शब्द साहित्य - एक अलग प्रसंग

Darkened by the Light !

2020-10-04T00:58:00.004-07:00

Characterised, dramatised, popularised and politicised

Politics,

Yes, you are circumcised.

Insane, inhuman, impute and inbreed you may;

Hanumans and flatterers

Surrounded by corrupters

Politicians,

Though you are poeticised

In the rhyme of vandalized

Yes, you are criticised

In the heart of individualised.

You, the mind of feudalised

Suffered being generalized

Even being stereotyped

I see you are ideologised

Though for a time being

You are popularised.

I fear the day you get categorised

Being called prostitute, tagged in the local market,

Tottering being touched and tormented

Then you might realise

Foreseeing the day

The costs I paid on you

The Luxuries they spent on you

All vain in that brothel

Darkened by the light

Destined are you for the plight!

You feel High even being Obsessed!

2020-10-03T07:39:00.002-07:00

I mock seeing you amazed.

Insane are they though they be glad

The world already on the race track, started just as you behave

You, the marron doomed by the fate

I hasten ahead, since I do hate

Success, prosperity as they might have dreamt about you,

Boomed and doomed in real has happened upon you

Destined by the luck, overwhelmed with the jests

Crawling and creeping, griming on your steps

You feel high even being obsessed

Gaol is that place I call without haste

Sledging on you, as they are the one I hate the best.

My country, would you have had a man for you to breathe;

Sure, I would have rested in the peace with the mighty grace!!

Raped by the Luck!

2020-10-02T05:06:00.005-07:00

Luck,

I wish I could

I dire everyone should

Yes! we would

Together,

We fought and fight the fights for the rights

With the might twisting the right

Day and nights, year by years

But the dream I saw, I fear in spite it's crystal clear

By God! now I smear as I swear

About the dream that I hear;

A prolonged limp in my mind

I hoof as I sing and wring

I fear I can never bring

My country,

You are the beer

Drunk by the peer

Engraved everywhere;

Hindered by the luck

Bewildered by the shock

So,

I fear you can never gear

I totter seeing your fear

Politics,

I dare

You can never bear

The country where you rared

Whose beauty you smeared

Raped by the luck

Shocked you are sucked;

... and I give up!!

Seeing you rise up.

भर्चुअल कक्षा आवश्यकता र चुनौती

2020-04-24T21:41:00.001-07:00

कोरोना भाइरस सन्त्रासका बावजूद अहिले हामीकहाँ साह्रै नै चर्चित रुपमा भर्चुअल अनलाइन कक्षाहरु चलाउने अनि सहभागी हुनेको लहड देखिएको पाईन्छ। कतिपयले प्राविधिक आधारमै यस्ता कक्षाहरु संचालन गरेका पनि छन। सन २०१३ मा एडिबीले अध्यायन गरेर २०११ सम्मको डेटा प्रस्तुत गरेको तथ्यांकलाई मान्ने हो भने त्यो बेलामा २५.२% जनसंख्या उच्च गरिबीको रेखामुनी रहेको पाइन्छ। त्यस्तै गरि UNICEF ले २०१७ मा प्रस्तुत गरेको डेटा अनुसार गत २० बर्षमा नेपालले शिक्षामा उल्लेखनीय प्रगती गरेको पाइएता पनि ५ - १२ बर्षका लगभग ७७०००० बच्चाहरु बिद्यालय जानबाट बन्चित रहेको पाइएको छ।  UNICEF कै अर्को अध्ययनले जम्मा ११% बिद्यालयका भवन मात्र भूकम्प प्रतिरोधात्मक रहेको उल्लेख गरेको पनि  पाइन्छ। त्यस्तै गरी इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको संख्यालाई मात्र हेर्ने हो भने त्यो पनि दयनिय नै देखिन्छ। इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको डेटा अध्ययन गर्दा नेपालको केन्द्रिय तथ्यांक बिभागले बर्ष २०१६ - २०१७ को अध्ययन पश्चात प्रस्तुत गरेको प्रतिवेदन अनुसार नेपालको शहरी क्षेत्रमा मोबाइल फोन प्रयोगकर्ता ९२% र ग्रामिण क्षेत्रमा ८५.७% रहेको भएता पनि इ-मेल/इन्टरनेटमा पहुच रहेको प्रयोगकर्ताको संख्या शहरी क्षेत्रमा १९% र ग्रामिण क्षेत्रमा ७. ८% मात्र देखाएको छ। अब यो बुझ्न जरुरी छ की हामीहरुले अगाडी सारेको फेशबुक (Facebook), ZOOM, माइक्रोसफ्ट टिम्स (Teams), गूगल मिट (Meet)  अन्तर्गतका भर्चुअल कक्षाहरु कत्तिको प्रभावकारी रहन्छन त ?

हामीहरु प्रविधिमा फलांग मार्नु ठिक हो। प्रविधिमैत्री कक्षाको म स्वयं वकालत गर्छु पनि। तर समय-सापेक्षिक अनि बिद्यार्थी मैत्री पनि हुनु पर्ने मेरो धारणा हो। हाम्रो ग्रामिण क्षेत्रको अध्ययन गर्ने हो भने अधिकांश किसानहरुको घरमा बरु केबल टिभी अथवा डिशहोमको एन्टेना ठडिएको पाइएला तर अझ पनि उनीहरु मध्ये केहीमा इन्टरनेटको बारे जानकारी नभएको पाइन्छ। तथ्यांक बिभागकै प्रतिवेदनलाई हेर्ने हो भने शहरी क्षेत्रमा केबल टिभी प्रयोगकर्ता ५९.८% छ भने ग्रामिणमा ३३% रहेका छन। यसै बाट प्रष्ट हुन्छ आम जनतामा इन्टरनेट भन्दा टिभी प्रतिको आकर्षण बढी छ। फेरी अर्को कुरा ZOOM मा कक्षा संचालन गर्दा वाइटबोर्डको नभई डेस्कटप अथवा ल्यापटप मार्फत नै गरिएको हुन पर्ने हो। ZOOM भनेको भर्चुअल मीटिंग पोर्टल हो। ZOOM मार्फत हामीले गर्न मिल्ने भनेको अडियो अथवा भिडियोका माध्यमबाट कन्फरेन्स, च्याट, वेबिनार हो।यसका अडियो तथा भिडियोहरु केवल होस्टले मात्र कन्ट्रोल गर्न पाउछ।यसको प्रयोगको फाइदाहरु प्रशस्त रहेता पनि सुरुवाती समयमा प्रयोग गर्न त्यति सजिलो भने छैन।

प्रविधिको बिकाशको अवस्था बारे  एउटा सानो प्रसंग जोड्न चाहे। हामी केही साथीहरु मिलेर एउटा कंपनी दर्ता गर्न पर्यो भन्दै कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यलयको आधिकारिक वेबसाईट "http://www.ocr.gov.np" २०७६ सालको नया बर्षको दिन हेरियो। नेपाल सरकारले कम्पनी दर्ता गर्न सहजीकरण गरेको जतिसुकै प्रचार गरेता पनि प्रचार गरिए जस्तो सहज महसुश भएन। उदाहरणको लागि सोही वेबसाइटमा कम्पनी दर्ता बिधि रहेता पनि कम्पनि दर्ताको लागि घरमै बसेर प्रक्रिया अगाडी सार्ने प्रविधि नरहेको पाइयो। त्यस बाहेक कम्पनी प्रशाशन लगायतका आइकन रहेता पनि त्यहाँ भित्र खोज्दा खाली रहेको पेज बाहेक केही भेटिएन र बन्दाबंदी सकिए पछि सोही बिषयमा रुची रहेमा दर्ता प्रकृया अगाडी बढाउने निर्णय सहित तत्काललाई सबै कम रोक्ने निर्णय गरियो। हामी प्रविधिमा कत्तिको अगाडी बढ्दै छौ भन्ने यो एक नमुना उदाहरण मात्र हो। बिज्ञद्वारा निर्मित अनि बिकशित नेपालको सरकारी निकाय अन्तर्गत रहेका वेबपेजहरु त पूर्ण देखिदैनन भने  आम जनताहरु प्रविधिसंगै हुर्किएका - अगाडी बढेका सोच्नु कति सम्मको सान्दर्विक होला ?

अर्को आधारभूत कुरा के छ भने ZOOM लगायतका हाललाई लोकप्रिय एप्लिकेशनहरु चलाउन टेक्निकल युजर हुन जरुरी छ। प्रविधि संग घुलमेल नभएकाहरु बीच यसको प्रयोग बिधि सिकाउन जटिल र कतिपय अवस्थामा असम्भव पनि देखिन्छ। त्यस बाहेक यसको डेटा गोपनियताको बिषयमा समय समयमा प्रश्नहरु उठिरहेको पाइन्छ। अहिलेको अवस्थामा यो भनेको दीर्घकालीन उपाय पनि होइन किन भने यसको प्रो भर्जन लिनको लागि मासिक रुपमा लगभग नेपाली रु. २००० जति तिर्नु पर्दछ। अहिले विश्वमा ब्याप्त कोरोनाका कारण सहुलियत स्वरुप यो एप्लिकेशनले केही सहजीकरण मात्र गरेको हो। हाम्रो जस्तो मुलुकमा सबै प्रयोगकर्ताका लागी यस्ता प्रविधिहरु आवश्यक रहेता पनि आर्थिक कारणले त्यति सहज देखिदैनन।

यस्तो अवस्थामा नेपाली परिवेशमा भर्चुअल भन्दा पनि अनलाइन कक्षा मात्र बढी प्रभावकारी देखिन्छ। उदाहरणको लागि जनमानसमा चर्चित यूट्युब (YouTube) अथवा फेशबुक लाइव (Facebook Live) लाई अनलाइन कक्षाको माध्यम मान्ने हो भने यो माथी उल्लेखित प्रविधि भन्दा धेरै सजिलो र प्रयोगात्मक मानिन्छ। विश्व इन्टरनेट तथ्यांकको (Internet World Stats) सन २०१८ को डिसेम्बर महिनामा तैयार पारिएको डेटा अनुसार नेपालमा लगभग २९.८% जनता फेशबूक मार्फत इन्टरनेटमा कनेक्टेड रहेको पाइन्छ। यो भनेको माथी उल्लेखित १९% र  ७.८% भन्दा उल्लेखनीय संख्या हो। अर्को कुरा यू-ट्युब मार्फत प्रसारित हुने भिडियोहरु फेशबूक भन्दा बढी गुणस्तरिय मानिन्छ। साथै जो कोहिले जहिले पनि कम डेटा प्रयोग गरेर यू-ट्युबका भिडियोहरु सजिलै हेर्न अथवा भिडियोलाई अफलाइन डाउनलोड गरेर हेर्न सकिने लगायतका फिचर्स भएकाले यसको लोकप्रियता जनमानसमा बढेको छ। यसका साथै यू-ट्युब भिडियो हेर्न कुनै अकाउन्ट नै चाहिन्छ भन्ने पनि छैन। मोबाइलको एयाप स्टोर मार्फत सजिलै डाउनलोड गरेर तुरुन्त प्रयोग गर्न सकिन्छ। साथ-साथै आम जनतामा प्रचलित प्रविधि छोडेर नया खालका टेक्निकल प्रविधिहरुको प्रयोगले अज्ञानताका कारण उनीहरुमा हिनताबोध त हुन्छ नै त्यस माथि हामीले प्रयोग गरेको प्रविधि कत्तिको प्रयोगात्मक रहन्छ त यो पनि सोच्न पर्ने बिषय हो।

यू-ट्युब च्यानलका प्रशस्त फाईदाहरु पनि छन। कैयौ बेरोजगार युवाहरुका लागी यू-ट्युब एक रोजगारको श्रोत पनि भएको छ। यू-ट्युब स्टुडियो मार्फत भिडियोहरु अपलोड गर्नका साथै त्यसमा रहेको कस्टमाइज च्यानल मार्फत  अपलोड गरिएका भिडियोहरुलाई आम्दानीको  श्रोतमा सजिलै परिणत गर्न सकिन्छ। साथै वेबसाइटमा उपलब्ध निशुल्क साइटहरु जस्तै www.canva.com लगायतले हाम्रो  यू-ट्युब च्यानललाई आवश्यक पर्ने Thumbnails/Icon सहितका आवश्यक टुल्सहरुलाई  प्रोफेशनलली बनाउन मद्धत पुर्याउदै आएको पनि छ।

अन्त्यमा अनलाईन कक्षाहरु देखावटी भन्दा पनि प्रभावकारी रुपमा अगाडी बढाउन सकेमा सबैलाई सहयोग पुर्याउदछ। कक्षा संचालकहरुले आफुलाई भन्दा पनि आम बिद्यार्थी केन्द्रित अनलाईन श्रोतको माध्यमबाट कक्षा सुचारु गरे यसको दूरगामी प्रभाव रहला। अन्यथा सस्तो लोकप्रियताका लागी जटिलता मुख्य चुनौती रहने सुनिश्चित छ। निश्चित निकाय, बिद्यालय तथा क्याम्पसहरु सामाजिक संजालमार्फत लोकप्रिय हुन कक्षा संचालन गरेको देखाइरहदा आमबिद्यार्थीको त्यस प्रतिको पहुच र प्रयोग कुन तहमा छ अध्ययन र अनुसन्धान नगरी प्रयोगमा ल्याइनु एक दुखद दूर्घटना मात्र हो ।

हामी सबैको जय होस।

श्रोतहरु:
https://www.adb.org/sites/default/files/linked-documents/cps-nep-2013-2017-pa-detailed.pdf
https://www.canva.com
https://cbs.gov.np/annual-household-survey-2016_17/
https://www.cnet.com/news/zoom-security-issues-zoombombings-continue-include-racist-language-and-child-abuse/
https://www.internetworldstats.com/asia.htm
http://www.ocr.gov.np/index.php/np/
https://www.unicef.org/nepal/education
https://www.youtube.com
https://zoom.us

Published via: https://www.globalaawaj.com

https://www.globalaawaj.com/archives/34961?fbclid=IwAR2io7J4dZqbic83zkHETQIJP-xmRUXVPfFVE0W9X0yot6OHhuyQI6ReHKc

मैले नबुझेको लकडाउन

2020-03-25T23:43:00.001-07:00

COVID 19 अर्थात कोरोनाभाइरस महामारीको त्राहिमाम संसारभरि नै छ। जता त्यतै लकडाउन भएको अवस्था छ। बिद्धतहरु जनमानसलाई सचेत गराउने शुभकार्यमा अनेक प्रकारले तत्पररत छन। आमजनमानसहरु सामाजिक संजालमा तस्विरहरु पोस्ट गर्दै अझ बढी सतर्कता अपनाउनकालागि प्रेरित गर्दैछन। सरकार स्वयं यस्तो जटिल भाइरस न्यूनीकरणका लागि दिन-रात खटिरहेको छ। सबै अथक रुपमा प्रयासरत छन। हुनत यस बिषयमा विश्लेषण गर्दै गर्दा सबैले यो पनि बुझ्न जरुरी छ की म लकडाउनको बिशेषज्ञ अथवा यसकार्यमा कार्यरत कुनै कर्मचारी होइन, यहाँ मैले नितान्त मेरा आफ्ना व्यक्तिगत विचारहरु प्रस्तुत गर्दै छु।

नेपाल सरकारले २३ मार्चमा लकडाउन घोषणा गरेसंगै विभिन्न सामाजिक संजाल तरंगित भयो अनि थुप्रै तस्विरहरु भाइरल भए। जसमा भारतीय प्रयोगकर्ताले पोष्ट गरेका तस्विर बढी रुचाइए जसमा प्रष्टसंग देखिन्थ्यो स्थानीय प्रहरीले नियम उन्लंघन गरेका आमजनतामाथी लाठी प्रहार लगायतका क्रूर अनि अमानविय सजाय दिदै तर्साइरहेका थिए, र यता नेपालमा पनि यसकै उपमा दिदै यस्तै यस्तै खालका सजाए नियम तोड्ने उपर लाद्नपर्ने कुराको वकालत गरिदै थियो। कतै कतै नेपाल प्रहरीले पनि यसकै देखासिकी गर्दै कसैलाई उठबस, मूर्गा अनि लाठी बर्साएको पनि भेटियो - देखियो। धेरैले यसको खुलेरै प्रशंशा गरे भने केहिले बिरोध गरेको पनि पढ्न अनि सुन्न पाइयो।

के लकडाउन भनेको घरभित्र बस्ने, बाहीर निस्कदै ननिस्कने, केही नगर्ने अनि गर्न नदिने हो ? मेरो बुझाईमा अवश्य पनि होइन। मर्निङ्गवाक, बजार गर्न, अत्यावश्यक सामाग्री खरिद गर्न सबै पाईन्छ, र पाउनु पर्छ पनि।तर यसरि बाहिर जादा अथवा जानु पर्दा आवश्यक सुरक्षा कवचहरु पहिरिएर मात्र जानु जसले गर्दा संक्रमित हुन बाट बचियोस अथवा अरुलाई संक्रमित हुनबाट रोक्न सकियोस। यदि यस्ता सुरक्षा कवच नभएको अवस्थामा भने सबै भन्दा सुरक्षित उपाय भनेको घरमै बस्ने अनि घरायसी काममा रमाउने हो जस्तो लाग्छ। फेरी अर्को ठूलो समस्या यहाँ के देखिन्छ भने यदि कुनै एक घरबाट कोही मर्निङ्गवाक गर्न निस्किहाले भने उनलाई फलो गर्ने प्रत्येक छिमेकी घरका सदस्यहरु हुन्छन। जिन्दगीभर मर्निङ्गवाक नगरेका अथवा नबुझेका मानिस पनि भोलिदेखि सबेरै उठेर नियमित गर्ने छन।"यो कोर्या कोरोना के नै होइछ ... त्यसै डराउन मात्र दिए!"भन्दै संक्रमण फैलाउदै डुल्ने छन। यस्तो अवस्थामा लकडाउनको शाब्दिक अर्थ भनेकै कर्फ्यू अथवा निशेधाज्ञा हुनु पर्छ ।

अर्को प्रसङ्ग छ नियम तोड्नेलाइ सजाय के त?

नियम तोड्ने भनेका नियम नबुझ्ने हुन। हामीले यो स्वीकार्न जरुरी छ की हाम्रो देशमा अझ पनि अशिक्षित मानिसहरु छन। यसको विश्वासिलो प्रमाण भनेकै हामीले चुनबमा प्रयोग गरेको भोटबाट स्थापित भएको छ । शिक्षित अनि बुझक्कड घर भित्रै छन, र बाहिर जानै परे सम्बन्धित निकाय संग समन्वय गरेर, सुरक्षित भएर मात्रै निस्केका छन। नियम तोड्नेहरु जिज्ञासु छन। उनीहरु हेर्न अनि बुझ्न चाहन्छन यो लकडाउन भनेको बास्तवमा के हो? कस्तो हो? किन हो ? को - कसले नियम पालना गरेका छन, नगरेकालाई सरोकारवालाले के - कस्तो सजाय दिएको छ अथवा छैन आदी, ईत्यादी। उनीहरु आफ्नै जिज्ञासाको शिकार भएका छन। र यदि उनीहरुमाथि हामीले अमानविय तवरले सजाय दिदैछौ भने त्यो भनेको उनीहरूमाथिको अन्याय हो। उनीहरुमा ज्ञानको जरुरी देखिन्छ र त्यो ज्ञान भनेको लाठी,उठबस, मूर्गा कदाचित ठिक होइन। उनीहरुलाई सबैभन्दा पहिले यस महामारीको बारेमा सत्य - तथ्य बुझाउन जरुरी छ। यहाँ काल्पनिक प्रसंग अनि भ्रम सृजना गर्ने तत्वहरु अनेकौ छन, हावी भएका छन। हाम्रा मुख्य चुनौतीहरु भनेकै सत्यतालाई तोरमरोड़ गरेर आम जनतामा अफवाह फैलाउने र भ्रम सिर्जना गर्ने पात्रहरु हुन। आज पनि यदि हामी पौराणिक अनि परम्परागत सजायलाई बढावा दियौ भने यो निश्चित छ नेपालीमा चेतना अनि बिकाशले कदाचित साथ दिने छैन। यस्ता ग्रसित जिज्ञासुहरुलाई हामीले सृजनात्मक अनि कलात्मक सजाय तोक्न सक्यौ भने सायद उनीहरुले पाठ पनि सिक्ने छन अनि पुरै विश्वलाई आतंकित तुल्याइरहेको कोरोना बिरुद्ध एकजुट भइ लड्ने छन। हामीले स्वीकार्न जरुरी छ यो कोरोना भनेको एक्लै लडेर परास्त पार्न सकिने युद्ध होइन। यसलाई निर्मूल पार्न कुनै युद्ध लड्नु पर्ने पनि होइन।युद्ध लड्न परिहाले पनि हामी नेपालीमा त्यो सामर्थ्यता नै छैन। केवल एक - अर्कोको साथ, हौसला अनि सही मार्गनिर्देशनले यसलाई न्यूनीकरण गर्न अथवा भनौ परास्त पार्न सकिन्न्छ।

श्री स्वयम्भूनाथले हामी सबैमा सध्बुद्धि दिउन।
श्री पशुपतिनाथले हामी सबैको कल्याण गरुन।

Posted by:
https://www.globalaawaj.com/archives/32602?fbclid=IwAR2S2L8t4RB5c9T5UoXhiT1spwdJErzhZtMKGxZrbZV7pzVR6jcy64R7rZM

म भ्रष्ट छु तर पनि प्रष्ट छु

2020-03-24T22:27:00.000-07:00

म भ्रष्ट छु तर पनि प्रष्ट छु
सबैलाई बुझाएकै छु, तर पनि अस्पष्ट छु
म भ्रष्ट छु, प्रष्ट छु त्यसमाथि पनि म ध्वस्त छु
संसारलाई टुक्र्याउने म स्वयं भने मेरालाई जुटन सिकाएको छु
भ्रम सिर्जना गर्दै - समस्या थप्दै समाधान देखाएको छु
किनकी म भ्रष्ट छु तर पनि लोकलाई देखाउदै, बुझाउदै
अनि सिकाउदै हिडेको छु - अघि बढेको छु - पढाएको छु, रटाएको छु
भ्रष्टाचार अपराध हो
भ्रष्ट पापी हो, उ कूकर्मि हो, अधर्मी हो
अनेक - अनेक कथा बुनेकै हो, सजाएकै हो
कथामा सबैलाई समेट्दै - ढ्यांग्रो फुक्दै सुनाएकै हो
हो म भ्रष्ट हो , स्पष्ट छ म अयोग्य हो ।
त्यसैले त म एक राजनीतिज्ञ हो।
सबैको नजरमा एक समाजसेवी हो
लोकलाई अत्यावश्यक वरिष्ठ समाजसेवी हो।।

https://www.globalaawaj.com/archives/33245?fbclid=IwAR1GRttIIs-7HMjIWpxSIXgUeSh0RZfjZtKcnD8J4qWhZXiuPmNAPtS6Gs0

2019-11-25T23:42:00.000-08:00

मानिसहरु लामबद्ध भएर उभिएका छन। हो-हल्ला पनि उत्तिकै छ। अलि पर चटपटा बेच्ने बिदेशी ब्यापारी पत्रिकामा चटपटा पोको पार्दै बेच्न ब्यस्त देखिन्छ। भुइमा फालिएको पत्रिकाको टुक्रा अनि रहलपहल चटपटामा भुस्या कुकुरहरु अनि छाडा गाईहरुको रजाइ देखिन्छ। पालो मिचेर लाईन मिच्ने पनि उत्तिकै छन। लाइनको पछिल्तिर उभिएका केहि मानिसहरु पालो मिच्न नदिन अगाडी उभिएकाहरुलाई झपार्दै छन। बाह्र बजेको टन्टलापुर घामले कसैलाई बक्सिएको छैन। सबैजसो पसिनाले निथ्रुक्क भिजेका छन। लाइनमा उभिएका मानिसहरु आफू भिजे पनि संगै बोकेको फाइललाई सुरक्षित पार्न प्लास्टिकको झोलाले बेरेका छन। बास्तबमै सबै जना हरेक बाधा-अड्चन सहेर लामबद्ध भएर लामो समय देखि त्यो भिडमा उभिएका छन अनि गर्मीले आतिएका देखिन्छन। कालो लेदरको झोला बोकेर त्यही भीडको माझमा उ पनि उभिएको छ। उसलाई त्यो भीडको कुनै प्रवाह नै छैन अनि बडो विश्वासका साथ धैर्य भएर उभिएको देखिन्छ।
"कति समय भएको तपाई लाइनमा उभिएको?" एक अपरचित अनुहार उसलाई प्रश्न गर्छ। "बिहान देखिनै हो अनि हजुर?" बडो गम्भीरता साथ उसले जवाफ फ़र्काउछ अनि आफ्नो ठाउँ भन्दा दुई कदम अगाडी बढ्छ। त्यो लाइन नेपाली सरकारी कार्यालयको फाइल भन्दा ढिलो अगाडी बढिरहेको हुन्छ। यो बेला सम्म आधा भन्दा बढी मानिस त्यो लाइनमा आफ्नो भविष्य नदेखेर बिचमै छोडेर फर्किसकेका हुन्छन। लाइन फेरी केहि अगाडी बढ्छ। धकेल्ने अनि ठेल्ने क्रम पनि उत्तिकै बढिरहेको देखिन्छ। सबैजना आ-आफ्नै धुनमा मस्त देखिन्छन अनि धेरै जसो दिवा स्वप्नमा मक्ख परेका छन। समय समयमा प्रहरीको उपस्थितिले तितरबितर भएको लाइन फेरी क्रमबद्ध भएको आभास हुन्छ। कछुवाको रफ्तारमा अगाडी बढिरहेको त्यो लाइन उपस्थित मानिसहरुको निमित्त बास्तबमा आफैमा एक चुनौती हुन्छ।

लाइनमा जोडिनेको संख्या

गरिबको चूल्हो होस या ब्यापारीको चिम्नी जताततै बन्द छ। अनौठो नमान्नुहोस यहाँ कुनै प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षणका निम्ति कुनै पहल गर्न खोजेको होइन। सडकमा बच्चा जन्मिन्छ अनि त्यो राष्ट्रिय समाचार बन्दछ, अचम्मित नहुनुहोस यहाँ कुनै नारीको दुर्दशा प्रस्तुत गर्न खोजिएको होइन। भोका भोकै छन, नांगा उस्तै छन; त्रास, धम्कि अनि गुण्डागर्दी यथावत नै छ नाअतिनुहोस यहाँ कुनै राजनैतिक दलको खेदो खन्न खोजिएको पनि होइन।

आमा!!

2016-05-06T09:16:00.000-07:00

आमा!

मेरी आमा, तिम्री आमा

हामी सबैकी आमा।

त आमा, तिमी आमा अनि तपाई आमा

जे होस आमा।

यता - उता, अनि जिउदा - मरेका

मारेका आमा!

सबै खाले आमा।

आज दिनभर तिमीलाई खोजे

भट्टी पसे अनि गल्लि डुले

रस पिए अनि मस्त रहे

यसो सम्झिए, तर बिर्सिए

झ्याप्प सम्झिए

तिमि त मेरी पो आमा!

तिमीलाई सम्झन समाज खोजे

इष्ट-मित्र अनि नाता-गोता चहारे।

अनि पो बल्ल सम्झिए, तर फेरी बिर्सिए।
तर्सिए।

तड्पाई तड्पाई तिमीलाई रुवाएका ती दीन

जसमा रमाएका थिए मेरा सुनौला अनि सबल दिन!

हेर! यता हेर!

आज पनि म तिमीलाई नै खोजिरहेछु

फेसबूक अनि ट्वीटरका भित्तामा सजाइरहेछु

तिम्रा तस्विर फैलाई मेरा आशु त्यसै बगाइरहेछु

देख्यौ तिम्रो सम्मानमा आज म संसारलाई चिनाइरहेछु।

देखाइरहेछु मेरा मनका भावनाहरु

अनि पोखिरहेछु आवेगक ती भाकाहरु!

मेरी आमा तिमीलाई मेरो लाखौ अनि करोडौ नमन

मेरी आमा तिमीलाई मेरो श्रद्धा - सुमन!

एक राजनैतिक सन्दर्भ ।

2013-10-27T00:24:00.001-07:00

चुनाबी तरंगले देश नै चम्किएको अवस्था थियो। सारा विश्वको ध्यान त्यहि चुनाबले तानिरहेको थियो। लामो संघर्ष पछि घोषित गणतान्त्रिक मुलुकको पहिलो संबिधान सभा निर्वाचनले देशको काचुली नै फेरिन्छ भन्ने  बिश्वासका साथ सारा जनता बैशाख - जेष्ठको टन्टलापुर घाम-पानी सबै थिचोली आफ्नो मत खसाल्न मतदान केन्द्र सम्म पुगेका थिए। हिड्न नसकेका बृद्ध अनि सारीरिक रुपमा असक्त मानिसहरु घिस्रीएरै भए पनि आफ्नो अमूल्य मत खसालेका थिए। सबै जनतामा उत्साह थियो अनि आफ्नो नेता र पार्टी प्रति बिश्वास पनि। अब बन्ने नया सरकारले देशलाई बिकाशको चरम अवस्थामा पुर्याउन अनि दीर्घकालीन शान्ति स्थापना गर्न कस्तो कदम चाल्ला अनि नीति नियम बनाउला भन्ने बिषयमा बहस गर्दै जनताहरु गफ़ गर्दै हिडेको भेटिन्थे। संबिधान लेखिएला, शान्ति स्थापना गर्ने कानुन बन्ला अनि सारा जनता एकजुट भएर द्वन्दकालमा भत्किएको संरचना पुनः स्थापना गरिएला भनेर उत्साहित देखिन्थे। चिया पसल होस या कुनै क्याफ़े नै किन नहोस जता हेर्यो त्यतै मानिसहरु नया मुलुकले पाउने नया संबिधानले  देशको भविष्य सुनौलो बन्ने गफ चुट्दै बसेका हुन्थे।

देशलाई सिंगापुर अनि यूरोप जस्तो बनाएर देखाउने मीठो सपना नेताहरुले देखाएका थिए। उत्तरमा चीन अनि अन्य अरु दिशामा उत्तरी भारतको बिहार जस्तो प्रदेश मात्र देख्न पाएका जनता, नेपाल अब एकै झट्कामा युरोप जस्तो सम्बृद्ध अनि शक्तिशाली मुलुक भएको दीवा स्वप्न देखिरहेका थिए। ऋणमै भए पनि अब त केहि नया व्यवसाय अपनाउनु पर्यो भन्दै कैयौ जनता आफ्नो घर-खेत बन्धकी राखेरै भए पनि देश बनाउन तत्पर देखिन्थे। सरकार बन्यो-ढल्यो फेरी बन्ने अनि ढल्ने क्रम चलि नै रह्यो। नया नेपाल बनाउछु भन्ने नेताहरु नया सरकार बनाउन अनि ढाल्नमै ब्यस्त देखिन थाले। नेताहरु संबिधान होइन सरकार बनाउन चुनाब लडेको आभास हुन थाल्यो। कुरा यति मात्र थिएन, नेता अनि पार्टीहरुको सीमित लोकप्रियताका लागि यहाँ कहिले देशको झण्डाको आकार फेर्ने देखि लिएर बिगत लामो समय देखि एकताको मालामा बाधिएका नेपालिहरुलाई जातियता अनि धर्मको नाममा टुक्र्याउने प्रयास पनि भयो। २०६२-६३ सालको आन्दोलनले २५० बर्षको लामो निरंकुश राजतन्त्रको अन्त्य हुनु आफैमा एक अकल्पनीय उपलब्धि थियो तर एकताको मालामा बाधिएका नेपालीलाइ फ़ुटाउन खोज्नु अनि बिगतमा तत्कालिन राजा-महाराजाहरुले गरेका कामहरुको इतिहास नै मेटाउन खोज्नु बास्तबमा नेताहरु अनि राजनैतिक दलहरुको निहित  स्वार्थ मात्र थियो। सस्तो लोकप्रियताको लागि नेताहरुले देशको भविष्य हेरेनन् अनि जनता त्यसको परिणाम बुझ्न सकेनन। नेपाललाई यूरोप बनाइदिन्छौ भनेका राजनैतिक दलहरुले सिंगो राष्ट्रलाइ नै दलदलमा डुबाए। अन्ततः ६०१ सदस्यीय ठूलो संबिधान सभा नै भंग हुन पर्यो अनि जनताको नेताहरु माथिको  बिश्वास र राजनैतिक संगठन प्रतिको भरोसा चकनाचुर भयो।

आर्थिक, सामाजिक अनि राजनैतिक रुपमै देश कमजोर भयो। सत्तामाथिको लुछालुछी भने कायम नै रह्यो। नेपाल प्रति बिदेशी मुलुकहरुले हेर्ने दृस्टीकोणमा परिवर्तन आयो। त्यसै पनि हेपिएको मुलुक अहिले आएर बदनाम पनि भयो। असक्षम नेताहरु, असक्षम राजनैतिक दलहरु अनि असक्षम मुलुकको असक्षम उपलब्धी माथि हास्ने अनि हसाउने केहि तत्वहरुको पनि बिकाश भयो, तर दुर्भाग्य त्यो तत्वलाई राजनैतिक दलहरुले प्रतिगामीको संज्ञा दिए। आफ्नो कमजोरी लुकाउन ती प्रतिगामीहरुको खेदो खन्न तिर लागे। सारा नेताहरु आफ्नो कर्तब्य बिर्सिए अनि राजनीतिलाई मागी खाने भाडा बनाए। फलस्वरूप बिदेशी तत्वहरु देशमा जुर्मुराए। चारैतिरबाट मुलुक अन्यौलताको भुमरीमा फस्यो। डुब्न लागेको देशलाई उकास्ने कुनै नेता अथवा राजनैतिक दलनै जन्मिएन। नेता देखि जनता सम्म सबै दलबादी भए। राष्ट्रबादी नेपाली पाइनै छाडे। यहाँ पार्टीको झण्डा मुनि काम गर्नेको संख्या बढ्न थाल्यो अनि देशको झन्डामुनि काम गर्ने लोप हुन थाले। शिक्षित नेताहरुका आदर्शका कुरा मात्र ठुला भए। नबुझ्ने नेताहरु ठुला नेताको नक्कल गर्दै हिड्ने भए। ठूला ठूला राष्ट्रबादी गफ गरेर जनतालाई धुरु धुरु रुवाउने नेता पनि भेटिए तर शान्ति स्थापना गरेर सिंगो मुलुकलाई हर्षित पार्ने कुनै माइकेलाल आएनन। देश रोयो अनि दलहरु एक-अर्का माथि दोष थोपर्दै आफु पानी माथिको ऒभानो हुने प्रयास गरे।

फेरी अर्को संबिधान सभा निर्वाचन हुने निर्णय भयो। २०७० मंसिर ४ गते दोस्रो संबिधान सभा निर्वाचनको लागि मीति तय गरियो। देशलाई दलदलमा फसाएका नेताहरुले एक पटक फेरी आफ्नो गल्ति सच्चाउने अनि मुलुकलाई सहि दीशातिर अग्रसर गराउने मौका पाए। भनिन्छ गल्ति जोकोही बाट पनि हुन्छ। नेताहरु कुनै हलिउड फिल्ममा जस्तो मानब निर्मित कम्प्यूटर चिप्सबाट संचालित रोबोट होइनन।   मानिस एक संबेदनसिल प्राणि हो। आफुले गरेका गल्तिहरु सच्च्याउने मौका हरेकलाई हुन्छ अनि त्यो मौका आज नेपालका सबै दलका नेताहरुले पाएका छन। नेताहरु यो मौकाको सदुपयोग गरुन अनि हामी नेपालीले हालेको भोटको अबमुल्यन नभओस। २००७ साल पछि २०७० साल सम्म नेपालीहरुले धेरै पटक भोट हाल्ने सौभाग्य पाए तर २०७० सालको संबिधान सभा निर्वाचनले देशमा एक असल कानून बन्न मद्धत गरोस, देशको भविष्य सुनौलो बनाउने एक असल संबिधानको निर्माण होस अनि यहाँ सधै सधै शान्ति छाओस। बुद्ध भूमि नेपाल सधै विश्वकै एक उदहरणिय मुलुक बनोस।

कथा हराएको चिनाको।

2013-07-22T07:15:00.000-07:00

हरिबंशले लेखेको "चिना हराएको मान्छे" बास्तबमै समय सापेक्ष पुस्तक हो । जसरी एक मानिसको चिनाले उसको भाग्य निर्धारण गरेको ज्योतिष शास्त्रले बर्णन गर्दछ, त्यसरी नै उसको लगन र मिहेनतले उसलाई सफल तुल्याएको हुदो रहेछ । भाग्याकै कुरा गर्ने हो भने नेपालमा आज करोडौ जनताको चिना हराएको छ । कसैको बाढीको चपेटमा परेर बगाएको, अनि धेरैको द्वान्दकालिन अवस्थामा नेपाल गुज्रिरहेको बेला च्यातिएको छ । हरिबंशले उनको पुस्तकमा लेखे जस्तै यहाँ कसैको भाग्य उज्यालो देखिएको छैन । सबैमा अन्योलता छाएको छ अनि अराजकताले निराश बनाएको छ । मानिस बिहान उठ्नासाथ आफ़्नो भविष्य खोजिरहेको छ, दिनभर उही भविष्यको खोजीमा गल्लि गल्लि भौतारिएको छ अनि राति सुत्दा आफ़्नै ग्रह-दशालाई सराप्दै दुई-चार प्याग चढाएर उही गल्लीको नालामा जोतिएको छ । बास्तबमै सबैलाई उनीहरुको हराएको चिनाले गर्नु सम्म अन्याय गरेको छ ।

शेरे, हल्दार, बाले, मादे, यादे, डेढे आदि जस्ता लाठ्यौरहरुको भाग्य चिना बनाइदिने बाउ-आमा नभएकै कारण सडकमा लम्पसार परेको छ । त्यत्तिकैको गम्भीर अवस्था नागरिकता पाएकाहरुको पनि छ । उच्च शिक्षा पाएकाहरुको अवस्था भने अलि फरक छ । उनीहरु हराएको चिना हावाले उडाएर विदेशतिर लागेछ की भन्ठानेर खोज्दै कोशौ कोश दौडेको छ अनि दौडिदै छ । थोरैले भेटेछ अरे पनि । कोहि कोही भने त्यसरी बगाईएको, च्यातिएको, खोसिएको अनि लुटिएको चिना खोज्दै स्वदेशमै संघर्ष गरेर बसेछ र आफ़्नो अथक प्रयासले भेटेछ पनि । तर बिडम्बना त्यसरी भेटिएको चिना फेरी पनि हराउने त्रासमा पोको पारेर जमिनमुनि गाडेछ अरे । भोलिका दिन त्यो चिना भेटिने हो की त्यहि जमिनमा बिलाउने हो स्वयम चिना बनाउने पण्डितले बुझ्न अनि बुझाउन सकेको छैन । भेटिएको होस या अझै नभेटिएको, दुवै खाले चिनाले सबैलाई पार्नु सम्म मर्का पारेको छ ।

यहाँ सबैको चिना हराएको भने होइन । साना अनि ठुला खाले नेताहरु, माओबादीले ब्याख्या गरे जस्तो स्वयं उनीहरु जस्तै सामन्तहरु, आफूलाई समाजबादी अझ गणतन्त्रबादी भन्न रुचाउने कांग्रेसीहरु, बामपन्थिहरु, सरकारी टेबलमा बसेर जनताका करको पैसाको भत्ता अनि तलबले नपुगेर उही जनतालाई लुट्न पल्केका भ्रष्ट कर्मचारीहरु, भ्रष्ट नेता ज्यूहरुका महाभ्रष्ट कार्यकर्ताहरु, लामखुट्टे जस्तै देश भित्रको श्रोत चुसिरहने ठेकेदारहरु आदि जस्ताको चिना भने हराएको छैन । उनीहरु आफ़्नो चिना त आमाको कोखबाट नजन्मदै लेखाएर आएका अरे । भगवान पशुपतिनाथ स्वयम गर्भमा उपस्थित भएर सातौ बैठकमा उनीहरुको चिना पारित गरेका अरे । त्यसैले त अहिले सम्म पनि उनीहरु मध्ये धेरै जसोको चिना आमाको गर्भमै शुरक्षित छ । कोहि भने आमाको पेट चिरेर त्यो चिना निकालिसके भन्ने हल्लाह समेत आएको छ । उनीहरु त्यो चिना कुनै बिदेशी जमिनमा शुरक्षित राख्न ताल्चा ठोकेर लुकाएका छन अरे । जताततै अन्याय गर्दै आएको चिनामाथि यहाँ यिनीहरुको विजय प्राप्ति भएको छ । यस्ता महापुरुषहरु संख्यामा थोरै भए पनि त्यहि चिनाको आधारमा सारा चिना हराएकाहरू माथि शाशन गर्दै अनि भाडभैलो मच्चाउदै आएका छन। चिना नभएका विवश पात्रहरु अझै पनि भेटिने आशमा भौतारिरहेका छन।

यस्तो जटिल परिस्थितिमा स्वयम भगवान पशुपतिनाथले कसरी रक्षा गर्लान?

यो बेला सबैलाई श्री पशुपतिनाथका काकाले कल्याण गरुन ।

द्वन्दमा नेपाल

2013-01-28T18:05:00.000-08:00

[ई . स .१९९६ देखी २००६ सम्म, १७,८००]

रडियो, टेलिभिजन, एफ .एम जता त्यतै एकै खबर आउदथ्यो दोहोरो झडपमा मर्नेको संख्या यति-उति भनेर। गोली पड्काउने पड्काउदै जान्थे, खबर छाप्नेहरु छाप्दै गर्थे। मर्ने अनि  मारिने क्रम चलि नै रह्यो। रगतको खोलो बगी नै रह्यो। यहा कोही कसैको रहेन अनि कसैले कसैलाई छाडेन। क्रान्तिको रातो झन्डा मुनी हजारौको शरीर ढले अनि लाखौ बेघर भए तर पनि कोही माइकेलालले यसलाई गलत मानेन, साबित गर्न सकेन। क्रान्तिकारी आगोको लाप्काले सारा देश नै खरानी बनायो, अनि एक दिन अचनाक देशमा ठुलो आधी आयो, साह्रा खरानी उडायो अनि एकाएक गणतन्त्रले जन्म लियो। यो गणतन्त्र आइपुग्दा सम्म देशले थुप्रै तानाशाहहरु देख्यो, पाल्यो अनि बडो मेहेनतले फाल्यो पनि। देशमा थुप्रै गुण्डाराज, माफिया, भ्रस्टचारी लगायतका मानिसहरुले राज्य गरे अनि देशलाई नराम्ररी बिगारे। सीनो के गन्हाउथ्यो, त्यो भन्दा बढी देश गन्हायो। तर, गणतन्त्र पछी पनि क्रान्तिको ज्वाला फुटी नै रह्यो। राष्ट्रबादी भन्दा पनि बिखनडनबादीको हावी बढ्यो। गणतन्त्र पछी देशले काचूली फेर्ने भविश्यबाणी गरेका मध्येले नया नेपाल बनाउने निधो गरे। झण्डाको आकार फेर्ने सोचे, राष्ट्र-गान फेरे, राज्य संरचना फेरे, सानो जनसंख्या भएको देशमा लाइन बस्दा नअटाउने सरकार गठन गरे। प्रत्येक घरमा नेताको जन्म भयो अनि हरेक टोलले शहीद गुमायो। थरि-थरिका शहिद भेटिन थाले, कोहि सडक दुर्घटना शहिद भए अनि थुप्रै त धम्कि कै भरमा भए पनि शहिद कहलिए। बास्तबमै नया नेपालको जन्म भयो, राणा शाशन, पंचायात, बहूदल, प्रजातन्त्र हुदै १० बर्षको संघर्षले आएको गणतन्त्रले देशको काचूली नै फेर्यो।

आज सहमति अनि बिघटन हुन कुनै सदन धाउनु पर्दैन। दलिय स्वार्थ अनि हितको निमित्त पलछिन मै सहमति अनि संघर्षका योजनाहरु कागजका पानामा उतारिन्छ, सन्धिमा हस्ताक्षर गर्निन्छ अनि कार्यन्वयन हुनु अघावै तोडिन्छ पनि। हिजो सम्म संगै मिलि सरकार चलाएका अथवा बिपक्षी दलमा सामेल भएका पार्टीहरु आफ्नो नेताको व्यक्तिगत स्वार्थ अनि पार्टीको आर्थिक राहतको निमित्त आफ्नो साझेदारी तोड्न पलभर सोच्दैनन। विध्यालय देखी यूनिभर्सिटी सम्म, हेल्थ पोष्ट देखी अस्पताल सम्म, पत्र-पत्रिका देखी टेलिभिजन सम्म जता हेर्यो त्यतै यहि राजनैतिक दलहरुको बर्चस्व अनि हावी देखिन्छ। पियन देखि लिएर स्वकीय सचिब सम्मको पदको सिफारिसका लागि यिनै राजनैतिक संगठनको सदस्य हुनु अनिवार्य छ नत्र यहाँ स्वयम पशुपतिनाथको भविष्य जोखिममा देखिन्छ। पाटी-पौवा देखी सडक सम्म, मन्दिर, मस्जिद देखी चर्च सम्म, राजनैतिकरण गरिएको छ। पण्डित होस या इमाम या फेरी पादरी नै किन नहोस  सबैजना कुनै न कुनै राजनैतिक दलसंग मितेरी गासेका भेटिन्छन, पुजा-पाठ भन्दा पनि राजनैतिक षडयन्त्रमा बढि चनाख देखिन्छन। सत्रहजार भन्दा बढी मानिसहरुको लाशमाथि टेकेर ल्याईएको नया गणतान्त्रिक नेपाल चारैतिर बाट साचिकै नया देखिन्छ।

बाचुन्जेल पंचे अनि जनताको रगत चुस्ने भनिएका राजा बिरेन्द्र आज जनताका राजा कहलिएका छन। हिजोसम्म भाइमारा ठानिएका अर्का भाइ आज गलत निर्देशनमा दौडिएका असल राजा मानिएका छन। ठानिनु,मानिनु, तोडफोड गर्नु, दिनदहाडै कसैको हत्या गर्नु अनि महिला माथि हिंसा गर्नु यहा सामन्यप्राय भइसकेको छ। कसैले केरकार गर्ने दुस्प्रयास गरेमा भात्री संगठनको धम्की, त्रास अनि सत्ता पक्षको चेतावनी सबै सहनु परेको छ। लाशमाथिको राजनीति गर्नेको दबदबा बढेको छ। प्रतिपक्षीलाई आगोको झिल्को चाहिएको छ अनि सत्ता पक्षलाई पानी माथिको ओभानो साबित गर्न त्यहि झिल्कोमा तबाह मच्चाउनु परेको छ। जनता ओसिएको छ, देश जलेको छ, तबाही मच्चिएको छ तर पनि सहमतिको नाममा जनता नचाउने नौटंकी कायमै रहेको छ। कोही केही बुझ्नेले यो सब किन भनि प्रश्न गर्दा एउटै जवाफ सबैबाट पाएको छ संक्रमण अवस्थामा देश गुज्रिरहेको छ। यहा कानुनी राज्य होइन सत्तापक्षको राज्य चलेको छ। तर प्रतिपक्षी पनि कुनै कम छैन। उसलाई पनि त्यहि सत्ताको मोह छ त्यसैले त सरकार ढाल्न समय समयमा सडकमा नाच्ने अनि नचाउने धम्कि बिज्ञापन गर्दै बेतोडले मिहिनेत पनि गरेको छ। करोडौ अनि अरबौ प्रतिपक्षी सरकार ढाल्न अनि सत्तापक्षी सरकार जोगाउन खर्चेको छ। देशभरि प्वाल परेको छ, सीमा क्षेत्र उध्रिएको चोली जस्तै बनेको छ, भू,जल अनि अनेकौ माफियाहरु  चारैतिर सलबलाएका छन। बिदेशीहरु त्यही चोली भित्रको नाजारा हेर्दै रयाल चुहाएका छन, यता नेताहरु साम्राज्यबाद अनि बिस्तारबाद जस्ता खोक्रा नाराहरु जनतालाई रटाएका छन। देशको अस्थित्व माथि नै संक्रमण परेको बेला जनता बुध्द कहाँ जन्मेको स्पस्टिकरण दिन सामाजिक संजालमा ब्यस्त देखिन्छन। तीन करोड जनसंख्या भएका नेपाली एक आपसमा सामाजिक संजाल मार्फत बुध्द नेपाल मै जन्मिएका हुन भनेर फलाकेर मात्र के गर्नु, सात अरब जनसंख्या भएको विश्वले बेग्लै कुरा पढेको छ, बुझेको छ अनि बुझाएको छ।

नेपाल बास्तबमै डुब्न लागेको छ। तर यहाँ नबुझ्ने कोहि छैन। सबै जान्ने अनि बुझ्ने छन। कतिपय त बुझाउन समेत सिपलु मानिन्छन। तर यहाँ कोही चनाखो देखिदैन। सबैको आ-आफ्नै स्वार्थ छ। सबैको आफ्नै कथा अनि गाथा छ। दैनिक अठार घण्टा सम्मको लोडसेडिंगको मार भोग्न सक्षम आम नेपाली त्यो भन्दा पनि ठूलो बिपत्ति भोग्न तैयार देखिन्छ। समय कुरेर बसिरहेका हामी जनता, समयले कोशौ कोश तरेको देख्दा पनि अझै बुझ्न सकेका छैनौ। हामी फेरी अर्को नेताको पर्खाइमा युग बिताइरहेका छौ। देशले थुप्रै तन्त्र देख्यो, भोग्यो अब सायद हामी अर्को तन्त्रको तयारीमा लाग्ने अनि जुट्ने छौ। यो नै राजनीति हो अनि त्यहि नै द्वन्दमा परेको नेपाल हो। जब सम्म यो देश राजनैतिक संक्रमणबाट हट्दैन, द्वन्द चलि नै रहन्छ, देश डुबी नै रहन्छ।

लाश ढल्ने अनि ढाल्नेको संख्या कायमै छ। द्वन्द जारी छ।

एक कथा!!

2013-01-23T16:09:00.000-08:00

पर पर सम्म पनि केहि देखिएको छैन। न कुनै मानिसको चहल-पहल न त केहि बस्तुहरुको अवशेष नै। धेरै टाढा माथि डाँडामा घाम अस्ताउदै छ। दिनभर मायाको सागरमा डुबुल्की मार्दै बसेका एक जोडी हतार हतारमा अगाडी बढिरहेका छन। एकले अर्कोलाइ दोष थोपार्दै आफू पानी माथिको ऒभानो हुन खोज्दै छन। "मैले अघिनै जाऔ भनेको, कुरा सुन्ने होइन अब जो जसलाई के-के भन्ने हो आफै भन।" आफु संगै हिडिरहेको युवकलाई उनि सम्झाउदै छिन। युवक भने त्यो उजाड भूमिमा अझै पनि एक्लो देखिन्छ। ती युवतीको उसलाई कुनै प्रवाह नै छैन जस्तो की युवतीको त्यहाँ उपस्थिति नै छैन। "हैन कहाँ हराएको फेरी? मेरो कुरा सुनेको छौ की छैन? के सोच्दै छौ?" युवक अझै पनि मौन छ, उसका दिमाग भित्र खेलिरहेका शब्दका भेलहरु मुख सम्म आइपुगेको देखिदैन। युवक मौन छ तर उ शान्त भने छैन, जति उसको दिमागमा कुरा खेलिरहेको छ त्यो भन्दा बढी उसका पाइलाहरु अगाडी बढिरहेका छन। यो जोडीको कुनै गन्तब्य छैन तर पनि उनीहरुका पाईला चलिरहेको छ, अगाडी बढिरहेको छ। युवतीका प्रश्नहरु अझै सकिएका छैनन अनि युवक संग ती सब प्रश्नहरुको कुनै जवाफ पनि छैन। उ केही नबोली अगाडी बढिरहेको छ अनि ती युवती उसलाई पछ्याउदै छिन।

"समाजमा परिवर्तन ल्याउछु भनेका होइनौ र? आइसक्यो त्यो परिवर्तन? खोई मैले त केही देखिन?
होइन किन चुप बसेका छौ? आदर्शका कुराहरु के गर्न मात्र राम्रो हो?" युवतीका प्रश्नहरु थामिएका छैनन। तर युवक ती सब प्रश्नहरुको जवाफ दिन आतुर देखिदैन, उसका नजर त पारी डांडामा अस्ताउन लागेको घाममाथि छ अनि उ केहि नबोली युवतीको हात समाई त्यो डांडा चढ्न आतुर देखिन्छ। सायद उसको गन्तब्य त्यो डाँडाको टुप्पोमा छ जहाँ घाम अस्ताउन लाग्दै छ। युवक आफ्नो हाथमा लगाइरहेको घडी हेर्छ। समय सिमित छ दूरी टाढा छ। लामो सास फेर्छ अनि जमिनमा बस्छ। उसकै आडमा उभिएकी युवतीको हात तान्दछ अनि बस्ने इशारा गर्दै डांडा तिर हेर्दछ। "खोइ आज पुग्न सकिएला जस्तो छैन, रात यहि खुल्ला आकाश मुनि बिताउनु पर्छ जस्तो छ रीता।" युवक निराश देखिन्छ अनि त्यहि जमिनमा पल्टिन्छ। रीता उ भए नजिकै जान्छे अनि उसको टाउको उठाएर आफ्नो काखमा राख्छे। युवकको आखाभरि आशु देखे पछि रीता एकछिन केहि बोल्दिन। युवक त्यहि निदाउछ।

एकाबिहानै फोनको घन्टीले महेश ब्यूतन्छ।
"हेल्लो, को बोलेको?
ए तिमी पो!... अनि के भयो किन एकाबिहानै फोन गर्यौ त!
...त्यता सबै ठीक-ठाक त छ?"
केहि समयको कुराकानी पछी महेश आफ्नो लत्ता-कपडा झोलाभित्र मिलाउदै हुन्छ। बिहान सबेरै छोरा बाहिर जान लागेको देखे पछी महेशका बा खोजीनिती गर्न खोज्छन। "जरुरि काम पर्यो बा म शर्मा बाबुको घर जादै छु, सबै कुरा म फर्के पछी बताउला।" महेश घरबाट निस्कन्छ। "होइन त्यहि पल्लो गाउ जान पनि के झोला बोकेर जान परेको होला? "महेशका बाबु अचम्म पर्दछन अनि मनमनै कुरा खेलाउदै बस्दछन।

हरीबाबु शर्मा एक प्रठिस्थित समाजसेवी अनि नेता हुन। सबै गाउले उनलाई शर्मा बाबु भनि बोलाउछन। गाउलेलाई सस्तो बियाजमा ऋण दिने देखि लिएर उनीहरुको घर-दैलो सम्म पुगी हालखबर बुझ्ने गर्दछन। जातमा ब्राह्मण भएर पनि उनि दलितको घरमा भान्छा गर्दछन। समाजको उन्नती अनि प्रगतिको लागि यो जात-धर्म जस्तो कुरालाई बिचमा ल्याउन नहुने मान्यता बोकेका शर्मा बाबु आफूलाई प्रगतिशील नेता ठान्दछन। सह्रा गाउलेहरु शर्मा बाबुलाई माया अनि सम्मान दिन पछि पर्दैनन। आधुनिक समाजको निर्माण गरेर सबैलाई देखाउने सपना बोकेका शर्मा बाबु टाढा-टाढा सम्म लोकप्रिय छन। महेशका बा धेरै पहिले शर्मा बाबुको घरमा हली थिए। शर्मा बाबुले महेशलाई पढाउने लेखाउने सबै जिम्मा लिएका थिए। महेश पढाईमा निकै तेज पनि थियो। अहिले उ त्यहि गाउको एक संस्थामा काम गर्दछ। आफु दलित भएर पनि उ योग्यतामा बिश्वाश राख्ने भएकोले दलित कोटामा उच्च ऒहदाको पद शर्मा बाबुले सिफारिस गर्दिएको भए पनि उसले त्यो पद स्विकारेन। महेशका बा शर्मा बाबुलाई त्यति रुचाउदैनन। महेशकी आमा धेरै पहिले उ सानै छदा हराएकी हुन्छिन। उनि कहाँ गईन जिवित छिन या मरिसकिन कसैलाई पत्तो छैन। महेशको बा आफ्नी दुलही हराए पछि शर्मा बाबुकोमा काम गर्न छोडेका थिए। कसैले उनलाई महेशको आमाको बारे सोधे भने केहि बोल्दैनन। आशुले भरिएका आखा लुकाउदै शीर झुकाउछन मात्र।

शर्मा बाबुकी छोरी रिता बडो सुशील अनि राम्री छिन। महेश अनि रिता सानै देखि संगै खेल्दै अनि पढ्दै हुर्किएका हुन। आमा हराएपछि महेश आफ्नो बा संगै शहर जान्छ अनि त्यतै आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिएको हुन्छ। पछि गाउमै काम पाए पछी बाउ-छोरा गाउ फर्किएका हुन्छन। अझै पनि महेश अनि रिता बिचको सम्बन्ध मधुर छ अनि पहिले भन्दा गहिरिएको पनि। क्रान्तिकारी बिचार बोकेका शर्मा बावु आफ्नी छोरीको यो व्यवहार देखी त्यति खुशी देखिदैनन। आफ्नो आदर्शबादी सपना छोरीको सम्बन्ध मार्फत पुरा हुन लागेको उनलाई त्यति चित्त बुझेको हुदैन। शर्मा बाबु आफ्नी छोरीलाइ सम्झाउन अनेक रणनीतिहरु अपनाएका हुन्छन तर सफल नभए पछि एक दिन महेशलाई समेत भेटेर औकातको पाठ सिकाएका थिए। गाउको लोकप्रिय, प्रगतिशील अनि क्रान्तिकारी जननेताको यस्तो व्यवहारले महेश केहि समय सोचमघ्न हुन्छ।

शर्मा बाबुको चेतावनी पछी महेश रीतालाई भेट्दछ अनि उनीहरु बिचको सम्बन्ध त्याग्न आनुरोध पनि गर्दछ। "ए उसोभए क्रान्तिकारी मेरा बा अब जात-पात सोच्न थाल्दैछन। कहा गए उनका आदर्श अनि सारा गाउलेको उनीमाथिको खोक्रो बिश्वास?" रीताका प्रश्नहरुको वर्षा हुन थाल्दछ। महेश केही बोल्दैन केवल सुनिरहन्छ। आज उसले आफु दलित भएको पुष्टि गर्ने प्रमाण-पत्र पाएको अनुभव गर्दछ। "तिमि चिन्ता नगर अब हामीलाई कसैले रोक्न सक्दैन। भोली बिहानै गाउमा सभा गरेर यो सब कुरा गाउलेको अगाडी राख्नु पर्छ अनि शर्मा बाबुको चरित्र पर्दाफास गर्नु पर्छ।" यति भन्दै उ रीतालाइ घर फ़र्काउछ। दुवै जना संगै हिडिरहेका हुन्छन त्यतिकैमा शर्मा बाबु आइपुग्छन चार-पांच युवाहरुको साथमा। सबैको हाथमा हतियार हुन्छ अनि महेश माथि हमला गर्ने प्रयास हुन्छ। "भोलि दिनभरमा गाउ छोड नत्र ...!!" शर्मा बाबु महेशलाई मार्ने धम्की दिन्छन। सबै आ-आफ्नो घर जान्छन।

अर्को दिन सबेरै रीताको निद्रा खुल्छ अनि महेशलाई फोन गर्छे। महेश फोनमा बोल्दै हुन्छ त्यतिकैमा रीता महेश संगै भाग्ने कुरा बताउछे। महेश धेरै सम्झाउन खोज्छ तर उसलाई थाहा छ यहाँ उसको बोलीको कुनै अर्थ आउने छैन। महेश आफ्नो लत्ता-कपडा झोलामा राख्दछ अनि बा संग बिदा लिएर रीताले बोलाएको ठाउमा जान्छ। दुवै जना दिनभर चारैतिर भौतारिन्छन। बेलुकी दुबैको आखा मात्र के लागेको थियो शर्मा बाबु पुरा हुलको साथ हथियार सहित आउछन। महेशलाई सबै युवा हरु मिलेर मर्ने गरि प्रहार गर्छन त्यतिकैमा शर्मा बाबु महेश माथि बन्दुक तेर्साउछन। "धेरै पहिले तेरी आमा मेरो कर्तुत गाउलेको अगाडी ल्याउछु भन्थी आज सम्म भेटिएकी छैन। त मोरो दलितको यत्रो हिम्मत!"

गोलि पड्कन्छ। पर डाँडा माथिको घाम अस्ताउछ। रिता अवाक हुन्छे। उसका आखा हेर्या-हेर्यै हुन्छन।

"एक सपना आदर्शको"

2012-11-27T14:45:00.000-08:00

चक्रै चक्रमा बल्झिएको एक जीवन छ
चारैतिर अन्धकार छ, तर पनि झिनो मसिनो आश बाकी छ
सबै भन्छन रात पछी पुनः दिन आउछ
हरेकको जीवनमा एक न एक पटक बहार अवश्य छाउछ।

तर, यहाँ त सबै उथल-पुथल पो देखिएको छ
छोटो दिन पछीको लामो रात काट्न सपनामा बिलाउनु परेको छ
औशीको त्यो कालो रात, अनि ताराहरुको मधुर प्रकाश
गन्तब्य पहिल्याउन नसकी यहाँ भएका छन सबै उदास।
जीवन चक्र घुमिरहेको छ त्यसै गरी हरेकका सपना पनि
त्यहिँ सपनामा बिलाएको छ अरुका जस्ता मेरा आदर्श पनि।

आदर्शको खोजीमा बिलाएको थिए म त्यहिँ अधेरी रातमा
खोज्दै जादा पो पाए रहेछु म उहि ताराहरुको माझमा
कुन ज्योतिको प्रकाशमा खोजेको रहेछु म त्यो बहार
थाहा हुदा हुदै पनि, छैन यहाँ केही सदाबहार
घुम्दै फिर्दै म पुनः त्यहिँ सपनामा हराउदै रहेछु
बहारको नशामा आफ्नै आदर्श पो मेटाउदै रहेछु।।

एक पङ्ती जो बुझ्न बाकी छ!

2012-11-24T16:12:00.001-08:00

यहाँ कोहि चोखो छैन, जो छ त्यो सत्य होइन
सत्य छ तर सत्यता होइन, जो कोहि भन्दै छ त्यो सब मिथ्या होइन
सत्यता छ तर पबित्र छैन मिथ्या भएर पनि डगेको छैन
यो सब कोरिरहेको म स्वयम त अलग छैन थहा भैकन यहाँ कोहि-केहि फरक छैन।

तन्त्र छ, मन्त्र छ, सूत्र छ, धार यत्र-तत्र सर्वत्र छ
धारै धारमा अडिएको राजनैतिक सञ्जाल पनि छ
त्यहि राजनैतिक धारमा जेलिएको अनेकौ अपराध छ
जता हेर्यो त्यतै हत्या, हिंसा, अनि अत्याचार छ
तर पनि यहाँ कोहि अलग छैन
जे कोहि देखिएको छ त्यो सब मिथ्या छ
मिथ्या भएर पनि सबैको बिश्वास जितेकै छ
अनि आफैलाई सबै भन्दा माथि राखेकै छ।

थाहा छ यो सब यहा व्यर्थ छ, व्यर्थ भएरै पनि चलेकै छ
अन्योल अनि अत्याचारको दूरी असीमित छ, तर पनि कोशौ कोष पार गरेकै छ
आस्था छ तर बिश्वास छैन, बिश्वास भएर पनि भरोसा नै छैन
यहाँ कोहि चोखो छैन, चोखो भएर पनि सत्य छैन।
यो सब देखिरहेको म स्वयम त अलग छैन, थाहा भैकन म अरु भन्दा केहि फरक छैन।।

जय होस्।

एक राजनीति झापडको!!

2012-11-17T15:56:00.001-08:00

"देशको नाममा ज्यान गुमाएका लाशहरुमा समर्पित।"

झलनाथ, सुशिल अथवा प्रचण्ड मेरो चासोका बिषय होइनन। देवि प्रसाद रेग्मी, प्रवेश बस्नेत अनि पदम कुँवर जस्ता कुटुवाहरुप्रतिको मेरो कुनै समर्थन पनि होइन। राजनीतिको आडमा देश लुट्न पल्केका नेताहरुको समर्थन गरेर मलाई कुनै पुरस्कार समारोहमा सम्मानित हुनु छैन। देश बिकराल अनि जटिल अवस्थामा गुज्रिरहेको समयमा नेपालका देवता मानिएका नेताहरुलाई खुलेआम चड्कन लगाउने बहादुर नवपुरुषहरुको समर्थन गरेर फेरी उनीहरुले जस्तै सार्वजनिक कुटाई खान मलाई कुनै रहर पनि छैन। कुट्नु कुटिनुको नमज्जा बेग्लै छ त्यसमाथि गल्ति गरेकोलाई कुटेर आफैले खुलेआम धुलाई खानुको अफसोश त्यो भन्दा माथि छ।

जीवनमा कुटाइ अझ भनौ झापड नखाएका मानिस बिरलै होलान। मेरो आफ्नो व्यक्तिगत कुरा गर्ने हो भने बाल्यकालमा झापड कति खाइयो खाइयो औला गनेर साध्य छैन। कहिले स्कूल जान नमानेर घरमा बुवा-आमाको झापड त कहिले स्कूलमै मेरा मास्टर साबहरुको खुलेआम झापड। सानो होस या ठुलो गल्ति होस चटाक गालामा चड्कन परिहाल्थ्यो। कहिले काही त गालामा परेको चड्कनको असर अर्को दिन सम्म पर्थ्यो, गालामा निलडाम बसेर। अझ दुख लाग्दो कुरा स्कूल देखि निलडाम बोकेर घर पुग्दा बुवा-आमाको हात देखि स्याबासी स्वरूप फेरी अर्को चटाक पाइन्थ्यो। सायद त्यो स्कूलमा पाएको सामाको बियाज थियो। बिगतमा खाइएको झापडको अफसोस भने छैन मलाई। जे होस ती दिनका झापडहरुले आजका मेरा दिनहरु सबल बनेका छन। कुरा यहाँ सम्मको मात्रै होइन कहिले कहिँ त साथी-भाई बीच झगडा हुदा समेत कति चड्कन खाइयो कति लेखा जोखा छैन। फेरी गरेर साध्य पनि छैन। एक दिन आफुले हान्यो अर्को दिन आफैले खायो अनि फेरी अर्को दिन त्यहि साथीसंग अंगालो मार्दै हिड्यो। तर एउटा कुरा भने सामान्यतया लागू भइरहन्थ्यो त्यो के भने चाहे झापड स्कूलमा मास्टर साबको हाथबाट खाईएको होस या फेरी साथि-भाइको बीच झगडा पर्दा परेको होस घर पुगे पछि बुवाआमाको हातबाट बोनस स्वरूप फेरी अर्को झापड पाईहालिन्थ्यो। उ बेला जति नै ऋष उठे पनि अहिले भने मलाई त्यो झापडको कुनै अफसोस छैन। हुन त झापड हान्ने प्रक्रिया नै गलत हो चाहे त्यो मास्टर साबको हात बाट होस या त साथि-भाइको अथवा बुवा-आमाको हातबाट नै किन नहोस मैले जति सुकै झापड खाए पनि त्यो तरिकाको बिरोध भने खुलेआम गर्दछु। मानिस कुनै फलामको डन्डी होइन कुटेर सिधा पार्न। झापड खादाको पिडा झापड खाएकालाइ मात्रै ज्ञान हुन्छ। झापड नाखाएकालाई सायद बोध समेत नहोला।

पश्चिमी मुलुकहरु अझ बिशेष गरेर बेलायत अनि अमेरिका जस्ता देशहरुमा कसैमाथि हात छोड्नु एक अपराध हो। त्यस माथि आफ्नै छोरा-छोरीमाथि हात उठाउनु समेत दण्डनीय अपराध मानिन्छ। हाम्रो देशको कुरा भने बेग्लै छ। स्कूलमा गृहकार्य नगरेको कारण होस या साथी-भाई संग झगडा गरेको बेला होस एक दुइ चड्कन अनि लात्ती खानु सामान्य जस्तो नै हो। गलत काम गरेका प्राय हामि सबै नेपालीले एक न एक पटक अथवा भनौ पटकौ पटक यस्ता झापडहरु अवश्य पनि खाएको हुनु पर्दछ। बाल्यकाल देखि नै यस्तो परिवेशमा हुर्किएको भएर होला झलनाथ, सुशील अनि प्रचण्डले सार्वजनिक स्थलमा झापड खाएको कुरा सुन्दा सामान्य जस्तो नै लग्यो। सामान्य यो अर्थमा की गलत गरेका हरेकले झापड खानु पर्दछ जुन कुरा म बाल्यकाल देखि सिक्दै अनि देख्दै आएको छु। ती बिशिष्ट मानिएका मानिसहरुले अवश्य पनि केहि बिराएको हुनु पर्दछ नत्र त्यसरी सामुहिक रुपमै हमला गर्ने आट जो कोहीलाई त्यति सजिलो गरि नआउनु पर्ने। यो कुरा मैले मात्र होइन भर्खरै झापड खाएर त्यसलाई प्रतिगामी तत्वको संज्ञा दिएका पिडित नेता मध्ये एकले पनि स्वीकारेका छन। चर्चित नेता प्रचण्डको भाषामा भन्नु पर्दा "नेताहरुले प्रतिबध्दता पुरा गर्न नसकेको प्रति जनआक्रोशको अभिव्यक्ति हो र सहमति हुन नसके जनताले अझ जुत्ताले पनि हान्न सक्छन।" उनको यो अभिव्यक्ति झलनाथले धेरै पहिला झापड खादा आएको थियो। अहिले आफैले चड्कन पाउदा त्यसलाई प्रतिगामी तत्वको नाम दिएको सुन्दा धेरै अचम्म लाग्यो। उनको यो चरित्रले मलाई फेरी बाल्यकालका दिनहरु याद आयो जति बेला स्कूले साथीले झापड खादा पुस्तकले मुख छोपी-छोपी हास्ने गरेको म आफैले चड्कन भेट्दा भने त्यो मास्टर साबलाई ठुलो भए पछि देखाउने प्रण गरेको हुन्थे।

प्रचण्ड, सुशील अनि झलनाथले झापड खाए भन्ने खबरले देश नै तात्यो। राजनीतिको आडमा भात चर्ने नेताहरुले यसलाई राष्ट्रिय एजेन्डा नै बनाए। देश भित्रको बहसको बिषय नै उनीहरुले पाएको चड्कनले लियो। लाग्यो कि उनीहरुले यो चड्कन होइन की कुनै गिनिज अवार्ड नै पाएका हुन। सायद प्रचण्डले खाएको झापडमा उनले लगाई राखेको चस्मा फुट्ने बाहेक अरु कुनै शारीरिक क्षत़ी भने भएन होला। त्यस्तै अवस्था सुशील अनि झलनाथको पनि रह्यो। उनीहरुमा शारीरिक क्षती हुने खालका कुनै घटना घटेको भए सायद एयर एम्बुलेन्समा उपचार गर्न बिदेशी मुलुक पठाई सकेको हुनु पर्दथ्यो। उनीहरु गएनन मतलब प्रस्ट छ उनीहरुमा कुनै खरोच पनि आएको छैन। मेरो सहानुभूति देवि प्रसाद रेग्मी, प्रवेश बस्नेत अनि पदम कुँवर जस्ता मानिसहरुमा अवश्य पनि होइन। बास्तबमा भन्ने हो भने उनीहरु जस्ता मानिसहरुलाई सहानुभूतिको कुनै आवश्यक नै छैन। उनीहरु त मेरा ती मास्टर साब जस्ता हुन् जसले मेरो हरेक गल्तीमा चड्कनका चड्कन बजाउने गर्दथे। तर पनि म यिनीहरुको बिरोध गर्दछु किनकि म फलामलाई कुटेर मात्रै सिधा बनाउन सकिन्छ भन्ने कुराको बिश्वास गर्दिन। फलाम सोझाउने अरु पनि धेरै उपायहरु छन।

नेतालाई देवताको रुपमा पुज्ने हाम्रो परिपाटीले गर्दा नै आज यो देश यस्तो जटिल परिस्थितिमा पुगेको हो। आफ्नो नेतालाई कसैले पिट्यो भन्दै उसलाई मर्ने गरि कुट्ने परिपाटीले गलत काम गर्ने नेताहरुको मनोबल बढ्ने बाहेक अरु केहि उपलब्धि यहाँ देखिदैन। गलत कम गरेकालाई उचित कानुनि कार्यबाही हुनु जरुरि छ चाहे त्यो प्रचण्ड होस या सुशील अथवा झलनाथ नै किन नहोस। हो देवि प्रसाद रेग्मी, प्रवेश बस्नेत अनि पदम कुँवर जस्ता मानिसहरुले ति देवता ठानिएका नेताहरुलाई झापड हानेर एक प्रकारको गलत कदम चालेका नै हुन तर उनीहरुलाइ मर्ने गरि कुटेर ती नेताका कार्यकर्ताहरुले के न्याय गर्न खोजेका हुन त?

हाम्रा यी कदमहरुले देशका लागि ढलेका लाशहरुले कहिल्यै शान्ति पाउने छैनन।

तर पनि यो देशको सधै जय होस।

एउटा कथा !

2012-09-27T15:09:00.000-07:00

"चारैतिर अन्धकार देखिन्छ नि बा किन हो यस्तो?"
"हरे ! तैले लगाई राखेको त्यो कालो चस्मा उतार त!"
"हाहा मैले त भुसुक्कै बिर्सेको पो रहेछु। पल्ला घरे माईला दाई पोहोर साल दशैंमा घर आउदा मलाई उपहार दिएका हुन यो चस्मा। अमेरिकामा बनेको हो रे नेपालको बजारमा पाइन्न भनेका थिए।"
"भो-भो धेरै फुर्ति नगर भारतको होटेलमा काम गर्ने त्यो माईलोले दिन्छ तलाई अमेरिकामा बनेको चस्मा, पाए बरु आफै लगाउदो हो।"
"हाम्रा गाममा भएको त्यो पसलेलाई सोधेको थिए हो भन्दै थियो त त्यो पनि।"
"को पसलेलाई सोधिस त्यहि चिया बेच्ने तल्लाघरे घर्ति साईलोलाई? ल-ल त्यो अमेरिकामा बनेको ठाडो गोजीमा राखेर अगाडी बढ तेरी आमा आत्तिएकी होलि साँझ नि पर्न आटिसक्यो।"

हरि अनि उसका बा सहर देखि आफ्नो गाऊ फर्कदै छन। उमेरमा २० बर्ष लागेको हरि बडो सरल अनि संस्कारिलो पनि छ। आजसम्म उसले कसैको पनि चित्त दुखाएको छैन। सबैलाई माया अनि सम्मान दिन जानेको छ उ। उसका बा-आमाले उसलाई सानै देखि राम्रो संस्कार दिएका थिए। हरिको पठन-पाठनको लागि पनि उसका बा-आमाले कुनै कसर छाडेनन। उसका बा-आमा आफु खासै लेखापढी नजाने पनि भएको एक मात्र छोरोलाई सैद्दान्तिक अनि बौद्धिक ज्ञान दिनको लागि दिन-रात एकै सम्झेर काम गरेका थिए। अनि सकी नसकी गाउकै एक सरकारी स्कूलमा पढाएका थिए उसलाई। गाउमा कुनै क्याम्पस नभएकाले उच्च शिक्षा हासिल गर्न सदरमुकाम सम्म पुगेर १०+२ सम्मको अध्ययन गरेको छ हरिले।

"बा आज त्यो रातो भाले काटेर खाम न धेरै भो मासु-भात नखाएको पनि। यत्रो लामो बाटो हिडेको थकाई पनि उस्तै लागेको छ।"
"लौ-लौ अहिले खुरु खुरु हिड घर पुगे पछि सोचौला।"

बाबु-छोरा गफै गफको तालमा घर आइपुग्छन। झमक्कै साझ परिसकेको हुन्छ। "आमा, ए आमा ! आमा ! " हरि आफ्नी आमालाई बोलाउछ। आमा गोठमा गाई बाख्रोलाई घास पराल गर्दै हुन्छिन अनि हफ्ता दश दिनपछि घर फर्केका आफ्नो लोग्ने अनि छोरालाई देखेर खुशी हुन्छिन। "ए आइपुग्नु भयो हजुरहरु। मैले त केहि पकाएकी पनि छैन। बिहानै एसो मास्टर बाबुकोमा फोन गरिदिएको भए त खाना बनाएरै राख्थे नि। अनि के भयो त यसको विदेश जाने कुरा?" "भयो केहि भएन नपकाएर ठिकै गरिस हरिको विदेश जाने भन्ने कुरा गर्दै गरौला बरु यो हरिले अघिदेखि नै आज रातो भाले खाने भन्दै थियो त सबै सर्जम मिलाउदै गर म काटकुट गर्न लाग्छु। बाकि कुरा खाना खादै गरौला।" लोग्नेको कुरा सुनेर हरिकी आमा एकछिन अकमक्क पार्छिन। "सुन्नुस न हाम्रा गाउका पण्डित साहू के जो अहिले मन्त्री हुनु भएको छ है उहा गाउ आउनु भएको थियो हिजो। उहाका कार्यकर्ता सबैले गाउभरी चन्दा उठाउदै हिडेका थिए स्वागत भोज गर्नको लागि के गर्ने हजुर सहर गएको बेला मसंग पैसो नै थिएन अनि उनीहरुले कहाँ सबैले दिएका छन तपाईले नदिएर हुन्छ भनेर जिद्दी गरे अनि मैले केहि सिप नलागेर भएको त्यहि रातो भाले दिएर पठाए।" बुढीको कुरा सुनेर हरिका बा एकैछिन अक्कनबक्क पर्छन। "ठिकै छ आमा लामो बाटो हिडेर आएको थकाई पनि उत्तिकै लागेको छ ढिडो र गुन्द्रुक खाम बरु नून मसला दिनुस म सिलौटोमा पिस्दै गर्छु।" बा-आमाको कुरा पिढीमा बसेर सुनिरहेको हरि सर्टको बाहुला माथि सार्दै हाथ धुन अलि परको पधेरो तिर लाग्छ।

पधेरोमा गाउका लाठुवाहरुको हुल नुहाउदै हुन्छन। कोहि गाजा तान्दै छन अनि कोहि कोहि रक्सीको नशामा मातिरहेका छन। "जे होस मन्त्री जी मान्छे बडो काइदाका हुन। आज सम्म कोही नेता भनाउदा यो गाउमा फर्केर आएका थिएनन उनि भने कमसेकम हामी संगै एक रात बसेर दारु पानी त खाए।" नुहाइरहेका केटाहरु एक आपसमा कुरा गर्दै थिए। आफ्नो हात-खुट्टा धोएर हरि घर फर्कन्छ अनि आफ्नी आमालाई भान्छाको काममा सघाउन लाग्छ। स-परिवार संगै खाना खान्छन। रात छिप्पिसकेको हुन्छ अनि सबै निदाउछ्न।

भोलि पल्ट बिहान गाउको भाले बस्दा सम्म हरिको घरका सबै उठिसकेका हुन्छन। हरिको बा टाढीमा झुण्डाइयेको रेडियो बजाउछन। समाचारमा मन्त्रीजीको गाउ-गाउ चहार्ने अभियानले पाएको लोकप्रियताको बारे बखान भइरहेको हुन्छ। बास्तबमै ती मन्त्रि अलौकिक छन। उनि अरु भन्दा भिन्न पनि छन। आज सम्म कसैले सुरु गर्न नचाहेको गाउ चाहार्ने अभियान उनले उत्साहका साथ अगाडी सारेका अनि बढेका पनि छन। उनैका कारण गाउका हरिलट्ठकहरु गाउमा उनको स्वागत गर्ने नाममा चन्दा उठाउदै रक्सी अनि गाजाको नशामा झुम्न सिकेका छन। उनको यो सब योगदान जो कोहि बुझ्ने पनि छैनन अनि बुझाउन सक्ने पनि होइनन।

"एक परिवेश"

2012-09-15T16:59:00.000-07:00

घर वरी-परी मानिसहरुको जमघट देखिन्छ। अझै पनि पर अर्को गाउ देखि मानिसहरुको आउने क्रम जारि नै छ। घरको पछाडी पट्टिको कुनोमा ५ वटा खशी ढालिएको छ। आगन रगताम्मे छ। मार हान्ने कसाही आफुले गरेको पुरुसार्थ प्रति गर्व गर्दै सुनाई रहेको छ नया आएका आगन्तुकहरुलाई। अलि पर अगेनामा ताप्केमा बसालेको पानि ताती सकेको छ अनि गाउका केही युवाहरु ढलेका खशीका मृत शरीरको अन्तिम संस्कार गर्ने तैयारीमा जुटेको देखिन्छन। कसैले खसीका भुत्ला नंग्याई रहेका छन भने कोहि भुडी सफा गर्न ब्यस्त देखिन्छन। अधिकांश मानिसहरु रमिता हेर्दै मख्ख देखिन्छन। रगताम्मे आगन भरि झिगा भन्किएका छन। लाग्छ यो पर्वको आनन्द मानिसहरुमा मात्र होइन झिगा अनि त्यस्तै त्यस्तै किराहरु बीच पनि छाएको छ।

सुन्तलिका बा आज साह्रै हर्षित देखिन्छन। धेरै बर्षको अथक परिश्रम पछी घरमा आफ्नो बंश अगाडी बढाउने एक नव बालकको जन्म भएको छ। तीन बहिनी छोरीहरु पछिको उनको यो पहिलो छोरो हो। घरमा त्यसै खशी ढालिएको छैन अनि साह्रा गाउले त्यसै भोज खान आएका अवश्य पनि छैनन। "ए साने हेर त आखिर मैले भनेको पुग्यो की नाइँ?" गाउका पण्डित बा सुन्तलीको बाउ संग कुरा गर्दै थिए। सुन्तलिका बाउ केहि नबोली मुसुक्क मुस्कुराउदै अगाडी बढ्छ। "मोरो सधै छोरा भएन भन्दै पिरलो गर्दै म कहाँ धाउने गर्थ्यो आज छोरो पाको मक्ख छ। जे होस भगवानले पनि सुने यसको पुकार।" पण्डित बा उपस्थित मानिसहरुलाई सुनाउदै थिए। सारा गाउले पण्डित बा को कुरा सुन्दै दंग देखिन्छन। सुन्तलीको बाउलाई कोहि संग बोल्ने अथवा जवाफ फर्काउने फुर्सद नै छैन। कहिले घर भित्र अनि कहिले बाहिरको व्यवस्था मिलाउनमै ब्यस्त देखिन्छन उनि। छोरो पाएको खुशीमा सारा गाउलेलाई भोजमा निम्त्याएको थियो सानेले। सयौको संख्यामा गाउलेहरुको उपस्थिति देखिन्छ यो भर्खरै जन्मिएको छोराको उत्सब मनाउन। यो भोजमा मास्टर देखि लिएर कम्पाउनडर साब सम्मको उपस्थिति छ। सानेको खुशीमा सबै दंग छन अनि हर्षित पनि।

सानेको घरमा जन्मिएको यो चौथो शिशु हो। यो भन्दा अगाडी जन्मिएका तीन बालिकाहरुको बेला कुनै भोजको आयोजना नै थिएन। त्यस ताका न त सानेको मुखमा कुनै मुस्कान नै देखिन्थ्यो न त आगनमा कुनै खशिहरु नै ढालिएका थिए । पण्डित बा पनि फटाफट न्वारनको बिधि सम्पन्न गराएर आफ्नो घर तिर लम्केका थिए। सायद उ बेला उनकी स्वास्नी माइत गएकी थिइन अनि हसरल्ल परेका गाई-ड़ीगाहरुलाई घास दाउरा गर्न कुदेका थिए। तर आजको परिस्थिति बेग्लै छ। आज सबै गाउलेहरु सानेको खुशी बाड्न एकजुट भएका छन अनि हाम्रो पण्डित बाका गाई-बस्तु त्यसै अघाएका छन। खशीको मासूको स्वादमा सारा गाउलेले अलि धेरै खाएका छन आज अनि खान नसकिएको हड्डीका टुक्राहरू त्यहि आगनमा मिल्काएका छन। मासुको गन्ध सुघ्दै पर पर गाउ देखि आएका कुकुरहरु त्यहि हड्डीमाथि लडाई गरिरहेका छन। बेलुकीको ७ बजेतिर भोज सकिन्छ अनि सनेलाई बधाई दिन जुटेका सारा गाउले आ-आफ्नो घर तिर लम्कन्छन। केहि कोहि युवाहरु बिहान टौवामुनि लुकाईएका खशीका साप्राहरु खोज्नमै ब्यस्त देखिन्छन। एक एक गर्दै सारा गाउलेहरु आ-आफ्नो गन्तब्य तिर बिलाउछ्न। सुन्तली अनि उसकी दुई बहिनीहरु आगनमा हसरल्ल छाडिएका जुठा भाडाहरू बटुल्न थाल्छन अनि अलि परको पधेरोमा लगेर मस्काउन लाग्छन। टाढा-टाढाबाट आएका कुकुरहरु भने अझै पनि त्यहि हड्डीमाथिको लडाइमा ब्यस्त देखिन्छन। एक अर्कामाथि भुक्दै अनि टोक्दै हड्डी माथि हैकम जमाउदै बिहान ढालिएका खशीहरुको अन्त्यस्ठी गर्दछन। थाकेको साने पाहुनाहरुको बिदाई पछि चाडै नै आफ्नो बिस्तारामा गुटुमुटीन्छ।

पण्डित बा हतार हतार आफ्नो घर तिर लम्की रहेका छन। उनलाई अब कसैको प्रवाह छैन। गोरेटोमा हिड्दा कतिपयले गरेको नमस्कार नफर्काइ आफ्नो बाटो तताईरहेका छन। सायद उनलाई सुर्यास्त अघावै आफ्नो घर पुग्नु छ। उनि घर पुग्दा झकमक्कै अध्यारो भैसकेको हुन्छ। ढोका ढकढकाउदै आफ्नी बुढीलाई बोलाउछन। "कान्छी ए कान्छी! रामेकी आमा ए कान्छी ढोका खोल त म आए।" भित्र बाट ढोका खुल्छ ढोकामा रामे उभिरहेको छ। "बा के हो यो चालामाला एक दिन होइन दुई दिन होइन सधै राति गरि आउने। दिन भर गाउ चाहार्यो अनि राति सबै सुतिराको बेला ढोका हान्यो।" रामेको मुख बाट आएको रक्सीको गन्धले पण्डित बा आफ्नो नाक खुम्च्याउछन अनि केहि नबोली आफ्नो कोठातिर लाग्छन। खटियामा पल्टीएकी पण्डितनी नजिक जान्छन। पण्डितनी अझै निदाएकी छैनन। उनका आखाभरी आशु भरिएका छन। पण्डित बा केहि बोल्दैनन आफ्नी स्वास्नीको हात समाउछन। पण्डितनी आमैका आखाबाट आशुका भेल बग्न थाले पछी पण्डित बा आफैलाई पनि रोक्न सक्दैनन। पण्डितनी आमैको मुखबाट नचाहादा नचाहदै भक्कानो छुट्छ अनि पण्डित बा आफ्नी स्वास्नीलाई सम्हाल्न थाल्छन त्यतिकैमा बाहिरबाट रामे कुर्लन्छ "हेर है आमा यो राती राती रोएर यहाँ तमाशा नगर। गाउलेलाई हसाउने बाटो मात्र।" पण्डित बा आफ्नी स्वास्नीलाई अगालो हाल्छन। पण्डितनी आमैको आखाबाट अझै आशु बगिरहेका छन। पण्डित बा केहि बोल्दैनन अनि केहि बेरमा दुवै निदाउछ्न।

अर्को दिनको नया बिहानी पण्डित बा आफ्नो नित्य कर्म सकेर गोठतिर दाना पकाउदै छन। गाई-बस्तुलाई दाना-पानी सकेर भान्छातिर जान्छन पण्डितनी आमैले चिया पकाउदै छिन त्यतिकैमा रामे पनि उठिसकेको हुन्छ। बाबु-छोरा संगै चिया नास्ता गर्छन तर दुवै चुपचाप छन। केहि समय पछी रामे घर बाहिर जान्छ अनि पल्लो गाउको साईलीको भट्टी भित्र छिर्छ। यो सब देखिरहेकी पण्डितनी आमैको आखा एक पटक फेरी आशुले रसाउछ। "रामेकी आमा म यसो गाउ डुलेर आउछु म आउन ढिला भयो भने खाना नकुरेस।" पण्डित बा आफ्नो टोपी मिलाउदै घर बाहिर निस्कन्छन।

एक परिचय

2012-06-30T16:28:00.000-07:00

"त इन्डियन होस?"

म अकमकिए अनि आफ्नो टाउको हल्लाउदै होइन भन्ने जवाफ दिए।

अधबैशे ती युगल जोडी मेरो जवाफ सुने पछी अचम्ममा परे।

"तर त भारतीय जस्तो देखिन्छ्स त?"

"होइन होइन म भारतीय होइन?" यो पाली मैले बोलेरै जवाफ फर्काए।

"उसो भए के पाकिस्तानी होस?"

"होइन।" मैले छोटो जवाफ दिए।

"अनि तलाई हिन्दी भाषा आउछ?"

म एकछिन टोलाए अनि मलाइ बिगतका केहि रमाईला घटनाहरु याद आए। गाउको एक चिया पसलमा म आफ्ना साथीहरुसंग चिया पिउदै थिए त्यतिकैमा ४-५ बर्ष जति भारत बसेर फर्केको गोपाल पनि हाम्रो समूहमा सामेल भयो। "बजै क्या नाम अदरक डालके एक कप चाय मेरो लागि पनि बनाउनुस।" आफू बसेको टेबल बाटै उसले उर्दी लगायो। "अनि केटा हो क्या हालचाल हैं? बहुद बिजी लगते हो, मुलाकात गर्न नि बहुद मुस्किल छ!" उसको यो पारा देखेर हामी संगै बसेर चिया पिउदै गरेको एक जना दाइलाई साह्रो रिस उठेछ अनि एकाएक उसको गालामा एक चड्कन लगाउदै सोधे, "ओए तेरो घर कहा हो?" "नेपाल", उसले छोटो जवाफ फर्कायो। "उसो भए नेपाली बोल। दुई दिन भाछैन इंडिया गएको साह्रो हिन्दी बोल्ने भएछस।" ती दाइ मुर्मुरिदै थिए त्यस पछी गोपाल हामीसंग नेपाली मै कुरा गर्न थाल्यो। त्यतिकैमा मैले ती अधबैशे जोडीलाई फेरी आफ्नो टाउको हल्लाउदै आउदैन भन्ने जवाफ फर्काए।

केटीले आफ्नो हाथमा भएको कैमेरा मेरो हाथमा थमाउदै उनीहरुको फोटो खिच्न सोधी अनि माथिल्लो गोलो बटन दबाउन निर्देशन दिदै आफ्नो जोडीको अंगालोमा बाधिन पुगी। फोटो खिच्ने काम सकियो। युवक आफ्नो कैमेरामा मैले खिचेको तस्विर नियाल्दै थियो अनि उसकी प्रेमीका आफू नराम्रो देखिएका फोटोहरु मेटाउदै थिई। "उसो भए त कुन देशको होस त?" केटीले प्रश्न गरी। उसको यो प्रश्नले मेरो जोश अलि बढायो अनि गर्वका साथ नेपाल भने। "नेपाल?" केटा अनि नबुझे जस्तो गरी सोध्यो। "किन तलाई नेपाल थाहा छैन?", मैले सोधे। उसले सजिलै थाहा नभएको जवाफ दियो अनि उसको यो जवाफले मलाई अन्योलमा पार्यो। अब के भनौ कसरी बताउ साह्रै दोधारमा परे अनि हिम्मत जुटाउदै सोच्न थाले। दिमागमा गौतम बुद्धको तस्विर झल्कियो। गौतम बुद्ध यानि की शान्तिका दुत। "बुद्ध थाहा छ?" उसलाई सोधे। यो पाली उसको अनुहारमा देखिएको रौनकले मलाई पनि फुरुङ्ग पार्यो। "बुद्ध, भगवान गौतम बुद्ध" केटीले जवाफ दिई। मलाई पनि खुशी लाग्यो अनि हतारमा "हो म त्यहिँ भगवान बुद्ध अर्थात बौद्ध धर्मका गुरु सिद्दार्थ गौतमको देश नेपालको कुरा गर्दै छु भन्न मात्र के भ्याएको थिए त्यतिकैमा केटोले बिचैमा प्रश्न गर्यो, "ल अगी भर्खर सम्म त इन्डियन होइन भन्दै थिइस।" उसको यो जवाफले मलाई अलमलमा पार्यो। हुन पनि सहि हो विश्वका सबै जसो पाठ्य-पुस्तकमा गौतम बुद्ध उत्तर भारतको कपिलबस्तु भन्ने राज्यमा जन्मिएका एक राजकुमार थिए भनेर जतासुकै उल्लेख छ। त्यति मात्र नभएर मेरै देशको स्नातकोत्तर तहको एक पुस्तकमा समेत यो कुरा लेखिएको छ जसलाई हामी सबै बिद्यार्थीले पढ्दै आएका अनि परीक्षाको बेला उत्तर दिदा समेत त्यहिँ लेखेको म स्वयम शाक्षी छु। हामी नेपाली यो बिषयमा जति-सुकै आफ्नो गला फाडे पनि यो ध्रुबसत्य कुरा हो। त्यसैले यो बिषयमा मैले कुनै सफाई दिन चाहेन। "होइन बुद्ध नेपालमै जन्मेका हुन।" यति मात्र भने, उनीहरु बुझे-बुझेनन त्यो त उनीहरुकै कुरा हो।

हामीहरु हिड्दै थियौ त्यतिकैमा केटीले नजिकैको कफीसपमा कफी पिउदै कुरा गर्ने बताई अनि त्यसै अनुसार म पनि ती युगल जोडीको पछी लागे। "यहाको कफी त्यति स्ट्रंग छैन", केटी आफ्नो प्रेमीलाई सुनाउदै थिई। केटीले आफ्नो हाथको कैमेरा मेरो हाथमा थमाउदै फेरी अर्को फोटो खिच्न लगाई अनि मैले पनि ३-४ वटा फोटो खिचिदिए। "जे होस तलाई फोटो खिच्न भने साह्रै राम्रो आउदो रहेछ" केटी मैले खिचेका तस्विरहरु हेर्दै थिई। म मुस्कुराए मात्र केहि बोलेन। उनीहरु फोटो हेर्नमै ब्यस्त थिए म कफी पिउदै थिए। "तिमीहरुलाई सगरमाथा थाहा छ?", मैले सोधे। "सगरमाथा!" दुवै अकमकाए अनि मैले फेरी थपे "सगरमाथा अर्थात माउन्ट एभरेस्ट"। "विश्वको सर्वोच्च शिखर?" केटीले उत्तर दिने शैलीमा प्रश्न गरी। मैले पनि टाउको हल्लाउदै हो भने त्यतिकैमा केटाले थप्यो, "त्यो तिब्बत हुदै जाने होइन?" यो समय मैले उनीहरुको प्रश्नको जवाफ 'हो' 'होइन' केहि जताएन ।

"तेरो देश कस्तो छ?" केटी अर्को प्रश्न गरी। मेरो आखा अगाडी मेरो गाउ, हिमाल, पहरा देखि लिएर विभिन्न धर्म-संस्कृति अनि परम्पराका दृश्यहरु नाच्न लागे तर म अवाक थिए। जसलाई मेरो देशको नामको समेत भनक छैन उसलाई के आफ्नो देशको बारे बखान गरेर अन्योलमा पार्ने जस्तो लाग्यो अनि फेरी चुप बसे। अचानक म मा एक झिनो अभिलाषा पलायो अनि एक प्रश्न गरे, "उसो भए तिमीहरुलाई गुर्खा (गोर्खाली-Gurkha) त थाहा होला नि की त्यो पनि छैन?" मेरो प्रश्न सुनी सकेपछि दुवै जना मुरीमुरी हासे अनि केटीले हास्दै जवाफ फर्काइ, "गुर्खा भनेको त वीर लडाकू होइनन? खुकुरी जस्तो सानो हथियारले लडेर समेत विजय हासिल गर्ने?" उनीहरुको यो जवाफ सुने पछि म पहिलो पटक मुस्कुराए अनि जवाफमा "हो" भन्दै गए तर मेरो त्यो मुस्कान त्यति लामो हुन सकेन उनीहरुलाई गुर्खाको बारे त्यो भन्दा बढी ज्ञान रहेनछ।

"ओहो कस्तो झमक्कै साझ परेको", केटी आफ्नो प्रेमीलाई सुनाउदै थिई। केटी आफ्नो हाथमा रहेको कैमेरा झोलामा राख्न थाली अनि केहि बेरमा दुवै जना म संग बिदा माग्दै अधेरी साझमा आफ्नो बाटो लागे अनि केहि समय पछि त्यहिँ अध्यारोमा दुवै हराए। यसो सोचे बुद्ध चाहे भारतमा जन्मेका होउन या त नेपालमै आखिर भगवान हुन, हामी सबैको साझा भगवान, सगरमाथा चाहे नेपालमा रहोस या त तिब्बतमा परोस हो त त्यो विश्वकै सर्वोच्च शिखर अनि ती दुई युगल जोडीलाई म नेपालको बारे बुझाउन सकु या नसकू अथवा उनीहरु नेपालको बारे जानुन अथवा नाजानुन आखिर नेपाल नै हो। आज पनि म कोहि नया मान्छे बाटोमा भेटे भने नेपालको बारे धेरै बुझाउन खोज्छु तर उनीहरुले बुझ्न नसकेको हो या मैले बुझाउन नसकेको हो सधै अन्योलमा पर्छु।

एक अलग संसार

2012-06-14T06:45:00.000-07:00

एक अध्यारो कोठा अनि चारैतिर छरिएका उसका लत्ता-कपडा। पर एक कुनामा पानीको घैटो अनि साथैमा एक रित्तो गिलास पनि। केहि समय एक सन्नाटा अनि एकाएक बाहिर कोहि आएको आवाज । ढोका खुल्छ अध्यारोले भरिएको कोठामा एक ज्योतिको किरण प्रवेश गर्छ । आगन्तुकको हाथमा रहेको चुरोटको धुवाले त्यो अन्धकार कोठा धुवाले भरिन्छ। आगन्तुक केहि समय पश्च्यात बाहिरिन्छ। बाहिरिदा पुन एक पटक कोठामा ज्योतिको प्रवेश हुन्छ अनि एकाएक फेरी अन्धकारले ढाकिदिन्छ। सयाद त्यो कोठामा दिनको दश पन्ध्र पटक ज्योतिको प्रवेश हुन्छ तर भने जति बेला पनि अन्धकार कै बर्चस्व छ । कोठा भित्र के छ अनि कस्तो छ त्यो त्यहि अन्धकार जानोस या त केहि समय को लागि मात्रै भए पनि प्रवेश गरेको त्यहि ज्योतिको किरणले बुझोस ।

Source: article.wn.com

बाहिर कोहि मानिसहरु हिडडुल गरिरहेको आवाज तर भित्र उही सुनसान अनि अध्यारो रात। समय समयमा ज्योतिको प्रवेश तर केवल क्षणिक मात्र। एकाएक फेरी ढोका बाहिर कोहि आगन्तुक आएको आवाज, ढोका खुल्छ अनि फेरी अर्को एक पटकको लागि कोठाभित्र ज्योतिको प्रवेश हुन्छ। पर एक कुनामा खटिया अनि त्यस खटियामा पल्टिएको अवस्थामा एक शरीर, जताततै छरिएका उसका लत्ताकपडा अनि अर्को एक कुनामा पानीको घैटो अनि त्यस माथिको रित्तो गिलास। अलि लामो समय सम्म ज्योतिको प्रवेशले खटियामा लडिरहेको शरीर चलबलाउछ अनि बिस्तारै आफ्नो आखा खोल्छ। लाग्छ उसका आखा त्यो प्रकाश देख्न सक्षम नै छैनन। नग्न आखालाई उसका हाथले छोप्ने प्रयास अनि त्यो बेला सम्ममा एक आगन्तुकको प्रवेश अनि कोठामा पुनः चकमन्न अध्यारो। केहि समयको बसाई पछी आगन्तुक बाहिरिन्छ अनि बाहिरिने क्रममा ढोका खुल्दा अर्को पटक ज्योतिको प्रवेश हुन्छ। यो समय त्यो शरीर लडिरहेको खटियामा बसिरहेको छ। उसका शरीरमा पहिलाको जस्तो कपडा छैनन, उ नग्न छ अनि यो पाली उसका आखाबाट पानीका थोपाहरु वर्षीरहेका छन जस्तोकि अब अशारे भेल बग्ने वाला छ। यसै बीच उ भुइमा छरिएका आफ्ना कपडा बटुल्ने प्रयास गर्छ। लाग्छ त्यो अध्यारो कोठामा कोहि उसलाई देख्ने वाला छ अनि उसलाई आफ्नो लाज बचाउनु आवश्यक छ।

आगन्तुक खुशी मुद्रामा बाहिरिन्छ जस्तोकि आज उसले संसार नै आफ्नो मुट्ठीमा पारेको छ। अलि पर अर्को ढोकामा उभिरहेको एक जवान युवा संग केहि कुरा गर्दछ अनि उसको हाथमा केहि रकम थमाएर बाहिरिन्छ। उ बाहिरिने बेला सम्म त्यहा अर्को आगन्तुकको आगमन भइ सकेको हुन्छ। ढोकामा उभिरहेको युवासंग उसले केहि कुरा गर्छ जस्तो की ती दुई बीच पुरानो सम्बन्ध छ। आगन्तुक सलाई कोर्छ अनि हाथमा रहेको चुरोट सल्काउछ। लामो सर्को तान्छ अनि धुवाको बादल आफ्नो मुखबाट उडाउछ। लामो साश फेर्छ चुरोट मिल्काउछ अनि लगाइरहेको चप्पलले चुरोटको ठुटो कुल्चिन्छ अनि त्यो ढोकातिर लम्किन्छ बिस्तारै ढोका खोल्छ लाग्छ उसले कुनै आश्चर्य देखाउदै छ। ढोका बिस्तारै खुल्छ अनि संगसंगै कोठामा पुन ज्योतिको प्रवेश हुन्छ। आगन्तुक मक्ख देखिन्छ अनि हतारमा ढोका बन्द गर्न तिर लाग्छ। कोठा पुन अधेरिन्छ। अचानक बाहिरबाट कसैले ढोका ढकढकाएको आवाज आउछ केहि समय पछी ढोका खुल्छ आगन्तुकको आखामा आक्रोश देखिन्छ अनि कुर्लिदै नानाथरी गाली-गलौज गर्न तिर लाग्छ एक पटक खटियामा पल्टिरहेको शरीरतिर हेर्छ अनि उसतिर लम्किन्छ एक थप्पड गालामा हिर्काउछ। रनथनीदै बाहिरिन्छ। ढोकामा उभिएको युवाले सम्झाउने प्रयाश गर्छ "साहू जी गल्ती भयो के गर्ने सालीलाई खुवाउनु पनि पर्यो नाइँ भने तपाईहरुको भोक कसरि मेटिन्छ त ?" मुर्मुरिदै आगन्तुक ढोकापारी अर्को संसारमा बिलाउछ।

Source; google

अन्धकार कोठामा यो पटक पुरै ज्योतिमय भएको छ। कोठाभित्र एक थाल देखिन्छ। थालमा केही खानेकुरा छन् अनि संगसंगै खानामा भन्कियेका केहि झिंगाहरु पनि। विवश पात्र त्यहि खाना खाई रहेको अवस्थामा एक अर्को आगन्तुकको प्रवेश हुन्छ अनि रहल-पहल खाना त्यहि छाड्नु पर्छ कोठा फेरी अध्यारिन्छ।

यो क्रम चलि नै रहन्छ। दिन, महिना हुदै बर्षौ बित्छ अनि एक दिन अचानक त्यो कोठामा मानिसहरुको भीड लाग्छ। कुनाको त्यो खटियामा एक शरीर ढलिरहेको छ अनि उसका शरीरबाट रगतका भेल बगिरहेका छन । दृश्य आलै छ । उसको हाथमा रहेको थाल जस्तो देखिने एक धारिलो हथियारले एक आत्महत्या जनाइरहेको देखिन्छ। अनि त्यहि भिड माझबाट एक युवाको आवाज आउछ "एक कुकर्मिको पाप निक्लियो आज। शरीर बेचेर कमाउन भन्दा त बरु भिख मागेर बसेकै भए हुन्थ्यो यस्तैले गर्दा हाम्रो समाज आजभोली विसंगति तिर लम्किदै छ।" केहि समय पछी त्यो भीड आ-आफ्नो बाटो लाग्छ। त्यस पछी त्यहाँ प्रहरीको प्रवेश हुन्छ। लाशको रगत सुकिसकेको छ। प्रहरीका लागि यो शरीर त्यति महत्वको बिषय होइन उसका अगाडी त यो भन्दा पनि ठूला -ठूला अनि गहिरा समस्याहरु छन। तर पनि प्रहरी टोलि अनुसन्धानतिर लागे जस्तो गर्छ अनि समय संगै त्यो मृत शरीरको कथा पुरानिदै जान्छ। प्रहरी अनुसन्धानका लागि त्यो शरीर कुनै गहनको बिषय नै हुदैन अनि त्यो मृत शरीरको रहश्य त्यहि अन्धकार कोठा भित्रै अन्धकार संगै हराउछ।

दिन बित्दै जान्छ एक दिन फेरी त्यो कोठा अध्यारिन्छ। मानिसका जमातहरू आफ्नो भोख मेट्न आउने क्रम पुनः शुरु हुन्छ। त्यो कोठाको कथा की त त्यहि कालो अन्धकारलाइ थाहा छ या त समय समयमा झुल्किने ज्योतीले बुझेको छ। मानिसहरुको तृष्णा मेट्ने त्यो कोठा आज पनि बदनाम छ तर त्यहि मानिस अझै समाजमा शिर उठाएर अगाडी बढीरहेको छ। हरेक मानिसको भोख कोठाले मेटाएको छ अनि कोठाको तिर्खा त्यहि कुनामा राखिएको घैटो अनि रित्तो गिलास र उसका छरिएका सपनाले बुझाएको छ । यो दोष त केवल त्यो शरीरको हो जो सधै अन्धकारमा आफ्नो जीवन बिताई रहेको छ अनि कुनै कुनै बेला झुल्किने उज्यालो किरण संग आफ्नो आखा लुकाई बसेको छ। उ यहि संसारमा छ जहाँ हामी छौ तर उसका सपना बेग्लै छन जहाँ एक अलग संसार छ जुन संसार हामी अझै देखेका छैनौ अनि कहिल्यै बुझ्ने पनि छैनौ।

एक अर्को प्रसंग

2012-06-03T09:15:00.000-07:00

कुरा घुमाइ फिराइ फेरी राजनीति को। जेठ १४ पछी नेपाली नेताहरुको नाटक फेरी नेपाली मेडियाको क्यामेरामा देख्न पाईयो। कोहि डाको छोडी रोहिरहेको अवस्थामा देखियो भने कोहि त आक्रामक रुपमै अन्य अरु राजनैतिक संगठनका नेताहरु आफ्नो क्षेत्रमा आएमा हात खुट्टा नै भाची दिने प्रतिबद्धता घमण्डका साथ ब्यक्त गर्न पछि परेनन्। अझ कोहि कोहि नेताहरु जो प्रजातन्त्रको परिभाषा समेत राम्रो संग बुझेका छैनन मेरो बिचारमा "प्रजातन्त्र" को फूलबुट्टा भर्न समेत पछी परेनन। चार बर्षको अवधिमा नेपालको ढीकुडी कति सम्म रित्ताए भन्ने पिरलोको बिषय होइन आश्चर्यको कुरा काम फत्ते गर्छु भन्दै समय समयमा म्याद थप्न लगाई आफ्नो प्रतिबद्धता समेत बिर्सेका यस्ता नरपिचासले यो देशलाई अझै सताब्दी पछाडी धकलिदिए अनि जसको प्रभाव जुन नेपालीमा पर्ने छ उनीहरु भने फुस्रा जातीयताको नाममा गलत नाराहरु लगाउदै आफ्नो परिश्रम ब्यर्थ पारे।

सामाजिक संजाल मार्फत विरक्तिएका नेपालीहरुले ती नेताहरु माथि आफ्नो ऋष पोख्न विभिन्न पोस्टरहरु ट्याग गरेको अवस्थामा सरकारले त्यस्तो कदमको घोर आपत्ति जनाउदै हदै सम्मको कारवाही गर्ने निर्देशन प्रकाशित गर्न पछी परेन जबकी सारा नेपाली जनताको पैसा अनि भरोशा कुम्ल्याएर देशलाई नै अप्ठ्यारो परिस्थितिमा ल्याई पुर्याउने ती भडुवा नेताहरुको बिषयमा भने कुनै कारवाहीको कुरा उठाएन। मेरा केहि मित्रहरुले यसमा अनपढ सभासदहरुलाइ दोष लगाउन पनि पछी परेनन। तर के साच्चिकै यसमा सारा नेपाली जनताहरुको कुनै भूमिका नै रहेन र जसले ती ६०१ लाई अत्याधिक बहुमतले बिजयी गराउदै संबिधानसभाको सेतो महल सम्म आफैले डोर्याउदै संबिधान बनाउने अबिभारा सुम्पिएका थिए। नेता चुन्न लगाउने ठुला नेता अनि आफ्नो नेता चुन्ने सारा नेपाली जनता अनि दोष जति बिचरा के बोल्नु पर्छ अनि के हुदैन भन्ने समेत अड्कल काट्न नसक्ने संबिधान सभामा केवल खाएको डकार्न मात्र जाने बिचरा सभासदहरुलाई। धन्य छ केवल हाथ खुट्टा मात्र भाच्ने धम्कि दिन जानेका छन हाम्रा सभासद नत्र मीडियाको अगाडी मार्ने धम्कि दिएको भए सोच्नु पर्ने अवस्था आउने थियो यस्ताले बनाएको संबिधानले नेपालमा कानूनी राज्य होइन अपराधिक राज्य चल्थ्यो। जे होस यो पालि फेरी श्री पशुपतिनाथले हामी सबै नेपालीको कल्याण गरेछन अनि फलत संबिधान जारी भएन। संबिधान भनेको के असारमा हिले खेत-बारीमा रोपिने धान हो र अशोज कार्तिकमा काट्नको लागी? अनि सभासद भनेको के त्यहिँ धान रोप्ने अनि गोड्ने खेताला हुन र जस्तो पायो त्यस्तै नियुक्त गर्ने? यस्तो अवस्थामा नेपालमा संबिधान नबन्ने निश्चित प्राय: नै थियो जुन दिन संबिधानसभाको निर्वाचन भएको थियो। यो कुरा केहि नेपाली बुद्धिजिवीहरुले पहिले नै भविष्यबाणी नै गरिसकेका पनि थिए तर सोझा हामी कथाकथित जनता जो आफ्नो माननीय नेताको निर्देशनमा त्यसलाई प्रतिगामी तत्वको परिभाषा दिदै हिड्यौ अनि त्यसको फलस्वरूप आजको राजनैतिक अस्तव्यस्तता देख्ने सुअवसर पायौ।

दुखको कुरा हामी नेपाली भएर पनि नेपाली हुन सकेनौ। हामीमा संघिय लोकतान्त्रिक नेपालको रगत दौडिएको छ, हाम्रो नशा नशामा हाम्रा नेताहरुको निर्देशन गुन्जिएको छ अनि हाम्रो दिमागमा केवल हाम्रा नेताहरुको बाणी सहि छ यस्तो अवस्थामा हामी सधै कांग्रेस, कम्युनिस्ट अथवा पहाडी, मधेसी मात्र हुन सक्छौ एक सच्चा नेपाली हुन त सबै भन्दा पहिले हामीमा सहि गलत छुट्याउन सक्ने बौद्धिक शक्तिको बिकाश हुनु जरुरि छ अनि आफ्नो देवता झैँ मानिदै आएका नेताहरुलाई तमाछा मार्न आट आउन आवश्यक छ जसले गर्दा भोलिका नेताहरु कुनै मीडियामा कसैको हाथखुट्टा भाच्ने जस्ता लाजमर्दो अभिव्यक्ति दिनु अगाडी ती सारा नेपाली जनताको मुख सम्झने बाध्य हुने छन जसले उनीहरुलाई जिम्बेवारी सुम्पिएका छन। नेता कुनै देवता होइनन हामीले घरमा पालेका कुकुर सरह हुन जो हाम्रो पैसामा आफ्नो घर चलाएका छन । उनीहरु जनताप्रति बफादार हुनु आवश्यक छ जसरि एक कुकुर आफ्नो मालिक प्रति हुन्छ। जब सम्म हामी हाम्रो नेताहरुमा यो कुराको बोध हुने अवसर दिदैनौ तबसम्म यो देशमा भ्रस्टचारी, अपहरणकारी अनि असभ्य नेताहरुको बर्चस्व कायम रहने छ ।अनि जुन दिन हामी एक सच्चा नेपाली हुने छौ त्यो दिन नेपालले एक दिर्घायु संबिधान पाउने छ जसको लागी बर्षे पिछे निर्वाचान गर्नु पर्ने जरुरी पनि रहने छैन। नेता चुन्ने जनता हुन अनि देश बनाउने पनि त्यहिँ जनता नै हुन नेता भनेका त केवल एक माध्यम हुन अनि त्यो केवल एक माध्यमको यति धेरै सम्मान किन, अनि जनतामा त्रास किन? जति जनसंख्या नेपालको छ त्यो भन्दा बढी राजनैतिक बिचारको छ तर खाचो केवल सहि राजनैतिक चिन्तनको छ जसले यो राजनैतिक अस्तव्यस्तता रुपी तगारो हटाउन सकोस सारा नेपालीलाई एउटई मालामा बुन्न सकोस।

सुन्नमा आएको छ यो सरकारले संबिधानसभाको भङ्ग पछी फेरी अर्को निर्वाचनको घोषणा गरेको छ रे तर मेरो घरमा काम नगरी खान पल्किएका भिखारी अनि संबिधान नबनाई भोट मागी आफ्नो देश होइन पारिवारिक अवस्था सुधार्न पल्किएका अनि सारा नेपालीलाई अन्धकारमा राखी छोरा छोरी विदेश पढ्न पठाएका नेपाली नेताहरुलाई प्रवेश नै निषेध छ। बाकी कुरा ३ करोड नेपाली जनताको हाथमा छ।

एक अध्याय जो बाकी छ!!

2012-05-09T12:30:00.001-07:00

"बाहुन राज्य घोषणा गर।"
"नेवा: प्रदेश घोषणा गर। "
"थारुवान क्षेत्र घोषणा गर!"

सडक भरी प्ले-बोर्ड छरीएको छ। मानिसहरुको मुखभरी घाऊ-चोटका निशानाहरु छन। मानौ यहाँ कुनै चलचित्रको सुटिंग भइरहेको छ। तर यहाँ कुनै क्यामेरा, डाइरेक्टर, नायक अथवा खलनायक भने छैनन। छन त हाथमा औजार बोकेका अनि रगतले लतपत भएका मानिसहरु।

"सालेलाई ठोक ठोक...त्यहिँ हो त्यहिँ हो ठोक ठोक छाड्न हुदैन सालेहरुलाई। मेरो काकाको टाउको फोड्ने त्यहिँ हो ठोक सालेलाइ।"

भिडको कुनै एक कुना देखि आवाज आएको थियो त्यस लगत्तै फेरी भागदौड मच्चियो। भीड तितर-बितर भयो। एक मानिसको शरीर भुइँमा लडीरहेको छ। त्यसै बीच एक अर्को उभिएको शरीरले उसको मुखमा पहिला पिसाब फेर्छ अनि भाला रोपी दिन्छ ढलेको शरीर लाश हुन्छ अनि फेरी हल्ला मच्चिन्छ "सन्तेका दाइलाई त्यो सालेले मार्यो केटाहो छाड्न हुदैन ती कसैलाई पनि जाओ मारेर आओ।"

चारैतिर कोलाहल अनि काटमार। यो दृश्य कुनै आधुनिक नेपाली चलचित्र भन्दा कम थिएन जहा बोलिएका हरेक शब्द कुनै कपडाको टालोले छोप्नु पर्ने अवस्था थियो भने गरिएका हरेक कामका लागि कुनै बस्त्र लायक नै थिएनन।

यसै बीच राष्ट्रिय प्रशारण केन्द्रहरुबाट लगातार समाचारहरु प्रशारित हुन लागे "देशभर जातीय दंगा मर्नेको संख्या सय पुग्यो नेताहरुको शिर्ष टोलि बार्तामा।"

दिनभरको लडाई पछि रात चुप लागेर बसेन। रहलपहल जमातहरू कोहि भट्टीतिर लागे अनि हुनेखानेहरु बारतिर लम्किए। सबैजना सुरा अनि सुन्दरीको काखमा रात बिताए अनि बिहानीको पहिलो किरणसंगै फेरी त्यहिँ दृश्य दोहोरियो। कतिको काख उजाडियो अनि कतिको घर जलाईयो चारैतिर धुवा, धुलो अनि कोलाहलले ढाकियो। कसैको दाइ मारियो अनि कसैको भाई, कसैको स्वास्नी बलात्कार गरियो त कसैको बहिनी। कसैको बाउको गला रेटियो त कसैको आमाको गर्दन छिनालियो। दिनभर भागदौड मच्चियो अनि बेलुकीको खबरमा मुख्य समाचार आयो "देशभर फैलिएको जातीय दंगामा मर्नेको संख्या हजार पुग्यो नेताहरुको बैठक जारी।"

यहाँ कुनै सेना अथवा प्रहरीको तैनाथी छैन जो कोहि बर्दिवाला देखिएका छन सबैको हात रगतले लतपत छन। सबैको आखामा आक्रोश छ अनि प्रत्येकका हथियार उदायियेका छन। चारैतिर चित्कार छ कोहि गुहार मागेका छन अनि कोहि ठोक्ने-मार्ने निर्देशन दिदै छन। हिजोको रात केहि शान्त थियो प्राय: सबै भट्टीतिर ब्यस्त थिए तर आजको रात हिजोको जस्तो छैन। आजको रात भोलिको दिन कुर्ने वाला छैन। सबै नशामा मग्न छन। यहा कोही आफ्नो छैन। लाशहरु यत्रतत्र छरिएका छन। महाभारतको रणभुमि भन्दा यो कुनै कम छैन। नेताहरुको बैठक रातारात पनि जारी छ तर निर्णय हुन अझै पनि बाकी छ।

फेरी एक अर्को बिहानी। अवस्थामा कुनै परिवर्तन आएको छैन। जता हेर्यो तेतै लडिरहेका शरीर छन कोही अङ्ग-भङ्ग भएका छन अनि कोही मरिसकेका छन। यहा कोही नेपाली छैनन। यहाँ त केवल विभिन्न जात-जाती, धर्म अनि प्रान्तका मानिसहरु छन। कोही ब्राह्मण छन कोही वैश्य, कोही थारु छन अनि ओही नेवार, कोही आफुलाई क्षेत्री ठानेका छन अनि कोही दलित, कोही पहाडी छन अनि कोही मधेशी। यसै बीच रेडियोमा समाचार बज्छ "देशभर फैलिएको दंगा प्रति सबै दलका नेताहरुले घोर भ्रत्सना प्रकट गर्दै सामुहिक बिज्ञप्ति प्रकाशित गरेका छन। साथै सम्पूर्ण शान्ति प्रेमी जनतालाई संयमित भएर बस्न आग्रह पनि गरेका छन। प्रधानमन्त्रिको अध्यक्षतामा बुद्धभुमि रिसोर्टमा बसिरहेको बैठक अझै निस्कर्षमा पुगेको छैन।"

यसै बीच केहि दिन पछिको कोहराम पछि राजनैतिक दलहरु बीच नौ बुदे सहमति भएको खबर दंगा स्थलमा चारैतिर फैलिन्छ। दंगामा मरेका सबै मानिसहरुलाई शहिद घोषणा गर्ने अनि राहत उपलब्ध गराउने निर्णय भएको हुन्छ। यस घटनामा प्रतिगामी तत्वको हात भएको राजनैतिक दलहरुको निस्कर्ष हुन्छ।

यो देशमा के भयो अचम्म छ। आज यो देश कुनै नेपालीको होइन ब्राह्मण, क्षेत्री, वैश्य, शुद्र , हिन्दू, मुसलमान अनि वुद्ध धर्मावलम्बीहरुको हातबाट बलात्कृत एक कोठीमा नर्तक गर्ने एक अशाहाय नारीको अवस्थामा पुगेको छ। दोष लगाउ त कसलाई लगाउ अनि दोष मानौ त कसको मानौ? आफैलाई नेपाली भन्न रुचाउने तीन करोड जनताको की देशलाई रणभूमिको दलदलमा फसाएर राज गरिरहेका कथाकथित नेता भनाउदा ६०१ सभासदहरुको?

दंगा जारी छ।

कथा एक माननीयको!!

2012-04-09T12:12:00.000-07:00

"हिजो सम्म मेरो कुनै अस्थित्व थिएन तर आज हेर म कहाँ छु? आज मैले बोलेका हरेक शब्द अनि गरेका प्रत्येक काम राष्ट्रिय मिडियामा मुख्य खबर भएर आउछन। आफ्नो भूत सम्झिदा अझै पनि के म त्यो ठाउँ बाट आएको हू र जस्तो लाग्छ! तर म जे छु जस्तो अवस्थामा छु साह्रै सन्तुस्ठ छु।" आफ्नी श्रीमतीलाइ आफुले गरेका गौरवशाली गाथाहरु सुनाउदै थिए माननीय। " "अब आफ्नो भूतकाल सम्झिएर तर्सने होइन भविष्य सुधार्ने बेला आएको छ बुझिस कान्छी नत्र भने यहि बर्तमान हाम्रो भूतको भविष्य हुने अवस्था आउन सक्छ।" आफ्नी स्वास्नीलाई सम्झाउदै थिए उनि। स्वास्नी पनि आफ्नो पोइका कथा सुनेर दङ्ग परेकी थिईन मानौ की उनि आज आफ्नै लोग्नेको कारण भविष्य सुधार्ने तरखरमा लागेकी छिन। भित्तोमा झुण्डाईएको घडीले रातको १२ बजाई सकेको थियो तर माननीयका कथा भने अझै सकिएका थिएनन। मानानियकी श्रीमती आफ्नो निद्रा रोकी रोकी कथा सुन्दै पल्टीएकी थिईन। "हेर कान्छी अब छोराको पनि अमेरिकाको भिषा लागेर आए पछि भने गए हाम्रा कन्दमुल खाने दिन अनि खालिस सधै मासु-भात। हेर त यदि त्यो संबिधानसभाको निर्वाचन नभाको भए छोरो त्यहि खाडी मुलुकमा जान्थ्यो होला अनि त हामी जस्ता नपढेका बुढा-बुढी त्यहि घास दाउरो गर्दै लेकको चिसो खादै बसिन्थ्यो।" "ए रमेशका बा अब सुतौ हुन्न र? रातको १ पनि बज्न लागी सकेछ।" भित्तोमा झुन्डिएको घडी हेरेर लामो सास फेर्दै माननीयकी श्रीमतीले धेरै पछि मुख फोरिन। " नकरा त हैन आज किन होला निद्रा पनि नलागेको जा त बरु अस्ति ति एक जना मन्त्रीले दिएको व्हिस्की लिएर आइजो त एक प्याग चढाउन पर्यो एसो निद्रा पो लाग्छ की? "माननीयकी स्वास्नी रनथनीदै भान्छा तिर लागिन माननीय चिच्याए "ए कान्छी तातो पानी पनि लिएर आइज है ! के थाहा यो मोरीलाई के संग के मिसाउनु पर्छ भन्ने!"

केहि समय पछि स्वास्नी माननीयले भने जस्तै गरी दुइ गिलासमा व्हिस्की भरेर आइन। "हैन तैले पनि पिउने होस र?" माननीयले बुढीका हाथमा दुई वटा भरी गिलास देखेर सोधे। " त फेरी पिउने बित्तिकै माती हाल्छेस! मज्जा नै आउदैन। फेरी यो कहाँ वाइन जस्तो हो र कान्छी व्हिस्की हो व्हिस्की कतै नाम सुनेकी थिइस? तेरा बाउले बनाउने जस्तो कोदाको रक्शी कहाँ हो र! " "नकाराउँ बुढा तिमी पनि कस्तो हुदो रहेछ बिदेशी रक्शी भनेर आज चाख्न मन लग्यो के त्यहि भएर हो कहाँ सधै खान्छु र म तिमी जस्तो।" "भो भो धेरै स्वाँग नपार तर कति भरेर ल्याएकी होस भनेको सबै सकियो की क्या हो? भरे भोलिको लागी पनि बाचायेकी छस की नाइँ?" "छ छ तिमीलाई अझै एक दुई दिन पुग्ने बचेको छ आजै पिएर नसके।" बुढा-बुढी शिसाको गिलास एक आपसमा ठोक्दै व्हिस्किको चुस्की लगाउन थाले। माननीयले अझै २-३ प्याग थपे अनि उनकी स्वास्नी त्यहि एकै प्यागमा मतिन थालिन। "बुढा त्यो संबिधान भनेको के हो? हैन कति लाग्छ र लेख्न पनि?" "मैले भन्दै थिए नि एक प्याग लगाउन पाएको छैन लागी सक्यो यो जाठीलाई हा हा हा।" माननीयलाई अझै पूर्णरुपमा लागी सकेको थिएन। टन्न पिउने उनको बाल्यकाल देखिको बानि हो। उमेर छदा गाई-भैसी चराउदा सिकेका थिए साथी-भाईहरु संग उनीले। त्यहि कारण पढाई पनि सक्न पाएनन अनि युद्धकालिन अवस्थामा स्कूललाई प्रतिगामी बुर्जुवाहरुको स्थल भनेर बम पड्काएर ध्वस्थ पारेका थिए त्यहि भएर त आज माननीय भएका छन उनि। कान्छी उनकी कान्छी दुलही हुन। जेठी बिचरी त अझै गाउमै छिन बा-आमा सिहार्दै फुर्सद छैन उनीलाई। गाउको त्यो झुप्रो आज महल भन्दा कम छैन त्यसैमा मक्ख छिन। आज-भोलि उनलाई जेठी होइन सबै दिदी भन्दै बोलाउछन। गाउ-घरमा कसैकहा पैसाको अभाव भयो भने जाने ठाउँ नै दिदीकोमा हो। जेठी पनि पहिला घास दाउरा गर्दा माननीय संग प्रेम बसेर प्रेमको चिनो गाउलेको अगाडी आउनु अघावै भागेर बिहे गरेकी रहिछन। त्यहि भएर त बेला बखत माननीय उनलाई घुर्की लगाउने गर्छन । त्यहि घुर्कीको अर्को उत्तर कान्छी हुन त्यसैले त जेठी गाउमै मक्ख छिन।

"बुढा त्यो संबिधान बनेन भने हाम्रो के हुन्छ? हेर है म त्यो गाउँमा तिम्री जेठी संगै बसेर तिम्रा बाउ -आमा हेर्ने वाला छैन नि फेरी।" "कति बोल्छेस त पनि त्यहि भएर भनेको म तलाई।" माननीय जोशिए। "भन न बुढा त्यो संबिधान कसले लेख्ने हो अनि कहिले लेख्ने हो? संबिधान समयमा आएन भने के हुन्छ? फेरी राजा आएर अलि अलि भएको हाम्रो सम्पत्ती पनि जाने हो की? कोहि कोहि त जन-बिद्रोह हुन्छ पनि भनेका छन नि!" "धेरै नकरा कान्छी त पनि खाली चाहिने नचाहिने कुराको मात्र पिरलो गर्छेस के। हामीलाई लेख्नै आउने भए आज सम्म के तेरो अनुहार हेर्दै बस्नु पर्थ्यो र मलाई? सक्ने काम गरेकै हो नसक्ने कामको म्याद थप्दै बसिएको छ। हेर त्यत्रो राजतन्त्र हटाएर देशमा गणतन्त्र ल्याईयो, झण्डा फेर्ने कुरा उठाइयो, राष्ट्रिय गाना परिवर्तन गराईयो, राष्ट्रिय पोशाक फेर्ने कुर्ने अझै उठाईएकै छ। अब ती सब कुरा छाड २-२ वटा त घर नै बनाईयो, बैंकमा आज भोलि टन्न पैसा छ छोरो अब अमेरिका जादै छ। हेर त सक्ने काम त सबै आटिएकै हो नि। संबिधान लेख्ने दिमाग भएको भए आज म त जस्ती नाथेलाई बिहे गरेर बस्थे र? जा बरु अझै अर्को प्याग बनाएर ल्या त मलाई आज किन हो निद्रा नै लागेन के।" "कति धोक्न परेको यो जाड पनि तिमीलाई आजलाई भै हाल्यो नि हेर त ३ पनि बजी सकेछ सुतौ बुढा अब हामी भोलि फेरी तिमीलाई संबिधानसभाको बैठकमा पनि जानु छ नि।" माननीयकी स्वास्नी माननीयलाई सुताउने प्रयास गर्न थालिन। दुवै जना शिरक भित्र लडिबुडी खेल्न थाले त्यसै बेला टेबलमा राखिएको फोनको घन्टी बज्न थाल्यो माननीय घन्टी सुन्ना साथ झोकिदै फोन उठाउन तिर लागे अर्को तिर बाट आवाज सुनियो "हेलो माननीय जी सुन्नु भयो नि भोलिको बैठक बहिस्कार!" "हाम्रो एक जना कुशल कार्यकर्ता मोटर दुर्घटनामा परि शहिद भएछन उचित क्षती-पूर्ति अनि शहिद घोषणा नभए सम्म बैठक स्थगित पार्नु पर्छ नत्र भने देशले ठुलो दुर्घटना भोग्नु पर्ने छ। हाम्रा साह्रा कार्यकर्ताहरु बाटो बन्द गरि सडकमा उत्रिएका छन् कुरा बुझ्नुभा हो नि भोलिको बैठक बहिस्कार। " माननीय कुरा सुनिसकेपछि लडबडाउदै जवाफ दिए "कामरेड तपाइँ निश्चिन्त हुनुस यो देशलाई दुर्घटना बाट बचाउने तपाई हामी सबैको कर्तब्य हो। साला यो पनि कुनै प्रतिगामी तत्वको कदम हुनु पर्दछ । कसैलाई छाड्नु हुदैन बुझ्नुभा हो नि कसैलाई छाड्नु हुदैन।" फोनको सम्बाद सकिन्छ माननीय आफ्नी बुढीतिर फर्कदै अझै अर्को प्याग बनाउन ईशारा गर्दछन। "हेर कान्छी शक्ति भनेको तलाई के थाहा कहिल्यै राजनीति गरेकी भए पो बुझ्ने थिइस त जाठीले पनि जा अझै अर्को प्याग बना अ ब मैले यो देशको बारे धेरै सोच्नु पर्ने बेला आएको छ बुझिस।"

कथा समय अनि समयको

2012-03-20T10:44:00.000-07:00

यो कुरा मानब सभ्यता अनि संस्कारको हो। मगज गुमाएका नेपाली नेता जस्ता ठुला टाउकेका होइनन जो धेरै पहिले नै आफ्नो नैतिकता अनि स्वाभिमानता गुमाइसकेका छन्। यो कुरा कुनै सर्वसाधारण नेपालीको पनि होइन हो नतमस्तक भएर सारा देश-द्रोही नेपाली नेताका विषलाई अमृत सम्झदै पिईरहेका छन्। अनि यो सन्दर्भ कुनै कथा कथित उच्च ओहोदामा रहेका नेपाली कर्मचारीको पनि होइन जो आफ्नो पदको दुरुपयोग गर्दै ब्रम्हलुट सरलताका साथ गर्दै आएका छन। आजको यो प्रसंग ती नेपाली युवा-युवतीको हो जो आफ्नो देशमा बिध्यमान आसभ्यता अनि अराजकता देखि टाढा भाग्दै सभ्यताको खोजीमा एक सभ्य पश्चिमेली मुलुकमा शरण लिग्न बाध्य भएका छन अनि यो कथा त्यो नेपालीको हो जसले ती सभ्यताको खोजीमा भौतारिरहेका नेपाली युवाहरुको असभ्यता देखेर आफ्नो रातो कलममा कालो मसी भरिरहेको छ।
अमेरिका एक आधुनिक सभ्य देश हो। यो कुरा यहाँ लेखि रहनु आवश्यक छैन। यो अमेरिकाको हरेक चोक चोकमा अनि गली गलीमा थरि थरिका घटना अनि भिडको बारे यहाँ लेखिनु त्यति जरुरि पनि छैन। अमेरिका नाम सुनेका हरेक मानिसलाई यहाको घटनाक्रम दिनहु जसो थाहा भइरहेकै हुन्छ। तर लेखिन योग्य अनि बर्णन गर्न लायक त्यो घटना हुन्छ जब कुनै आफ्नो भाषा अनि आफ्नो पहिचान संग आवद्द कुनै आफ्नै मुलुकको मित्रको सामु आफ्नो पहिचान लुकाउन कोहि विवस हुन्छ। कुरा एक सरल युवक समयको हो जसको कथा एक बिमानस्थल बाट प्रारम्भ हुन्छ जो आफ्नो भविष्यको खोजीमा वर्तमान त्याग्न विवश हुन्छ।
"समय" सायद उसका बाबु आमाले धेरै सोचेरै उसको नाम राखेका थिए होलान। यो समय जो आज वास्तविक समय देखि भाग्ने प्रयासमा छ, खान लगाउन उसलाई कुनै अभाव नै थिएन। रोजगारीकै कुरा गर्ने हो भने एक प्रठिस्थित जागिर थियो उसको। तर उच्च आकांक्षा बोकेको समयले त्यो जागिर अनि सभ्यतामा आफ्नो अस्थित्व नै बिलिन हुन लागेको आभास गरिरहेको थियो। हुन त यसमा उसको कुनै दोष पनि होइन दोष त त्यो मुलुकको थियो जसले उ जस्ता लाखौ सक्षम युवाहरु गुमाउदै आएको थियो। उसका साथी-भाई उसको यो निर्णयसंग खुशी त अवश्य पनि थिएनन तर पनि उसको यो निर्णयको समर्थन भने गरेकै थिए त्यहि भएर त आखा भरि आशु अनि मनमा आशाको दीप बोकी उसलाई बिदा गर्न एक दिनको काम छाडेरै भए पनि फूल बोकी विमानस्थल सम्म आई पुगेका थिए। ती मित्रहरुको भीडमा उसका आखा उसकी प्रियसीको खोजमा थियो जो कुनै एक कुनामा आफ्नो आशु छिपाउन अध्यारो खोज्दै बसेकी थिइन। अनेकौ कशम खादै अनि खुवाउदै उसले आफ्नो यात्रा प्रारम्भ गरेको थियो। अनि उसका यात्रा भरि नै त्यहि प्रियसीका तस्विर उसका भविष्य अनि वर्तमान बीच बिशाल सागर झैँ बगीरहेको थियो जसलाई उसले चाहेर पनि तर्न सकिरहेको थिएन। उसलाई ती सबै दिनहरु अझै पनि आकाश जस्तै छर्लंग थियो जुन दिन उसले आफ्नी प्रियसीलाई आफ्नो अंगालोमा बाधी सारा संसार जित्ने अठोट गरेको थियो।
समय आफुलाई यो आधुनिक समयसंग ढाल्ने एक अथक प्रयास गरिरहेको थियो सायद त्यहि भएर पनि होला आज उ संसार जित्न नसके पनि आफ्नो दुख झेल्न भने सफल भएको थियो अनि उसका हरेक दुखहरु कुनै एक सुनामी भन्दा कम थिएन जो एक पछि अर्को गर्दै उसका हरेक सपनाहरु बगाउदै अनि भत्काउदै अगाडी बढिरहेको थियो। सबै भन्दा ठुलो आघात त उसलाई तब परेको थियो जब उ आफु संगै जिउने मर्ने प्रण गरेकी आफ्नी प्रियसीलाई आफ्नै एक निकट मित्रको अंगालोमा बाधिएको तस्विर भेटेको थियो। तर पनि उ विवश थियो अनि चाही नचाही आफ्नो त्यो मित्र संग मित्रता यथावत राख्ने प्रयासमा थियो। उ आफ्नो हरेक दुख भुल्ने प्रयास कायम गरिरहेको थियो अनि जो कुनै बेला एक कर्मठ कर्मचारी मानिन्थ्यो आज एक लावारिश झैँ यता-उता भौतारिरहेको देखिन्थ्यो मदिरामा सधै मघ्न हुन्थ्यो अनि आफ्नो यात्रा सधै झैँ कायम गरिरहेको थियो। सायद उसका नाम आज उसैलाई साथ दिन सकिरहेको थिएन अनि उसको कर्म उसकै योग्य थिएन। उसले आफ्नो एक आशु छोप्न सयौ आशुहरुको शरण परेको थियो अनि कतै कुनै मनको एक कुनामा उसलाई अझै पनि आशाको दीपको एक अंश झल्किरहेको थियो त्यहि भएर त उ सधै एक बिहानी देखिरहेको थियो।
समयलाई कुनै समयले पर्खी बसेको थिएन। उ त केवल ओराली लागेको हरिण जस्तै थियो जो आफ्नै नामदेखि तर्सि भागेको थियो। अनि उसलाई देख्ने जान्ने जमातहरू पनि उ देखी सयौ कोष पर भागी सकेका थिए जो कुनै बेला उसका हरेक सुखका पात्र मानिन्थे। अनि उसका सह-भाषीहरु आज उसैलाई आफ्नो जमातमा सम्मेलित गर्न तर्सिरहेका छन जो कुनै बेला उसैको नाममा आफुलाई जोड्न सर्व भाग्यमानी सम्झी रहेको हुन्थे। आज कुनै भिडको बीचमा समयलाई कसैले देखे भने आफ्नो मुख फर्काएर दिशा मोड्ने प्रयास गरेका छन जो कुनै बेला त्यहि समयको गतिमा आफैलाई हराउने प्रयास गरिरहेका हुन्थे। यो कथा त्यो समयको हो जो समय समयमा परिवर्तन भईरहन्छ अनि यो व्यथा त्यहि समयको हो जो आफुलाई सर्वश्रेष्ठ ठानेर अगाडी बढि रहेको हुन्थ्यो। समय हो अगाडी बढि रहन्छ कुनै चक्र होइन जसको एक बिन्दु हुन्छ जहाँ बाट त्यो सुरु भएको हुन्छ। जसले यो कथा बुझ्छ त्यो नै समय हुन्छ नत्र त्यहि पात्र ठहरिन्छ जो समय देखी भागी रहेको हुन्छ।

पहिलो भेटमै...एक लघुकथा

2012-03-10T15:45:00.004-08:00

"पहिलो भेटमै माया बस्यो मायालु..." रेडियोमा गीत घन्कीरहेको थियो। पातेका बा गोठमा गाई-भैसी घास-पात गर्दै थिए। पातेकी आमा भरे बेलुकीको लागि साग सब्जी काट्दै थिइन। काली, पातेकी बहिनी आफ्नो कोठामा ऐना हेर्दै रेडियोमा घन्केको धुन संगै गीत गुनागुनौदै थी। अलि पर श्यामेको गाई बस्तु चरीरहेको देखेर पातेका गाई-भैसी पनि बत्ताउन लागे अनि पातेका बालाई सम्हाल्न धम्बे भो। बा गोठै बाट छोरीको चालामाला देखेर कुर्लिए " तलाई नखर्मौली काम काज केहि छैन तेइ रेडियोको ठाडो सुन्दै वस। तलाई तेसैको बाउले खान दिन्छ?" पातेका बा कुर्लिएको सुनेर पातेकी आमा आगनबाटै कराउन थालिन "कसैको नभाको कुकुरे बैश यै नखर्मौलीलाई आएछ दिनभर त्यहि रेडियो सुन्दै बस्छे घरको काम काज यत्तिकै छन्। कोहि गतिलो केटो भेटिए पनि यो सुंगुरनीलाई उम्काउन हुन्थ्यो। दिनभर त्यहि ऐना हेर्दै बस् तलाई उत्तौली।" "ए हैन ओई केटी बाहिर आउछेस की त्यो रेडियो अनि तेरो कान बटार्न म भित्रै आउनु पर्यो।" गाई-भैसी चम्केको सम्हाल्न नसकेपछि सहायताको गुहार गर्दै बाउ कुर्लिदै गए। काली पनि फत्फताउदै बाहिर निस्की "पाते दिनभर गाउका लफंगा संग तास खेल्दै बस्छ कसैले केही भन्ने होइनन सबैले सधै मलाई नै देखेका छन्।" "हेर त यो नकचरिको मुख चलेको, बालाई गएर सघाउछेस की तेरा मुखसुख च्याती दिऊ?" छोरीको चालामाला देखि असह्य भएर आमाले रिस पोखिन अनि कालीपनि मनमनै फ़त्फ़ताउदै बालाई सघाउन गोठतिर लागि।

समय जो हो बित्दै गयो अनि त्यो घरको रडाको पनि चली नै रह्यो। पातेका दिनहरु तासमै बित्थे। बा घर-गोठ गर्न ब्यस्त अनि आमा कहिले बत्ति कात्न त कहिले वर-पर छर-छिमेकमा कुरा काट्न। कालीका दिनहरु की त त्यहि रेडियोका गीतहरु सुन्न या त गाऊ-घर चाहार्न। बैश छदा काली बिछट्ट राम्री थी। गाउका सारा ठिटाहरु उसैका पछि लाग्थे। नक्कल पार्न पनि जानेकी थी । आखाभरि कालो गाजल लगाउथी अनि उसका ओठमा लपक्क लागेका लिपिस्टिकको गुलाबी रंगले सारा गाउले मघ्न हुन्थे। मानौ गाउँकी काली होइन स्वर्गकी मेनका धर्तीमा आएकी झैँ ठान्थे गाउँलेले। हुन त अहिले पनि काली अरु भन्दा राम्री नै छे तर अहिले बैश ताका भन्दा अलि कम छे। ठिटाहरु अहिले पनि उसैका पछि छन् भाला पहिलाको जस्तो जमात नभए पनि। उमेरले अहिले २५-२६ टेकेकी छे। पहिला कस्ता-कस्ता केटाहरु पछी लागेका हुन्थे तर आज जस्ता भए पनि कोहि माग्न आए हुन्थ्यो भन्दै सधै सोचेकी हुन्छे। बैशको यौबन अनि उमेर ढल्किदै गएपछिको जोबन राम्ररी बुझ्दै गएकी छे कालीले। आफु संगैका संगीनिहरु बिहेबारी गरी छोरा-छोरी खेलाउने भैसके आफु भने सधै त्यहि ऐना हेर्दै कल्पनामा हराउन विवश छे। बिचरी काली।

कालीको बिहे अघावै पातेको बिहे हुने निधो भयो। चाही नचाही अनि सकी नसकी काली पनि भाईको बिहेमा सरिक भई। अलि खानदानी घरमा बिहे भएछ पातेको। दाइजो पनि प्रसस्तै पायो। रंगिन टी. भी, सोफा, फ्रिज अनि अरु के के हो के के। सायद एक ट्रक जति दाइजो पाएको हुनु पर्छ पातेले। अनि त्यहि भएर त सारा गाउँले दङ्ग छन् पातेको दाइजो देखेर अनि भित्र भित्रै चिढिएका पनि। स्वास्नी पनि गजबको पाएछ मोरोले। तर अलि सहरको हावा-पानीको प्रभाव रहेछ नया बेहुलीमा प्राय जसो टी.भीमै दिन बित्छ उनको। बाहिर बजार कतै जानु पर्यो भने कालो चस्मा लगाएर लचक लचक कम्मर मच्काउदै जन्छिन। हिजो सम्मका कालीका दिवाना आज उसैका भाउजुका भएका छन्। कालीको पछी लाग्ने रहलपहल ठिटाहरु पनि आज भोली उसैका भाउजुका पछी छन्। पातेको त कुरै छाडौ कुन दिन आफ्नै स्वास्नी जुवाको दाउमा हाल्ने हो भन्ने पिर! बिहे अगाडी पैसा हार्थ्यो जुवामा आजभोली आफैले पाएको दाइजो।

समय फेरी पनि बित्दै गएको छ अनि पातेको घरको अवस्था पनि। एक दिनको कुरा हो पातेका बा सधै झैँ गोठमा ब्यस्त थिए अनि काली र उसकी आमा आगनमा अन्न केलाउदै थिए। पातेकी स्वास्नी कोठामा त्यहि टी.भी हेर्दै बसेकी थी। बिहानको १० बजि सकेको थियो। अगेनामा अझै भोजनको तैयारी भएको थिएन। बिहानको खाना प्राय सधै बुहारीले बनाउथी। दिन ढली सक्दा पनि खाना बनाउने केही जमर्को बुहारीले नगरे पछि थाकेका पातेका बा भोकले टट्टू परेका रहेछन। साहस बटुल्दै मुख फोरे ससुरा बाले "हैन ए बुहारी नानी आज भात खाने होइन र? घडीले त धेरै बजायो नि!" बुहारी नानी पनि खानदानी जो परिन कोठा भित्र बाटै जवाफ फर्काइन " ह्या बा पनि सधै कचकच। एसो एक छिन थकाई मार्न टी .भी हेरौ भनेको पनि सुख पाइएन। कहिले काही त आमाले पकाएनी हुन्छ है! काम नै के छ र?"

टी.भी मा गीत बजिरहेको थियो "पहिलो भेटमै माया बस्यो मायालु..."

एक अपरिचित अध्याय

2012-03-09T10:43:00.002-08:00

बन्दुक बोकेकालाई नीति-नियम अनि कानुनको के भनक। नेपालमा लुटेको बानि सायद उनले बिदेशमा पनि उस्तै ठानेछन् क्या र! तर बिडम्बना बिदेशीहरु शिक्षित जो परे अनि कानुनको रक्षक पनि। ती बिदेशी कर्मचारीको लागि के उच्च के साधारण सबैको लागि एकै नियम अनि एकै कानुन। नेपाली नेता अझ भनौ मन्त्री सायद पढ्ने बेला गोलि-बारुद बोक्ने वाला परेछन क्यार अंग्रेजी भाषामा हानिने भिषा हेरेर नबुझ्नु भन्दा हेर्दै नहेर्नु ठिक ठानेछन् अनि आफ्नो यात्रा तिर लम्केछन् तर बिडम्बना गन्तब्य पुग्नु अगाबै ठेस लागि लडेछन्। लडेका मन्त्रीको घाउमा मल्हम दल्न सिपालु फेरी नेपाली कर्मचारी। दोष जति सडकमा थोपरिएको ढुंगालाई। अनि अभिव्यक्ति दिदै लाज लुकाउने प्रयत्न गर्दै "सर-सम्मानका साथ एउटा होटेलमा राखिएको छ माननीयलाई।" मन्त्रीले गरेको बेइज्जत उनीहरुको लागि बहसको बिषय अवश्य पनि भएन दुखको कुरा आज भलाकुसारी गरिएन भने भोलि जागिरकै ठेगान छैन।

यो कुनै नौलो बहसको बिषय भने होइन है। जहाँ खुलेआम मन्त्रीहरु सर्वसाधारणको अपहरण गर्छन, आफ्नो पासपोर्ट बेच्छन, घुस खादा खादै रंगे हात पकडीन्छन अथवा भनौ सहि काम गरेकै भेटिदैनन त्यस्तो मुलुकको लागि यो बेइज्जत पनि पच्न योग्य नै मानिनु पर्छ। यो अबको नया नेपालको गौरबको बिषय हो जहाँ हामी सबै गर्व गर्छौ भन्नु पर्छ भाला मुखै छोपेर भए पनि। भलाईको जमाना नै रहेन। यहाँ सबै उस्तै छन्। दोष कसलाई लगाउनु अनि किन लगाउनु! जहाँ गुण्डाराज चलिरहेको हुन्छ त्यहाँ असल, भलाद्मीका बिरुद्ध कानुन बनिनु पर्दछ। सायद त्यसै भएर पनि संबिधान बन्न ढिला भएको हुनु पर्दछ। संसारमा कलियुग चलिराछ अनि नेपालमा बुझ्नै नसकिएको युग। विश्व भलाद्मीको खोजि मा छ अनि नेपाल यस्तै नेताहरुको।

अचम्म लाग्ने बिषय नै हो यो जहाँ अनपढ, अपराधी, अनि अयोग्य व्यक्तिहरु देश चलाई रहेका छन् अनि योग्य ठहरिएका बुज्रुकहरु उनीहरुको निर्देशनमा काम गरिरहेका छन्। मलाई अझ पनि सम्झना छ म स्यानो छदा मेरी हजुरआमा मलाई सधै परीहरुको कथा सुनाउनु हुन्थ्यो अनि म सधै त्यो कस्तो संसार होला जहाँ सबै मिलेको, शान्ति, सु-व्यवस्थित छ अनि जसलाई सबै स्वर्ग भन्छन आदि आदि सोच्दा सोच्दै निदाएको हुन्थे अनि बिहान बिउतिदा उही तहसनहस, अव्यवस्थित अनि अस्तव्यस्त देशको, गाउको कुनै एक पलंगमा पाउथे। मेरो लागि मेरी हजुरआमाले बर्णन गरेको संसार सधै कल्पन्मा मात्रै आई रह्यो। सायद मेरा इन्द्रियहरु म भन्दा धेरै पाको भइसकेका रहेछन त्यो बेला त्यहि भएर म त्यो संसार बारे सोचना साथ् मलाई सपनाको नगरीमा पुरयाई दिन्थे। सायद उ बेला पनि मेरो इन्द्रियलाइ भनक थियो नेपालमा जन्मेको बच्चाले स्वर्गको बारे केवल कल्पना मात्र गर्न सक्छ सिद्ध गर्न होइन। अनि त्यहि कल्पना गर्न सजिलो पारिदिन सायद सपनाको नगरीमा पुर्याइएको हुन्थे म। आज म महसुस गर्छु मेरी हजुरआमा जो स्वर्गको बर्णन सजिलै गर्नु हुन्थ्यो सायद उहाले देखेरै गरेको हुनुहुन्थ्यो। उहाको युग बास्तबमै स्वर्गको युग थियो। कुनै बेला म पनि मेरी हजुरआमाको स्थानमा पुग्ने छु होला अनि त्यो बेलाका म जस्ता नाती-नातिनाहरुले कुन स्वर्गको कथा सुन्ने। म जुन समाजमा हुर्किए, बढे अनि यो अवस्था सम्म आइपुगे मैले कुनै स्वर्ग नै भेटेन। मेरो लागि त स्वर्ग भन्ने शब्द नै शब्दकोषमा पाईएन। अनि आफुले देख्दै नदेखेको अथवा भनौ भोग्दै नभोगेको स्वर्ग कहाँ बाट बर्णन गरु म?

हिजो भन्दा आज अनि आज भन्दा भोलि मुलुकको अवस्था खस्किदो छ। जता हेर्यो उतै तनाब छ, काटमार छ , लुछा-लुछी छ अनि सत्ताको लागि हानाथाप। यहाँ कोहि राष्ट्रबादी देशको बारे गहन भएर केहि बोल्छ भने प्रधानमन्त्री नै उसको डरमा प्रेस बिज्ञप्ति निकाल्छन। रास्ट्रपति बल्ल बल्ल पाएको अवसर खुस्किने डरले कालो-निलो हुन्छन। यहाँ अब सत्यको प्रभाव नै छैन। अनि सत्यता अब यहाको लागि सायद अपराध नै हुने वाला छ। सारा संयन्त्र नै बुझ्नै नसकिने गरि चली रहेको छ। नबुझ्नेहरु यसलाई निकासको संज्ञा दिदै हिडिरहेका छन् अनि जान्ने बुझ्नेहरु त बिचरा उनीहरुको कठपुतली जो परे वाल्ल परि हेरी रहेका छन्। विश्व विकाशको गतिमा अग्रसर छ अनि म जन्मेको देश त्यो विकाशमा सम्राज्यबाद अथवा बिस्तारबाद देखि रहेको छ। संसार काचुली फेरि सकेको छ अनि म हुर्के बढेको देश त्यहि काचुलिलाई सर्प सम्झी तर्सिरहेको छ। संसार एक हुने प्रयत्नमा छ अनि विश्व मान चित्रमै भेट्न गाह्रो मेरो नेपाल आज राजनैतिक षडयन्त्रमा परि विभाजित हुने माग गरिरहेको छ। अपराधिक क्रियाकलापमा संलग्न माननीयहरु आफुलाई कानुनी दायरामा पाउनासाथ यसलाई षडयन्त्र भनि चर्को नाराबाजी गर्दै छन्। बुज्रुकहरु पनि बुझ पचाई उनीहरुको भनाइमा सहि थप्दै ताली ठोकी रहेका छन्। लाग्छ की म देश होइन कुनै सिनेमा हेर्दै छु। विद्धमान राजनैतिक परिस्थिति कुनै हिन्दी सिनेमाको कथा भन्दा पृथक लाग्दैन। मुलुक खाल्डोमा खस्कीसकेको छ अनि देश हाक्ने पात्रहरु यसैलाई निकाश सम्झी रहेका छन्। संबिधान बनाउने कुरा त अब लंकाको भयो यहाँ अब यी पात्रहरुबाट यो देश उम्किन मात्रै पायो भने रहल-पहल नै भए पनि देश टिक्ने थियो की भन्ने आशा मात्रै छ।

देशको अवस्था नै यस्तो छ। तै पनि मानिसहरु झिनो मसिनो आशा गर्दै बसिरहेका छन्। सोचिरहेका छन् एक दिन फेरी यो देशले मेरी हजुरआमैले भने जस्तै स्वर्ग देख्ने छ। अनि कुनै दिन आफ्ना सन्ततिलाई त्यहि स्वर्गको बर्णन गर्ने बिश्वासमा छन। केहि समय अगाडी मेरा एकजना मित्रले मेरो लेख सधै व्यक्तिगत तवरको अझ भनौ subjective भएकाले यसलाई परिमार्जन गरि पात्रहरुको सृजना गर्ने असल सुझाब दिएका थिए। उनको सुझाब बिल्कुलै सहि थियो आफ्नो लेखमा आफै हराई रहनु भन्दा कोहि पात्र सृजना गरेर उसैलाई हराउन दिनु मलाई उचित पनि लागेको हो तर आफै सोचे जुन देश जनताद्वारा अत्याधिक बहुमत पाई जितेका संसदको, नेताको, मन्त्रीको अनि भनौ सरकारकै भरोसा गर्न सकिरहेको छैन म जस्तो नाथेले कसरी त्यो देशको बारे बोल्ने एक सृजित पात्रको बिश्वास गरु? मलाई आफैले सृजना गरेको पात्रमा बिश्वास रहेन यी नेताहरुको चर्तिकला अनि लाज्यास्पद व्यवहार देखेर। मन त हो, नेपाली जो पर्यो अनि थाहा पाई पाई आफ्नै खुट्टामा आफैले बन्चरो हान्न कसलाई पो मन लाग्छ र! कुनै पात्रको सिर्जना गर्नु एक गम्भीर बिषय अवश्य पनि होइन। अझ भन्ने हो भने त नेपाल जस्तो सानो भौगोलिक बनावट भएको मुलुकमा ६०१ जस्ता पत्रहरु यत्रतत्र सर्वत्र पाईन्छन भने त्यो ६०१ कै माझबाट हजारौ रुप भएका पात्रहरु नभेटिने पनि होइनन। तर कुन पात्र रोज्ने? यहाँ महाकवी लक्ष्मी प्रसाद देवकोटाले सिर्जना गरेको "मदन" अथवा निर्देशक जेसन रसेल (Jason Russell)ले तैयार पारेको भिडीयोमा जस्तो युगान्डामा चलिरहेको अपराधिक घटनाका खुखार अपराधीक पात्र जोसफ कोनी (Joseph Kony) जस्ता पात्रहरु भेट्न नै मुस्किल छ। अनि नेपाल सरकारको उच्च ओहदामा रहेका फटाहा, अपराधी, बन्दुकधारी, षडयन्त्रकारी, आदि जस्ता पात्रहरुको जमातबाट रोजिएको भ्रस्टचारी, अपहरणकारी अनि जाली पासपोर्टको अभियोगमा जेल चलान भएका नेपालका मानानियाहरुलाई आफ्नो पात्रको समुहमा समावेश गरेर सिंगो रास्ट्रले २०४६ साल देखि गर्दै आएको गल्ति फेरी पनि दोहोरिन दिन मलाई उचित लागेन।