω, δημοσιεύσομε, ειδοποιήσομε ότι θα γίνει μια ομιλία περί της αναστάσεως των νεκρών, πόσοι θα ΄ρθουν; Να ακούσουν; Λίγοι. Απ’ την πόλη μας. Αν αντιθέτως ακουστεί ότι αναστήθηκε κάποιος, τρέχουν όλοι! Είδατε την περίπτωση, «κάπου», λέει, «εμφανίστηκε ο Χριστός», «κάπου η Παναγία», τούτο, εκείνο, «δακρύζει το εικόνισμα της Παναγίας, του Χριστού», είδατε πόσος κόσμος πηγαίνει; Εκεί ζητούν, στην πηγή του θαύματος, κάποια πληροφορία. Είναι χαρακτηριστικό. Θα λέγαμε ότι ο Κύριος μετά την απάντηση που δίδει στους Φαρισαίους, γιατί γι’ αυτούς είπε την παραβολή, ότι υπάρχει μεταθανάτιος ζωή. «Προσέξατε. Προσέξατε Φαρισαίοι, υπάρχει μεταθανάτιος ζωή. Και σήμερα είσαστε και θέλετε να είσαστε πρώτοι, αλλά όταν θα αλλάξουν τα σκηνικά, τότε δεν θα είσαστε πρώτοι. Προσέξατέ το».

Έτσι, κύριο θέμα εδώ βλέπομε, ως σπουδαιοτέρα πηγή πληροφοριών είναι η Αγία Γραφή. Τα θαύματα, κι ο Κύριος έκανε θαύματα, επιτελούσε θαύματα, το βάρος όμως το έθετε εις την Αγίαν Γραφήν. Από εκεί θα αντλήσεις την πίστιν. Από την διδασκαλίαν του Χριστού. Αντιλαμβανόμεθα αυτές τις δύο πηγές, αγαπητοί μου; Είναι σαφείς. Ελπίζω μπόρεσα να σας δώσω να καταλάβετε. Πολλοί λέγουν ότι θέλουν να δουν θαύμα για να πιστέψουν. Πόσες φορές το έχομε ακούσει αυτό; Και δεν αντιλαμβάνονται ότι ζητούν κάτι το αντιφατικό. Γιατί; Εάν μένουν στο θαύμα, τότε με την γνώση αυτή καταργώ την πίστη. Και το θαύμα υπάρχει όχι για να καταργεί την πίστιν, αλλά για να επισφραγίζει την πίστη. Αν θέλετε, το θαύμα είναι κυρίως δια τους πιστούς, όχι δια τους απίστους. Πολλές φορές νομίζομε ότι είναι χρήσιμο το θαύμα δια τους απίστους. Όχι. Είναι δια τους πιστούς.

Θυμηθείτε τον Θωμά. Για να δείτε την αντιφατικότητα. «Εάν», λέγει, «δεν δω ‘’τόν τύπον τῶν ἥλων’’, τα καρφιά, που καρφώθηκε ο Διδάσκαλος, δεν βάλω και το δάκτυλό μου μέσα εις την τρύπα που άνοιξαν τα καρφιά, δεν θα πιστεύσω». Μα, αγαπητέ Θωμά, εάν δεις, τότε η πίστις κατηργήθη. Γιατί τι θα πει πίστις; «Να δεχθείς πράγματα», όπως λέει στην προς Εβραίους ο Απόστολος Παύλος, «μη βλεπόμενα». Εάν λοιπόν δεις, τότε κατήργησες την πίστιν. Ένα παράδειγμα που το λέω πολύ συχνά. Εάν σας πω ότι στην τσέπη μου έχω τόσα χρήματα, εάν τα δείτε τα χρήματα αυτά, σας τα δείξω, τότε δεν υπάρχει πλέον η πίστις. Υπάρχει η γνώσις. Βλέπετε λοιπόν ότι όταν ζητώ για να πιστέψω, να γνωρίσω εκ των προτέρων, αν το θέλετε, δια των πέντε μου αισθήσεων, τότε δεν καταργώ την πίστιν; Και τότε δεν είμαι αντιφατικός; Αναμφισβήτητα. Έτσι λοιπόν ο Κύριος τι του είπε του Θωμά; «ὅτι ἑώρακάς με, πεπίστευκας· μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύσαντες». «Γιατί με είδες, γι’αυτό πίστεψες». Αν αυτό λογαριάζεται πίστις. Δεν λογαριάζεται πίστις. Συνεπώς ευτυχισμένοι εκείνοι οι οποίοι δέχτηκαν, πίστεψαν, χωρίς να δουν.

Αλλά ας πάρομε με την σειρά του το ιερό κείμενο. Παρατηρούμε ότι ο πλούσιος της παραβολής, διατηρούσε βέβαια κάποια αισθήματα φυσικής, φυσικής αγάπης. «Ε, να μην έλθουν και τα αδέλφια μου εδώ. Έχω πέντε αδέλφια. Εγώ βασανίζομαι. Τουλάχιστον αυτοί να γλυτώσουν». Αυτό είναι βέβαια μία φυσική αγάπη. Γιατί ήταν αδέλφια του. Αυτή όμως η φυσική αγάπη δεν ήταν επαρκής να προσεγγίσει και τον φτωχό Λάζαρο, που τον έβλεπε απ’ τα παράθυρά του ο πλούσιος, εκεί απέναντι. Εκεί, λέει, «παρά τόν πυλώνα» του σπιτιού του πλουσίου. Να τον λυπηθεί, να δείξει αγάπη, να τον βοηθήσει, να τον περιθάλψει, να τον χορτάσει. Βλέπετε; Αυτή η φυσική αγάπη περιορίζονταν μόνον στα πρόσωπα τα δικά του. Παραπέρα δεν πήγαινε. Όπως όταν αγαπάς το παιδί σου, την γυναίκα σου, τον άνδρα σου, την μάνα σου, τον πατέρα σου. Αυτό είναι μία φυσική αγάπη. Αλλά δεν είναι επαρκής. Βεβαίως πρέπει να αγαπάς, εκείνοι που είναι κοντινοί σου και συγγενείς σου. Αλλά δεν είναι επαρκής αυτή η αγάπη. Πρέπει να επεκταθεί και εις τους παραπέρα ανθρώπους.

Και τώρα, ο άνθρωπος αυτός της παραβολής, ο πλούσιος, ζητά, όχι απλώς κάποιος να επιστρέψει από τους νεκρούς στη Γη, αλλά να επιστρέψει ο Λάζαρος. Γιατί; Γιατί ο Λάζαρος ήταν γνωστός στα αδέλφια αυτού του πλουσίου. Και συνεπώς θα επείθοντο ότι υπάρχει άλλη ζωή. Τρόπον τινά θα έφερνε κι ένα μήνυμα από τον πλούσιο, που ήταν αδελφός τους, που ήταν εις τον Άδη. Αλλά και αυτό το αίτημα του πλουσίου στρέφεται εναντίον του. Εναντίον του πλουσίου στρέφεται. Σαν να έλεγε, σαν να του ελέγετο, καλύτερα: «Ώστε τον γνωρίζατε τον Λάζαρο, ε; Α, τον γνωρίζατε, βλέπατε την συμφορά του· γιατί δεν τον βοηθήσατε;». Άρα λοιπόν ήταν γνωστός.

Ο στίχος ακόμη αποκαλύπτει ότι η βάσανος του Άδου, παρότι είναι μία κρίσις προ της τελικής κρίσεως, προσωρινή κρίσις, αρχίζει όμως ευθύς μετά τον θάνατον του αμαρτωλού ανθρώπου. Προσέξατέ το. Δεν αναμένεται η τελική κρίσις. Έχομε την μερική, όπως λέγεται, κρίση. Δεν αναμένεται η τελική. Το αποκαλύπτει σαφέστατα αυτή η παραβολή. Όταν όμως θα πάρομε με την ανάσταση τα σώματά μας, τότε θα έχομε την τελική κρίση. Και θα κριθούμε ως πλήρεις άνθρωποι. Όχι ως ψυχές. Αλλά ως πλήρεις άνθρωποι. Αυτό λέει πολλά. Να το προσέξομε...

Ο Αβραάμ, σαν απάντηση δεν αναφέρεται στο εάν ήταν δυνατόν να αναστηθεί ο Λάζαρος και να πορευθεί στα αδέλφια του και να τους αναγγείλει τι συμβαίνει μετά από τον τάφο. Αυτό δεν ενδιαφέρει. Αλλά δίνει την απάντηση ως εξής: «Ἒχουσι Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας· ἀκουσάτωσαν αὐτῶν». Έχουν τον Μωυσή. Δηλαδή τι σημαίνει «έχουν τον Μωυσή»; Έχουν τα βιβλία που έγραψε ο Μωυσής. Την Πεντάτευχον. Τα πέντε πρώτα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης είναι γραμμένα από τον Μωυσή. Έχουν, λοιπόν, την Αγίαν Γραφήν. Τα πέντε πρώτα βιβλία. Και μετά, εκεί δηλαδή, θα δουν αν υπάρχει πέραν του τάφου ζωή. Και μετά; Έχουν και τους προφήτες, τα προφητικά βιβλία. Ας ανοίξουν να μελετήσουν την Αγίαν Γραφήν κι εκεί θα δουν να ομιλεί η Αγία Γραφή περί άλλης ζωής. Και αναφέρεται ο Μωυσής ως εκπρόσωπος, κυρίως, του ηθικού νόμου. Επειδή εκείνος προσέφερε τον δεκάλογον του ηθικού νόμου. Για να γίνει αντιληπτή η αμαρτία…

Με πήρε ένας τηλέφωνο από κάπου από την Ελλάδα. Άκουσε μία κασέτα από κάποιον ραδιοφωνικό σταθμό, δική μου κασέτα, που αναφερόμουνα στα αμαρτήματα τα σαρκικά. Πορνείες, μοιχείες κ.τ.λ. «Δεν ήξερα», λέγει, «ότι αυτά είναι αμαρτία»! Άγνωστος σε μένα άνθρωπος... «Δεν ήξερα. Με διαφωτίσατε». Δεν ήξερες ότι είναι αμαρτία; Ε, λοιπόν, άνοιξε την Αγία Γραφή, θα βρεις τον Δεκάλογον: «Οὐ πορνεύσεις, οὐ μοιχεύσεις» και θα πάρεις την πληροφορία για να διορθώσεις το ήθος σου. Τους προφήτας; Τους προφήτας, διότι εκείνοι προδιαγράφουν το θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού και συνεπώς να πιστέψεις εις τον Ιησούν Χριστόν.

Θέματα δύο λοιπόν. Δύο κατηγορίες. Είναι το ήθος, είναι και η πίστις στο θεανθρώπινο πρόσωπον του Χριστού. Έτσι λοιπόν ποιος τα προβάλλει αυτά; Η Αγία Γραφή. Πάρε να μελετήσεις την Αγία Γραφή και όλα αυτά θα τα βρεις.

Ο πλούσιος όμως είχε αντίρρηση. Επιμένει, σαν πηγή πίστεως, στο θαύμα. «Όχι», λέει. Ακούστε: «Οὐχί, πάτερ ᾿Αβραάμ(:Όχι, πάτερ Αβραάμ), ἀλλ᾿ ἐάν τις ἀπὸ νεκρῶν πορευθῇ πρὸς αὐτούς, μετανοήσουσιν». «Τότε θα μετανοήσουν. Όταν κάποιος αναστηθεί. Και πάει και τους πει το και το». Αλλά γιατί δεν δέχεται την πρόταση του Αβραάμ ο πλούσιος; Πάντοτε αυτά στον Άδη τώρα. Δηλαδή εις την άλλη ζωή, όχι στον Άδη, εις την άλλη ζωή. Διότι οι Γραφές δεν έχουν κάτι το εντυπωσιακό. Ενώ το θαύμα, αναστάσεως μάλιστα νεκρού, έχει κάτι το εξαιρετικά εντυπωσιακό. «Ααα! Αναστήθηκε κάποιος! Να πάμε να τον ρωτήσομε, τι είδε, τι ξέρει». Εξάλλου, λέει ο Θεοφύλακτος: «Τίς οἶδεν τά ἐν ᾅδου;(:Ποιος γνωρίζει τι υπάρχει στον Άδη;) Τίς ἐλθών ἐκεῖθεν ἀπήγγειλεν ἡμῖν;(:Ποιος από κει ήλθε και να μας αναγγείλει τι υπάρχει;)». Και όπως λέγει και ο Ζιγαβηνός: «Ταῖς βίβλοις μέν ἀπιστοῦσι, ὡς παρά ζώντων γραφείσαις (:Απιστούν εις τα βιβλία της Αγίας Γραφής, επειδή -λέγει- εγράφησαν από ανθρώπους που ζούσαν) μήπω θεασαμένων τά τοῦ μέλλοντος αἰῶνος (:Δεν είχαν δει τίποτα· εκείνα τα οποία συμβαίνουν πέρα από τον τάφον). Ἐάν δέ τις ἀπό νεκρῶν πορευθῇ πρός αὐτούς, πιστεύσουσι αὐτῷ ὡς ἰδόντι πάντα(:Αν όμως κάποιος αναστηθεί, τότε πιστεύουν, γιατί αυτός τα είδε αυτά εις την άλλην ζωήν)». Θέσεις που πάντοτε προβάλλουν, αγαπητοί, οι άνθρωποι που δεν έχουν διάθεση να πιστέψουν. Δεν έχουν διάθεση να πιστέψουν. Δικαιολογούν έτσι, εκόντες άκοντες την απιστία των.

Και όμως ο Θεός επιμένει. Επιμένει να σώζει δια των Αγίων Γραφών. Από εκεί θα πάρεις τις πληροφορίες. Δηλαδή είσαι θεϊκότερος, άνθρωπε, του Θεού; Ο Θεός θέλει να μας σώσει. Και βρίσκει τον τρόπο να μας σώσει με την μελέτη της Αγίας Γραφής. Εσύ λες: «Όχι, πρέπει να δω θαύμα για να πιστέψω». Έτσι, λοιπόν, χρησιμοποιεί ο πλούσιος εδώ και την λέξη -προσέξτε- «μετανοήσουσιν». Λέει «τότε θα μετανοήσουν». Το θαύμα σε κάποιους μπορεί να προκαλέσει την μετάνοια. Είναι αληθές. Αλλά τέτοιος τρόπος μετανοίας, πρέπει να πούμε, ή δεν έχει ρίζα για να διατηρηθεί αυτή η μετάνοια ή ύστερα από λίγο οι άνθρωποι απορρίπτουν αυτήν την μετάνοιαν και ξαναζούν την ζωή την οποία είχαν. Βλέπετε λοιπόν ότι οι άνθρωποι μένουν σε θέματα εντυπωσιακά. Πόσοι άνθρωποι -σας βεβαιώνω, το ξέρομε- γιατί πέθανε ένας φίλος ξαφνικά, γιατί είδαν ένα όνειρο, γιατί δεν ξέρω, είδαν ένα θαύμα, τους βλέπετε αμέσως συρρικνώνονται. Πολύ γρήγορα, αγαπητοί μου, μία τέτοια μετάνοια άρριζος, χωρίς ρίζα, γρήγορα φεύγει. Πάρα πολύ γρήγορα φεύγει. Γιατί; Υπάρχει ένας εξαναγκασμός· το αντιλαμβάνεστε; Θέλω δεν θέλω, με πιέζει ένα θαύμα να αποδεχθώ. Σαν να είναι ένας οδοστρωτήρ, που ισοπεδώνει τα πάντα. Έτσι είναι ένα θαύμα. Θέλω δεν θέλω θα δεχθώ. Ποία η θέσις όμως της προαιρέσεως; Δεν είναι παρούσα η προαίρεσις για να κρίνει τα πράγματα. Ε, λοιπόν, μία τέτοια μετάνοια, πάρα πολύ γρήγορα εξανεμίζεται. Και δεν έχει αξία. Δεν έχει καρπόν.

Και η απάντησις του Αβραάμ: «Εἰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἀκούουσιν -Επειδή είπε εκείνος «Πάτερ Αβραάμ», «πατέρα μας», γι ‘αυτό εδώ θα το λέγαμε: «Παιδάκι μου, εάν δεν ακούν τον Μωυσή και τους προφήτες, δηλαδή δεν πείθονται από την Αγίαν Γραφήν-, οὐδὲ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ πεισθήσονται(:ούτε κι αν κανείς αναστηθεί, θα πεισθούν ότι υπάρχει άλλη ζωή)».Ορθότατη απάντησις.

Είναι γνωστό ότι σ’ αυτήν μόνη την παραβολή χρησιμοποιήθηκε όνομα. Καμία παραβολή, φερειπείν, του ασώτου υιού… πώς τον έλεγαν τον πατέρα; Δεν δίνει ο Κύριος όνομα. Πώς έλεγαν τον άσωτο υιό; Δεν δίνει ο Κύριος όνομα. Είναι η μοναδική παραβολή που τίθεται εις τον φτωχόν αυτόν άνθρωπον το όνομα Λάζαρος. Σας κάνει εντύπωση; Δεν είναι τυχαίο αυτό. Δεν είναι καθόλου τυχαίο. Ο Κύριος έκανε μία παραχώρηση. «Θέλετε να γυρίσει ο Λάζαρος πίσω να σας πει; Ω ανεκδιήγητοι Γραμματείς και Φαρισαίοι και Σαδδουκαίοι;». Ξέρετε ότι οι Σαδδουκαίοι δεν πίστευαν τίποτα απ’ όλα αυτά. Και όμως κατείχαν την θέση του αρχιερέως! Ακούτε; Ο αρχιερεύς στην εποχή του Χριστού ήταν Σαδδουκαίος. Και δεν πίστευε τίποτα! «Τ’ ακούτε; Εγώ θα σας φέρω τον Λάζαρο πίσω». Είναι ο Λάζαρος ο τετραήμερος που τον ανέστησε ο Χριστός. Πήγαν άραγε να τον ρωτήσουν: «Λάζαρε, έλα εδώ, σε ανέστησε ο Ιησούς· τι είδες στην άλλη ζωή;». Αυτό έκαναν; Ακούστε τι κάνανε. Όταν ακούστηκε η ανάστασις του Λαζάρου. Έκαναν συμβούλιον και είπαν: «Πρέπει να φονεύσομε και τον Ιησούν που κάνει τέτοια θαύματα αλλά να φονεύσομε και τον Λάζαρον, που είναι το τεκμήριον ενός τέτοιου θαύματος». Ακούσατε; Και τον Λάζαρον.

Θέλετε ακόμη να σας πω; Δεν ήταν της στιγμής απόφαση αυτή. Ούτε ο Ματθαίος αναφέρει την ιστορία του Λαζάρου, ούτε ο Μάρκος, ούτε ο Λουκάς. Μόνος ο Ιωάννης. Ξέρετε γιατί; Είναι ο τελευταίος που έγραψε το Ευαγγέλιό του. Διότι οι άλλοι γράψανε πρώιμα και εφοβούντο μήπως κινδυνεύσει η ζωή της Μάρθας, της Μαρίας και του Λαζάρου. Και δεν δημοσιεύουν το θαύμα αυτό, παρά μόνον ο Ιωάννης, που πια όλοι είχαν πεθάνει και δεν κινδύνευαν. Δηλαδή η μανία των αρχόντων παρέμενε. Να δολοφονήσουν και τον Λάζαρον. Πίστεψαν; Δεν πίστεψαν. Είναι φοβερό!

Αλλά μήπως δέχθηκαν και την ανάσταση του Χριστού; Τριήμερος νεκρός. Όχι μόνον δεν απεδέχθησαν την ανάσταση του Χριστού, αλλά και πλήρωσαν τους στρατιώτες να διαδώσουν ότι «ἡμῶν κοιμωμένων...» κ.τ.λ. κτλ. «ήρθαν οι μαθηταί και έκλεψαν τον νεκρόν Ιησούν». Όταν ο άνθρωπος δεν είναι διατεθειμένος να πιστεύσει από τις Γραφές - ο Χριστός προανήγγειλε την ανάστασή Του και οι προφήται- τότε, αγαπητοί μου, και ανάστασις νεκρού να γίνει, δεν πιστεύουν. Αντιθέτως, ξέρετε τι λένε; «Ααα, φαντασιοπληξία, νεκροφάνεια. Έμοιαζε ότι είχε πεθάνει» -Έχομε το φαινόμενον της νεκροφανείας. «Πνευματιστικόν φαινόμενον!»- τρέχουν να πουν. Και ό,τι άλλο θέλετε. Ο Θεοφύλακτος σημειώνει: «Εἰ τῶν γραφῶν οὐκ ἀκούομεν, οὐδέ τοῖς ἐξ ἅδου ἐρχομένοις πιστεύσωμεν». «Εάν», λέγει, «δεν ακούμε τις Γραφές, ούτε κι αν έρθουν από τον Άδη νεκροί θα πιστεύσομε».

Θέλετε, ακόμη, μία μαρτυρία; Μας αναφέρει η Αγία Γραφή το εξής καταπληκτικόν. Ότι με τον σεισμόν που έγινε, άνοιξαν πολλά μνημεία. Προσφάτως ανθρώπων που εκοιμήθησαν, που πέθαναν. Και με την ανάσταση, λέει, του Χριστού, μπήκαν εις την αγίαν πόλιν, την Ιερουσαλήμ, το λέει αυτό η Αγία Γραφή, το ενθυμείσθε, μπήκαν στην αγία πόλη την Ιερουσαλήμ. Αυτούς δεν τους ερώτησαν τι γίνεται εις τον άδην; Να μαρτυρίες. Επίστευσαν; Ο λαός επίστευσε εις τον Χριστόν; Μόνον μερικοί άνθρωποι πίστευσαν. Και μέχρι σήμερα, δύο χιλιάδες χρόνια. Και επιμένουν οι Εβραίοι να μην θέλουν να πιστέψουν.

Αγαπητοί, πηγές πίστεως είναι πρώτιστα ο λόγος του Θεού, και σαν επικύρωσή του είναι το θαύμα· που πάντοτε δεν είναι και αναγκαίον. Υπήρξαν περιπτώσεις που ο Κύριος αρνήθηκε το θαύμα, όταν Τον προκάλεσαν πολλοί, και ο Ηρώδης: «Κάνε», λέει, «ένα θαύμα». Σαν να ήταν ο Κύριος κανένας… θαυματοποιός. Αν έπρεπε, όμως, οι άνθρωποι να σωθούν με τα θαύματα, τότε, αρνούμενος ο Κύριος, θα ήτο ένοχος δια την σωτηρία μας. Κάθε άλλο. Χόρτασε πέντε χιλιάδες ανθρώπους, μόνον άνδρες. Και είδαν όλοι το θαύμα του πολλαπλασιασμού των ψωμιών και των ψαριών. Όταν όμως ο Κύριος τούς μίλησε για το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας, Τον εγκατέλειψαν με την δικαιολογία: «Σκληρός ἐστιν οὗτος ὁ λόγος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν;». «Ποιος μπορεί να τον ακούει; Να φάμε, λέει, την σάρκα Του και να πιούμε το αίμα Του!».

Αγαπητοί, πρέπει να πεισθούμε από τις Γραφές για το μέλλον των πιστών, αλλά και για το ήθος. Ξέρεις τι μεγάλη αμαρτία, αδελφέ μου, είναι η πορνεία; Ξέρεις, αδελφέ μου, τι μεγάλη αμαρτία είναι η μοιχεία; Δεν θα σου το πω από τα κοινωνικά αποτελέσματα. Αλλά θα σου το πω από την Γραφή. Είναι πολύ μεγάλη αμαρτία... Πού θα το βρω αυτό; Στην Αγία Γραφή. Μην ζητούμε λοιπόν θαύματα. Το μεγάλο θαύμα είναι Αυτός ο Ενανθρωπήσας Θεός Λόγος και ότι Εκείνος είπε και δίδαξε. Αυτά μας είναι αρκετά. Εξάλλου αυτό σημαίνει πίστις: Να αποδεχθείς ό,τι είναι γραμμένο, χωρίς να ζητάς να ικανοποιήσεις τις αισθήσεις σου, γιατί αυτό είναι εύσχημος απιστία.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή

μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,

ψηφιοποίηση της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας και επιμέλεια:

Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.
http://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/omiliai_kyriakvn/omiliai_kyriakvn_734.mp3

«Πᾶνος»

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ [:Α΄ Κορ. 12, 27- 31 και 13,1-8]

2026-10-30T17:00:00.000+02:00

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

[:Α΄ Κορ. 12, 27- 31 και 13,1-8]

«Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους(:εσείς λοιπόν οι χριστιανοί είστε σώμα Χριστού και μέλη, που ο καθένας σας ανάλογα με το χάρισμά του έχει κάποια θέση και κάποιο μέλος στη ζωή του συνόλου)»[Α΄Κορ.12,27].

Για να μη λέγει λοιπόν κανείς: «και τι μας ενδιαφέρει το παράδειγμα του σώματος; Διότι εκείνο μεν εκ φύσεως υπηρετεί, ενώ τα δικά μας είναι κατορθώματα ελεύθερης προαιρέσεως». Αφού πλησιάζει αυτό στα δικά μας πράγματα ο απόστολος Παύλος και δείχνει ότι τόση ομόνοια οφείλουμε να έχουμε από δική μας προαίρεση, όση εκείνα εκ φύσεως, λέγει: «Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ (:εσείς είστε σώμα του Χριστού)». Εφόσον λοιπόν το δικό μας σώμα δεν πρέπει να στασιάζει, πολύ περισσότερο το σώμα του Χριστού, και τόσο περισσότερο, όσο δυνατότερη από τη φύση είναι η χάρη. «Και ο καθένας σας είναι επί μέρους μέλος, που κατέχει την ταιριαστή θέση γι’ αυτόν και για όλο το σώμα». Δηλαδή λέγει «όχι μόνο σώμα, αλλά και μέλη είμαστε»· διότι και για τα δύο αυτά μίλησε προηγουμένως, όταν συνένωσε τους πολλούς σε ένα και δείχνει ότι όλοι γίνονται ένα σύμφωνα προς την εικόνα του σώματος, και αυτό το ένα συνίσταται από τα πολλά, και ενώ είναι στα πολλά και τα πολλά από αυτό συνέχονται και μπορούν να είναι πολλά.

Τι σημαίνει όμως το «ἐκ μέρους»; Αυτό που ανήκει σε εσάς και όσο είναι δυνατόν να οικοδομηθεί από εσάς. Επειδή δηλαδή είπε, «σώμα», αλλά «σώμα» είναι ολόκληρη, όχι μόνο η εκκλησία των Κορινθίων, αλλά αυτή που είναι εξαπλωμένη σε όλη την οικουμένη, γι’ αυτό είπε ««ἐκ μέρους»· δηλαδή, ότι η δική σας εκκλησία είναι μέρος της εκκλησίας που βρίσκεται παντού και του σώματος που συνίσταται από όλες τις εκκλησίες, ώστε όχι μόνο μεταξύ σας, αλλά και προς όλη την εκκλησία της οικουμένης θα ειρηνεύετε εάν είστε ενάρετοι, αφού βεβαίως είστε μέλη όλου του σώματος.

«Καὶ οὓς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα δυνάμεις, εἶτα χαρίσματα ἰαμάτων, ἀντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσῶν(: και άλλους μεν έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία Του πρώτα μεν αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους· έπειτα άλλους τους έθεσε σε ανάλογες θέσεις και τους έδωσε τη δύναμη να κάνουν θαύματα, άλλους όρισε να έχουν χαρίσματα σε θεραπεία ασθενειών, σε άλλους έδωσε χαρίσματα φροντίδας και επιμέλειας για τους φτωχούς και πάσχοντες, χαρίσματα διοικητικά στην Εκκλησία, χαρίσματα διαφόρων γλωσσών[Ο καθένας κατά την ικανότητά του έχει λάβει από τον Θεό το χάρισμά του και τη θέση του]». Αυτό δηλαδή, που ήδη είπα, αυτό κάνει και τώρα· επειδή θεωρούσαν μεγάλο χάρισμα το να ομιλούν ξένες γλώσσες, αυτό θέτει παντού τελευταίο· διότι εδώ το πρώτο και δεύτερο δεν τα ανέφερε τυχαία, αλλά ιεραρχώντας αυτά, για να δείξει το ανώτερο και το κατώτερο. Γι’ αυτό και έθεσε πρώτους τους αποστόλους, οι οποίοι είχαν στους εαυτούς τους όλα τα χαρίσματα. Και δεν είπε ότι ο Θεός τοποθέτησε στην εκκλησία αποστόλους, έτσι απλώς, ή προφήτες, αλλά θέτει πρώτο και δεύτερο και τρίτο, για να δείξει αυτό ακριβώς που είπα.

«Δεύτερον προφήτας(: δεύτερον, προφήτες)»· διότι προφήτευαν όπως οι θυγατέρες του Φιλίππου, όπως ο Άγαβος, όπως αυτοί οι Κορίνθιοι, όσοι προφήτευαν, για τους οποίους λέγει: «προφῆται δὲ δύο ἢ τρεῖς λαλείτωσαν(: και προφήτες ας μιλούν σε κάθε σύναξη δύο ή τρεις, και οι άλλοι ας ακούνε και ας διακρίνουν αν ο προφήτης είναι αληθινός,και όχι πλανεμένος και αγύρτης)»[Α΄Κορ.14,29]. Και στον Τιμόθεο επίσης όταν γράφει, λέγει: «Μὴ ἀμέλει τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος, ὃ ἐδόθη σοι διὰ προφητείας(: μην αμελείς το χάρισμα που είναι μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε μέσω προφητείας)»[Α΄Τιμ.4,14]. Και πολύ περισσότεροι ήσαν τότε παρά στην Παλαιά Διαθήκη. Διότι το χάρισμα δε δινόταν σε δέκα και είκοσι και πενήντα και εκατό, αλλά εξαπλωνόταν πλούσια αυτή η χάρη και κάθε εκκλησία είχε πολλούς οι οποίοι προφήτευαν. Εάν επίσης λέγει ο Χριστός ότι «πάντες γὰρ οἱ προφῆται καὶ ὁ νόμος ἕως Ἰωάννου προεφήτευσαν(:Ναι ˙άρχισε άλλη εποχή από τις ημέρες του Ιωάννη. Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη, τώρα όμως οι προφητείες αυτές αρχίζουν να πραγματοποιούνται)»[Ματθ.11,13], ομιλεί για εκείνους τους προφήτες που προείπαν τη δική Του παρουσία.

«τρίτον διδασκάλους»: Διότι αυτός μεν που προφητεύει, όλα τα λέγει επειδή φωτίζεται από το άγιο Πνεύμα, ενώ αυτός που διδάσκει, κάπου- κάπου ομιλεί και από δική του σκέψη. Γι’ αυτό και έλεγε: «Οἱ καλῶς προεστῶτες πρεσβύτεροι διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν, μάλιστα οἱ κοπιῶντες ἐν λόγῳ καὶ διδασκαλίᾳ(:οι πρεσβύτεροι που υπήρξαν καλοί προϊστάμενοι ας αξιώνονται διπλή τιμή, μάλιστα εκείνοι που κοπιάζουν στο λόγο και στη διδασκαλία)»[Α΄Τιμ.5,17]. Αλλά αυτός που λέγει τα πάντα από το άγιο Πνεύμα, δεν κοπιάζει. Γι’ αυτό λοιπόν και έθεσε τον διδάσκαλο μετά από τον προφήτη, καθόσον εκείνο μεν είναι εξ ολοκλήρου χάρισμα, ενώ αυτό έχει και ανθρώπινο κόπο. Διότι και εφ’ εαυτού λέγει πολλά, που όμως συμφωνούν με τις άγιες Γραφές.

«ἔπειτα δυνάμεις, εἶτα χαρίσματα ἰαμάτων (:έπειτα άλλους τους έθεσε σε ανάλογες θέσεις και τους έδωσε τη δύναμη να κάνουν θαύματα, άλλους όρισε να έχουν χαρίσματα σε θεραπεία ασθενειών)»: Βλέπεις πως διακρίνει πάλι τα θεραπευτικά χαρίσματα από τις θαυματουργικές δυνάμεις, πράγμα που έκανε και προηγουμένως; Καθόσον η θαυματουργική δύναμη είναι ανώτερη από το θεραπευτικό χάρισμα. Διότι αυτός που έχοντας τη δύναμη να θαυματουργεί, και τιμωρεί και θεραπεύει, ενώ αυτός που έχει θεραπευτικό χάρισμα, μόνο θεραπεύει. Και πρόσεχε πώς χρησιμοποιεί άριστη τάξη, θέτοντας την προφητεία πριν από τις θαυματουργικές δυνάμεις και το θεραπευτικό χάρισμα. Διότι προηγουμένως μεν, εκεί όπου έλεγε ότι «ᾧ μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα(:σε άλλο δηλαδή δίνετε από το Άγιο Πνεύμα το χάρισμα του λόγου που εξηγεί βαθιά και με αλήθεια της μυστηριώδεις βουλές και σωτηριώδης αλήθειες του Θεού. Σε άλλους δίνετε το χάρισμα του λόγου που εξηγεί στους πιστούς όσα ο λόγος της σοφίας αποκαλύπτει, και μεταδίδει σε αυτούς την σωτηριώδη γνώση. Και δίνεται σύμφωνα με την χορηγία του ίδιου του Άγιου Πνεύματος)»[Α΄Κορ. 12,8] ,δεν έλεγε αυτά με τάξη, αλλά όπως τύχει· εδώ όμως προτάσσει και επιτάσσει.

Γιατί λοιπόν προτάσσει την προφητεία; Διότι και στην Παλαιά Διαθήκη αυτήν την τάξη έχουν τα χαρίσματα. Όταν λοιπόν ο Ησαΐας ομιλούσε προς τους Ιουδαίους και έδιδε απόδειξη της δυνάμεως του Θεού και παρουσίαζε σαφές σημείο της μηδαμινότητας των δαιμόνων είπε ότι και αυτό είναι μέγιστο δείγμα του μεγαλείου της θεότητος,το να προλέγει κανείς τα μέλλοντα. Και ο Χριστός επίσης που έκανε τόσα θαύματα, λέγει ότι αυτό δεν είναι μικρό σημείο της θεότητος· και λέγει συνεχώς ως επίλογο: «ἀπ᾿ ἄρτι λέγω ὑμῖν πρὸ τοῦ γενέσθαι, ἵνα ὅταν γένηται πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι(:Σας το λέω από τώρα ότι κάποιος θα με κλωτσήσει και θα με παραδώσει, πριν ακόμη πραγματοποιηθεί η ύπουλη αυτή προδοσία του, ώστε όταν γίνει, να πιστέψετε ότι εγώ είμαι ο Μεσσίας που προανήγγειλαν οι προφήτες)»[Ιω.13,19].

Αλλά από την μεν προφητεία ορθώς είναι κατώτερα τα θεραπευτικά χαρίσματα· γιατί όμως και από τη διδασκαλία; Διότι δεν είναι ίσο το να κηρύττεις τον λόγο του Θεού και να σπείρεις την ευσέβεια στις ψυχές αυτών που ακούν, με το να κάνεις θαύματα, καθόσον και αυτά για εκείνο τον σκοπό γίνονται. Όταν λοιπόν κάποιος διδάσκει και με τον λόγο και με τον τρόπο ζωής, είναι ανώτερος από όλους. Διότι διδασκάλους αυτούς λέγει, οι οποίοι και με τα έργα διδάσκουν και με τον λόγο παιδεύουν. Αυτό λοιπόν έκανε και τους αποστόλους να είναι απόστολοι. Και εκείνα μεν τα χαρίσματα έλαβαν στην αρχή και μερικοί που δεν άξιζαν, όπως εκείνοι που είπαν: «Πολλοὶ ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· Κύριε Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν;(: κατά τη μεγάλη και επίσημη εκείνη ημέρα της κρίσεως πολλοί θα μου πουν: Κύριε, Κύριε, με την πίστη στο όνομά σου δεν προφητεύσαμε και με τη δύναμη του ονόματός σου δεν διώξαμε δαιμόνια και χάρη στο όνομά σου, που επικαλεστήκαμε, δεν κάναμε θαύματα πολλά και μεγάλα;)», και που μετά από αυτά άκουσαν: «καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς ὅτι οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς· ἀποχωρεῖτε ἀπ᾿ ἐμοῦ οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν(:Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα της κρίσεως: Κύριε, Κύριε, στο όνομά σου δεν προφητεύσαμε, πιστεύοντας ότι είσαι ο Μεσσίας και Υιός του Θεού; και πιστεύοντας σε σένα δεν βγάλαμε δαιμόνια; Και πιστεύοντας σε σένα δεν κάναμε πολλά θαύματα; Και τώρα λοιπόν δεν θα μπούμε στη βασιλεία σου;Και τότε θα διακηρύξω ξεκάθαρα σ’ αυτούς ότι ποτέ δεν σας αναγνώρισα ως δικούς μου. Φύγετε μακριά μου εσείς που εργαζόσασταν την ανομία, διότι τα χαρίσματά μου τα χρησιμοποιήσατε όχι για τη δική μου δόξα, αλλά σύμφωνα με τα δικά σας θελήματα και τους εγωιστικούς σας σκοπούς)»[Ματθ.7,22-23]. Ενώ τον λόγο της διδασκαλίας που γίνεται με τον διπλό αυτόν τρόπο, και με τα έργα και με τα λόγια, δεν είναι δυνατόν ποτέ να λάβει ανάξιος άνθρωπος. Για το ότι προτάσσει τους προφήτες, μην απορήσεις· διότι δεν εννοεί απλώς προφήτες, αλλά εκείνους οι οποίοι δια της προφητείας συγχρόνως διδάσκουν και λέγουν όλα για το συμφέρον όλων· πράγμα που λέγει σαφέστερα στη συνέχεια.

«ἀντιλήψεις, κυβερνήσεις(:σε άλλους έδωσε χαρίσματα φροντίδας και επιμέλειας για τους φτωχούς και πάσχοντες, χαρίσματα διοικητικά στην Εκκλησία)»: Τι είναι «ἀντιλήψεις»; Το να βοηθάει κανείς τους ασθενείς. Αυτό λοιπόν είναι χάρισμα; Βεβαίως, και μάλιστα και αυτό είναι δωρεά του Θεού, το να προΐσταται κανείς, το να διοικεί πνευματικά πράγματα· αλλά και πολλά από τα δικά μας κατορθώματα ονομάζει χαρίσματα, όχι διότι θέλει να επαναπαυτούμε και να αμελούμε, αλλά για να δείξει ότι παντού έχουμε ανάγκη της βοήθειας του Θεού και να μας κάνει να είμαστε ευγνώμονες και προθυμότεροι και ταυτόχρονα να ενθαρρύνει και εγκαρδιώσει αυτούς.

«γένη γλωσσῶν (:χαρίσματα διαφόρων γλωσσών)»: Είδες πού έθεσε αυτό το χάρισμα και πως παντού δίνει σε αυτό την τελευταία θέση;

Στη συνέχεια επειδή έδειξε με αυτόν τον κατάλογο ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά στα χαρίσματα και ερέθισε την νόσο εκείνων που είχαν τα κατώτερα χαρίσματα, με πολλή πλέον ορμή τούς προσβάλλει, διότι έδωσε σε αυτούς πολλές αποδείξεις για το ότι αυτοί δεν υστερούν πολύ. Επειδή δηλαδή ήταν πιθανό, αφού ακούσουν αυτά, να λένε: «Και γιατί δε γίναμε όλοι απόστολοι;». Προηγουμένως μεν ομίλησε με τρόπο παρηγορητικότερο και απέδειξε με πολλά επιχειρήματα ότι κατ’ ανάγκην έγινε αυτό, και χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα το σώμα· διότι το σώμα, λέγει, δεν είναι ένα μέλος· και πάλι «εἰ δὲ ἦν τὰ πάντα ἓν μέλος, ποῦ τὸ σῶμα; (:εάν όμως όλα ήταν ένα μέλος, τότε που θα ήταν το σώμα; Θα διαλυόταν)»[Α΄Κορ.12,19]· και από το ότι δόθηκαν προς συμφέρον τα χαρίσματα[Α΄Κορ.12,7: «Ἑκάστῳ δὲ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον (: «στον καθένα», λέγει, «δίνεται το χάρισμα με το οποίο φανερώνεται η ενέργεια και η δωρεά του Αγίου Πνεύματος για το πνευματικό συμφέρον και την εξυπηρέτηση των πιστών»]· και από το ότι όλοι από το ίδιο Πνεύμα αντλούν, και από το ότι αυτό που δίνεται είναι χάρισμα και όχι οφειλή· διότι «υπάρχουν βεβαίως ποικιλίες χαρισμάτων», λέγει, «αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο»· και από το ότι η φανέρωση γίνεται ομοίως σε όλους δια του αγίου Πνεύματος· διότι λέγει «στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος»· και από το ότι αυτά έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα προς το θέλημα του Θεού Πατρός και του αγίου Πνεύματος· «διότι όλα αυτά», λέγει, «ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει στον καθένα ιδιαιτέρως όπως αυτό θέλει»· και «ο Θεός τοποθέτησε το καθένα από τα μέλη στο σώμα, καθώς θέλησε»· και από το ότι και τα κατώτερα είναι αναγκαία· διότι «τὰ δοκοῦντα μέλη τοῦ σώματος ἀσθενέστερα ὑπάρχειν(: τα μέλη του σώματος που νομίζονται και φαίνονται ότι είναι ασθενέστερα)» λέγει, «ἀναγκαῖά ἐστι (:αλλά τα μέλη που από την φύση τους φαίνονται ασθενέστερα, αυτά είναι πολλοί περισσότερο αναγκαία για την ύπαρξη του σώματος)»[Α΄Κορ.12,22]· από το ότι είναι εξίσου αναγκαία, διότι απαρτίζουν το σώμα εξίσου με τα ανώτερα μέλη· διότι «το σώμα», λέγει, «δεν είναι ένα μέλος, αλλά πολλά»· από το ότι και τα ανώτερα έχουν ανάγκη από τα κατώτερα· διότι «δεν μπορεί», λέγει, «η κεφαλή να πει στα πόδια, δε σας έχω ανάγκη»[Α΄Κορ.12,21]· από το ότι αυτά τα μέλη απολαμβάνουν και περισσότερης τιμής· διότι «έδωσε», λέγει, «μεγαλύτερη τιμή στο μέλος που την στερείται»· και από το ότι μία είναι η τιμή και ο πόνος όλων αυτών· διότι «εἴτε πάσχει ἓν μέλος(:και πράγματι είτε πάσχει και πονά ένα μέλος)», λέγει, «συμπάσχει πάντα τὰ μέλη, εἴτε δοξάζεται ἓν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη (:πάσχουν μαζί του όλα τα μέλη· είτε δοξάζετε ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη)»[Α΄Κορ.12,26].

Παραπάνω λοιπόν στην επιστολή του με αυτά έδωσε παρηγορία· εδώ όμως ομιλεί με τρόπο σφοδρό και επιτιμητικό. Διότι όπως είπα, ούτε να παρηγορεί πάντοτε πρέπει, ούτε να αποστομώνει πάντοτε κανείς. Για τον λόγο αυτό και ο Παύλος, αφού τους παρηγόρησε με πολλά, τώρα πλέον επιτίθεται ορμητικά με τους λόγους· «μὴ πάντες ἀπόστολοι; μὴ πάντες προφῆται; μὴ πάντες διδάσκαλοι; μὴ πάντες δυνάμεις;(: στον καθένα ο Κύριος έδωσε το δικό του χάρισμα. Μήπως όλοι είναι απόστολοι; Μήπως όλοι είναι προφήτες; Μήπως όλο είναι διδάσκαλοι; Μήπως όλοι έχουν θαυματουργικά χαρίσματα)»[Α΄Κορ.12,29]. Και δεν σταματά μέχρι το πρώτο και το δεύτερο χάρισμα, αλλά προχωρεί μέχρι το τέλος· ή επειδή θέλει να πει ότι δεν είναι δυνατόν όλοι να είναι όλα, όπως είχε πει προηγουμένως «εἰ δὲ ἦν τὰ πάντα ἓν μέλος, ποῦ τὸ σῶμα;(: εάν όμως όλα ήταν ένα μέλος, τότε που θα ήταν το σώμα; Θα διαλυόταν)»[Α΄Κορ.12,19]· ή επειδή μαζί με αυτά ετοιμάζει πάλι και κάτι άλλο για να τους παρηγορήσει και πάλι. Ποιο λοιπόν είναι αυτό; Το να δείχνει ότι και τα κατώτερα είναι πολύ επιθυμητά, διότι αυτά δε δόθηκαν τυχαίως σε όλους. «Γιατί λοιπόν στενοχωριέσαι», λέγει, «που δεν έχεις το χάρισμα να θεραπεύεις ασθένειες; Σκέψου ότι αυτό που έχεις εσύ, έστω και αν είναι κατώτερο, πολλές φορές αυτός που έχει το μεγαλύτερο, δεν το έχει». Γι’ αυτό λέγει: «μὴ πάντες γλώσσαις λαλοῦσι; μὴ πάντες διερμηνεύουσι; (:μήπως όλοι έχουν χαρίσματα θεραπειών; Μήπως όλοι μιλούν γλώσσες; Μήπως όλοι έχουν το χάρισμα να διερμηνεύουν γλώσσες;)»[Α΄Κορ.12,30]. Διότι, όπως τα μεγάλα δεν τα χάρισε ο Θεός όλα σε όλους, αλλά στους μεν χάρισε το ένα, στους δε το άλλο, έτσι έκανε και στα κατώτερα, που ούτε αυτά έδωσε σε όλους. Έκανε λοιπόν αυτό από πρόνοια για να υπάρχει πολλή συμφωνία και αγάπη, ώστε ο καθένας επειδή θα έχει ανάγκη τον πλησίον να συσφίγγεται μαζί του σε κοινό δεσμό. Αυτό έθεσε ως νόμο και στα επαγγέλματα, και στα διάφορα φυσικά στοιχεία και στα φυτά και στα δικά μας μέλη και σε όλα γενικώς.

Ακολούθως προσθέτει πλέον την κυριότερη παρηγορία, που ήταν αρκετή για να τους ενισχύσει και να αναπαύσει την ψυχή τους, η οποία αισθανόταν πόνο. Ποια δε είναι αυτή; «Ζηλοῦτε δὲ (: Όλα βέβαια τα θεόσδοτα χαρίσματα έχουν την αξία τους. Να επιθυμείτε όμως εσείς με ζήλο και να προσπαθείτε να αποκτήσετε)», λέγει, «τὰ χαρίσματα τὰ κρείττονα. καὶ ἔτι καθ᾿ ὑπερβολὴν ὁδὸν ὑμῖν δείκνυμι (:επιδιώκετε λοιπόν με ζήλο τα χαρίσματα που φέρνουν μεγαλύτερη ωφέλεια, και γι’ αυτό είναι και ανώτερα. Και τώρα σας δείχνω ένα πολύ ανώτερο ακόμα δρόμο, και μέσο έξοχο και υπέροχο, με το οποίο αποκτώνται τα καλύτερα χαρίσματα. Και το μέσο αυτό είναι η αγάπη)»[Α΄Κορ.12,31]. Λέγοντας λοιπόν αυτό, υπαινίχτηκε έμμεσα και σε ήρεμο τόνο ότι αυτοί είναι αίτιοι που λαμβάνουν κατώτερα χαρίσματα, και έχουν τη δυνατότητα, εάν θέλουν να λάβουν τα ανώτερα. Διότι όταν λέγει, «να έχετε ζήλο», ζητεί τη δική τους προσπάθεια και την επιθυμία για τα πνευματικά. Και δεν είπε, «τα μεγαλύτερα», αλλά «τα ωφελιμότερα», δηλαδή τα πλέον χρήσιμα, τα συμφέροντα. Αυτό που θέλει λοιπόν να πει είναι το εξής: «Επιθυμείτε εσείς τα χαρίσματα και εγώ σας δείχνω πηγή χαρισμάτων». Γιατί δεν είπε «χάρισμα», αλλά «οδό», για να υψώσει περισσότερο αυτό που πρόκειται να πει. Διότι δεν δείχνω ένα και δύο ή και τρία χαρίσματα, αλλά μία οδό, αυτήν που οδηγεί σε όλα αυτά· και όχι απλώς οδό, αλλά και με υπερβολή, δηλαδή οδό που είναι μπροστά από όλα. Δηλαδή όχι όπως τα χαρίσματα που σε άλλους μεν αυτά, σε άλλους δε εκείνα, και που δεν έχουν δοθεί όλα σε όλους, αλλά είναι δώρο που ανήκει γενικώς σε όλους. Για τον λόγο αυτό και όλους καλεί σε αυτό. Διότι λέγει: «Να έχετε ζήλο προς τα ωφελιμότερα χαρίσματα, και σας δείχνω μία οδό υπέροχη με την οποία αποκτώνται αυτά».

Ύστερα, επειδή πρόκειται να εισέλθει στον λόγο για την οδό αυτή και να εγκωμιάσει αυτό το κατόρθωμα, αφαιρεί κάθε αξία από αυτά τα χαρίσματα με το να τα συγκρίνει με εκείνη την οδό, και δείχνει ότι χωρίς αυτή δεν είναι τίποτε αυτά, και πολύ συνετά πράττει, μάλιστα. Διότι εάν αμέσως μιλούσε για την αγάπη και αφού έλεγε, «σας δείχνω κάποια οδό», πρόσθετε σε εκείνο το σημείο, «και αυτή μάλιστα η οδός είναι η αγάπη», και δεν ανέπτυσσε τον λόγο με σύγκριση, μερικοί τουλάχιστον θα περιγελούσαν το λεχθέν, επειδή δε γνώριζαν σαφώς τη δύναμη του πράγματος, αλλά ακόμη στέκονταν με το στόμα ανοικτό προς τα χαρίσματα. Για τον λόγο αυτό δεν αποκαλύπτει αυτήν αμέσως, αλλά αφού πρώτα ανύψωσε τον ακροατή με την υπόσχεση και είπε «σας δείχνω μία οδό υπέροχη με την οποία αποκτώνται αυτά», και αφού οδήγησε αυτόν σε επιθυμία αυτής της οδού, ούτε έτσι εισέρχεται σε αυτήν αμέσως, αλλά αφού αυξάνει και εντείνει την επιθυμία τους, ομιλεί πρώτα για αυτά τα χαρίσματα και δείχνει ότι χωρίς αυτήν δεν είναι τίποτε αυτά, για να τους κάνει έτσι που να αναγκασθούν να πειστούν ότι πρέπει απαραιτήτως να αγαπιούνται μεταξύ τους επειδή το ότι είχαν παραμελήσει την αγάπη, αυτό ήταν η αιτία όλων των κακών. Ώστε και κατά τούτο φυσικό ήταν να φανεί μεγάλη, αφού βέβαια τα μεν χαρίσματα όχι μόνο δεν συνένωσαν αυτούς, αλλά και ενώ ήσαν ενωμένοι τους διαίρεσαν· ενώ η αγάπη αυτούς που χώρισαν εξαιτίας των χαρισμάτων θα τους συνενώσει και θα τους κάνει ένα σώμα. Δε λέγει όμως αμέσως αυτό, αλλά αυτό που ποθούσαν πάρα πολύ, αυτό θέτει· όπως ότι το πράγμα είναι χάρισμα, και οδός που οδηγεί σε όλα τα χαρίσματα με αφθονία. Ώστε και αν δε θέλεις να αγαπάς τον αδελφό για την αγάπη, δέξου τουλάχιστον να τον αγαπάς για το ότι θα λάβεις σημείο θείας δυνάμεως ένα ανώτερο και πλούσιο χάρισμα.

Και πρόσεξε από πού αρχίζει· πρώτα από αυτό που θεωρούνταν από αυτούς θαυμαστό και μέγα, το χάρισμα των γλωσσών. Και αφού παρουσίασε το χάρισμα, δε δείχνει τόσο όσο είχαν αυτοί, αλλά πολύ περισσότερο. Διότι δεν είπε, «εάν ομιλώ γλώσσα», αλλά « Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ (:εάν υποθέσουμε ότι μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, δεν έχω όμως αγάπη μοιάζω με τον άψυχο χαλκό που βουίζει όταν τον χτυπούν, ή με το κύμβαλο που βγάζει μεγάλο θόρυβο χωρίς κάποια σημασία)»[Α΄Κορ.13,1]. Τι σημαίνει «των ανθρώπων»; Όλων των εθνών της οικουμένης. Και ούτε σε αυτήν την υπερβολή αρκέστηκε, αλλά θέτει και άλλη πολύ μεγαλύτερη, καθώς συνεχίζει και λέγει «καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον(:και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έχω γίνει χαλκός που ηχολογάει ή κύμβαλο που αλαλάζει χωρίς να αναδίδει κανένα μουσικό φθόγγο)». Είδες πού ανύψωσε το χάρισμα και πού το γκρέμισε και το καταβίβασε; Διότι δεν είπε απλώς, ότι δεν είμαι τίποτε, αλλά ότι «έγινα χαλκός που ηχεί», κάτι αναίσθητο και άψυχο.

Πώς εννοεί δε το «χαλκὸς ἠχῶν »; Εννοεί χαλκό ο οποίος φωνάζει μεν, αλλά άσκοπα και μάταια και χωρίς να χρησιμεύει σε τίποτε. Διότι θα φανώ ότι σπεύδω για το τίποτε, αλλά και ενοχλώ και γίνομαι φορτικός και βαρετός στους πολλούς. Βλέπεις πως αυτός που δεν έχει αγάπη μοιάζει με άψυχο και αναίσθητο πράγμα; «Γλῶσσα ἀγγέλων» επίσης εδώ λέγει, όχι διότι θεωρεί ότι οι άγγελοι έχουν σώμα, αλλά αυτό που λέγει σημαίνει το εξής: «Και αν ομιλώ έτσι, όπως επικρατεί νόμος να ομιλούν μεταξύ τους οι άγγελοι, χωρίς την αγάπη δεν είμαι τίποτε, αλλά επιπλέον είμαι και φορτικός και βαρετός».

Έτσι χρησιμοποιεί λοιπόν και αλλού τις λέξεις, όπως όταν λέγει ότι «ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων(:Τον υπερύψωσε, ώστε στο όνομα του Ιησού να γονατίσουν ταπεινά και να τον προσκυνήσουν λατρευτικά και οι άγγελοι στον ουρανό και οι άνθρωποι στη γη και οι ψυχές των νεκρών στα καταχθόνια˙ αλλά κι αυτά τα δαιμονικά όντα που είναι στα καταχθόνια με τρόμο να υποκλιθούν μπροστά στο μεγαλείο του)»[Φιλιπ.2,10],όχι διότι αποδίδει γόνατα και οστά στους αγγέλους, μη γένοιτο, αλλά με την ανθρώπινη αυτήν εικόνα θέλει να δείξει και να τονίσει την προσκύνηση. Έτσι και εδώ είπε «γλῶσσα», όχι για να δηλώσει το σαρκικό όργανο της γλώσσας, αλλά διότι θέλει να δείξει με τον γνωστό σε εμάς τρόπο την μεταξύ των αγγέλων συνομιλία.

Ακολούθως για να γίνει ο λόγος ευχαρίστως δεκτός, δε σταματά στο χάρισμα των γλωσσών, αλλά προχωρεί και στα υπόλοιπα χαρίσματα, και κρίνοντας αυτά ως στερημένα κάθε αξίας χωρίς αυτήν, τότε παρουσιάζει την εικόνα της. Και επειδή θέλησε να αυξήσει προοδευτικά τον λόγο, αφού αρχίζει από τα κατώτερα ανεβαίνει προς τα ανώτερα. Αυτό δηλαδή το οποίο έθεσε τελευταίο, όταν παρουσίασε την τάξη των χαρισμάτων, δηλαδή το χάρισμα των γλωσσών, αυτό τώρα αριθμεί πρώτο, καθότι όπως είπα ανεβαίνει λίγο-λίγο. Διότι, αφού είπε για το χάρισμα των γλωσσών, αμέσως μεταβαίνει στο χάρισμα της προφητείας και λέγει: «καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν(:και εάν έχω το χάρισμα προφητείας)»· και αυτό πάλι με υπερβολή.

Όπως ακριβώς δηλαδή προηγουμένως δεν είπε απλώς γλώσσες, αλλά τις γλώσσες όλων των ανθρώπων, και καθώς προχωρούσε, τις γλώσσες των αγγέλων, και τότε έδειξε ότι το χάρισμα δεν είναι τίποτε χωρίς την αγάπη, έτσι και εδώ δεν λέγει μόνο για την προφητεία, αλλά για την προφητεία στον μέγιστο βαθμό. Διότι αφού είπε «καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν(:εάν έχω το χάρισμα προφητείας)», πρόσθεσε: «καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν(:και αν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστικά και τα σχέδια των βουλών του θεού και έχω όλη την γνώση που μπορεί να αποκτήσει ο άνθρωπος, και αν έχω όλη την πίστη ώστε και να μετακινώ ακόμη βουνά, δεν έχω όμως αγάπη δεν είμαι τίποτε)»[Α΄Κορ.13,2], αφού παρουσίασε με έμφαση και αυτό το χάρισμα.

Στη συνέχεια προχωρεί και στα άλλα χαρίσματα. Και για να μη φανεί ότι ενοχλεί με το να λέγει πάλι το καθένα από αυτά, παρουσιάζει τη μητέρα και πηγή των χαρισμάτων, και αυτήν πάλι με υπερβολή και λέγει: «καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν(:και εάν έχω την πίστη σε όλη της την πληρότητα)»· και δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε και αυτό που είπε ο Χριστός ως μέγιστο πράγμα: «ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω,οὐδέν εἰμι(:Και ο Κύριος τους είπε: Επειδή σας λείπει η πίστη. Διότι αληθινά σας λέω, εάν έχετε πίστη θερμή και δυνατή σαν το μικρό σπόρο του σιναπιού, θα πείτε στο βουνό αυτό, πήγαινε από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί. Και τίποτε δεν θα είναι αδύνατο σε σας)»[πρβ :Ματθ.17,20: «ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ μετάβηθι ἐντεῦθεν ἐκεῖ, καὶ μεταβήσεται, καὶ οὐδὲν ἀδυνατήσει ὑμῖν(: Σας διαβεβαιώνω εάν έχετε πίστη σαν τον μικρό σπόρο του σιναπιού, θα πείτε στο βουνό τούτο: ’’Πήγαινε από εδώ εκεί’’ και θα πάει και τίποτε δεν θα είναι για σας αδύνατο)»]. Και κοίταξε πώς πάλι και από εδώ μειώνει την αξία που απέδιδαν στο χάρισμα των γλωσσών· διότι στο μεν χάρισμα της προφητείας δείχνει ότι είναι πολύ το κέρδος από αυτήν, το να γνωρίζει όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και στην πίστη δείχνει την δύναμή της, το να μεταθέτει όρη· ενώ στο χάρισμα των γλωσσών αφού μόνο ανέφερε αυτό, το προσπέρασε.

Εσύ όμως πρόσεχε και εκείνο, πώς σε σύντομο λόγο συμπεριέλαβε όλα τα χαρίσματα με το να πει το χάρισμα της προφητείας και της πίστεως. Διότι ή στους λόγους ή στα έργα βρίσκονται τα θαύματα. Και πώς ο Χριστός λέγει ότι το μικρότερο δείγμα της δύναμης της πίστεως είναι το να μπορεί να μεταθέσει ένα όρος; Διότι όπως το ελάχιστο της πίστεως έδειξε αυτό όταν είπε: «εάν έχετε πίστη ωσάν τον κόκκο σινάπεως, θα πείτε στο όρος τούτο ‘’Μετατοπίσου’’ και θα μετατοπιστεί»· ενώ ο Παύλος λέγει ότι όλη η πίστη αυτή είναι; Τι λοιπόν θέλει να πει; Επειδή αυτό ήταν μέγα κατόρθωμα, το να μετατοπίσει κανείς όρος, γι’ αυτό και μνημόνευσε αυτό, όχι διότι όλη η πίστη μπορεί μόνον, αυτό, αλλά επειδή στους πλέον σαρκικούς αυτό φαινόταν ότι είναι μέγα, εξαιτίας του μεγέθους του πράγματος και από αυτό τονίζει το θέμα αυτό. Αυτό που εννοεί είναι το εξής· εάν έχω όλη την πίστη, και εάν μπορώ να μετατοπίζω και όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτε.

«Καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι(:και αν διαθέσω όλα τα υπάρχοντα μου για να θρέψω με ψωμί τους φτωχούς, και αν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, δεν έχω όμως αγάπη, δεν ωφελούμαι σε τίποτε από τις θυσίες αυτές)»[Α΄Κορ.13.3]. Πω πω, τι υπερβολή! Διότι και αυτά προσθέτει επιπλέον στα άλλα. Διότι δεν είπε, «εάν δώσω στους πτωχούς την μισή μερίδα της περιουσίας ή τις δύο ή τις τρεις μερίδες», αλλά «εάν όλη μου την περιουσία δώσω». Και δεν είπε, «εάν δώσω», αλλά «εάν θρέψω», για να προστίθεται στη δαπάνη και η υπηρεσία με κάθε φροντίδα σε αυτούς που έχουν ανάγκη. «Και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί»· δεν είπε «εάν πεθάνω», αλλά και αυτό με υπερβολή. Διότι αφού έλαβε τον χειρότερο από όλους θάνατο ως παράδειγμα, το να καεί ζωντανός, και αυτός ο θάνατος είπε ότι χωρίς αγάπη δεν είναι τίποτε. Πρόσθεσε λοιπόν «οὐδὲν ὠφελοῦμαι(:καμία ωφέλεια δεν έχω)».

Αλλά ακόμη δεν έδειξα όλη την υπερβολή, αφού δεν παρουσίασα τις μαρτυρίες του ίδιου του Χριστού για την ελεημοσύνη και τον θάνατο. Ποιες λοιπόν είναι οι μαρτυρίες; Στον πλούσιο λέγει: «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι(:Εάν θέλεις να είσαι τέλειος πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και μοίρασέ τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς. Κι έλα να με ακολουθήσεις)»[Ματθ.19,21]· και για την αγάπη για τον πλησίον όταν ομιλεί, λέγει: «Μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ(:Μεγαλύτερη αγάπη προς τους φίλους του κανείς δεν έχει απ΄ αυτήν, δηλαδή από το να προσφέρει και να θυσιάσει τη ζωή του για χάρη των φίλων του)»[Ιω.15,13]· από το οποίο είναι φανερό ότι και για τον Θεό αυτό είναι το μέγιστο όλων. «Αλλά εγώ λέγω», λέγει ο Παύλος, «ότι και αν ακόμη για τον Θεό θυσιάσουμε τη ζωή μας, και όχι απλώς τη θυσιάσουμε, αλλά και καούμε- διότι αυτό σημαίνει το «εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί»- δεν έχουμε μέγα κέρδος από αυτό εάν δεν αγαπούμε τον πλησίον».

Το να λέμε λοιπόν για τα χαρίσματα ότι δεν ωφελούν καθόλου όταν λείπει η αγάπη, δεν υπάρχει τίποτε αξιοθαύμαστο σε αυτό· διότι και από τη ζωή έρχονται δεύτερα τα χαρίσματα. Πολλοί βεβαίως οι οποίοι παρουσίασαν χαρίσματα, επειδή έγιναν κακοί, κολάστηκαν, όπως εκείνοι οι οποίοι στο όνομα του Χριστού προφήτευαν και εξέβαλαν πολλά δαιμόνια και έκαναν πολλά θαύματα, όπως ο Ιούδας ο προδότης· ενώ άλλοι πιστοί οι οποίοι έζησαν καθαρό βίο, δεν χρειάστηκαν τίποτε άλλο για να σωθούν. Το ότι μεν λοιπόν τα χαρίσματα έχουν ανάγκη της αγάπης, δεν είναι καθόλου άξιο απορίας· αλλά το ότι και η άμεμπτη και τέλεια ζωή καθόλου δεν ωφελεί χωρίς την αγάπη, αυτό είναι που δείχνει την υπερβολή και προκαλεί πολλή απορία, και μάλιστα όταν ο Χριστός και τα δύο αυτά δείχνει ότι τα εκτιμά ως μεγάλα, δηλαδή την ακτημοσύνη και τους πόνους του μαρτυρίου.

Διότι και στον πλούσιο λέγει, όπως ήδη ανέφερα « Εάν θέλεις αν είσαι τέλειος, πήγαινε και πώλησε όσα έχεις και μοίρασέ τα στους φτωχούς και έλα ακολούθησέ με»· και στους μαθητές Του όταν μιλούσε για το μαρτύριο, έλεγε, «ὃς δ᾿ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν(:Διότι εκείνος που θέλει να σώσει τη ζωή του, αυτός θα χάσει την πνευματική και ευτυχισμένη αιώνια ζωή. Ενώ εκείνος που θα χάσει τη ζωή του για την ομολογία και υπακοή του σε μένα, θα τη βρει στο μελλοντικό αιώνα, όπου θα κερδίσει την αιώνια ζωή)»[Ματθ.16,25]· και «Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς(:Μη λογαριάζετε λοιπόν τους διωγμούς και τους κινδύνους, αλλά να λογαριάζετε τις μεγάλες αμοιβές που σας περιμένουν. Καθένας που θα με ομολογήσει ως Σωτήρα του και Θεό του μπροστά στους ανθρώπους που καταδιώκουν την πίστη μου, θα τον ομολογήσω κι εγώ ως δικό μου πιστό μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς)»[Ματθ.10,32]. Διότι είναι πολύς ο κόπος αυτού του κατορθώματος και υπερβαίνει σχεδόν και αυτήν τη φύση· και το γνωρίζουν αυτό καλώς όσοι αξιώθηκαν αυτών των στεφάνων, και κανείς λόγος δε θα μπορέσει να το περιγράφει αυτό. Τόσο γενναίας ψυχής έργο είναι και υπερβολικά θαυμαστό.

«Αλλά αυτό, που είναι άξιο θαυμασμού, δεν ωφελεί πολύ», είπε ο Παύλος, «χωρίς την αγάπη, ακόμη και αν έχει συνενωμένη την ακτημοσύνη». Γιατί λοιπόν ομίλησε έτσι; Αυτό τώρα θα επιχειρήσω να δείξω, αφού προηγουμένως εξετάσω με ποιο τρόπο εκείνος που δίνει όλα του τα υπάρχοντα για να θρέψει πτωχούς, μπορεί να μην έχει αγάπη. Διότι αυτός μεν που είναι έτοιμος να καεί και έχει τα χαρίσματα, είναι δυνατόν ίσως και να μην έχει αγάπη, ενώ αυτός που όχι μόνον δίνει τα υπάρχοντά του, αλλά και τρέφει με αυτά, πώς δεν αγαπά; Τι πρέπει λοιπόν να πούμε; Ή ότι έκανε μία υπόθεση και εξέλαβε αυτό που δεν μπορεί να γίνει, σαν να γίνεται, πράγμα που αγαπά να κάνει πάντοτε ο απόστολος Παύλος, όταν θέλει να παραστήσει κάτι με κάποια υπερβολή, όπως όταν γράφει στους Γαλάτες και λέγει : «ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἡμεῖς ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίζηται ὑμῖν παρ’ ὃ εὐηγγελισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα ἔστω (:Αλλά και αν εμείς οι ίδιοι ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σάς κηρύξει διαφορετικό ευαγγέλιο από εκείνο που σας κηρύξαμε εμείς, αυτός ας είναι ανάθεμα)»[Γαλ.1,8]. Αν και ούτε αυτός, ούτε κανείς άγγελος επρόκειτο να το κάνει αυτό· αλλά για να δείξει την υπερβολική σημασία του πράγματος, είπε και αυτό που καθόλου δεν επρόκειτο να γίνει.

Και πάλι όταν γράφει στους Ρωμαίους λέγει: «Πέπεισμαι γὰρ ὅτι οὔτε θάνατος οὔτε ζωὴ οὔτε ἄγγελοι οὔτε ἀρχαὶ οὔτε δυνάμεις οὔτε ἐνεστῶτα οὔτε μέλλοντα,οὔτε ὕψωμα οὔτε βάθος οὔτε τις κτίσις ἑτέρα δυνήσεται ἡμᾶς χωρίσαι ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν(:Διότι έχω απόλυτη πεποίθηση και βεβαιότητα, ότι ούτε ο θάνατος, με τον οποίο μας απειλούν, ούτε οι τέρψεις και οι απολαύσεις της ζωής, τις οποίες μας υπόσχονται, ούτε οι υπερκόσμιες δυνάμεις, τα επουράνια τάγματα των αγγέλων και των αρχών και των δυνάμεων, ούτε οι περιστάσεις και τα γεγονότα του παρόντος, ούτε τα μελλοντικά γεγονότα, ούτε ύψος δόξης, ούτε βάθος ταπεινώσεως και περιφρονήσεως, ούτε καμιά άλλη κτίση διαφορετική απ’ αυτήν που βλέπουμε, θα μπορέσει ποτέ να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, όπως μας την φανέρωσε ο Ίδιος διαμέσου του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού)»[Ρωμ.8,38-39]. Ούτε αυτό βεβαίως επρόκειτο να κάνουν οι άγγελοι, αλλά και εδώ υποθέτει το αδύνατο, όπως και το επόμενο όταν αναφέρει· «ούτε κανένα άλλο δημιούργημα». Αν και δεν υπάρχει άλλο δημιούργημα, διότι όλη τη δημιουργία συμπεριέλαβε, αφού είπε όλα και όσα είναι στα ύψη και όσα είναι στα βάθη, αλλά και εδώ υποθέτει το αδύνατον να γίνει, για να δείξει τον υπερβολικό του πόθο για τον Θεό. Αυτό λοιπόν κάνει και εδώ όταν λέγει ότι και αν κανείς δώσει τα πάντα, αλλά δεν έχει αγάπη, δεν ωφελείται καθόλου. Ή αυτό λοιπόν είναι πιθανό ότι εννοεί ή ότι θέλει αυτούς που δίνουν, να συνδέονται επιπλέον με αυτούς που λαμβάνουν, και όχι απλώς να δίνουν χωρίς να συμπάσχουν, αλλά όταν ελεούν και να θλίβονται και να συντρίβονται και να συμπονούν με αυτούς που έχουν ανάγκη.

Για τον λόγο λοιπόν αυτό ετέθη και η ελεημοσύνη ως νόμος από τον Θεό. Διότι μπορούσε ο Θεός να τρέφει τους πτωχούς και χωρίς αυτό, αλλά για να μας συνδέσει στην αγάπη και για να έχουμε πολύ θερμή διάθεση μεταξύ μας, νομοθέτησε από εμάς να τρέφονται αυτοί. Γι’ αυτό λέγει και αλλού· «οὐχὶ καύσωνα ἀναπαύσει δρόσος; οὕτως κρείσσων λόγος ἢ δόσις(:ο δροσερός άνεμος δεν είναι εκείνος, ο οποίος μειώνει και καταπαύει τον καύσωνα; Έτσι και ένας καλός λόγος είναι ανώτερος από μια υλική βοήθεια)»[Σοφ. Σειράχ, 18,16]· και «οὐκ ἰδοὺ λόγος ὑπὲρ δόμα ἀγαθόν;(: Δεν είναι πράγματι ο καλός λόγος ανώτερος και από την πλουσιότερη δωρεά;)»[Σοφ. Σειράχ, 18,17]. Και ο ίδιος ο Χριστός λέγει: «ἔλεον θέλω καὶ οὐ θυσίαν(:Πηγαίνετε λοιπόν να μάθετε τι σημαίνει εκείνο που είπε ο προφήτης Ωσηέ: “Θέλω έλεος και συμπάθεια, κι όχι εξωτερική θυσία που δεν εμψυχώνεται από εσωτερική αγαθή διάθεση και ευσπλαχνία. Εγώ ξέρω τι κάνω. Διότι δεν ήλθα από τον ουρανό για να καλέσω εκείνους που νομίζουν ότι είναι δίκαιοι, αλλά για να καλέσω τους αμαρτωλούς, να μετανοήσουν και να σωθούν”)»[ Ματθ.9,13]. Διότι επειδή συνήθως και αυτούς που ευεργετούνται αγαπούν και αυτοί που ευεργετούνται διάκεινται φιλικώς προς τους ευεργέτες τους νομοθέτησε αυτό για να δημιουργήσει σύνδεσμο φιλίας.

Αλλά αυτό το οποίο ζητούμε είναι πώς αφού ο Χριστός είπε ότι και τα δύο αυτά είναι γνωρίσματα τελειότητας, ο Παύλος λέγει ότι αυτά χωρίς αγάπη είναι γνώρισμα ατέλειας. Όχι βέβαια διότι αντιλέγει στο Χριστό, μη γένοιτο, αλλά και απολύτως συμφωνεί. Διότι στον πλούσιο και ο Χριστός δεν είπε απλώς «πώλησε όσα έχεις και μοίρασέ τα στους πτωχούς» αλλά πρόσθεσε «και έλα ακολούθησέ με». Στο να ακολουθούμε ωστόσο τον Χριστό, τίποτε δε μας αποδεικνύει τόσο μαθητές του Χριστού, όσο το να αγαπάμε ο ένας τον άλλο. Διότι λέγει :«Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις (:Απ’ αυτό θα μάθουν όλοι ότι είστε δικοί μου μαθητές, από το αν δηλαδή έχετε αγάπη μεταξύ σας. Η αγάπη αυτή θα σας εξασφαλίσει την αναγνώριση, τον σεβασμό και την εκτίμηση των ανθρώπων περισσότερο από τη θαυματουργική σας δράση)»[Ιω.13,35].

Και όταν λέγει δε «Εκείνος που θα χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου αυτός θα τη βρει» και «όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου τον ουράνιο», δεν εννοεί ότι δεν πρέπει να αγαπούμε, αλλά φανερώνει τον μισθό που αναμένει αυτούς τους κόπους. Διότι το ότι ζητεί και την αγάπη μαζί με το μαρτύριο, σε άλλο σημείο υπαινίχτηκε σαφώς, όταν είπε τα εξής: «Τὸ μὲν ποτήριόν μου πίεσθε, καὶ τὸ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθήσεσθε(:Το μεν ποτήριο που θα πω εγώ, θα το πιείτε και εσείς, κατά το βάπτισμα που πρόκειται να βαπτιστώ μέσα στα παθήματά μου, θα το βαπτιστείτε)»· δηλαδή θα μαρτυρήσετε, εξαιτίας της πίστης σας προς Εμένα· «τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου καὶ ἐξ εὐωνύμων μου οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾿ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ πατρός μου(:Το να καθίσετε όμως στα δεξιά μου και στα αριστερά μου)»- όχι επειδή θα κάθονταν κάποιοι στα αριστερά και στα δεξιά, αλλά έτσι λέγει την ουράνια πρωτοκαθεδρία και την ύψιστη τιμή-«(:Τότε ο Ιησούς τους λέει: Το ποτήριο βέβαια που θα πιω εγώ θα το πιείτε και σεις, και το βάπτισμα που πρόκειται να βαπτισθώ σε λίγο μέσα στη θάλασσα των παθημάτων μου θα το βαπτισθείτε˙ διότι και σεις θα υποστείτε διωγμούς και μαρτύριο για το ευαγγέλιο. Το να καθίσετε όμως στα δεξιά και στα αριστερά μου δεν είναι δικό μου δικαίωμα να το δώσω σ’ όποιον μου το ζητήσει, αλλά αυτό θα δοθεί σ’ εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμασθεί από τον δικαιοκρίτη Πατέρα μου. Αυτός θα δώσει τις αμοιβές και τις διακρίσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του και την αρετή του)»[ Ματθ.20,23].

Στη συνέχεια για να δείξει για ποιους έχει ετοιμαστεί αφού τους κάλεσε είπε: «οὐχ οὕτως ἔσται ἐν ὑμῖν, ἀλλ᾿ ὃς ἐὰν θέλῃ ἐν ὑμῖν μέγας γενέσθαι, ἔσται πάντων διάκονος(:Τέτοιο πράγμα όμως μεταξύ σας δεν πρέπει να συμβαίνει. Αλλ’ όποιος θέλει να αναδειχτεί μέγας μεταξύ σας, ας είναι υπηρέτης όλων)»[Ματθ. 20,26] και φανερώνει την ταπεινοφροσύνη και την αγάπη. Απαιτεί επίσης αγάπη δυνατή. Για τούτο βεβαίως ούτε μέχρις εδώ στάθηκε αλλά και πρόσθεσε: «ὥσπερ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἦλθε διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν(:Όπως ακριβώς ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε να υπηρετηθεί, αλλά να υπηρετήσει και να δώσει τη ζωή Του λίτρο για να εξαγοράσει και να ελευθερώσει από τον αιώνιο θάνατο πολλούς, οι οποίοι θα πιστέψουν σε Αυτόν)»[Ματθ. 20,28]· και δείχνει ότι τόσο πρέπει να αγαπούμε, ώστε και να σφαγιαζόμαστε για αυτούς που αγαπούμε· διότι αυτό κυρίως είναι το να αγαπούμε τον Θεό. Γι’ αυτό και στον Πέτρο λέγει: «Εάν με αγαπάς, ποίμανε τα λογικά πρόβατά μου, επιστατώντας και αγρυπνώντας για την ασφάλεια και τη σωτηρία τους)»[Ιω.21,16].

Και για να γνωρίσετε πόσο μέγα είναι το κατόρθωμα, ας την παραστήσουμε με τον λόγο, διότι στην πραγματικότητα δεν τη βλέπουμε να φαίνεται πουθενά και ας σκεφτούμε, εάν υπήρχε αυτή παντού πλούσια, πόσα αγαθά θα συνέβαιναν. Διότι ούτε νόμοι, ούτε δικαστήρια θα χρειάζονταν, ούτε τιμωρίες και κολασμοί, ούτε τίποτε άλλο από αυτά. Διότι εάν όλοι αγαπούσαν και τους αγαπούσαν, κανείς δε θα αδικούσε σε τίποτε, αλλά και φόνοι και μάχες και πόλεμοι και επαναστάσεις κα κλοπές και πλεονεξίες και όλα τα κακά θα εξαφανίζονταν και μέχρι και το όνομα της κακίας θα ξεχνιόταν και θα γινόταν άγνωστο. Τα χαρίσματα όμως δεν επιτυγχάνουν αυτά, αλλά επιπλέον και οδηγούν σε κενοδοξία και ανοησία αυτούς που δεν προσέχουν.

Και το πολύ αξιοθαύμαστο στην αγάπη είναι ότι τα μεν άλλα αγαθά είναι συνδεδεμένα με αντίστοιχα κακά· όπως δηλαδή, ο ακτήμονας πολλές φορές πέφτει σε υπερηφάνεια γι’ αυτό, αυτός που λέγει ότι έχει γνώση πάσχει από δοξομανία, ο ταπεινόφρονας πολλές φορές επαίρεται μέσα του για την ταπεινοφροσύνη του· ενώ η αγάπη είναι απαλλαγμένη από όλη αυτήν την ακαθαρσία· διότι δεν μπορεί κανείς να υπερηφανευτεί ποτέ σε βάρος εκείνου τον οποίο αγαπά. Και μη μου παρουσιάσεις ένα που να αγαπά αλλά όλους και τότε θα δεις την αρετή της αγάπης· μάλλον δε εάν θέλεις πρώτα πάρε ως παράδειγμα έναν που να αγαπά και έναν που να αγαπιέται, αλλά που να αγαπά όπως πρέπει να αγαπά. Αυτός λοιπόν θα κατοικήσει τη γη σαν σε ουρανό, αφού παντού θα απολαμβάνει γαλήνης και θα πλέκει για τον εαυτό του αναρίθμητους στεφάνους. Διότι αυτός θα κρατήσει την ψυχή του καθαρή και από φθόνο και οργή και συκοφαντία και ανοησία και πονηρή επιθυμία και από κάθε άτοπο έρωτα. Διότι όπως στον εαυτό του δε θα έκανε τίποτε κακό, έτσι ούτε αυτός στον πλησίον του. Επειδή δε θα είναι τέτοιος, θα στέκει στο ύψος του Γαβριήλ ενώ θα βαδίζει επάνω στη γη.

Και αυτός μεν που έχει αγάπη, είναι τέτοιος· αυτός όμως που κάνει θαύματα και έχει τέλεια γνώση, χωρίς την αγάπη, ακόμη και αν αναστήσει χιλιάδες νεκρούς, δε θα ωφεληθεί πολύ, καθώς θα είναι αποκομμένος από όλους και δε θα ανέχεται κοινωνία με τους συνδούλους του. Γι’ αυτό βεβαίως και ο Χριστός είπε ότι σημείο της τέλειας αγάπης είναι το να αγαπά κανείς τον πλησίον. Διότι « εάν με αγαπάς, Πέτρε, περισσότερο από αυτούς, ποίμαινε τα λογικά πρόβατά μου». Είδες πως και εδώ πάλι υπαινίχτηκε ότι αυτό είναι ανώτερο από το μαρτύριο; Διότι εάν κάποιος είχε ένα τέκνο αγαπητό, για το οποίο θα έδινε και τη ζωή του και ύστερα τον μεν πατέρα αγαπούσε, ενώ για το τέκνο έδειχνε αδιαφορία, θα εξόργιζε πολύ τον πατέρα του και δε θα αισθανόταν την αγάπη του εξαιτίας του ότι παραβλέπει το τέκνο του. Εάν δε συμβαίνει αυτό στην περίπτωση πατρός και παιδιού, πολύ περισσότερο στον Θεό και τους ανθρώπους. Διότι ο Θεός είναι περισσότερο φιλόστοργος από κάθε πατέρα. Γι’ αυτό βεβαίως όταν είπε « ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ σου καὶ ἐν ὅλῃ τῇ ψυχῇ σου καὶ ἐν ὅλῃ τῇ διανοίᾳ σου· αὕτη ἐστὶ πρώτη καὶ μεγάλη ἐντολή(:να αγαπήσεις Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου και με όλο τον νου σου· Αυτή είναι η πρώτη και μεγάλη εντολή)», συνέχισε «δευτέρα δὲ ὁμοία αὐτῇ(:Και δεύτερη εντολή όμοια μ’ αυτήν και εξίσου σπουδαία είναι:)» και δεν σιώπησε, αλλά πρόσθεσε «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν(:Να αγαπάς το συνάνθρωπό σου όπως αγαπάς τον εαυτό σου)»[Ματθ.22,38].

Και πρόσεχε πως απαιτεί να τηρείται και αυτή με την ίδια σχεδόν υπερβολική φροντίδα. Διότι για τον Θεό μεν λέγει «με όλη την καρδιά σου», για τον πλησίον όμως «όπως τον εαυτό σου», πράγμα που είναι ίσο με το «με όλη την καρδιά σου». Διότι εάν τηρείτο αυτό τελείως ούτε δούλος, ούτε ελεύθερος θα υπήρχε, ούτε άρχοντας, ούτε αρχόμενος, ούτε πλούσιος, ούτε πτωχός, ούτε μικρός, ούτε μεγάλος, ούτε ο διάβολος θα ήταν ποτέ γνωστός· δε λέγω μόνο για αυτόν, αλλά εάν υπήρχε και άλλος τέτοιος, μάλλον δε εάν υπήρχαν και εκατό και χιλιάδες τέτοιοι, τίποτε δε θα μπορούσαν να κάνουν εάν υπήρχε η αγάπη. Διότι περισσότερο θα μπορούσε να βαστάξει το ξερό χόρτο την εφόρμηση της φωτιάς, παρά ο διάβολος τη φλόγα της αγάπης. Η αγάπη είναι ισχυρότερη από το τείχος και στερεότερη από τον αδάμαντα· και εάν πεις κάτι άλλο στερεότερο από τον αδάμαντα, όλα τα υπερβαίνει η στερεότητα της αγάπης. Αυτήν ούτε ο πλούτος, ούτε η φτώχια τη νικά· μάλλον δε ούτε θα υπήρχε φτώχεια, ούτε πλούτος πέραν του μέτρου, εάν υπήρχε αγάπη, αλλά μόνο τα αγαθά και από τα δύο. Διότι θα ωφελούμαστε και την αφθονία του πλούτου και την αμεριμνησία της αγάπης· και ούτε τις φροντίδες του πλούτου, ούτε τη στέρηση της φτώχειας θα υποφέραμε.

Και τι λέγω τα κέρδη από αυτήν; Διότι αυτό καθεαυτό το να αγαπάς σκέψου πόσο μεγάλο είναι, πόση ευφροσύνη φέρει, πόση χάρη δίνει στην ψυχή, πράγμα που είναι εξαιρετικό και μοναδικό γνώρισμα της αγάπης. Διότι οι μεν άλλες αρετές έχουν συνδεδεμένο τον κόπο, όπως η νηστεία, η καθαρότητα από σαρκικές αμαρτίες, η αγρυπνία, τον φθόνο, την επιθυμία, την υπερηφάνεια· ενώ η αγάπη μαζί με το κέρδος έχει πολλή και την ηδονή και κανένα κόπο· και σαν καλή μέλισσα, αφού συγκεντρώνει από παντού τα αγαθά, τα αποταμιεύει στην ψυχή εκείνου που αγαπά. Και εάν κανείς είναι δούλος, δείχνει τη δουλεία γλυκύτερη από την ελευθερία. Διότι αυτός που αγαπά δεν χαίρεται τόσο όταν διατάζει, όσο όταν διατάσσεται. Αν και βεβαίως το να διατάσσει κανείς είναι ευχάριστο· αλλά η αγάπη μεταθέτει τη φύση των πραγμάτων, και έρχεται έχοντας στα χέρια όλα τα αγαθά, ημερότερα από κάθε μητέρα, πλουσιότερα από κάθε βασίλισσα και κάνει τα κοπιαστικά ελαφρά και ευκολότατα και δείχνει σε εμάς την μεν αρετή εύκολη, τη δε κακία πικρότατη.

Πρόσεξε δε· το να ξοδεύει κανείς για άλλους φαίνεται λυπηρό, και η αγάπη το κάνει ευχάριστο· το να παίρνει κανείς τα των άλλων φαίνεται ευχάριστο, και δεν αφήνει αυτό να φαίνεται γλυκύ, αλλά κάνει αυτόν που αγαπά να το αποφεύγει ως κακό. Πάλι το να κακολογεί κανείς, φαίνεται γλυκύ σε όλους· η αγάπη δείχνει ότι αυτό μεν είναι πικρό, το να λέγει δε κανείς καλούς λόγους γλυκύ. Πάλι ο θυμός έχει κάποια ηδονή, εδώ όμως καθόλου, αλλά όλα του τα νεύρα έχουν εκριζωθεί· και αν αυτός που αγαπάται λυπήσει εκείνον που αγαπά, πουθενά δεν εμφανίζεται σε αυτόν θυμός, αλλά δάκρυα και παρακλήσεις και ικεσίες· τόσο απέχει το του να οργιστεί. Και εάν δει κάποιον να αμαρτάνει, πενθεί και πονά· αλλά και ο πόνος αυτός φέρει ηδονή. Διότι της αγάπης και τα δάκρυα και η λύπη είναι γλυκύτερα από κάθε γέλωτα κι χαρά. Δεν ευχαριστούνται λοιπόν τόσο αυτοί που γελούν, όσο αυτοί που κλαίνε για τους φίλους τους· και αν δεν πιστεύεις, σταμάτησε τα δάκρυά τους και θα τους δεις να στενοχωρούνται σαν να έπαθαν κάτι ανεπανόρθωτο.

Αλλά το να αγαπάς θα πει κάποιος, περιέχει άτοπο ηδονή. Φύγε και σιώπα, άνθρωπε. Καθόσον τίποτε δεν καθαρίζει από τέτοια ηδονή, όσο η γνήσια αγάπη. Διότι μη μου πεις για αυτήν την κοινή και κοσμική, και που μάλλον νόσος είναι παρά αγάπη, αλλά αυτήν που επιζητεί ο Παύλος, η οποία αποσκοπεί στο συμφέρον αυτών που αγαπώνται και θα δεις ότι αυτοί που αγαπούν, είναι περισσότερο αφιλόστοργοι από τους πατέρες. Και όπως αυτοί που αγαπούν τα χρήματα δε θα ήθελαν να ξοδέψουν χρήματα, αλλά θα προτιμούσαν να στερηθούν, παρά να δουν εκείνα να ελαττώνονται, έτσι και αυτός που αγαπά κάποιον, θα προτιμούσε να πάθει ο ίδιος άπειρα κακά, παρά να δει αυτόν που αγαπά να βλάπτεται. Πώς λοιπόν, θα έλεγε κάποιος, η Αιγύπτια αφού αγαπούσε τον Ιωσήφ, θέλησε να τον βλάψει; Διότι αγαπούσε με τη διαβολική αγάπη. Ο Ιωσήφ όμως ήθελε όχι αυτήν, αλλά εκείνην που λέγει ο Παύλος. Σκέψου λοιπόν πόσης αγάπης ήσαν οι λόγοι και τα έργα του.Εκείνη έλεγε, «ατίμασέ με και κάνε με μοιχαλίδα και βλάψε τον άντρα μου και κατάστρεψε την οικία μου και τον εαυτό σου απομάκρυνέ τον από του να έχει θάρρος έναντι του Θεού για την τήρηση του θελήματός Του», πράγματα που ήσαν δείγμα ότι όχι μόνον εκείνον, αλλά ούτε τον εαυτό της αγαπούσε, ενώ αυτός, επειδή αγαπούσε με γνήσιο τρόπο, απομακρύνθηκε από όλα αυτά.

Και για να γνωρίσεις ότι γι’ αυτήν φρόντιζε, μάθε αυτό από την παραίνεσή του. Διότι όχι μόνο την απομάκρυνε, αλλά και την παρότρυνε με τρόπο που ήταν ικανός να σβήσει κάθε πυρά του πάθους. Διότι «αφού ο κύριός μου», λέγει, «έχει σε εμένα τόση εμπιστοσύνη, ώστε δε γνωρίζει τίποτε στην οικία του και όλα όσα έχει τα παρέδωσε στη διαχείρισή μου»[Γέν.39,8]. Αμέσως της θύμισε τον άντρα της για να την κάνει να ντραπεί. Και δεν είπε «ο άντρας σου» αλλά «ο κύριός μου», πράγμα που ήταν περισσότερο ικανό να τη συγκρατήσει και να την πείσει νε εννοήσει ποια είναι και ποιον αγαπά, ότι ενώ είναι κυρία, αγαπά δούλο. Διότι, αφού εκείνος είναι κύριος και εσύ είσαι κυρία, νιώσε ντροπή λοιπόν για την ένωση με τον δούλο και σκέψου τίνος γυναίκα είσαι και ποιον θέλεις να εναγκαλιστείς και σε ποιον θέλεις να γίνεις αγνώμονας και αχάριστη και ότι εγώ αγαπώ περισσότερο εκείνον και δεν τον προδίδω εξαιτίας σου.

Και πρόσεξε πώς εξυψώνει τις ευεργεσίες του κυρίου του. Επειδή δηλαδή δεν μπορούσε να εννοήσει τίποτε από τα υψηλά εκείνη η βάρβαρη και ακόλαστη, προσπαθεί να την κάνει να ντραπεί από τα ανθρώπινα με τα λόγια· «δεν γνωρίζει τίποτε στην οικία του και όλα τα παρέδωσε σε μένα να τα διαχειρίζομαι»· δηλαδή, έχω ευεργετηθεί πολύ και δεν μπορώ να χτυπήσω με αυτό το καίριο πλήγμα τον προστάτη μου. Με κατέστησε δεύτερο οικοδεσπότη και «τίποτε δεν βρίσκεται εκτός της δικαιοδοσίας μου εκτός από εσένα». Εδώ ανορθώνει το φρόνημά της, ώστε τουλάχιστον έτσι να την κάνει να ντραπεί και να δείξει ότι η τιμή είναι μεγάλη. Και ούτε μέχρι εδώ σταμάτησε, αλλά και πρόσθεσε όνομα που ήταν ικανό να τη συγκρατήσει, καθώς λέγει «διότι είσαι γυναίκα του, πώς θα κάνω το κακό αυτό πράγμα;». Αλλά τι λέγεις, Ιωσήφ; Επειδή δεν είναι εκεί ο άντρας της, ούτε γνωρίζει ούτε βλάπτεται, γι’ αυτό αρνείσαι; Αλλά θα δει ο Θεός από επάνω. Δε θα κέρδιζε όμως τίποτε από αυτήν τη συμβουλή εκείνη, αλλά τον τράβηξε πλησίον της. Διότι έκανε αυτά, όχι διότι αγαπούσε τον Ιωσήφ, αλλά για να ικανοποιήσει τον μανιώδη πόθο της· και είναι φανερό από όσα έκανε μετά από αυτά. Διότι και δικαστήριο συγκροτεί και τον κατηγορεί και τον καταδικάζει με ψευδή μαρτυρία και παραδίδει σε θηρίο αυτόν που δεν έπραξε κανένα κακό και τον ρίπτει σε φυλακή· μάλλον δε, όσον της ήταν δυνατόν, και τον κατέστρεψε· έτσι όπλισε εναντίον τον δικαστή με την κατηγορία.

Τι λοιπόν; Άραγε τέτοιος ήταν ο Ιωσήφ; Το εντελώς αντίθετο βέβαια· καθόσον ούτε έφερε καμία αντίρρηση σε αυτά, ούτε κατηγόρησε τη γυναίκα. «Αλλά δε θα γινόταν πιστευτός», θα μπορούσε να πει κάποιος. Και βέβαια τον αγαπούσε πολύ το αφεντικό του, και είναι φανερό όχι μόνο από την αρχή, αλλά και από το τέλος. Διότι εάν εκείνος ο απαίδευτος δεν τον αγαπούσε πολύ, θα τον σκότωνε όταν το να έβλεπε να σιωπά και να μην έχει τίποτε να φέρει ως αντίρρηση σε όσα τον κατηγορούσαν. Καθόσον και Αιγύπτιος ήταν και άρχοντας και προσβεβλημένος ως προς τη γυναίκα του, όπως νόμιζε, και μάλιστα από δούλο, και δούλο που είχε ευεργετήσει τόσο πολύ. Όλα αυτά όμως τα νίκησε η αγάπη και η χάρη την οποία έδιδε ο Θεός στον Ιωσήφ. Αλά μαζί με αυτήν την χάρη και την αγάπη είχε και αποδείξεις όχι μικρές, εάν ήθελε να δικαιολογηθεί, αυτά τα ίδια τα ενδύματά του. Διότι εάν αυτή είχε βιασθεί, θα έπρεπε τα δικά της ενδύματα να είχαν σχιστεί και το πρόσωπο το δικό της να είχε κατασπαραχθεί, όχι να κρατεί τα δικά του ενδύματα. «Αλλά άκουσε», λέγει, «ότι ύψωσα τη φωνή μου και έφυγε, αφού άφησε τα ιμάτιά του»[Γέν. 39.15]. Γιατί λοιπόν τον ξέντυσες; Διότι αυτή που θα υφίστατο βιασμό θα επιθυμούσε να απαλλασσόταν από αυτόν που την ενοχλούσε.

Εγώ όμως όχι μόνο από αυτό, αλλά και από όσα έγιναν μετά θα μπορέσω να αποδείξω την εύνοια και την αγάπη του Ιωσήφ. Διότι και όταν βρέθηκε στην ανάγκη να πει την αιτία της φυλακίσεώς του και του ότι βρισκόταν εκεί, ούτε τότε φανέρωσε αυτό που έγινε, αλλά τι λέγει; «Διότι με έκλεψαν κάποιοι άνθρωποι από τη χώρα των Εβραίων, και χωρίς να κάνω κακό με φυλάκισαν άδικα»[Γέν.40,15]· και πουθενά δεν αναφέρει τη μοιχαλίδα, ούτε καυχιέται για το γεγονός, πράγμα που ο καθένας θα πάθαινε, και αν όχι εξαιτίας της φιλοδοξίας, οπωσδήποτε όμως για να μη φανεί ότι η αιτία για να φυλακιστεί ήταν κάποιο κακούργημα. Αλλά εάν και άνθρωποι που αμαρτάνουν δεν αποφεύγουν τόσο πολύ να διαλαλήσουν αυτά, αν και το πράγμα ντροπή φέρει, πώς δεν αξίζει να θαυμάσουμε εκείνον, διότι, παρά το ό,τι ήταν καθαρός, δεν αποκάλυψε τον έρωτα της γυναίκας, ούτε δημοσίευσε την αμαρτία προς καταισχύνη, ούτε όταν ανήλθε στον θρόνο και έγινε βασιλιάς όλης της Αιγύπτου κράτησε κακία στη γυναίκα, ούτε την τιμώρησε.

Είδες πως αυτός φρόντιζε γι’ αυτήν ενώ εκείνη δεν αγαπούσε, αλλά κατεχόταν από μανία; Διότι δεν αγαπούσε τον Ιωσήφ, αλλά ήθελε να ικανοποιήσει το ακόλαστο πάθος. Και αυτοί οι λόγοι της ακόμη, εάν εξετάσει κανείς λεπτομερώς είναι γεμάτοι από θυμό και κακουργία. Τι λέγει δηλαδή; «Έφερες μέσα στην οικία Εβραίο δούλο για να μας εξευτελίσει»[Γέν.39,17] κατηγορώντας την ευεργεσία στον άντρα της· και επιδείκνυε τα ιμάτια, ενώ είχε γίνει αγριότερη από κάθε θηρίο. Εκείνος όμως δεν φέρθηκε έτσι. Και τι λέγω για την αγάπη προς αυτήν, αφού και προς τους αδελφούς του που τον κατέστρεψαν τέτοιος ήταν και ούτε για εκείνους είπε τίποτε κακό ποτέ, ούτε μέσα του, ούτε σε κανέναν άλλο; Γι’ αυτό ο Παύλος λέγει ότι η αγάπη είναι η μητέρα όλων των αγαθών και θέτει πρώτη αυτήν από τα θαύματα και τα άλλα χαρίσματα. Διότι, όπως ακριβώς όταν υπάρχουν μεν χρυσά ιμάτια και υποδήματα, έχουμε ανάγκη και κάποιας άλλης αποδείξεως για να γνωρίσουμε τον βασιλέα, εάν όμως δούμε την πορφύρα και το στέμμα, δεν ζητούμε κανένα άλλο σημείο της βασιλείας, έτσι λοιπόν και εδώ· όταν υπάρχει στο κεφάλι το στέμμα της αγάπης, αρκεί για να δείξει σε εμάς τον τέλειο μαθητή του Χριστού, όχι μόνο σε εμάς, αλλά και στους απίστους. Διότι από αυτό θα γνωρίζουν όλοι, λέγει, «ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις(:Απ’ αυτό θα μάθουν όλοι ότι είστε δικοί μου μαθητές, από το αν δηλαδή έχετε αγάπη μεταξύ σας. Η αγάπη αυτή θα σας εξασφαλίσει την αναγνώριση, το σεβασμό και την εκτίμηση των ανθρώπων περισσότερο από τη θαυματουργική σας δράση)»[Ιω.13,35].

Ώστε αυτό είναι μεγαλύτερο από όλα τα σημεία, αφού βεβαίως από αυτό αναγνωρίζεται ο μαθητής. Και αν ακόμη δηλαδή μερικοί κάνουν αναρίθμητα θαύματα, αλλά πολεμούν μεταξύ τους, θα γίνουν καταγέλαστοι στους απίστους· όπως και αν δεν κάνουν κανένα θαύμα, αλλά έχουν τέλεια αγάπη μεταξύ τους, θα είναι πάντοτε σεβαστοί και απείρακτοι. Διότι και τον Παύλο γι’ αυτό τον θαυμάζουμε, όχι για τους νεκρούς που ανέστησε, ούτε για τους λεπρούς που θεράπευσε αλλά επειδή έλεγε: « ὁ γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως κρῖμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, μὴ διακρίνων τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου (:Διότι εκείνος ο οποίος τρώγει και πίνει αναξίως τα πάντιμα αυτά δώρα τρώγει και πίνει κρίμα και καταδίκη για τον εαυτό του, επειδή δεν κάνει καμία διάκριση του σώματος και του αίματος του Κυρίου από τις συνήθεις, και κοινές τροφές του σώματος)»[Β΄Κορ.11,29]. Διότι και αν προσθέσεις σε αυτά αναρίθμητα θαύματα, δεν θα πεις τίποτε ίσο με την αγάπη. Καθόσον και ο ίδιος είπε ότι τον αναμένει μισθός, όχι επειδή έκανε θαύματα, αλλά επειδή με τους ασθενείς έγινε ως ασθενής. Διότι «Τίς οὖν μοί ἐστιν ὁ μισθός;(:Ποιος θα είναι ο μισθός μου και η καύχησή μου στην περίσταση αυτή;)», λέγει, «ἵνα εὐαγγελιζόμενος ἀδάπανον θήσω τὸ εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸ μὴ καταχρήσασθαι τῇ ἐξουσίᾳ μου ἐν τῷ εὐαγγελίῳ(:ποιο λοιπόν έργο μένει σε εμένα για να μου ανήκει γι’ αυτό μισθός και δικαίωμα να καυχιέμαι; Μου μένει αυτό: όταν κηρύττω το χαρμόσυνο μήνυμα της σωτηρίας, να εναποθέσω ως πολύτιμο θησαυρό στις καρδιές των ακροατών το ευαγγέλιο του Χριστού, χωρίς να τους υποβάλλω σε δαπάνες και έξοδα, ώστε να μην κάνω χρήση καθόλου της εξουσίας που μου παρέχει το ευαγγέλιο να τρέφομαι από τους χριστιανούς)»[Α΄Κορ.9,18].

Και όταν θέτει τον εαυτό του πρώτο από τους αποστόλους δε λέγει, περισσότερα θαύματα έκανα από αυτούς, αλλά «Περισσότερο από όλους κοπίασα»[Α΄Κορ.15,10]. Και γι’ αυτό δεν προτιμούσε να αποθάνει από την πείνα για τη σωτηρία των μαθητών. Διότι «Μου είναι προτιμότερο», λέγει, «να πεθάνω, παρά να ματαιώσει κανείς το καύχημά μου».

«ἐγὼ δὲ οὐδενὶ ἐχρησάμην τούτων. Οὐκ ἔγραψα δὲ ταῦτα ἵνα οὕτω γένηται ἐν ἐμοί· καλὸν γάρ μοι μᾶλλον ἀποθανεῖν ἢ τὸ καύχημά μου ἵνα τις κενώσῃ (:εγώ όμως δεν έκανε χρήση κανενός από τα δικαιώματα αυτά. και αυτά που σας έγραψα δεν τα έγραψα για να γίνει το ίδιο και σε εμένα και να μου δίνονται από εσάς τα αναγκαία για την συντήρηση μου. Όχι δεν σας ζητώ τίποτε. Διότι εγώ προτιμώ καλύτερα να πεθάνω παρά να καταστήσει κανένας κενό και αβάσιμο εκείνο για το οποίο καυχιέμαι. Και το καύχημα μου αυτό είναι ότι κηρύττω το ευαγγέλιο χωρίς να επιβαρύνω κανένα για την συντήρηση μου)»[Α΄Κορ.9,15]· όχι γιατί ήθελε να καυχηθεί, αλλά για να μην φανεί ότι τους κατηγορεί. Διότι πουθενά δεν καυχάται ποτέ για τα κατορθώματά του, όταν δεν είναι απαραίτητο· αλλά και αν ακόμη αναγκαστεί και το κάνει, ονομάζει τότε ανόητο τον εαυτό του. Εάν δε και καυχάται κάποτε, καυχάται για τις ασθένειες, τις ύβρεις, για το ότι συμπάσχει και πονά πάρα πολύ με αυτούς που υποφέρουν· όπως ακριβώς και εδώ λοιπόν λέγει «Ποιος ασθενεί και δεν ασθενώ και εγώ;». Αυτοί οι λόγοι έχουν περισσότερη αξία και από κινδύνους και πόνους· γι’ αυτό και θέτει αυτά μετά, όταν εντείνει τον λόγο.

Σε τι λοιπόν θα είμαστε άξιοι εμείς συγκρινόμενοι με εκείνον, οι οποίοι ούτε χρήματα περιφρονούμε για τον εαυτό μας, ούτε αυτά που περισσεύουν από τα υπάρχοντά μας δίνουμε; Εκείνος όμως δεν ήταν έτσι, αλλά και την ψυχή και το σώμα του έδιδε, για να εισέλθουν στη βασιλεία του Θεού αυτοί που τον λιθοβόλησαν και τον χτύπησαν. «Διότι έτσι με δίδαξε», λέγει, «να αγαπώ ο Χριστός, που άφησε την νέα εντολή για την αγάπη, και την οποία ο ίδιος πραγματοποίησε με τα έργα». Διότι ενώ ήταν βασιλεύς των πάντων και της μακαρίας θείας φύσεως, ανθρώπους τους οποίους δημιούργησε από το μηδέν και τους οποίους απείρως ευεργέτησε, αυτούς ακόμη και όταν Τον ύβριζαν και όταν Τον έφτυναν δεν τους εγκατέλειψε, αλλά και άνθρωπος έγινε γι’ αυτούς και συναναστράφηκε με πόρνες και τελώνες και τους νεκρούς τους ανέστησε και τους δαιμονιζόμενους θεράπευσε και τον ουρανό υποσχέθηκε.

Και μετά από όλα αυτά αφού Τον συνέλαβαν Τον κτύπησαν, Τον έδεσαν, Τον μαστίγωσαν, Τον περιγέλασαν και τέλος Τον σταύρωσαν. Και ούτε έτσι τους εγκατέλειπε, αλλά και ενώ ήταν επάνω στον σταυρό, λέγει: «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι(:Ο Ιησούς όμως, παρόλα τα βασανιστήρια που του έκαναν, έλεγε: Πατέρα μου, συγχώρησέ τους˙ διότι είναι τυφλωμένοι από τα πάθη τους και δεν ξέρουν τι κάνουν. Θανατώνουν τον Μεσσία τους και δεν καταλαβαίνουν ότι μ’ αυτό επιφέρουν θανάσιμο χτύπημα εναντίον του εαυτού τους. Και οι στρατιώτες άρχισαν να μοιράζονται τα ενδύματά του ρίχνοντας κλήρο)»[Λουκά 23,34]. Τον δε ληστή που πριν από αυτό Τον κατηγορούσε τον έβαλε και στον Παράδεισο και τον Παύλο που ήταν διώκτης Του τον έκανε απόστολο και τους δικούς Του και αφοσιωμένους σε Αυτόν μαθητές παρέδιδε σε θάνατο για τη σωτηρία των Ιουδαίων που Τον σταύρωσαν.

Αυτά λοιπόν όλα συλλέγοντας για τον εαυτό μας, δηλαδή τα έργα της αγάπης του Θεού και των ανθρώπων, ας δείξουμε ζήλο, ας μιμηθούμε αυτά τα κατορθώματα και ας αποκτήσουμε την ανώτερη από όλα τα χαρίσματα, αγάπη, για να επιτύχουμε και τα παρόντα και τα μέλλοντα αγαθά, τα οποία είθε να επιτύχουμε όλοι, με τη χάρη και φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα και στο άγιο και αγαθό Πνεύμα ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

______________________________

«Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται, ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ, ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται (:εκείνος που έχει αγάπη είναι μεγαλόψυχος, ανεκτικός και με πλατιά καρδιά· γίνεται ευεργετικός και ωφέλιμος. Εκείνος που έχει αγάπη δεν φθονεί, δεν ξιπάζεται και δεν φέρετε με αλαζονεία και αυθάδεια· δεν φουσκώνει από οίηση και υπερηφάνεια)»[Α΄Κορ.13,4].

Επειδή λοιπόν είπε ότι, όταν απουσιάζει η αγάπη, και η πίστη και η γνώση και οι ξένες γλώσσες και τα χαρίσματα και η θεραπευτική, θαυματουργική ικανότητα και ο τέλειος βίος και το μαρτύριο δε δίνουν κανένα μεγάλο όφελος, κατ’ ανάγκην λοιπόν ζωγραφίζει την ακαταμάχητη ωραιότητά της, σαν να καταστολίζει την εικόνα της με χρώματα των επί μέρους αρετών και αφού συνέθεσε όλα τα μέλη της με κάθε τελειότητα.

Μην προσπεράσεις όμως αγαπητέ, αυτά που λέγονται, αλλά το καθένα από αυτά εξέταζέ το με πολλή επιμέλεια, για να δεις και τον θησαυρό της αγάπης και την τέχνη του ζωγράφου. Πρόσεχε λοιπόν από πού άρχισε αμέσως και τι έθεσε πρώτο· το αίτιο όλων των αγαθών. Ποιο είναι αυτό; Η μακροθυμία. Αυτή είναι η ρίζα όλης της ευσέβειας. Για τον λόγο αυτό και κάποιος σοφός έλεγε: «μακρόθυμος ἀνὴρ πολὺς ἐν φρονήσει, ὁ δὲ ὀλιγόψυχος ἰσχυρῶς ἄφρων(: Ο πράος, ο υπομονετικός και με αυτοκυριαρχία άνθρωπος έχει πολλή φρόνηση· ο μικρόψυχος όμως και ευέξαπτος είναι πάρα πολύ ανόητος)»[Παρ.14,29]. Και αφού συνέκρινε αυτήν με ισχυρή πόλη, είπε ότι αυτή είναι περισσότερο ασφαλής από εκείνη. Διότι είναι και όπλο ακαταμάχητο και πύργος ακλόνητος, που απομακρύνει εύκολα όλα τα λυπηρά. Και όπως, όταν κάποιος σπινθήρας πέσει μέσα στη θάλασσα, εκείνη μεν καθόλου δεν την βλάπτει, ενώ αυτός σβήνει εύκολα, έτσι και στη μακρόθυμη ψυχή, ό,τι απροσδόκητο και να τύχει, αυτό μεν εύκολα εξαφανίζεται, ενώ εκείνη δεν την ταράσσει. Διότι η μακροθυμία είναι στερεότερη από όλα, είτε στρατόπεδα πεις, είτε χρήματα, είτε ίππους, είτε τείχη, είτε όπλα, είτε οτιδήποτε άλλο, τίποτε δεν είναι ισοδύναμο με τη μακροθυμία. Καθόσον εκείνος μεν που κατέχει αυτά, πολλές φορές αφού κυριευτεί από θυμό, σαν ένα μικρό παιδάκι θολώνει και γεμίζει τα πάντα με ταραχή και ζάλη, ενώ ο μακρόθυμος άνθρωπος σαν να κάθεται σε λιμάνι, απολαμβάνει βαθιά γαλήνη. Και εάν τον ζημιώσεις, δε σάλεψες την πέτρα, και αν τον περιφρονήσεις, δεν έσεισες τον πύργο, και αν του επιφέρεις κτυπήματα, δεν πλήγωσες τον αδάμαντα. Διότι και μακρόθυμος γι’ αυτό λέγεται, επειδή έχει μακρά και μεγάλη ψυχή· καθότι το μακρό και μεγάλο λέγεται.

Όμως αυτό το καλό φύεται από την αγάπη και σε όσους το έχουν και το απολαμβάνουν δίδει πολλή ωφέλεια. Μη μου πεις όμως για τους απεγνωσμένους και αυτούς που ενώ κάνουν κακό και χωρίς να παθαίνουν κακό, γίνονται χειρότεροι. Διότι εδώ συμβαίνει αυτό, όχι από τη μακροθυμία αυτού, αλλά από εκείνους που δε χρησιμοποιούν αυτήν όπως πρέπει. Μη μου πεις λοιπόν για αυτούς, αλλά για τους δικαιότερους, οι οποίοι κερδίζουν πολλά από αυτήν. Καθόσον όταν, ενώ κάνουν κακό, δεν πάθουν κακό, αφού θαυμάσουν την πραότητα εκείνου που έπαθε το κακό, ωφελούνται από αυτό και διακομίζουν ύψιστη φιλοσοφία.

Ο Παύλος όμως ούτε μέχρι εδώ σταματά, αλλά προσθέτει και τα άλλα της κατορθώματα, λέγοντας: «ἡ ἀγάπη χρηστεύεται (: η αγάπη είναι γεμάτη από καλοσύνη, είναι ευεργετική και εξυπηρετική)».Επειδή δηλαδή υπάρχουν μερικοί που δε χρησιμοποιούν τη μακροθυμία στον ορθό τρόπο ζωής που αρμόζει σε αυτήν, αλλά για να εκδικηθούν εκείνους που τους παρόργισαν, με το να τους κάνουν κακό, λέγει ότι ούτε αυτό το ελάττωμα έχει η αληθινή αγάπη. Γι’ αυτό και πρόσθεσε ότι «είναι γεμάτη από καλοσύνη». Διότι δεν χρησιμοποιούν τη μακροθυμία για να ανάψουν εντονότερα τη φλόγα αυτών οι οποίοι φλέγονται από οργή, αλλά για να την καταπραΰνουν και να την σβήσουν τελείως· και όχι μόνο με το να υπομένουν καρτερικώς, αλλά και με το να τιμούν και να εγκαρδιώνουν, ιατρεύουν την πληγή και θεραπεύουν το τραύμα του θυμού.

«ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ(:η αγάπη δεν είναι ζηλότυπη και δε φθονεί)»: διότι είναι δυνατό να είναι κανείς και μακρόθυμος και ζηλότυπος, και εκείνο το κατόρθωμα καταστρέφεται από αυτό το ελάττωμα. Αλλά η μακροθυμία είναι απαλλαγμένη και από αυτό.

«ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται(: η αγάπη δε φέρεται με αλαζονεία και αυθάδεια)»· διότι καθιστά συνετό αυτόν που αγαπά και σοβαρό και ανώτερο άνθρωπο. Διότι αυτό το ελάττωμα είναι γνώρισμα εκείνων που αγαπούν με αισχρή αγάπη· ενώ αυτός που έχει αυτήν την αγάπη, είναι απαλλαγμένος από όλα αυτά. Διότι όταν δεν υπάρχει θυμός στην ψυχή, έχει ξεριζωθεί κάθε αυθάδεια και αλαζονεία. Καθόσον σαν άριστος γεωργός που βρίσκεται μέσα στην ψυχή η αγάπη, δεν αφήνει να βλαστήσει κανένα από αυτά τα αγκάθια.

«οὐ φυσιοῦται(: δεν υπερηφανεύεται και δεν ξιπάζεται): διότι βλέπουμε πολλούς οι οποίοι υψηλοφρονούν όταν κατορθώσουν αυτά, όπως το να επιτύχουν να μην είναι ζηλότυποι, ούτε πονηροί, ούτε μικρόψυχοι, ούτε αυθάδεις. Διότι αυτά τα κακά δεν συνυπάρχουν μόνο με τον πλούτο και την φτώχεια, αλλά και με αυτά που από τη φύση τους είναι καλά. Η αγάπη όμως καθαρίζει τα πάντα τελείως. Πρόσεχε δε. Ο μακρόθυμος δεν είναι οπωσδήποτε και ευμενής προς τους άλλους· εάν όμως δεν είναι έτσι, τότε το πράγμα καταντά πονηρία και κινδυνεύει να πέσει σε μνησικακία. Για αυτό τον λόγο η αγάπη, αφού δίνει το φάρμακο, δηλαδή την καλοσύνη, διατηρεί την αρετή καθαρή.

Πάλι αυτός που είναι ευμενής και ευεργετικός στους άλλους, πολλές φορές γίνεται περιποιητικός για να κερδίσει φήμη, αλλά και αυτό το διορθώνει η αγάπη. Διότι «η αγάπη», λέγει, «δεν καυχάται, δεν υπερηφανεύεται». Αυτός που είναι ευεργετικός και μακρόθυμος, πολλές φορές γίνεται αλαζόνας· αλλά και αυτήν την κακία ο Παύλος την εξαλείφει. Και κοίταξε πώς στολίζει τη μακροθυμία, όχι μόνον από όσα έχει η αγάπη, αλλά και από όσα δεν έχει. Διότι «και αρετή φέρει στην ψυχή, και την κακία εκβάλλει», λέγει, «ή μάλλον ούτε αφήνει καν να φυτρώσει από την αρχή». Διότι δεν είπε, «είναι μεν ζηλότυπος, αλλά γίνεται κυρίαρχος του φθόνου», ούτε ότι «είναι μεν αλαζόνας και αυθάδης, τιμωρεί το πάθος όμως», αλλά ότι «δεν είναι ζηλότυπη, δεν καυχάται, δεν είναι υπερήφανη»· πράγμα που είναι πολύ περισσότερο αξιοθαύμαστο, το ότι δηλαδή και χωρίς κόπους κατορθώνει τα αγαθά, και χωρίς πόλεμο και μαζί στήνει το τρόπαιο της νίκης. Διότι δεν αφήνει αυτόν που την έχει, να ιδρώσει για να λάβει έτσι τον στέφανο, αλλά δίδει σε αυτόν το βραβείο ακόπως. Διότι όπου δεν υπάρχει αντίπαλο πάθος στον καθαρό λογισμό, ποιος κόπος χρειάζεται;

«οὐκ ἀσχημονεῖ(:δεν κάνει τίποτε απρεπές και άκοσμο)»· «αλλά τι λέγω», λέγει, «ότι δεν είναι υπερήφανος, αφού τόσο απέχει από αυτό το πάθος, που ακόμη και όταν υφίσταται τα πλέον ατιμωτικά εξαιτίας του ότι αγαπά, δε θεωρεί το πράγμα ούτε καν απλή ασχημία;». Δεν είπε πάλι ότι κάνει μεν ασχημίες, αλλά υπομένει με γενναιότητα την ντροπή, αλλά ότι ούτε καν αισθάνεται την ντροπή. Διότι αν οι φιλοχρήματοι, όταν υφίστανται όλη την κατηγορία και την ντροπή της απάτης εξαιτίας της φιλαργυρίας, όχι μόνο δεν κρύβονται από ντροπή, αλλά και ευχαριστούνται, πολύ περισσότερο αυτός που έχει την άξια κάθε επαίνου αγάπη, από τίποτε παρόμοιο δε θα δειλιάσει και δε θα παραιτηθεί για το καλό εκείνων που αγαπά, και όχι μόνο δε θα παραιτηθεί, αλλά ούτε όταν πάσχει, ντρέπεται.

Αλλά για να μη φέρουμε το παράδειγμα από πράξη κακή, ας εξετάσουμε αυτό στη ζωή του Χριστού και τότε θα δούμε τη δύναμη αυτού που ειπώθηκε. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λοιπόν και φτυνόταν και χτυπιόταν από ελεεινούς δούλους· και όχι μόνο δε θεωρούσε ότι ντροπιάζεται, αλλά και θεωρούσε αυτό ως καύχημα και ονόμαζε αυτό δόξα· και όταν εισήγαγε ληστή και δολοφόνο μαζί Του στον Παράδεισο πριν από κάθε άλλον και όταν μιλούσε με πόρνη, ενώ όλοι όσοι παρευρίσκονταν κατηγορούσαν, δε θεωρούσε ντροπιαστικό το πράγμα, αλλά επέτρεπε σε αυτήν και να φιλεί τα πόδια Του και να βρέχει το σώμα Του με τα δάκρυα και να το σφουγγίζει με τα μαλλιά της· και όλα αυτά μέσα σε τόπο όπου θεατές ήσαν εχθροί και αντίπαλοι. Διότι η αγάπη δεν κάνει, ούτε νιώθει ασχημία.

Γι’ αυτό και οι πατέρες, ακόμη και αν είναι σοφότεροι και ρητορικότεροι από όλους, δεν ντρέπονται όταν συλλαβίζουν μαζί με τα παιδιά τους· και κανείς από όσους τους βλέπουν δεν τους κατηγορεί, αλλά τόσο ωραίο φαίνεται το πράγμα, ώστε είναι άξιο και να το ευχηθεί κανείς. Και αν ακόμη αυτοί που αγαπώνται γίνουν κακοί και διαπράττουν αμαρτήματα, αυτοί υπομένουν και τους διορθώνουν, τους φροντίζουν, κρύπτουν τις ντροπές τους και δεν ντρέπονται. Διότι η αγάπη δεν κάνει ασχημίες, αλλά κρύπτει όπως τα χρυσά πτερά όλα τα αμαρτήματα των αγαπώμενων. Έτσι αγαπούσε και ο Ιωνάθαν τον Δαυίδ, και ενώ άκουγε τον πατέρα του τον Σαούλ, που ήταν κυριευμένος από φονική μανία κατά του Δαυίδ, να του λέγει και να τον αποκαλεί ως εξής: «υἱὲ κορασίων αὐτομολούντων, γυναικοτραφῆ(:νόθε υιέ, τέκνο διεφθαρμένων γυναικών, γυναικοπρεπή)» [Α΄Βασ. 20,30], δεν ντρεπόταν, αν και οι λόγοι είναι γεμάτοι από πολλή αισχρότητα. Διότι αυτό που εννοεί εδώ ο Σαούλ είναι το εξής: «υιέ πορνιδίων που λυσσούν για άντρες, που τρέχουν προς τους περαστικούς, χαύνε και μαλθακέ, που δεν έχεις τίποτε από άντρα, αλλά ζεις προς εντροπή εσένα και της μητέρας που σε γέννησε». Τι λοιπόν; Στενοχωρήθηκε για αυτά και κρύφτηκε από ντροπή και απομακρύνθηκε από τον πατέρα του τον Σαούλ που του μιλούσε τόσο άσχημα και ταπεινωτικά; Το εντελώς αντίθετο, μάλιστα, καυχιόταν κιόλας για τη φιλία του με τον Δαβίδ· παρά το ότι ο μεν πατέρας του ο Σαούλ ήταν βασιλιάς τότε και ο Ιωνάθαν ήταν υιός ενός βασιλιά, ενώ ο Δαυίδ ήταν τότε εξόριστος και περιπλανώμενος. Και όμως δεν ντρεπόταν για τη φιλία του με αυτόν, διότι η αγάπη δε φέρεται με τρόπο απρεπή. Και μάλιστα το πλέον αξιοθαύμαστο σε αυτήν αυτό είναι, ότι αυτόν που περιφρονείται, όχι μόνο δεν αφήνει να στενοχωριέται και να πληγώνεται, αλλά τον κάνει και να χαίρεται γι’ αυτά. Για τον λόγο αυτόν λοιπόν και ο Ιωνάθαν μετά από όλα αυτά, σαν να φορούσε στεφάνι, έτσι κατά τη φυγή αγκάλιασε τον Δαυίδ. Διότι η αγάπη δε γνωρίζει τι είναι ντροπή, γι’ αυτό και καυχιέται για αυτά για τα οποία άλλος ντρέπεται. Καθόσον ντροπή είναι το να μη γνωρίζει κανείς να αγαπά, όχι το να κινδυνεύει όταν αγαπά και να υπομένει τα πάντα για εκείνους που αγαπά.

Και όταν λέω «τα πάντα», μη νομίσεις ότι εννοώ και τα επιβλαβή, όπως δηλαδή όταν κάποιος λέγει σε ένα νέο να συμπράξει στο να αποκτήσουν μια ερωμένη, ή εάν κάποιος ζητεί από κάποιον να πράξει κάτι άλλο επιβλαβές. Διότι όποιος είναι τέτοιος δεν αγαπά· και αυτό σας το έδειξα προηγουμένως από την Αιγύπτια που ήθελε να παρασύρει τον Ιωσήφ. Διότι μόνον εκείνος αγαπά αληθώς, ο οποίος επιθυμεί και επιδιώκει αυτά που συμφέρουν σε αυτόν που αγαπά· (διότι εάν κάποιος δεν επιδιώκει αυτό το καλό, ακόμη και αν λέγει χιλιάδες φορές ότι αγαπά, είναι περισσότερο εχθρός από όλους τους εχθρούς). Έτσι κάποτε και η Ρεβέκκα, επειδή ήταν πολύ αφοσιωμένη στον γιο της, τον Ιακώβ, και κλοπή ακόμη διέπραττε και δεν ντρεπόταν, ούτε φοβόταν μήπως συλληφθεί· διότι υπήρχε και κίνδυνος και όχι μικρός· αλλά και παρά το ό,τι ο γιος της εξέταζε με ακρίβεια τη συμβουλή της «ἐπ᾿ ἐμὲ ἡ κατάρα σου, τέκνον(:επάνω μου ας πέσει η κατάρα σου αυτή, παιδί μου, εάν την επισύρεις από τον πατέρα σου τον Ισαάκ και καταλάβει την απάτη σου για να πάρεις την ευλογία που θα έδινε δικαιωματικά στον αδερφό σου τον Ησαύ)»[Γέν.27,13], έλεγε. Είδες ότι αν και γυναίκα, είχε ψυχή αποστολική; Διότι όπως ο Παύλος προτιμούσε για να διακρίνουμε μικρό με μέγα, να γίνει ανάθεμα χάριν των Ιουδαίων, έτσι και αυτή, προκειμένου να λάβει την ευλογία ο γιος της, προτιμούσε και κατάρα ακόμη να υποστεί η ίδια.

Και τα μεν αγαθά έδινε στον υιό της, διότι δεν επρόκειτο να ευλογηθεί και η ίδια μαζί με εκείνον, ενώ τα κακά που συνεπαγόταν αυτό ετοιμαζόταν να τα υπομείνει μόνη της· και όμως χαιρόταν και βιαζόταν αν και υπήρχε τόσος κίνδυνος και στενοχωριόταν διότι καθυστερούσαν τα πράγματα. Διότι φοβόταν μήπως αφού προλάβει ο Ησαύ ματαιώσει το τέχνασμά της. Γι’ αυτό και συντομεύει τους λόγους της και βιάζει τον υιό της και αφού τον άφησε να εκφράσει τις αντιρρήσεις του προς όσα εκείνη του είπε, λέγει σε αυτόν το συλλογισμό της που ήταν ικανός να τον πείσει. Διότι δεν είπε ότι «δεν υπάρχει λόγος να τα λες αυτά και άδικα φοβάσαι, αφού ο πατέρας σου έχει γεράσει και είναι τυφλός», αλλά τι; «Ας πέσει σε εμένα η κατάρα για εσένα, τέκνο μου, εάν αποτύχει το σχέδιό μας και μαθευτεί από τον πατέρα σου τον Ισαάκ· μόνο εσύ μην καταστρέψεις το σχέδιο, και μη χάσεις το θήραμα, ούτε να εγκαταλείψεις τον θησαυρό».

Ο ίδιος ο Ιακώβ δεν υπηρετούσε με μισθό ως ποιμένας δεκατέσσερα χρόνια στον συγγενή του, τον αδερφό της μητέρας του, τον Λάβαν; Δεν πλήρωσε μαζί με τη δουλεία και το να γελαστεί εξαιτίας εκείνης της απάτης[που αντί για να του δώσει ως γυναίκα του τη Ραχήλ που αυτήν αγαπούσε και είχαν συμφωνήσει, ο Λάβαν τού έδωσε τη μεγαλύτερη κόρη του, τη Λεία]; Τι λοιπόν; Άραγε αισθάνθηκε ότι περιπαίχτηκε; Άραγε είχε την αίσθηση ότι τον υποτιμούσαν διότι ενώ ήταν ελεύθερος και ανατράφηκε με ευγένεια από ελεύθερους γονείς, υπέμεινε όσα αρμόζουν σε δούλους και όχι σε εκείνον; Πράγμα το οποίο πάρα πολύ πληγώνει συνήθως, όταν πάσχει κανείς από συγγενείς αυτά που τον ντροπιάζουν. Καθόλου δεν αισθάνθηκε έτσι· η δε αιτία ήταν η αγάπη, η οποία και τον χρόνο, ενώ ήταν πολύς, έκανε να φαίνεται ολίγος. Διότι «ἦσαν γάρ», λέγει, «ἐνώπιον αὐτοῦ ὡς ἡμέραι ὀλίγαι(:τα έτη αυτά φάνηκαν στον Ιακώβ σαν να ήταν λίγες μέρες)». Τόσο μακριά ήταν από το να πληγώνεται και να ντρέπεται για την δουλεία αυτή. Άρα δικαίως έλεγε ο Παύλος ότι «η αγάπη δε διαπράττει ασχημίες».

«οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, οὐ παροξύνεται»: Αφού λοιπόν είπε ότι δεν διαπράττει ασχημίες η αγάπη, λέγει και τον τρόπο με τον οποίο επιτυγχάνει αυτό. Ποιος δε είναι ο τρόπος; Ότι δε ζητεί το συμφέρον της. Διότι αισθάνεται ότι αυτός τον οποίον αγαπά είναι τα πάντα και τότε διαπράττει ασχημία, όταν δεν μπορέσει να απαλλάξει από πράξεις ασχημίας εκείνον που αγαπά· διότι εάν είναι δυνατόν να πέσει ο ίδιος σε περιφρόνηση και ασχημία για να ωφελήσει αυτόν που αγαπά, δε θεωρεί το πράγμα ασχημία· αυτός που αγαπά λοιπόν τέτοιος είναι. Διότι αυτό είναι φιλία, το να μην είναι δηλαδή αυτός που αγαπά και αυτός που αγαπάται δύο, αλλά ένας άνθρωπος· πράγμα που με τίποτε άλλο, παρά μόνο με την αγάπη γίνεται.

Μη ζητείς λοιπόν το συμφέρον σου, για να βρεις το πραγματικό συμφέρον σου. Διότι αυτός που ζητεί το συμφέρον του, δεν το βρίσκει. Για τον λόγο αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Μηδεὶς τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω, ἀλλὰ τὸ τοῦ ἑτέρου ἕκαστος(:κανένας, παρασυρόμενος από τη φιλαυτία του, να μην επιζητεί ό,τι του αρέσει ή ό,τι τον εξυπηρετεί, αλλά ας επιδιώκει και ας ενδιαφέρεται ο καθένας και για το καλό του άλλου)»[Α΄Κορ.10,24]. Όπως ακριβώς λοιπόν εάν κάποιος έχει δικό του χρυσό παραχωμένο στο σπίτι του πλησίον, εάν δεν έλθει ποτέ εκεί για να τον ζητήσει και να σκάψει, δεν θα τον δει ποτέ, έτσι και εδώ αυτός που δε θέλει να ζητήσει το δικό του συμφέρον στην ωφέλεια και του πλησίον, δε θα επιτύχει τους στεφάνους για τον εαυτό του. Διότι και ο Θεός γι’ αυτό έθεσε αυτόν τον νόμο, για να είμαστε συνδεδεμένοι μεταξύ μας. Και όπως ακριβώς κάποιος που θέλει να ξυπνήσει παιδί που νυστάζει, για να ακολουθήσει τον αδελφό του, όταν από μόνο του δε θέλει, δίνει στον αδελφό αυτό που είναι επιθυμητό και αγαπητό σε εκείνο, για να ακολουθεί αυτόν που το έχει με την επιθυμία να το λάβει, όπως βεβαίως και γίνεται, έτσι και εδώ ο Θεός έδωσε το συμφέρον του καθενός στον πλησίον, για να τρέχουμε ο ένας πίσω από τον άλλο και να μην είμαστε διαιρεμένοι.

Και εάν θέλεις, δες αυτό και σε εμάς που το λέγουμε· το δικό μου συμφέρον δηλαδή βρίσκεται σε εσένα και το ωφέλιμο για εσένα σε εμένα. Διότι και σε εσένα συμφέρει το να διδάσκεσαι αυτά που είναι αρεστά στον Θεό, αλλά αυτό είναι εμπιστευμένο σε εμένα, για να λάβεις αυτό από εμένα, και γι’ αυτό να αναγκαστείς να τρέχεις σε εμένα· και σε μένα συμφέρει το να γίνεσαι καλύτερος, διότι θα λάβω πολύ μισθό γι’ αυτό· αλλά αυτό πάλι βρίσκεται σε εσένα, και γι’ αυτό αναγκάζομαι να σε καταδιώκω, για να γίνεις καλύτερος, και έτσι λαμβάνω αυτό που είναι συμφέρον μου από εσένα. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Τίς γὰρ ἡμῶν ἐλπὶς ἢ χαρὰ ἢ στέφανος καυχήσεως ἢ οὐχὶ καὶ ὑμεῖς ἔμπροσθεν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ αὐτοῦ παρουσίᾳ; ὑμεῖς γάρ ἐστε ἡ δόξα ἡμῶν καὶ ἡ χαρά(:Επιθυμήσαμε να έλθουμε να σας συναντήσουμε, διότι ποιός άλλος είναι η ελπίδα μας ή η χαρά μας ή το στεφάνι μας, για το οποίο μπορούμε να καυχόμαστε, παρά εσείς μαζί με όλους τους άλλους στους οποίους κηρύξαμε; Για σας ελπίζουμε να βρούμε έλεος και δόξα ενώπιον του Κυρίου μας Ιησού Χριστού στη δευτέρα του παρουσία. Αυτό ελπίζουμε για τότε ˙ αλλά και τώρα εσείς είστε η δόξα μας και η χαρά μας)»[Α΄Θεσ.2,19-20]. Ώστε η χαρά του Παύλου ήταν οι μαθητές και τη δική του χαρά εκείνοι κατείχαν. Γι’ αυτό και δάκρυζε εάν ποτέ τους έβλεπε να χάνονται.

Και πάλι το δικό τους συμφέρον βρισκόταν στον Παύλο· γι’ αυτό και έλεγε: «ἕνεκεν γὰρ τῆς ἐλπίδος τοῦ Ἰσραὴλ τὴν ἅλυσιν ταύτην περίκειμαι(:Προσέχετε λοιπόν τον εαυτό σας, πως θα συμπεριφέρεστε και τι θα διδάσκετε. Προσέχετε και όλο το πνευματικό σας ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας τοποθέτησε επισκόπους για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Θεού, την οποία ο Κύριος έσωσε και κατέστησε κτήμα του με το δικό του αίμα)»[Πραξ.28,20]· και πάλι: «διὰ τοῦτο πάντα ὑπομένω διὰ τοὺς ἐκλεκτούς, ἵνα καὶ αὐτοὶ σωτηρίας τύχωσι τῆς ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ μετὰ δόξης αἰωνίου(: γι’ αυτό όλα τα υπομένω για τους εκλεκτούς, για να πετύχουν και αυτοί τη σωτηρία που υπάρχει στο Χριστό Ιησού μαζί με δόξα αιώνια)»[Τιμ. Β΄2,10].

Αυτό είναι δυνατόν να δει κανείς και στα πράγματα της καθημερινής ζωής. Διότι «η γυναίκα», λέγει, «δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα· το εξουσιάζει ο άντρας. Όμοια και ο άντρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, το εξουσιάζει η σύζυγος». Έτσι και εμείς όταν θέλουμε να συνδέσουμε κάποιους, αυτό κάνουμε· κανένα δεν αφήνουμε να είναι κύριος του εαυτού του, αλλά αφού τεντώνουμε αλυσίδα στη μέση, κάνουμε αυτόν να κυριαρχείται από εκείνον και εκείνον από αυτόν. Θέλεις δε να δεις αυτό και στους άρχοντες; Αυτός που δικάζει δεν κάθεται για να κρίνει για τον εαυτό του, αλλά επειδή θέλει το συμφέρον του πλησίον. Οι υπήκοοι πάλι το συμφέρον των αρχόντων επιζητούν με την περιποίηση, την υπηρεσία, με όλα τα άλλα. Οι στρατιώτες για εμάς οπλίζονται· διότι για εμάς κινδυνεύουν· εμείς υποβαλλόμαστε σε θυσίες χάριν εκείνων· διότι από εμάς δίνονται γι’ αυτούς οι τροφές. Εάν ισχυρίζεσαι ότι ο καθένας κάνει αυτό για το δικό του συμφέρον, αυτό λέγω και εγώ, με τη διαφορά ότι δια μέσου του συμφέροντος του άλλου βρίσκει το δικό του. Διότι και ο στρατιώτης, εάν δεν πολεμήσει υπέρ εκείνων που τον τρέφουν δε θα έχει αυτόν που θα τον εξυπηρετεί σε αυτό· και πάλι εάν αυτός δε θρέψει τον στρατιώτη, δε θα έχει κανένα να τον υπερασπίζει.

Είδες πως η αγάπη απλώνεται παντού και οικονομεί τα πάντα; Αλλά μην κουραστείς μέχρις ότου γνωρίσεις καλώς ολόκληρη αυτή τη χρυσή σειρά. Αφού λοιπόν είπε «οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς(: δεν ζητεί εγωιστικώς το δικό της συμφέρον)», λέγει στη συνέχεια τα αγαθά που γεννώνται από αυτό. Ποια δε είναι αυτά; «οὐ παροξύνεται, οὐ λογίζεται τὸ κακόν(:δεν κάνει τίποτε το άσχημο, δεν ζητά τα δικά του συμφέροντα, δεν ερεθίζεται από θυμό και οργή, δεν σκέπτεται ποτέ κακό εναντίον του άλλου, ούτε λογαριάζει το κακό που έπαθε από αυτόν)»[Α΄Κορ.13,5]. Κοίταξε πάλι όχι μόνο να επικρατεί της κακίας, αλλά ούτε να αφήνει σε αυτήν να θέσει καν αρχή. Διότι δεν είπε, οργίζεται μεν, αλλά κυριαρχεί, αλλά ούτε καν σκέπτεται. Διότι κανένα κακό, όχι μόνο δε σχεδιάζει, αλλά ούτε υποπτεύεται εναντίον εκείνου που αγαπά. Πώς λοιπόν θα το έπραττε ή πώς θα οργιζόταν, αυτή που δεν ανέχεται ούτε να σκεφτεί το κακό; Διότι αυτό είναι η πηγή του θυμού.

«Οὐ χαίρει ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ(:δεν χαίρεται όταν βλέπει να γίνεται κάτι το άδικο, και αν ακόμη με αυτό εξυπηρετούνται τα συμφέροντά της)». Δηλαδή δεν ευχαριστείται για αυτούς που υποφέρουν· και όχι μόνο αυτό, αλλά και το πολύ μεγαλύτερο από αυτό, «συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ(:δεν χαίρεται όταν βλέπει να γίνεται κάτι άδικο, χαίρεται όμως όταν βλέπει την αλήθεια να επικρατεί)»[Α΄Κορ.13,6]. Συνευχαριστείται, λέγει, με αυτούς που ευημερούν· αυτό που λέγει ο Παύλος: «χαίρειν μετὰ χαιρόντων καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων(: πλημμυρισμένοι από ανεπίφθονο αγάπη να χαίρετε μαζί με εκείνους που χαίρουν και να κλαίτε μαζί με εκείνους που θλίβονται και κλαίνε)»[Ρωμ.12,15].Από αυτό δε φθονεί, από αυτό δε γίνεται υπερήφανος, διότι τα καλά του άλλου θεωρεί δικά της.

Είδες πως η αγάπη κάνει άγγελο σε μικρογραφία εκείνον που τρέφεται από αυτήν; Διότι, όταν δεν είναι θυμώδης και είναι καθαρός από φθόνο και ελεύθερος από κάθε τυραννικό πάθος, να θεωρείς ότι έχει απαλλαγεί λοιπόν και από την ανθρώπινη φύση και έχει ορμήσει και προς αυτήν ακόμη την απάθεια των αγγέλων. Δεν αρκείται σε αυτά, αλλά έχει να πει κάτι μεγαλύτερο και από αυτά· διότι τα μεγαλύτερα τελευταία τα εκθέτει. Γι’ αυτό λέγει «πάντα ὑπομένει (:σε όλα δείχνει υπομονή απέναντι του πλησίον)»: από τη μακροθυμία, από την καλή διάθεση, είτε σκληρά είναι, είτε βαρετά, είτε ατιμώσεις, είτε πληγές, είτε θάνατος, είτε οτιδήποτε. Και αυτό είναι δυνατό να κατανοήσουμε πάλι από τον μακάριο Δαυίδ. Διότι τι σκληρότερο από του να δει τον γιο του να επαναστατεί και να επιθυμεί τη βασιλεία και να διψά για πατρικό αίμα; Αλλά και αυτό το υπέμενε εκείνος ο μακάριος Δαυίδ και ούτε τότε ήθελε να πει πικρό λόγο κατά του πατροκτόνου, αλλά και στους στρατηγούς αφού επέτρεψε να του κάνουν οτιδήποτε άλλο, τους διέταξε να φροντίσουν για τη σωτηρία του. Διότι ήταν ισχυρό το θεμέλιο της αγάπης, γι’ αυτό και τα ανέχεται όλα.

Και τη δύναμη της αγάπης εδώ την υπαινίσσεται, ενώ την αγαθότητά της με τα εξής: «πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει(:όλες τις σκέψεις του άλλου και δεν τον διαπομπεύει για αυτές, σχηματίζει ευνοϊκή πεποίθηση σε όλα γι’ αυτόν που αγαπά. Και όταν βρίσκεται μπροστά στις παρεκτροπές του άλλου, ελπίζει ότι από όλες αυτές θα διορθωθεί· σε όλα δείχνει υπομονή για τον συνάνθρωπο του)»[Α΄Κορ.13,7]. Τι σημαίνει «πάντα ἐλπίζει»; Όλα τα αγαθά, εννοεί. Δεν απελπίζεται γι’ αυτόν που αγαπά, αλλά και αν ακόμη είναι κακός, επιμένει στο να διορθώνει, να προνοεί και να φροντίζει γι’ αυτόν. «Πάντα πιστεύει»: δηλαδή όχι μόνο ελπίζει, λέγει, αλλά και πιστεύει από την πολλή αγάπη.

Αλλά τι λέγει εδώ, αυτούς που είναι εχθροί και ειδωλολάτρες, δεν πρέπει να τους μισούμε; Ναι μεν να μισούμε, όμως όχι εκείνους, αλλά την εσφαλμένη πίστη τους, όχι τον άνθρωπο, αλλά την κακή πράξη, τη διεφθαρμένη προαίρεση. Διότι ο μεν άνθρωπος είναι έργο του Θεού, ενώ η πλάνη έργο του διαβόλου. Μην κάνεις σύγχυση λοιπόν μεταξύ των έργων του Θεού και του διαβόλου. Διότι και οι Ιουδαίοι και βλάσφημοι ήταν και διώκτες και υβριστές και άπειρα κακά καταλόγιζαν στον Χριστό· άραγε λοιπόν τους μισούσε αυτούς ο Παύλος που αγαπούσε τον Χριστό περισσότερο από όλους; Καθόλου, αλλά επιπλέον και τους αγαπούσε και έκανε τα πάντα γι’ αυτούς· και άλλοτε μεν λέγει: «Ἀδελφοί, ἡ μὲν εὐδοκία τῆς ἐμῆς καρδίας καὶ ἡ δέησις ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπὲρ τοῦ Ἰσραήλ ἐστιν εἰς σωτηρίαν(:Αδελφοί, παρ’ όλη την απιστία που μέχρι σήμερα έχουν δείξει οι Ισραηλίτες, η θερμή επιθυμία μου και η ευμενής διάθεση της καρδίας μου και η δέησή μου προς τον Θεό είναι υπέρ των Ισραηλιτών, για να δεχθούν και αυτοί την σωτηρία)» [Ρωμ.10,1], άλλοτε δε : «ηὐχόμην γὰρ αὐτὸς ἐγὼ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, τῶν συγγενῶν μου κατὰ σάρκα(:Θα ευχόμουν δε να χωριστώ εγώ ο ίδιος από τον Χριστό και να γίνω ανάθεμα, εάν ήταν δυνατόν με την καταδίκη μου αυτήν να σωθούν οι κατά σάρκα αδελφοί μου, οι ομοεθνείς μου Ιουδαίοι)» [Ρωμ.9,3].

Έτσι και ο Ιεζεκιήλ όταν έβλεπε τους Ισραηλίτες να σφάζονται έλεγε: «καὶ ἐγένετο ἐν τῷ κόπτειν αὐτοὺς καὶ πίπτω ἐπὶ πρόσωπόν μου καὶ ἀνεβόησα καὶ εἶπα· οἴμοι Κύριε, ἐξαλείφεις σὺ τοὺς καταλοίπους τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῷ ἐκχέαι σε τὸν θυμόν σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ;(: Όταν εκείνοι άρχισαν την σφαγή εντός και εκτός του ναού, εγώ έπεσα με το πρόσωπό μου κάτω στο έδαφος και με φωνή μεγάλη βόησα και είπα· “αλίμονο, Κύριε ! Εσύ, λοιπόν, εξολοθρεύεις τώρα τους εναπομείναντες από τους Ισραηλίτες; Και αφήνεις να ξεχυθεί ο δίκαιος θυμός σου εναντίον της Ιερουσαλήμ;”)» [Ιεζ.9,8]· και ο Μωυσής επίσης: «ὑπέστρεψε δὲ Μωυσῆς πρὸς Κύριον καὶ εἶπε· δέομαι, Κύριε· ἡμάρτηκεν ὁ λαὸς οὗτος ἁμαρτίαν μεγάλην καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς θεοὺς χρυσοῦς.καὶ νῦν εἰ μὲν ἀφεῖς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν αὐτῶν, ἄφες· εἰ δὲ μή, ἐξάλειψόν με ἐκ τῆς βίβλου σου, ἧς ἔγραψας(:στράφηκε ο Μωυσής προς τον Κύριο και είπε· “Κύριε, θερμά σε παρακαλώ· ο λαός αυτός υπέπεσε σε βαριά αμαρτία, διότι λησμόνησε σε και κατασκεύασε για τον εαυτό του χρυσούς θεούς. Και τώρα εάν φανείς ίλεως και συγχωρήσεις την αμαρτία τους αυτήν, συγχώρεσέ τους. Εάν όμως δεν τους συγχωρήσεις, εξάλειψε μαζί με αυτούς και εμένα από το βιβλίο σου, στο οποίον με έχεις γραμμένο”)» [Εξ.32,32].

Τι λέγει όμως ο Δαυίδ; «Οὐχὶ τοὺς μισοῦντάς σε, Κύριε, ἐμίσησα καὶ ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς σου ἐξετηκόμην; τέλειον μῖσος ἐμίσουν αὐτούς, εἰς ἐχθροὺς ἐγένοντό μοι(:Εγώ, Κύριε, δεν μίσησα αυτούς τους ασεβείς, οι οποίοι σε μισούν και δεν έλιωσα σαν κερί εξαιτίας της αηδίας και αποστροφής μου προς τους εχθρούς σου; Με όλη μου την καρδιά και την ψυχή τους μίσησα και εκείνοι έγιναν εχθροί μου)» [Ψαλμ.138,21-22]. Ναι μεν έτσι λέγει, αλλά δεν ειπώθηκαν από τον ίδιο τον Δαυίδ όσα φέρονται ως δικά του. Διότι ο ίδιος είναι που λέγει επίσης: «οἴμοι! ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη, κατεσκήνωσα μετὰ τῶν σκηνωμάτων Κηδάρ(:Αλίμονο! Διότι η παραμονή μου στην ξένη γη παρετάθη επί μακρόν. Κατασκήνωσα μαζί με τους σκηνίτες Κηδάρ, με τους βαρβάρους απογόνους του Ισμαήλ)»[Ψαλμ.119,5] και «Ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος ἐκεῖ ἐκαθίσαμεν καὶ ἐκλαύσαμεν ἐν τῷ μνησθῆναι ἡμᾶς τῆς Σιών(:Στις όχθες των ποταμών της Βαβυλώνας εκεί καθίσαμε δούλοι και εξόριστοι και εκλαύσαμε ενθυμούμενοι την Ιερουσαλήμ)» [Ψαλμ.136,1], αλλά ούτε τη Βαβυλώνα είδε, ούτε τους Κηδαρίτες σκηνίτες.

Εξάλλου τώρα μας ζητείται χρηστότερος τρόπος ζωής. Γι’ αυτό και όταν οι μαθητές ζήτησαν να κατεβεί φωτιά από τον ουρανό, όπως έγινε με τον προφήτη Ηλία, και να κάψει τους Σαμαρείτες, ο Χριστός τούς είπε: «οὐκ οἴδατε ποίου πνεύματός ἐστε ὑμεῖς(:Ο Ιησούς όμως στράφηκε πίσω προς το μέρος τους και τους επέπληξε λέγοντας: Δεν ξέρετε ακόμη τι διαθέσεων και φρονημάτων ανθρώπους σας κάνει η νέα πνευματική δύναμη και ζωή που μεταδίδει η διδασκαλία μου και η χάρη του Πνεύματός μου. Δεν είστε άνθρωποι και διδάσκαλοι του πνεύματος της οργής και τιμωρίας που επικρατούσε στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά του πνεύματος της πραότητας, της μακροθυμίας και της αγάπης, που δεν καταστρέφει, αλλά σώζει)» [Λουκ.9,55]. Διότι τότε μεν όχι μόνο την ασέβεια, αλλά και αυτούς που διέπρατταν ασέβεια είχαν εντολή να τους μισούν, για να μην γίνεται η φιλία με αυτούς αφορμή παρανομίας· γι’ αυτό και απαγόρευσε να δημιουργούν συγγένειες και να έρχονται σε επιμιξία και από παντού τούς προφύλασσε με κάποιο τείχος· τώρα όμως, επειδή μας οδήγησε σε υψηλότερο τρόπο ζωής και μας έκανε ανώτερους από το να είμαστε τρωτοί σε εκείνη τη βλάβη, μας δίνει εντολή και να τους υπομένουμε και να τους πλησιάζουμε. Διότι εμείς δε βλαπτόμαστε σε τίποτε από εκείνους, ενώ εκείνοι ωφελούνται από εμάς.

Τι λέγει λοιπόν; Δεν πρέπει να μισούμε; Όχι να μισούμε, αλλά να ελεούμε. Διότι εάν τον μισήσεις, πώς θα βοηθήσεις να επιστρέψει εύκολα αυτός που πλανάται; Πώς θα προσευχηθείς γι’ αυτόν που δεν έχει πιστέψει; Διότι άκουσε τι λέγει ο Παύλος για το ότι πρέπει να προσευχόμαστε γι’ αυτούς: «Παρακαλῶ οὖν πρῶτον πάντων ποιεῖσθαι δεήσεις, προσευχάς, ἐντεύξεις, εὐχαριστίας, ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων(:Προτρέπω, λοιπόν, πρώτα απ’ όλα να γίνονται δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις, ευχαριστίες για όλους τους ανθρώπους)» [Α΄Τιμ. 2,1]. Αλλά το ότι τότε δεν ήσαν όλοι πιστοί από παντού είναι φανερό. Και πάλι, «ὑπὲρ βασιλέων καὶ πάντων τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων(:για τους βασιλιάδες και για όλους όσοι είναι σε θέσεις υπεροχής)» [Α΄Τιμ. 2,2]· το ότι όμως αυτοί ήταν ασεβείς και παράνομοι, και αυτό επίσης είναι φανερό.

Ακολούθως, καθώς λέγει και τον λόγο για τον οποίο πρέπει να προσευχόμαστε, προσθέτει: «Τοῦτο γὰρ καλὸν καὶ ἀπόδεκτον ἐνώπιον τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ, ὃς πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν(:Αυτό είναι καλό και αποδεκτό μπροστά στον σωτήρα μας Θεό, ο οποίος θέλει όλοι οι άνθρωποι να σωθούν και να έρθουν σε επίγνωση της αλήθειας)» [Α΄Τιμ. 2,4]. Για τον λόγο αυτόν ακόμη και όταν κάποια ειδωλολάτρισσα είναι παντρεμένη με πιστό, λέγει να μη διαλύεται ο γάμος. Και όμως τι είναι περισσότερο οικείο στον άντρα από τη γυναίκα; Διότι «καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν(:οι δύο θα γίνουν πλέον μία σάρκα δια της συζυγίας)» [Γέν. 2,24]· και πολλή είναι η αγάπη και θερμός ο πόθος σε αυτή τη σχέση. Εάν δε πρόκειται να μισούμε ασεβείς και παράνομους, δε θα σταματήσουμε εδώ, αλλά αφού προχωρήσουμε θα μισήσουμε και τους αμαρτωλούς, και καθώς θα προοδεύεις έτσι θα αποσχιστείς και από τους περισσότερους αδελφούς, μάλλον δε από όλους. Διότι δεν υπάρχει, κανείς δεν είναι αναμάρτητος. Εάν λοιπόν πρέπει να μισούμε τους εχθρούς του Θεού, δεν πρέπει να μισούμε μόνον τους ασεβείς, αλλά και τους αμαρτωλούς· και έτσι θα καταντήσουμε χειρότεροι από τα θηρία με το να αποστρεφόμαστε όλους τους ανθρώπους και να υπερηφανευόμαστε με ανοησία όπως εκείνος ο Φαρισαίος.

Ο Παύλος όμως δεν παραγγέλλει έτσι, αλλά πώς; «Παρακαλοῦμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, νουθετεῖτε τοὺς ἀτάκτους, παραμυθεῖσθε τοὺς ὀλιγοψύχους, ἀντέχεσθε τῶν ἀσθενῶν, μακροθυμεῖτε πρὸς πάντας(:Σας παρακαλούμε, αδελφοί, να νουθετείτε τους οκνηρούς και ακατάστατους, να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, που τα χάνουν εύκολα, να στηρίζετε τους αδύνατους στην πίστη, να έχετε πλατιά καρδιά προς όλους)» [Α΄Θεσ. 5,14]. Τι εννοεί λοιπόν όταν λέγει «Εάν κάποιος δεν υπακούει σε όσα λέμε στην επιστολή αυτή, λάβετέ τον υπό σημείωση και να μην τον συναναστρέφεστε»; Και μάλιστα για αδελφούς ειπώθηκε αυτό, αλλά και αυτό δεν ειπώθηκε έτσι τυχαία και επιπόλαια, αλλά με ημερότητα. Διότι μην αποκρύψεις τα επόμενα από αυτά, αλλά να προσθέσεις και όσα λέγονται μετά. Διότι αφού είπε «μην τον συναναστρέφεστε», πρόσθεσε, «και να μην τον θεωρείτε ως εχθρό, αλλά να τον συμβουλεύετε ως αδελφό».

Βλέπεις πως παρήγγειλε να μισούμε το κακό έργο και όχι τον άνθρωπο; Διότι έργο του διαβόλου είναι να μας διασπά από τους αδελφούς μας και με πολύ ζήλο προσπαθεί να εξαλείψει την αγάπη, για να καταστρέψει την οδό της διορθώσεως και να κυριεύσει εκείνον μεν στην πλάνη, εσένα δε στην έχθρα, ώστε έτσι να γκρεμίσει τα τείχη της οδού της σωτηρίας εκείνου. Διότι όταν και ο ιατρός μισεί και αποφεύγει τον άρρωστο, πότε θα αναλάβει αυτός που νοσεί, εφόσον ούτε αυτός καλεί τον ιατρό, ούτε εκείνος έρχεται στον ασθενή; Αλλά για ποιο λόγο, πες μου, τον αποστρέφεσαι και τον αποφεύγεις; Διότι είναι ασεβής; Λοιπόν γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να τον πλησιάζεις και να τον περιποιείσαι, για να τον σώσεις από την ασθένεια. Και εάν ακόμη η ασθένειά του είναι αθεράπευτη, εσύ όμως έχεις εντολή να πράξεις το καθήκον σου. Διότι και ο Ιούδας ήταν αθεράπευτα ασθενής και όμως δεν εγκατέλειψε τη θεραπεία του ο Θεός.

Λοιπόν ούτε εσύ να κουραστείς και να παραιτηθείς. Διότι, και αν ακόμη, αφού προσπαθήσεις πολύ, δεν απαλλάξεις αυτόν από την ασέβεια, και θα λάβεις τον μισθό, που θα λάμβανες εάν τον απάλλασσες, και θα κάνεις αυτόν να θαυμάζει την ημερότητά σου, και έτσι όλη η δόξα θα αποδοθεί στον Θεό. Διότι, και αν ακόμη κάνεις θαύματα, και αν ανασταίνεις νεκρούς, και εάν κάνεις οτιδήποτε, ποτέ δε θα σε θαυμάσουν έτσι οι ειδωλολάτρες, όσο όταν σε δουν να συμπεριφέρεσαι με πράο και ήμερο και γλυκύ τρόπο. Δεν είναι δε μικρόν κατόρθωμα και αυτό· καθόσον πολλοί θα απαλλαγούν από το κακό και μάλιστα τελείως. Διότι τίποτε δεν μπορεί να τους προσελκύσει τόσο, όσο η αγάπη. Καθότι για μεν τα θαύματα και τα σημεία επιπλέον και θα σε φθονήσουν, ενώ γι’ αυτό και θα σε θαυμάσουν και θα σε αγαπήσουν, αφού δε θα σε αγαπήσουν, θα προχωρήσουν και θα δεχτούν και την αλήθεια της πίστεως. Εάν δε δεν γίνεται αμέσως πιστός, μην απορείς, ούτε να βιάζεσαι, ούτε να ζητείς όλα μαζί, αλλά άφησε αυτόν εν τω μεταξύ να επαινεί, να αγαπά.

Και για να γνωρίσεις σαφώς πόσο μεγάλο είναι αυτό, άκουσε πώς απολογήθηκε και ο Παύλος όταν παρουσιάστηκε ενώπιον του δικαστή. Διότι λέγει: «περὶ πάντων ὧν ἐγκαλοῦμαι ὑπὸ Ἰουδαίων, βασιλεῦ Ἀγρίππα, ἥγημαι ἐμαυτὸν μακάριον ἐπὶ σοῦ μέλλων ἀπολογεῖσθαι σήμερον(:Θεωρώ τον εαυτό μου ευτυχή, βασιλιά Αγρίππα, διότι πρόκειται να απολογηθώ σήμερα ενώπιόν σου για όλα όσα με κατηγορούν οι Ιουδαίοι)» [Πραξ.26,2]. Αυτά δε τα είπε όχι για να τον κολακέψει, άπαγε, αλλά επειδή ήθελε να τον κερδίσει με τον ήμερο τρόπο. Και τον κέρδισε λίγο και κυρίεψε τον δικαστή αυτός που έως τότε νομιζόταν κατάδικος, και τη νίκη αυτήν ομολογεί αυτός ο ίδιος ο οποίος υποτάχτηκε μεγαλόφωνα και παρουσία όλων, λέγοντας: «ὁ δὲ Ἀγρίππας πρὸς τὸν Παῦλον ἔφη· ἐν ὀλίγῳ με πείθεις Χριστιανὸν γενέσθαι(:Είπε λοιπόν τότε ο Αγρίππας στον Παύλο: Λίγο ακόμη και με πείθεις να γίνω Χριστιανός)» [Πράξ.26,28]. Τι κάνει λοιπόν ο Παύλος; Απλώνει περισσότερο τα δίκτυα και λέγει: «ὁ δὲ Παῦλος εἶπεν· εὐξαίμην ἂν τῷ Θεῷ καὶ ἐν ὀλίγῳ καὶ ἐν πολλῷ οὐ μόνον σέ, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς ἀκούοντάς μου σήμερον γενέσθαι τοιούτους ὁποῖος κἀγώ εἰμι, παρεκτὸς τῶν δεσμῶν τούτων(:Είπε τότε ο Παύλος: Θα ευχόμουν στο Θεό, είπε εύκολα και με λίγο κόπο, είτε δύσκολα και με πολλή προσπάθεια, όχι μόνο εσύ, αλλά και όλοι όσοι με ακούν σήμερα να γίνουν τέτοιοι όπως είμαι κι εγώ, εκτός από τις αλυσίδες μου αυτές, τις οποίες εύχομαι κανείς από σας να μην τις δοκιμάσει)» [Πράξ. 26,29].

Τι λέγεις, Παύλε, «εκτός από τις αλυσίδες»; Και ποια οικειότητα και θάρρος θα έχεις προς τον Θεό όταν ντρέπεσαι και αποφεύγεις αυτές και μάλιστα ενώπιον τόσου λαού; Γι’ αυτό το πράγμα δεν καυχάσαι σε όλες τις επιστολές και ονομάζεις τον εαυτό σου δέσμιο και μας παρουσιάζεις παντού την αλυσίδα σαν στέμμα; Τι έγινε τώρα λοιπόν και απεύχεσαι τις αλυσίδες; «Δεν απεύχομαι ο ίδιος», λέγει, «για λογαριασμό μου, ούτε ντρέπομαι αυτές, αλλά κάνω συγκατάβαση στην αδυναμία εκείνων, διότι δεν μπορούν να υπομείνουν αυτό που είναι καύχημα για εμένα. Αλλά έχω διδαχτεί από τον Κύριό μου να μη βάλλω συμπλήρωμα από καινούργιο ύφασμα για να ράψω παλαιό ένδυμα· γι’ αυτό είπα έτσι. Διότι είναι προκατειλημμένοι έως τώρα εναντίον της πίστεώς μας και διάκεινται εχθρικά προς τον σταυρό. Εάν λοιπόν προσθέσω και τα δεσμά, το μίσος γίνεται μεγαλύτερο. Γι’ αυτό αφαίρεσα αυτά, για να γίνει εύκολα παραδεκτή η πίστη. Διότι το να φυλακιστούν φαίνεται σε αυτούς πολύ εξευτελιστικό, επειδή ουδέποτε γεύτηκαν τη δική μας δόξα».

Πρέπει λοιπόν να κάνει συγκατάβαση. Διότι όταν μάθουν να ζουν και να σκέπτονται ορθά, τότε θα γνωρίσουν και την ωραιότητα αυτών των δεσμών και τη λαμπρότητα της φυλακής. Σε άλλους λοιπόν όταν ομιλεί, ονομάζει αυτό το πράγμα και χάρισμα με το να λέγει ότι «ὅτι ὑμῖν ἐχαρίσθη τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ, οὐ μόνον τὸ εἰς αὐτὸν πιστεύειν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχειν(:Και είναι απόδειξη αιώνιας σωτηρίας για σας, διότι σε σας δόθηκε το χάρισμα όχι μόνο να πιστεύετε στον Ιησού Χριστό, αλλά και να πάσχετε για χάρη του ονόματος του Χριστού)» [Φιλιπ.1,29]. Ήταν δε αρκετό για την ώρα το να μην ντραπούν τον σταυρό αυτοί που τον άκουγαν. Γι’ αυτό προχωρεί μεθοδικά. Διότι, όταν κανείς εισάγει κάποιον σε ένα ανάκτορο, δεν αναγκάζει αυτόν να δει τα εντός αυτού πριν σταθεί και δει τα προπύλαια· έτσι λοιπόν ούτε, εάν δε γνωρίσει τα πάντα, αφού εισέλθει μέσα, θα φανούν θαυμαστά.

Έτσι λοιπόν και εμείς ας φερόμαστε και στα παιδιά των ειδωλολατρών, με συγκατάβαση, με αγάπη. Διότι αυτή είναι μεγάλη διδάσκαλος και ικανή και από την πλάνη να απελευθερώσει και προς πίστη και ορθό τρόπο ζωής να οδηγήσει και από λίθους να κάνει ανθρώπους. Και εάν θέλεις να γνωρίσεις τη δύναμή της, φέρε μου έναν άντρα δειλό που να φοβάται με το παραμικρό και να τρέμει και τις σκιές και κάποιον άλλον που να είναι οργίλος και σκληρός και να μοιάζει περισσότερο με θηρίο παρά με άνθρωπο, και άλλον αισχρό και ασελγή και που να έχει κάθε κακία, και παράδωσε αυτόν στα χέρια της αγάπης και βάλε τον σε αυτό το γυμναστήριο και θα δεις σύντομα εκείνον τον δειλό και άτολμο να γίνεται ανδρείος και μεγαλόψυχος και να τολμά τα πάντα χωρίς δισταγμό. Και το περισσότερο αξιοθαύμαστο, ότι αυτά γίνονται χωρίς να αλλάξει η φύση του, αλλά μέσα στην ίδια δειλή ψυχή δείχνει τη δύναμή της η αγάπη· και γίνεται το ίδιο που γίνεται εάν κάποιος κατασκευάσει μάχαιρα από μόλυβδο που να κατεργάζεται τον σίδηρο, και τον κατεργάζεται, χωρίς να αλλάξει φύση, παρά το ότι εξακολουθεί να είναι από μόλυβδο.

Πρόσεχε δε. Ο Ιακώβ ήταν άψητος και δεν είχε γνωρίσει κόπους και κινδύνους και ζούσε άνετο βίο και ελεύθερο και όπως η παρθένος στον παρθενικό θάλαμο, έτσι και αυτός καθόταν μέσα και ήταν αναγκασμένος να ζει άπρακτος, από την μεν αγορά και τους θορύβους της και όλα τα συναφή απαλλαγμένος, παραμένοντας δε συνεχώς σε ησυχία και άνεση. Τι έγινε λοιπόν; Επειδή άναψε αυτόν ο πυρσός της αγάπης, αυτόν τον άψητο και κλεισμένο στην οικία του, κοίταξε πώς τον έκανε καρτερικό και ακούραστο. Και αυτά όχι από εμένα, αλλά από τον ίδιο τον πατριάρχη άκουσέ τα. Όταν λοιπόν κατηγορούσε τον πεθερό του τον Λάβαν, λέγει: «Ταῦτά μοι εἴκοσιν ἔτη ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ· τὰ πρόβατά σου καὶ αἱ αἶγές σου οὐκ ἠτεκνώθησαν· κριοὺς τῶν προβάτων σου οὐ κατέφαγον(:εγώ είκοσι ολόκληρα έτη έμεινα και εργάστηκα μαζί σου. Τα πρόβατά σου και τα γίδια σου δεν έμειναν στείρα, αλλά πολλαπλασιάστηκαν. Τους κριούς και τα πρόβατά σου δεν έφαγα)» [Γέν.31,38]. Και πώς έγινες σε αυτά τα είκοσι έτη; Διότι και αυτό πρέπει να υπολογίσεις: «Ἐγενόμην τῆς ἡμέρας συγκαιόμενος τῷ καύματι καὶ τῷ παγετῷ τῆς νυκτός, καὶ ἀφίστατο ὁ ὕπνος μου ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν μου(:Για να φυλάσσω τα πρόβατά σου, φλογιζόμουνα κατά το διάστημα της ημέρας από το καύμα του ηλίου και κατά την νύκτα ξεπάγιαζα από το ψύχος και έφευγε ο ύπνος από τα μάτια μου)»[Γέν.31,40]. Αυτά υπέμεινε ο άψητος και αυτός που ήταν κλεισμένος στην οικία και ζούσε βίο άνετο. Ότι ήταν δε και δειλός είναι φανερό από το ότι όταν επρόκειτο να δει τον Ησαύ πέθαινε από τον φόβο. Αλλά κοίταξε πώς πάλι αυτός ο δειλός από την αγάπη έγινε τολμηρότερος από λέοντα. Διότι αφού έταξε τον εαυτό του μπροστά από τους άλλους σαν προπύργιο, ήταν έτοιμος να υποδεχθεί πρώτος εκείνον τον άγριο και κακούργο, όπως νόμιζε, και στο δικό του σώμα να θεμελιώσει την ασφάλεια των γυναικών· και αυτόν που φοβόταν και έτρεμε, πρώτος στην παράταξη επιθυμούσε να δει. Διότι από αυτόν τον φόβο ήταν ισχυρότερη η αγάπη των γυναικών.

Είδες πως ενώ ήταν δειλός, έγινε αμέσως τολμηρός, όχι διότι μετέβαλε την ιδιοσυγκρασία του, αλλά διότι κρατήθηκε από την αγάπη; Διότι το ότι και μετά από αυτά ήταν δειλός, είναι φανερό από το ότι μεταβαίνει από τόπο σε τόπο. Αλλά κανείς ας μη θεωρήσει ότι όσα ειπώθηκαν είναι κατηγορία κατά του δικαίου. Διότι δεν είναι αξιοκατάκριτο να είναι κανείς δειλός, αφού αυτό ανήκει στη φύση· αλλά το να μη κάνεις κανείς αυτά που πρέπει εξαιτίας της δειλίας. Διότι είναι δυνατόν και κάποιος, που είναι δειλός στη φύση του, να γίνει ανδρείος εξαιτίας της ευλάβειας.

Τι έκανε επίσης και ο Μωυσής; Δεν έφυγε επειδή φοβήθηκε έναν Αιγύπτιο και μετέβη σε άλλη χώρα; Και όμως αυτός ο φυγάς, ο οποίος δεν υπέμεινε την απειλή ενός ανδρός, όταν γεύτηκε το μέλι της αγάπης, με ευχαρίστηση και χωρίς να τον αναγκάζει κανείς επιθυμούσε να χαθεί μαζί με αυτούς που αγαπούσε. Διότι «ὑπέστρεψε δὲ Μωυσῆς πρὸς Κύριον καὶ εἶπε· δέομαι, Κύριε· ἡμάρτηκεν ὁ λαὸς οὗτος ἁμαρτίαν μεγάλην καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς θεοὺς χρυσοῦς(:Στράφηκε ο Μωυσής προς τον Κύριο και είπε· “Κύριε, θερμά σε παρακαλώ· ο λαός αυτός υπέπεσε σε βαριά αμαρτία, διότι λησμόνησε σε και κατασκεύασε για τον εαυτό του χρυσούς θεούς)» [Έξ.32,31], λέγει. Για το ότι δε η αγάπη καθιστά και τον αυθάδη, μετριόφρονα και τον ασελγή, σώφρονα, δε μας χρειάζονται πλέον παραδείγματα· διότι είναι καταφανές· και αν ακόμη κανείς είναι αγριότερος από κάθε θηρίο, γίνεται ημερότερος και από πρόβατο εξαιτίας της αγάπης. Διότι ποιος ήταν αγριότερος και λυσσωδέστερος από τον Σαούλ; Όταν όμως η κόρη του άφησε ελεύθερο τον εχθρό, ούτε πικρό λόγο είπε προς αυτήν. Και αυτός που κατέσφαξε εξαιτίας του Δαυίδ όλους τους ιερείς, όταν είδε τη θυγατέρα του ν έχει αφήσει αυτόν από την οικία, δεν αγανάκτησε με αυτήν ούτε τόσο όσο για να πει ένα γεμάτο από οργή λόγο, και αυτό παρά το ό,τι εξαπατήθηκε σε τέτοιο βαθμό· διότι κατεχόταν με τον χαλινό της αγάπης που ήταν δυνατότερος.

Όπως ακριβώς κάνει μετριόφρονες ανθρώπους, έτσι γνωρίζει να κάνει και σώφρονες η αγάπη. Και εάν κάποιος αγαπά τη γυναίκα του έτσι όπως πρέπει να την αγαπά, ακόμη και αν είναι πάρα πολύ ασελγής, δε θα ανεχτεί να δει άλλην εξαιτίας της αγάπης του προς εκείνην. Διότι λέγει «ὅτι κραταιὰ ὡς θάνατος ἀγάπη(: διότι η αγάπη είναι εξ ίσου ισχυρή, όπως και ο θάνατος)» [Άσμα Ασμ.8,6]. Ώστε από πουθενά αλλού δεν προέρχεται η ασέλγεια, παρά από την απουσία της αγάπης.

Επειδή λοιπόν δημιουργός κάθε αρετής είναι η αγάπη με κάθε φροντίδα ας φυτέψουμε αυτήν στις ψυχές μας, για να μας φέρει πολλά αγαθά και να έχουμε τον καρπό της να αναβλύζει παντοτινά, που ανθεί πάντοτε και ποτέ δε μαραίνεται. Διότι έτσι θα επιτύχουμε και τα αιώνια αγαθά, τα οποία είθε να επιτύχουμε όλοι με τη χάρη και φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα και στο άγιο και αγαθό Πνεύμα ανήκει δόξα στους αιώνες. Αμήν.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/in-epistulam-i-ad-corinthios.pdf
Ιωάννου του Χρυσοστόμου Άπαντα τα έργα, Υπόμνημα εις την Α΄προς Κορινθίους επιστολήν, ομιλίες ΛΓ΄ και ΛΔ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1980, τόμος 18Α, σελίδες 330-411.
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm
«Πᾶνος»

Νέα επιδίωξη του Μητροπολίτη Περιστερίου για χειραγώγηση της εκκλησιαστικής συνείδησης προς την αποδοχή της ψευδοσυνόδου Κρήτης.

2026-10-30T15:00:28.950+02:00

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΙΣΤΩΝ Ι.Μ. ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Δέκα (10) χρόνια μετά την επιχείρηση θεσμικής νομιμοποίησης του Οικουμενισμού στην Κρήτη (Κολυμπάρι, Ιούνιος 2016), κληρικοί και λαϊκοί οπαδοί της παναίρεσης "εορτάζουν" την μνήμη της με εκδηλώσεις, όπως αυτή που προαναγγέλλεται από την καλπάζουσα στην κούρσα της ηγεσίας της, Μητρόπολη Περιστερίου.

Έτσι, την Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026 στον «φιλόξενο» (σε όλη την πανσπερμία αιρετικών) χώρο του επισκοπείου της Ι.Μ. Περιστερίου και με συντονιστή τον ίδιο τον Μητροπολίτη της, διοργανώνεται εκδήλωση με τίτλο «10 Χρόνια από την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης. Συντελεστές και Προοπτικές της».

Η εκδήλωση συνδιοργανώνεται από το νεότευκτο της οικουμενιστικής του δράσης, «Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Κανονικού και Εκκλησιαστικού Δικαίου» και του «Εργαστηρίου Κανονικού Δικαίου» του ΕΚΠΑ. Ανάμεσα στους ομιλητές παρουσιάζονται ο Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιος και η κα Ειρήνη Χριστινάκη - Καθηγήτρια του ΕΚΠΑ και Διευθύντρια του ανωτέρω Εργαστηρίου.

Σύμφωνα με το ανακοινωθέν η Εκδήλωση είναι «αφιερωμένη στην ιστορική σημασία, την εκκλησιολογική παρακαταθήκη και τις προοπτικές της Συνόδου».

Ωστόσο, πίσω από τον επετειακό χαρακτήρα της εκδήλωσης διαφαίνεται μια σαφής επιδίωξη: Η αλλοίωση της υφιστάμενης δογματικής συνείδησης του πληρώματος έναντι της ψευδοσυνόδου και η διαμόρφωση ενός κλίματος «ορθοδόξου» εγκυρότητας και εκκλησιολογικής αποδοχής της ώστε να μεταδοθεί και στα ευρύτερα στρώματα των πιστών.

Δεδομένης της εκτεταμένης απόρριψης αυτής, ένεκα των δογματικά εσφαλμένων της διακηρύξεων και αποφάνσεων, κρυμμένων μέσα σε εκκλησιολογικώς αντιφατικά κείμενα και την θεσμική της απόρριψη από τέσσερις Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες (Βουλγαρίας, Γεωργίας, Αντιοχείας και Ρωσίας), ο «καλός υποτακτικός» του Φαναρίου, Μητροπολίτης Περιστερίου αναλαμβάνει και πάλι να προσφέρει τις «υπηρεσίες» του διοργανώνοντας αυτή τη φορά επετειακή εκδήλωση «ανάδειξης» αυτής.

Ιδιαιτέρως, επειδή οι ζυμώσεις για την ψευδένωση με τους παπικούς -η οποία βασίζεται θεσμικά στην διακήρυξη της ψευδοσυνόδου περί ύπαρξης και «άλλων Εκκλησιών»- συναντούν εμπόδια από τον ορθόδοξο λαό του Θεού, τον «υπερασπιστή της θρησκείας» κατά την διακήρυξη των Πατριαρχών της Ανατολής (1848), εκδηλώσεις σαν την ανωτέρω καθίστανται «αναγκαίες» προκειμένου να καμφθούν οι όποιες αντιδράσεις ή αμφιβολίες για την Κανονική νομιμότητα του εγχειρήματος αυτού.

Για τον λόγο αυτόν προαναγγέλεται εκ προοιμίου στο ανακοινωθέν της Εκδήλωσης ως δεδομένο η «εκκλησιολογική παρακαταθήκη» της συνόδου της Κρήτης. Μία παρακαταθήκη όνειδος.

Επιπλέον, απόφαση των διοργανωτών είναι να αφιερώσουν μέρος της επετειακής εκδήλωσης στη μνήμη του Αρχιεπισκόπου Μεθοδίου Φούγια και του Παναγιώτη Γ. Φούγια, επικαλούμενοι την «πολύτιμη εκκλησιαστική και πνευματική τους παρακαταθήκη». Η επιλογή αυτή θέτει ερωτηματικά για τον σκοπό της. Δεδομένου ότι ο Μεθόδιος Φούγιας ήταν μέλος της «Διεθνούς Ακαδημίας Θρησκευτικών Επιστημών» (Academie Internationale des Sciences Religieuses) στην οποία συμμετέχουν θεολόγοι διαφορετικών χριστιανικών ομολογιών με σαφή διαχριστιανικό προσανατολισμό, (όπως ακριβώς η όμοια κακόμικτη Ομάδα παπικών -ορθοδόξων «Άγιος Ειρηναίος» στην οποία προεδρεύει ο Μητροπολίτης Περιστερίου), ενδέχεται να συνιστά έμμεση ανάδειξη των οικουμενιστικών αυτών θεολογικών μεθόδων ως θετικών προτύπων για τη σύγχρονη Ορθοδοξία.

Υπό το πνεύμα λοιπόν «δικαιώσεως» της ψευδοσυνόδου θα επιχειρηθεί να δοθούν απαντήσεις στα ερωτήματα: «Ποιες προκλήσεις παραμένουν και ποιες προοπτικές διαμορφώνονται για το μέλλον της Ορθοδοξίας;»

Για τους ορθοδόξους όμως, αυτά τα ερωτήματα έχουν ήδη απαντηθεί από την προφητική γραφίδα του μεγάλου δογματολόγου Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς, ο οποίος σε σχετικό του Υπόμνημα το 1977 για την σχεδιαζόμενη (από τότε και πολύ παλαιότερα) σύγκληση της «Μεγάλης Συνόδου», που τελικά έλαβε χώρα στην Κρήτη το 2016, κατέληγε:

«Ἕν µόνον ἀποτέλεσμα δυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν ἐξ αὐτῆς: σχίσματα, ἢ καὶ αἱρέσεις, καὶ ὁπωσδήποτε ἀπώλειαν πολλῶν, δυσαριθμήτων ψυχῶν. Θεωρουμένη δὲ ἐκ τῆς ἱστορικῆς ἀποστολικο-πατερικῆς πείρας τῆς Ἔκκλησίας, ἡ τοιαύτη Σύνοδος, ἀντὶ θεραπείας τῶν ἤδη ὑφισταμένων δεινῶν, θὰ ἀνοίξῃ καὶ νέας πληγὰς καὶ τραύματα ἐπὶ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, δημιουργοῦσα εἰς αὐτὴν νέα προβλήματα καὶ νέας ταλαιπωρίας».
(Ἀρχ. Ἰουστίνου Πόποβιτς, «Περί τήν μελετωμένην “Μεγάλην Σύνοδον” της Ορθοδόξου Εκκλησίας», Ἀθῆναι 1977).

Συνεπώς συνιστούμε την αποφυγή συμμετοχής στην ανωτέρω εκδήλωση και την προσήλωση στην Ιερά Παρακαταθήκη της Πίστεως που μας κληροδότησαν οι Πατέρες της Εκκλησίας.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΙΣΤΩΝ Ι.Μ. ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

«Πᾶνος»

Λάμπρος Σκόντζος: Ἅγιος Ἀπόστολος Κλεόπας ὁ Ἀδελφόθεος

2026-10-30T09:00:00.000+02:00

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητοῦ

Σημαντικὴ θέση στὴ χωρία τῶν ἁγίων τῆς Καινῆς Διαθήκης κατέχουν καὶ οἱ λεγόμενοι Ἀδελφόθεοι. Ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι καὶ ὁ ἅγιος Κλεόπας, ἢ Σίμων, ἢ Συμεών. Τὰ πολλὰ ὀνόματα ἦταν συνηθισμένα στὴν ἰουδαϊκὴ κοινωνία, ἀλλὰ στὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση μᾶς εἶναι περισσότερο γνωστὸς ὡς Κλεόπας.

Ὡς Ἀδελφόθεοι χαρακτηρίζονται τὰ παιδιά τοῦ Μνήστορα Ἰωσήφ, τέκνα ἀπὸ τὴν πρώτη γυναῖκα του, ἡ ὁποία εἶχε κοιμηθεῖ: ὁ Ἰάκωβος, ὁ Ἰωσής, ὁ Ἰούδας καὶ ὁ Κλεόπας – Σίμωνας- Συμεών. Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, αὐτοὶ ἔζησαν καὶ μεγάλωσαν μαζὶ μὲ τὸ Χριστό, στὴν ἴδια οἰκία καὶ γι᾿ αὐτὸ εἶχαν μιὰ ἰδιαίτερη σχέση μαζὶ Του. Δὲν θὰ πρέπει νὰ συγχέουμε τὸν Κλεόπα – Σίμωνα, μὲ τὸν ἄλλο ἀπόστολο Σίμωνα τὸν καλούμενο Ζηλωτὴ ἢ Κανανίτη.

Δὲν μᾶς διασώθηκαν ἐπαρκῆ στοιχεῖα γιὰ τὸ πρόσωπό του καὶ τὴ ζωή του. Εἰκάζουμε ὅτι ἦταν ἕνα ὑπάκουο καὶ ἐνάρετο παιδὶ τοῦ Ἰωσήφ, τὸ ὁποῖο ζοῦσε στὴν ἁγία οἰκογένεια καὶ μοχθοῦσε γιὰ τὴν ἐπιβίωσή της στὸ ξυλουργικὸ ἐργαστήριο τοῦ πατέρα του. Τὸν διέκρινε ἡ εὐσέβεια καὶ ἡ ἀδημονία τῆς ἐλεύσεως τοῦ Μεσσία. Φαίνεται πώς, ὅταν ὁ Χριστὸς βγῆκε στὴ δημόσια δράση Του καὶ φανερώθηκε ἡ μεσσιανικὴ Του ἰδιότητα, ὁ Κλεόπας Τὸν ἀκολούθησε, δὲν ἐντάχτηκε στὸν στενὸ κύκλο τῶν δώδεκα μαθητῶν, ἀλλὰ στὸν εὐρύτερο κύκλο τῶν ἑβδομήκοντα.

Ὁ Κλεόπας μας εἶναι γνωστὸς ἀπὸ τὴν γνωστὴ πορεία πρὸς τοὺς Ἐμμαούς, μαζί τὸν Λουκᾶ, στοὺς ὁποίους ἐμφανίστηκε ὁ ἀναστημένος Κύριος καὶ διερμήνευσε τὶς Ἱερὲς Γραφὲς σχετικὰ μὲ τὸ πάθος Του.

Σύμφωνα μὲ τὴν διήγηση, τὴν ὁποία διασώζει ὁ εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς (24ο κεφ. στίχ. 13-35). Οἱ δύο ἀπόστολοι, ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα, μετέβαιναν γιὰ κάποια ὑπόθεσή τους, στὴν κώμη Ἐμμαούς. Μὲ τὴν ὀνομασία Ἐμμαοὺς ὑπῆρχε κωμόπολη, ἑξῆντα στάδια (περίπου δέκα χιλιόμετρα), βορειοδυτικὰ τῆς Ἱερουσαλήμ. Κάποιοι τὴν ταυτίζουν μὲ τὴ σημερινὴ κωμόπολη Ἀλ Κουμπέϊμπα ἢ ἡ Καλούνα.

Συγκλονισμένοι ἀπὸ τὰ γεγονότα τῆς σύλληψης, τῆς σταύρωσης καὶ τῆς ταφῆς τοῦ Χριστοῦ, βαδίζοντας, συζητοῦσαν γι᾿ αὐτά. Καὶ ἐνῶ ἦταν ἀπορροφημένοι συζητῶντας, ἐμφανίστηκε ὡς ἄγνωστος συνοδοιπόρος τους ὁ ἀναστημένος Χριστός, χωρὶς αὐτοὶ νὰ τὸν ἀναγνωρίσουν, διότι «οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν ἐκρατοῦντο τοῦ μὴ ἐπιγνῶναι αὐτόν» (Λουκ. 24,16). Τοὺς ρώτησε γιατί εἶχαν ἔντονη λογομαχία καὶ γιατί ἦταν σκυθρωποί. Ὁ Κλεόπας τοῦ ἀπάντησε μὲ ἀπορία: «πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχει κάτοικος ἢ παρεπίδημος στὴν Ἱερουσαλήμ, ποὺ νὰ ἀγνοεῖ τὰ μεγάλα γεγονότα, τὰ ὅποια συντάραξαν τὴν πόλη;». Ὁ Χριστὸς ἐρωτᾶ: «ποιά;». Καὶ αὐτοί τοῦ ἀπάντησαν, «τὰ περὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε ἄνδρας προφήτης, δυνατὸς στὰ ἔργα καὶ τὰ λόγια, μπροστὰ στὸ Θεὸ καὶ σὲ ὅλο τὸ λαό. Τὸν παρέδωσαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ἄρχοντές μας μὲ τὴν κατηγορία, ποὺ ἐπισύρει τὴν ποινὴ τοῦ θανάτου καὶ τὸν σταύρωσαν. Ἐμεῖς βεβαίως ἐλπίζουμε ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ μελλοντικὸς λυτρωτὴς τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἤδη ἔχουν περάσει τρεῖς ἡμέρες ἀφ᾿ ὅτου ἔγιναν αὐτά. Κάποιες γυναῖκες πῆγαν πολὺ πρωὶ στὸ μνημεῖο καὶ δὲν βρῆκαν τὸ σῶμα του καὶ εἶδαν ὀπτασία ἀγγέλων, λέγοντάς τους ὅτι αὐτὸς ζεῖ. Πῆγαν στὸ μνημεῖο καὶ κάποιοι ἀπὸ τοὺς συντρόφους μας στὸ μνημεῖο καὶ δὲν τὸν βρῆκαν, καθὼς ὁμολόγησαν καὶ οἱ γυναῖκες». Καὶ τότε ὁ Χριστός, τοὺς εἶπε: «Ὦ ἀνόητοι καὶ ἀναίσθητοι, δὲν ἔχετε ὑπόψη σας τί προεῖπαν οἱ προφῆτες! Δὲν εἶπαν ὅτι ὅλα αὐτὰ ἔπρεπε νὰ πάθει ὁ Χριστὸς γιὰ νὰ δοξασθεῖ;». Καὶ ἄρχισε νὰ τοὺς ἐξιστορῇ ὅλα ὅσα εἶπε ὁ Μωυσῆς καὶ οἱ προφῆτες καὶ ἑρμήνευε τὶς Γραφὲς σχετικὰ μὲ τὸ Μεσσία.

Συζητῶντας, ζύγωσαν στὴν κωμόπολη Ἐμμαοὺς καὶ ὁ Χριστὸς προσποιήθηκε ὅτι ὁ προορισμός του ἦταν πιὸ μακριὰ καὶ θὰ χώριζαν. Ἀλλὰ ἐκεῖνοι σαγηνευμένοι ἀπό τὴν συζήτηση τοῦ ἀγνώστου συνοδοιπόρου, τὸν παρακάλεσαν, σχεδὸν ἀναγκάζοντάς τον, νὰ μείνῃ μαζί τους, διότι ἤδη εἶχε νυχτώσει. Ἐκεῖνος δέχτηκε καὶ τοὺς ἀκολούθησε στὸ κατάλυμά τους. Τὴν ὥρα τοῦ δείπνου ὁ ἄγνωστος πῆρε τὸ ψωμὶ καὶ ἀφοῦ τὸ εὐλόγησε τὸ ἔκοψε καὶ τοὺς τὸ μοίρασε. Μετὰ ἀπὸ αὐτὸ ἄνοιξαν τὰ μάτια τους καὶ γνώρισαν τὸν Διδάσκαλό τους. Τὴν ἴδια στιγμὴ Ἐκεῖνος ἔγινε ἄφαντος! Αὐτοὶ ἐκστασιασμένοι ἀπὸ τὸ θαυμαστὸ συμβὰν διερωτήθηκαν: «Γιατί δὲν ἦταν ἡ καρδιά μας πυρωμένη ἀπὸ τὴν παρουσία του, τὴν ὥρα ποὺ μᾶς μίλαγε στὸ δρόμο καὶ μᾶς ἐξηγοῦσε τὶς γραφές;».

Μετὰ ἀπὸ αὐτό, παρὰ τὸ προχωρημένο τῆς νύχτας, σηκώθηκαν καὶ ἐπέστρεψαν στὰ Ἱεροσόλυμα, πῆγαν στὸ ὑπερῶο, ὅπου ἦταν συναγμένοι οἱ ἕντεκα μαθητὲς καὶ κάποιοι ἄλλοι μαζί τους, ἀναγγέλλοντάς τους ὅτι ὁ Κύριος ἀναστήθηκε ὄντως καὶ Τὸν εἶδε ὁ Πέτρος. Τότε καὶ αὐτοί τοὺς ἀνήγγειλαν τὴν δική τους ἐμπειρία, ἀπὸ τὴ συνάντηση μαζί του στὸ δρόμο καὶ πὼς τὸν ἀναγνώρισαν τὴν ὥρα ποὺ εὐλόγησε καὶ μοίρασε τὸν ἄρτο.

Νὰ κάμουμε ἐδῶ τὴν ἀπαραίτητη διευκρίνιση, πὼς ὁ Χριστός, μετὰ τὴν Ἀνάστασή Του, ἐμφανιζόταν μὲ «ἑτέρα μορφή». Τὸ ἄχραντο Σῶμα του εἶχε πιὰ ἀφθαρτοποιηθῇ, εἶχε μεταμορφωθῇ καὶ δοξασθῇ καὶ δὲν ἐπέκειτο στοὺς φυσικοὺς νόμους. Γι᾿ αὐτὸ καὶ οἱ δύο συνοδοιπόροι του μαθητὲς δὲν τὸν ἀναγνώρισαν. Μάλιστα ὁ εὐαγγελιστὴς Μᾶρκος ἀναφέρει τὰ ἑξῆς, συμπληρώνοντας τὸν Λουκᾶ: «Μετὰ δὲ ταῦτα δυσὶν ἐξ αὐτῶν περιπατοῦσιν ἐφανερώθη ἐν ἑτέρᾳ μορφῇ, πορευομένοις εἰς ἀγρόν. κἀκεῖνοι ἀπελθόντες ἀπήγγειλαν τοῖς λοιποῖς· οὐδὲ ἐκε0ίνοις ἐπίστευσαν» (Μᾶρκ.16,12). Τὸν ἀναγνώρισαν ὅμως τὴν ὥρα τῆς εὐλογίας τοῦ ἄρτου, δηλαδὴ κατὰ τὴν Θεία Εὐχαριστία. Κατὰ τὴν εὐλογία καὶ τὴν κοινωνία τοῦ Ἄρτου «διανοίχτηκαν οἱ ὀφθαλμοί» τους καὶ τὸν γνώρισαν. Αὐτὸ θέλει νὰ μᾶς διδάξη ὅτι πλέον ὁ Χριστὸς εἶναι αἰωνίως παρὼν στὴν Ἐκκλησία καὶ ὁρατὸς στὰ στοιχεῖα τοῦ Ἄρτου καὶ τοῦ Οἴνου.

Δὲν ὑπάρχουν ἄλλες μαρτυρίες γιὰ τὴν κατοπινὴ δράση τοῦ ἁγίου Κλεόπα. Εἰκάζουμε ὅτι ἔζησε καὶ αὐτὸς τὴν συγκλονιστικὴ ἐμπειρία τῆς Πεντηκοστῆς καὶ ἐντάχτηκε μὲ ζῆλο στὴν διακονία τῆς νεαρῆς Ἐκκλησίας. Ἀρχαία παράδοση ἀναφέρει πὼς ἔμεινε στὴν Παλαιστίνη νὰ κηρύξῃ τὸ Εὐαγγέλιο τοὺς Ἑβραίους. Κατὰ τὴν φοβερὴ ἅλωση τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀπὸ τὰ ρωμαϊκὰ στρατεύματα τοῦ Τίτου (70 μ. Χ.) καὶ τὴν ὁλοκληρωτικὴ καὶ τελικὴ καταστροφὴ τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ τοῦ Ναοῦ, Ἰουδαῖοι καὶ Χριστιανοὶ ἀναγκάστηκαν νὰ φύγουν γιὰ κάποιο διάστημα καὶ μαζί τους ὁ Κλεόπας. Μὲ τὴν ἐπάνοδό τους οἱ Χριστιανοὶ τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ μετὰ τὸ μαρτυρικὸ θάνατο τοῦ ἁγίου Ἰακώβου τοῦ Ἀδελφοθέου, ἀνάδειξαν ὡς δεύτερο Ἐπίσκοπο Ἱεροσολύμων τὸν Κλεόπα (Ἀποστ. Διαταγαὶ Z.XLVI παρ. 13. ΒΕΠΕΣ, σ. 137 στίχ. 2).

Ἐπὶ αὐτοκράτορα Δομετιανοῦ (81-96 μ.Χ.), περὶ τὸ 82 μ. Χ. συνελήφθη καὶ αὐτός, μαζὶ μὲ πλῆθος ἄλλων Χριστιανῶν, μετὰ τὸ γνωστὸ διάταγμα κατὰ τῶν Χριστιανῶν καὶ ἀναγκάστηκε νὰ πιῇ δηλητήριο προερχόμενο ἀπὸ σκορπιούς, ὀχιὲς καὶ ἄλλα δηλητηριώδη ἑρπετά, ἀλλὰ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ τὸν διαφύλαξε ἀλώβητο.

Ἐπὶ αὐτοκράτορα Τραϊανοῦ (98-117) συκοφαντήθηκε ἀπὸ κάποιους ἀσεβεῖς αἱρετικούς, γιὰ τὸν ἱεραποστολικό του ζῆλο στὶς ρωμαϊκὲς ἀρχές, οἱ ὁποῖες καταδίωκαν μὲ ἀγριότητα τοὺς Χριστιανούς. Ὁδηγήθηκε στὸν θηριώδη καὶ φανατικὸ εἰδωλολάτρη ὕπατο Ἀττικό, ὁ ὁποῖος τὸν ὁδήγησε σὲ φρικτὰ βασανιστήρια καὶ ἐν τέλει σὲ σταυρικὸ θάνατο, περὶ τὸ 107 μ. Χ. σὲ ἡλικία 120 ἐτῶν.

Ἡ μνήμη του τιμᾶται στὶς 30 Ὀκτωβρίου.

__________________________________

Πολυτονισμὸς ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ

«Πᾶνος»

Νεκτάριος Δαπέργολας: Καιρός γιά τά δικά μας μεγάλα ΟΧΙ…

2026-10-29T15:00:00.000+02:00

Γράφει ὁ Νεκτάριος Δαπέργολας

«Μόνε σάν νά πηγαίναμε μπουλούκι ἀνάκατο, θαρροῦσες, ἀπ’ ὅλες τίς γενιές καί τίς χρονιές, ἄλλοι τῶν τωρινῶν καιρῶν κι ἄλλοι πολλά παλιῶν, πού ’χαν λευκάνει ἀπ’ τά περίσσια γένια. Καπεταναῖοι ἀγέλαστοι μέ τό κεφαλοπάνι, καί παπάδες θεριά, λοχίες τοῦ ’97 ἤ τοῦ ’12, μπαλτζῆδες βλοσυροί πάνου ἀπ’ τόν ὦμο σειῶντας τό πελέκι, ἀπελάτες καί σκουταροφόροι, μέ τό αἷμα ἐπάνω τους ἀκόμη Βουργάρων καί Τούρκων. Ὅλοι μαζί, δίχως μιλιά, χρόνους ἀμέτρητους ἀγκομαχῶντας πλάι πλάι, διαβαίναμε τίς ράχες, τά φαράγγια, δίχως νά λογαριάζουμε ἄλλο τίποτε».

Πάντα μέ ἔκανε νά ἀνατριχιάζω αὐτό εἰδικά τό σημεῖο ἀπό τήν «Πορεία πρός τό Μέτωπο» τοῦ Ἑλύτη. Αὐτή ἡ συγκλονιστική εἰκόνα μιᾶς σιωπηλά ἀποφασισμένης πολεμικῆς παγκοινιᾶς τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὑπέρ βωμῶν καί ἐστιῶν, αὐτή ἡ μαζική ἐξανάσταση ὅλης, θά λέγαμε, τῆς ἑλληνικῆς Διαχρονίας, πού ἔρχεται γιά νά συντρέξει πάνω στόν θανάσιμο κίνδυνο πού ἀπειλεῖ νά καταπιεῖ τήν πατρίδα.

Μιά τέτοια παγκοινιά αἰώνων χρειαζόμαστε πάλι καί σήμερα, πιό ἐπιτακτικά μάλιστα ἀπό ποτέ, γιά νά βγοῦμε ἀπό τόν δαιμονικό ζόφο πού βουλιάζουμε, στό μακράν πιό τραγικό καί δύσβατο σημεῖο ὁλόκληρης τῆς Ἱστορίας μας. Μιά συνολική παγκοινιά προγόνων, ἡρώων, ἁγίων, μαρτύρων τοῦ Χριστοῦ καί τῆς πατρίδας. Κάποιων πού θυσίασαν τή ζωή τους (καί τήν…ὑγεία μαζί μέ τήν ἀσφάλειά τους βέβαια - γιά νά μή ξεχνᾶμε καί κάποια ἀπό τά θεοποιημένα ἰδεώδη τοῦ σημερινοῦ ἀντεστραμμένου κόσμου) γιά τήν ἐλευθερία καί τήν πίστη τους. Καί ὄχι τό ἀντίστροφο.

Γιά νά μᾶς συντρέξει ὅμως βέβαια, πρέπει καί ἐμεῖς πρῶτα ν’ ἀποφασίσουμε ν’ ἀγωνιστοῦμε. Γιά νά ἀφήσουμε ἐπιτέλους πίσω μας τόν φόβο. Γιά νά ξαναπάρουμε τίς ζωές μας στά χέρια μας. Γιά νά ἀβγατίσουν καί νά δυναμώσουν τά μετερίζια ὅσων ἤδη ἀντιστέκονται ἀπέναντι στή λυσσασμένη μάνητα τῆς νεοφασιστικῆς δυστοπικῆς φρίκης.

Χρόνια πολλά λοιπόν, Συνέλληνες. Ἄς ὀνειρευτοῦμε ἀπόψε τή λευτεριά καί τήν ἀνάσταση τῆς σκλαβωμένης καί καταπληγωμένης μας Ἑλλάδας. Καί ἀφοῦ τήν ὀνειρευτοῦμε, ἄς κάνουμε μετά καί κάτι γι’ αὐτό, λέγοντας τά δικά μας μεγάλα ΟΧΙ. Μέ πραγματικό φρόνημα ἀντίστασης καί ὁμολογίας. Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου…

«Πᾶνος»

Το φοβερό θαύμα που συγκλόνισε τη Λάρισα: «Όποιος ασθενής με επικαλεσθεί , Κύριε μου, θεράπευσέ τον»

2026-10-29T09:00:00.000+02:00

Μια συγκλονιστική μαρτυρία ενός σύγχρονου θαύματος από την Αγία Αναστασία τη Ρωμαία, το οποίο συνέβη πριν λίγα χρόνια στη Λάρισα.

Στη Λάρισα την Αγιοτόκο, πολλοί πιστοί χριστιανοί, ευλαβούνται ιδιαίτερα την Αγία Αναστασία, τη Ρωμαία, την οποία επικαλούνται ως προστάτιδα και αρωγό στις δυσκολίες της ζωής τους.

Τόσο στη Λάρισα και όσο και στα γύρω χωριά οι πιστοί τιμούν την Αγία, βαπτίζουν τα παιδιά τους και τους δίδουν το όνομα «Αναστασία». Πανηγυρίζουν τη μνήμη της, προσκυνούν σε δύο Ιερούς Ναούς μικρά τεμάχια των Ιερών Λειψάνων της, τελούν Ιερές Παρακλήσεις προς την Ιατρό Αγία και στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Αχιλλίου κάθε χρόνο, το βράδυ της Εθνικής μας Επετείου της 28ης προς 29η Οκτωβρίου (επέτειος μνήμης της) τελείται μεγάλη αγρυπνία προς τιμήν της Αγίας.

Πριν από αρκετό καιρό είχαμε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Λάρισας μία σοβαρή θεραπεία ενδοεγκεφαλικής αιμορραγίας από την Αγία Αναστασία την Ρωμαία και το καταθέτουμε εδώ προς δόξαν θεού και ενίσχυση των συνανθρώπων μας που πονούν.

Μια νέα κοπέλα, μητέρα δύο παιδίων, μεταφέρεται στο Χειρουργείο εκτάκτως με διάχυτη ενδοεγκεφαλική αιμορραγία που επεκτεινόταν σε όλο το ενδοκοιλιακό σύστημα. Όλοι οι Νευροχειρούργοι καθηγητές κρίνουν την περίπτωση άκρως απογοητευτική και θλίβονται πολύ. Η οικογένεια της βρίσκεται συντετριμμένη από την σοβαρότητα της κατάστασης.

Οι θεράποντες Ιατροί μόλις που παρεμβαίνουν, τοποθετώντας ενδοεγκεφαλικά ενδοκοιλιακούς καθετήρες. Αμέσως μετά την μικρή αυτή επέμβαση και με ολοκάθαρη την εικόνα του εγκεφαλικού θανάτου, η ασθενής οδηγείται στην Εντατική και για είκοσι περίπου ημέρες παραμένει εγκεφαλικά νεκρή, χωρίς εννοείται, να έχει καμία επαφή με το περιβάλλον και χωρίς καμία κίνηση.

Παραμένει τραχειοστομημένη με μια αυτόματη αναπνοή και η νευρολογική εκτίμηση είναι ιδιαίτερα απογοητευτική. Ο πόνος εξακολουθεί να μαστίζει τους οικείους της και τα λογια των ιατρών δεν είναι άλλα από κουράγιο και καλή δύναμη.

Είκοσι ημέρες αργότερα, οι οικείοι της επικοινωνούν με την Ιερά Μονή του Οσίου Γρηγορίου στο Άγιον Όρος και ικετευτικά παρακαλούν τον Άγιο Καθηγούμενο να προσευχηθεί έντονα και να τελέσουν εκεί μια Παράκληση στη Μεγάλη Οσία Ιατρό, Αναστασία τη Ρωμαία, και ακόμη πολύ σύντομα να αποστείλουν οι Γρηγοριάτες Πατέρες ευλογημένο λαδάκι από την ακοίμητη κανδήλα της Αγίας.

Στο Μοναστήρι του Αγίου Γρηγορίου ξεκινά πνευματικός συναγερμός. Προσευχές και Παρακλήσεις, Δεήσεις και αμέτρητα κομποσχοίνια υπέρ της δούλης του Θεού…

Εν τω μεταξύ, τέσσερις ημέρες αργότερα, φθάνει στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Λάρισας το αγιασμένο έλαιον (λαδάκι). Οι συγγενείς την αλείφουν σταυροειδώς και καθημερινά δίπλα της διαβάζουν την Ιερά Παράκληση της Ρωμαίας Αγίας. Η κατάσταση έως τώρα μη αναστρέψιμη.

Ιατροί και συγγενείς όμως έχουν την βεβαιότητα της θαυματουργικής επεμβάσεως της Αγίας, διότι ξέρουν την τελευταία της προσευχή:

«Όποιος ασθενής με επικαλεσθεί, Κύριε μου, θεράπευσέ τον». Και δείτε το παράδοξο:

Σε λιγότερο από πέντε ημέρες, η ασθενής, ενώ ήταν εγκεφαλικά νεκρή, άρχισε προς πολύ μεγάλη έκπληξη των θεραπόντων ιατρών να δείχνει κάποια σημάδια βελτίωσης της νευρολογικής της εικόνας. Ο αναισθησιολόγος ιατρός ανεφώνησε δυνατά:

«Θαύμα!»

Σε λίγες ημέρες η ασθενής κάνει τις πρώτες της κινήσεις, κινεί τα χέρια της και προστρέχουν επάνω της όλοι οι θεράποντες ιατροί, χωρία να μπορέσουν να εξηγήσουν το ανερμήνευτο. Ο σύζυγος της και ο ιατρός την ερωτούν:

«Μας ακούς; Μας καταλαβαίνεις; Είμαστε δίπλα σου.»

Κι εκείνη για πρώτη φορά απαντά καταφατικά. Λίγο αργότερα την ερωτούν:

«Κορίτσι μου ποιος σε έκανε καλά, ποιος σε θεράπευσε;»

Κι εκείνη με ιδιαίτερη προσπάθεια απαντά:

«Αναστασία»!

Από ‘δω και πέρα ο πόνος μεταβάλλεται σε χαρά, δοξολογία και ευχαρίστηση προς τον Άγιο Θεό. Εργαστηριακοί έλεγχοι, αξονικές τομογραφίες, μαγνητικές, επιβεβαίωναν τώρα την καλή και σταθερή κατάσταση της ασθενούς.

Οι θεράποντες ιατροί δοξάζουν το όνομα του Αγίου Θεού και πιστεύουν πολύ την θαυματουργική μεσολάβηση της Αγίας Αναστασίας της Ρωμαίας. Τηλεφωνούν στο Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιγνάτιο και τον ενημερώνουν για το πολύ μεγάλο και σπουδαίο θαύμα της Αγίας μέσα στο Νοσοκομείο τους.

Όλο το συμβάν κατατίθεται με κάθε λεπτομέρεια στην έκθεση του ιατρού και στα συμβάντα του Νοσοκομείου. Η ασθενής εξέρχεται μετά από λίγες ημέρες και χαίρει άκρας υγείας, ενώ όλοι μαζί δοξάζουν και ευχαριστούν τον Άγιο Τριαδικό Θεό και την Αγία Αναστασία τη Ρωμαία.

Ήταν ένα μεγάλο θαύμα της Αγίας στις ημέρες μας, που θεράπευσε την ασθενή κοπέλα, μητέρα δύο μικρών παιδιών, και ενίσχυσε όλους εμάς, Κληρικούς, Ιατρούς, Νοσηλευτές, συγγενείς και φίλους, που πολλές φορές ολιγοπιστούμε, απογοητευόμαστε και είμαστε έτοιμοι, δυστυχώς, ακόμη και να αρνηθούμε το Θεό Πατέρα μας και την ευεργετική και θαυματουργική δράση των Αγίων του.

Αγία του Θεού, πρέσβευε υπέρ ημών .

Περιοδικό «Το Τάλαντο» Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2010

Πηγή

«Πᾶνος»

Φώτης Μιχαήλ: Τό ΟΧΙ εἶναι ὁ ἀλάνθαστος καί σταθερός βηματοδότης τῆς ἀργόσυρτης ἱστορικῆς μας διαδρομῆς, ἐδῶ καί τρεῖς χιλιάδες χρόνια.

2026-10-28T17:00:00.000+02:00

Γράφει ὁ Φώτης Μιχαήλ ἰατρός

Τό ΟΧΙ γιά τήν φυλή μας δέν εἶναι μιά ἁπλή λέξη. Οὔτε εἶναι κάτι, πού λέχθηκε γιά πρώτη φορά ἀπό στόματος Ἑλλήνων στίς 28 Ὀκτωβρίου τοῦ 1940. Τό ΟΧΙ εἶναι ὁ ἀλάνθαστος καί σταθερός βηματοδότης τῆς ἀργόσυρτης ἱστορικῆς μας διαδρομῆς, ἐδῶ καί τρεῖς χιλιάδες χρόνια!

Ποιός μπορεῖ νά ξεχάσει τό ΟΧΙ τῶν Θερμοπυλῶν, τῆς Σαλαμίνας καί τοῦ Μαραθῶνα;

Ποιός δικαιοῦται νά λησμονήσει τό ΟΧΙ τοῦ Κωνσταντίνου Παλαιολόγου;

Ποιός τολμᾶ νά προσπεράσει ἤ νά ὑποτιμήσει τό ΟΧΙ τοῦ Μάρκου Μπότσαρη, τοῦ Ἀθανασίου Διάκου, τοῦ Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, τοῦ Λάμπρου Κατσώνη, τοῦ Ἐμμανουήλ Παππᾶ, τῆς Μπουμπουλίνας, τῆς Δόμνας Βισβίζη;

Ποιός τολμᾶ νά αὐθαδιάσει περιφρονῶντας τό ΟΧΙ τοῦ Παύλου Μελᾶ, τοῦ καπετάν Ἄγρα, τοῦ καπετάν Ράμναλη, τοῦ Γερμανοῦ Καραβαγγέλη;

Ποιός δέν ἀφουγκράζεται τό ΟΧΙ τῶν παλληκαριῶν τοῦ Δαβάκη;

Ποιός ἔχει τό δικαίωμα νά ἀμφισβητήσει τό μεγαλειῶδες ΟΧΙ τοῦ θρυλικοῦ Κύπριου Προέδρου Τάσου Παπαδόπουλου;

Ποιός λησμονεῖ τό ΟΧΙ τοῦ Κωνσταντίνου Κατσίφα;

Ἡ Ἱστορία τοῦ Ἔθνους μας εἶναι μιά ἀτέλειωτη σειρά ἀπό ΟΧΙ. Καί ὄχι μονάχα ἡ Ἐθνική μας Ἱστορία, ἀλλά καί ἡ Ἑκκλησιαστική μας.

Ὅποιους Ἕλληνες Πατέρες τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς καί νά μελετήσεις, θά δεῖς ὅτι τό ΟΧΙ εἶναι τό κέντρο τῆς ζωῆς τους. Τό ΟΧΙ στήν ἁμαρτία καί στήν πλάνη. Τό εἶπαν καί μαρτύρησαν. Τό βροντοφώναξαν καί ὁ Θεός τῆς Ἀληθείας τούς ἐδόξασε.

Μήπως δέν ἀντέταξε τό ΟΧΙ ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος στήν φαυλότητα τοῦ παλατιοῦ;

Μήπως δέν ἄστραψε τό ΟΧΙ τοῦ Ἁγίου Νικολάου πάνω στά μάγουλα τοῦ Ἀρείου;

Μήπως δέν εἶπε τό ΟΧΙ στούς θρόνους τούς αἱρετικούς καί ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος;

Μήπως δέν εἶπε τό ΟΧΙ στούς παπικούς, τό μέγα καί μοναδικό ΟΧΙ, ὁ μακάριος ἐκεῖνος ἀνήρ, ὁ Μᾶρκος ὁ Εὐγενικός;

Χίλιοι διακόσιοι Νεομάρτυρες,οἱ κορυφαῖοι ἀντιστασιακοί ὅλων τῶν αἰώνων, τί ἀπάντησαν κατάμουτρα στήν τουρκική βαρβαρότητα; Δέν ἀντέταξαν ἕνα τεράστιο ΟΧΙ στήν σκλαβιά τοῦ σώματος καί τῆς ψυχῆς;

Ἤ μήπως δέν τό βροντοφώναξε τό ΟΧΙ καί ὁ θρυλικός μας Παππουλᾶκος, ἀγωνιζόμενος νά μᾶς σώσει ἀπό τά σαγόνια τῶν ξενόφερτων προτεσταντῶν ἀντιβασιλέων καί τῶν ἰθαγενῶν συνεργατῶν τους;

Ἄς κλείσουμε αὐτόν τόν ἀνοιχτό κατἀλογο τῶν ΟΧΙ, μέ τά ΟΧΙ ἑνὀς ἀγαπημένου μας σύγχρονου ἁγίου, τοῦ ἁγίου Παϊσίου. Τά ΟΧΙ τοῦ ἁγίου Παϊσίου στήν παναίρεση τοῦ οἰκουμενισμοῦ, στό λεγόμενο παγκόσμιο συμβούλιο ἐκκλησιῶν, στίς συμπροσευχές μέ τούς παπικούς καί τούς προτεστάντες, στούς παλαβούς νόμους.

Εἴθε ὁ Χριστός καί ἡ Παναγία ἡ Μεγαλόχαρη νά μᾶς ἀξιώσουν καί ἐμᾶς σήμερα, μέ θάρρος καί δύναμη, νά συνεχίσουμε νά λέμε, ἐκεῖ ὅπου χρειάζεται, τά ΟΧΙ τῶν Ἡρώων μας καί τῶν ἁγίων μας Πατέρων.

28^η Ὀκτωβρίου 2026

«Πᾶνος»

Λάμπρος Σκόντζος: Ἡ Ὑπέρμαχος στρατηγός, πρόμαχος στὸν πόλεμο τοῦ 1940

2026-10-28T15:30:00.000+02:00

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητοῦ

Στὶς 28 Ὀκτωβρίου ἑορτάζουμε καὶ τὴν ἐπέτειο τοῦ «ΟΧΙ», τὴν ἠχηρὴ ἄρνηση ὁλόκληρου τοῦ Ἔθνους, ποὺ ἐκφράστηκε διὰ στόματος τοῦ τότε ἐθνικοῦ Κυβερνήτη, Ἰωάννη Μεταξᾶ, ἑνὸς ἀνθρώπου μὲ ἔντονο θρησκευτικὸ φρόνημα καὶ πατριωτικὴ συνείδηση, ἀπέναντι στὶς ὑπερφίαλες ἀξιώσεις τῆς φασιστικῆς Ἰταλίας. Ἡ ἀπάντηση τῆς Ἑλλάδος ἦταν σαφής: δὲν ἐπρόκειτο νὰ παραδώσουμε τὴν πατρίδα μας στοὺς ἐπίδοξους κατακτητὲς οὔτε νὰ τοὺς προσφέρουμε «γῆ καὶ ὕδωρ».

Ὁ Ἰταλὸς δικτάτορας Μουσολίνι ἐπιδίωκε νὰ μετατρέψῃ τὴν ἔνδοξη πατρίδα μας σὲ ὑπόδουλη ἐπαρχία τῆς φασιστικῆς «νέας ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας», τὴν ὁποία ὁραματιζόταν στὸ πλαίσιο τῆς τότε «Νέας Τάξεως Πραγμάτων» τοῦ δαιμονικοῦ «Ἄξονα». Δὲν εἶχε, ὅμως, ὑπολογίσει τὴν ἀδούλωτη ἑλληνικὴ ψυχή. Δὲν εἶχε μελετήσει ἐπαρκῶς τὴ μακραίωνη ἑλληνικὴ ἱστορία, γιὰ νὰ διαπιστώσῃ ὅτι οἱ Ἕλληνες, ἀπὸ τὰ πανάρχαια χρόνια, δὲν παραδίδονταν ἀμαχητὶ στοὺς ἐπίβουλους εἰσβολεῖς, ἀλλὰ ἀγωνίζονταν μὲ γενναιότητα γιὰ τὴν ἐλευθερία τους, προσβλέποντας στὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ καὶ στὴν ἀρωγὴ τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, τῆς Ὑπερμάχου Στρατηγοῦ τοῦ Ἔθνους μας.

Τὸ Ἔπος τοῦ 1940 ἀποτελεῖ ἕναν ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους σταθμοὺς τῆς ἐθνικῆς μας ἱστορίας. Ἡ ἐποποιία αὐτὴ ἐπηρέασε τὶς ἐξελίξεις τοῦ Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου καὶ ἐξέφρασε μὲ τὸν πλέον ἐμφατικὸ τρόπο τὴ θέληση τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ὑπερασπιστῇ τὴν ἐλευθερία καὶ τὴν ἀξιοπρέπειά του. Τὰ παιδιὰ τῆς Ἑλλάδος στάθηκαν ὡς ἀτσάλινα φράγματα ἀπέναντι στοὺς ὑπερφίαλους Ἰταλοὺς εἰσβολεῖς καί, ἀργότερα, στοὺς ναζὶ Γερμανούς, ἀντιτάσσοντας τὸν ἡρωισμό τους καὶ τὰ ἴδια τους τὰ σώματα στὶς δυνάμεις ποὺ ἐπιδίωκαν τὴν κυριαρχία στὴν Εὐρώπη καὶ τὴν ἐγκαθίδρυση τῆς λεγόμενης «Νέας Τάξεως Πραγμάτων».

Οἱ νικηφόρες μάχες στὰ χιονισμένα βουνὰ τῆς Πίνδου ἐναντίον τῶν στρατευμάτων τοῦ Μουσολίνι ἀποτέλεσαν σημαντικὸ πλῆγμα γιὰ τὸν Ἄξονα καὶ ἀπέδειξαν στοὺς λαοὺς ὅτι οἱ πολεμοχαρεῖς δυνάμεις τῆς Ρώμης καὶ τοῦ Βερολίνου δὲν ἦταν ἀνίκητες, ὅπως πομπωδῶς διακήρυτταν. Ἡ ἑλληνικὴ ἀντίσταση, τόσο κατὰ τὴν ἰταλικὴ εἰσβολὴ ὅσο καὶ κατὰ τὴ γερμανικὴ ἐπίθεση στὰ βόρεια σύνορά μας, καθὼς καὶ ἡ ἐπικὴ Μάχη τῆς Κρήτης, συνέβαλαν οὐσιαστικὰ στὴν ἐξέλιξη τοῦ πολέμου. Οἱ δυνάμεις τοῦ Ἄξονα ὑπέστησαν ἀπώλειες σὲ ἀνθρώπινο δυναμικὸ καὶ πολεμικὸ ὑλικό, ἐνῷ ἡ καθυστέρηση τῶν ἐπιχειρήσεών τους ἐπηρέασε τὰ εὐρύτερα στρατηγικά τους σχέδια.

Γιὰ τὸν εὐσεβῆ ἑλληνικὸ λαό, Ὑπέρμαχος Στρατηγὸς καὶ Πρόμαχος, σὲ αὐτὸν τὸν δίκαιο ἀγῶνα ὑπῆρξε ἡ Παναγία μας, ἡ Ὁποία, σύμφωνα μὲ τὴ ζωντανὴ ἐκκλησιαστικὴ παράδοση καὶ τὶς μαρτυρίες τῆς ἐποχῆς, συμπαραστεκόταν θαυματουργικὰ στοὺς στρατιῶτες μας στὴν Πίνδο καὶ προστάτευε πόλεις καὶ χωριὰ ἀπὸ τὴν καταστροφή. Πρόκειται γιὰ μιὰ βαθιὰ ριζωμένη πίστη, τὴν ὁποία ὁ χρόνος δὲν κατόρθωσε νὰ ἐξαλείψῃ καὶ ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποτελῇ ζωντανὸ βίωμα τοῦ λαοῦ μας.

Στὴ θρησκευτικὴ αὐτοσυνειδησία τοῦ λαοῦ μας εἶναι βαθιὰ ἑδραιωμένη ἡ πεποίθηση ὅτι τὸ ἑλληνικὸ Ἔθνος ἔχει διαχρονικὰ τὴν ἀρωγὴ τοῦ Θεοῦ, καθὼς ἀγωνίζεται γιὰ ἀξίες ὅπως ἡ εἰρήνη, ἡ δικαιοσύνη, ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ ἀνθρώπινη ἀξιοπρέπεια, ἀξίες ποὺ ἀπορρέουν ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη χριστιανικὴ διδασκαλία. Ὅλοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι πλάσματα τοῦ Θεοῦ, δημιουργημένοι κατ’ εἰκόνα Του, καὶ ἔχουν δικαίωμα νὰ ζοῦν στὴν πατρίδα τους μὲ εἰρήνη, ἀσφάλεια καὶ ἐλευθερία.

Πιστεύουμε ὅτι «Αὐτὸς γὰρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν» (Ἐφεσ. 2,14). Ὑπὸ αὐτὸ τὸ πρίσμα, τὸ ἑλληνικὸ Ἔθνος, ἀφ᾿ ὅτου ἐνστερνίστηκε τὴ θεία διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ, καλλιέργησε βαθιὰ τὸν πόθο τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἐλευθερίας. Ἡ ἱστορική του πορεία, ὡστόσο, δὲν ὑπῆρξε ἀπαλλαγμένη ἀπὸ πολεμικὲς συγκρούσεις, οἱ ὁποῖες συχνὰ ἐπιβλήθηκαν ἀπὸ τὴν ἀνάγκη ὑπεράσπισης τῆς πατρίδας καὶ τῆς ἐλευθερίας.

Γιὰ τὴν Ἑλλάδα, ὁ πόλεμος δὲν ἀποτελεῖ μέσο ἐπιθετικῆς ἐπέκτασης ἢ κατάκτησης, ἀλλὰ ἔσχατο μέσο ἄμυνας καὶ ἀπελευθέρωσης. Ὑπὸ αὐτὴ τὴν ἔννοια, ὁ ἀμυντικὸς ἀγῶνας δὲν εἶναι ἁπλῶς ἀνεκτός, ἀλλὰ ἐπιβεβλημένος, ὅταν ἀποσκοπεῖ στὴν προστασία τῶν ἀνυπεράσπιστων καὶ ἀδικημένων ἀνθρώπων ἀπὸ ἐπίβουλους κατακτητές, ποὺ ἐπιδιώκουν τὴν ἐξουσία, τὴ δόξα καὶ τὸν πλοῦτο. Εἶναι ἀγῶνας γιὰ τὴν ἀποτροπὴ τῶν γενοκτονιῶν, τῶν δολοφονιῶν, τῶν λεηλασιῶν, τῶν βιασμῶν καὶ τῶν καταστροφῶν ποὺ συνοδεύουν τὴν ὑποδούλωση τῶν λαῶν. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ ἀμυντικὸς πόλεμος, ὅταν διεξάγεται γιὰ τὴν προστασία τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας, θεωρεῖται ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστική μας παράδοση δίκαιος ἀγῶνας.

Ὑψηλὸς ἀρωγὸς καὶ προστάτης τοῦ Ἔθνους μας ὑπῆρξε διαχρονικὰ καὶ ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος, ἡ Παναγία Μητέρα τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ Ἄρχοντα τῆς Εἰρήνης (Ἠσ. 9,6) καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ἀπὸ τὰ πρῶτα χριστιανικὰ χρόνια, κατὰ τὴ βυζαντινὴ περίοδο, στὴ Φραγκοκρατία καὶ στὴ μακραίωνη Τουρκοκρατία, κατὰ τὸν Ἀγῶνα τῆς ἐθνικῆς μας Παλιγγενεσίας καὶ στοὺς μετέπειτα ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνες, ἕως καὶ τὶς ἡμέρες μας, ἡ Θεοτόκος ἀποτελεῖ γιὰ τὸ εὐσεβὲς Γένος μας τὴν Ὑπέρμαχο Στρατηγὸ καὶ τὴν ἀκαταμάχητη πνευματική του προστάτιδα.

Ἰδιαίτερα αἰσθητὴ θεωρεῖ ὁ λαός μας ὅτι ὑπῆρξε ἡ εὔνοια, ἡ ἀρωγὴ καὶ ἡ καταλυτικὴ βοήθεια τῆς Παναγίας κατὰ τὸν ἄνανδρο, κατακτητικὸ καὶ ἰμπεριαλιστικὸ πόλεμο ποὺ ἐξαπέλυσε ἡ φασιστικὴ Ἰταλία ἐναντίον τῆς εἰρηνικῆς καὶ φτωχῆς πατρίδας μας. Εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι, ἐκεῖνες τὶς δύσκολες στιγμές, σύσσωμο σχεδὸν τὸ Ἔθνος μας, παρὰ τὶς ἐλάχιστες θλιβερὲς ἐξαιρέσεις, ἔστρεψε τὸ βλέμμα πρὸς τὸν Θεὸ καὶ τὴν Παναγία, ἀναζητῶντας παρηγοριά, δύναμη καὶ σωτηρία.

Οἱ ἡρωικοὶ στρατιῶτες μας, προτοῦ ἀναχωρήσουν γιὰ τὸ μέτωπο, γιὰ τὰ χιονισμένα βουνὰ τῆς Πίνδου καὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου, ἔπαιρναν μαζί τους, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν εὐχὴ τῶν εὐσεβῶν γονιῶν τους, τὴν πίστη στὸν Θεὸ καὶ τὴ βεβαιότητα ὅτι ἡ Θεοτόκος θὰ τοὺς συντρόφευε στὰ φονικὰ πεδία τῶν μαχῶν. Οἱ χριστιανὲς μανᾶδες τους τοὺς ἔδιναν μικρὰ εἰκονίσματα τῆς Παναγίας, παρακαλῶντας τους νὰ μὴν τὰ ἀποχωριστοῦν ποτέ. Τοὺς συμβούλευαν νὰ προσεύχονται καὶ νὰ ἐλπίζουν ὅτι ὁ Θεὸς καὶ ἡ Παναγία θὰ τοὺς προστάτευαν καὶ θὰ τοὺς χάριζαν τὴν πολυπόθητη νίκη.

Πίστευαν ὅτι ὁ Θεός, ὑπερασπιστὴς τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας, θὰ ἀπέδιδε στοὺς ὑπερφίαλους φασίστες εἰσβολεῖς τὴν τιμωρία ποὺ τοὺς ἄξιζε. Τοὺς ἔδιναν ἀκόμη μικροὺς σταυρούς, ὥστε ὁ Τίμιος Σταυρὸς νὰ ἀποτελεῖ τὴν ἰσχυρὴ πνευματική τους πανοπλία καὶ νὰ τοὺς προστατεύει ἀπὸ τὰ φονικὰ πυρὰ τοῦ ἐχθροῦ. Μὲ αὐτὴ τὴν πίστη ἀντιμετώπιζαν τὴν ὑπεροπλία τῶν Ἰταλῶν, ἐλπίζοντας ὅτι, παρὰ τὴν ὑστέρηση τῶν ἑλληνικῶν δυνάμεων σὲ πολεμικὸ ὑλικὸ καὶ τεχνολογικὰ μέσα, θὰ κατόρθωναν νὰ ἀναχαιτίσουν τὸν εἰσβολέα καὶ νὰ τὸν ἀπομακρύνουν ἀπὸ τὴν ἱερὴ γῆ μας, τὴ γῆ τῶν ἁγίων καὶ τῶν ἡρώων.

Τὰ παλληκάρια μας ἀναχώρησαν γιὰ τὸ μέτωπο «μὲ τὸ χαμόγελο στὰ χείλη», ὅπως χαρακτηριστικὰ ἀποτυπώθηκε στὴ συλλογικὴ μνήμη τῆς ἐποχῆς, σὰν νὰ πήγαιναν σὲ πανηγύρι. Τὸ χαμόγελο αὐτό, γεμᾶτο αἰσιοδοξία καὶ θάρρος, συνδεόταν, ἀναμφίβολα, γιὰ πολλοὺς ἀπὸ αὐτοὺς μὲ τὴν πίστη στὸν Θεὸ καὶ τὴν ἐμπιστοσύνη τους στὴν ἀρωγὴ τῆς Παναγίας, τὴν Ὁποία θεωροῦσαν πραγματικὴ ἀρχηγὸ τοῦ στρατεύματός μας.

Ἡ τότε πολιτειακὴ καὶ πολιτικὴ ἡγεσία τῆς Ἑλλάδος, μέσα στὸ κλίμα τῆς γενικῆς ἐπιστράτευσης καὶ τοῦ ἐπικείμενου ἀγῶνα, ἀναζήτησε ἐπίσης δύναμη στὴν πίστη καί στὴν προστασία τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς Θεοτόκου. Ὁ βασιλιᾶς Γεώργιος Β΄, στὸ διάγγελμά του, τόνισε: «Μὲ πίστιν εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τὰ Πεπρωμένα τῆς φυλῆς, τὸ Ἔθνος σύσσωμον καὶ πειθαρχοῦν ὡς εἰς ἄνθρωπος θὰ ἀγωνισθῇ ὑπὲρ βωμῶν καὶ ἑστιῶν μέχρι τῆς τελικῆς νίκης».

Καὶ ὁ τότε Κυβερνήτης, Ἰωάννης Μεταξᾶς, πρὶν ὑπογράψει τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστράτευσης καὶ τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἀμυντικοῦ ἀγῶνα, σύμφωνα μὲ τὶς σχετικὲς μαρτυρίες, ἔκανε τὸ σημεῖο τοῦ Σταυροῦ καὶ ὑπέγραψε μὲ δάκρυα στὰ μάτια. Σὲ δηλώσεις του μετὰ τὸ δραματικὸ πρῶτο Πολεμικὸ Συμβούλιο, τὸ πρωὶ τῆς 28ης Ὀκτωβρίου, φέρεται νὰ τόνισε, μεταξὺ ἄλλων: «... εἰς τὸ θαῦμα πιστεύω, εἰς τὴν Νίκην. Καὶ ἐπειδὴ εἶμαι βαθύτατα θρῆσκος νομίζω ἡ Παναγία θὰ προστατεύσῃ τὰ ὅπλα μας»!

Μὲ τὴ φράση «ἡ Παναγία θὰ προστατεύσῃ τὰ ὅπλα μας», ὁ εὐσεβὴς ἐκεῖνος πολιτικὸς ἐξέφρασε τὴν ἐμπιστοσύνη του στὴ Θεοτόκο, ἀναθέτοντάς Της, κατὰ τὴν πίστη του, τὴν πνευματικὴ προστασία τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνα. Τὴν ἐμπιστεύθηκε γιὰ τὴν προστασία τῶν στρατευμένων παιδιῶν τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα καλοῦνταν νὰ πολεμήσουν κάτω ἀπὸ ἐξαιρετικὰ δυσμενεῖς συνθῆκες, στὰ χιονισμένα ἠπειρώτικα βουνά. Προσευχήθηκε νὰ χαρίσῃ τὴ νίκη στὴν ἀδικημένη Ἑλλάδα. Καὶ ἡ Ἑλλάδα νίκησε στὸ μέτωπο τῆς Ἀλβανίας!

Ἡ Ὑπέρμαχος Στρατηγός, σύμφωνα μὲ τὴν πίστη καὶ τὴν εὐλάβεια τοῦ λαοῦ μας, ἀνταποκρίθηκε στὴν ἐπίκληση τῶν ἀγωνιζόμενων Ἑλλήνων, τῶν οἰκογενειῶν τους καὶ τῆς ἡγεσίας τους. Ἡ παρουσία Της στὸ μέτωπο ἀποτελεῖ κεντρικὸ στοιχεῖο τῆς θρησκευτικῆς παράδοσης ποὺ διαμορφώθηκε γύρω ἀπὸ τὸ Ἔπος τοῦ 1940. Οἱ μαρτυρίες ποὺ διασώθηκαν ἀναφέρονται σὲ ἐμφανίσεις Της, ἄλλοτε ὡς ὀπτασίας καὶ ἄλλοτε ὡς μορφῆς ποὺ γινόταν ἀντιληπτὴ ἀπὸ τοὺς στρατιῶτες, γιὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ἠθικό τους καὶ νὰ προκαλέσῃ φόβο στοὺς ἀντιπάλους.

Σύμφωνα μὲ αὐτὲς τὶς διηγήσεις, ἡ Παναγία ἐμψύχωνε τοὺς Ἕλληνες στρατιῶτες, τοὺς γέμιζε αἰσιοδοξία καὶ θάρρος καὶ τοὺς ἐνίσχυε στὶς δύσκολες στιγμὲς τῆς μάχης. Στὴ λαϊκὴ εὐσέβεια συνδέθηκε ἀκόμη καὶ μὲ τὴν πίστη ὅτι τὰ ἰταλικὰ πυροβόλα ἀστοχοῦσαν, ἐνῷ τὰ ἑλληνικὰ ἔπλητταν μὲ ἐπιτυχία τοὺς στόχους τους. Οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖτες περιέγραφαν, σύμφωνα μὲ τὶς σχετικὲς μαρτυρίες, μιὰ ἐπιβλητικὴ γυναικεία μορφὴ νὰ ἐμφανίζεται πάνω ἀπὸ τὰ πεδία τῶν μαχῶν, προσφέροντάς τους πνευματικὴ ἐνίσχυση καὶ προστασία.

Ὑπάρχουν πολλὲς προσωπικὲς μαρτυρίες γιὰ ἐμφανίσεις τῆς Παναγίας σὲ διάφορα σημεῖα τοῦ μετώπου. Ἔχουν διασωθεῖ ἐπιστολὲς στρατιωτῶν πρὸς τοὺς οἰκείους τους, στὶς ὁποῖες γίνεται λόγος γιὰ θαυματουργικὲς ἐμφανίσεις Της. Δὲν εἶναι δυνατόν, στὸ πλαίσιο τοῦ παρόντος ἄρθρου, νὰ παρατεθοῦν ἀναλυτικὰ αὐτὲς οἱ μαρτυρίες.

Ὁ μακαριστὸς ἀρχιμανδρίτης Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, ὁ ὁποῖος ἔλαβε μέρος στὸν πόλεμο τοῦ 1940, κατέγραψε στὰ βιβλία του «Θαύματα ποὺ εἶδαν τὰ μάτια μου καὶ Τὸ θαῦμα τῶν Ἑλλήνων τοῦ Σαράντα», μαρτυρίες γιὰ τὴ θαυματουργικὴ ἐπέμβαση τῆς Θεοτόκου στὸ μέτωπο. Περιγράφει περιστατικὰ κατὰ τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος καὶ οἱ συμπολεμιστές του διασώθηκαν ἀπὸ ἐξαιρετικὰ ἐπικίνδυνες καταστάσεις, ἀποδίδοντας τὴ σωτηρία τους στὴν ἐμφανῆ ἐπέμβαση τῆς Παναγίας. Ὁ ἴδιος βεβαιώνει, σύμφωνα μὲ τὴ μαρτυρία του: «Ὁ ἀγὼν ἦταν Ἱερός. Οἱ Ἕλληνες πολεμοῦσαν ὑπὲρ Πίστεως καὶ Πατρίδος. Ἐγνώριζαν ὅτι ἂν πατοῦσαν τὸν τόπο μας οἱ Φράγκοι, οἱ παπικοί, θὰ μᾶς νόθευαν τὴν πίστη καὶ θὰ μόλυναν τὴν Ὀρθοδοξία. Ἡ παρουσία τῆς Παναγίας στὸ Μέτωπο διαπιστώθηκε σὲ πολλὲς περιπτώσεις».

Τὶς ἐμφανίσεις τῆς Παναγίας, σύμφωνα μὲ τὴν ἴδια παράδοση, δὲν τὶς ἀντιλαμβάνονταν μόνο οἱ πολεμιστές, ἀλλὰ καὶ οἱ γενναῖες Ἠπειρώτισσες γυναῖκες, οἱ θρυλικὲς «Γυναῖκες τῆς Πίνδου». Οἱ γυναῖκες αὐτὲς προσέφεραν ἀνεκτίμητες ὑπηρεσίες στὸν ἀγῶνα, μεταφέροντας στὶς πλάτες τους πολεμοφόδια καὶ τρόφιμα γιὰ τὶς στρατιωτικὲς μονάδες.

Μέσα στὰ χιόνια, στὰ δύσβατα μονοπάτια καὶ στὶς κακοτράχαλες πλαγιὲς τῶν ἠπειρώτικων βουνῶν, μὲ βαριὰ φορτία στὴν πλάτη, νηστικές, παγωμένες, ἄϋπνες καὶ ἐξαντλημένες ἀπὸ τὴν κούραση, οἱ γυναῖκες αὐτὲς συνέχιζαν ἀκούραστα τὴν ἀποστολή τους. Σύμφωνα μὲ τὶς μαρτυρίες ποὺ διασώθηκαν, ἔβλεπαν συχνὰ μιὰ γυναικεία μορφὴ νὰ προπορεύεται, νὰ τὶς καθοδηγῇ καὶ νὰ τὶς ὁδηγῇ μὲ ἀσφάλεια στὶς μονάδες ποὺ περίμεναν τὰ πολύτιμα ἐφόδια. Ἡ πίστη ὅτι ἡ Παναγία στεκόταν δίπλα τους ἀποτελοῦσε γι’ αὐτὲς πηγὴ δύναμης καὶ κουράγιου.

Μετὰ τὴν ὀδυνηρὴ ἧττα τῶν φασιστικῶν ἰταλικῶν δυνάμεων στὸ μέτωπο, εἰσέβαλε στὴ χώρα μας ὁ σιδερόφρακτος σύμμαχός τους, ἡ ναζιστικὴ Γερμανία. Ἀκολούθησαν ἡ κατοχή, οἱ ἐκτελέσεις, ἡ πεῖνα καὶ οἱ ἐκτεταμένες καταστροφές, ποὺ προκάλεσαν ἀνείπωτα δεινὰ στὸν ἑλληνικὸ λαό. Κατὰ τὴν πίστη τοῦ λαοῦ μας, ὅμως, ἡ Παναγία δὲν ἐγκατέλειψε οὔτε τότε τὸ δοκιμαζόμενο Ἔθνος. Στὴ θρησκευτική μας παράδοση διασώζονται μαρτυρίες γιὰ περιστατικὰ κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ Θεοτόκος φέρεται νὰ ἔσωσε ἀνθρώπους, πόλεις καὶ χωριὰ ἀπὸ τὴν καταστροφή.

Ἀνάμεσα στὶς γνωστότερες σχετικὲς διηγήσεις συγκαταλέγεται τὸ θαῦμα τῆς Παναγίας στὸν Ὀρχομενὸ Βοιωτίας, στὶς 10 Σεπτεμβρίου 1943. Σύμφωνα μὲ τὴν τοπικὴ παράδοση, ἡ Θεοτόκος ἐμπόδισε τὰ γερμανικὰ ἅρματα μάχης νὰ εἰσέλθουν στὴν κωμόπολη, ἀποτρέποντας τὴ θανάτωση τῶν κατοίκων καὶ τὴν καταστροφή της. Οἱ Γερμανοὶ στρατιῶτες, ὑπὸ τὸν διοικητὴ Ὄφμαν, φέρεται νὰ εἶδαν μιὰ ἐπιβλητικὴ γυναικεία μορφὴ νὰ ὑψώνῃ τὸ χέρι της καὶ νὰ τοὺς κάνῃ νόημα νὰ σταματήσουν. Τὰ ἅρματα ἀκινητοποιήθηκαν ἀνεξήγητα καί, παρὰ τὶς προσπάθειες τῶν στρατιωτῶν, δὲν κατέστη δυνατὸ νὰ προχωρήσουν πρὸς τὸν οἰκισμό. Κατὰ τὴν ἴδια διήγηση, ὁ Ὄφμαν ἀναγνώρισε ἀργότερα στὸν ναὸ τῆς Παναγίας τῆς Σκριποῦς τὴ μορφὴ τῆς γυναίκας πού, ὅπως πίστευε, τὸν εἶχε ἐμποδίσει νὰ εἰσέλθῃ στὴν κωμόπολη. Τότε φέρεται νὰ εἶπε στοὺς κατοίκους: «Αὐτὴ ἡ γυναῖκα σᾶς ἔσωσε, νὰ τὴν τιμᾶτε καὶ νὰ τὴ δοξάζετε»!

Ἀξιομνημόνευτη εἶναι καὶ ἡ παράδοση ὅτι ὁ Γερμανὸς ἀξιωματικὸς συγκλονίστηκε τόσο πολὺ ἀπὸ τὸ γεγονός, ὥστε ἐπέστρεφε κάθε χρόνο στὴν πανήγυρη τῆς Παναγίας, μέχρι τὸν θάνατό του. Ἡ διήγηση αὐτὴ ἐξακολουθεῖ νὰ διατηρῇ ἰδιαίτερη θέση στὴ θρησκευτικὴ μνήμη καὶ στὴν εὐλάβεια τῶν κατοίκων τῆς περιοχῆς.

Τὸ Ἔθνος μας θεωρεῖ ὅτι ἔχει εὐλογηθεῖ ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ ὅτι ἡ θεία χάρη τὸ ἀξίωσε νὰ διακονήσῃ, κατὰ τρόπο ξεχωριστό, τὴν πραγματοποίηση τῆς Θείας Οἰκονομίας. Στὸ πλαίσιο τῆς θεολογικῆς αὐτῆς ἀντίληψης ἑρμηνεύεται καὶ ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος ἀναφέρεται στὸν ἀποστατημένο Ἰουδαϊσμό: «ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς» (Ματθ. 21,43).

Κατὰ τὴν ἑρμηνεία ποὺ υἱοθετεῖ ὁ συγγραφέας, τὸ ἑλληνικὸ Ἔθνος εἶναι ἐκεῖνο ποὺ ἐπὶ δύο χιλιάδες χρόνια καρποφορεῖ μέσα ἀπὸ τὴν πίστη καὶ τὴ διακονία τοῦ ἔργου τῆς σωτηρίας τοῦ κόσμου. Γι’ αὐτὸ καὶ πιστεύουμε ὅτι βιώνει τὶς εὐλογίες τοῦ Θεοῦ, παρὰ τὶς κατὰ καιροὺς ἀπομακρύνσεις του ἀπὸ τὸ θέλημά Του.

Ἡ εὐλογία αὐτή, κατὰ τὴν πίστη μας, ἔγινε ἰδιαίτερα αἰσθητὴ στὰ δύσκολα χρόνια τοῦ Ἑλληνοϊταλικοῦ Πολέμου καὶ τῆς φρικτῆς τριπλῆς Κατοχῆς. Ὁ Θεός, τὸν Ὁποῖο ὁ λαός μας ἐπικαλεῖται ὡς προστάτη τῆς Ἑλλάδος, διὰ τῆς Θεοτόκου, ἐνίσχυσε τὸ δοκιμαζόμενο Γένος μας σὲ ἐκείνη τὴ δύσκολη ἱστορικὴ συγκυρία. Καί, μολονότι ἐξήλθαμε ἀπὸ τὴ μεγάλη δοκιμασία βαριὰ τραυματισμένοι, σταθήκαμε ὄρθιοι, διατηρῶντας τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πίστη μας στὴν ἐλευθερία καὶ τὴν ἀνθρώπινη ἀξιοπρέπεια.

Τὸ Ἔπος τοῦ 1940 καὶ ἡ ἀντίσταση τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπέναντι στὶς δυνάμεις τοῦ Ἄξονα ἀποτελοῦν διαχρονικὴ παρακαταθήκη θάρρους, αὐταπάρνησης καὶ ἀγάπης πρὸς τὴν πατρίδα. Γιὰ τὸν εὐσεβῆ λαό μας, ἡ Ὑπέρμαχος Στρατηγὸς παραμένει σύμβολο τῆς θείας προστασίας, τῆς ἐλπίδας καὶ τῆς πνευματικῆς ἐνίσχυσης στοὺς ἀγῶνες γιὰ τὴν ἐλευθερία. Ἡ μνήμη τῶν ἡρώων τοῦ 1940 μᾶς καλεῖ νὰ τιμοῦμε τὶς θυσίες τους καὶ νὰ ὑπερασπιζόμαστε, μὲ συνέπεια καὶ εὐθύνη, τὶς ἀξίες τῆς πίστης, τῆς εἰρήνης, τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας.

Ἂς εἶναι ἡ Παναγία μας, ἡ Ὑπέρμαχος Στρατηγὸς καὶ Πρόμαχος τοῦ Ἐθνικοῦ μας Ἀγῶνα, εὐλογημένη στοὺς αἰῶνες καὶ ἂς σκεπάζει τὸ λαό μας καὶ ὅλους τοὺς εἰρηνικοὺς καὶ φιλήσυχους λαοὺς μὲ τὴν ὑψηλὴ προστασία καὶ ἀρωγή Της ἀπὸ κάθε βαρβαρικὴ ἐπιβολή!

__________________________________

Πολυτονισμὸς ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ

«Πᾶνος»

ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ 28ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940: Γέροντος Ἀθανασίου Μυτιληναίου «ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ ΕΙΣ ΤΗΝ 28ην ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ» [27-10-1985] [Β145]

2026-10-28T14:00:00.000+02:00

ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ 28ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940

Ἀπόσπασμα ἀπομαγνητοφωνημένης ὁμιλίας
τοῦ μακαριστοῦ γέροντος Ἀθανασίου Μυτιληναίου
μὲ θέμα:
«ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ ΕΙΣ ΤΗΝ 28ην ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ»

[ἐκφωνήθηκε στὴν Ἱερὰ Μονὴ Κομνηνείου Λαρίσης στὶς 27-10-1985]

[Β145]

Ἀγαπητοί μου, ἡ ἀγρυπνία ποὺ ἐπιτελοῦμε ἀπόψε, εἶναι στὴ μεγάλη ἐκείνη εὐεργεσία τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἔδωσε τὴ νίκη καὶ τὴν ἐλευθερία στὸ ἑλληνικό μας Ἔθνος. Ὅλοι τότε νόμισαν ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ πέθαινε, ὑποκύπτουσα στὸν κατακτητή. Ἐκείνη ἡ μικρὴ Ἑλλὰς τῶν ἑπτὰ ἑκατομμυρίων· ὅτι θὰ συνετρίβετο μπροστὰ σὲ ἕναν ὄγκο σαράντα ἑκατομμυρίων. Γιὰ νὰ προστεθεῖ ὕστερα ἀπὸ λίγους μῆνες ἕνας ἄλλος ὄγκος ἄλλων σαράντα ἑκατομμυρίων, μπροστὰ στὴ μικρή μας Ἑλλάδα. Ἡ Ἑλλάδα ὅμως δὲν ἀπέθανε. Ὁ Κύριος ποὺ ἀνέστησε τὴν κόρη τοῦ Ἰαείρου, Ἐκεῖνος εἶπε καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα: «Οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει».

Δὲν πέθανε, ἀλλὰ κοιμᾷται. Μόνος ἀγαπητοί μου, ὁ Χριστὸς εἶναι Ἐκεῖνος ποὺ ὅταν ἁπλώνει τὸ ζωογόνο χέρι Του, ὅλα τὰ σώζει καὶ ὅλα τὰ ζωοποιεῖ. Τότε εἴμεθα ἐγγὺς βαράθρου, ἐγγὺς θανάτου. Κι ὅμως ὁ Κύριος, ὁ Θεὸς μᾶς ἔβγαλε ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ βάραθρα τῆς ἐθνικῆς ἀλλὰ καὶ τῆς πνευματικῆς μας ἀπωλείας, παρὰ τοὺς γέλωτας τῶν ἀντιφρονούντων. Γελοῦσαν οἱ ἐχθροί. Κι ἔλεγαν: «Εἶναι δυνατόν;». Κι ὅμως δείξαμε στὸν κόσμον τὸ θαῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου.

Ὁ Κύριος «διέταξεν αὐτῇ δοθῆναι φαγεῖν», ἔδωσε τὴν ἐντολὴ νὰ φάει. Ποιός; Τότε ἡ κόρη τοῦ Ἰαείρου. Ἀλλὰ καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ φάει. Καὶ τὸ φαΐ ποὺ ἔπρεπε νὰ φάει ἦταν ἡ τροφὴ τοῦ Εὐαγγελίου, ἡ τροφὴ τῶν μυστηρίων τῆς Ἐκκλησίας, μὲ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ τραφεῖ καὶ νὰ ξαναζήσει ἡ πατρίδα μας. Γι᾿ αὐτό, ἀγαπητοί, ὅταν ἀποδίδομε τίς εὐχαριστίες μας στὸν Κύριον, Τὸν χρεώνομε -μὴν τὸ ξεχνοῦμε- μὲ νέες εὐεργεσίες. Ὅταν Τοῦ λέμε τὸ «εὐχαριστῶ» μας, μᾶς δίνει καινούριες εὐεργεσίες. Καὶ ὅταν ζοῦμε τίς ἐντολές Του, τότε ἔχομε ἀμέριστη τὴ δική Του την εὐλογία.

Τελευταία ὅμως ἡ πατρίδα μας φέρεται ὡς ἀχάριστη, στοὺς πολλούς της ἀνθρώπους, στοὺς πολλούς της συμπατριῶτες μας. Φέρεται ὡς ἀχάριστη. Ἀλλὰ καὶ παραπαίουσα. Δείχνει ὅτι ἀγνοεῖ τὸν Θεό. Ὅτι ἄλλοι παράγοντες συνετέλεσαν νὰ κερδίσομε τότε τὸν πόλεμο. Καὶ νὰ ἐλευθερωθοῦμε. Καὶ μάλιστα, ἂν θέλετε, ἡ Ἑλλάς, ἔπαιξε ἕναν σημαντικὸ ρόλο στὴν Ἱστορία, νὰ ἀλλαχθεῖ ἡ πορεία τοῦ Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Τὰ ξέρετε, δὲν θὰ κάνω Ἱστορία τώρα. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀλλαγὴ τῆς πορείας τοῦ 2ου Παγκοσμίου πολέμου, ποὺ ἄλλαξε ἐντελῶς τὰ πράγματα, ὀφείλεται στὴν Ἑλλάδα. Τὸ «γιατί», ἂν διαβάσουμε τὴν Ἱστορία, ἐκεῖ τὸ μαθαίνομε.

Ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς ὅμως ἐξέχασε τὸν Θεό. Καὶ παραπαίει. Καὶ δὲν εὐχαριστεῖ τὸν Θεό. Ἄν Τὸν εὐχαριστεῖ, ἴσως ἀκόμα κάπως ἔτσι, μόνον τύποις, κάποιες γιορτές, ποὺ ἴσως ἴσως οἱ πολλοὶ δὲν τίς πιστεύουν. Καὶ τίς θεωροῦν ἐνοχλητικές. Γιὰ τὰ μάτια ἴσως τῶν κάποιων, τίς κάνουν τίς γιορτὲς αὐτές. Ἀλλὰ δὲν εἶναι διατεθειμένοι νὰ εὐχαριστήσουν τὸν Θεό. Δὲν εἶναι. Αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἕνα δυστύχημα. Γι᾿ αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ ἀνανήψομε. Νὰ μήν μᾶς τιμωρήσει ὁ Κύριος. Πρέπει νὰ μετανοήσουμε. Πρέπει νὰ ξαναγυρίσομε εἰς τὸν Κύριον. Γιὰ νὰ δεχθοῦμε νέες εὐεργεσίες. Διότι ἐκεῖ ἔχομε τὴν ἀσφάλειά μας, καὶ μόνον ἐκεῖ ἔχομε τὴν ἀσφάλειά μας. Ἄν δὲν θέλομε νὰ χαθοῦμε σὰν λαός, σὰν ἔθνος. Ἄν πρέπει νὰ μείνουμε, μόνον κοντὰ στὸν Κύριο θὰ μείνουμε. Ὅλα τ᾿ ἄλλα, οἱ ἐγγυήσεις καὶ οἱ ἀσφάλειες Ὀργανισμῶν καὶ Συμμαχιῶν πίπτουν εἰς τὸ κενόν. Δὲν ἔχουν καμία ἀξία καὶ καμία σημασία. Θυμηθεῖτε, θυμηθεῖτε, ὁ Θεὸς δίνει ἐντολὴ διὰ τῶν προφητῶν Του: «Δὲν θὰ συμμαχήσετε οὔτε μὲ τοὺς Σύρους, οὔτε μὲ τοὺς Αἰγυπτίους», εἶπε στοὺς Ἑβραίους. «Ἐγὼ εἶμαι ὁ σύμμαχός σας». Οἱ Ἑβραῖοι ὅμως ὀρθολογίζοντες, εἶπαν: «Καὶ τί θὰ κάνομε; Πρέπει νὰ συμμαχήσομε καὶ μὲ τοὺς γειτόνους μας πρὸς Βορρᾶν καὶ μὲ τοὺς γειτόνους μας πρὸς Νότον». Καὶ τὴν ἔπαθαν. Γιατί ἀκριβῶς δὲν πίστεψαν ὅτι ἡ ἀσφάλειά των ἦτο Αὐτὸς ὁ Θεός.

Εἶναι θέμα πίστεως. Ἀπ᾿ τὴν στιγμὴ ποὺ θὰ πιστέψομε ὅτι εἶναι ἀληθὴς ὁ Κύριος, τότε δὲν ἔχομε παρὰ νὰ ἐμπιστευθοῦμε στὴν ἀγάπη τὴ δική Του την ἐγγύηση καὶ τὴν ἀσφάλεια καὶ τὴν εὐημερία τῆς πατρίδος μας. Ἀρκεῖ νὰ εἴμαστε κοντά Του. Ἀρκεῖ νὰ εἴμεθα κάτω ἀπὸ τὴν εὐλογία Του. Ἀρκεῖ νὰ ἐφαρμόζομε τίς ἐντολές Του. Καιρὸς λοιπὸν ἀγαπητοί, καιρὸς νὰ ἀνανήψομε, καιρὸς νὰ μετανοήσουμε, καιρὸς νὰ ἐπιστρέψομε. Κι ὅπως λέγει σὲ ἕναν του λόγο ὁ ἀπόστολος Πέτρος: «ὅπως ἂν ἔλθωσιν καιροὶ ἀναψύξεως ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου».

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
καὶ μὲ ἀπροσμέτρητη εὐγνωμοσύνη στὸν πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστὸ γέροντα Ἀθανάσιο Μυτιληναῖο,
Ψηφιοποίηση καὶ ἠλεκτρονικὴ ἐπιμέλεια:
Ἑλένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

Ἀπομαγνητοφώνηση ὁμιλίας διὰ χειρὸς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀθανασίου Κ.
Ὁμιλία στὴν Κυριακὴ Ζ΄λουκᾶ (εὐαγγελικὴ περικοπὴ γιὰ τὴν ἀνάσταση τῆς κόρης τοῦ Ἰαείρου) ποὺ ἐκφωνήθηκε στὶς 27-10-1985, ἠχητικὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ 23΄37’‘ ἕως 30΄21’‘.
http://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/omiliai_kyriakvn/omiliai_kyriakvn_295.mp3

___________________________________

Πολυτονισμὸς ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ

«Πᾶνος»

Φώτης Μιχαήλ: ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 28ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940

2026-10-28T12:30:00.000+02:00

Γράφει ὁ Φώτης Μιχαήλ ἰατρός

Ἡ 28^η Ὀκτωβρίου 1940 εἶναι ἕνας ἀκόμη μεγάλος σταθμός στήν ἀργόσυρτη ἱστορική διαδρομή τοῦ Ἔθνους μας. Ἕνας σταθμός ἄξιος νά ἐμπνέει, νά γεννᾶ περηφάνεια καί νά προβάλλεται ὡς παράδειγμα γιά ἐμᾶς καί τίς ἑπόμενες γενεές.

Ἡ ἀνθρωπότητα ὁλόκληρη μιλοῦσε γιά τήν Ἑλλάδα. Γιατί; Διότι αὐτή ἔδωσε τήν πρώτη νίκη στά ἐλεύθερα ἔθνη, καί θρυμμάτισε τόν θρύλο τοῦ ἀνίκητου ἄξονα, δηλαδή τῆς στρατιωτικῆς συμμαχίας Ἀδόλφου Χίτλερ καί Μπενίτο Μουσολίνι.

Ὅλοι οἱ παράγοντες τοῦ πολέμου ἦταν συντριπτικά δυσμενεῖς γιά τό ἑλληνικό ἔθνος: ἀριθμός, ὁπλισμός, μέσα, ἔδαφος, πρωτοβουλία, χρόνος.Ἕνας μόνον ἦταν εὐνοϊκός: ὁ ψυχικός. Καί αὐτός νίκησε, διότι μεγαλύτερη δύναμη καί τελειότερο ὅπλο ἀπό τήν ψυχή δέν ὑπάρχει.

Στά ὅρια τοῦ διαθέσιμου χρόνου, γιά νά εἶναι ὁ λόγος μας ἀκριβής καί ἀνόθευτος, θά προσπαθήσω νά σᾶς παρουσιάσω τά γεγονότα τοῦ Ἔπους τοῦ ’40, μέσα ἀπό δημοσιεύματα ἐφημερίδων καί γραπτές μαρτυρίες γνωστῶν δημοσιογράφων, συγγραφέων καί ἄλλων παραγόντων ἐκείνων τῶν ἡμερῶν.

Τά κύρια γεγονότα ξεκινᾶνε ἀνήμερα τῆς Παναγίας μέ τόν τορπιλισμό τῆς «Ἕλλης». Τήν Παρασκευή 16 Αὐγούστου 1940 διαβάζουμε στήν πρώτη σελίδα τῆς ἐφημερίδος Ἀσύρματος: ΕΤΟΡΠΙΛΙΣΘΗ ΧΘΕΣ ΤΟ ΚΑΤΑΔΡΟΜΙΚΟΝ ‘’ΕΛΛΗ’’ ΥΠΟ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟΥ ἔξω τοῦ λιμένος τῆς νήσου Τήνου. ΕΒΥΘΙΣΘΗ ΦΛΕΓΟΜΕΝΟΝ, παρά τόν ἡρωϊσμόν τοῦ πληρώματος.

Εἶχαν προηγηθεῖ καί ἄλλες ἰταμές ἰταλικές πράξεις. Ὁ τορπιλισμός τῆς ‘’Ἕλλης’’ ἦταν τό κορύφωμα αὐτῶν τῶν προκλήσεων. Οἱ Ἕλληνες τό κατάλαβαν, μά ἤθελαν τήν εἰρήνη.

Στίς 3 παρά 10΄τά ξημερώματα τῆς 28^ης Ὀκτωβρίου καταφθάνει, ἔξω ἀπό τό σπίτι τοῦ πρωθυπουργοῦ Ἰωάννη Μεταξᾶ, ὁ ἰταλός πρέσβυς Γκράτσι. Γράφει στό ἡμερολόγιό του ὁ Γκράτσι: «Μόλις καθίσαμε τοῦ ἔδωσα τό τελεσίγραφο. Ἄρχισε μέ προσοχή νά τό διαβάζει.

ΓΚΡΑΤΣΙ: Κύριε πρόεδρε ἔχω ἐντολή νά σᾶς ἀνακοινώσω, ὅτι σέ περίπτωση πού δέν δεχθεῖτε τούς ὅρους τοῦ τελεσιγράφου, τά ἰταλικά στρατεύματα θά μποῦν στό ἑλληνικό ἔδαφος, στίς 6 τό πρωΐ.

ΜΕΤΑΞΑΣ: Κύριε πρεσβευτά, τό περιεχόμενο τοῦ τελεσιγράφου καί ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο μοῦ δόθηκε σημαίνουν πόλεμο ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας.

ΓΚΡΑΤΣΙ: Θά ἦταν δυνατόν νά ἀποφευχθεῖ ὁ πόλεμος, ἄν δίνατε διαταγή στά στρατεύματά σας νά ἀφήσουν ἐλεύθερη τήν δίοδο.

ΜΕΤΑΞΑΣ: Κύριε πρεσβευτά, εἶναι περιττό νά συνεχίσετε. ΟΧΙ! Ἀδύνατον! Δέν πρόκειται νά δώσω τέτοιες διαταγές.

Δέν ἤξερα, γράφει ὁ Γκράτσι, τί νά ἀπαντήσω σ’ αὐτά τά λόγια. Ἔφυγα, ἀφοῦ ὑποκλίθηκα μέ βαθύτατο σεβασμό στόν περήφανο γέροντα, ὁ ὁποῖος δέν δίστασε οὔτε στιγμή νά διαλέξει γιά τήν πατρίδα του τόν δρόμο τῆς θυσίας, ἀντί τῆς ἀτίμωσης.

Τό ὑπουργικό συμβούλιο ἄρχισε στίς 5 τό πρωΐ. Ὁ Μεταξᾶς κάνοντας πρῶτα τό σημεῖον τοῦ Σταυροῦ, ὑπέγραψε τά διατάγματα τῆς γενικῆς ἐπιστράτευσης καί εἶπε:’’Ὁ Θεός σώσοι τήν Ἑλλάδα’’. Καί στό διάγγελμά του πρός τόν Ἑλληνικό Λαό καταλήγει: ‘’Ὅλο τό Ἔθνος ἄς ἐγερθεῖ σύσσωμον. Ἀγωνισθεῖτε διά τήν Πατρίδα, τάς γυναίκας, τά παιδιά σας καί τάς ἱεράς μας παραδόσεις. Νῦν ὑπέρ πάντων ὁ ἀγών’’.

Τό διάγγελμα τοῦ βασιλέως Γεωργίου τοῦ Β΄ κινεῖται στό ἴδιο μῆκος κύματος: ‘’Μέ πίστιν εἰς τόν Θεόν καί εἰς τά πεπρωμένα τῆς Φυλῆς τό Ἔθνος σύσσωμον καί πειθαρχοῦν ὡς εἷς ἄνθρωπος θά ἀγωνισθεῖ ὑπέρ βωμῶν καί ἑστιῶν μέχρι τῆς τελικῆς νίκης’’.

Ὁ συνταγματάρχης Κωνσταντῖνος Δαβάκης, διοικητής τοῦ ἀποσπάσματος Πίνδου, στίς 5 τό πρωΐ, στέλνει στούς ἄνδρες του τήν ἑξῆς διαταγή: ‘’Ἡ Ἑλλάδα περιμένει ἀπό τόν καθένα ἀπό μᾶς νά προστατεύσουμε τά σύνορά της καί τήν τιμή της. Φανεῖτε Ἕλληνες καί κρατῆστε γερά τά ὅπλα, μέ πίστη στό Θεό καί τόν ἑαυτό σας. Ζήτω ἡ Ἑλλάς!’’.

Τήν Δευτέρα 28 Ὀκτωβρίου 1940, ἡ ἐφημερίδα ‘’Βραδυνή’’ γράφει σέ πρωτοσέλιδο πηχιαῖο τίτλο: ΙΤΕ ΠΑΙΔΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ! Καί πιό κάτω,τό πρῶτο πολεμικό ἀνακοινωθέν: ‘’Αἱ ἰταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλλουν ἀπό τήν 5^ην καί 30΄ πρωϊνήν σήμερον τά ἡμέτερα τμήματα προκαλύψεως τῆς ἑλληνοαλβανικῆς μεθορίου. Αἱ ἡμέτεραι δυνάμεις ἀμύνονται τοῦ πατρίου ἐδάφους’’.

Στό ἄκουσμα τοῦ πολέμου καί τῆς ἐπιστράτευσης, ὅλη ἡ Ἑλλάδα βρίσκεται στό πόδι. Οἱ δρόμοι καί οἱ πλατεῖες τῶν Ἀθηνῶν ἔχουν γεμίσει ἀπό κόσμο πού ψάλλει τόν Ἐθνικό Ὕμνο καί ζητοκραυγάζει γιά τήν Πατρίδα καί τήν ἐλευθερία.

Γράφει ὁ Σπῦρος Μελᾶς: ‘’ Οἱ μάζες ἔχουν πήξει στήν ὁδό Σταδίου. Ἀπό ἕνα μπαλκόνι κάποιος ρητορεύει. Τόν ἀκοῦμε στεντορείᾳ τῇ φωνῇ νά λέει : - Σέ λίγο θά μάθει ὁ ψευτοκαίσαρας τῆς Ρώμης .... ὅτι, ἄν τό ἑλληνικό ἔθνος ζεῖ τρεῖς χιλιάδες χρόνια τώρα, εἶναι γιατί ὁ Ἕλλην ξέρει νά πεθαίνει γιά τήν ἐλευθερία! Ἐλευθερία ἤ θάνατος!

Ἡ κατάταξη τῶν ἐφέδρων σέ ὄλη τήν Ἑλλάδα εἶχε πάρει τήν μορφή πανηγυριοῦ. Στό ἔργο του ‘’ὁ ἑλληνοϊταλικός πόλεμος’’ ὁ Ἀλ. Ἐδιπίδης παρατηρεῖ: ‘’Οἱ δρόμοι, πού ὁδηγοῦσαν στά κέντρα κατατάξεως, ἦταν ἕνα ποτάμι πού δέ στέρευε. ...Πολλοί ἐκιπαροῦσαν τό δικαίωμα νά καταταγοῦν, ἄν καί δέν εἶχε κληθεῖ ἡ κλάση τους...Τά συγκινητικά ἐπεισόδια ἀπό τήν πρώτη μέρα ἐπιστρατεύσεως ἦταν ἀναρίθμητα’’.

Στήν ἐφημερίδα ‘’ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ’’ διαβάζουμε: Ξαναζεῖ ἡ Σπάρτη. Δέν πέφτουν σήμερα οἱ μητέρες στό λαιμό τῶν παιδιῶν τους, γιά νά τούς ἐμποδίσουν τήν ἀναχώρηση. Οἱ ἴδιες τούς δείχνουν τόν δρόμο τοῦ καθήκοντος’’.

Τά ἀθῶα μικρά παιδιά, ὅμως, πῶς εἶδαν τόν πόλεμο, πού τούς πῆρε τόν πατέρα μακριά; Ὁ γνωστός συγγραφέας Ἠλίας Βενέζης μᾶς δίνει μιά πολύ ἀνθρώπινη περιγραφή τῶν συναισθημάτων τους. Γράφει: Ὁ Ἀντώνης, ὁ μικρός βοσκός πολύ ἀπόρησε. Ρωτοῦσε τό γερο-παπποῦ του, γιά νά μάθει σάν τί πράμα νά ἦταν αὐτό, ὁ πόλεμος. Ἐκεῖνος τοῦ ἀποκρινόταν: - Θυμᾶσαι τότε, πού ἔπεσε πολύ νερό καί πῆρε τά πρόβατά μας καί τά ἔπνιξε καί πῆρε μαζί του καί ἀνθρώπους; - Ναί, τό θυμᾶμαι καλά. - Ἔτσι εἶναι καί ὁ πόλεμος. Κάθε τόσα χρόνια ἔρχεται τό κακό, παίρνει νιούς ἀνθρώπους καί κανένας πιά δέν ξέρει ἄν θά γυρίσουν. – Καί ποῦθε, παππούλη, ἔρχεται τό κακό αὐτό; ρώτησε πάλι ὁ μικρός βοσκός. Ἀπό τόν οὐρανό πάνω; - Ὄχι, παιδί μου. Ἀπ’ τούς ἀνθρώπους...

Ἄς ξαναγυρίσουμε στά πολεμικά γεγονότα. Μέχρι τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1940 οἱ περισσότερες εὐρωπαϊκές χῶρες εἶχαν ὑποκύψει στίς δυνάμεις τοῦ ἄξονα. Ἡ Αὐστρία, ἡ Τσεχοσλοβακία, ἡ Πολωνία, ἡ Δανία, ἡ Νορβηγία, ἡ Ὀλλανδία, τό Βέλγιο, τό Λουξεμβοῦργο, ἡ Γαλλία καί ἡ Ρουμανία ἦσαν ἤδη ὑπό Γερμανική κατοχή. Ἡ Σοβιετική Ἕνωση τόν Αὔγουστο τοῦ 1939 εἶχε συνάψει σύμφωνο φιλίας μέ τήν χιτλερική Γερμανία καί παρέμενε ἀμέτοχη. Ἡ Μεγάλη Βρετανία πολεμοῦσε μόνη.

Ἡ ἀπήχηση, πού εἶχε σέ ὅλο τόν κόσμο τό ἑλληνικό «ΟΧΙ», ἦταν ἀπερίγραπτη. Ὁ κορυφαῖος Ἄγγλος δημοσιογράφος Κάντιους ἔγραψε: «Ρίξτε ἕνα βλέμμα στόν μακρό κατάλογο τῶν κρατῶν πού ὑποτάχθηκαν ἀπό τόν Ἄξονα καί θά ἰδεῖτε, ὅτι ἡ γενναιοψυχία τῶν Ἑλλήνων φωτίζει σάν ἥλιος ἕνα σκοτεινό κόσμο...».

Ἡ σύμπνοια καί ἡ ἑνότητα τοῦ λαοῦ μας μπροστά στόν κίνδυνο τῆς σκλαβιᾶς συγκίνησε ὁλόκληρη τήν οἰκουμένη.

Ὁ Ἄγγλος στρατάρχης Οὐέϊβελ δηλώνει: « Ἑνωμένη ἡ Ἑλλάδα σάν ἕνας ἄνθρωπος ὑπεράσπισε τήν πανάρχαια κληρονομιά της. Τήν ἡμέρα ἐκείνη προστρέξατε, Ἕλληνες, στόν ἀγῶνα γιά τήν ἐλευθερία τῆς Εὐρώπης καί ὅλου τοῦ κόσμου...».

Ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἑνωμένοι στόν ἀγῶνα! Καί τό ράσο; Ναί καί τό ράσο! Καί μάλιστα ἐκεῖ στό μέτωπο, δίπλα στούς φαντάρους μας.

Στήν ἐφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» ὁ Π. Παλαιολόγος περιγράφει τήν δράση τοῦ Μητροπολίτη Ἰωαννίνων Σπυρίδωνος Βλάχου: «Ράσο καί πάλι ράσο! Πόση δύναμη κρύβει, ὅταν εἶναι ἄξιοί του ἐκεῖνοι πού τό φοροῦν. Πρέπει νά δεῖτε ἐδῶ ἐπάνω τήν ἐπίδρασή του. Ν’ ἀκούσετε τόν ἠχηρό ἀσπασμό, πού ἀποθέτουν οἱ φαντάροι στό χέρι τοῦ ἱεράρχη, ὅταν εἶναι σέ πορεία μάχης καί ξέρουν, ὅτι μετά λίγα λεπτά θά περιπλακοῦν στόν ἀγῶνα. Νέα παλληκάρια, κοσμικοί τῆς λεωφόρου Πανεπιστημίου, ἀρνητές καί εἴρωνες κάποτε, ἁρπάζουν τό χέρι τοῦ δεσπότη, τό φιλοῦν καί ἐπικαλοῦνται τήν εὐλογία του. –Μέ τήν εὐχή σου δεσπότη μου!».

Τήν 8^η ἡμέρα ἀπό τήν ἔναρξη τοῦ πολέμου, ἡ ἐφημερίδα ‘’ΑΣΥΡΜΑΤΟΣ’’ μεταφέρει τά νέα ἀπό τό μέτωπο: ΑΝΗΛΕΗ ΠΛΗΓΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΙΤΑΛΩΝ – ΜΕ ἀκαθέκτους ΕΞΟΡΜΗΣΕΙΣ Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΣΚΟΡΠΙΖΟΥΝ ΤΟΝ ΠΑΝΙΚΟΝ- Οἱ εὔζωνοι ὁρμοῦν ἀπό ἀποκρήμνους περιοχάς – ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΙΠΠΙΚΟΝ καταδιώκει διά τῆς σπάθης τά ἐχθρικά στρατεύματα.

Στίς 10 Νοεμβρίου 1940, στήν Ἀγγλία, ἡ ἐφημερίδα «Σάνταιυ Ἐξπρές» ἐκφράζει τόν θαυμασμό της ἀλλά καί τήν ἐλπίδα της, μέ τόν ἑξῆς τίτλο: «Ἡ Ἑλλάδα πραγματοποιεῖ ἀξιοθαύμαστο ἔργο. Ἄς μήν ἀπατώμεθα. Ἡ κατἀσταση στήν Ἑλλάδα... μπορεῖ νά γίνει τό κλειδί τῆς νίκης».

Καί στά μετώπισθεν; Τί γίνεται στά μετώπισθεν; Ἐκεῖ τά χέρια τῶν γυναικῶν δουλεύουν νύχτα μέρα. Στό μέτωπο οἱ ἄνδρες δέν ἔχουν νά παλέψουν μονάχα μέ τόν ἐχθρό. Ἔχουν ἀντιπάλους καί τό ψῦχος τό δρυμύ, τά χιόνια, τίς παγωνιές καί τίς ἀτέλειωτες λάσπες. Πλέκουν,λοιπόν, γιά τούς φαντάρους μας μἀλλινες κάλτσες, γάντια, σκουφάκια, κασκόλ, κουβέρτες ὑφαντές, πουλόβερ.

Κι ἐκεῖνες οἱ ἡρωΐδες γυναῖκες τῆς Πίνδου μεταμορφώνονται σέ ὑποζύγια καί κουβαλᾶνε ἀπό ἀπότομα περάσματα ἀσήκωτα πολεμοφόδια στούς πολεμιστές μας.

Καί οἱ πατεράδες, πού ἔστειλαν τά παιδιά τους στό μέτωπο, κι ἐκεῖνοι δέν ἡσυχάζουν. Ὅπως τό γεροντάκι, πού περιμένει τήν σειρά του ἀνάμεσα σέ νεώτερους, νά δώσει τό αἷμα του γιά τούς τραυματίες μας. Ὁ γιατρός τῆς αἱμοδοσίας τόν βλέπει στήν σειρά τῶν αἱμοδοτῶν καί τοῦ λέει ἐνοχλημένος:

-Ἐσύ παππούλη, τί θέλεις ἐδῶ;

-Ἦρθα κι ἐγώ, γιατρέ, νά δώσω αἷμα.

Ὁ γιατρός τόν κοιτάζει μέ ἀπορία καί συγκίνηση.

-Μή μέ βλέπεις ἔτσι, γιατρέ μου. Εἶμαι γερός, τό αἷμα μου εἶναι καθαρό καί ἀκόμα ποτές μου δέν ἀρρώστησα. Εἶχα τρεῖς γιούς. Σκοτώθηκαν καί οἱ τρεῖς ἐκεῖ πάνω. Χαλάλι τῆς Πατρίδας! Ὅμως, μοῦ εἶπαν πώς οἱ δύο πῆγαν ἀπό αἱμορραγία. Λοιπόν, εἶπα στή γυναῖκα μου, θά ‘ναι κι ἄλλοι πατεράδες, πού μπορεῖ νά χάσουν τά παλληκάρια τους, γιατί δέν θά ‘χουν οἱ γιατροί μας αἷμα νά τούς δώσουν. Νά πάω νά δώσω κι ἐγώ τό δικό μου. ‘’Ἄϊντε, πήγαινε, γέρο μου’’, μοῦ εἶπε ‘’κι ἄς εἶναι γιά τήν ψυχή τῶν παιδιῶν μας’’. Κι ἐγώ σηκώθηκα καί ἦρθα.

Καί τά μετώπισθεν δέν τά ἀφήνουν ἥσυχα οἱ Ἰταλοί. Ἡ ἰταλική ἀεροπορία βομβαρδίζει ἀνελέητα την Ἀθήνα, τήν Θεσσαλονίκη, τήν Πάτρα , τά Ἰωάννινα. Στά Ἰωάννινα βομβάρδισαν τό νοσοκομεῖο τῆς πόλης καί τό ἰσοπέδωσαν. Στήν Θεσσαλονίκη ἡ πλατεῖα Ἀριστοτέλους καί το λιμάνι εἶχαν γίνει ἐρείπια ἀπό τούς βομβαρδισμούς.

Στίς 18 Νοεμβρίου τοῦ 1940, ἐνῷ προελαύνει ὁ στρατός μας, ὁ στρατηγός Χαράλαμπος Κατσιμήτρος σέ διάγγελμά του τονίζει: Ἀξιωματικοί καί ὁπλῖτες τῆς 8^ης Μεραρχίας. Δεχθήκατε ἐπί πολλές ἡμέρες σφοδρότατους βομβαρδισμούς ἀπό τό πυροβολικό καί τήν ἀεροπορία, ἀλλά δέ λυγίσατε. Διότι δέ νικᾶ ὁ ἄψυχος ὄγκος τοῦ σιδήρου, ἀλλά ἡ ἀνδρεία, ἡ ἀκλόνητη θέληση καί ἡ ψυχική δύναμη.

Μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος προστατεύει τόν ἱερό καί δίκαιο ἀγῶνα μας, καταδιῶξτε ἀπηνῶς τόν ἐχθρό. Ἰδού στάδιο δόξας καί θριάμβου ἐθνικοῦ».

Οἱ Ἰταλοί δέχονται τίς ἧττες τήν μία πίσω ἀπό τήν ἄλλη.

Στίς 23 Νοεμβρίου τά Ἑλληνικά στρατεύματα μπαίνουν στήν Κορυτσά! Στό πρωτοσέλιδο τῆς ἐφημερίδος ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ διαβάζουμε τά ἔνδοξα κατορθώματα: Η ΚΥΑΝΟΛΕΥΚΟΣ ΚΥΜΑΤΙΖΕΙ ΑΠΟ ΧΘΕΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΚΟΡΥΤΣΑΝ – Ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΝΑΓΕΡΜΟΣ ΔΙΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟΝ ΤΗΣ ΛΑΜΠΡΟΤΕΡΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΧΡΟΝΩΝ.

Τήν ἴδια ἡμέρα, στίς 23 Νοεμβρίου, ἡ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, μεταφέρει τά νέα ἀπό τό μέτωπο, μέ τούς παρακάτω τίτλους: Ο ΠΕΡΙΦΑΝΗΣ ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΟΠΛΩΝ – Η ΚΟΡΥΤΣΑ ΚΑΤΕΛΗΦΘΗ ΥΠΟ ΤΟΥ ΠΡΟΕΛΑΥΝΟΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ – Ο ΛΑΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΥΠΕΔΕΧΘΗ ΜΕΤ’ ΕΝΘΟΥΣΙΩΔΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΟΥΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΤΑΣ.

Καί ἡ ἐφημερίδα ΑΣΥΡΜΑΤΟΣ, τό Σάββατο 23 Νοεμβρίου 1940 τονίζει μέ ἔμφαση λακωνική: ΚΟΡΥΤΣΑ, Ο ΤΑΦΟΣ ΤΗΣ ΦΑΣΙΣΤΙΚΗΣ ΑΛΑΖΟΝΕΙΑΣ – Καί πιο κάτω, ΑΓΩΝ ΣΤΗΘΟΣ ΜΕ ΣΤΗΘΟΣ.

Λίγες ἡμέρες ἀργότερα, στίς 28 Νοεμβρίου, οἱ Τάϊμς τῆς Νέας Ὑόρκης, βλέποντας ὅτι οἱ Ἕλληνες κατάφεραν τήν πρώτη πραγματική ἧττα στίς δυνάμεις τοῦ Ἄξονα, ἐπισημαίνουν: « Θά εἶναι δόξα τῆς νεώτερης Ἑλλάδος, τό ὅτι συνέτριψε τόν μύθο τοῦ ἀήττητου Ἄξονα».

Καί μπαίνουμε στόν Δεκέμβριο τοῦ 1940. Ὁ χειμῶνας στά βουνά τῆς Ἀλβανίας εἶναι πολύ βαρύς. Ἡ θερμοκρασία φτάνει τούς 30 βαθμούς ὑπό τό μηδέν. Τά κρυοπαγήματα στούς φαντάρους μας κάνουν θραύση. Τό πόδι τουμπανιάζει, βαραίνει, κοκκινίζει, καί πονάει σάν νά τό τρυποῦν χιλιάδες ἀναμμένα καρφιά. Ὕστερα ἀρχίζει νά μελανιάζει, γίνεται μαυροπράσσινο, σκάει καί βγάζει αἷμα καί πύον. Τέλος νεκρώνεται.

Ὁ γνωστός συγγραφέας Ἄγγελος Τερζάκης περιγράφει φάλαγγες ἀτέλειωτες ἀπό λείψανα, πού ὅδευαν μέσα στή χιονοθύελα - ἕνα ὅραμα τοῦ Ἄδη. Ἦταν τραυματίες καί κρυοπαγημένοι, πού τραβοῦσαν γιά τά ὀρεινά χειρουργεῖα, ν’ ἀκρωτηριαστοῦν.

Δευτέρα 9 Δεκεμβρίου 1940. Ἡ ἐφημερίδα ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ ἀγγέλεται τά εὐχάριστα νέα. Οἱ τίτλοι εἶναι συγκινητικοί. Διαβάζουμε: ΤΟ ΑΡΓΥΡΟΚΑΣΤΡΟΝ ΚΑΤΕΛΗΦΘΗ – Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΜΑΣ ΕΙΣΗΛΘΕΝ ΤΗΝ ΜΕΣΗΜΒΡΙΑΝ –Μέ παραλήρημα ἐνθουσιασμοῦ ὑψώθη ἡ κυανόλευκος - Ὁλόκληρος ἡ πόλις παρουσιάζει πανηγυρικήν ὄψιν – Τεραστία ἡ σημασία τῆς ΝΕΑΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΝΙΚΗΣ.

Γράφει ἡ Β. Ζάννα στό ἡμερολόγιό της: Κορυτσά, Ἀργυρόκαστρο, Ἅγιοι Σαράντα, Χειμάρρα... Ὅλα ἑλληνικά ὀνόματα, ὀνόματα πού συγκινοῦν, γιατί συνδέονται ἀπό παλιά μέ τό Ἔθνος μας. Τό θαῦμα τοῦ Δαβίδ μέ τόν Γολιάθ, τῆς ἄνισης πάλης! Τό θαῦμα, πού τό ἔκανε ἡ Παναγία ἡ Μεγαλόχαρη!

10 Δεκεμβρίου 1940, στά χιονισμένα καί κακοτράχαλα βουνά τῆς Ἀλβανίας. Τό 66^ο σύνταγμα πεζικοῦ κινεῖται βόρεια ἀπό τόν ποταμό Ἄψο. Ἡ πορεία γίνεται μέ βροχή καί χιόνια, καί μέ ἄντρες καί ζῶα χωρίς τροφή.

Ὁ ἱερέας τοῦ συντάγματος Βαρνάβας (μετέπειτα Μητροπολίτης Κατερίνης) προχωρεῖ πεζός μἐ κατεστραμμένα ὑποδήματα, σχεδόν ἀνυπόδητος. Τό σύνταγμα δέν εἶχε ἄρβυλα γιά νά τοῦ χορηγήσει, ὅπως συνέβαινε ἄλλωστε καί γιά πολλούς ἄλλους ἄνδρες. Τά πρόσωπα λασπωμένα, ὁ ἱδρῶτας παγωμἐνος στό μέτωπο, ἀξύριστα τά μάγουλα, σάπια τά παπούτσια στά πόδια, ὅμως, κανείς δέν σταματᾶ.

Ὁ Νομπελίστας Ὀδυσσέας Ἐλύτης γράφει στό ἄξιον ἐστί: Ξημερώνοντας τ’ Ἁγιαννιοῦ, μέ τήν αὔριο τῶν Φώτων, λάβαμε τήν διαταγή νά κινήσουμε πάλι μπροστά. Νύχτα πάνω στή νύχτα βαδίζαμε ἀσταμάτητα, ἕνας πίσω ἀπό τόν ἄλλο, ἴδια τυφλοί. Μέ κόπο ξεκολλῶντας τό ποδάρι ἀπό τή λάσπη, ὅπου φορές καταβούλιαζε ἴσαμε τό γόνατο.

Πάνω στά παγωμένα βουνά τῆς Βορείου Ἠπείρου οι Ἕλληνες δέν νίκησαν μονάχα τούς Ἰταλούς, δέν νίκησαν μονάχα τήν σκληράδα τοῦ χειμῶνα, νίκησαν καί στήν ἀνθρωπιά! Τό βεβαιώνουν πολλοί δικοί μας ἀλλά τό μαρτυρεῖ καί ὁ Ἄγγλος δημοσιογράφος Γουώλκερ. «Ὑπῆρξα συχνά αὐτόπτης μάρτυς... Πόσες φορές δέν εἶδα Ἕλληνες στρατιῶτες νά δίνουν τά τελευταῖα τσιγάρα τους, τήν περιορισμένη μερίδα τοῦ ψωμιοῦ τους σέ Ἰταλούς αἰχμαλώτους...».

Στίς 25 Μαρτίου 1941 οἱ Ἰταλοί ἐπιχείρησαν μία ἀκόμη ἐπίθεση στήν περιοχή τοῦ Ἀώου, ἀλλά καί πάλι ἔφυγαν ἡττημένοι. Ἦταν ἡ τελευταία μεγάλη ἐπίθεση. Ἡ ἐθνική μας γιορτή βρῆκε τούς Ἕλληνες νικητές, καί ἕτοιμους νά συνεχίσουν τά τρόπαια τῶν ἡρώων τοῦ ’21.

Ὅμως, τήν 1^η Μαρτίου 1941 ἡ Βουλγαρία εἶχε γίνει μέλος τοῦ Ἄξονα. Εἶχε γίνει σύμμαχος τῶν Γερμανῶν καί τῶν Ἰταλῶν. Οἱ γερμανικές στρατιές, πού στάθμευαν στή Ρουμανία, κινοῦνται τώρα νότια, στό ἔδαφος τῆς συμμάχου των Βουλγαρίας, καί ἐμφανίζονται ‘’πρό τῶν πυλῶν’’ μας.

Στίς 6 Ἀπριλίου 1941 οἱ Γερμανοί εἰσβάλλουν στήν πατρίδα μας. Ὁ Γεώργιος Θεοτοκᾶς, στήν ἱερά ὁδό, γράφει: «Τώρα πέφτει πάνω μας καί μιά δεύτερη αὐτοκρατορία ἀπό 80 ἑκατομμύρια. Γιατί νά μή τή νικήσουμε καί τούτη; Αὐτοί μέ τίς μηχανές, ἐμεῖς μέ τήν Ἑλληνική λόγχη. Αὐτοί μέ τήν ὕλη, ἐμεῖς μέ τήν ψυχή. Τό ἤρεμο ἀθηναϊκό πλῆθος εἶχε μανιάσει καί δέν λογάριαζε πιά τίποτε. Ἦταν ἕτοιμο νά χτυπηθεῖ μέ τό σύμπαν γιά τή λευτεριά...».

Ἡ ἑλληνική ἀντίσταση στή Βόρεια Ἤπειρο, στά ὀχυρά τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καί στήν Κρήτη εἶχε ἀποφασιστική σημασία γιά τήν κατοπινή πορεία καί τήν ἔκβαση τοῦ Β΄ παγκοσμίου πολέμου. Ἄλλαξε τόν ροῦ τῆς ἱστορίας. Χάρις στήν ἀντίσταση τῶν Ἑλλήνων, ἡ Γερμανία καθυστέρησε τήν ἐπίθεσή της στήν Ρωσία κατά ἕξι ἑβδομάδες, καί τήν βρῆκε ἔτσι ὁ βαρύς χειμῶνας πάνω στίς Ρώσικες στέπες. Καί ἐκεῖ γονάτισε. Καί ἡττήθηκε.

Κατά τήν διάρκεια τοῦ ἑλληνοϊταλικοῦ καί τοῦ ἑλληνογερμανικοῦ πολέμου 1940-41 ἡ πατρίδα μας μέτρησε νεκρούς 13.676, αἰωνία τους ἡ μνήμη! καί ἀναπήρους 42. 485, ἀθάνατοι!

Στά βουνά τῆς Βορείου Ἠπείρου, σέ ἕναν σκληρό ἀγῶνα ἀνάμεσα στό φῶς καί τό σκοτάδι, τά παιδιά τοῦ σκότους, ὁ φασισμός καί ὁ ναζισμός, ἠττήθηκαν καί ταπεινώθηκαν κατά κράτος ἀπό τά παιδιά τοῦ φωτός, τά παιδιά τῆς Ἑλλάδος, τά παιδιά τοῦ Χριστοῦ καί τῆς Παναγίας.

Σήμερα, πού ἡ ἐθνική μας ἐλευθερία ἀπειλεῖται σοβαρά ἀπό τούς γείτονές μας, ἀλλά καί ἡ ἄλλη ἐλευθερία, ἡ ἐσωτερική μας ἐλευθερία, τό θεόσδοτο αὐτεξούσιόν μας, πού πολεμᾶται τόσο ἀπό τόν κακό μας ἑαυτό ὅσο καί ἀπό τούς ἀνθρώπους τοῦ πονηροῦ, σ’ αὐτἐς τίς δύσκολες ἡμέρες, τά μηνύματα πού μᾶς στέλνουν ἀπό τίς βουνοκορφές τῆς Πίνδου οἱ ἡρωϊκοί πρόγονοί μας, θαρρῶ πώς εἶναι ἀναγκαῖα καί σωτήρια.

Τί μᾶς σιγοψιθυρίζουν στό αὐτί τά ἔνδοξα φανταράκια μας καί οἱ γυναῖκες τῆς Πίνδου; Τούς ἀκοῦμε; Ἤ μήπως μᾶς ἔχουν κουφάνει οἱ σειρῆνες τῆς παγκοσμιοποίησης, τῆς πανθρησκείας, τῆς καλοπέρασης, τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης καί τῆς προπαγάνδας;

Ἄς κάνουμε λοιπόν λίγη ἡσυχία, ἄς ἀφήσουμε κατά μέρος τήν πολιτική ὀρθότητα καί ἄς ἀνοίξουμε – ὄχι τό μυαλό μας- ἀλλά τήν καρδιά μας, γιά νά ἀκούσουμε καλύτερα,τί μᾶς λένε.

«Ἐκεῖνο, πού μᾶς ἔκανε ἱκανούς νά ἀντιμετωπίσουμε ὅλα τά δεινά τοῦ πολέμου, χωρίς νά τρελαθοῦμε, ἦταν ἡ βαθιά πίστη μας στό Θεό καί εἰδικώτερα στήν προστασία τῆς Ὑπερμάχου Στρατηγοῦ τῶν ὀρθοδόξων Ἑλλήνων. Ἦταν ἡ ἀγάπη, ἡ ἑνότητα καί ἡ σύμπνοια μεταξύ μας».

Αὐτά, λοιπόν, ἄς πράξουμε καί ἐμεῖς σήμερα.

Ζήτω τό Ἔθνος!

Ζήτω ἡ Ἐλευθερία!

Αἰωνία ἡ μνήμη τῶν ἀγωνιστῶν τοῦ ’40!

«Πᾶνος»

ΕΠΕΤΕΙΟΣ 28ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940: Γέροντος Ἀθανασίου Μυτιληναίου «ΤΟ ΗΡΩΙΚΟ ΟΧΙ» [28-10-2001]

2026-10-28T11:00:00.000+02:00

ΕΠΕΤΕΙΟΣ 28ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940

Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία μακαριστοῦ γέροντος Ἀθανασίου Μυτιληναίου

μὲ θέμα:

«ΤΟ ΗΡΩΙΚΟ ΟΧΙ»

[ἐκφωνήθηκε στὴν Ἱερὰ Μονὴ Κομνηνείου Λαρίσης στὶς 28-10-2001]

Ὅσο περισσότερο ὁ χρόνος ἀπομακρύνει τὰ γεγονότα, ἀγαπητοί μου, τόσο περισσότερο σφαιρικὰ φαντάζουν στὰ μάτια μας. Ἔτσι, ἀπὸ τὴν ἀπόσταση 61 ὁλοκλήρων χρόνων, δηλαδὴ δύο τριακονταετίες, βλέπουμε τὰ γεγονότα τῆς 28ης Ὀκτωβρίου τοῦ 1940 καλύτερα. Ἀλήθεια, πέρασαν ἕξι δεκαετίες... Πόσο γρήγορα πέρασαν... Γιά ᾿κείνους μάλιστα ποὺ τότε ἔζησαν τὰ γεγονότα καὶ σήμερα ἔχουν κάποια ἡλικία.

28η Ὀκτωβρίου 1940... Μιὰ χρονολογία ποὺ τὴ χαρακτηρίζει ἕνα ἡρωικὸ ΟΧΙ. Ἕνα ΟΧΙ στὸ τελεσίγραφο τοῦ ἐχθροῦ γιὰ παράδοση. Εἶναι στὸ αἷμα τοῦ Ἕλληνος νὰ μὴ θέλει νὰ παραδοθεῖ στὸν ἐχθρό. Σὲ ὅποιας μορφῆς ἐχθρό. Καὶ τὸ βλέπει κανεὶς αὐτὸ ἱστορικά. Καὶ οἱ πρόγονοί μας εἶπαν ἐκεῖνο τὸ περίφημο «Μολῶν λαβέ». Δηλαδή, «ἀφοῦ ἔρθεις, πᾶρε τα αὐτὰ ποὺ ζητᾷς. Ἐμεῖς δέν σου τὰ δίνουμε»· ὅταν ὁ τελευταῖος αὐτοκράτωρ, μαχόμενος, ἔπεσε στὰ τείχη τῆς Κωνσταντινουπόλεως, λέγοντας ὅτι τοῦ ἦταν ἀδύνατον νὰ παραδώσει τὴν πόλη στὸν ἐχθρό, γιατί δὲν τοῦ ἀνῆκε· ὅταν τό '40 μας ζήτησαν οἱ ἐχθροὶ νὰ παραδώσουμε τὴν πατρίδα μας στὰ χέρια τους, ἐμεῖς τοὺς εἴπαμε ΟΧΙ!

Ὅλες αὐτὲς οἱ ἀπαντήσεις εἶναι ταυτόσημες ἔννοιες. Εἶναι ἡ ἀντίσταση στὴν ψυχὴ τοῦ Ἕλληνα ὅταν βλέπει νὰ κινδυνεύει ἡ ἐλευθερία του, ἡ πατρίδα του, ἡ ψυχή του... Τὸ αἴσθημα τῆς ἀντιστάσεως βρίσκεται βαθιὰ μέσα στὴν ψυχή, ὅπως καὶ τὸ αἴσθημα τῆς προδοσίας πάλι κι αὐτὸ βαθιὰ βρίσκεται μέσα στὴν ψυχή... Ὁ Ἀδὰμ πρῶτα ἔχασε τὸν ἑαυτό του καὶ κατοπινὰ τὸν Παράδεισο. Σὲ κάθε ἀγῶνα ἡ ψυχὴ ἔχει τὴν πρωτεύουσα θέση. Αὐτὴ νικᾷ, αὐτὴ προδίδει. Γι᾿ αὐτὸ μαζὶ μὲ τοὺς ἐξοπλισμοὺς πρέπει πρώτιστα νὰ ἐξοπλίζεται ἡ ψυχὴ ἐκείνων ποὺ θὰ πολεμήσουν. Στὴν ἐποχή μας, δὲν ξέρω τί γίνεται μὲ τοὺς ἐξοπλισμοὺς τῆς πατρίδος μας, ἀλλὰ ἐκεῖνο ποὺ βλέπω καὶ ξέρω, ὅπως καὶ ἐσεῖς βλέπετε καὶ ξέρετε, εἶναι ὅτι ἡ ψυχὴ τοῦ συγχρόνου Ἕλληνα πολίτη δὲν ἐξοπλίζεται. Κι ὄχι μόνο δὲν ἐξοπλίζεται, ἀλλὰ καὶ ἀφοπλίζεται ἀπὸ ὅ,τι ἔχει.

Καὶ τί ἀφοπλίζει τὴ σύγχρονη ἑλληνικὴ ψυχή; Οἱ ἰδέες καὶ οἱ ἡδονές. Οἱ ἰδέες, οἱ λεγόμενες «διακινούμενες ἰδέες» κυριολεκτικὰ καταλύουν τὴ δύναμη τῆς ψυχῆς. Ὅταν προσβάλλεται ἡ ἔννοια τῆς πίστεως στὸν Θεὸ μὲ τὰ κηρύγματα τοῦ ὑλισμοῦ καὶ τῆς ἀθεΐας, ὅταν ἡ ἔννοια τῆς πατρίδος προσβάλλεται μὲ τὸ σύνθημα «Κάτω τὰ σύνορα», ὅταν καλλιεργεῖται ἕνας ἀμοραλιστικὸς διεθνισμὸς μὲ συνθήματα ὅτι ἡ ἀγάπη στὴν πατρίδα εἶναι «σοβινισμός», «κακοποιὸς ἐθνικισμός», «ἐπικίνδυνος ρατσισμός» -τέτοιες ἰδέες κυκλοφοροῦν, εἴσαστε μάρτυρες, τὰ ξέρετε-, ὅταν ὁ Θεὸς πλέον δὲν ἔχει θέσῃ στὴ ζωή μας καὶ ἐπιβάλλουμε στὰ σχολεῖα μας μελέτες καὶ ἀναλύσεις ἔργων τοῦ ἀθέου καὶ βλασφήμου Καζαντζάκη καὶ ἢ τινὸς ἑτέρου, ὅταν τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν διαρκῶς ἐλαττοῦται καὶ πολλάκις θεολόγοι διακωμωδοῦν τὴν πίστη, ὅταν ἡ οἰκογένεια προσβάλλεται μὲ περίεργες ἰδέες, ὅπως ἡ παρουσία ἑνὸς ἢ δύο παιδιῶν. -Βλέπετε τί γίνεται, ποῦ μποροῦμε νὰ φτάσουμε; Σὲ λίγο θὰ εἴμεθα μειονότητα στὴ χώρα τὴ δική μας...- ὅταν ἡ αὐθεντία τοῦ πατέρα διαρκῶς λιγοστεύει μέχρις ἐκμηδενισμοῦ, ὅταν ἡ ἀπειθαρχία γίνεται σύνθημα ζωῆς, ἀλλὰ καὶ ἡ τρομοκρατία, ὅταν θεωρίες ληστρικές, ὅπως τοῦ Δαρβίνου, καὶ τοῦ Φρόυντ, ἐπικρατοῦν καὶ δημιουργοῦν μιὰ κοινωνία ἐρωτισμοῦ μὲ ὀλέθριες συνέπειες, ὅταν, ὅταν, ὅταν... ὅλα αὐτὰ εἶναι οἱ διακινούμενες ἰδέες μὲ τὸ προκάλυμμα τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δημοκρατίας... Θὰ τὸ ξαναπῶ: Μὲ τὸ προκάλυμμα τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δημοκρατίας... Σάμπως τὸ νὰ εἶμαι δοῦλος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, νὰ εἶμαι ἀνελεύθερος, ἐνῶ τότε ἐλευθερώνει ὁ Κύριος, καὶ ὅπως ἐγράφῃ ἀπὸ τὸν ἀπόστολο Πέτρο ποὺ λέγει: «ἀλίμονο σ᾿ αὐτοὺς ποὺ δελεάζουν τίς νεανικὲς ψυχὲς» καὶ γράφει: «ἐλευθερίαν ἐπαγγελόμενοι, αὐτοὶ δοῦλοι ὑπάρχοντες τῆς φθορᾶς», ὑπόσχονται ἐλευθερία, ἀλλὰ οἱ ἴδιοι εἶναι δοῦλοι τῆς φθορᾶς· «ᾧ γὰρ τίς ἥττηται, τούτῳ καὶ δεδούλωται», ἐκεῖ ποὺ κανεὶς νικήθηκε, ἐκεῖ καὶ ἔχει δουλωθεῖ.

Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνο οἱ ἰδέες ποὺ ἀτονοῦν τὴν ψυχή. Εἶναι, ἀγαπητοί μου, καὶ οἱ ἡδονὲς τοῦ βίου. Ἄχ αὐτὲς οἱ ἡδονὲς τοῦ βίου... Εἶναι ἡ ντόλτσε βίτα, ἡ γλυκιὰ ζωή. Ἡ ἀγάπη στὶς ἡδονὲς ἀποτελειώνει τὴ δύναμη τῆς ψυχῆς, τὴν κατακερματίζουν κυριολεκτικὰ τὴν ψυχή. Οἱ γενετήσιες ἡδονὲς ἔχουν κυριολεκτικὰ ἁλώσει σήμερα τὴ νεολαία μας, μὲ ἀποκορύφωμα τὸ οἰνόπνευμα καὶ τὰ ναρκωτικά. Οἱ Γάλλοι, βουτηγμένοι στὶς ἡδονές, μποροῦσαν νὰ προβάλλουν τότε, τὸ 1940, ἐκεῖνο τὸ διαβόητο «Pourquoi?», δηλαδὴ «δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ πολεμήσουμε». «Pourquoi? Γιατί νὰ πολεμήσουμε;». Καὶ τὸ γνωρίζετε πολὺ καλά· ὅταν οἱ Ἰταλοὶ θὰ ἀνακηρύξουν τὸν πόλεμο στὴ Νότια Γαλλία, ἀπὸ τὸ πάνω μέρος βόρεια ἦταν ἡ Γερμανία, ἀφοῦ ξεκίνησαν βέβαια οἱ Γερμανοὶ ἀπὸ πάνω, ἡ Γαλλία ἔπεσε σὲ ἕξι ἡμέρες! Μὲ αὐτό της τὸ Pourquoi?... Ὅταν οἱ Ἕλληνες κράτησαν τὸ μέτωπο ἐναντίον τῶν κρατῶν τοῦ Ἄξονος, ἕξι μῆνες... Νά, ἡ διαφορά. Ἱστορικὰ πράγματα.

Ἡ ὑγεία τῆς ψυχῆς καὶ ἡ ἀντίστασις, ἀγαπητοί μου, βρίσκονται μέσα βαθιὰ στὸν ἄνθρωπο. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἐκπαιδευτεῖ νὰ λέει τὸ «ΟΧΙ», τὸ ΟΧΙ αὐτὸ εἶναι ἡρωικό. Εἶναι τὸ ἀνδρεῖον φρόνημα ποὺ ὑπάρχει μέσα εἰς τὴν ὑγειὰ ψυχή. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος εἶναι πιστὸς στὸν Θεό, ὅταν λέει τὸ ἡρωικὸ ὄχι πρῶτα, πρῶτα, πρῶτα, πρῶτα στὴν ἁμαρτία καὶ στὶς ἄθεες ἰδέες, ὅσο κι ἂν εἶναι τῆς μόδας, καὶ στὴ διεφθαρμένη ἀνήθικη ζωή.

Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Ἄν σήμερα μᾶς ἐπιτεθοῦν ἐχθροί, τί θὰ κάνουμε; Τὰ σύνορα δὲν εἶναι αὐτονόητος ὑπόθεσις, οὔτε μποροῦμε νὰ ἐπικαλούμεθα ἱστορικότητα καὶ ἀρχαιότητα καὶ γλῶσσα καὶ πολιτισμό.... Νὰ ποῦμε: «Ξέρετε; Αὐτὸς ὁ χῶρος εἶναι δικός μας. Γιατί -ξέρετε;- μᾶς τὸν κληροδότησαν οἱ πρόγονοί μας...».... Δὲν σηκώνονται αὐτά, δὲν χωρᾶνε πλέον αὐτά... Καὶ μάλιστα σήμερα ὅταν ἀπειλοῦνται, πράγματι ἀπειλοῦνται ἀπὸ τοὺς γύρω ἐχθροὺς τὰ σύνορά μας.

Ζοῦμε μιὰ πραγματικότητα καὶ δὲν πρέπει νὰ στρουθοκαμηλίζουμε. Θὰ μποροῦμε νὰ ὀρθώσουμε ἕνα ἡρωικὸν ΟΧΙ, ἀλλὰ γιὰ νὰ διατηρήσουμε τὰ σύνορά μας, πρέπει νὰ μάθουμε τὰ ὅρια τῶν ἀναζητήσεών μας. Πρέπει νὰ βάλομε φραγμὸ στὶς ὀλέθριες ἰδέες. Πρέπει νὰ ὁριοθετήσομε τὴν ἀναζήτηση τῶν ἡδονῶν. Πρέπει ἡ ψυχή μας νὰ εἶναι διαποτισμένη ἀπὸ τὴν πίστη καὶ τὴν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ. Οἱ καλύτεροι πολεμιστὲς στὸν ρωμαϊκὸ στρατὸ ἦσαν οἱ Χριστιανοί, τὸ ξέρετε αὐτό; Ἄς θυμηθοῦμε ἐκεῖνο τὸ «ἐν τούτῳ νίκα» τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου. Οἱ Χριστιανοὶ στρατιῶτες ἐνίκησαν ἐνταγμένοι στὸν ρωμαϊκὸ στρατό, ναί· οἱ ἅγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες καὶ πλῆθος ἄλλων πολεμιστῶν -οἱ ἅγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες ἀνῆκαν στὸν ρωμαϊκὸ στρατό- ὅλοι αὐτοὶ ἦσαν Χριστιανοί.

Τότε, τό '40, πολέμησαν ὄχι μόνο οἱ στρατιῶτες στὸ μέτωπο, ἀλλὰ ὁλόκληρος ὁ ἑλληνικὸς λαός. Πολέμησαν καὶ τὰ μετόπισθεν, ὅπως ἡ ἀεράμυνα. Ἤμουν κι ἐγὼ τότε, ἤμουν μόλις δεκατριῶν ἐτῶν, καὶ θυμᾶμαι μιὰ νύχτα ξενυχτήσαμε κάπου, μήπως ἐγίνετο κάποιος βομβαρδισμός, κάπου ἐγίνετο κάποια πυρκαγιὰ νὰ τρέξουμε νὰ τὴ σβήσουμε. Καὶ ξενυχτούσαμε... Ναί, ξενυχτούσαμε... Ἦταν καὶ οἱ ἐθελόντριες νοσοκόμες... Ἦσαν καὶ οἱ γυναῖκες ποὺ ἔπλεκαν τὴ φανέλα τοῦ στρατιώτου μὲ τὰ ἀτέλειωτα νυκτέρια τους... Πολέμησαν καὶ οἱ λιπόσαρκες, ἀλλὰ νευρώδεις γυναῖκες τῆς Πίνδου, μὲ τὴ μεταφορὰ πολεμοφοδίων καὶ ἐκεῖ ἐπάνω στὰ φοβερὰ βουνά, τὰ χιονισμένα. Πολέμησε καὶ ἡ Ἐκκλησία μὲ τίς προσευχές της. Ὅλος ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος πολέμησε. Καὶ νικήσαμε. Γιατί ὅλοι εἴχαμε κοινὸ ὅραμα, τὴ διαφύλαξη τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐλευθερίας.

Μὲ σκέπη τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο -ὦ, πόσο συγκινεῖ αὐτό...- σήμερα ὅλη ἡ ἀκολουθία ἦταν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου γιὰ νὰ τὴν τιμήσουμε, γιὰ νὰ τὴν δοξάσουμε, ἂν τὸ προσέξατε, εἰς τὸν Ὄρθρον... Τὸ ΟΧΙ ποὺ ἐλέχθῃ ἐξέφραζε τὴ θέληση τοῦ λαοῦ νὰ ἀντισταθεῖ σὲ ἕναν ὑπὲρ βωμῶν καὶ ἑστιῶν ἀγῶνα. Τότε ἀκόμη ὑπῆρχε τὸ στοιχεῖο τῆς ὑγείας τῆς ψυχῆς. Σήμερα ὅμως;;;

Ἀγαπητοί. Πρὶν ἀπὸ τὸ θαῦμα τοῦ '40, οἱ Ἰταλοὶ προπαγάνδιζαν στοὺς Ἕλληνες τούτη τὴ θέση: «Νὰ πάψουν οἱ Ἕλληνες νὰ ἀναπολοῦν τίς Θερμοπύλες. Οἱ πόλεμοι σήμερα κερδίζονται μὲ ἅρματα μάχης καὶ ἀεροπλάνα καὶ ὄχι μὲ ἀκόντια». Αὐτὸ προπαγάνδιζαν οἱ Ἰταλοὶ στὴν Ἑλλάδα. Ἔλεγαν ὅτι διαθέτουν ὀκτὼ ἑκατομμύρια λόγχες- τὸ ἐνθυμεῖσθε; Ὅταν τότε ὅλος ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδας, τότε, τό '40, ἦταν μόλις ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἄνθρωποι... Μία λόγχη, καὶ κάτι, ἀνῆκε ἐναντίον τοῦ κάθε Ἕλληνος. Δηλαδὴ ἀνῆκε... νὰ σουβλιστεῖ... Ζητοῦσαν νὰ ἐκφοβίσουν τοὺς Ἕλληνες καὶ ἤθελαν νὰ κάμψουν τὸ νεῦρο τῆς ψυχῆς.

Ἀλλὰ οἱ Ἕλληνες εἶχαν ψυχή. Ἡ ψυχὴ νικᾷ. Οὔτε τὰ τάνκς, οὔτε τὰ πυροβόλα, οὔτε, οὔτε... βόμβες- ἡ ψυχὴ νικᾷ. Καὶ ἡ ψυχή τους δυνάμωνε μὲ τὴν πίστη στὸν Θεὸ καὶ τὴν πατρίδα. Κι αὐτὸ φάνηκε. Καὶ τότε εἴχαμε τίς θαυμαστὲς ἐπεμβάσεις τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου. Ὅλοι τὸ ἔλεγαν ποὺ πῆγαν νὰ πολεμήσουν στὸ μέτωπο ὅτι ἡ Παναγία τοὺς ἐσκέπασε. Καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ Ἕλληνος, εἴτε στὸ μέτωπο, εἴτε στὰ μετόπισθεν, ἦταν γεμάτη πίστη καὶ ζωή.

Ἀγαπητοί... Ἄν θέλομε νὰ ἀντισταθοῦμε σὲ κάθε προσβολὴ τοῦ ἐχθροῦ, πρέπει νὰ ἔχουμε προηγούμενα νικήσει τὸν ἔσω ἐχθρόν: τὴν ἁμαρτία. Αὐτὸ θέλει ὁ Θεός. Νὰ λέμε πάντοτε ἕνα ἡρωικὸ ΟΧΙ στὴν ἁμαρτία, μιὰ ἀντίσταση στὸν ἐχθρὸ διάβολο, καὶ τότε, ὦ τότε... Εἰ ὁ Θεὸς ὑπὲρ ἡμῶν, τίς καθ᾿ ἡμῶν; Ἄν ὁ Θεὸς εἶναι μαζί μας, ποιός μπορεῖ νὰ σταθεῖ ἐναντίον μας; Τότε ἡ νίκη θὰ εἶναι πάντοτε δική μας. Ἀμήν.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

καὶ μὲ ἀπροσμέτρητη εὐγνωμοσύνη στὸν πνευματικό μας καθοδηγητή

μακαριστὸ γέροντα Ἀθανάσιο Μυτιληναῖο,

Ἀπομαγνητοφώνηση καὶ ψηφιοποίηση:

Ἑλένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΗ:

http://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/mnhmh_agivn/mnhmh_agivn 039.mp3

___________________________________

Πολυτονισμὸς ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ

«Πᾶνος»

ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΚΕΠΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ [:Εβρ.9,1-7] ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ [:Υπομνηματισμός των εδαφίων Εβρ.9,1-14]

2026-10-28T09:30:00.000+02:00

ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΚΕΠΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ [:Εβρ.9,1-7]

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

[:Υπομνηματισμός των εδαφίων Εβρ.9,1-14]

«Εἶχε μὲν οὖν καὶ ἡ πρώτη σκηνὴ δικαιώματα λατρείας τό τε Ἅγιον κοσμικόν· σκηνὴ γὰρ κατεσκευάσθη ἡ πρώτη, ἐν ᾗ ἥ τε λυχνία καὶ ἡ τράπεζα καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, ἥτις λέγεται Ἅγια. μετὰ δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα σκηνὴ ἡ λεγομένη Ἅγια Ἁγίων, χρυσοῦν ἔχουσα θυμιατήριον καὶ τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης περικεκαλυμμένην πάντοθεν χρυσίῳ, ἐν ᾗ στάμνος χρυσῆ ἔχουσα τὸ μάννα καὶ ἡ ῥάβδος Ἀαρὼν ἡ βλαστήσασα καὶ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης, ὑπεράνω δὲ αὐτῆς Χερουβὶμ δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον· περὶ ὧν οὐκ ἔστι νῦν λέγειν κατὰ μέρος(:Ας βγάλουμε τώρα κάποιο συμπέρασμα για όσα είπαμε σχετικά με την ιεροσύνη της Παλαιάς Διαθήκης και ας τα διασαφηνίσουμε περισσότερο.

Είχε βέβαια και η πρώτη Διαθήκη νόμους και λατρευτικές διατάξεις, καθώς κι ένα επίγειο θυσιαστήριο. Κατασκευάστηκε, δηλαδή, το πρώτο διαμέρισμα της σκηνής, μέσα στο οποίο υπήρχε η λυχνία και η τράπεζα της προθέσεως και οι άρτοι που τοποθετούνταν πάνω σ’ αυτήν ως προσφορά στον Θεό. Και το πρώτο αυτό διαμέρισμα της σκηνής λεγόταν Άγια. Έπειτα, πίσω από το δεύτερο καταπέτασμα ήταν το μέρος της σκηνής που λεγόταν Άγια Αγίων. Στα Άγια των Αγίων υπήρχε ένα χρυσό θυμιατήριο και η Κιβωτός της Διαθήκης, που ήταν γύρω –γύρω καλυμμένη με χρυσάφι απ’ όλες τις πλευρές της. Μέσα στην κιβωτό αυτή υπήρχε μια χρυσή στάμνα που περιείχε το περίφημο μάννα, καθώς επίσης και η ράβδος του Ααρών που είχε βλαστήσει θαυματουργικά, και οι θεοχάρακτες πλάκες της Διαθήκης. Πάνω από την κιβωτό υπήρχαν δύο χρυσά Χερουβίμ ένδοξα, που ανάμεσά τους εμφανιζόταν και μιλούσε ο Θεός. Αυτά σκέπαζαν με τα φτερά τους και σκίαζαν το χρυσό κάλυμμα της κιβωτού που ονομαζόταν “Ιλαστήριο”. Αλλά για όλα αυτά δεν είναι τώρα καιρός να μιλήσουμε με λεπτομέρειες)»[Εβρ.9,1-5]·[ερμηνευτική απόδοση Παναγιώτου Τρεμπέλα].

Έδειξε ο Παύλος από τον ιερέα, από την ιεροσύνη και από τη διαθήκη ότι εκείνη επρόκειτο να έχει τέλος· το δείχνει πλέον και από τη μορφή της ίδιας της σκηνής. Πώς; Μιλώντας για «Ἅγια» και για «Ἅγια Ἁγίων». Τα «Ἅγια» δηλαδή είναι σύμβολο του προηγούμενου καιρού (γιατί τότε γίνονταν όλα με θυσίες), ενώ τα «Ἅγια Ἁγίων» είναι σύμβολα τούτου του παρόντος καιρού. Ονομάζει «Ἅγια Ἁγίων» τον ουρανό, και το ίδιο και καταπέτασμα του ουρανού, και τη σάρκα που εισέρχεται στο εσώτερο του καταπετάσματος, δηλαδή μέσω του καταπετάσματος της σάρκας Αυτού. Αλλά καλό είναι να μιλήσουμε εξετάζοντας από την αρχή το χωρίο αυτό.

Τι λέγει λοιπόν; «Εἶχε μὲν οὖν καὶ ἡ πρώτη». Ποια «πρώτη»; Η διαθήκη. «Δικαιώματα λατρείας». Τι σημαίνει «δικαιώματα»; Σύμβολα ή διατάξεις. Σαν να έλεγε «τότε είχε, ενώ τώρα δεν έχει». Δείχνει ότι αυτή τα παραχώρησε ήδη σε αυτόν· γιατί λέγει «τότε είχε». Ώστε τώρα, αν και παραμένει, δεν υπάρχει.

«τό τε Ἅγιον κοσμικόν». Και το θυσιαστήριο το επίγειο. Το ονομάζει «κοσμικόν» επειδή επιτρεπόταν σε όλους να εισέρχονται, και ήταν γνωστός ο τόπος μέσα στον ίδιο οίκο, στον οποίο αλλού στέκονταν οι ιερείς, αλλού οι Ιουδαίοι, και αλλού οι προσήλυτοι, οι Έλληνες και οι Ναζωραίοι. Επειδή λοιπόν επιτρεπόταν να μπαίνουν και οι Έλληνες, γι’ αυτό το ονομάζει «κοσμικόν», γιατί βέβαια δεν ήταν ο κόσμος οι Ιουδαίοι. Γιατί λέγει «Σκηνὴ γὰρ κατεσκευάσθη ἡ πρώτη, ἐν ᾗ ἥ τε λυχνία καὶ ἡ τράπεζα καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, ἥτις λέγεται Ἅγια(:Κατασκευάστηκε δηλαδή το πρώτο διαμέρισμα της σκηνής, μέσα στο οποίο υπήρχε η λυχνία και η τράπεζα της προθέσεως και οι άρτοι που τοποθετούνταν πάνω σ’ αυτήν ως προσφορά στον Θεό. Και το πρώτο αυτό διαμέρισμα της σκηνής λεγόταν Άγια)»[Εβρ.9,2]. Αυτά είναι σύμβολα του κόσμου.

«Μετὰ δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα». Άρα δεν είχε υπήρχε μόνο ένα καταπέτασμα, αλλά υπήρχε και έξω καταπέτασμα· «σκηνὴ ἡ λεγομένη Ἅγια Ἁγίων(:υπήρχε σκηνή που ονομαζόταν τα Άγια των Αγίων)».Πρόσεχε πώς παντού το ονομάζει «σκηνὴ», επειδή διέμεναν εκεί· «χρυσοῦν ἔχουσα θυμιατήριον καὶ τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης περικεκαλυμμένην πάντοθεν χρυσίῳ, ἐν ᾗ στάμνος χρυσῆ ἔχουσα τὸ μάννα καὶ ἡ ῥάβδος Ἀαρὼν ἡ βλαστήσασα καὶ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης(:στα Άγια των Αγίων υπήρχε ένα χρυσό θυμιατήριο και η Κιβωτός της Διαθήκης, που ήταν γύρω –γύρω καλυμμένη με χρυσάφι απ’ όλες τις πλευρές της. Μέσα στην κιβωτό αυτή υπήρχε μια χρυσή στάμνα που περιείχε από το περίφημο μάννα, καθώς επίσης και η ράβδος του Ααρών που είχε βλαστήσει θαυματουργικά, και οι θεοχάρακτες πλάκες της Διαθήκης)»[Εβρ.9,4].

Όλα αυτά ήταν σεβαστά και λαμπρά υπομνήματα της ιουδαϊκής αχαριστίας: «καὶ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης(:και οι θεοχάρακτες πλάκες της Διαθήκης)»· γιατί τις έσπασε ο Μωυσής όταν τους είδε να ειδωλολατρούν· και «τὸ μάννα»· γιατί γόγγυσαν· και γι’ αυτό, παραπέμποντας τη μνήμη στους απογόνους, πρόσταξε να το τοποθετήσουν στη χρυσή στάμνα.

«Ὑπεράνω δὲ αὐτῆς Χερουβὶμ δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον (:Πάνω από την κιβωτό υπήρχαν δύο χρυσά Χερουβίμ ένδοξα, που ανάμεσά τους εμφανιζόταν και μιλούσε ο Θεός. Αυτά σκέπαζαν με τα φτερά τους και σκίαζαν το χρυσό κάλυμμα της κιβωτού που ονομαζόταν Ιλαστήριο)»[Εβρ.9,5]. Τι σημαίνει «Χερουβὶμ δόξης»; Ή εννοεί τα ένδοξα ή τα κάτω από τον Θεό. Και σωστά μεγαλοποιεί αυτά με τον λόγο, για να δείξει ότι είναι ανώτερα τα στη συνέχεια· «περὶ ὧν οὐκ ἔστι νῦν λέγειν κατὰ μέρος(:Αλλά για όλα αυτά δεν είναι τώρα καιρός να μιλήσουμε με λεπτομέρειες)».Εδώ υπαινίχτηκε ότι δεν ήταν αυτά μόνο τα βλεπόμενα, αλλά ήταν απλώς κάποια αινίγματα· «για τα οποία δεν μπορούμε», λέγει, «τώρα να μιλήσουμε λεπτομερώς»· ίσως χρειάζονται μακρότερο λόγο.

«Τούτων δὲ οὕτω κατεσκευασμένων εἰς μὲν τὴν πρώτην σκηνὴν διὰ παντὸς εἰσίασιν οἱ ἱερεῖς τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες(:Έτσι λοιπόν είχαν αυτά σχεδιαστεί και με αυτόν τον τρόπο είχε κατασκευαστεί η σκηνή, ώστε στο πρώτο διαμέρισμά της, δηλαδή στα Άγια, να μπαίνουν πάντοτε οι ιερείς και να τελούν τις ιεροτελεστίες)»[Εβρ.9,6]· δηλαδή υπήρχαν βέβαια αυτά, αλλά όμως δεν απολάμβαναν αυτά οι Ιουδαίοι· γιατί δεν τα έβλεπαν. Ώστε μάλλον δεν ήταν για εκείνους, αλλά για εκείνους για τους οποίους αποτελούσαν προτύπωση. «εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνος ὁ ἀρχιερεύς, οὐ χωρὶς αἵματος, ὃ προσφέρει ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων(:Στο δεύτερο όμως διαμέρισμα της σκηνής, δηλαδή στα Άγια των Αγίων, έμπαινε μία φορά το χρόνο, την ημέρα του εξιλασμού μόνον ο αρχιερέας. Κι αυτός δεν έμπαινε χωρίς αίμα, αλλά έφερνε μαζί του το αίμα των ζώων, το οποίο πρόσφερε ως εξιλαστήρια θυσία για τον εαυτό του και για τις αμαρτίες που από άγνοια είχε διαπράξει ο λαός)»[Εβρ.9,7]. Βλέπεις ότι ήδη έχουν προκαταβληθεί οι τύποι;

Για να μη λένε δηλαδή πως «είναι μία η θυσία» και πως «ο αρχιερέας πρόσφερε μία φορά μόνο θυσία» δείχνει ότι αυτό γίνεται έτσι από την αρχή· εφόσον η αγιότερη θυσία και η φρικτή ήταν μία. Έτσι συνηθιζόταν από την αρχή· γιατί και τότε ο αρχιερέας μία φορά πρόσφερε θυσία. Και σωστά είπε «οὐ χωρὶς αἵματος (:όχι χωρίς αίμα)»· όχι βέβαια χωρίς αίμα, αλλά ασφαλώς όχι με Αυτό το αίμα· γιατί δεν ήταν τόσο μεγάλη η επιμελής αντιστοίχιση περασμένων και μεταγενέστερων. Δείχνει ότι θα συμβεί αυτή η Θυσία, όχι όμως δαπανώμενη από τη φωτιά, αλλά μάλλον ότι θα κατορθωθεί από το αίμα. Επειδή δηλαδή ονόμασε τον σταυρό «θυσία» που δεν είχε ούτε φωτιά ούτε ξύλα ούτε προφέρεται πολλές φορές, αλλά προσφέρθηκε μία φορά με αίμα· «ὃ προσφέρει ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων(:το οποίο πρόσφερε ως θυσία εξιλαστήρια για τον εαυτό του και για τις αμαρτίες που από άγνοια είχε κάνει ο λαός)». Πρόσεχε· δεν είπε «για τα αμαρτήματα», αλλά «για τα αγνοήματα», για να μη μεγαλοφρονήσουν. «Αν και βέβαια δεν αμάρτησες», λέγει, «με τη θέλησή σου, αλλά ήταν ακούσιο το αγνόημά σου, και κανείς δεν είναι καθαρός από αυτό». Και παντού αναφέρει το «και για τα δικά του», για να δείξει ότι ο Χριστός είναι πολύ πιο ανώτερος από τον αρχιερέα των Ιουδαίων. Γιατί, αν είναι απαλλαγμένος από τις αμαρτίες μας, πώς πρόφερε θυσία για τον εαυτό Του;

«Γιατί λοιπόν», θα μπορούσε να απορήσει κάποιος, «τα είπες αυτά;». Γιατί αυτό είναι γνώρισμα ανωτέρου. Πουθενά εδώ θεωρία. Τώρα όμως προχωρεί στην εξήγηση και λέγει: «Τοῦτο δηλοῦντος τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίου, μήπω πεφανερῶσθαι τὴν τῶν Ἁγίων ὁδόν, ἔτι τῆς πρώτης σκηνῆς ἐχούσης στάσιν(:Κανείς άλλος δεν επιτρεπόταν να μπει στα Άγια των Αγίων. Και με την απαγόρευση αυτή το Άγιον Πνεύμα υποδήλωνε συμβολικά ότι δεν είχε ακόμη φανερωθεί, αλλά ήταν άγνωστος και άβατος στους ανθρώπους ο δρόμος που οδηγούσε στα αληθινά Άγια, δηλαδή στον ουρανό˙ διότι ήταν ακόμη στημένη και σε χρήση η πρώτη και παλαιά σκηνή)»[Εβρ.9, 8]. «Γι’ αυτό», λέγει, «αυτά κατασκευάστηκαν έτσι, για να μάθουμε ότι τα Άγια των Αγίων, δηλαδή ο ουρανός είναι ακόμη άβατος. Να μην νομίζουμε λοιπόν, επειδή δεν εισερχόμαστε σε αυτόν, και ότι δεν υπάρχει αυτός, αφού ούτε στα Άγια εισήλθαμε».

«ἥτις παραβολὴ εἰς τὸν καιρὸν τὸν ἐνεστηκότα(:Η σκηνή εκείνη ήταν τύπος και σύμβολο αυτών που γίνονται στη σημερινή εποχή του Μεσσία. Τότε, στη σκηνή εκείνη προσφέρονταν δώρα και θυσίες που δεν είχαν τη δύναμη να οδηγήσουν σε εσωτερική τελειότητα αυτόν που λάτρευε τον Θεό και να τον απαλλάξουν από τις τύψεις της συνειδήσεως)»[Εβρ.9,9]. Ποιον ονομάζει «καιρὸν τὸν ἐνεστηκότα»; Τον καιρό πριν από τον ερχομό του Χριστού· γιατί μετά τον ερχομό του Χριστού δεν είναι πλέον καιρός παρών· πώς δηλαδή μπορεί να είναι καιρός παρών αφού παρέρχεται και λαμβάνει τέλος; Θέλει και κάτι άλλο να δηλώσει λέγοντας ότι «αυτά είναι συμβολικά του παρόντος καιρού»· δηλαδή ο τύπος πέρασε· «καθ᾿ ὃν δῶρά τε καὶ θυσίαι προσφέρονται μὴ δυνάμεναι κατὰ συνείδησιν τελειῶσαι τὸν λατρεύοντα(:Και προσφέρονταν στη σκηνή εκείνη και δώρα και θυσίες, που δεν είχαν την δύναμη να κάνουν τέλεια και να απαλλάξουν από την τύψη της συνειδήσεως αυτόν που ασκούσε την λατρεία)»[Εβρ.9,9].

Είδες πως με σαφήνεια έδειξε με αυτό τι σημαίνει το « Οὐδὲν γὰρ ἐτελείωσεν ὁ νόμος, ἐπεισαγωγὴ δὲ κρείττονος ἐλπίδος, δι᾿ ἧς ἐγγίζομεν τῷ Θεῷ(:Διότι τίποτε δεν κατόρθωσε να τελειοποιήσει ο Νόμος. Ενώ τώρα με την νέα Διαθήκη εισάγεται νέα, καλύτερη ελπίδα, δια της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό, επιτυγχάνουμε τη λύτρωση και την αιώνια μακαριότητα)»[Εβρ.7,19] και το «Εἰ γὰρ ἡ πρώτη ἐκείνη ἦν ἄμεμπτος, οὐκ ἂν δευτέρας ἐζητεῖτο τόπος(:διότι εάν η πρώτη εκείνη διαθήκη ήταν πράγματι πλήρης και τέλεια, δεν θα εζητείτο τόπος και τρόπος να δοθεί δεύτερη διαθήκη)»; Πώς; «Εσωτερικά». Γιατί οι θυσίες δεν καθάριζαν τον ρύπο της ψυχής, αλλά ακόμη προσφέρονταν για το σώμα· γιατί λέγει «ὃς οὐ κατὰ νόμον ἐντολῆς σαρκικῆς γέγονεν(:γίνεται κατά τον νόμο που ισχύει για ανθρώπους σαρκικούς)»[Εβρ.7,16].Δεν μπορούσαν δηλαδή να συγχωρούν μοιχεία, ούτε φόνο,ούτε ιεροσυλία. Βλέπεις να λέγει «αυτό φάγε», «εκείνο να μην το φας»; Πράγματα που ήταν αδιάφορα· «μόνον ἐπὶ βρώμασι καὶ πόμασι καὶ διαφόροις βαπτισμοῖς (:οι θυσίες μάλιστα εκείνες επιβάλλονταν μόνο ως φορτίο, μαζί με τη διάκριση φαγητών και ποτών και με τις διάφορες πλύσεις οι θυσίες αυτές επιβάλλονταν μόνο σαν φορτίο μαζί με τη διάκριση φαγητών και ποτών και με διάφορες πλύσεις)»[Εβρ.9,10]. «Αυτό πιες», λέγει· αν και βέβαια δεν υπήρχε καμία διάταξη για το ποτό, αλλά εξευτελίζοντας αυτά είπε αυτό· «καὶ δικαιώμασι σαρκός, μέχρι καιροῦ διορθώσεως ἐπικείμενα(:και τις εντολές για τον καθαρισμό μόνο του σώματος. Όλα αυτά όμως ήταν προσωρινά, μέχρι τον καιρό της διορθώσεως και μεταρρυθμίσεως που επέφερε ο Χριστός)». Γιατί αυτή είναι η δικαιοσύνη του σώματος. Εδώ υποβιβάζει τις θυσίες δείχνοντας ότι δεν είχαν καμία ισχύ και ότι ίσχυαν μέχρι τον καιρό της διόρθωσης αυτών. Δηλαδή περίμεναν τον καιρό εκείνον που τα διορθώνει όλα.

«Χριστὸς παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς, οὐ χειροποιήτου(:Αντίθετα ο Χριστός ήλθε ως αρχιερεύς των μελλοντικών αγαθών, των αγαθών δηλαδή της Καινής Διαθήκης. Και εισήλθε στα επουράνια Άγια των Αγίων μέσα από μια ανώτερη και τελειότερη σκηνή, που δεν κατασκευάστηκε από χέρια ανθρώπων. Δηλαδή δεν εισήλθε μέσα από μια επίγεια σκηνή, όπως ήταν η Σκηνή του Μαρτυρίου, αλλά δεδομένου ότι το σώμα του ήταν η σκηνή και κατοικία του Θεού Λόγου, ασυγκρίτως ανώτερη και τελειότερη, εισήλθε μέσα από τη σκηνή αυτή του σώματός του. Ακριβώς μάλιστα το σώμα του αυτό, επειδή συνελήφθη εκ Πνεύματος Αγίου, δεν προερχόταν από την κτίση αυτή, αλλά από νέα πνευματική κτίση)»[Εβρ.9,11].

Εδώ ως «μείζονα καί τελειοτέραν σκηνήν» εννοεί τη σάρκα. Και σωστά την ονόμασε και «ανώτερη» και «τελειότερη», εφόσον σε αυτήν κατοικεί ο Θεός Λόγος και όλη η ενέργεια του Πνεύματος· γιατί «οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα(:και τα διδάσκει αυτά αλάνθαστα, διότι ο Θεός δεν Του έδωσε το Άγιο Πνεύμα όπως κάποτε στους προφήτες περιορισμένα και σε ορισμένες στιγμές της ζωής τους, αλλά Του το έδωσε ολοκληρωτικά, αδιάκοπα και απεριόριστα· και συνεπώς Αυτός κατέχει την πλήρη και απόλυτη θεϊκή αποκάλυψη και διδάσκει με ακρίβεια τη διδασκαλία του Θεού)»[Ιω.3,34]· ή το λέγει επειδή είναι τελειότερη, αφού είναι ακατάληπτη, και κατορθώνει μεγαλύτερα.

«Τοῦτ’ ἔστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως(:Ακριβώς μάλιστα το σώμα Του αυτό, επειδή συνελήφθη εκ Πνεύματος Αγίου, δεν προερχόταν από την κτίση αυτή, αλλά από νέα πνευματική κτίση)»[Εβρ.9,11]. Να πώς εισήλθε από σκηνή που είναι ανώτερη· γιατί δεν θα ήταν κατασκευασμένη από το Άγιο Πνεύμα, αν την κατασκεύασε άνθρωπος. «Ἒστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως(: Δεν προέρχεται από αυτόν τον κόσμο)»· δηλαδή δεν είναι από αυτά τα κτίσματα, αλλά από τον πνευματικό κόσμο· γιατί έχει κατασκευαστεί από το άγιο Πνεύμα. Βλέπεις πώς ονομάζει το σώμα, και «σκηνή» και «κατασκεύασμα» και «ουρανό»; «Εισήλθε στα επουράνια Άγια των Αγίων», λέγει, «διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς(:μέσα από μία ανώτερη και τελειότερη σκηνή)»· έπειτα, «διὰ τοῦ καταπετάσματος, τοῦτ᾿ ἔστι τῆς σαρκὸς αὐτοῦ(:αφού πρώτος Αυτός εισήλθε μέσα από το καταπέτασμα, δηλαδή με τη σάρκα Του και το αίμα Του)»[Εβρ.10,20] δια του καταπετάσματος, δηλαδή της σάρκας Αυτού· και πάλι, «εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος(:πιο μέσα από το καταπέτασμα της σκηνής)»[Εβρ.6,19]· και πάλι, «εἰσερχομένην εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων(: που εισέρχεται στα Άγια των αγίων)», για να παρουσιαστεί μπροστά στον Θεό.

Και για ποιο λόγο το κάνει αυτό; Επειδή θέλει να μας διδάξει με το καθένα από αυτά τη διαφορετική σημασία που έχει, αλλά έχει την ίδια αιτία. Εννοώ το εξής με αυτό. Ο ουρανός είναι καταπέτασμα· όπως τα Άγια τα αποκρύπτει το καταπέτασμα, έτσι και η σάρκα αποκρύπτει τη θεότητα· και όμοια το σώμα είναι σκηνή, έχοντας μέσα τη θεότητα· και ο ουρανός επίσης είναι σκηνή, γιατί εκεί μέσα είναι ο ιερέας.

«Χριστὸς παραγενόμενος ἀρχιερεὺς(:Αντίθετα ο Χριστός ήλθε ως αρχιερέας)». Δεν είπε «έγινε», αλλά «ήλθε», δηλαδή ήλθε σε αυτό το ίδιο, δεν έλαβε άλλο. Δεν ήλθε προηγουμένως και μετά έγινε αρχιερέας, αλλά συγχρόνως όταν ήλθε. Και δεν είπε: «ήλθε ως αρχιερέας των θυσιαζομένων», αλλά «τῶν μελλόντων ἀγαθῶν(:των μελλοντικών αγαθών, των αγαθών δηλαδή της Καινής Διαθήκης)»· γιατί ο λόγος δεν μπορούσε να παραστήσει το παν. «Οὐδὲ δι’ αἵματος(:Ούτε χρησιμοποίησε ο Χριστός ως θυσία το αίμα)», λέγει, «τράγων καὶ μόσχων(:τράγων και μόσχων, όπως οι αρχιερείς των Ιουδαίων)». Όλα είναι αλλαγμένα. «Διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αἵματος εἰσῆλθεν ἐφάπαξ (:αλλά με το δικό Του αίμα μπήκε μια για πάντα», λέγει, «εἰς τὰ Ἅγια (:στα επουράνια Άγια)». Να, «Ἅγια» ονόμασε τον ουρανό. «Μια για πάντα», λέγει, «εισήλθε στα επουράνια Άγια», «αἰωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος (:εξασφαλίζοντας για μας απολύτρωση όχι προσωρινή, αλλά αιώνια)»[Εβρ.9,12]. Και το «εξασφάλισε», ήταν από τα υπερβολικά αδύνατα και πέρα από κάθε ελπίδα, πώς δηλαδή με μία είσοδο εξασφάλισε αιώνια λύτρωση.

Έπειτα το πειστικό: «Εἰ γὰρ τὸ αἷμα ταύρων καὶ τράγων καὶ σποδὸς δαμάλεως ῥαντίζουσα τοὺς κεκοινωμένους ἁγιάζει πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς καθαρότητα, πόσῳ μᾶλλον τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ, ὃς διὰ Πνεύματος αἰωνίου ἑαυτὸν προσήνεγκεν ἄμωμον τῷ Θεῷ, καθαριεῖ τὴν συνείδησιν ὑμῶν ἀπὸ νεκρῶν ἔργων εἰς τὸ λατρεύειν Θεῷ ζῶντι;(: Διότι, εάν το αίμα των ταύρων και των τράγων και το ράντισμα με το νερό και τη στάχτη του δαμαλιού που κατακαιγόταν στο θυσιαστήριο δίνει στους θρησκευτικά μολυσμένους και ακάθαρτους έναν εξωτερικό καθαρμό και εξαγνίζει το σώμα τους, προκειμένου να μπορούν να μετέχουν στη λατρεία, πόσο μάλλον το αίμα του Χριστού, ο οποίος με το αιώνιο Πνεύμα που κατοικούσε μέσα Του πρόσφερε στον Θεό ως θυσία τον εαυτό Του ολοκληρωτικά καθαρό και ελεύθερο από κάθε ρύπο αμαρτίας, θα καθαρίσει τη συνείδησή σας από τα έργα της αμαρτίας που φέρνουν στην ψυχή νέκρωση, και θα σας αξιώσει να λατρεύετε αξίως τον ζωντανό Θεό;)»[Εβρ.9,13-14].

«Εάν δηλαδή», λέγει, «το αίμα των ταύρων μπορεί να καθαρίσει σάρκα, πόσο περισσότερο θα καθαρίσει τον ρύπο της ψυχής το αίμα του Χριστού». Για να μη νομίσεις δηλαδή, ακούοντας ότι «αγιάζει», ότι είναι κάτι το σπουδαίο, αναφέρει και δείχνει τη διαφορά του κάθε καθαρισμού, και πώς ο καθαρισμός αυτός είναι υψηλός, ενώ εκείνος ταπεινός. Και λέγει ότι αυτό είναι πολύ φυσικό, αφού εκείνο ήταν το αίμα ταύρων, ενώ αυτό είναι το Αίμα του Χριστού. Και δεν αρκέστηκε στο όνομα μόνο, αλλά αναφέρει και τον τρόπο της προσφοράς· γιατί, λέγει, «ὃς διὰ Πνεύματος αἰωνίου ἑαυτὸν προσήνεγκεν ἄμωμον τῷ Θεῷ(:ο οποίος με το αιώνιο Πνεύμα που κατοικούσε μέσα Του πρόσφερε στον Θεό ως θυσία τον εαυτό Του ολοκληρωτικά καθαρό και ελεύθερο από κάθε ρύπο αμαρτίας)»[Εβρ.9,14]· δηλαδή το θυσιαζόμενο ήταν άμωμο και καθαρό από αμαρτίες. Το «διὰ Πνεύματος αἰωνίου» δηλώνει ότι δεν προσφέρθηκε δια πυρός ούτε με κάποιους άλλους.

«Καθαριεῖ τὴν συνείδησιν ὑμῶν(:Θα καθαρίσει τη συνείδησή σας από τα έργα της αμαρτίας που φέρνουν στην ψυχή νέκρωση)», λέγει, «ἀπὸ νεκρῶν ἔργων (:από τα έργα της αμαρτίας που φέρνουν στην ψυχή νέκρωση)»[Εβρ.9,14]. Και σωστά είπε «ἀπὸ νεκρῶν ἔργων»· γιατί αν κάποιος τότε άγγιζε νεκρό, μολυνόταν· και εδώ αν κάποιος συμβεί να αγγίξει νεκρό έργο, μολύνεται με τη συνείδηση. «εἰς τὸ λατρεύειν(:και θα σας αξιώσει να λατρεύετε αξίως)», λέγει, «Θεῷ ζῶντι (:τον ζωντανό και αληθινό Θεό)». Εδώ δείχνει ότι εκείνος που διαπράττει νεκρά έργα δεν είναι δυνατό να δουλεύει στον ζωντανό Θεό. Και σωστά είπε «τον αληθινό και ζωντανό Θεό», δείχνοντας και με αυτό ότι και τα προσφερόμενα σε Αυτόν είναι τέτοια. Επομένως όλα αυτά τα δικά μας είναι και ζωντανά και αληθινά, ενώ εκείνα τα των Ιουδαίων είναι και νεκρά και ψευδή· και πολύ σωστά.

Κανένας λοιπόν που έχει νεκρά έργα να μην εισέρχεται εδώ. Γιατί αν εκείνος που αγγίζει νεκρό σώμα δεν έπρεπε να εισέρχεται, πολύ περισσότερο δεν πρέπει εκείνος που έχει νεκρά έργα· γιατί είναι μολυσμός φοβερότατος. Και νεκρά έργα είναι όλα εκείνα που δεν έχουν ζωή, που εκπέμπουν δυσωδία. Όπως δηλαδή το νεκρό σώμα δεν είναι χρήσιμο σε καμία αίσθηση, αλλά και προξενεί λύπη σε εκείνους που το πλησιάζουν, έτσι και η αμαρτία πλήττει αμέσως το λογιστικό και δεν αφήνει ούτε τον ίδιο τον νου να ηρεμεί, αλλά τον θορυβεί και τον ταράσσει. Λέγεται ότι και η εμφάνιση λοιμού καταστρέφει τα σώματα. Τέτοια είναι και η αμαρτία· δεν διαφέρει καθόλου από τον λοιμό, διαφθείροντας όχι τον αέρα πρώτα και μετά τα σώματα, αλλά αμέσως υπεισέρχεται στην ψυχή.

Δεν βλέπεις εκείνους που υποφέρουν από λοιμώδη νόσο πώς φλογίζονται, πώς περιστρέφονται, πώς είναι γεμάτοι από δυσωδία, πώς είναι αισχρά τα πρόσωπά τους, πώς όλοι είναι ακάθαρτοι; Τέτοιοι είναι και εκείνοι που αμαρτάνουν, έστω και αν δεν το βλέπουν. Γιατί, πες μου, δεν είναι χειρότερος από εκείνον που υποφέρει από πυρετό, αυτός που κυριεύτηκε από την επιθυμία των χρημάτων ή των σωμάτων; Δεν είναι ακαθαρτότερος από όλους αυτούς, διαπράττοντας όλα τα αδιάντροπα και υποφέροντας από αυτά; Πράγματι τι υπάρχει αισχρότερο από άνδρα που αγαπά υπερβολικά τα χρήματα; Όσα δεν σταματούν να κάνουν οι πόρνες γυναίκες και οι θεατρίνες, αυτά δεν παύει να τα κάνει και αυτός· ή καλύτερα εκείνες είναι δυνατό να σταματήσουν, αυτός όμως όχι. Τι λέγω, δε σταματά; Υπομένει και δουλοπρεπή πράγματα, κολακεύοντας εκείνους που δεν πρέπει, δείχνοντας επίσης θρασύτητα εκεί που δεν πρέπει, παρουσιάζοντας παντού ανωμαλία. Κάθεται πολλές φορές με πονηρούς ανθρώπους και γόητες και διεφθαρμένους, πολύ πιο φτωχούς και πιο ευτελείς από αυτόν τον ίδιο, ενώ άλλους αγαθούς και κατά πάντα ενάρετους τούς υβρίζει και συμπεριφέρεται προς αυτούς με θρασύτητα.

Είδες και από τα δύο και την ασχημοσύνη και την αδιαντροπιά; Και ταπεινός είναι πέρα από το μέτρο, και αλαζόνας. Διαμένουν βέβαια οι πόρνες σε οίκημα και αυτό είναι άξιο κατηγορίας τους, το ότι πωλούν το σώμα τους έναντι χρημάτων, αλλά έχουν κάποια δικαιολογία τη φτώχεια και την πείνα που τις καταναγκάζει, αν και βέβαια ούτε αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως δικαιολογία· γιατί μπορούν να εργάζονται και να τρέφονται. Εδώ όμως συχνάζει ο πλεονέκτης όχι σε οίκημα, αλλά στο μέσο της πόλης, προσφέροντας όχι το σώμα, αλλά την ψυχή του στον διάβολο, ώστε και να εισέρχεται και να συνευρίσκεται μαζί του σαν προς πόρνη πραγματικά, και αφού εκπληρώσει όλη την επιθυμία του εξέρχεται και βλέπει όλη η πόλη και όχι μόνο δύο και τρεις άνθρωποι. Και αυτό είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των πορνών, το να δίνει σε αυτές κανείς χρήματα· είτε δηλαδή είναι κανείς δούλος είτε ελεύθερος είτε μονομάχος είτε οποιοσδήποτε και προσφέρει αμοιβή, καταδέχονται, ενώ εκείνοι που δεν προσφέρουν τίποτε κι αν ακόμη είναι ευγενέστεροι από όλους, χωρίς τα χρήματα δεν μπορούν να τις πλησιάσουν.

Αυτό κάνουν και αυτοί εδώ· τους ορθούς λογισμούς, όταν δεν έχουν χρήματα, τους αποστρέφονται, ενώ τους μιαρούς και πραγματικά θηριομάχους τούς συναναστρέφονται εξαιτίας των χρημάτων, ασχημονούν μαζί τους και χάνουν την ομορφιά της ψυχής τους. Όπως ακριβώς δηλαδή εκείνες είναι ως προς τη φύση τους αποκρουστικές και γεμάτες πονηριά και άγριες και παχιές και άσχημες και κακόπλαστες και σε όλα αισχρές, τέτοιες γίνονται και οι ψυχές τους , μην μπορώντας με τα εξωτερικά βαψίματα να συγκαλύψουν την ασχήμια τους. Γιατί, όταν η ασχήμια είναι η χειρότερη από όλες, όσα και αν επινοήσουν, δεν μπορούν να υποκριθούν. Το ότι βέβαια η αδιαντροπιά κάνει πόρνες, άκουσε τον προφήτη που λέγει: «Ὄψις πόρνης ἐγένετό σοι, ἀπηναισχύντησας πρὸς πάντας(:Συμπεριφέρθηκες προς όλους με αδιαντροπιά, απέκτησες μορφή πόρνης)»[Ιερ.3,3].

Αυτό μπορούμε να πούμε και προς τους πλεονέκτες· συμπεριφέρθηκες προς όλους με αδιαντροπιά· όχι προς αυτούς και προς εκείνους, αλλά προς όλους. Πώς; Ο άνθρωπος αυτού του είδους δε σέβεται ούτε τον πατέρα του, ούτε το παιδί του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε φίλο, ούτε αδελφό, ούτε ευεργέτη, ούτε κανένα άλλο γενικά. Και γιατί λέγω «φίλο και αδελφό και πατέρα»; Δεν σέβεται τον ίδιο τον Θεό, αλλά τα θεωρεί όλα τα σχετικά με Αυτόν ως μύθο, και γελά μεθυσμένος από τη μεγάλη επιθυμία, και ούτε να ακούσει δεν θέλει κάτι από εκείνα που μπορούν να τον ωφελήσουν.

Αλλά πω πω παραλογισμός, ποια είναι και τα λόγια που λένε: «Αλιμόνο σου, μαμωνά, και σε εκείνον που δεν έχει»: Εδώ κατακυριεύομαι από τη φλόγα του θυμού· αλίμονο σε εκείνους που λένε αυτά, και αν ακόμη τα λένε γελώντας. Γιατί, πες μου, δεν απείλησε με αυτήν την απειλή ο Θεός λέγοντας: «Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν ·ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ(:Μην απατάτε τον εαυτό σας με την ιδέα ότι είναι δυνατόν να θησαυρίζει κανείς και στη γη και ταυτόχρονα να είναι προσκολλημένος και στο Θεό. Κανείς δεν μπορεί να είναι συγχρόνως δούλος σε δύο κυρίους· διότι ή θα μισήσει τον ένα και θα αγαπήσει τον άλλο, ή θα προσκολληθεί στον ένα και θα περιφρονήσει τον άλλο. Δεν μπορείτε να είστε συγχρόνως δούλοι και του Θεού και του μαμωνά, δηλαδή του πλούτου. Ή θα μισήσετε τον πλούτο για να αγαπήσετε τον Θεό, ή θα προσκολληθείτε στον πλούτο και θα περιφρονήσετε τότε τον Θεό)» [Ματθ.6,24] και εσύ καταργείς την απειλή τολμώντας να λες τέτοια λόγια προς κακό του εαυτού σου;

Δεν λέγει ο Παύλος ότι αυτή είναι ειδωλολατρία και ονομάζει ειδωλολάτρη τον πλεονέκτη;[Εφ.5,5: «Τοῦτο γάρ ἐστε γινώσκοντες, ὅτι πᾶς πόρνος ἢ ἀκάθαρτος ἢ πλεονέκτης, ὅς ἐστιν εἰδωλολάτρης, οὐκ ἔχει κληρονομίαν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ(:Φυλαχτείτε από αυτά, διότι πρέπει να ξέρετε καλά αυτό, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, ο οποίος ουσιαστικά είναι ειδωλολάτρης, αφού η λατρεία του χρήματος απορροφά ολόκληρη την καρδιά του, δεν έχει κανένα δικαίωμα κληρονομιάς στη βασιλεία του Χριστού και Θεού)»]. Εσύ όμως στέκεσαι και γελάς όπως οι κοσμικές γυναίκες, προκαλώντας τα γέλια σαν τις γυναίκες του θεάτρου;

Αυτό τα ανέτρεψε όλα, αυτό τα κατέρριψε· κατάντησαν τα δικά μας γέλως και πολιτισμός και αστειότητα· τίποτε το σταθερό, τίποτε το στερεό. Δεν τα λέγω αυτά μόνο προς τους κοσμικούς άντρες, αλλά γνωρίζω ποιους υπαινίσσομαι· γέμισε η Εκκλησία από γέλωτα. Αν ο τάδε πει κάποιο αστείο, αμέσως προκαλούνται γέλια σε αυτούς που κάθονται. Και το θαυμαστό είναι ότι πολλοί δεν σταματούν να γελούν και κατά την ίδια την ώρα της ευχής. Παντού χορεύει ο διάβολος, όλους τους ντύθηκε, όλους τους εξουσιάζει. Ατιμάστηκε ο Χριστός, περιφρονήθηκε, δεν υπάρχει πουθενά η εκκλησία. Δεν ακούτε τον Παύλο που λέγει: «Καὶ αἰσχρότης καὶ μωρολογία ἢ εὐτραπελία,τὰ οὐκ ἀνήκοντα(: Επίσης δεν αρμόζουν σε σας τους Χριστιανούς και δεν πρέπει να αναφέρονται καν ως λέξεις οι αισχρές πράξεις και τα ανόητα φλύαρα λόγια και τα άπρεπα και βρώμικα αστεία)»[Εφ.5,4]; Μαζί με την αισχρότητα αναφέρει τη γελοιότητα και εσύ γελάς; Μωρολογία τι είναι; Εκείνα που δεν έχουν τίποτε το χρήσιμο.

Γελάς λοιπόν διαρκώς και φαιδρύνεις το πρόσωπό του εσύ ο μοναχός; Γελάς, πες μου, εσύ που έχεις σταυρωθεί, εσύ που πενθείς; Πού άκουσες τον Χριστό να το κάνει αυτό; Πουθενά, αλλά πολλές φορές ήταν σκυθρωπός. Πραγματικά, όταν είδε την Ιερουσαλήμ δάκρυσε, όταν σκέφτηκε τον προδότη ταράχτηκε, και όταν επρόκειτο να αναστήσει τον Λάζαρο έκλαψε· και εσύ γελάς; Εάν εκείνος που δεν πονά για τα αμαρτήματα των άλλων είναι άξιος κατηγορίας, εκείνος που συμπεριφέρεται με αναλγησία για τα δικά του και γελά, ποια συγνώμη είναι άξιος να επιτύχει; Ο παρών καιρός είναι καιρός πένθους και θλίψεως, βασάνων και δουλαγωγίας, αγώνων και ιδρώτων· και εσύ γελάς; Δεν βλέπεις πώς επιτιμήθηκε η Σάρρα;

Δεν ακούς τον Χριστό που λέγει «Οὐαὶ ὑμῖν οἱ γελῶντες νῦν, ὅτι πενθήσετε καὶ κλαύσετε(:Αλίμονο και σε σας που έχετε ως μοναδικό σκοπό της ζωής σας τη σαρκική χαρά και γελάτε τώρα από τις διασκεδάσεις και τις απολαύσεις του σαρκικού σας βίου, ουαί και αλίμονό σας, διότι στην άλλη ζωή θα πενθήσετε και θα κλάψετε)»[Λουκά 6,25]; Αυτά ψάλλεις καθημερινά; Πες μου δηλαδή, τι λες; «Γέλασα»; Καθόλου. Αλλά τι; «Ἐκοπίασα ἐν τῷ στεναγμῷ μου(: Απόκαμα από τους στεναγμούς μου για τις παρεκτροπές μου)»[Ψαλμ.6,6].Αλλά ίσως μερικοί είναι τόσο παραλυμένοι και αποχαυνωμένοι, ώστε να γελούν και για την επιτίμηση αυτή, σαν να τα λέμε δηλαδή αυτά για να προκαλέσουμε γέλωτα. Πραγματικά τέτοια είναι η παραφροσύνη, τέτοια η τρέλα, ούτε την επιτίμηση δεν αισθάνεται.

Στέκεται ο ιερέας του Θεού λέγοντας την ευχή για όλους και εσύ γελάς, χωρίς να φοβάσαι τίποτε; Και εκείνος βέβαια λέγει τρέμοντας τις ευχές για σένα, και εσύ τον περιφρονείς; Δεν ακούς τη Γραφή που λέγει: «Οὐαί οἱ καταφρονηταί(:Αλίμονο σε όσους περιφρονούν τα ιερά και τα όσια, τη δικαιοσύνη και την αλήθεια)»[προφήτης Αββακούμ: 1,5]; Δεν φρίττεις; Δεν δείχνεις συστολή; Και βέβαια εισερχόμενος σε ανάκτορα προσέχεις να είναι κόσμιο και το παράστημά σου και το βλέμμα σου και το βάδισμά σου και όλα τα άλλα, ενώ εδώ, όπου είναι τα πραγματικά ανάκτορα, και τέτοια όπως ακριβώς είναι τα ουράνια, γελάς; Εσύ βέβαια γνωρίζω ότι δεν βλέπεις, ακούς όμως ότι παντού παραβρίσκονται άγγελοι και μάλιστα στον οίκο του Θεού στέκονται δίπλα στο βασιλιά, και όλα είναι γεμάτα από τις ασώματες εκείνες δυνάμεις. Ο λόγος μου αυτός απευθύνεται και προς τις γυναίκες, οι οποίες μπροστά στους άνδρες βέβαια δεν τολμούν εύκολα να το κάνουν αυτό, και αν το κάνουν, δεν το κάνουν πάντοτε, αλλά κατά τον χρόνο της ανάπαυσης, ενώ εδώ πάντοτε. Πες μου, γυναίκα, ενώ καλύπτεις το κεφάλι σου, γελάς βρισκόμενη μέσα στην εκκλησία; Εισήλθες να εξομολογηθείς τα αμαρτήματά σου, να προσπέσεις στον Θεό, να Τον παρακαλέσεις και να Τον ικετεύσεις για τα κακά που διέπραξες και τα πλημμελήματα, και το κάνεις αυτό γελώντας; Πώς λοιπόν θα μπορέσεις να καταστήσεις Αυτόν ευμενή;

«Και τι κακό», θα έλεγε κανείς, «είναι το γέλιο»; Δεν είναι κακό το γέλιο, αλλά κακό είναι όταν γίνεται πέρα από το μέτρο και άκαιρα. Το γέλιο υπάρχει σε εμάς ώστε, όταν δούμε φίλους που έχουμε πολύ χρόνο να τους δούμε, να το κάνουμε αυτό, όταν δούμε κάποιους συνεσταλμένους και φοβισμένους, να τους ενθαρρύνουμε με το χαμόγελο, και όχι να καγχάζουμε και να γελάμε πάντοτε. Το γέλιο υπάρχει μέσα στην ψυχή μας, για να ανακουφίζεται κάποτε η ψυχή, όχι για να οδηγείται στη διάχυση. Άλλωστε και η επιθυμία υπάρχει μέσα στα σώματά μας και δεν πρέπει οπωσδήποτε επειδή υπάρχει να τη χρησιμοποιούμε ή να τη χρησιμοποιούμε πέρα από το μέτρο· αλλά και συγκρατούμε αυτήν και δε λέμε «επειδή υπάρχει μέσα μας, ας τη χρησιμοποιήσουμε».

Με δάκρυα δούλευε τον Θεό, για να μπορέσεις να καθαρίσεις τα αμαρτήματά σου. Γνωρίζω ότι πολλοί με κατηγορούν λέγοντας «αμέσως δάκρυα». Γι’ αυτό είναι καιρός δακρύων. Γνωρίζω ότι και αισιοδοξούν όλοι εκείνοι που λένε: «Φάγωμεν καὶ πίωμεν, αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν(:“Ας φάμε, ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε”)» [Α΄Κορ.15,32].

Αλλά σκέψου ότι «Ματαιότης ματαιοτήτων, τὰ πάντα ματαιότης(:Ματαιότης ματαιοτήτων, όλα ανεξαιρέτως τα επίγεια είναι μάταια)»[Εκκλ.1,2]. Δεν το λέγω εγώ, αλλά εκείνος που γνώρισε όλα τα πράγματα έμπρακτα, λέγει τα εξής: «Ἐμεγάλυνα ποίημά μου, ᾠκοδόμησά μοι οἴκους. ἐφύτευσά μοι ἀμπελῶνας, ἐποίησά μοι κήπους καὶ παραδείσους καὶ ἐφύτευσα ἐν αὐτοῖς ξύλον πᾶν καρποῦ·ἐποίησά μοι κολυμβήθρας ὑδάτων τοῦ ποτίσαι ἀπ᾿ αὐτῶν δρυμὸν βλαστῶντα ξύλα· ἐκτησάμην δούλους καὶ παιδίσκας, καὶ οἰκογενεῖς ἐγένοντό μοι, καί γε κτῆσις βουκολίου καὶ ποιμνίου πολλὴ ἐγένετό μοι ὑπὲρ πάντας τοὺς γενομένους ἔμπροσθέν μου ἐν Ἱερουσαλήμ· συνήγαγόν μοι καί γε ἀργύριον καὶ χρυσίον καὶ περιουσιασμοὺς βασιλέων καὶ τῶν χωρῶν· ἐποίησά μοι ᾄδοντας καὶ ᾀδούσας καὶ ἐντρυφήματα υἱῶν ἀνθρώπων, οἰνοχόον καὶ οἰνοχόας· καὶ ἐμεγαλύνθην καὶ προσέθηκα παρὰ πάντας τοὺς γενομένους ἔμπροσθέν μου ἐν Ἱερουσαλήμ·καί γε σοφία μου ἐστάθη μοι. καὶ πᾶν, ὃ ᾔτησαν οἱ ὀφθαλμοί μου, οὐκ ἀφεῖλον ἀπ᾿ αὐτῶν, οὐκ ἀπεκώλυσα τὴν καρδίαν μου ἀπὸ πάσης εὐφροσύνης, ὅτι καρδία μου εὐφράνθη ἐν παντὶ μόχθῳ μου, καὶ τοῦτο ἐγένετο μερίς μου ἀπὸ παντὸς μόχθου. καὶ ἐπέβλεψα ἐγὼ ἐν πᾶσι ποιήμασί μου, οἷς ἐποίησαν αἱ χεῖρές μου, καὶ ἐν μόχθῳ, ᾧ ἐμόχθησα τοῦ ποιεῖν, καὶ ἰδοὺ τὰ πάντα ματαιότης καὶ προαίρεσις πνεύματος, καὶ οὐκ ἔστι περισσεία ὑπὸ τὸν ἥλιον(:Επιδίωξα λοιπόν τα μεγάλα έργα. Έκτισα οικοδομές μεγαλοπρεπείς. Φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες. Περιέκλεισα κήπους και δενδρόκηπους και φύτεψα σε αυτούς δένδρα καρποφόρα παντός είδους. Διέταξα και κτίστηκαν δεξαμενές υδάτων, για να ποτίζονται από αυτές όλα τα χλοερά δένδρα του δάσους. Αγόρασα ως κτήμα μου δούλους και δούλες. Και τα παιδιά, που αυτοί γέννησαν στα ανάκτορά μου, έγιναν δικά μου. Απέκτησα μεγάλα κοπάδια βοδιών και προβάτων, περισσότερα από όσα είχαν αποκτήσει όλοι εκείνοι, που υπήρξαν πριν από εμένα στην Ιερουσαλήμ. Συγκέντρωσα για τον εαυτό μου άργυρο και χρυσό, θησαυρούς και περιουσίες βασιλέων και ολοκλήρων περιοχών. Είχα προς διασκέδασή μου τραγουδιστές και τραγουδίστριες. Έκαμα δικές μου και γνώρισα όλες τας διασκεδάσεις και απολαύσεις των ανθρώπων. Είχα οινοχόους, για να με κερνούν κρασί. Έφτασα σε μεγαλείο και δόξα και ξεπέρασα όλους τους ανθρώπους, οι οποίοι πριν από εμένα είχαν ζήσει στην Ιερουσαλήμ. Εν μέσω όμως όλων αυτών των μεγαλείων και των απολαύσεων η σοφία μου μού συμπαραστάθηκε, ώστε να μην εκτραπώ ανεπανόρθωτα. Κάθε τι, το οποίο επιθύμησαν οι οφθαλμοί μου, δεν τους το στέρησα και δεν εμπόδισα την καρδία μου να απολαύσει κάθε τέρψη και χαρά. Η καρδία μου απήλαυσε όλα τα αγαθά των ταλαιπωριών και των κόπων μου. Αυτό άλλωστε υπήρξε και το κέρδος όλων των κόπων της ζωής μου. Και έπειτα από όλες αυτές τις τέρψεις και τις απολαύσεις έριξα εγώ ένα βλέμμα σε όλα όσα έπραξα, σε όλα όσα κατασκεύασαν τα χέρια μου, σε όλα όσα με κόπο και ταλαιπωρία αγωνίστηκα να αποκτήσω, και έβγαλα το συμπέρασμα, ότι όλα αυτά είναι ματαιότητα. Κούφια ορμή παρερχομένου ανέμου και ότι δεν υπάρχει κανένα μόνιμο, αιώνιο κέρδος, καμία ωφέλεια κάτω από τον επίγειο ήλιο)»[Εκκλ.2,4-11]. Και τι λέγει μετά από όλα αυτά; «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης».

Ας πενθήσουμε λοιπόν, αγαπητοί, ας πενθήσουμε, για να γελάσουμε πραγματικά για να νιώσουμε πραγματικά ευφροσύνη κατά τον καιρό της ειλικρινούς χαράς. Γιατί αυτή η χαρά που αισθανόμαστε για τα γήινα οπωσδήποτε είναι αναμιγμένη με λύπη και δεν είναι δυνατό να τη βρούμε αυτήν ποτέ καθαρή, ενώ εκείνη είναι ειλικρινής και άδολη και δεν έχει τίποτε το ύπουλο ούτε κάτι άλλο αναμιγμένο. Με εκείνη, την πνευματική, χαρά ας νιώθουμε ευχαρίστηση, εκείνην ας επιδιώξουμε. Δεν είναι δυνατό να επιτύχουμε αυτήν αλλιώς, παρά με το μην προτιμάμε εδώ τα ευχάριστα, αλλά εκείνα που ωφελούν και να θλιβόμαστε λίγο με τη θέλησή μας και να υποφέρουμε με ευχαριστία όλα εκείνα που μας συμβαίνουν. Γιατί έτσι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε και τη βασιλεία των ουρανών, με τη χάρη και φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και στους ατέλειωτους αιώνες. Αμήν.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/in-epistulam-ad-hebraeos.pdf
Ιωάννου του Χρυσοστόμου Άπαντα τα έργα, Υπόμνημα στην Προς Εβραίους επιστολή, ομιλία ΙΕ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1989, τόμος 24, σελίδες 562-573 .
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm
«Πᾶνος»

ΑΓΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Μέρος Γ΄: Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΟΡΕΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ FILIOQUE ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΕΡΙΚΟΠΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ [Ιω. 15,15-27]

2026-10-27T19:00:00.000+02:00

Τὰ προηγούμενα μέρη Α΄ ΕΔΩ καὶ Β΄ ΕΔΩ

ΑΓΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟ ΚΑΙ ΜΥΡΟΒΛΥΤΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟ

Μέρος Γ΄: Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΟΡΕΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ FILIOQUE ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΕΡΙΚΟΠΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ [Ιω. 15,15-27]

[[ ΣΥΝΤΟΜΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Στο συγκεκριμένο μέρος του εγκωμίου προς τιμήν του αγίου Δημητρίου, ο άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, με αφορμή την ευαγγελική περικοπή της εορτής (Ιω. 15,15–27), αναφέρεται στις δογματικές πλάνες και τις αιρετικές διδασκαλίες των Ρωμαιοκαθολικών, επικεντρώνοντας την κριτική του στο filioque («και εκ του Υιού»). Επικαλούμενος αγιογραφικές και πατερικές μαρτυρίες, υπερασπίζεται την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος αποκλειστικά από τον Πατέρα.

Η αντιρρητική αυτή αναφορά αποτελεί το μοναδικό στοιχείο για την πιθανή χρονολόγηση του εγκωμίου στα έτη 1367–1372, κατά τη δεύτερη πατριαρχία του αγίου Φιλοθέου, και, ειδικότερα, την εποχή κατά την οποία ο άγιος Φιλόθεος ασκούσε έντονη κριτική στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, με αφορμή τις συζητήσεις που διεξάγονταν για την ένωση των δύο Εκκλησιών. Αξιοσημείωτο είναι ότι το συγκεκριμένο τμήμα απουσιάζει από έναν από τους δύο σωζόμενους χειρόγραφους κώδικες, ενδεχομένως λόγω σκόπιμης αφαίρεσης.

ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ: Η παρούσα κατάτμηση της ενιαίας ομιλίας είναι συμβατική και εξυπηρετεί αποκλειστικά τη θεματική οργάνωση και τη διευκόλυνση της μελέτης]].

____________________________

[4]. Εσύ, όμως, τι έχεις να πεις, Πάπα της Ρώμης, νεόκοπε θεολόγε του Αγίου Πνεύματος, που τολμάς να παρουσιάζεις ως αληθινή μια καινούρια και ξένη προς την πατερική παράδοση διδασκαλία; Εσύ που κομπάζεις και μεγαλαυχείς για την Πρεσβύτερη Ρώμη [[«Πρεσβύτερη Ρώμη: Η παλαιά Ρώμη, σε αντιδιαστολή προς την Κωνσταντινούπολη (Νέα Ρώμη). Ο άγιος Φιλόθεος επικρίνει εδώ την επίκληση του ιστορικού κύρους της Ρώμης ως θεμελίου των παπικών αξιώσεων για καθολική εκκλησιαστική εξουσία]], για τα εκκλησιαστικά πρωτεία και τους επισκοπικούς θρόνους, και επικαλείσαι παντού απέναντί μας, με την συνηθισμένη χαρακτηριστική σου υπεροψία, την αξίωσή σου για απόλυτη εκκλησιαστική πρωτοκαθεδρία, διεκδικώντας για τη Ρώμη το πρωτείο και την εξουσία πάνω σε κάθε Εκκλησία, ενώ συγχρόνως εισάγεις επαίσχυντους νεωτερισμούς στην πίστη και κατασπιλώνεις τη θεολογία του Αγίου Πνεύματος με τη διδασκαλία περί εκπορεύσεώς Του και από τον Υιό; Με παρόμοιο τρόπο είχε απευθυνθεί παλαιότερα κάποιος από τους δικούς μας σοφούς σε εκείνους που βλασφημούσαν τον Υιό.

Από πού και από ποιον διδάχθηκες αυτήν την καινούργια και πρωτόφαντη θεολογία, αυτή την πρωτάκουστη διδασκαλία για το Άγιο Πνεύμα, ω «άριστε»; Ποιον άλλον Θεό και θεολόγο, ποιον άλλον καθοδηγητή και δάσκαλο βρήκες στη γη μετά τον Χριστό, ώστε να στηρίζεις σε αυτόν τη νέα σου διδασκαλία; Δεν είναι ο Χριστός ο ένας και μοναδικός Διδάσκαλος όλων μας, όπως ο Ίδιος διακήρυξε; [Ματθ. 23,8–10 : «Ὑμεῖς δὲ μὴ κληθῆτε ῥαββί· εἷς γάρ ἐστιν ὑμῶν ὁ διδάσκαλος, ὁ Χριστός· πάντες δὲ ὑμεῖς ἀδελφοί ἐστε. καὶ πατέρα μὴ καλέσητε ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς· εἷς γάρ ἐστιν ὁ πατὴρ ὑμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. μηδὲ κληθῆτε καθηγηταί· εἷς γάρ ὑμῶν ἐστιν ὁ καθηγητής, ὁ Χριστός(:Εσείς όμως μη δεχθείτε να σας ονομάσουν οι άνθρωποι ραββί, δηλαδή διδάσκαλε. Διότι ένας είναι ο διδάσκαλός σας, ο Χριστός˙ όλοι εσείς είστε αδελφοί. Και κανέναν επάνω στη γη να μην τον ονομάσετε πατέρα σας με κύρος και εξουσία απεριόριστη και απόλυτη· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, Εκείνος που είναι στους ουρανούς. Ούτε να ονομαστείτε εσείς καθηγητές, διότι ένας είναι ο καθηγητής σας, που με τη διδασκαλία του σας οδηγεί στη σωτηρία, ο Χριστός)»]. Αυτός είναι συγχρόνως Θεός και εκείνος που μας αποκαλύπτει τη θεότητά Του: Θεός από τη φύση Του και διδάσκαλός μας από συγκατάβαση προς εμάς.

Γιατί ο ίδιος ο Χριστός, όπως ακούς —αν βέβαια είσαι πρόθυμος να ακούσεις έστω και τώρα τα λόγια Του—, λέει: «τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὃ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐκπορεύεται (:το Πνεύμα της αλήθειας, που εκπορεύεται από τον Πατέρα)», ορίζοντας ρητά τον Πατέρα ως Εκείνον από τον Οποίο εκπορεύεται το Άγιο Πνεύμα» [Ιω. 15,26 : «Ὃταν δὲ ἔλθῃ ὁ παράκλητος ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ πατρός, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὃ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ(:Όταν, δηλαδή, έλθει ο Παράκλητος, που Εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα ως οδηγό και βοηθό σας, το Άγιο Πνεύμα δηλαδή, Εκείνος θα μαρτυρήσει για Εμένα)»].

Εσύ, όμως, πώς τολμάς να προσθέτεις το «και από τον Υιό», στη διδασκαλία για την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος, κάτι που ασφαλώς δεν άκουσες ποτέ από τον ίδιο τον Χριστό; Πώς παρουσιάζεις τον Υιό ως συναίτιο της θεότητας μαζί με τον Πατέρα, ο Οποίος είναι η μοναδική πηγή της υπερούσιας θεότητας, και αποδίδεις και στους δύο την αιτία και την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος; Έτσι επιχειρείς, όπως εσύ θα ισχυριζόσουν, να συμπληρώσεις με θρασύ και αυθάδη λόγο την υποτιθέμενη έλλειψη της θεολογικής διδασκαλίας του Χριστού, σαν να μην είχε διδάξει κάτι επειδή το αγνοούσε.

Αλλά συγχώρησέ μας, Χριστέ, Εσύ που είσαι η ενυπόστατη Σοφία του Πατέρα, ο προαιώνιος Λόγος και ισότιμος με Εκείνον που Σε γέννησε, και ας μείνει μακριά από εμάς κάθε βλάσφημη σκέψη που θα απέδιδε σε Εσένα άγνοια ή σκόπιμη απόκρυψη της αλήθειας! Γιατί θα ήταν εξίσου βλάσφημο να ισχυριστεί κανείς ότι αποσιωπούσες με τη θέλησή Σου όσα επιθυμούσες τόσο πολύ να γνωρίζουν οι δικοί Σου, ώστε να τα διδάξουν και σε εμάς, τις επόμενες γενιές, σύμφωνα με τις δικές Σου θείες ρήσεις, μεταδίδοντάς μας όσα και οι ίδιοι είχαν διδαχθεί. Γιατί λέει ο Χριστός στους αποστόλους Του: «Πορευθέντες οὖν μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν (:Πηγαίνετε σε ολόκληρο τον κόσμο και κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και διδάσκοντάς τους να τηρούν και να εφαρμόζουν στη ζωή τους όλα τα παραγγέλματα που σας έδωσα ως εντολές, χωρίς να παραλείπετε τίποτε από τη διδασκαλία μου)”» [Ματθ. 28,19–20 ].

Γι’ αυτό οι απόστολοι και οι ευαγγελιστές, καθώς και οι ιερές χορείες των διδασκάλων και των Πατέρων, αντλώντας όλοι διαδοχικά από την ίδια πηγή, δηλαδή από τη διδασκαλία του Χριστού, το ζωογόνο νερό της θεολογίας, ποτίζουν με αυτό την παγκόσμια Εκκλησία του Χριστού, όπως ακριβώς ποτίζει κανείς μια εύφορη και πολύκαρπη γη, ώστε να αποδίδει πλούσιους πνευματικούς καρπούς. Δεν ποτίζουν μόνο την Εκκλησία της Ρώμης, όπως ισχυρίζεσαι εσύ, επικαλούμενος τα πρωτεία που διεκδικείς γι’ αυτήν, τα οποία περιορίζονται σε στενά γεωγραφικά όρια και σε ένα μικρό μέρος του κόσμου, αλλά την Εκκλησία που, με τη δύναμη Εκείνου που τη φύτεψε, δηλαδή του Χριστού, έχει εξαπλωθεί με υπερφυσικό τρόπο σε ολόκληρη τη γη, ξεπερνώντας βουνά, νησιά, θάλασσες, ποταμούς και τις πιο απομακρυσμένες περιοχές, μέχρι που έφτασε στα πέρατα του κόσμου.

Γνωρίζω, όμως, ότι θα επαναλάβεις και πάλι τα συνηθισμένα σου επιχειρήματα, επικαλούμενος διαδοχικά και συνδέοντας μεταξύ τους ευαγγελικά, αποστολικά και πατερικά χωρία, για να στηρίξεις τη διδασκαλία περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος και από τον Υιό. Ωστόσο, αυτά τα χωρία υποστηρίζουν περισσότερο τη δική μας θέση και την ορθή πίστη, παρά εσένα και αυτόν τον πρόσφατο νεωτερισμό. Εννοώ τα λόγια του Χριστού: «Ὃταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν· οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ᾿ ἑαυτοῦ, ἀλλ᾿ ὅσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν.Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν (:Όταν, όμως, έλθει Εκείνος, το Πνεύμα της Αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη τη σωτηριώδη αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από μόνος Του και ανεξάρτητα από τα άλλα πρόσωπα της θεότητος, αλλά θα σας πει όσα θα ακούσει από τον Πατέρα˙ θα σας αναγγείλει μάλιστα και όσα πρόκειται να συμβούν μελλοντικά στην Εκκλησία μου. Εκείνος θα δοξάσει και Εμένα. Και θα με δοξάσει, διότι θα πάρει από τον δικό μου θησαυρό της γνώσεως και θα σας τον αναγγείλει. Κι έτσι θα σας μεταδώσει την ίδια αλήθεια που κι Εγώ σας δίδαξα. Και θα αποκαλύψει σε όλους τους πιστούς τη δόξα της ενανθρωπήσεώς μου και του μεγαλείου μου)» [Ιω. 16,13-14 ], «ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν (:τον Οποίο Εγώ θα σας στείλω)» [ Ιω. 15,26] και «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ πατρός μου ἐφ᾿ ὑμᾶς(: Και ιδού Εγώ θα σας στείλω σε λίγο από τον ουρανό επάνω σας αυτό που σας υποσχέθηκε ο Πατέρας μου, δηλαδή το Πνεύμα το Άγιο)» [Λουκ. 24,49].

Στα επιχειρήματα αυτά θα προσθέσεις την εμφύσηση και τη χάρη που δόθηκε από τον αναστημένο Χριστό στους μαθητές Του[Ιω. 20,22 : «Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνεφύσησε καὶ λέγει αὐτοῖς· λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον (:Κι αφού το είπε αυτό, προκειμένου να τους μεταδώσει την πνοή της νέας ουράνιας ζωής εμφύσησε στα πρόσωπά τους και τους είπε: ‘’Λάβετε Πνεύμα Άγιο’’)»], καθώς και τα αποστολικά λόγια «Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ (:Ο άνθρωπος όμως που δεν έχει μέσα του Πνεύμα Χριστού δεν ανήκει στον Χριστό)»» [Ρωμ. 8,9] και «ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν (:ο Θεός απέστειλε το Πνεύμα του Υιού Του στις καρδιές σας)» [Γαλ. 4,6].Θα επικαλεστείς, επίσης, τις διατυπώσεις «διά» και «προσεχῶς», που χρειάζονται ερμηνευτική διευκρίνιση, καθώς και όσα αναφέρουν οι θεολόγοι για το Άγιο Πνεύμα ως εικόνα του Υιού και για τη σύνδεσή Του με τον Πατέρα μέσω του Υιού, μαζί με άλλα παρόμοια χωρία.

Διότι εμείς, οι Ορθόδοξοι, ονομάζουμε το Άγιο Πνεύμα «Πνεύμα Υιού», επειδή έχει ιδιαίτερη σχέση με Αυτόν, δεν λέμε όμως ότι εκπορεύεται από τον Υιό, ως από την αιτία της υποστατικής Του υπάρξεως. Ο Πατέρας είναι η πηγή της θεότητας, η μία και μοναδική πηγή της υπερούσιας Θεότητας. Από Αυτόν και μόνο έχει το Άγιο Πνεύμα την ύπαρξή Του. Όλα όσα έχει ο Πατέρας ανήκουν και στον Υιό, με εξαίρεση την ιδιότητα του να είναι αιτία, η οποία αποτελεί προσωπικό ιδίωμα του Πατέρα. Σε αυτά προστίθεται και η θεία αποκάλυψη που δόθηκε στον μέγα Γρηγόριο, [[τον Θαυματουργό, επίσκοπο Νεοκαισαρείας]], σύμφωνα με την οποία το Άγιο Πνεύμα έχει την ύπαρξή Του από τον Πατέρα και φανερώνεται μέσω του Υιού, δηλαδή στους ανθρώπους[Αγίου Γρηγορίου του Θαυματουργού, Ἔκθεσις πίστεως, PG 10, 985A και Αγίου Γρηγορίου Νύσσης, Εἰς τὸν βίον τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θαυματουργοῦ, PG 46, 912D–913: «Καὶ ἓν Πνεῦμα ἅγιον, ἐκ Θεοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχον· καὶ δι’ Υἱοῦ πεφηνὸς, δηλαδὴ τοῖς ἀνθρώποις (:Και ένα Άγιο Πνεύμα, που έχει την ύπαρξή Του από τον Θεό, ως τη μοναδική πηγή της υποστατικής Του προελεύσεως, και έχει φανερωθεί στους ανθρώπους μέσω του Υιού)»]. Επικαλούμαστε επίσης και τη θεολογική διατύπωση: «Πῶς οὐκ ἔσται τὸ Πνεῦμα ὁ Θεός, ὅλην ἔχον ἐν ἑαυτῷ οὐσιωδῶς τὴν ἰδιότητα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, οὗ καὶ Πνεῦμά ἐστι, δι’ Υἱοῦ τῇ κτίσει χορηγούμενον; (:Πώς είναι δυνατόν να μην είναι Θεός το Πνεύμα, αφού έχει ουσιωδώς μέσα Του ολόκληρη την ιδιότητα του Πατέρα και του Υιού, του Οποίου είναι Πνεύμα, και χορηγείται στην κτίση μέσω του Υιού;)» [Αγίου Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Θησαυρὸς περὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, λόγος ΛΔ΄ (34), PG 75, 576C].

Εσύ, λοιπόν, με αυτή την πρωτοφανή και ασυνήθιστη προσθήκη σου, δηλαδή με την προσθήκη περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος και από τον Υιό, αλλοιώνεις όλα όσα προαναφέρθηκαν. Και όχι μόνο αυτά, αλλά και όλα τα συγγράμματα των Πατέρων και των θεολόγων, καθώς και τον κατεξοχήν όρο και κανόνα της ευσέβειας, δηλαδή το μεγάλο και θεόπνευστο Σύμβολο της ορθής πίστης, μαζί με την ίδια την πρωταρχική και ύψιστη θεολογία του Χριστού.

Δεν σέβεσαι ούτε τον απόστολο Πέτρο, τον κορυφαίο των αποστόλων και θεολόγων, μολονότι καυχιέσαι υπερβολικά για τη σχέση σου μαζί του και προσπαθείς να παρουσιάσεις ως αποκλειστικά δικό σου πνευματικό θεμέλιο αυτόν τον διδάσκαλο, που ανήκει σε ολόκληρη την Εκκλησία. Ο απόστολος Πέτρος, αφού πρώτος μετά τον Χριστό παρέλαβε τη θεολογική διδασκαλία για τον ίδιο τον Χριστό και το Άγιο Πνεύμα, διατύπωσε και ο ίδιος, ακολουθώντας πιστά τον Διδάσκαλό του, τη διάκριση ανάμεσα στην ύπαρξη του Πνεύματος από τον Πατέρα, δηλαδή στην εκπόρευσή Του ως προς την υποστατική Του ύπαρξη, και στη χορήγησή Του μέσω του Υιού σε όσους μετέχουν σε Αυτό, δηλαδή στους ανθρώπους που δέχονται τη χάρη Του. Γι’ αυτό και είπε: «Τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθείς, τήν τε ἐπαγγελίαν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ πατρός, ἐξέχεε τοῦτο ὃ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε (:Αφού, λοιπόν, ο Ιησούς μετά την Ανάστασή του ανυψώθηκε με τη δύναμη του Θεού στον ουρανό και πήρε από τον Πατέρα Του το Άγιο Πνεύμα, που υποσχέθηκε σε μας τους αποστόλους ότι θα μας έστελνε, μας πλημμύρισε με τις δωρεές και τις υπερφυσικές αυτές ενέργειες που εσείς βλέπετε και ακούτε)» [Πράξ. 2,33].

Με όλους αυτούς, λοιπόν, τους εσφαλμένους συλλογισμούς σου και με όσους άλλους συνδέονται με αυτούς, εσύ ο ίδιος, όπως ήδη είπα, καταλήγεις στην παραδοχή δύο αρχών και δύο αιτίων μέσα στη Θεότητα, αντί να αναγνωρίζεις τον Πατέρα ως τη μοναδική αιτία της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος. Με αυτόν τον τρόπο υπονομεύεις και καταλύεις, όσο εξαρτάται από εσένα, τη μεγάλη ισχύ και το κύρος της Εκκλησίας, αφού στη θέση της πίστης στον έναν και μοναδικό Θεό και στη μία αρχή και Θεότητα εισάγεις την πολυαρχία και την πολυθεΐα — κάτι που μακάρι να μην έκανες!

Γι’ αυτό ακριβώς, όπως διδάσκει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: «Ἡμῖν εἷς Θεός, ὅτι μία θεότης, καὶ πρὸς ἓν τὰ ἐξ αὐτοῦ τὴν ἀναφορὰν ἔχει, κἂν τρία πιστεύηται (: Για εμάς Ένας είναι ο Θεός, επειδή μία είναι η Θεότητα και όσα προέρχονται από Αυτόν έχουν την αναφορά και την αναγωγή τους σε μία και μοναδική αρχή, ακόμη κι αν πιστεύουμε σε τρία Πρόσωπα)» [Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, Λόγος ΜΒ΄ (42), «Συντακτήριος», §15]. Ειδικότερα, εμείς γνωρίζουμε ότι το Άγιο Πνεύμα προέρχεται αποκλειστικά από τον Πατέρα και έχουμε μάθει ότι έχει, όπως και ο Υιός, από Εκείνον αχρόνως την αιτία και την ύπαρξή Του, χωρίς δηλαδή να υπάρχει χρονική προτεραιότητα ή διαδοχή. Το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται απευθείας από την υπόσταση του Πατέρα, χωρίς τη μεσολάβηση του Υιού, με τρόπο, όμως, διαφορετικό από εκείνον με τον οποίο ο Υιός γεννάται από τον Πατέρα. Το Άγιο Πνεύμα αναπαύεται στον Υιό και παραμένει αχώριστα ενωμένο μαζί Του, όντας εκ φύσεως Πνεύμα Του, όπως ακριβώς είναι και Πνεύμα του Πατέρα, όχι ως προς την αιτία της υποστατικής Του υπάρξεως, αλλά ως προς την κοινή θεία ουσία, η οποία είναι μία και η ίδια και στα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας. Το Άγιο Πνεύμα φανερώθηκε και χορηγήθηκε στους ανθρώπους διά του Υιού, ενώ αποστέλλεται και παρέχεται επίσης από τον Υιό και τον Πατέρα, όχι ως προς την αιώνια υποστατική Του εκπόρευση, αλλά ως προς τη φανέρωση και τη χορήγησή Του στους ανθρώπους, σύμφωνα με την κοινή θεία ευδοκία και θέληση και βούληση.

Με βάση την ίδια κοινή θεία ευδοκία και βούληση, απεστάλη και ο Υιός από τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο Υιός έχει την υποστατική Του ύπαρξη από το Άγιο Πνεύμα -όπως λέει ο μέγας και επιφανής θεολόγος Γρηγόριος: «Τὴν εὐδοκίαν τοῦ Πατρὸς ἀποστολὴν εἶναι νόμισον (:Να θεωρείς ότι στην αγαθή θέληση και συγκατάθεση, στην ευδοκία του Πατέρα συνίσταται η αποστολή του Υιού)» [[Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, Λόγος ΛΗ΄ (38), «Εἰς τὰ Θεοφάνια, ἤτοι Γενέθλια τοῦ Σωτῆρος», §15. Η ρήση απαντά στο σημείο όπου ο Γρηγόριος εξηγεί πώς ο Υιός λέγεται ότι αποστέλλεται από τον Πατέρα, χωρίς αυτό να συνεπάγεται κατωτερότητα της θεότητάς του. Πιο συγκεκριμένα, στον Λόγο ΜΕ΄, §27, ο άγιος Γρηγόριος αναφέρει: «Ἀπεστάλη μὲν, ἀλλ᾿ ὡς ἄνθρωπος· διπλοῦς γὰρ ἦν· ἐπεὶ καὶ ἐκοπίασε, καὶ ἐπείνησε, καὶ ἐδίψησε, καὶ ἠγωνίασε, καὶ ἐδάκρυσε, νόμῳ φύσεως. Εἰ δὲ καὶ ὡς Θεὸς, τί τοῦτο; Τὴν εὐδοκίαν τοῦ Πατρὸς ἀποστολὴν εἶναι νόμισον, ἐφ᾿ ὃν ἀναφέρει τὰ ἑαυτοῦ, καὶ ὡς ἀρχὴν τιμῶν ἄχρονον, καὶ τοῦ μὴ δοκεῖν εἶναι ἀντίθεος (:Ο Χριστός απεστάλη, αλλά ως άνθρωπος, αφού είχε δύο φύσεις. Γι’ αυτό και κουράστηκε, πείνασε, δίψασε, αγωνιούσε και δάκρυσε, σύμφωνα με τους νόμους της ανθρώπινης φύσης. Αν, όμως, λέγεται ότι απεστάλη και ως Θεός, τι σημαίνει αυτό; Να κατανοείς ως αποστολή την ευδοκία του Πατέρα, στον Οποίο ο Υιός αναφέρει όσα Τον αφορούν, τόσο για να Τον τιμήσει ως άχρονη αρχή, όσο και για να μη δίνεται η εντύπωση ότι αντιτίθεται στον Πατέρα ως Θεός)» Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος διευκρινίζει ότι η αποστολή του Υιού, όταν νοείται σε σχέση με τη θεότητά Του, δηλώνει την ευδοκία του Πατέρα και δεν συνεπάγεται κατωτερότητα ή εξάρτηση της θείας φύσεώς Του. Ο άγιος Φιλόθεος επικαλείται τη συγκεκριμένη ρήση για να διακρίνει την αποστολή του Αγίου Πνεύματος από την αιώνια υποστατική εκπόρευσή Του]].

Το Άγιο Πνεύμα, όμως, έρχεται και από μόνο Του, με την εξουσία που Του ανήκει ως αληθινού Θεού· :«Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ παράκλητος (:διότι, όταν έρθει ο Παράκλητος)» [Ιω. 15,26], όπως λέει ο Χριστός· πνέει όπου θέλει [ βλ. Ιω. 3,8 : «Τὸ πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ»], όποτε θέλει και στον βαθμό που θέλει, αφού έχει κοινή με τον Πατέρα και τον Υιό τη βούληση, τη δύναμη και την ενέργεια, καθώς και τα τρία θεία Πρόσωπα έχουν κοινή τη θεία φύση.

Έχοντας, λοιπόν, διδαχθεί αυτές τις αλήθειες από τον Χριστό και όλους όσοι ανήκουν σε Εκείνον, και χρησιμοποιώντας τις ως κανόνα και μέτρο για τη διάκριση της ορθής διδασκαλίας από την πλάνη, αποκόπτουμε με τη μάχαιρα του Πνεύματος καθετί περιττό και στρεβλό από τη διδασκαλία της πίστης και το απομακρύνουμε από όσα είναι ορθά και αναγκαία για την πνευματική μας σωτηρία, παραμένοντας μέσα στα όρια της ανόθευτης και ορθής πίστης [Εφ. 6,17 : «Καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθε, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ (:Και δεχθείτε σαν περικεφαλαία την ελπίδα της σωτηρίας, ώστε, όπως η περικεφαλαία προστατεύει το κεφάλι του στρατιώτη, έτσι να περιφρουρούν τη διάνοιά σας οι αγαθοί και χαρούμενοι λογισμοί που εμπνέει η χριστιανική ελπίδα. Πάρτε και το μαχαίρι που δίνει το Άγιον Πνεύμα, και το οποίο είναι ο λόγος του Θεού)»]. Επομένως, όταν ακούμε ότι ο Παράκλητος έρχεται ή αποστέλλεται σε συγκεκριμένους ανθρώπους μέσα στον χρόνο, δεν εννοούμε την εκπόρευσή Του ως προς την ίδια Του την ύπαρξη, αλλά τη φανέρωση και την αποστολή Του στον κόσμο. Διότι πώς θα ήταν δυνατόν να ταυτίσουμε αυτή τη χρονική αποστολή με την εκπόρευσή Του, η οποία είναι άχρονη και δεν προκαλείται από κάποιο γεγονός μέσα στον χρόνο; Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, εννοούμε την αποστολή του Αγίου Πνεύματος μέσα στον χρόνο, σύμφωνα με τη θεία ευδοκία, δηλαδή με την αγαθή θέληση του Θεού, η οποία είναι κοινή στον Πατέρα και στον Υιό. Αυτή η αποστολή παραμένει κοινή, ακόμη κι αν λέγεται ότι πραγματοποιείται άλλοτε από τον Πατέρα, άλλοτε από τον Υιό, άλλοτε από τον Πατέρα και τον Υιό μαζί και άλλοτε πάλι από τον Πατέρα μέσω του Υιού, χωρίς οι διαφορετικές αυτές διατυπώσεις να δηλώνουν διαφορετική αιτία της υποστατικής υπάρξεως του Αγίου Πνεύματος. Διότι ο Χριστός λέει: «Ὃταν δὲ ἔλθῃ ὁ παράκλητος ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ πατρός, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας(:Όταν έλθει ο Παράκλητος, που Εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα ως οδηγό και βοηθό σα, το Πνεύμα της Αληθείας)»[ Ιω.15,26], αναφερόμενος στην αποστολή Του προς τους ανθρώπους.

Επίσης, και η αποκάλυψη που δόθηκε στον άγιο Γρηγόριο τον Θαυματουργό αναφέρει επίσης ότι το Άγιο Πνεύμα έχει και Αυτό την ύπαρξή Του από τον Πατέρα και ότι μέσω του Υιού φανερώθηκε στους ανθρώπους, χωρίς η φανέρωση αυτή να ταυτίζεται με την αιώνια εκπόρευσή Του[Άγιος Γρηγόριος ο Θαυματουργός, Ἔκθεσις πίστεως, PG 10, 985A: «Καὶ ἓν Πνεῦμα ἅγιον, ἐκ Θεοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχον· καὶ δι’ Υἱοῦ πεφηνός, δηλαδὴ τοῖς ἀνθρώποις». Εδώ, με τη φράση «ἡ πρὸς τὸν θαυματουργὸν ἀποκάλυψις», ο άγιος Φιλόθεος αναφέρεται στην αποκάλυψη της Αγίας Τριάδας προς τον άγιο Γρηγόριο τον Θαυματουργό, επίσκοπο Νεοκαισαρείας (3ος αιώνας).Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο άγιος Γρηγόριος αξιώθηκε να δει σε όραμα την Υπεραγία Θεοτόκο και τον άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο. Ο τελευταίος, κατόπιν παρακλήσεως της Θεοτόκου, του δίδαξε το μυστήριο της Αγίας Τριάδας. Η διδασκαλία αυτή συνδέεται με την περίφημη «Έκθεση Πίστεως» του αγίου Γρηγορίου του Θαυματουργού]].

Άλλοτε πάλι εννοούμε την κοινή χάρη των πνευματικών ενεργειών και χαρισμάτων, δηλαδή τη θεία χάρη που εκδηλώνεται με ποικίλους τρόπους στους ανθρώπους, και η οποία παρέχεται από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν Αγίω Πνεύματι. Όπως λέει και ο Μέγας Αθανάσιος, «ἡ διδομένη χάρις καὶ δωρεὰ ἐν τριάδι δέδοται παρὰ πατρὸς δι’ υἱοῦ ἐν ἁγίῳ πνεύματι (:η χάρη και η δωρεά που παρέχονται δίνονται εντός της Αγίας Τριάδας, από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν Αγίω Πνεύματι”)»[Μεγάλου Αθανασίου, Πρὸς Σεραπίωνα, Ἐπιστολὴ Α΄, κεφάλαιο 30, PG 26, 596–597], φανερώνοντας την ενότητα της θείας ενέργειας. Για αυτά ακριβώς μιλούσε και ο σοφός Παύλος, όταν έλεγε ότι «διαιρέσεις χαρισμάτων εἰσί, τὸ δὲ αὐτὸ πνεῦμα καὶ διαιρέσεις διακονιῶν εἰσι καὶ ὁ αὐτὸς κύριος καὶ διαιρέσεις ἐνεργημάτων εἰσίν, ὁ δὲ αὐτὸς ἐστι θεός, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν (: υπάρχουν βέβαια διακρίσεις διαφόρων χαρισμάτων, αλλά το Άγιο Πνεύμα που διαιρεί και διανέμει τα χαρίσματα είναι το ίδιο. Υπάρχουν και διανομές διακονιών και υπηρεσιών. Άλλη, δηλαδή, διακονία ανατίθεται στο ένα μέλος της Εκκλησίας και άλλη στο άλλο. Ενώ, όμως, διανέμονται έτσι οι διακονίες στην Εκκλησία, ο Ένας και ο Ίδιος Κύριος τις διανέμει αυτές και υπηρετείται με αυτές από όλους. Υπάρχουν και διανομές δυνάμεων, που εκδηλώνονται ως έκτακτες και υπερφυσικές ενέργειες και πράξεις. Ο ίδιος, όμως, Θεός ενεργεί όλα αυτά σε όλους εκείνους μέσα από τους οποίους ενεργούνται, όπως και σε εκείνους για την ευεργεσία των οποίων γίνονται αυτά)» [Α΄Κορ.12,4-6].

Γι’ αυτό και ο Χριστός, μετά την Ανάστασή Του και πριν από την Ανάληψή Του στους ουρανούς, ενεφύσησε προς τους μαθητές Του, μεταδίδοντάς τους ένα συγκεκριμένο χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, και τους είπε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο»[Ιω. 20,22: «Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνεφύσησε καὶ λέγει αὐτοῖς· λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον»] . Δεν τους έδινε, όμως, τότε το Ίδιο το Άγιο Πνεύμα με την ουσιώδη παρουσία Του, αλλά ένα από τα χαρίσματά Του. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού λίγο προηγουμένως τους είχε πει: «Αν Εγώ δεν φύγω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει»; [Ιω. 16,7:«Ἀλλ’ ἐγὼ τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς· ἐὰν δὲ πορευθῶ, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς»].

Και μετά την εμφύσηση αυτήν τους είπε πάλι: «Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ πατρός μου ἐφ’ ὑμᾶς· ὑμεῖς δὲ καθίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλὴμ ἕως οὗ ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους (:Κι εγώ σας υπόσχομαι να σας βοηθήσω αποτελεσματικά στο έργο αυτό. Ιδού Εγώ, που από τώρα είμαι και ως άνθρωπος ο βασιλεύς του κόσμου και η κεφαλή της Εκκλησίας, θα σας στείλω σε λίγο από τον ουρανό επάνω σας αυτό που σας υποσχέθηκε ο Πατέρας μου, δηλαδή το Πνεύμα το Άγιο. Αυτό το Πνεύμα προανήγγειλαν οι προφήτες ότι θα δοθεί σε κάθε άνθρωπο. Εσείς λοιπόν καθίστε στην πόλη Ιερουσαλήμ και μην απομακρυνθείτε απ’ αυτήν, μέχρι να φορέσετε ως πνευματικό ένδυμα τη δύναμη και την ενίσχυση που θα σας έλθει από τον ουρανό με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος)»[Λουκά 24,49]. Επομένως, ο Χριστός δεν τους έδινε τότε, όπως ήδη ανέφερα, την ουσιώδη και ενυπόστατη παρουσία του Αγίου Πνεύματος, η οποία διακρίνεται από την παροχή των χαρισμάτων. Διότι πώς θα προανήγγελλε ότι η παρουσία αυτή θα πραγματοποιούνταν μετά τη δική Του έλευση, αν την παρείχε ήδη τότε, όπως πιστεύουν ορισμένοι; Αντίθετα, εκείνη τη στιγμή τους μετέδιδε ένα χάρισμα του Πνεύματος, ως εκδήλωση της κοινής ενέργειας της Αγίας Τριάδας, όπως ήδη είπα.

Γι’ αυτό και ο Ιερός Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας την ευαγγελική φράση “ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με μέτρο”[ Ιω.3,34:«Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεός, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ· οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα)»] λέει: «Τί δέ ἐστιν ὃ φησιν, Οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα; Θέλει δείξαι, ὅτι πάντες ἡμεῖς μέτρῳ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν ἐλάβομεν· Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐνέργειαν λέγει· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μεριζομένη· οὗτος δὲ ἀμέτρητον ἔχει καὶ ὁλόκληρον πᾶσαν τὴν ἐνέργειαν. Εἰ δὲ ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἀμέτρητος, πολλῷ μᾶλλον ἡ οὐσία (:Τι σημαίνει, λοιπόν, η φράση “Ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με μέτρο”; Με αυτήν θέλει να δείξει ότι όλοι εμείς έχουμε λάβει την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος σε περιορισμένο βαθμό, ανάλογα με τη χάρη που μας χορηγείται. Εδώ, λοιπόν, με τη λέξη “Πνεύμα” εννοεί τη θεία ενέργεια και όχι την ίδια την υπόσταση του Αγίου Πνεύματος, επειδή η ενέργεια είναι εκείνη που μερίζεται ως προς τη μετοχή των ανθρώπων σε αυτήν. Ο Χριστός, αντίθετα, έχει ολόκληρη την ενέργεια του Πνεύματος, χωρίς κανέναν περιορισμό. Και αν η ενέργειά Του είναι απεριόριστη, πολύ περισσότερο είναι η θεία ουσία)»[Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ὁμιλίαι εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην, Ὁμιλία Λ΄ (30), §2, PG 59, 174].

Όταν, όμως, ακούμε για την άχρονη εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος, που δεν πραγματοποιείται εξαιτίας κάποιου συγκεκριμένου λόγου ή σκοπού, δεν πρέπει να την συγχέουμε με τη χρονική παροχή των θείων χαρισμάτων. Διότι ούτε ο Υιός γεννιέται ούτε το Πνεύμα εκπορεύεται κατά φύση για κάποιον σκοπό, προς ορισμένους αποδέκτες ή σε κάποια χρονική στιγμή. Ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, όπως διδάσκουν οι θεολόγοι Πατέρες, προέρχονται από τον Θεό Πατέρα κατά φύση, ο Υιός ως γέννημα και το Πνεύμα ως εκπορευτό, και όχι ως αποτελέσματα της θελήσεως ή της ενέργειάς Του, όπως συμβαίνει με τα κτίσματα.

Όταν, λοιπόν, ακούμε αυτά, αντιλαμβανόμαστε αμέσως, όπως ήδη ανέφερα, ότι το Άγιο Πνεύμα έχει την υπέρχρονη, αιώνια και φυσική ύπαρξή Του από την υπόσταση του Πατέρα, χωρίς χρονική αρχή και χωρίς κάποια εξωτερική αιτία που να καθορίζει ή να προκαλεί την εκπόρευσή Του. Αυτό το λέω σε σχέση με τον χρόνο και τις αιτίες του επίγειου κόσμου, για να διευκρινίσω ότι η εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος δεν έχει χρονική αρχή ούτε οφείλεται σε κάποια εξωτερική αιτία. Το Άγιο Πνεύμα έχει την ύπαρξή Του από τη μοναδική αρχή και πηγή της υπερούσιας θεότητας, δηλαδή από τον Πατέρα, συναΐδια με τη γέννηση του Υιού, χωρίς να προηγείται χρονικά η μία και να ακολουθεί η άλλη. Αυτή την αλήθεια διδάσκει πρώτος ο ίδιος ο Χριστός με τα λόγια: «Το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα» [ βλ. παραπάνω, Ιω. 15,26 : «Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ παράκλητος ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ πατρός, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὃ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ»], όπως έχω ήδη αναφέρει πολλές φορές.

Ακολουθεί η μαρτυρία του αποστόλου Πέτρου, της τιμημένης κορυφής των θεολόγων. Με την ευκαιρία αυτή θα επικαλεστώ και όσα διδάσκει ο σοφός άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης για το Άγιο Πνεύμα, καθώς και όσα διατυπώθηκαν κατά την εποχή του και ύστερα από αυτόν, από τις συνάξεις των αποστόλων και των Πατέρων, οι οποίοι θεολόγησαν είτε ο καθένας χωριστά με τις επιμέρους διδασκαλίες του είτε από κοινού με τις συλλογικές διατυπώσεις της πίστεώς τους, και μας κληροδότησαν τον καταγεγραμμένο όρο της πίστεως, δηλαδή το Σύμβολο της Πίστεως, σαν μια έμψυχη και ζωντανή στήλη που διακηρύσσει: «Πιστεύω καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ κύριον, τὸ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ σὺν πατρὶ καὶ υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον (:Πιστεύω και στο Άγιο Πνεύμα, το Κύριο, το ζωοποιό, που εκπορεύεται από τον Πατέρα και που μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό συμπροσκυνείται και συνδοξάζεται)».

Εμείς, λοιπόν, που από την αρχή διδαχθήκαμε αυτές τις αλήθειες της ορθόδοξης πίστης και ασκηθήκαμε σε όλη μας τη ζωή, όπως ήδη ανέφερα, στη θεολογία αυτή, η οποία έχει θεία και όχι ανθρώπινη προέλευση, αφού δεν πηγάζει από επίγειες διδασκαλίες και δασκάλους, αλλά από τον ουρανό και από τον ίδιο τον Χριστό, τον ενυπόστατο Λόγο του Πατέρα, ομολογούμε ότι το Άγιο Πνεύμα είναι Πνεύμα του Πατέρα, ότι υπάρχει μέσα στον Πατέρα και μαζί με Αυτόν και ότι προέρχεται από Αυτόν. Με αυτές τις εκφράσεις δηλώνουμε αφενός ότι τα θεία Πρόσωπα έχουν κοινή ουσία και είναι απολύτως ενωμένα και αχώριστα και αφετέρου ότι το Άγιο Πνεύμα έχει αιώνια την ύπαρξή Του, δηλαδή εκπορεύεται, από την υπόσταση του Πατέρα. Η ιδιότητα αυτή της υποστατικής προέλευσης ανήκει αποκλειστικά στον Πατέρα, επειδή μόνο Αυτός είναι Πατέρας και φυσική αρχή της θεότητας του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Επιπλέον, με τις ίδιες εκφράσεις δηλώνουμε την αποστολή του Αγίου Πνεύματος από τον Πατέρα προς τα δημιουργήματα, σύμφωνα με τη θεία ευδοκία, αποστολή την οποία ο Πατέρας πραγματοποιεί μέσω του Υιού και σε συνεργασία μαζί Του. Δηλώνουμε ακόμη τη χορήγηση των πνευματικών χαρισμάτων, η οποία, όπως προανέφερα, αποτελεί κοινή ενέργεια της μακαρίας Τριάδας και μεταδίδεται στους αξίους από τον Πατέρα, μέσω του Υιού, εν Αγίω Πνεύματι.

«Ὥσπερ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρός ἐστι δι’ Υἱοῦ ἡ διδομένη χάρις (:Πράγματι, όπως η θεία χάρη που χορηγείται στους ανθρώπους προέρχεται από τον Πατέρα μέσω του Υιού)», λέει και πάλι ο Μέγας Αθανάσιος, «οὕτως οὐκ ἂν γένοιτο κοινωνία τῆς δόσεως ἐν ἡμῖν, εἰ μὴ ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. Τούτου γὰρ μετέχοντες, ἔχομεν τοῦ Πατρὸς τὴν ἀγάπην, καὶ τοῦ Υἱοῦ τὴν χάριν, καὶ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος τὴν κοινωνίαν (:έτσι δεν θα ήταν δυνατή η μετοχή μας στη δωρεά αυτή παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι, μέσω του Οποίου η θεία χάρη γίνεται μεθεκτή από τους ανθρώπους. Διότι, μετέχοντας στο Άγιο Πνεύμα, έχουμε του Πατέρα την αγάπη, και του Υιού τη χάρη και του ίδιου του Αγίου Πνεύματος την κοινωνία [Β΄ Κορ. 13,13 : «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μετὰ πάντων ὑμῶν· ἀμήν»], μετέχοντας έτσι στην κοινή δωρεά της Αγίας Τριάδας)» [Μεγάλου Αθανασίου, Πρὸς Σεραπίωνα, Ἐπιστολὴ Α΄, 31, PG 26, 600–60] . Αποδεικνύεται, επομένως, και από αυτά ότι η ενέργεια της Αγίας Τριάδας είναι μία, κοινή δηλαδή και στα τρία θεία Πρόσωπα.

Αυτήν ακριβώς την ενέργεια είχε ονομάσει λίγο προηγουμένως «Πνεύμα» και ο Ιερός Χρυσόστομος, χρησιμοποιώντας τη λέξη αυτή με τη σημασία της θείας ενέργειας, καθώς ερμήνευε τον ευαγγελικό λόγο Ἰω. 3,34: «Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεός, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ· οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα» [βλ. και παραπάνω, Ιωάννου Χρυσοστόμου, Εἰς Ἰωάννην, Ὁμιλία Λ΄, 2, PG 59, 174: «Τί δέ ἐστιν ὃ φησιν, Οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα; Θέλει δείξαι, ὅτι πάντες ἡμεῖς μέτρῳ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν ἐλάβομεν· Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐνέργειαν λέγει· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μεριζομένη· οὗτος δὲ ἀμέτρητον ἔχει καὶ ὁλόκληρον πᾶσαν τὴν ἐνέργειαν. Εἰ δὲ ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἀμέτρητος, πολλῷ μᾶλλον ἡ οὐσία (:Τι σημαίνει, λοιπόν, η ευαγγελική φράση “Ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με μέτρο”; Ο Ευαγγελιστής θέλει να δείξει ότι όλοι εμείς λαμβάνουμε την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος σε ορισμένο μέτρο, δηλαδή με περιορισμένο τρόπο και όχι σε όλη την πληρότητά της. Διότι εδώ με τη λέξη “Πνεύμα” εννοεί τη θεία ενέργεια, και όχι την ίδια την υπόσταση του Αγίου Πνεύματος ως κάτι που διαιρείται· γιατί η ενέργεια είναι εκείνη που διανέμεται στους ανθρώπους. Εκείνος όμως, δηλαδή ο Χριστός, κατέχει ολόκληρη την ενέργεια, χωρίς κανέναν περιορισμό και χωρίς μέτρο. Και αν η ενέργεια του Πνεύματος είναι απεριόριστη, πολύ περισσότερο είναι απεριόριστη η ουσία Του)».

Ονομάζουμε, επίσης, το Άγιο Πνεύμα «Πνεῦμα Χριστοῦ» [Ρωμ. 8,9 : «Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ’ ἐν πνεύματι, εἴπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ (:Εσείς, όμως, δεν είστε αιχμάλωτοι και δούλοι της σαρκός, αλλά κυριαρχείστε από την ανώτερη πνευματική σας φύση, όπως αυτή φωτίστηκε και αναγεννήθηκε από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, εάν βέβαια, όπως ελπίζω, κατοικεί μέσα σας το Πνεύμα του Θεού. Ο άνθρωπος, όμως, που δεν έχει μέσα του Πνεύμα Χριστού δεν ανήκει στον Χριστό)»], «νοῦν Χριστοῦ» [Α΄ Κορ. 2,16 : «Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν (:Και δεν μπορεί να καταλάβει φυσικός και μη αναγεννώμενος άνθρωπος τον αναγεννημένο, διότι ποιος από εκείνους που δεν φωτίστηκαν από το Πνεύμα του Θεού γνώρισε την σκέψη και τις βουλές του Θεού; Ποιος από αυτούς θα διδάξει και θα διορθώσει τον Κύριο; Κανείς. Κανείς λοιπόν από τους μη αναγεννημένους δεν μπορεί να κατανοήσει και εμάς. Διότι και εμείς έχουμε τον νου και την σκέψη του Χριστού)»] και «Πνεῦμα τοῦ υἱοῦ» [Γαλ. 4,6 : «Ὅτι δέ ἐστε υἱοί, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, κρᾶζον· ἀββᾶ ὁ πατήρ (:Δεν είστε πλέον δούλοι, αλλά υιοί του Θεού. Κι επειδή είστε υιοί του επουρανίου Πατρός, γι’ αυτό απέστειλε ο Θεός στις καρδιές σας το Πνεύμα του Υιού Του, το οποίο σας δίνει την πληροφορία και την παρρησία να απευθύνεστε στο Θεό με την κραυγή και την επίκληση: ‘’Αββά, δηλαδή, Πατέρα’’)»], δηλώνοντας με αυτούς τους χαρακτηρισμούς την αχώριστη σχέση Του με τον Υιό.

Λέμε ακόμη ότι παραμένει αχώριστα μέσα στον Υιό [Ιω. 1,32–33 : «Καὶ ἐμαρτύρησεν Ἰωάννης λέγων ὅτι τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡς περιστερὰν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ’ αὐτόν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, ἀλλ’ ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· ἐφ’ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ’ αὐτόν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ (:Ο Ιωάννης μάλιστα έδωσε και την εξής μαρτυρία: Έχω δει το Άγιο Πνεύμα να κατεβαίνει σαν περιστέρι απ’ τον ουρανό και να μένει πάνω Του μόνιμα και διαρκώς, και όχι όπως στους προφήτες, οι οποίοι δέχονταν εκτάκτως τη χάρη του Πνεύματος και για ειδικό σκοπό. Όπως εσείς, έτσι κι εγώ δεν γνώριζα ότι αυτός είναι ο Μεσσίας. Αλλά ο Θεός που με έστειλε να βαπτίζω με απλό νερό, Εκείνος μου είπε: “Σ’ όποιον δεις το Άγιο Πνεύμα να κατεβαίνει και να μένει μόνιμα πάνω Tου, Aυτός είναι που βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο και Aυτός χορηγεί τις δωρεές και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος σε όσους βαπτίζονται με το βάπτισμά Tου”)»] και αναπαύεται σε Αυτόν [ βλ. Ησ. 11,2 : «Καὶ ἀναπαύσεται ἐπ’ αὐτὸν πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας(:Και στον ευλογημένο αυτόν απόγονο του Ιεσσαί θα αναπαύεται τελείως το Πνεύμα του Θεού με όλα τα χαρίσματά Του: με τα χαρίσματα της σοφίας και της συνέσεως, με τα χαρίσματα της βουλήσεως, της θελήσεως και της δυνάμεως, με τα χαρίσματα της γνώσεως του Θεού και της ευσέβειας)»], καθώς και ότι αποτελεί τη ζωντανή και απαράλλακτη εικόνα Του. Και, αν θέλεις, μπορούμε να ονομάσουμε το Άγιο Πνεύμα εικόνα και του Πατέρα, όπως και του Υιού, εξαιτίας της ενότητας της θείας ουσίας που είναι κοινή στα τρία θεία Πρόσωπα. Το Άγιο Πνεύμα είναι, επίσης, ισότιμο με τον Υιό και προέρχεται κατά φύση, άχρονα και άμεσα από την υπόσταση του Πατέρα, χωρίς χρονική αρχή και χωρίς την παρεμβολή άλλου προσώπου ως αιτίας της υποστατικής Του προέλευσης.

Ακόμη κι αν κάποιος από τους θεολόγους χρησιμοποίησε την έκφραση «μέσω του Υιού», αναφερόμενος στο Άγιο Πνεύμα, αυτή πρέπει να κατανοηθεί σε συνάρτηση με τον Πατέρα, επειδή η ίδια η ονομασία «Πατέρας» καθιστά αναγκαίο να νοείται συγχρόνως και ο Υιός, αφού η πατρότητα προϋποθέτει την ύπαρξη του Υιού. Καθώς, λοιπόν, ο Υιός γεννάται αιώνια από τον Πατέρα, το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται αχώριστα, αλλά με διαφορετικό τρόπο, χωρίς να υπάρχει χρονική απόσταση ανάμεσα στη γέννηση του Υιού και την εκπόρευση του Πνεύματος. Έτσι, το ότι είναι και ονομάζεται «Πνεύμα του Πατέρα» συνδέεται με τη σχετική ονομασία του Υιού, η οποία εκφράζει τη σχέση του Υιού με τον Πατέρα. Διότι ο Πατέρας είναι ασφαλώς Πατέρας, όπως είναι και εκείνος από τον οποίο προέρχεται το Άγιο Πνεύμα. Δεν είναι, όμως, πρωτίστως Πατέρας, με την έννοια ότι η πατρότητα δεν προηγείται ως θεία ιδιότητα της σχέσης Του προς το Πνεύμα.

Άλλωστε, ούτε η λογική κατηγορία της σχέσης επιβάλλει πάντοτε αντίστοιχες ονομασίες με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις υποστατικές σχέσεις. Το Άγιο Πνεύμα φανερώθηκε στους ανθρώπους μέσω του Υιού, ενώ επίσης εμφυσάται [Ιω. 20,22: «Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνεφύσησε καὶ λέγει αὐτοῖς· λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον (:Κι αφού το είπε αυτό, προκειμένου να τους μεταδώσει την πνοή της νέας ουράνιας ζωής εμφύσησε στα πρόσωπά τους, όπως κάποτε ο Θεός στο πρόσωπο του Αδάμ, και τους είπε: Λάβετε Πνεύμα Άγιο)»], αποστέλλεται, χορηγείται και δίνεται στην κτίση «δι’ αὐτοῦ (:μέσω Αυτού)» και «παρ’ αὐτοῦ(:από Αυτόν)». Και, αν θέλεις, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ακόμη και την έκφραση «ἐξ αὐτοῦ (:από Αυτόν)», εφόσον αναφερόμαστε στη φανέρωση και τη χορήγηση του Πνεύματος στην κτίση και όχι στην αιώνια υποστατική Του προέλευση.

Διότι, φίλοι μου, δεν πρόκειται να εμπλακούμε σε καμία απολύτως φιλονικία για τις λέξεις, όπως είπε και κάποιος άλλος, εφόσον η πρόθεση εκείνου που χρησιμοποιεί αυτές τις διατυπώσεις είναι ορθή και δεν αλλοιώνει το θεολογικό τους νόημα, ενώ συγχρόνως διευκρινίζονται ο χρόνος και η αιτία της έλευσης του Αγίου Πνεύματος από εκεί, δηλαδή από τον Υιό, όπως προκύπτει από τα προηγούμενα. Πρόκειται για την αποστολή του Πνεύματος από τον Πατέρα και τον Υιό προς τους ανθρώπους, σύμφωνα με τη θεία ευδοκία, και μάλιστα για τη δωρεά των πνευματικών ενεργημάτων και χαρισμάτων.

Για αυτά έχουμε ήδη μιλήσει πολλές φορές, διακρίνοντάς τα ως εκδηλώσεις της θείας οικονομίας προς την κτίση από εκείνη την προαιώνια και φυσική εκπόρευση και ύπαρξη του Πνεύματος από την πατρική υπόσταση, η οποία ανήκει αποκλειστικά στην πατρική αιτία και ιδιότητα, αφού μόνο ο Πατέρας αποτελεί την υποστατική αιτία του Αγίου Πνεύματος και είναι, κατά τους θεολόγους, η μοναδική αρχή και πηγή της θεότητας. Αυτό ακριβώς δίδασκε και ο Χριστός στους μαθητές και αποστόλους Του, όταν πλησίαζε η ώρα της Σταύρωσής Του, αναφερόμενος στο Άγιο Πνεύμα και στη σχέση Του με τον Πατέρα, όπως ήδη αναφέραμε, λέγοντας: «Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ πατρός, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐκπορεύεται (:Όταν έλθει ο Παράκλητος, που Εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα ως οδηγό και βοηθό σας, το Άγιο Πνεύμα δηλαδή, Εκείνος θα μαρτυρήσει για μένα. Διότι το Άγιο Πνεύμα ως πηγή της αλήθειας φανερώνει στους ανθρώπους την αλήθεια. Αυτό εκπορεύεται από τους κόλπους του Πατρός, όπως αναπηδά ο ποταμός από τη φυσική πηγή του)»:[Ιω. 15,26].

Επειδή, λοιπόν, πρέπει ο λόγος μας να επιστρέψει και πάλι στις θεόπνευστες μαρτυρίες της Αγίας Γραφής, σαν να διαγράφει έναν κύκλο, από έναν ορισμένο πόθο να αναζητήσει και πάλι σε αυτές τη θεολογική αλήθεια, έτσι εμπνεόμαστε κι εμείς να σκεφτόμαστε και να μιλάμε για το Άγιο Πνεύμα. Αυτά διακηρύσσουν οι Ευαγγελιστές και οι Απόστολοι, καθώς και η χορεία των θεολόγων, μαζί με εκείνον που πραγματεύτηκε τα ζητήματα αυτά με τόσο εξαιρετικό θεολογικό βάθος, τόσο παλαιότερα όσο και τώρα, εκφράζοντας την ίδια πίστη για το Άγιο Πνεύμα. Το ίδιο μαρτυρούν και οι χορείες των μαρτύρων, των ομολογητών, των Πατέρων και των διδασκάλων, άνδρες και γυναίκες μαζί, που πότισαν την παγκόσμια Εκκλησία του Χριστού με κρουνούς αίματος και δακρύων και με τους ιδρώτες τους, δηλαδή με το μαρτύριο, τους πνευματικούς αγώνες και τους κόπους τους, και την οδήγησαν σε τέτοιο βαθμό ωραιότητας και μεγαλείου, χάρη στην ανέκφραστη δύναμη και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, όπως ήδη ανέφερα.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

μετάφραση και επιμέλεια κειμένου:

Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ

«Φιλοθέου, πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, Ἐγκώμιον εἰς τὸν Ἅγιον Δημήτριον», Μακεδονικά, τόμ. 2 (1951), σ. 570-576: https://media.ems.gr/ekdoseis/makedonika/makedonika_02/ekd_pemk_02_laourdas.pdf?utm
Δ. Γ. Τσάμης (έκδ.), Φιλοθέου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Κοκκίνου Ἁγιολογικὰ Ἔργα, Α΄: Θεσσαλονικεῖς Ἅγιοι, σειρά «Θεσσαλονικεῖς Βυζαντινοὶ Συγγραφεῖς», αρ. 4, Κέντρον Βυζαντινῶν Ἐρευνῶν Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1985.
Δ. Γ. Τσάμης, «Φιλοθέου Κοκκίνου, εγκώμιο στον άγιο μεγαλομάρτυρα Δημήτριο τον Μυροβλήτη», Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ., 26 (1981), σ. 49–83.
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.
Η Παλαιά Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία, Τόμοι Α΄και Β΄, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ»[συγγραφείς της ερμηνείας: Τρεμπέλας Παναγιώτης, Παπαδημητρίου Ηρακλής, Βασιλειάδης Νικόλαος, Ψαλτάκης Γεώργιος – Απόδοση της ερμηνείας στη Νεοελληνική: Δομουχτσής Μάριος], Αθήνα 2024, έκδοσις τρίτη.
Π. Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016.
«Πᾶνος»

Γεώργιος Τζανάκης: Σινᾶ: καιρὸς τοῦ ποιῆσαι.

2026-10-27T17:00:00.000+02:00

Γράφει ὁ Γεώργιος Τζανάκης

Ἡ περυσινὴ ἀντίδρασις τῆς Ἀδελφότητος τῆς μονῆς Σινᾶ στὰ ὅσα ἑτοίμαζαν γιὰ τὴν Μονὴ οἱ κυβερνήσεις Αἰγύπτου καὶ Ἑλλάδος μὲ τὴν συνέργεια τοῦ τότε Ἀρχιεπισκόπου Σινᾶ Δαμιανοῦ, μὲ τὴν καθαίρεσί του, φρέναρε τὸ ξεπούλημα τῆς Μονῆς.

Μετὰ τὴν ἐκλογὴ νέου Ἡγουμένου, ἀσχέτως ὑπὸ ποῖες πιέσεις καὶ μεθοδεύσεις ἔγινε αὐτή, ἀκολούθησε ἕνα μεγάλο διάστημα σιωπῆς καὶ ἀδράνειας ἀπὸ τὴν πλευρᾶ τῆς ἀδελφότητος, ἀλλὰ ἀνασυντάξεως καὶ ἀντεπιθέσεως τῶν ἐπιβούλων τῆς Μονῆς.

Καὶ φτάσαμε στὴ σημερινὴ κατάστασι, μὲ τὴν ἐπικοινωνιακὴ καταιγίδα γιὰ τὴν ἀνάγκη συμφωνίας ποὺ κατάληξε στὴν δήλωσι τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Συμεών, περὶ ἀποδοχῆς τῆς συμφωνίας κατόπιν καὶ τῆς συμπαραστάσεως Πατριαρχείων καὶ Ἐκκλησιῶν γιὰ ὑπογραφή τῆς συμφωνίας.

Ἡ ἀδελφότης δὲν ἔχει μελετήσει ἐν Συνόδῳ καμμία συμφωνία οὔτε ἔχει ἐξουσιοδοτηθῇ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος νὰ προβῇ στὶς ἐνέργειες τὶς ὁποῖες ἀναφέρει στὴν δήλωσί του τῆς 24^ης τρέχοντος μηνός.

Ἀφήνουμε τὰ πολλὰ ἐρωτήματα ποὺ ἐγείρονται γιὰ τὴν ὅλη διαδικασία καὶ μένουμε στὴν οὐσία καὶ τὸ πρόδηλο ἀποτέλεσμα μιᾶς τέτοιας καταλήξεως.

Μὲ μία τέτοια συμφωνία παύει νὰ ὑφίσταται τὸ μέχρι τώρα καθεστῶς τῆς Μονῆς Σινᾶ τῶν 1500 χρόνων. Ἡ Μονὴ περνᾶ στὴν ἰδιοκτησία τοῦ Αἱγυπτιακοῦ κράτους καὶ οἱ μοναχοὶ καὶ ἡ ὅλη μοναχικὴ ζωὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν δική του βούλησι.

Ἤδη ἡ Μονὴ ἔχει περικυκλωθῇ ἀσφυκτικὰ μὲ μπάρες, φυλάκια καὶ περιορισμοὺς καὶ μὲ τὴν κατασκευὴ τῶν τεραστίων ξενοδοχειακῶν μονάδων ἀλλοιώνεται τελείως ὁ χαρακτήρας καὶ ἡ φυσιογνωμία τοῦ χώρου. Ὅτι καὶ νὰ λέγεται, ὅτι καὶ νὰ ὑπόσχεται ἡ συμφωνία, αὐτὴ ἡ Μονὴ χάνει τὸ ἀσκητικό της περιβάλλον, κατακλύζεται ἀπὸ ὀχλοῦσες δραστηριότητες ποὺ ἀλλάζουν καὶ βεβηλώνουν τὸν ἅγιο τόπο. Αὐτὰ εἶναι γνωστὰ καὶ δὲν χρειάζονται πολλὴ ἀνάλυσι.

Τὸ ἐρώτημα εἶναι: Πῶς ἕνας ἄνθρωπος, ποὺ ἡ Ἁγία Αἰκατερίνα τὸν τίμησε μὲ τὴν μεγαλυτέρα τιμὴ ποὺ ὑπάρχει νὰ εἶναι ἡγούμενος τῆς Μονῆς Σινᾶ, φτάνει στὸ σημεῖο νὰ προδίδῃ τὴν τιμὴ καὶ νὰ παραδίδῃ τὴν Μονὴ στὶς ἀρπακτικὲς διαθέσεις τῶν ἀρχόντων καὶ ὅσως ἐνεργοῦν πίσω ἀπὸ αὐτούς; Δὲν ἀντιλαμβάνεται τί κάνει; Φοβᾶται; Τί φοβᾶται; Ποιούς φοβᾶται; Ὑπάρχει ἰσχυροτέρα προστασία ἀπὸ τὴν Ἄγία; Τί ἐλπίζει; Καλόγερος εἶναι, ἀσθενὴς εἶναι, ὅπως λέγει, ἡλικίαν ἔχει, τί ἐλπίζει λοιπόν; Ποιά νομιζόμενη δόξα καὶ τιμή ὁρέγεται; Τιμὴ μεγαλυτέρα ἀπὸ τὸ νὰ εἶναι ἡγούμενος τοῦ Σινᾶ, διάδοχος τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τῆς Κλίμακος καὶ συνεχιστὴς τῆς χορείας τῶν ἁγίων ἡγουμένων της, ὑπάρχει; Εἶναι σπουδαιότερο νὰ εἶσαι συνομιλητὴς καὶ συναγελαζόμενος μὲ ἄρχοντες τῆς περιοπῆς τῶν σημερινῶν καὶ μὲ μεταπατερικοὺς νεωτεριστὲς ἐκκλησιαστικούς ταγούς; Δὲν εἶναι ἐλεύθερος; Ἔχει δεσμεύσεις; Πρὸς ποίους; Τί μπορεῖ νὰ δένῃ ἕναν ἀληθινὸ μοναχό μὲ ὁτιδήποτε καὶ ὁποιονδήποτε στὸν κόσμο αὐτόν; Γιατὶ ὑποστέλλει τὸν ἀγῶνα καὶ προδίδει τὰ τίμια; Γιατὶ ἀτιμάζει τέτοια χειροτονία; Ἡ κατάληξις ἀναποφεύκτως θὰ εἶναι τὸ γραφικὸν: «Τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβει ἕτερος».

Ἀλλὰ ἄν ὁ ἡγούμενος ζῶντας μακρᾶν τῆς Μονῆς γιὰ χρόνια, ἔχει μία δικαιολογία γιὰ ἀλλοίωσι τοῦ ἀγωνιστικοῦ καὶ θυσιαστικοῦ μοναχικοῦ φρονήματος- ὅλοι γνωρίζουμε τὸν σημερινὸ ξεθυμασμένο, ἐκοσμικευμένο μοναχισμὸ τῶν συνεδρίων, τῶν λόγων, τοῦ συμφυρμοῦ μὲ κάθε καρυδιᾶς καρύδι, τῆς ἀνεκτικότητος πρὸς ὅλα, τῆς πλήρους ἐλλείψεως δογματικῆς συνειδήσεως, τῆς ἐπιφάνειας καὶ τοῦ φαίνεσθαι- οἱ πατέρες τῆς Μονῆς ποιά δικαιολογία ἔχουν;

Ἕνας ὁλόκληρος χρόνος ἀδράνειας καὶ ἀναμονῆς ἐνῷ οἱ ἐπίβουλοι ἀνασυντασσόταν καὶ μεθόδευαν τὶς δικές τους ἐνέργειες. Καὶ τώρα; Τί λένε τώρα; Τί ἀπαντοῦν στὸν ἁπλὸ λαὸ ποὺ ἀκούει καὶ βλέπει ἀπορημένος πῶς ἐξελίσσονται τὰ πράγματα καὶ ἀπὸ τὰ ὅσα ἀκούγονται καὶ δηλώνονται. Οἱ γλῶσσες ποὺ ἐξυπηρετοῦν συμφέροντα καὶ ἀλλότριους στόχους δὲν σταματοῦν νὰ λένε τὰ ψεύδη τους καὶ νὰ δηλητηριάζουν τοὺς ἀνθρώπους. Οἱ συμβιβασμένοι ἐκκλησιαστικοὶ ἡγήτορες ἀκολουθοῦν τὴν συνήθη πρακτική τους νὰ ἀποκοιμίζουν τὸν κόσμο. Οἱ μοναχοὶ γιατί σιωποῦν; Γιατὶ δὲν λένε τί πραγματικὰ συμβαίνει; Γιατὶ δὲν παίρνουν εὐθεῖα θέσι ἔναντι τῶν πολιτικῶν μεθοδεύσεων μὲ τὴν συμμετοχὴ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχόντων; Δὲν βλέπουν τὸν κίνδυνο ποὺ ἐλοχεύει; Θὰ γίνουν οἱ νεκροθάφτες τοῦ Σινᾶ μὲ τὴν ἀδράνειά τους καὶ τὴν δικαιολογία ὅτι «ὅλα θὰ τὰ κανονίσῃ ἡ Ἀγία μὲ τὴν ἀνίκητη προστασία της;»

Οἱ ὀρθόδοξοι πατέρες μας πάντοτε παλεύαν μὲ φιλότιμο καὶ αὐτοθυσία. Δὲν περίμεναν τὸν Θεὸ καὶ τοὺς ἁγίους νὰ λύσουν τὰ προβλήματα ὡς ὁ ἀπὸ μηχανῆς θεὸς. Ἔκαναν οἱ ἴδιοι τὸ χρέος τους, τὸ ἀνθρωπίνως δυνατόν, μὲ γεναιότητα αὐτοθυσία καὶ θάρρος. Προμαχοῦσαν καὶ ὑπὲρ τῆς πίστεως καὶ ὑπὲρ τῶν ἁγίων σκηνωμάτων. Παρακαλοῦσαν τὸν Θεὸ καὶ τοὺς ἁγίους του νὰ τοὺς δώσουν δύναμη γιὰ νὰ σταθοῦν ἕως τέλους σταθεροὶ στὸν ἀγῶνα τους. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι δουλειὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων. Δικός μας εἶναι ὁ ἀγῶνας. Ἀγῶνας ἔως θανάτου, ἄν ἔτσι θελήσει ὁ Θεὸς νὰ δώσῃ τέτοια τιμὴ στὸ γνήσιο παιδί του, νὰ πεθάνῃ γι᾿ αὐτόν. Αὐτὴ ἡ ζωὴ εἶναι τὸ στάδιο τοῦ ἀγῶνος. Τὰ στέφανα εἶναι γιὰ τὴν ἄλλη ζωή.

Δὲν εἴμαστε βουδιστές. Δὲν εὑρισκόμαστε σὲ Νιρβάνα. Δὲν παρακολουθοῦμε τηλεοπτικὸ σήριαλ μὲ χασμουρητὰ καὶ πίτσες. Χάνεται καὶ πέφτει τὸ μόνο ἐλεύθερο καὶ ἀδούλωτο μοναστήρι τῆς Ὀρθοδοξίας. Καὶ πανηγυρίζουν γραβατοφόροι ἄρχοντες, ἔμποροι τῶν ἐθνῶν, καὶ ρασοφόροι ἔμποροι τῆς πίστεως, γιὰ τὴν μεγάλη ἐπιτυχία, ἐνῷ χαιρέκακα καὶ εἰρωνικὰ ἀπὸ τὰ παρασκήνια παρακολουθοῦν τὰ τέκνα τοῦ Βελίαρ.

Καὶ ὁ λαὸς τὰ ἔχει χαμένα καὶ ρωτάει: «Οἱ μοναχοὶ τί κάνουν; Τί λένε;» Δὲν πρέπει κάτι νὰ πεῖτε ἐσεῖς ποὺ μένετε στὸ Σινᾶ, ποὺ αἰσθάνεστε τὴν παρουσία τῆς Ἁγίας καὶ τὴν δύναμι τοῦ τόπου; Ἀκόμη οὐσιαστικότερο, δὲν πρέπει νὰ ἐνεργήσετε, νὰ πράξετε, νὰ ἀντισταθῇτε; Δὲν εἶστε θεατές, (πρέπει νὰ) εἶστε πρωταγωνιστές. Καὶ δράσι δὲν εἶναι τὰ λόγια: «Ἡ ἁγία θὰ φροντίσῃ». Οἱ ἅγιοι φροντίζουν ὅταν ἐμεῖς ἀγωνιζόμαστε, ὅπως εἴπαμε.

Μιὰ δική σας ἀντίστασι ἴσως βοηθήσει τὸν ναρκωμένο καὶ ἀπελπισμένο λαό. Ἄν δὲν ἀντιδράσετε ἐσεῖς, ἀπὸ ποὺ θὰ δῇ παράδειγμα; Ἀπὸ τοὺς λεπτεπίλεπτους καὶ καλλιεργημένους μοναχοὺς τῶν ἐκδηλώσεων καὶ τῶν συνεδρίων, τοὺς συγχρονισμένους καὶ προοδευμένους κόλακες κάθε ἐξουσίας καὶ ξεναγοὺς κάθε ἰσχυροῦ ἀκόμη καὶ ἄν ὄζει ἀφορισμὸ καὶ νομοθετεῖ τὰ τοῦ ἀντιχρίστου;

Παρακαλῶ, Πατέρες, καιρὸς τοῦ ποιῆσαι...

Γεώργιος Τζανάκης. Ἀκρωτήρι Χανίων. 26 Ὁκτωβρίου 2026

«Πᾶνος»