<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:blogger='http://schemas.google.com/blogger/2008' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd="http://schemas.google.com/g/2005" xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621</id><updated>2024-11-01T04:30:47.214-07:00</updated><category term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><category term="(นาอุดม)"/><category term="ฤดูใบไม้ร่วง"/><category term="วันหยุด"/><category term="สกูตเตอร์"/><title type='text'>ความรู้เกี่ยวกับศาสนา</title><subtitle type='html'>ความเชื่อทั้งหลายในยุคก่อนประวัติศาสตร์อยู่ในกลุ่มของศาสนาดั้งเดิม ซึ่งในปัจจุบันนี้ยังคงมีหลงเหลืออยู่บ้างในชนเผ่าที่ล้าหลังทางวัฒนธรรม  &#xa;ความเชื่อของชนพื้นเมืองทั่ว ๆ ไปมีลักษณะคล้ายคลึงกันมาก โดยเฉพาะแกนหลักแห่งความเชื่อโดยทั่ว ๆ ไปยังคงมีลักษณะที่ร่วมกัน อันได้แก่ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์นีแอนเดอธัล ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์โครมันยอง ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์ยุคหินใหม่ ศาสนาและความเชื่อของชาวอเมริกันอินเดียน ศาสนาและความเชื่อของชาวพื้นเมืองแอฟริกัน</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default?redirect=false'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>17</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>25</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-1332856574306687473</id><published>2017-08-02T11:05:00.002-07:00</published><updated>2017-08-02T11:21:34.748-07:00</updated><title type='text'>การเมืองในศาสนา</title><content type='html'>&lt;div dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; trbidi=&quot;on&quot;&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 18.0pt;&quot;&gt;การเมืองในศาสนา&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right; text-indent: 36.0pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right; text-indent: 51.05pt;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;จิตติเทพ&amp;nbsp; นาอุดม&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;right&quot; class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: right; text-indent: 51.05pt;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 18.0pt;&quot;&gt;บทนำ&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 18.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;ประเทศไทยได้มีการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นการปกครองระบอบประชาธิปไตย
ตั้งแต่ปี ๒๔๗๕ และในปัจจุบันการพัฒนาระบอบประชาธิปไตย มีความก้าวหน้าไปมาก
จะเห็นได้จากการเกิดขึ้นของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.๒๕๔๐ ซึ่งเกิดขึ้นจากสภาร่างรัฐธรรมนูญที่ได้รับการเลือกตั้งจากประชาชน
อันถือได้ว่าเป็นรัฐธรรมนูญ ฉบับประชาชน เนื้อหาของรัฐธรรมนูญมีบทบัญญัติใหม่ ๆ
ที่จะสร้างความเข็มแข็งและประสิทธิภาพให้แก่ระบบการเมือง ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน
เช่น การตรวจสอบอำนาจรัฐโดยองค์กรอิสระต่างๆ และจากภาคประชาชน เป็นต้น
มาตรการเหล่านี้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาระบบการเมือง แต่หากประชาชนส่วนใหญ่ในประเทศยังไม่เปลี่ยนแปลงทัศนคติ
และแนวความคิดแบบดั้งเดิมไปสู่แนวความคิดแบบประชาธิปไตยแล้ว
ประเทศก็จะไม่สามารถพัฒนาไปสู่การปกครองในระบอบประชาธิปไตยที่แท้จริงได้
ซึ่งแนวคิดของการมีส่วนร่วมทางการเมืองถือเป็นองค์ประกอบสำคัญประการหนึ่งของการปกครองระบอบประชาธิปไตย
การที่จะพัฒนาระบอบประชาธิปไตยให้เข็มแข็งได้นั้น ทางหนึ่ง คือ การส่งเสริมให้ประชาชนเรียนรู้และมีความเข้าใจถึงประโยชน์ของการมีส่วนร่วมทางการเมือง
เพื่อสนับสนุนให้ประชาชนเข้ามีส่วนร่วมทางการเมืองมากขึ้นนั่นเอง&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;สถานการณ์ทางการเมือง
กระแสการทุจริตคอร์รัปชัน ปัญหาเศรษฐกิจ
รวมถึงการแตกแยกกันทางความคิดของกลุ่มคนบางกลุ่มในสังคม
เกิดการแบ่งฝักแบ่งฝ่ายกันอยู่ในขณะนี้ล้วนแล้วแต่สั่นคลอนความเจริญมั่นคงของประเทศ
เป็นเรื่องยากที่ประเทศชาติจะรอดพ้นวิกฤตนี้ไปได้และต้องยอมรับว่าปัญหาดังกล่าวข้างต้น
มีผลมาจากพฤติกรรมของนักการเมืองเป็นส่วน ประกอบสำคัญ นั่นคือ การขาดจิตสำนึกด้านคุณธรรม
และจริยธรรม ไม่สามารถบริหารบ้านเมืองเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของประชาชนอย่างแท้จริง
ในขณะที่ประชาชน ต่างถามหานักการเมืองที่มีความรับผิดชอบ ซื่อสัตย์ สุจริต
ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความโปร่งใส ตรวจสอบได้ โดยคำนึงถึงผลประโยชน์ของประชาชนและประเทศชาติเป็นสำคัญ
ย่อมส่งผลและเป็นหนทางที่จะช่วยให้ประเทศชาติสามารถผ่านพ้นวิกฤตได้&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftn1&quot; name=&quot;_ftnref1&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๑]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;จากการนำเสนอข่าวสารของสื่อมวลชนแขนงต่างๆ
ไม่เว้นแต่ละวัน ในประเด็นที่เกี่ยวกับการทุจริตของนักการเมือง
ซึ่งเป็นปัญหาการใช้อำนาจทางกฎหมายอยู่เหนือกรอบคุณธรรม จริยธรรม
และนับวันกระแสการทุจริตคอร์รัปชันในสังคมไทยจะทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น สะท้อนให้เห็นว่าสังคมของเรากำลังประสบปัญหาต่างๆ
เกี่ยวกับจิตสำนึกด้านคุณธรรมและจริยธรรมมากมาย โดยเฉพาะในวงการการเมือง
จนอาจกล่าวได้ว่า มาตรฐานทางการเมืองกับวัฒนธรรมทางการเมืองในสังคมประชาธิปไตยของประเทศไทย
ด้อยในมาตรฐาน นับตั้งแต่ด้อยในความรับผิดชอบ ด้อยในความซื่อสัตย์ สุจริต
ความมีจริยธรรม คุณธรรม และคงไม่มีใครปฏิเสธว่า การทุจริตของนักการเมืองทำให้ประชาชนทุกข์ยาก
ลำเค็ญขึ้นเรื่อยๆ ส่งผลให้คนดีข้าราชการดีๆ ท้อแท้ ไม่ก้าวหน้า
ประเทศชาติเกิดความเสียหายทั้งระบบเศรษฐกิจ สังคม และสภาพแวดล้อม
ในขณะที่ประชาชนส่วนใหญ่รับรู้ว่า
สังคมไทยเป็นสังคมประชาธิปไตยแต่ก็เห็นด้วยว่าเป็น ประชาธิปไตยที่ถูกชักจูง จัดฉาก
ติดสินบนเพื่อแลกกับผลจากการเลือกตั้ง และเข้าใจว่าประชาธิปไตย คือ
การเลือกตั้งและต้องยอมรับว่าในบรรดาอาชีพที่มีอยู่นักการเมือง
เป็นอาชีพที่มักไม่ได้รับความเชื่อมั่นหากชนะการเลือกตั้งซึ่งถือว่าเกิดจากประชาชนส่วนใหญ่เลือกมาจะทำอะไรก็ได้โดยอ้างว่าเป็นสิ่งที่มาจากเสียงส่วนใหญ่ของประชาชนไม่ว่าจะขัดแย้งกับกฎหมายหรือจริยธรรมแค่ไหนก็ตามทีผู้คนมักกล่าวถึงในทางเสียดสีต่างๆ
นานา มาโดยตลอด นับแต่อดีต&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftn2&quot; name=&quot;_ftnref2&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๒]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;จริยธรรมของนักการเมืองนับได้ว่าเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่นักวิชาการทางการเมืองให้ความสนใจศึกษา
และพยายามที่จะผลักดันให้เป็นเงื่อนไขสำคัญอันนักการเมืองจะยึดถือปฏิบัติทั้งนี้
เพราะนักการเมืองถือเป็นบุคคลที่มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาประเทศ
แต่ปัจจุบันปัญหาต่าง
ๆที่เกิดขึ้นในสังคมส่วนหนึ่งเกิดจากความเห็นแก่ตัวของนักการเมือง
ความเห็นแก่พักแก่พวก เห็นแก่ประโยชน์ส่วนตน ทำให้เกิดปัญหาทางด้านการเมืองที่ยึดเยื่อ
ส่งผลกระทบต่อปัญหาบ้านเมืองในหลาย ๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นในด้านเศรษฐกิจ สังคม
การท่องเที่ยว ความเป็นอยู่ของประชาชนในระดับรากหญ้า เป็นต้น&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;การมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนคือเป้าหมายของการพัฒนาระบบประชาธิปไตย
ดังนั้นความมั่นคงและเสถียรภาพของระบอบการเมืองในระบอบประชาธิปไตย
นอกจากจะขึ้นอยู่กับ วามรู้ความสามารถ จริยธรรมและคุณธรรมของนักการเมือง
แล้วประการสำคัญยังขึ้นอยู่กับความรู้ความเข้าใจ
และความศรัทธาของประชาชนต่อระบอบประชาธิปไตย ด้วยเหตุนี้ ผู้วิจัยในฐานะที่กำลังศึกษา
อยู่สาขาวิชาสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา จึงมีความสนใจที่จะศึกษา ทัศนคติของผู้นำชุมชนในเขตเทศบาลนครอุบลราชธานีต่อจริยธรรมทางการเมืองของนักการเมือง
เพื่อเป็นการส่งเสริมและพัฒนาประชาธิปไตยของประเทศไทยพร้อมทั้งกำหนดแนวทางในการที่จะพัฒนาให้นักการเมืองมีทัศนคติและแนวคิดทางการเมืองในทิศทางที่เป็นประชาธิปไตย
แล้วน
าไปสู่การมีส่วนร่วมทางการเมืองในระบบประชาธิปไตยของประชาชนทั่วไปในวิถีทางที่ถูกต้องชอบธรรม
เพื่อรักษาให้ระบอบการเมืองมีเสถียรภาพต่อไป&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;จริยธรรมนักการเมือง
คือ หลักเกณฑ์ที่ใช้เป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติของนักการเมืองโดยนักการเมืองหรือผู้นำทางการเมืองซึ่งมีฐานะเป็นผู้ปกครองและผู้ใช้อำนาจรัฐหรืออำนาจทางการเมืองจึงต้องมีจริยธรรม
คุณธรรมที่สูงส่งกว่าปัจเจกชนทั่วไปที่พึงมี
เพราะคุณลักษณะดังกล่าวคือจุดเริ่มต้นของที่มาของความไว้วางใจจากประชาชนนั่นเอง
และการใช้อำนาจรัฐหรืออำนาจทางการเมืองส่งผลต่ออธิปไตยของรัฐและการอยู่รอดของประเทศ
โดยนักวิชาการได้เสนอแนวคิดเกี่ยวกับจริยธรรมคุณธรรม สำหรับนักการเมือง
หรือผู้ปกครองพึงต้องมีสรุปได้ดังนี้&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑.
ปรัชญาเต๋าเหล่าจื๊อ นักปราชญ์ชาวจีน ผู้ให้แนวคิดเกี่ยวกับปรัชญา &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เต๋า&lt;/span&gt;” &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;และ &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เต๋อ&lt;/span&gt;”&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;โดยคำว่า &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เต๋อ&lt;/span&gt;”(Te) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;แปลว่า &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;พลังอำนาจ&lt;/span&gt;” (Power) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หรือ&lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;คุณธรรม&lt;/span&gt;”
(Virtue) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;กฎธรรมชาติที่ยิ่งใหญ่ที่สุดซึ่งครอบงำสรรพสิ่งทั้งหลายทั่วสากลจักรวาลนั้น
คือ&lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เต๋า&lt;/span&gt;” &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ทุกสิ่งทุกอย่างทั้งที่มีชีวิตและที่ไม่มีชีวิตตั้งแต่สิ่งที่เล็กที่สุดจนถึงสิ่งที่ใหญ่ที่สุด
ต่างก็ดำเนินไปตามกฎเกณฑ์ของเต๋าทั้งสิ้น สำหรับสิ่งที่มีชีวิตนั้นไม่ว่าจะเป็นมนุษย์
สัตว์พืช หรืออื่นๆ จะมีคุณสมบัติอย่างหนึ่งที่ซ่อนเร้นอยู่ในตัวเรียกว่า &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เต๋อ&lt;/span&gt;”&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เต๋อ จึงเป็นได้ทั้งพลังชีวิตและคุณธรรม สำหรับสัตว์พืช
และสิ่งที่มีชีวิตในลักษณ์อื่นๆนั้น เต๋อ คือ พลังชีวิตที่ทำให้ชีวิตดำรงอยู่ สำหรับมนุษย์แล้ว
เต๋อ คือ พลังชีวิตที่ทำให้ชีวิตดำรงอยู่และคือคุณธรรมที่ทำให้ชีวิตนั้นมีค่าโดยสมบูรณ์จริยธรรมอันสูงสุดของมนุษย์ก็คือ
เต๋อนั่นเองทั้งเต๋าและเต๋อ ในส่วนที่ลึกที่สุดนั้นเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันโดยหลักจริยธรรม
(&lt;/span&gt;Ethics) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ของเหล่าจื้อแบ่งเป็น ๔ ข้อ ได้แก่&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftn3&quot; name=&quot;_ftnref3&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๓]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑)
การรู้จักตนเองการรู้จักตนเอง หมายถึง
การรู้จักธรรมชาติภายในที่เกี่ยวเนื่องกับชีวิตจิตใจของมนุษย์โดยตรงเหลาจื๊อไม่ส่งเสริมการแสวงหาความรู้ภายนอกเพราะมีแต่จะทำให้คนเราเหินห่างจากความรู้ความเข้าใจในชีวิตของตนและก่อให้เกิดความยุ่งยากขึ้นแก่ชาวโลกไม่มีที่สิ้นสุด
ดังนั้น การรู้จักตนเอง คือการรู้จักกฎธรรมชาติของชีวิต
การรู้จักกฎธรรมชาติของชีวิตก็คือ การรู้จักเป้าหมายอันแท้จริงของชีวิตนั่นเอง&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๒)
การชนะตนเองเมื่อรู้จักกฎธรรมชาติของชีวิตได้อย่างถ่องแท้และปฏิบัติตามกฎธรรมชาตินั้นอย่างถึงที่สุดแล้วจนกระทั่งตัวเองเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับกฎธรรมชาตินั้นไม่มีการฝืนใจอีกต่อไป
เรียกว่าการชนะตัวเองได้อย่างเด็ดขาดเพราะเมื่อเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับธรรมชาติก็จะเกิดความรู้สึกที่เต็มเปี่ยมขึ้นมา
และเมื่อเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับธรรมชาติก็เป็นอันหนึ่งอันเดียวกับทุกสิ่งทุกอย่าง&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๓)
ความสันโดษเมื่อรู้จักกฎธรรมชาติของชีวิตและปฏิบัติตามกฎธรรมชาติของชีวิตนั้น
จนเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับตัวธรรมชาติก็จะเกิดความรู้สึกเต็มเปี่ยมขึ้นมามีแต่ความหยุดความพอ
ไม่รู้สึกขาดตกบกพร่องอีกต่อไปนั้น คือ ชีวิตที่มักน้อยสันโดษที่สุดความสันโดษ
ก็คือ ความพอใจในสิ่งที่ตัวเองมีอยู่&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๔)
อุดมคติแห่ง &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เต๋า&lt;/span&gt;”&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;จริยธรรมข้อที่สี่ของเหลาจื๊อ คือ&lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;จงมีเต๋าเป็นอุดมคติ&lt;/span&gt;” &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;การมีเต๋าเป็นอุดมคติ คือ
การปฏิบัติตามเต๋า
เมื่อปฏิบัติตามเต๋าได้โดยสมบูรณ์ชีวิตก็เป็นอันหนึ่งอันเดียวกับเต๋า
ที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกับเต๋า ก็คือชีวิตที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกับทุกสิ่งทุกอย่าง
นี่คือเป้าหมายอันแท้จริงของชีวิต&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๒.
ปรัชญาขงจื้อ ขงจื้อถือได้ว่าเป็นตัวแทนแห่งความเชื่อของคนจีนทั้งมวล
และถือได้ว่าเขาเป็นคนธรรมดาคนเดียวเท่านั้นที่ได้รับการยอมรับเป็น &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เทพ&lt;/span&gt;” &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ถึงกับมีผู้กล่าวว่าถ้าไม่ได้ศึกษาขงจื้อย่อมจะไม่เข้าถึงประวัติศาสตร์จีน&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftn4&quot; name=&quot;_ftnref4&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๔]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp; ปรัชญาการเมืองของขงจื้อมีรากฐานมาจากคุณธรรม
ความกตัญญู ความเมตตา คุณงามความดีความถูกต้อง ความตรงไปตรงมา การสนับสนุนและความไว้วางใจจากประชาชน
โดยคำสอนของท่านถือเอา &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;คุณธรรม&lt;/span&gt;” &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;กับ &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;การเมือง&lt;/span&gt;” &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เป็นเรื่องเดียวกันโดยให้เริ่มจากการศึกษาตนเองจากบุคคลศึกษาสิ่งต่างๆอย่างถ่องแท้
ซึ่งจะเป็นรากฐานนำพาสู่สันติสุขของสังคม โดยแท้ดั่งคำสอนของขงจื้อว่าด้วย&lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;คุณธรรม &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;คุณงามความดี&lt;/span&gt;” “&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ความถูกต้อง&lt;/span&gt;”
&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ได้แก่&lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;การปกครองยึดมั่นคุณธรรม
ดุจดั่งดาวเหนืออยู่ประจำที่มีดาวอื่นๆหมุนรอบด้วยความเคารพนับถือ&lt;/span&gt;”&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ความคิดเสาหลักอีกประการหนึ่งของขงจื๊อคือการศึกษา
การจะได้เข้าใจสิ่งหนึ่งสิ่งใดอย่างแท้จริงมาจาการทุ่มเทตนเองในการขวนขวายใส่ใจศึกษายาวนาน
โดยการศึกษาในความหมายของขงจื้อคือการได้ครูดีเป้าหมายของขงจื้อในการผลิตผู้สูงส่งคือให้ความสง่า
พูดจาถูกต้องและแสดงถึงคุณธรรมในทุกสิ่ง โดยขงจื้อถือว่าศีลธรรมศึกษาเป็นสิ่งสำคัญเพราะเป็นสิ่งที่ผู้คนจะยอมรับสถานการณ์รับรู้ความหมายของภาษาและคุณค่าของสังคม&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftn5&quot; name=&quot;_ftnref5&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๕]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๓.
ปรัชญาของโสเครตีสโสเครตีส
เป็นนักปรัชญาที่ยิ่งใหญ่คนหนึ่งของโลกตะวันตกเป็นนักปรัชญาที่มุ่งเน้นในการแสวงหาและเผยแพร่คุณค่าแห่งปัญญา
ปัญญาในความหมายของโสเครตีส คือความรู้แห่งความดีความรู้แห่งความดีจะนำพามนุษย์ไปสู่ชีวิตที่เป็นสุขโดยเฉพาะการมีชีวิตร่วมกันในสังคมมนุษย์จะต้องยึดมั่นในการกระทำความดีเพื่อให้การใช้ชีวิตร่วมกันเป็นไปโดยสันติสุข
ปรัชญาของโสเครตีส จึงเป็นรากฐานสำคัญของความคิดทางการเมืองที่มุ่งมั่นให้มนุษย์แสวงหาความดีอันเป็นคุณธรรมสูงสุดของชีวิตสังคม
และด้วยความกล้าหาญในการรักษาอุดมการณ์หลักคุณธรรมที่สำคัญของโสเครตีส ได้แก่&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftn6&quot; name=&quot;_ftnref6&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๖]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑)
ปัญญา (&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;Wisdom)
&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายถึง ความรู้เกี่ยวกับความดีคือ รู้ว่าอะไรดีและอะไรไม่ดีความดีสามารถอธิบายได้ด้วยเหตุผล
และเหตุผลของความดีจะทำให้มนุษย์มีความสุข ดังนั้น ผู้ปกครองกับคุณธรรมแห่งปัญญา
คือ ผู้ปกครองที่ดีจะต้องมีคุณธรรมแห่งปัญญา กล่าวคือ
ต้องมีความรู้ว่าความดีคืออะไร เมื่อผู้ปกครองมีความรู้ความเข้าใจอย่างชัดแจ้งในเรื่องความดีผู้ปกครองจะต้องประพฤติปฏิบัติตนตามวิถีแห่งความดี
เพื่อเป็นแบบอย่างแก่ประชาชน
ในขณะเดียวกันจะต้องส่งเสริมให้ประชาชนมีโอกาสได้เรียนรู้เกี่ยวกับความดีอย่างกว้างขวางและทั่วถึง
ในทางตรงกันข้าม ถ้าหากผู้นำปราศจากคุณธรรมแห่งปัญญาคือไม่สนใจคุณค่าของความรู้เกี่ยวกับความดีไม่ประพฤติและปฏิบัติตนตามวิถีแห่งความดีกลับมุ่งกระทำการเพื่อประโยชน์และความพอใจแห่งตน
ใช้อำนาจเพื่อกดขี่ข่มเหงประชาชน
ประชาชนจะตกอยู่ภายใต้ความหวาดกลัวและจมปลักอยู่กับความไม่รู้การกระทำชั่วอาจจะแพร่หลายระบาดอย่างกว้างขวาง
เพราะความชั่วกระทำง่ายกว่าความดีสังคมจะยิ่งเลวร้ายและสังคมจะหายนะในที่สุด&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๒&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ความกล้าหาญ (&lt;/span&gt;Courage) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายถึง
ความรู้เกี่ยวกับสิ่งที่เราควรกลัวหรือไม่ควรกลัวกล่าวคือ มีความกล้าหาญที่จะทำความดีในทุกสถานการณ์แม้ว่าการกระทำความดีนั้นจะเสี่ยงด้วยชีวิตก็กล้าหาญที่จะกระทำ
คุณธรรมเป็นความกล้าหาญมิใช่กล้าบ้าบิ่น
แต่เป็นความกล้าหาญด้วยเหตุและผลที่จะรักษาความดีและและความถูกต้องของสังคมให้ดำรงอยู่ตลอดไป&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๓&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;การควบคุมตัวเอง (&lt;/span&gt;Temperance) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายถึง
การมีชีวิตตามท
านองคลองธรรมแห่งความดีการไม่ปล่อยให้ชีวิตต้องตกเป็นทาสของอารมณ์และความปรารถนาต่างๆ
ที่ไม่เหมาะไม่ควร ชีวิตที่มีการควบคุมตนเองจะทำให้เกิดระเบียบในการดำเนินชีวิต
จะทำให้เกิดการใช้ปัญญาในการกระทำความดีกล่าวคือ การใช้ปัญญาในการแสวงหาเหตุผลเพื่อรักษาตนให้ดำรงความดีอยู่ตลอดเวลา&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๔&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ความยุติธรรม (&lt;/span&gt;Justice) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายถึงการแสดงออกในรูปของการกระทำที่เคารพสิทธิของผู้อื่น
และการไม่ยอมกระทำความชั่วต่อผู้อื่น คนที่ยุติธรรมจะต้องไม่ตอบแทนการกระทำที่อยุติธรรมของผู้อื่นด้วยความอยุติธรรม&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๕&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;การปฏิบัติหน้าที่ทางศาสนา (&lt;/span&gt;Piety)&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; หมายถึง การกระทำความดีและการเคารพยกย่องสิ่งที่ควรยกย่อง
หลักสำคัญของศาสนาทุกศาสนาคือการสั่งสอนให้บุคคลกระทำความดีดังนั้นการที่บุคคลกระทำความดีอย่างมั่นคงเป็นการแสดงออกถึงคุณธรรมในการปฏิบัติหน้าที่ทางศาสนาการกระทำความดีมีความหมายครอบคลุมการใช้ปัญญาในการพิจารณาสรรพสิ่งด้วยเหตุด้วยผลและเลือกประพฤติปฏิบัติเฉพาะในสิ่งที่ดี
มีความกล้าหาญที่จะกระทำในสิ่งที่ดี
มีสติสามารถควบคุมตนเองไม่ให้ตกเป็นทาสของสิ่งที่ไม่ดี&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;ปรัชญาของอริสโตเติลหลักคุณธรรมด้านจริยธรรมของนักการเมือง
๔ ประการตามแนวคิดของอริสโตเติล มีดังนี้&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ประการแรก ความรอบคอบ (&lt;/span&gt;Prudence) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายถึง
การเล็งเห็นหรือหยั่งรู้ได้ง่ายและชัดเจนว่าอะไรควรประพฤติอะไรไม่ควรประพฤติ&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๒&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ประการที่สอง ความกล้าหาญ (&lt;/span&gt;Courage) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายถึง
การกล้าเสี่ยงต่อการเข้าใจผิดกล้าเผชิญต่อการใส่ร้ายและการเยาะเย้ยเมื่อมั่นใจว่าตนกระทำความดี&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๓&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ประการที่สาม การรู้จักประมาณ (&lt;/span&gt;Temperance) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายถึง
การรู้จักควบคุมความต้องการและการกระทำต่างๆให้อยู่ในขอบเขตอันควรแก่สภาพตามฐานของบุคคลไม่ให้เกินความจำเป็นตามธรรมชาติไม่ให้ก้าวก่ายสิทธิอันชอบธรรมของผู้อื่น&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๔&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ประการที่สี่ ความยุติธรรม (&lt;/span&gt;Justice)&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; หมายถึง
การให้แก่ทุกคนและแต่ละคนตามความสามารถ (&lt;/span&gt;Giving every man his due) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ซึ่งจะต้องระลึกว่าเรามีกำลังให้เท่าใด ควรให้แก่ใครเท่าใดและอย่างไร&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;นอกจากนี้
แมกซ์เวเบอร์ (&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;Max
Weber)&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; &lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftn7&quot; name=&quot;_ftnref7&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๗]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; กล่าวว่า คุณสมบัติเด่น ๓ ประการที่จะประกอบกันเป็นจริยธรรมสำหรับนักการเมือง
ได้แก่ &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;. &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;มีอารมณ์ผูกพัน แน่วแน่ จริงจังต่ออุดมการณ์ (&lt;/span&gt;Passion) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายความว่านักการเมืองจะต้องรู้สึกห่วง กังวล เอาใจใส่ต่อสิ่งที่เขาต้องการจะต่อสู้คำว่า
&lt;/span&gt;Passion &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ไม่ใช่อารมณ์ที่เกิดจากความตื่นเต้นที่ไร้ความหมาย (&lt;/span&gt;Sterile
Excitement) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หรือเป็นเพียงเจตคติภายใน (&lt;/span&gt;Inner Attitude)&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เท่านั้น แม้แต่การปฏิวัติที่ปราศจากความรับผิดชอบก็ไม่นับว่าเป็น &lt;/span&gt;Passion&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๒&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;. &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;มีความรับผิดชอบ (&lt;/span&gt;Responsibility) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;จริยธรรมของความรับผิดชอบเป็นตัวที่จะชี้ให้เห็นชัดว่า
นักการเมืองมีความมุ่งมั่นที่จำงานเพื่ออุดมการณ์หรือไม่
คนที่มีความเชื่อมั่นศรัทธาจริงจังต่ออุดมการณ์การจะได้รับการเคารพแต่จะไม่มีใครยอมให้เป็น
&lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;นักการเมือง&lt;/span&gt;” &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ถ้าไม่มีความรับผิดชอบเพราะอาจใช้ความรุนแรงจากการมีอำนาจที่ชอบธรรมโดยไม่คำนึงถึงผลกระทบที่จะติดตามมา
นักการเมืองที่มีลักษณะเช่นนี้ ย่อมเป็นบุคคลที่เป็นอันตรายต่อประเทศชาติและประชาชนอย่างยิ่ง&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๓&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;. &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;มีวิจารณญาณ (&lt;/span&gt;Judement) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;หมายถึงความสามารถที่จะรักษาไว้ซึ่งความไม่หวั่นไหวและความสงบ
แต่สนองตอบต่อสภาพความเป็นจริง
หรืออีกนัยหนึ่งจะต้องพิจารณาสิ่งต่างๆและคนจากระยะห่าง การขาดวิจารณญาณเป็นบาปหนักอย่างหนึ่งของนักการเมือง
เป็นสิ่งที่ทำให้ไร้ประสิทธิภาพทางการเมือง&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๔&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;. &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;พระพุทธศาสนากับแนวคิดด้านจริยธรรมของนักการเมืองพระพุทธศาสนาเน้นความเสมอภาคเท่าเทียมกัน
พระราชาในคติพุทธศาสนาจึงเป็นมนุษย์ธรรมดา แต่สูงส่งด้วยคุณธรรมความดี และชาติกำเนิด
ด้วยเหตุที่พระราชาหรือผู้ปกครองมาจากมนุษย์ด้วยกัน หรือมนุษย์เหมือนกันกับประชาชนทั่วไป
จึงได้นำไปสู่ลักษณะเฉพาะของการปกครองแบบพุทธ ที่เรียกว่า &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ระบอบถือธรรมเป็นสำคัญ
(ธรรมาธิปไตย)&lt;/span&gt;” &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เพราะเหตุที่ถือธรรมเป็นส่วนสำคัญที่สุดในการปกครอง
ดังที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชทรงมีพระปฐมบรมราชานุสรณ์ว่า &lt;/span&gt;“&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;เราจะครองแผ่นดินโดยธรรมเพื่อประโยชน์สุขของมหาชนชาวสยาม &lt;/span&gt;“ &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ดังนั้น สังคมเราจึงคุ้นเคยกับธรรมของผู้ปกครอง ที่เรียกว่าทศพิธราชธรรม
โดยนักการเมืองในฐานะที่จะต้องเป็นนักปกครองจึงต้องมีธรรมะในเรื่องทศพิธราชธรรม
ซึ่งประกอบด้วย&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;) &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ทาน การให้ คือ การแบ่งปันช่วยเหลือสละทรัพย์สิ่งของเงินทองเพื่อการกุศลบำรุงเลี้ยง
ช่วยเหลือประชาราษฎร์และบำเพ็ญสาธารณประโยชน์&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๒)
ศีลความประพฤติดีงาม คือ สำรวมกายและวจีทวาร ประกอบแต่การสุจริตรักษากิตติคุณให้ควรเป็นตัวอย่างและเป็นที่เคารพนับถือของประชาราษฎร์มิให้มีข้อใดที่ใครจะดูแคลน&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๓)
บริจจาคะการบริจาคเสียสละความสุขสำราญตลอดจนชีวิตของตนเพื่อประโยชน์สุขของประชาชนและสงบเรียบร้อยของบ้านเมือง&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๔)
อาชชวะความซื่อตรงคือ ซื่อตรง ทรงสัตย์ไร้มารยา ปฏิบัติภารกิจโดยสุจริต
มีความจริงใจไม่หลอกลวงประชาชน&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๕)
มัททวะความอ่อนโยน คือ มีอัธยาศัยไม่เหย่อหยิ่งหยาบคายกึ่งตัว
มีความสง่างามเกิดแต่ท่วงทีกิริยาสุภาพนุ่นนวลละมุนละไมให้ได้ความรักภักดีแต่มิขาดยำเกรง&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๖)
ตปะความทรงเดช คือแผดเผากิเลศตัณหา มิให้เข้ามาครอบงำย่ำจิต
ระงับยับยั้งข่มใจได้ไม่ยอมให้หลงใหลหมกมุ่นในความสุขสำราญ หรืออย่างสามัญ
มุ่งมั่นแต่จะบำเพ็ญเพียร ท ากิจให้บริบูรณ์&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๗)
อักโกธะความไม่โกรธคือไม่กริ้วกราดลุอำนาจความโกรธจนเป็นเหตุให้วินิจฉัยและกระทำการต่างๆผิดพลาดเสียธรรม
มีเมตตาประจำไว้ระงับความเคืองขุ่น วินิจฉัยความและกระทำการด้วยจิตอันราบเรียบเป็นตัวของตัวเอง&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๘)
อวิหิงสาความไม่เบียดเบียน คือ ไม่บีบคั้นกดขี่ เช่น การเก็บภาษีขูดรีด หรือเกณฑ์แรงงานเกินขนาดไม่หลงระเริงอำนาจขาดความกรุณาหาเหตุเบียดเบียน
ลงโทษอาชญาแก่ประชาราษฎร์ผู้ใดเพราะอาศัยความอาฆาตเกลียดชัง&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๙)
ขันติความอดทน คือ อดทนต่องานที่ตรากตรำกึ่งจะลำบากกายน่าเหนื่อยหน่ายเพียงไรก็ไม่ท้อถอยกึ่งจะถูกหยั่งถูกหยันด้วยคำเสียดสีถากถางอย่างใดก็ไม่หมดกำลังใจไม่ยอมละทิ้งกรณีที่บำเพ็ญโดยชอบธรรม&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑๐)
อวิโรชนะความไม่คลาดธรรม คือ วางองค์เป็นหลักหนักแน่นในธรรม คงที่ไม่มีความเอนเอียงหวั่นไหวเพราะถ้อยคำที่ดีร้ายลาภ
สักการะสถิตมั่นในธรรม ทั้งส่วนยุติธรรม คือ ความเที่ยงธรรมก็ดีนิติธรรม
คือระเบียบแบบแผนหลักการปกครองตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามคือไม่ประพฤติให้เคลื่อนคลาดวิบัติไป&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 70.9pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑๑)
ธรรมะสำหรับนักการเมืองตามแนวคิดของท่านพุทธทาสภิกขุกำหนดธรรมะสำหรับนักการเมืองต้องถือปฏิบัติดังนี้&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftn8&quot; name=&quot;_ftnref8&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 16pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๘]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 99.25pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑๑.๑)
ธรรมะในส่วนที่เรียกว่าการเมือง มีความหมายอย่างไรก็ต้องเอาความหมายนั้นมา
เป็นคุณสมบัติของนักการเมือง เรียกว่าธรรมะสำหรับนักการเมือง เช่น ธรรมะ
ที่ตรงตามตัวธรรมสัจจะคือข้อเท็จจริงที่จะทำให้บ้านเมืองอยู่เป็นผาสุกนักการเมืองก็จะต้องมี&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 99.25pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑๑.๒)
นักการเมืองต้องเป็นปูชนียบุคคลเสียสละอย่างพระโพธิสัตว์คือ
บุคคลที่มีปัญญาไม่เห็นแก่ตัวทำทุกสิ่งทุกอย่างเพื่อผู้อื่น เสียสละประโยชน์สุขส่วนตนเพื่อส่วนรวม&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 99.25pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑๑.๓)
นักการเมืองต้องฝากชีวิตจิตใจกับพระเจ้า ให้เป็นคนของพระเจ้า
เหมือนกับพระโพธิสัตว์ทุกองค์รับใช้พระอาทิพระพุทธะ คือ
การหันมาให้ความสนใจกับพระธรรม ซื่อตรงต่อหน้าที่ หยุดการเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว
ที่ล้วนแล้วแต่เป็นคนของประโยชน์แห่งตัวกู-ของกูเป็นการให้ความสำคัญและแสวงหาประโยชน์ส่วนรวม&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 99.25pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑๑.๔)
นักการเมืองต้องเป็นสัตบุรุษ คือ พระอรหันต์ที่ระงับ คือ หมดกิเลสแล้วสัตบุรุษจะต้องตั้งต้นด้วยการเกลียดบาป
หรือเกลียดการทุจริตเกลียดความชั่ว ปลงสังขารจึงจะสงบรำงับไปจากความชั่ว ทั้งทางกาย
ทางวาจาและทางใจ&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 99.25pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;๑๑.๕)
นักการเมืองจะต้องจัดระบบการเมืองของตน ให้ประกอบด้วยธรรม ระบบการเมือง
หมายถึงวิธีการ ที่จะเลือกเอาให้เหมาะสมแก่สถานการณ์ของตน แต่ต้องประกอบไปด้วยธรรม&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 99.25pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;สรุปได้ว่า
การระงับตัญหาหรือความอยากของมนุษย์เป็นไปได้ยาก เพราะอะไรผู้ทุกท่านตอบได้แน่นอน
แต่หากเปรียบเทียบกับสัตว์ ก็คือ นักล่า สัตว์มนุษย์กินทุกอย่าง
เพราะมนุษย์ก็เป็นนักล่าตัวยงอยู่แล้ว ไม่มีสัตว์ให้ล่าก็กินพืช แม้แต่กินกันเองก็ยังกินเลย
หลายศาสนากล่าวถึงแต่ธรรม แต่ธรรมก็คือ ธรรมชาติ ธรรมดา ความจริง ที่มีอยู่แล้ว
การที่จะแก้ความอยากไม่มีหรอก การปฏิบัติที่ยากจะนำไปสู่ความเบื่อหน่าย
จนกระทั่งปัจจุบันนี้ อ้างนี้ปลดทุกข์ อ้างโน้นปลดทุกข์ พระยังเป็นหนี้เลย&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 18.0pt;&quot;&gt;เอกสารและสิ่งอ้างอิง&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 18.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;ธีรภัทร์&amp;nbsp;&amp;nbsp; เสรีรังสรรค์.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;b&gt;จริยธรรมของนักการเมือง.&lt;/b&gt; นนทบุรี&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;:&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; สาขาวิชารัฐศาสตร์&amp;nbsp; มหาวิทยาลัย&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;สุโขทัยธรรมาธิราช&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;, &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๒๕๔๙.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 18.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:line
 id=&quot;ตัวเชื่อมต่อตรง_x0020_1&quot; o:spid=&quot;_x0000_s1027&quot; style=&#39;position:absolute;
 left:0;text-align:left;z-index:251659264;visibility:visible;mso-wrap-style:square;
 mso-height-percent:0;mso-wrap-distance-left:9pt;mso-wrap-distance-top:0;
 mso-wrap-distance-right:9pt;mso-wrap-distance-bottom:0;
 mso-position-horizontal:absolute;mso-position-horizontal-relative:text;
 mso-position-vertical:absolute;mso-position-vertical-relative:text;
 mso-height-percent:0;mso-height-relative:margin&#39; from=&quot;-.1pt,13.65pt&quot; to=&quot;46.1pt,13.65pt&quot;
 o:gfxdata=&quot;UEsDBBQABgAIAAAAIQC75UiUBQEAAB4CAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbKSRvU7DMBSF
dyTewfKKEqcMCKEmHfgZgaE8wMW+SSwc27JvS/v23KTJgkoXFsu+P+c7Ol5vDoMTe0zZBl/LVVlJ
gV4HY31Xy4/tS3EvRSbwBlzwWMsjZrlprq/W22PELHjb51r2RPFBqax7HCCXIaLnThvSAMTP1KkI
+gs6VLdVdad08ISeCho1ZLN+whZ2jsTzgcsnJwldluLxNDiyagkxOquB2Knae/OLUsyEkjenmdzb
mG/YhlRnCWPnb8C898bRJGtQvEOiVxjYhtLOxs8AySiT4JuDystlVV4WPeM6tK3VaILeDZxIOSsu
ti/jidNGNZ3/J08yC1dNv9v8AAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEArTA/8cEAAAAyAQAACwAAAF9y
ZWxzLy5yZWxzhI/NCsIwEITvgu8Q9m7TehCRpr2I4FX0AdZk2wbbJGTj39ubi6AgeJtl2G9m6vYx
jeJGka13CqqiBEFOe2Ndr+B03C3WIDihMzh6RwqexNA281l9oBFTfuLBBhaZ4ljBkFLYSMl6oAm5
8IFcdjofJ0z5jL0MqC/Yk1yW5UrGTwY0X0yxNwri3lQgjs+Qk/+zfddZTVuvrxO59CNCmoj3vCwj
MfaUFOjRhrPHaN4Wv0VV5OYgm1p+LW1eAAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEAWMCn09UBAAAmBAAA
HwAAAGNsaXBib2FyZC9kcmF3aW5ncy9kcmF3aW5nMS54bWykU01u1DAU3iNxB8t7mqSaDmnUTBcD
dIOgovQAlmNPovonsk3I7NiB2HMAxKIrFqxIb+OjYDtOZhiNEIJN9Gx/P+97ji8ue85AR5RupChh
dpJCQASWVSM2Jbx9++JJDoE2SFSISUFKuCUaXq4eP7pAxUahtm4wcApCF6iEtTFtkSQa14QjfSJb
ItwZlYoj45Zqk1QKvXfKnCWnabpMOGoEXO2kniGDwDvV/IMUk/iOVGskOqSdJMPF/k7skeH/V0aF
6K5Ue9NeK985ftVdK9BUJXSTE4i7EcEkHkSYWyYHrM1OoKeKe7ykFPRBZeu/QYP0BuBxE+92cf36
CBbXz4+gnfFo4Io9U9yLm9a7im7ty8Ms2ZTFDl/s8MMO9/bhgx0+2+Gnffhkh+92+OqPYu0w3+zw
EWRz9Kg6Rd8z0dHsIHe2WKRZ7mbocman+fkyP/t9Bmf58unCnc+DmKOholXaXBHJgS9KyBpBwm+F
upfajD1MkHAXUw/abBnxY2DiDaHuFt2ss8AM/zBZMwU6xEpY3YVozjIgPYU2jM2k9M+kiPU0QinB
5m+JMzo4SrEj8kZIdczV9FOrdMSPicekLkC8+uTghQRUfNH+Ge6vV78AAAD//wMAUEsDBBQABgAI
AAAAIQCcTl4h4gYAADocAAAaAAAAY2xpcGJvYXJkL3RoZW1lL3RoZW1lMS54bWzsWU9vG0UUvyPx
HUZ7b+P/jaM6VezYDbRpo9gt6nG8Hu9OM7uzmhkn9Q21RyQkREEcqMSNAwIqtRKX8mkCRVCkfgXe
zOyud+I1SdsIKmgO8e7b37z/782b3ctX7kUMHRIhKY87XvVixUMk9vmExkHHuzUaXFj3kFQ4nmDG
Y9Lx5kR6Vzbff+8y3vAZTcYci8koJBFBwCiWG7jjhUolG2tr0gcylhd5QmJ4NuUiwgpuRbA2EfgI
BERsrVaptNYiTGNvEzgqzajP4F+spCb4TAw1G4JiHIH0m9Mp9YnBTg6qGiHnsscEOsSs4wHPCT8a
kXvKQwxLBQ86XsX8eWubl9fwRrqIqRVrC+sG5i9dly6YHNSMTBGMc6HVQaN9aTvnbwBMLeP6/X6v
X835GQD2fbDU6lLk2RisV7sZzwLIXi7z7lWalYaLL/CvL+nc7na7zXaqi2VqQPaysYRfr7QaWzUH
b0AW31zCN7pbvV7LwRuQxbeW8INL7VbDxRtQyGh8sITWAR0MUu45ZMrZTil8HeDrlRS+QEE25Nml
RUx5rFblWoTvcjEAgAYyrGiM1DwhU+xDTvZwNBYUawF4g+DCE0vy5RJJy0LSFzRRHe/DBMdeAfLy
2fcvnz1Bx/efHt//6fjBg+P7P1pGzqodHAfFVS++/ezPRx+jP5588+LhF+V4WcT/+sMnv/z8eTkQ
ymdh3vMvH//29PHzrz79/buHJfAtgcdF+IhGRKIb5Ajt8wgMM15xNSdj8WorRiGmxRVbcSBxjLWU
Ev59FTroG3PM0ug4enSJ68HbAtpHGfDq7K6j8DAUM0VLJF8LIwe4yznrclHqhWtaVsHNo1kclAsX
syJuH+PDMtk9HDvx7c8S6JtZWjqG90LiqLnHcKxwQGKikH7GDwgpse4OpY5fd6kvuORThe5Q1MW0
1CUjOnayabFoh0YQl3mZzRBvxze7t1GXszKrt8mhi4SqwKxE+RFhjhuv4pnCURnLEY5Y0eHXsQrL
lBzOhV/E9aWCSAeEcdSfECnL1twUYG8h6NcwdKzSsO+yeeQihaIHZTyvY86LyG1+0AtxlJRhhzQO
i9gP5AGkKEZ7XJXBd7lbIfoe4oDjleG+TYkT7tO7wS0aOCotEkQ/mYmSWF4l3Mnf4ZxNMTGtBpq6
06sjGv9d42YUOreVcH6NG1rl868flej9trbsLdi9ympm50SjXoU72Z57XEzo29+dt/Es3iNQEMtb
1Lvm/K45e//55ryqns+/JS+6MDRoPYvYQduM3dHKqXtKGRuqOSPXpRm8Jew9kwEQ9TpzuiT5KSwJ
4VJXMghwcIHAZg0SXH1EVTgMcQJDe9XTTAKZsg4kSriEw6Ihl/LWeBj8lT1qNvUhxHYOidUun1hy
XZOzs0bOxmgVmANtJqiuGZxVWP1SyhRsex1hVa3UmaVVjWqmKTrScpO1i82hHFyemwbE3Jsw1CAY
hcDLLTjfa9Fw2MGMTLTfbYyysJgonGeIZIgnJI2Rtns5RlUTpCxXlgzRdthk0AfHU7xWkNbWbN9A
2lmCVBTXWCEui96bRCnL4EWUgNvJcmRxsThZjI46XrtZa3rIx0nHm8I5GS6jBKIu9RyJWQBvmHwl
bNqfWsymyhfRbGeGuUVQhVcf1u9LBjt9IBFSbWMZ2tQwj9IUYLGWZPWvNcGt52VASTc6mxb1dUiG
f00L8KMbWjKdEl8Vg12gaN/Z27SV8pkiYhhOjtCYzcQ+hvDrVAV7JlTC6w7TEfQNvJvT3jaP3Oac
Fl3xjZjBWTpmSYjTdqtLNKtkCzcNKdfB3BXUA9tKdTfGvboppuTPyZRiGv/PTNH7Cbx9qE90BHx4
0Ssw0pXS8bhQIYculITUHwgYHEzvgGyB97vwGJIK3kqbX0EO9a+tOcvDlDUcItU+DZCgsB+pUBCy
B23JZN8pzKrp3mVZspSRyaiCujKxao/JIWEj3QNbem/3UAipbrpJ2gYM7mT+ufdpBY0DPeQU683p
ZPnea2vgn558bDGDUW4fNgNN5v9cxXw8WOyqdr1Znu29RUP0g8WY1ciqAoQVtoJ2WvavqcIrbrW2
Yy1ZXGtmykEUly0GYj4QJfAOCel/sP9R4TP7BUNvqCO+D70VwccLzQzSBrL6gh08kG6QljiGwckS
bTJpVta16eikvZZt1uc86eZyTzhba3aWeL+is/PhzBXn1OJ5Ojv1sONrS1vpaojsyRIF0jQ7yJjA
lH3J2sUJGgfVjgdfkyDQ9+AKvkd5QKtpWk3T4Ao+MsGwZL8Mdbz0IqPAc0vJMfWMUs8wjYzSyCjN
jALDWfoNJqO0oFPpzybw2U7/eCj7QgITXPpFJWuqzue+zb8AAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAAIQCc
ZkZBuwAAACQBAAAqAAAAY2xpcGJvYXJkL2RyYXdpbmdzL19yZWxzL2RyYXdpbmcxLnhtbC5yZWxz
hI/NCsIwEITvgu8Q9m7SehCRJr2I0KvUBwjJNi02PyRR7Nsb6EVB8LIws+w3s037sjN5YkyTdxxq
WgFBp7yenOFw6y+7I5CUpdNy9g45LJigFdtNc8VZ5nKUxikkUigucRhzDifGkhrRykR9QFc2g49W
5iKjYUGquzTI9lV1YPGTAeKLSTrNIXa6BtIvoST/Z/thmBSevXpYdPlHBMulFxagjAYzB0pXZ501
LV2BiYZ9/SbeAAAA//8DAFBLAQItABQABgAIAAAAIQC75UiUBQEAAB4CAAATAAAAAAAAAAAAAAAA
AAAAAABbQ29udGVudF9UeXBlc10ueG1sUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhAK0wP/HBAAAAMgEAAAsAAAAA
AAAAAAAAAAAANgEAAF9yZWxzLy5yZWxzUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhAFjAp9PVAQAAJgQAAB8AAAAA
AAAAAAAAAAAAIAIAAGNsaXBib2FyZC9kcmF3aW5ncy9kcmF3aW5nMS54bWxQSwECLQAUAAYACAAA
ACEAnE5eIeIGAAA6HAAAGgAAAAAAAAAAAAAAAAAyBAAAY2xpcGJvYXJkL3RoZW1lL3RoZW1lMS54
bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEAnGZGQbsAAAAkAQAAKgAAAAAAAAAAAAAAAABMCwAAY2xpcGJvYXJk
L2RyYXdpbmdzL19yZWxzL2RyYXdpbmcxLnhtbC5yZWxzUEsFBgAAAAAFAAUAZwEAAE8MAAAAAA==
&quot; strokecolor=&quot;black [3040]&quot;/&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;span style=&quot;height: 2px; left: 0px; margin-left: -1px; margin-top: 17px; mso-ignore: vglayout; position: absolute; width: 63px; z-index: 251659264;&quot;&gt;&lt;img height=&quot;2&quot; src=&quot;file:///C:/Users/ADMINI~1/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image001.png&quot; v:shapes=&quot;ตัวเชื่อมต่อตรง_x0020_1&quot; width=&quot;63&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; . &lt;b&gt;การป้องกันการทุจริตคอร์รัปชันในหน่วยงานระดับกรมหรือเทียบเท่าด้วยเทคนิค&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีและการใช้ดัชนีชี้วัดความเสี่ยงต่อการทุจริตคอร์&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;รัปชัน.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;
นนทบุรี&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;:&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; สาขาวิชารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, ๒๕๔๙.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;!--[if gte vml 1]&gt;&lt;v:line
 id=&quot;ตัวเชื่อมต่อตรง_x0020_3&quot; o:spid=&quot;_x0000_s1026&quot; style=&#39;position:absolute;
 left:0;text-align:left;z-index:251663360;visibility:visible;mso-wrap-style:square;
 mso-height-percent:0;mso-wrap-distance-left:9pt;mso-wrap-distance-top:0;
 mso-wrap-distance-right:9pt;mso-wrap-distance-bottom:0;
 mso-position-horizontal:absolute;mso-position-horizontal-relative:text;
 mso-position-vertical:absolute;mso-position-vertical-relative:text;
 mso-height-percent:0;mso-height-relative:margin&#39; from=&quot;.1pt,15.4pt&quot; to=&quot;46.3pt,15.4pt&quot;
 o:gfxdata=&quot;UEsDBBQABgAIAAAAIQC75UiUBQEAAB4CAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbKSRvU7DMBSF
dyTewfKKEqcMCKEmHfgZgaE8wMW+SSwc27JvS/v23KTJgkoXFsu+P+c7Ol5vDoMTe0zZBl/LVVlJ
gV4HY31Xy4/tS3EvRSbwBlzwWMsjZrlprq/W22PELHjb51r2RPFBqax7HCCXIaLnThvSAMTP1KkI
+gs6VLdVdad08ISeCho1ZLN+whZ2jsTzgcsnJwldluLxNDiyagkxOquB2Knae/OLUsyEkjenmdzb
mG/YhlRnCWPnb8C898bRJGtQvEOiVxjYhtLOxs8AySiT4JuDystlVV4WPeM6tK3VaILeDZxIOSsu
ti/jidNGNZ3/J08yC1dNv9v8AAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEArTA/8cEAAAAyAQAACwAAAF9y
ZWxzLy5yZWxzhI/NCsIwEITvgu8Q9m7TehCRpr2I4FX0AdZk2wbbJGTj39ubi6AgeJtl2G9m6vYx
jeJGka13CqqiBEFOe2Ndr+B03C3WIDihMzh6RwqexNA281l9oBFTfuLBBhaZ4ljBkFLYSMl6oAm5
8IFcdjofJ0z5jL0MqC/Yk1yW5UrGTwY0X0yxNwri3lQgjs+Qk/+zfddZTVuvrxO59CNCmoj3vCwj
MfaUFOjRhrPHaN4Wv0VV5OYgm1p+LW1eAAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEAifoMkNQBAAAmBAAA
HwAAAGNsaXBib2FyZC9kcmF3aW5ncy9kcmF3aW5nMS54bWykU01u1DAU3iNxB8t7mmQ6LaOomS4G
6AZBRekBLMeeWPVPZJuQ2bEDsecAiEVXLFiR3sZHqZ04mVE0Qgg2kf38/bzvOb64bAUHDdGGKVnA
7CSFgEisSia3Bbx9/+rZCgJjkSwRV5IUcEcMvFw/fXKB8q1GdcUw8ArS5KiAlbV1niQGV0Qgc6Jq
Iv0ZVVog67d6m5QaffTKgieLND1PBGISrvdSL5BF4INm/yDFFb4j5QbJBhkvyXF+WIk9cvz/yiiX
zZWub+prHTrHb5prDVhZQD85iYQfEUziQYT5bTJjbfcCLdUi4BWloO1VduHba5DWAjwU8b6Kq7dH
sLh6eQTtjQcDvzgwxa28qYOrbDZhOc9yOmZx3TfX/XLdvXv45LqvrvvtHr647qfrvoejuPaYH677
DE6n6FF1jH5gYqLZLHe2XC7S1RkEPuciy9Lny9kMzlbnoQamQUzRUF5rY6+IEiAsCsiZJP1vhZrX
xg49jJD+LsYejN1xEsbA5TtC/S36WWc9s/+HyYZr0CBewPIuC9G8ZY8MFMo4n0jpn0kRG2iEUoLt
3xIndO+o5J4omFT6mKttx1bpgB8SD0l9gHj1yeyF9Kj4osMzPNyvHwEAAP//AwBQSwMEFAAGAAgA
AAAhAJxOXiHiBgAAOhwAABoAAABjbGlwYm9hcmQvdGhlbWUvdGhlbWUxLnhtbOxZT28bRRS/I/Ed
Rntv4/+NozpV7NgNtGmj2C3qcbwe704zu7OaGSf1DbVHJCREQRyoxI0DAiq1EpfyaQJFUKR+Bd7M
7K534jVJ2wgqaA7x7tvfvP/vzZvdy1fuRQwdEiEpjzte9WLFQyT2+YTGQce7NRpcWPeQVDieYMZj
0vHmRHpXNt9/7zLe8BlNxhyLySgkEUHAKJYbuOOFSiUba2vSBzKWF3lCYng25SLCCm5FsDYR+AgE
RGytVqm01iJMY28TOCrNqM/gX6ykJvhMDDUbgmIcgfSb0yn1icFODqoaIeeyxwQ6xKzjAc8JPxqR
e8pDDEsFDzpexfx5a5uX1/BGuoipFWsL6wbmL12XLpgc1IxMEYxzodVBo31pO+dvAEwt4/r9fq9f
zfkZAPZ9sNTqUuTZGKxXuxnPAsheLvPuVZqVhosv8K8v6dzudrvNdqqLZWpA9rKxhF+vtBpbNQdv
QBbfXMI3ulu9XsvBG5DFt5bwg0vtVsPFG1DIaHywhNYBHQxS7jlkytlOKXwd4OuVFL5AQTbk2aVF
THmsVuVahO9yMQCABjKsaIzUPCFT7ENO9nA0FhRrAXiD4MITS/LlEknLQtIXNFEd78MEx14B8vLZ
9y+fPUHH958e3//p+MGD4/s/WkbOqh0cB8VVL7797M9HH6M/nnzz4uEX5XhZxP/6wye//Px5ORDK
Z2He8y8f//b08fOvPv39u4cl8C2Bx0X4iEZEohvkCO3zCAwzXnE1J2PxaitGIabFFVtxIHGMtZQS
/n0VOugbc8zS6Dh6dInrwdsC2kcZ8OrsrqPwMBQzRUskXwsjB7jLOetyUeqFa1pWwc2jWRyUCxez
Im4f48My2T0cO/HtzxLom1laOob3QuKoucdwrHBAYqKQfsYPCCmx7g6ljl93qS+45FOF7lDUxbTU
JSM6drJpsWiHRhCXeZnNEG/HN7u3UZezMqu3yaGLhKrArET5EWGOG6/imcJRGcsRjljR4dexCsuU
HM6FX8T1pYJIB4Rx1J8QKcvW3BRgbyHo1zB0rNKw77J55CKFogdlPK9jzovIbX7QC3GUlGGHNA6L
2A/kAaQoRntclcF3uVsh+h7igOOV4b5NiRPu07vBLRo4Ki0SRD+ZiZJYXiXcyd/hnE0xMa0GmrrT
qyMa/13jZhQ6t5Vwfo0bWuXzrx+V6P22tuwt2L3KambnRKNehTvZnntcTOjb35238SzeI1AQy1vU
u+b8rjl7//nmvKqez78lL7owNGg9i9hB24zd0cqpe0oZG6o5I9elGbwl7D2TARD1OnO6JPkpLAnh
UlcyCHBwgcBmDRJcfURVOAxxAkN71dNMApmyDiRKuITDoiGX8tZ4GPyVPWo29SHEdg6J1S6fWHJd
k7OzRs7GaBWYA20mqK4ZnFVY/VLKFGx7HWFVrdSZpVWNaqYpOtJyk7WLzaEcXJ6bBsTcmzDUIBiF
wMstON9r0XDYwYxMtN9tjLKwmCicZ4hkiCckjZG2ezlGVROkLFeWDNF22GTQB8dTvFaQ1tZs30Da
WYJUFNdYIS6L3ptEKcvgRZSA28lyZHGxOFmMjjpeu1lresjHScebwjkZLqMEoi71HIlZAG+YfCVs
2p9azKbKF9FsZ4a5RVCFVx/W70sGO30gEVJtYxna1DCP0hRgsZZk9a81wa3nZUBJNzqbFvV1SIZ/
TQvwoxtaMp0SXxWDXaBo39nbtJXymSJiGE6O0JjNxD6G8OtUBXsmVMLrDtMR9A28m9PeNo/c5pwW
XfGNmMFZOmZJiNN2q0s0q2QLNw0p18HcFdQD20p1N8a9uimm5M/JlGIa/89M0fsJvH2oT3QEfHjR
KzDSldLxuFAhhy6UhNQfCBgcTO+AbIH3u/AYkgreSptfQQ71r605y8OUNRwi1T4NkKCwH6lQELIH
bclk3ynMquneZVmylJHJqIK6MrFqj8khYSPdA1t6b/dQCKluuknaBgzuZP6592kFjQM95BTrzelk
+d5ra+CfnnxsMYNRbh82A03m/1zFfDxY7Kp2vVme7b1FQ/SDxZjVyKoChBW2gnZa9q+pwitutbZj
LVlca2bKQRSXLQZiPhAl8A4J6X+w/1HhM/sFQ2+oI74PvRXBxwvNDNIGsvqCHTyQbpCWOIbByRJt
MmlW1rXp6KS9lm3W5zzp5nJPOFtrdpZ4v6Kz8+HMFefU4nk6O/Ww42tLW+lqiOzJEgXSNDvImMCU
fcnaxQkaB9WOB1+TIND34Aq+R3lAq2laTdPgCj4ywbBkvwx1vPQio8BzS8kx9YxSzzCNjNLIKM2M
AsNZ+g0mo7SgU+nPJvDZTv94KPtCAhNc+kUla6rO577NvwAAAP//AwBQSwMEFAAGAAgAAAAhAJxm
RkG7AAAAJAEAACoAAABjbGlwYm9hcmQvZHJhd2luZ3MvX3JlbHMvZHJhd2luZzEueG1sLnJlbHOE
j80KwjAQhO+C7xD2btJ6EJEmvYjQq9QHCMk2LTY/JFHs2xvoRUHwsjCz7DezTfuyM3liTJN3HGpa
AUGnvJ6c4XDrL7sjkJSl03L2DjksmKAV201zxVnmcpTGKSRSKC5xGHMOJ8aSGtHKRH1AVzaDj1bm
IqNhQaq7NMj2VXVg8ZMB4otJOs0hdroG0i+hJP9n+2GYFJ69elh0+UcEy6UXFqCMBjMHSldnnTUt
XYGJhn39Jt4AAAD//wMAUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhALvlSJQFAQAAHgIAABMAAAAAAAAAAAAAAAAA
AAAAAFtDb250ZW50X1R5cGVzXS54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEArTA/8cEAAAAyAQAACwAAAAAA
AAAAAAAAAAA2AQAAX3JlbHMvLnJlbHNQSwECLQAUAAYACAAAACEAifoMkNQBAAAmBAAAHwAAAAAA
AAAAAAAAAAAgAgAAY2xpcGJvYXJkL2RyYXdpbmdzL2RyYXdpbmcxLnhtbFBLAQItABQABgAIAAAA
IQCcTl4h4gYAADocAAAaAAAAAAAAAAAAAAAAADEEAABjbGlwYm9hcmQvdGhlbWUvdGhlbWUxLnht
bFBLAQItABQABgAIAAAAIQCcZkZBuwAAACQBAAAqAAAAAAAAAAAAAAAAAEsLAABjbGlwYm9hcmQv
ZHJhd2luZ3MvX3JlbHMvZHJhd2luZzEueG1sLnJlbHNQSwUGAAAAAAUABQBnAQAATgwAAAAA
&quot; strokecolor=&quot;black [3040]&quot;/&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if !vml]--&gt;&lt;span style=&quot;height: 2px; left: 0px; margin-left: -1px; margin-top: 20px; mso-ignore: vglayout; position: absolute; width: 64px; z-index: 251663360;&quot;&gt;&lt;img height=&quot;2&quot; src=&quot;file:///C:/Users/ADMINI~1/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image002.png&quot; v:shapes=&quot;ตัวเชื่อมต่อตรง_x0020_3&quot; width=&quot;64&quot; /&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; . &lt;b&gt;นักการเมืองไทย : จริยธรรม
ผลประโยชน์ทับซ้อน การคอร์รัปชัน สภาพปัญหา&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;สาเหตุ
ผลกระทบ แนวทางแก้ไข.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&amp;nbsp;
พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;:&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;สำนักพิมพ์สายธาร,
๒๕๕๓.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;พุทธทาสภิกขุ&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;, &lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;พุทธทาสภิกขุกับการแนะแนวทางการดำเนินชีวิต,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; บทความวารสาร&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
โดย สมเจตน์ &amp;nbsp;ผิวทองงาม ๒๕๔๙.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;สมบัติ &amp;nbsp;ธำรงธัญวงศ์, &lt;b&gt;การเมืองอังกฤษ.&lt;/b&gt; พิมพ์ครั้งที่
๕. กรุงเทพมหานคร: พิมพลักษณ์&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;MsoNormal&quot; style=&quot;line-height: normal; margin-bottom: .0001pt; margin-bottom: 0cm; text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;span lang=&quot;TH&quot; style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;คณะรัฐประศาสนศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 16.0pt;&quot;&gt;, &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๒๕๔๘.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div&gt;
&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;
&lt;hr align=&quot;left&quot; size=&quot;1&quot; width=&quot;33%&quot; /&gt;
&lt;!--[endif]--&gt;

&lt;br /&gt;
&lt;div id=&quot;ftn1&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftnref1&quot; name=&quot;_ftn1&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 14pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๑]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt; &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;โชติ&amp;nbsp; มหาชัยฤทธิพรและคนอื่น ๆ.&lt;b&gt;นักการเมืองพันธุ์ใหม่
: ทางรอดประเทศไทย&lt;/b&gt; (กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ&lt;/span&gt;,
&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๒๕๕๒), บทคัดย่อ.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div id=&quot;ftn2&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftnref2&quot; name=&quot;_ftn2&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 14pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๒]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt; &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;โชติ &amp;nbsp;มหาชัยฤทธิพรและคนอื่น ๆ&lt;/span&gt;,
&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๒๕๕๒), บทคัดย่อ.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div id=&quot;ftn3&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftnref3&quot; name=&quot;_ftn3&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 14pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๓]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt; &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ธีรภัทร์&amp;nbsp;&amp;nbsp; เสรีรังสรรค์. &amp;nbsp;&lt;b&gt;นักการเมืองไทย : จริยธรรมทางการเมือง
ผลประโยชน์ทับซ้อน การคอร์รัปชัน สภาพปัญหา สาเหตุ ผลกระทบ และแนวทางแก้ไข.&lt;/b&gt; (กรุงเทพมหานคร&lt;/span&gt;:&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; สำนักพิมพ์วิญญูชน ๒๕๔๙), หน้า&amp;nbsp; ๒๘-๓๕.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div id=&quot;ftn4&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftnref4&quot; name=&quot;_ftn4&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 14pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๔]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt; &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ธีรภัทร์&amp;nbsp;&amp;nbsp; เสรีรังสรรค์. &lt;b&gt;การป้องกันการทุจริตคอร์รัปชันในหน่วยงานระดับกรมหรือเทียบเท่าด้วย
เทคนิคการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีและการใช้ดัชนีชี้วัดความเสี่ยงต่อการทุจริตคอร์รัปชัน.&lt;/b&gt;
(นนทบุรี&lt;/span&gt;:&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; สาขาวิชารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ๒๕๔๙),
หน้า ๓๖.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div id=&quot;ftn5&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftnref5&quot; name=&quot;_ftn5&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 14pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๕]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt; &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ธีรภัทร์ &amp;nbsp;เสรีรังสรรค์.&amp;nbsp; &lt;b&gt;นักการเมืองไทย : จริยธรรม
ผลประโยชน์ทับซ้อน การคอร์รัปชัน สภาพปัญหา สาเหตุ ผลกระทบ แนวทางแก้ไข.&lt;/b&gt;&amp;nbsp; พิมพ์ครั้งที่ ๒. (กรุงเทพมหานคร&lt;/span&gt;:&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; สำนักพิมพ์สายธาร ๒๕๕๓,) หน้า ๔๔-๔๕.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div id=&quot;ftn6&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftnref6&quot; name=&quot;_ftn6&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 14pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๖]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt; &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;สมบัติ &amp;nbsp;ธำรงธัญวงศ์, &lt;b&gt;การเมืองอังกฤษ.&lt;/b&gt;
พิมพ์ครั้งที่ ๕. (กรุงเทพมหานคร: พิมพลักษณ์ คณะรัฐประศาสนศาสตร์
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์&lt;/span&gt;, &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๒๕๔๘), หน้า ๓๐-๓๘.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div id=&quot;ftn7&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftnref7&quot; name=&quot;_ftn7&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 14pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๗]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt; &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;ธีรภัทร์&amp;nbsp;&amp;nbsp; เสรีรังสรรค์.&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;b&gt;จริยธรรมของนักการเมือง.&lt;/b&gt; (นนทบุรี&lt;/span&gt;:&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; สาขาวิชารัฐศาสตร์&amp;nbsp; มหาวิทยาลัย สุโขทัยธรรมาธิราช&lt;/span&gt;,
&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๒๕๔๙), หน้า ๑๘.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div id=&quot;ftn8&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;MsoFootnoteText&quot; style=&quot;text-align: justify; text-indent: 51.05pt; text-justify: inter-cluster;&quot;&gt;
&lt;a href=&quot;file:///C:/Users/Administrator/Documents/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%84%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%201.docx#_ftnref8&quot; name=&quot;_ftn8&quot; title=&quot;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt;&lt;!--[if !supportFootnotes]--&gt;&lt;span class=&quot;MsoFootnoteReference&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 14pt; line-height: 115%;&quot;&gt;[&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;๘]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[endif]--&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=&quot;font-family: &amp;quot;th sarabunpsk&amp;quot; , &amp;quot;sans-serif&amp;quot;; font-size: 14.0pt;&quot;&gt; &lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;พุทธทาสภิกขุ&lt;/span&gt;, &lt;b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt;พุทธทาสภิกขุกับการแนะแนวทางการดำเนินชีวิต,&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span lang=&quot;TH&quot;&gt; บทความวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ โดย สมเจตน์ &amp;nbsp;ผิวทองงาม ๒๕๔๙), หน้า ๒๖๙.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/1332856574306687473/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2017/08/blog-post.html#comment-form' title='1 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/1332856574306687473'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/1332856574306687473'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2017/08/blog-post.html' title='การเมืองในศาสนา'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-4445610824998710022</id><published>2011-12-11T02:03:00.000-08:00</published><updated>2011-12-11T02:04:27.888-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>นักปราชญ์ทางศาสนา</title><content type='html'>นอกจากนี้ยังมีการให้ความหมายหรือคำจำกัดความตามเนื้อหาที่นักปราชญ์ทางศาสนาได้ให้ไว้ ซึ่งจะแตกต่างกันไป ดังนี้  &lt;br /&gt;1.ดร.โรเบิต เออร์เนสต์ ฮุม เสนอไว้ 8 ข้อ&lt;br /&gt;     1.เน้นความหมายทางพุทธิปัญญา (Intelectual Emphasis)&lt;br /&gt;     2.เน้นความหมายทางศีลธรรม (Moral Emphasis)&lt;br /&gt;     3.เป็นความหมายทางสะเทือน (Emotional Emphasis)&lt;br /&gt;     4.เน้นความหมายทางการบูชา (Emphasis worship)&lt;br /&gt;     5.เน้นความหมายทางประโยชน์ส่วนตน Emphasis on self-advantage)&lt;br /&gt;     6.เน้นความหมายทางสังคม (Social Emphasis)&lt;br /&gt;     7.เน้นความหมายเรื่องส่วนตนของแต่ละคน (Indivividual Emphasis)&lt;br /&gt;     8.เน้นความหมายทางกระบวนการแห่งอุดมคติอันสูงสุด&lt;br /&gt;       (Emphasis on the Supeme Idealizing process)&lt;br /&gt;2.Max Miller  เน้นพุทธิปัญญา (Intellect) กล่าวว่า ศาสนา คือ ความสามารถหรืออำนาจทางจิตซึ่งไม่ขึ้นแก่ความรู้สึกทางประสาทสัมผัสหรือเหตุผล สามารถนำบุคคลให้เข้าถึงพระเจ้าภายใต้พระนามต่างๆ&lt;br /&gt;3.Immanuel Kant  เน้นศีลธรรม (Moral) กล่าวว่า ศาสนา คือ การยอมรับรู้ถึงหน้าที่ทั้งปวง ตามเทวโองการ&lt;br /&gt;4.Allen Menses เน้นการบูชา (Worship) กล่าวว่า ศาสนา คือ การบูชาพลังที่สูงกว่า&lt;br /&gt;5.Edward Scribner Ams เน้นสังคม (Society) กล่าวว่า ศาสนา คือ ความรู้สึกถึงคุณค่าทางสังคมอันสูงสุด&lt;br /&gt;6.G.W. Stratton  เน้นอุดมคติอันสูงส่ง (Supreme Ideal) กล่าวว่า ศาสนา คือ ความนิยมชมชอบถึงโลก&lt;br /&gt;7.Adams Brown  เน้นชีวิต (Life) กล่าวว่า ศาสนา หมายถึงชีวิตของบุคคลในส่วนที่สัมพันธ์กับท่านผู้เหนือมนุษย์ธรรมดาของเขา&lt;br /&gt;8.หลวงวิจิตรวาทการ  เน้นองค์ประกอบของศาสนา กล่าวว่า คำสอนที่จัดเป็นศาสนานั้นต้องเป็นเรื่องที่ถือว่ามีความศักดิ์สิทธิ์ มีคำสอนทางจรรยา มีศาสดา มีคณะบุคคลที่รักษาความศักดิ์สิทธิ์และคำสอนไว้ เช่น พระหรือนักบวช และมีการกวดขันเรื่องความจงรักภักดี&lt;br /&gt;9.ศ. เสถียร พันธรังสี  เน้นลักษณะของศาสนา กล่าวว่า ลักษณะที่เรียกว่าศาสนาได้ มีหลักดังนี้คือ ต้องเป็นเรื่องความเชื่อถือได้โดยมีความศักดิ์สิทธิ์ มีคำสอนทางธรรมจรรยา มีศาสดา และมีผู้สืบต่อคำสอนที่เรียกว่าพระหรือนักบวช&lt;br /&gt;10.อาจารย์สุชีพ ปุญญานุภาพ  เน้นลักษณะคำสอน กล่าวว่า คำสอนที่นับว่าเป็นศาสนานั้นว่าด้วยเรื่องต่าง ๆ คือ ความเชื่อในอำนาจที่มองเห็นไม่ได้ด้วยตาบางอย่าง เช่น อำนาจของธรรม หรือ อำนาจของพระเจ้า มีหลักศีลธรรม มีคำสอนว่าด้วยจุดมุ่งหมายสูงสุดแห่งชีวิต และมีพิธีกรรม&lt;br /&gt;11.พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2525 ได้ให้ความหมายของศาสนาไว้ว่า ศาสนา คือ ลัทธิความเชื่อถือของมนุษย์อันมีหลักแสดงกำเนิดและสิ้นสุดของโลก เป็นต้น อันเป็นไปในง่ายปรมัตถ์ประการหนึ่ง แสดงหลักธรรมเกี่ยวกับบุญบาปอันเป็นไปในง่ายศีลธรรมประการหนึ่ง พร้อมทั้งลัทธิพิธีที่กระทำตามความเห็นหรือตามคำสั่งสอนในความเชื่อถือนั้นๆ&lt;br /&gt;ความเชื่อทั้งหลายในยุคก่อนประวัติศาสตร์&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/4445610824998710022/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/12/blog-post.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/4445610824998710022'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/4445610824998710022'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/12/blog-post.html' title='นักปราชญ์ทางศาสนา'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-7084784336224248797</id><published>2011-09-06T21:23:00.000-07:00</published><updated>2017-08-02T11:19:51.309-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>อุปสรรคการเผยแพร่พุทธศาสนาในอินเดีย</title><content type='html'>&lt;div dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; trbidi=&quot;on&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;object id=&quot;BLOG_video-UPLOADING-0&quot; class=&quot;BLOG_video_class&quot; contentid=&quot;UPLOADING&quot; width=&quot;320&quot; height=&quot;266&quot; &gt;&lt;/object&gt;&lt;/div&gt;
การสูญสลายไปของพุทธศาสนาจากอินเดียนับเป็นเรื่องน่าเศร้าในประวัติศาสตร์ แม้กระทั่งชาวอินเดียก็ยังงงกับชะตากรรมของศาสนาที่เคยกุมชะตาชีวิตชาวอินเดีย และแนวคำสอนบางอย่างที่แฝงอยู่ในลัทธิฮินดู และเมื่อภัยต่าง ศาสนาที่สำคัญในอดีตของพุทธศาสนาคือมุสลิมก็ไม่มีบทบาทอีกแล้วในอินเดีย หลายคนจึงตั้งความหวังลึก ๆ ว่า พุทธศาสนาน่าจะกลับมารุ่งเรืองอีกในแผ่นดินมาตุภูมิ ดังคำที่ท่านบัณฑิต เนห์รู นายกรัฐมนตรีคนแรกของอินเดียคงไม่เป็นอินเดีย&quot; หรือว่า &quot;ข้าพเจ้าไม่ได้นับถือศาสนาใด แต่ถ้ามีการบังคับให้นับถือศาสนาใดศาสนาหนึ่งแล้ว ข้าพเจ้าเลือกเอาพุทธศาสนา&quot; ท่านบัณฑิตเนห์รูเองก็ยังหวังให้พุทธศาสนากลับมาอยู่ในใจชาวอินเดียอีก ส่วนดร.เอ็มเบ็ดการ์ กล่าวว่า &quot;ผมจะทำให้อินเดียกลายเป็นประเทศพุทธศาสนาภายในเวลา ๑๐ ปี&quot; ล้วนเป็นคำพูดที่หวังให้พุทธศาสนาฟื้นคืนมาอีกครั้งหนึ่ง แต่การที่จะทำให้ประเทศที่นับถือศาสนาใดศาสนาหนึ่งอย่างมั่งคงแล้ว ให้แปรเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอื่น จึงแทบเป็นไปไม่ได้อุปสรรคที่สำคัญที่ทำให้พุทธศาสนาไม่อาจจะกลับมาเจริญได้คือ&lt;br /&gt;
๑. พระพุทธเจ้าเป็นอวตารของฮินดู&lt;br /&gt;
ทฤษฎีนี้ยังฝังรากลึกในคนอินเดียโดยทั่วไปโดยเฉพาะชาวฮินดู แต่ชาวซิกซ์ คริสเตียน หรือมุสลิมหรือเชนกลับไม่เชื่อเรื่องนี้ ความจริงไม่ใช่เฉพาะพุทธศาสนาเท่านั่นที่ฮินดูต้องการรวมหัวรวบหาง ทั้งเชนและซิกซ์เองก็ถูกชาวฮินดูถือว่าเป็นสาขาหนึ่งของฮินดูเช่นกัน ความเชื่อนี้เป็นอุปสรรคสำคัญที่จะเผยแพร่พุทธศาสนาในแดนมาตุภูมิ เพราะถ้าถือว่าพระพุทธเจ้าเป็นอวตารองค์หนึ่งของฮินดูแล้ว ก็ไม่มีความจำเป็นต้องไปนับถือศาสนาพุทธใหม่ เพราะเป็นอันเดียวกันอยู่แล้ว&lt;br /&gt;
๒. องค์กรสงฆ์อินเดียไม่เข้มแข็ง&lt;br /&gt;
เนื่องจากคณะสงฆ์และพุทธศาสนาในอินเดียถูกทำลายไปยาวนาน ถึง ๘๐๐ ปีมากกาว่าอายุของประเทศไทยเราเสียอีก เมื่อฟื้นฟูขึ้นมาใหม่จึงต้องทำแบบค่อยเป็นค่อยไป การเผยแพร่พุทธศาสนาจะอาศัยสงฆ์อินเดียจึงเป็นเรื่องยาก เพราะหาผู้มีความรู้ได้น้อย ขาดการอุปถัมภ์ บางรูปกิริยามารยาทไม่นำพาต่อการเลื่อมใส ตำราที่สึกษาก็ยังมีน้อย วัดที่จะจำพรรษาก็ยังไม่ค่อยมี จึงเป็นเรื่องลำบาก &lt;br /&gt;
๓. ชาวฮินดูต่างยึดมั่นในศาสนา&lt;br /&gt;
จุดหมายของการเผยแพร่พุทธศาสนาในอินเดียก็คือต่อชาวฮินดูอันเป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศ คงไม่สามารถเผยแพร่ต่อชาวมุสลิมหรือเชนได้ แต่เมื่อวิเคราะห์ดูแล้ว ชาวฮินดูไม่ว่าจะเป็นคนจนหรือเศรษฐีต่างยึดมั่นในคำสอนและประเพณีทางศาสนาอย่างเคร่งครัด ศาสนาและประเพณีสามารถครอบคลุมวิถีชีวิตของพวกเขาได้อย่างลึกซึ้ง การที่ไปเผยแพร่ให้พวกเขามานับถือศาสนาใหม่ จึงเป็นเรื่องยากพอสมควร&lt;br /&gt;
๔. พระสงฆ์เถรวาทไม่งดเนื้อสัตว์&lt;br /&gt;
การถือมังสวิรัติคือ เว้นจาการทานเนื้อ เป็นเรื่องที่ชาวอินเดียฮินดูทำอย่างเข็มงวด และพวกเขาตั้งแนวคิดไว้ว่าพระในศาสนาพุทธเอง ก็คงเว้นการฉันเนื้อซึ่งเป็นประเพณีมาตั้งแต่พระเจ้าอโศกมหาราช แต่เมื่อมาเห็นว่านักบวชในศาสนาพุทธโดยเฉพาะฝ่ายเถรวาทยังฉันเนื้อหรือบางองค์สูบบุหรี่อยู่ พวกเขาก็เบือนหน้าหนี ความศรัทธาเลื่อมใสก็คงไม่เกิด การเว้นจากการทานเนื้อและบุหรี่จึงเป็นเรื่องที่จำเป็นสำหรับที่จะทำศรัทธาที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้นในสังคมอินเดีย&lt;br /&gt;
๕. ขาดผู้สอนที่อดทนทุ่มเทอย่างจริงจัง&lt;br /&gt;
ผู้ที่จะเป็นพระธรรมทูต เพื่อเผยแพร่ในอินเดียต้องมีความเสียสละอดทนกับสภาพอากาศที่เลวร้าย อาหารที่ไม่ถูกปาก นิสัยใจคอคนที่แตกต่าง ต้องมีความประพฤติดี ต้องอดทนต่อคำส่อเสียด คำด่าขอางพวกนอกศาสนา นอกจากนั้นยังสามารถปรับตัวให้เข้ากับวัฒนธรรมท้องถิ่นบางอย่างได้เหมือนกับบาทหลวงชาวคาทอลิค ซึ่งประสบความสำเร็จสามารถเปลี่ยนชาวอินเดียมานับถือศาสนาคริสต์เกือบ ๒๒ ล้านคนในปัจจุบัน&lt;br /&gt;
อย่างไรก็ตาม แม้ว่าการฟื้นฟูพุทธศาสนาในอินเดีย ซึ่งก็ประสบความสำเร็จมากบ้างน้อยบ้างปัจจุบันการเปลี่ยนศาสนามานับถือพุทธศาสนายังมีอยู่ต่อมาทั้งที่นาคปูร์ เดลี และพุทธคยา เช่น วันที่ ๑๐ มกราคม ๒๕๔๕ ชาวฮินดูวรรณะต่ำก็ได้หันเปลี่ยนมานับถือพุทธศาสนาที่พุทธคยาราว ๒๐๐ คน โดยมี ท่านปรัชญาศีล อดีตเลขานุการคณะกรรมการดูแลพระเจดีย์พุทธคยาเป็นผู้ให้ศีลและรับเข้าในศาสนา การเปลี่ยนศาสนาของพวกเขาได้รับการประณามจากชาวฮินดูวรรณต่ำที่เดลลีเปลี่ยนศาสนาโดยขอใช้บริเวณสนามกีฬาเป็นที่ชุมนุม แต่ก็ได้รับการปฏิเสธจนสุดท้ายต้องอาศัยสวนสาธารณะเป็นต้น การหันเปลี่ยนมานับถือพุทธศาสนาของพวกเขาโดยมากเพียงเพื่อหวังยกระดับ ยกฐานะของตนเองให้สูงขึ้นในสังคมอินเดีย เพราะพวกเขาเป็นกลุ่มคนที่ถูกรังเกียจเหยียดหยาม และไม่ได้รับการเหลียวแลมานาน แม้ว่าพวกเขาเหล่านี้จะเป็นคนชั้นต่ำ แต่ก็เป็นการเพิ่มปริมาณผู้นับถือพุทธศาสนาได้พอสมควร&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ที่มา : หนังสือประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในอินเดีย  เขียนและรวบรวมโดยพระมหาดาวสยาม วชิรปัญโญ พระธรรมทูตสายต่างประเทศรุ่นที่ ๙ ,&lt;br /&gt;
http://www.dhammathai.org/buddhism/india/index.php,7/กันยายน/2554.&lt;br /&gt;
ประวัติศาสตร์&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/7084784336224248797/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/blog-post.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/7084784336224248797'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/7084784336224248797'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/blog-post.html' title='อุปสรรคการเผยแพร่พุทธศาสนาในอินเดีย'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-8625728966455676693</id><published>2011-09-06T21:13:00.000-07:00</published><updated>2011-09-06T21:14:56.159-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>พระทีปังกรศรีชญาณ (Dipankarasrijnana)</title><content type='html'>พ.ศ. ๑๒๒๕ มีนักปราชญ์ ผู้โด่งดังท่านหนึ่งไปประกาศพุทธศาสนาในธิเบตจนมีชื่อเสียงโด่งดัง และมรณภาพที่นั้น ท่านคือพระทีปังกรศรชญาณหรือพระอตีศะ เกืดในวรรณกษัตริย์ โดยพระบิดาเป็นกษัตริย์นามว่ากัลยาณศรี (Kalyanasri) และมารดานามว่าศรีประภาวดี (Sriprabhavati) เกิดเมื่อ พ.ศ.๑๒๒๕ ในเมืองชาฮอร์ แคว้นภคัลปุระ (ปัจจุบันอยู่ในเขนเบงกอลตะวันตก) อินเดียภาคตะวันออก โดยพระบิดามีโอรส ๓ พระองค์คือเจ้าชายปัทมครรภ์ เจ้าชายจันทรครรภ์ (ต่อมาคือพระทีปังกรศรีชญาณ) และเจ้าชายศรีครรภ์ &lt;br /&gt;ต่อมาได้เดินทางไปบวชเป็นสามเณรที่มหาวิทยาลัยนาลันทากับพระอาจารย์โพธิภัทร โดยไม่ได้บวชที่มหาวิทยาลัยวิกรมศิลา ทั้งที่ตั้งอยู่รัฐเบงกอลและไม่ไกลจากพระราชวังของพระองค์ ทั้งนี้เพราะต้องการลดความมานะถือตัวลง เมื่อบวชแล้วจึงได้ฉายาว่า พระทีปังกรศรีชญาณ &lt;br /&gt;ในสมัยนี้นิกายมนตรยานกำลังเจริญรุ่งเรือง ท่านจึงฝากตัวเป็นศิษย์ สิทธะคนหนึ่งชื่อว่า พระนโรปะ นักปราชญ์ชื่อังในสมัยนั้น ศิษย์ที่มีชื่อเสียงของสิทธะนโรปามีหลายท่านเช่น พระปรัชญารักษิต กนกศรี และมาณกศรี ต่อมาท่านจึงเข้าเรียนที่มหาวิทยาลัยวิกรมศิลาใกล้บ้าน ท่านเดินทางไปสุมาตราเพื่อศึกษาธรรมกับพระธรรมปาละพระเถระที่มีชื่อเสียงที่นั่น หลังจากอยู่ได้ ๑๒ ปีจึงเดินทางกลับสู่วิกรมศิลา และต่อมาได้รับการอาราธนาไปสู่ธิเบต ท่านเป็นผู้มีชื่อเสียงอย่างสูงสุด และมรณภาพที่นั่นรวมอายุ ๗๓ ปี&lt;br /&gt;ครั้นถึงสมัยพระเจ้าเทวปาละ ราวพ.ศ.๑๒๔๕ แห่งราชวงศ์ปาละได้ครองราชย์สมบัติต่อจากพระบิดา พระองค์เป็นพุทธมามกะที่เข้มแข็งเช่นเดียวกับพะรบิดา ต่อมาได้สร้างมหาวิทยาลัยวิกรมศิลาขึ้น (Vikramasila University) สมัยของพระองค์วัดและสถานศึกษาทางพุทธศาสนาได้รับการอุปถัมภ์จากพระราชวงศ์และพุทธบริษัทเป็นอย่างดี โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยสามแห่งในคือนาลันทา โอทันตบุรี วิกรมศิลา พระองค์สวรรคต เมื่อ พ.ศ. ๑๒๙๖ รวมเวลาที่ครองราชย์ที่ยาวนาน ๕๑ ปีพ.ศ.๑๒๔๗ พระเจ้าตริสองเดซัน กษัตริย์แห่งธิเบต ได้อาราธนาพระสงฆ์ชาวอินเดียหลายรูปไปฟื้นฟูพุทธศาสนาที่ธิเบต แต่ที่มีชื่อเสียงคือพระอาจารย์ศานตรักษิต แต่ท่านเป็นพระนักวิชาการไม่มีอิทธิฤทธิ์เวทย์มนต์คาถา เมื่อต้องมาเผชิญหน้ากับศาสนาบอน ศาสนาเจ้าถิ่นที่เต็มไปด้วยเวทย์มนต์ คาถาหมอผี ภูติผีปีศาจจึงเห็นว่าจะสู้ไม่ไหว ผู้ที่จะมาเผยแพร่ได้ต้องมีเวทย์มนต์คาถาเช่นกันจึงจะสู้ได้ จึงเสนอไปยังพระเจ้าตริสองเดซันให้อาราธนาพระปัทมสัมภวะ พระสงฆ์นิกายมนตรยานมาปราบ พระองค์เห็นด้วย จึงได้ส่งคนไปอาราธนาท่านปัทมสัมภวะมาเผยแพร่ธรรมที่ธิเบต ท่านรับคำอาราธนาแล้วเดินทางเข้าไปธิเบต งานของท่านประสบผลสำเร็จอย่างมาก เพราะท่านเป็นพระจอมขมังเวทย์ สามารถปราบปรามพวกพ่อมดหมอผี ศาสนาบอนลงได้ พวกเขาหันกลับมานับถือพุทธศาสนาจำนวนมาก ส่วนภูติผีปีศาจก็หันมาปกป้องพุทธศาสนาแทน ท่านปัทมสัมภวะ จึงได้ชื่อว่าเป็นผู้วางรากฐานพุทธศาสนา ให้มั่นคงในธิเบตจนถึงปัจจุบัน แม้พุทธศาสนาจะเข้าไปธิเบตราว พ.ศ. ๑๑๖๓ สมัยพระเจ้าสองสันคัมโปแล้วก็ตาม&lt;br /&gt;ในยุค พ.ศ. ๑๒๕๕ กองทัพอิสลามนำโดยโมฮัมหมัด เบนกาซิม (Muhammad Bin Qazim) ได้เริ่มรุกสู่เอเชียตะวันออกยึดได้หลายเมืองในเอเชีย เช่น ซีเรีย อียิปต์ ต่อมาจึงยกทัพยึดอินเดียภาคเหนือทั้งปัญจาป สินธุ์ คันธาระแล้วปกครองอยู่ยาวนาน ๓๐๐ ปี เมื่อยึดได้แล้ว พุทธศาสนาก็ถูกทำลายลงอย่างมาก เพราะอินเดียตะวันตกมีอารามนับหมื่นและพระสงฆ์นับแสน แต่ทัพมุสลิมไม่อาจรุกเข้าภาคกลางได้ เพราะการด้านทางของกษัตริย์ราชบุตรของอินเดียในภาคกลาง กษัตริย์เหล่านี้ยังสามัคคีกันอย่างดีเพื่อด้านการรุกรานจากกองทัพมุสลิมอาหรับ ในขณะที่ตอนเหนือของอินเดียถูกกองทัพมุสลิมยึดได้อย่างเด็ดขาด และพุทธศาสนาก็ถูกกวาดล้างลง ต่อมากองทัพมุสลิมนำโดย มาหมุด ฆัสนี ได้ยกกองทัพรุกรานอินเดีย ภาคเหนือและภาคตะวันตก เช่น กันยากุพยะมถุรา พาราณสี และกรันชาร์ และยกทัพเข้าโจมตีโสมนาถวิหารของชาวฮินดู ขนทรัพย์สมบัติจากวัดไปเป็นจำนวนมหาศาลพร้อมกันนั้น รูปปั้นพระศิวะและโบสถ์ก็ถูกทำลายลง แม้จะได้รับคำวิงวอนจากนักบวชฮินดูแค่ไหนก็ตาม&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ที่มา : หนังสือประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในอินเดีย  เขียนและรวบรวมโดยพระมหาดาวสยาม วชิรปัญโญ พระธรรมทูตสายต่างประเทศรุ่นที่ ๙ ,&lt;br /&gt;http://www.dhammathai.org/buddhism/india/index.php,7/กันยายน/2554.&lt;br /&gt;ประวัติศาสตร์&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/8625728966455676693/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/dipankarasrijnana.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/8625728966455676693'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/8625728966455676693'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/dipankarasrijnana.html' title='พระทีปังกรศรีชญาณ (Dipankarasrijnana)'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-8013276367003284580</id><published>2011-09-06T21:11:00.000-07:00</published><updated>2011-09-06T21:13:15.296-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>พระโพธิรุจิ (Bodhiruchi)</title><content type='html'>ท่านเกิดเมื่อราว พ.ศ.๑๒๐๐ เดิมชื่อว่าธรรมรุจิ เกิดในตระกูลพราหมณ์กาศยปโคตร ในอินเดียภาคใต้ เมื่อได้รับการอุปสมบทเป็นพระภิกษุจึงฝากตัวเป็นศิษย์ของท่านยศฆาะ ชั่วเวลา ๓ ปี ท่านก็เป็นผู้ชำนาญในพระไตรปิฎก นอกจากศึกษาทางด้านพุทธศาสนาแล้ว ท่านยังชำนาญในหลายสาขาเช่นดาราศาสตร์ แพทยศาสตร์ ภูมิศาสตร์ และเทววิทยาเป็นต้นต่อมาเมื่อไปสู่จีนโดยทางเรือ เพราะตอนเหนือของอินเดียถูกกองทัพมุสลิมยึดครองแล้ว ย่อมเป็นการไม่สะดวกอย่างยิ่ง เมื่อถึงเมืองจีนแล้วจึงได้เปลี่ยนเป็นโพธิรุจิตามพระบัญชาของพระจักรพรรดินีวูเต้าเทียนแห่งราชวงศ์ถัง ท่านได้แปลหนังสือเป็นภาษาจีน ๕๓ เล่มออกสู่ภาษาจีน หนังสือที่สำคัญคือ รัตนเมฆสูตร ปรัชญาปารมิตาอรรถศติกา มหารัตนกูฏสูตร สมันตมุขปริวรรต วินัยวินิจฉัยอุปาลิปริปฤจฉา ไมเตรยปรปฤจฉา โพธิสัตวจรรยาวรรคสูตร รัตนเมฆสูตร สูตรแห่งมหายาน มัญชุศรีรัตนนครำภธาณีสูตร แต่หลายเล่มก็ได้สูญหายในเวลาต่อมา วาระสุดท้ายท่านก้มรณภาพอย่างสงบในแผ่นดินจีน รวมอายุยายนานถึง ๑๕๖ ปี&lt;br /&gt;ที่มา : หนังสือประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในอินเดีย  เขียนและรวบรวมโดยพระมหาดาวสยาม วชิรปัญโญ พระธรรมทูตสายต่างประเทศรุ่นที่ ๙ ,&lt;br /&gt;http://www.dhammathai.org/buddhism/india/index.php,7/กันยายน/2554.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ประวัติศาสตร์&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/8013276367003284580/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/bodhiruchi.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/8013276367003284580'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/8013276367003284580'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/bodhiruchi.html' title='พระโพธิรุจิ (Bodhiruchi)'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-3921704394187833263</id><published>2011-09-06T21:09:00.000-07:00</published><updated>2011-09-06T21:11:13.030-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>จดหมายเหตุพระอี้จิง (I-Tsing)</title><content type='html'>พระอี้จิงเกิดเมื่อราว พ.ศ. ๑๑๗๘ ที่ฟันหยางใกล้กรุงปักกิ่ง ประเทศจีน หลังจากพระถังซัมจั๋งกลับเมืองจีนท่านมีอายุ ๑๐ ปี เมื่ออายุได้ ๑๔ ปีก็บรรพชาเป็นสามเณร เมื่ออายุครบ ๒๐ ท่านได้รับการอุปสมบทเป็นภิกษุหลังจากได้ศึกษาพระธรรมอย่างช่ำชองแล้ว จึงเกิดแนวคิดที่จะไปสืบพระศาสนาในอินเดีย &lt;br /&gt;ต่อมาท่านเดินทางเข้าสู่ประเทศอินเดียต่อจากพระถังซัมจั๋งไม่นานนัก เมื่ออายุ ๓๗ ปี ผ่านทางทะเล โดยแวะที่สุมาตราเป็นเวลา ๘ เดือน ผ่านอาณาจักรศรีวิชัย พัก ๖ เดือน พักที่มาลายู ๒ เดือนจนถึงฝั่งที่อินเดียที่ตามรลิปติ &lt;br /&gt;จากนั้นเดินทางเข้ามคธ ได้สักการะสังเวชนียสถาน และศึกษาที่มหาวิทยาลัยนาลันทา ๑๐ ปี และกลับเส้นทางเดิมโดยแวะศึกษาภาษาสันสกฤตที่อาณาจักรศรีวิชัย ๔ ปี ได้รับการต้อนรับจากราชสำนักเป็นอย่างดี ท่านได้กล่าวถึงอาณาจักรศรีวิชัย ไว้ว่า &quot;อาณาจักรศรีวิชัยนั้นพุทธศาสนารุ่งเรืองเหมือนในอินเดีย มีพระสังฆราชชื่อว่าศากยเกียรติ (Sakyakirti) เป็นประมุขสงฆ์ เมืองชั้นใหญ่น้อยหลายร้อยเกาะ พระจีนที่จะไปอินเดียควรเตรียมตัวเรียนสันสกกฤตที่นี่ก่อน&quot;  &lt;br /&gt;ท่านยังกล่าวอีกว่า &quot;ที่ฟูหนำ (หรือ พนม) มีเมืองหลวงชื่อว่าอินทรปุระ (Indrapura) พระราชาแห่งเมืองนี้นามว่า พระเจ้าถรวรมัน (Tharvarman) ทรงนับถือศาสนาฮินดูอย่างเคร่งครัด และเริ่มทำลายพุทธศาสนาอย่างหนัก แต่เทิดทูนบูชาศิวลิงค์ทอง&quot; &lt;br /&gt;พำนักอยู่ในอินเดียเป็นเวลา ๒๕ ปี ท่านพูดภาษาถิ่นในอินเดียได้อย่างคล่องแคล่ว ผลงานของท่านหลายเล่มได้ถูกพิมพ์เช่นเดียวกับพระถังซัมจั๋ง หนังสือที่เด่นคือ &quot;บันทึกเรื่องพุทธศาสนาตามที่ปฏิบัติกันในอินเดีย และหมู่เกาะมาลายู&quot; ในหนังสือเล่มนี้ท่านได้ไปกราบพระเจดีย์ที่พุทธคยา และเขียนรายงานเกี่ยวกับพุทธคยาว่า &lt;br /&gt;&quot;หลังจากนั้น พวกเราก็ได้เดินทางไปที่มหาโพธิมณฑล ใกล้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ และได้ก้มกราบแทบพระบาทแห่งพุทธปฏิมา ข้าพเจ้าได้นำผ้าหนาและเนื้อดีซึ่งพระและฆราวาสถวายที่ชาตุงมาทำเป็นผ้ากาสาวพัสดุ์บูชาและห่อห่มที่องค์พระพุทธปฏิมา ข้าพเจ้าได้ถวายฉัตรขนาดเล็กจำนวนมากที่ท่านอาจารย์ฝ่ายวินัยชื่อเหียนฝากมาในนามท่าน ท่านอาจารย์เซน (ธยาน) ชื่อว่า อันเต๋า มอบหมายหน้าที่ให้บูชาพระพุทธเจดีย์ และข้าพเจ้าได้ทำหน้าที่ในนามของท่านเช่นกัน ในขณะนั้นข้าพเจ้าได้หมอบตัวลงพื้นด้วยจิตใจที่แน่วแน่ ด้วยความตั้งใจและด้วยความเคารพอย่างสูง ครั้งแรกข้าพเจ้าได้ปรารถนา ต่อประเทศจีนว่าผลประโยชน์สี่ประการจงแผ่ขยายไปสู่สรรพสัตว์อย่างกว้างขวางในความรู้สึกในเขตแดนแห่งพระธรรมทูต และข้าพเจ้าได้เน้นย้ำถึงความปรารถนาของข้าพเจ้าที่จะรวมเป็นหนึ่งเดียว ภายใต้ต้นนาคะเพื่อให้เข้าถึงความรู้ที่จะไม่ทำให้เกิดใหม่อีกต่อมาข้าพเจ้าได้เดินประทักษิณรอบสานที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้&quot;&lt;br /&gt;และอีกเล่มคือ &quot;ภิกษุผู้ไปแสวงหาพระธรรมในประเทศตะวันตก&quot; จากหนังสือเล่มนี้ทำให้เราทราบว่า มีนักแสวงบุญเป็นจำนวนมาก ได้เดินทางฝ่าอันตรายและความยากลำบากไปแสวงหาพระธรรมในประเทศอินเดีย แต่การเดินทางไปนั้นเป็นเรื่องแห่งความเศร้า เพราะแม้ว่าจะได้ผลคุ้มค่าแต่ความลำบากก็มีอยู่ทั่วไป สถานที่สำคัญ ๆ ก็อยู่ห่างไกลกัน มีคนเป็นจำนวนมากที่พยายามจาริกไปในสถานที่เหล่านั้น แต่ทำได้เพียงไม่กี่คนเพราะมีทะเลทรายขวางกั้นอยู่ ความร้อนในทะเลทรายแทบจะละลายทุกสิ่งทุกอย่างให้มอดไหม้ ทางทะเลก็เต็มไปด้วยคลื่นใหญ่เหมือนภูเขา มีปลาใหญ่พ้นน้ำสูงเท่าต้นตาล ส่วนทางบกที่ต้องผ่านเอเชียกลางผ่านเมืองสมารกันด์บากเตรีย ต้องผ่านภูเขาถึง ๑๐.๐๐๐ ลูก มีหุบเขาลึกและสูงชัน นี้คือเหตุผลว่าทำไมมีคนเดินทางไปกว่า ๕๐ คน แต่รอดมาได้พียงหยิบมือเดียวเท่านั้น ภิกษุเกาหลีเป็นจำนวนมากได้เดินทางไปอินเดียผ่านเอเชียกลาง แต่ท่านเหล่านั้นก็มรณภาพเป็นส่วนมาก ต่อมาการเดินทางผ่านเอเชียกลางยิ่งลำบากมากยิ่งขึ้นอีก เพราะเกิดการปฏิวัติในธิเบต และกองทัพมุสลิมยึดครองส่วนเหนือของอินเดียได้อย่างเด็ดขาด &lt;br /&gt;ท่านอี้จิงยังได้แปลหนังสือราว ๕๖ เล่ม จาก ๔๐๐ เล่ม ที่ท่านนำมาจากอินเดียด้วย โดยได้รับความร่วมมือจากพระอินเดียหลายท่านคือ ท่านสิกขนันทะ ท่านอิศวระและรูปอื่น ๆ เมื่อท่านกลับจีนได้รับการแต่งตั้งจากพระจักรพรรดินีให้เป็น &quot;มหารัฐคุรุ&quot; ของประเทศจีน และเป็นที่เคารพของพระจักรพรรดินีปูเช็กเทียนเป็นอย่างยิ่ง ท่านจำพรรษาที่วัดได้เฮงเลี่ยงยี่ (มหาวัฒนากุศลาราม) ซึ่งเป็นวัดที่ใหญ่ที่สุดในสมัยนั้น มรณภาพเมื่ออายุ ๘๐ ปี ท่านได้เขียนรายงานสถานการณ์พุทธศาสนาหลายแห่งที่เป็นประโยชน์ต่อคนรุ่นหลังเป็นอย่างมาก&lt;br /&gt;และที่ภาคใต้ของอินเดีย ก็ได้มีพระสงฆ์ท่านหนึ่งที่มีชื่อเสียง และท่านได้ไปเผยแพร่พุทธศาสนาในจีน ตามอย่างพระสงฆ์อินเดียหลาย ๆ ท่าน ท่านคือ พระโพธิรุจิ &lt;br /&gt;ที่มา : หนังสือประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในอินเดีย  เขียนและรวบรวมโดยพระมหาดาวสยาม วชิรปัญโญ พระธรรมทูตสายต่างประเทศรุ่นที่ ๙ ,&lt;br /&gt;http://www.dhammathai.org/buddhism/india/index.php,7/กันยายน/2554.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ประวัติศาสตร์&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/3921704394187833263/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/i-tsing.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/3921704394187833263'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/3921704394187833263'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/i-tsing.html' title='จดหมายเหตุพระอี้จิง (I-Tsing)'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-1387750352989050357</id><published>2011-09-06T21:04:00.000-07:00</published><updated>2011-09-06T21:08:18.292-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>จดหมายเหตุพระถังซัมจั๋ง (Hiuen Tsang)</title><content type='html'>พระถังซัมจั๋งนามเดิมว่า เฮี่ยนจัง นามสกุลแช่ตั๋น ชาวเมืองตันหลิวมณฑลฮนาน ราว พ.ศ.๑๑๔๕ เกิดในตระกูลขุนนางเดิม บิดาเป็นนักปราชญ์ฝ่ายขงจื้อสมัยพระจักรพรรดิถังไท่จงฮ่องเต้ ครั้นอายุได้ ๑๓ ปี ก็ได้บรรพชาเป็นสามเณรตามพี่ชายที่ได้บรรพชาก่อนหน้านี้แล้ว บวช แล้วเป็นคนเฉลียวฉลาดเป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป เมื่ออายุครบบวชก็ได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุ ต่อมาเมื่อได้ศึกษาธรรมกับอาจารย์หลายท่านจึงเห็นความไม่ร่องรอยความบกพร่องของคัมภีร์ในสมัยนั้น จึงมีดำริที่จะไปสืบศาสนาและนำคัมภีร์พระไตรปิฎกจากอินเดีย แต่ไม่ได้รับอนุญาตเพราะประเทศเพิ่งเปลี่ยนรัชกาลจึงไม่อนุญาตให้คนออกนอกประเทศ ลุถึงปี พ.ศ.๒๒๗๒ จึงแอบเดินทางโดยไม่ได้รับอนุญาต โดยเลือกเดินทางเฉพาะกลางคืน ท่านเดินทางผ่านเมืองอู้อี้ เกาเชียง อัคนี คุจี พาลุกา ซุเย แบะจุ้ย สมารคันต์ ตุขารา กปิศะ บามิยัน ตักกศิลา ชาลันธร จนถึงอินเดียเหนือ ได้ผ่านอุปสรรคมากมาย โดยผ่านทะเลทรายโกบีและตามสายทางที่ผ่านมามองเห็นกองกระดูกเรียงราย ท้องฟ้าว่างเปล่า บนฟ้าไม่เห็นแม้กระทั่งวิหกบิน สุดท้ายก็เดินทางมาถึงอินเดียโดยปลอดภัย ท่านรายงานสถานการณ์พุทธศาสนาของอินเดียยุคนั้นอย่างละเอียด โดยสรุปดังนี้&lt;br /&gt;๑.บามิยัน (ปัจจุบันอยู่ห่างกรุงคาบูลไปทางตะวันตกของอัฟกานิสถาน) ที่นี่มีอาราม ๑๐ แห่ง พระสงฆ์หลายพันรูป ล้วนเป็นฝ่ายโลกุตตรยานสังกัดนิกายหินยานพระสงฆ์ทึ่มีชื่อเสียง ท่านอารยทูตกับอารยเสนมีความรู้ดีในพระธรรมวินัยเป็นอย่างดีที่เนินขาของนครหลวงมีพระพุทธรูปยืนจำหลัก ด้วยศิลาสูง ๑๕๐ เฉี้ยะ ถัดจากนี้ไปมีอารามและพระปฏิมาจำลักด้วยแก้ว กาจสูง ๑๐๐ เฉี๊ยะ อารามนี้มีพระพุทธไสยาสน์ยาว ๑,๐๐๐ เฉี้ยะ บรรดาพระพุทธรูปเหล่านี้ล้วนเป็นฝีมือที่ปราณีตสวยงาม นอกนั้นยังมีอารามประดิษฐานพระเขี้ยวแก้วพระทันตธาตุของพระปัจเจกพุทธะในอดีต&lt;br /&gt;๒.กปิศะ มีอาราม ๑๐๐ แห่ง มีอารามชื่อสาโลกที่พระโอรสพระเจ้าแผ่นดินจีนสร้างถวาย พระราชาเป็นพุทธมามกะที่เคร่งครัด ที่นี่มีพระสงฆ์ที่มีชื่อเสียงคือท่านปรัชญากร , มโนชาญโฆษา, ท่านอารยวรมัน ,คุณภัทรที่เมืองลัมพะมีอาราม ๑๐ แห่งพระสงฆ์ล้วนเป็นนิกายมหายาน&lt;br /&gt;๓.คันธาระ แคว้นนี้มีนักปราชญ์ทางมหายานเกิดมากมายเช่น พระนารายณเทพ อสังคโพธิสัตว์ วสุพันธุโพธิสัตว์ ธรรมตาร มโนรถ ปารศรวเถระที่นี่มีสถานที่ประดิษฐานบาตรของพระพุทธองค์ มีสถูปที่พระเจ้ากนิษกะสร้างสูง ๔๐๐ เฉี๊ยะมีพระบรมสารีริกธาตุประดิษฐานด้านใน&lt;br /&gt;๔.แคว้นอุทยาน ตั้งอยู่ระหว่างฝั่งแม่น้ำศุภวัสดุ แต่ก่อน (พระถังซัมจั๋งจะมา) มีพระสงฆ์ ๑๘,๐๐๐ รูป อาราม ๑,๔๐๐ แห่ง แต่ลดลงเหลือน้อยกว่าเดิม นอกนั้นยังมีรอยพระพุทธบาทประดิษฐานอยู่อีกอารามหนึ่งเป็นที่ประดิษฐานรูปพระเมตไตรย์โพธิสัตว์จำหลักด้วยไม้จันทร์หอม &lt;br /&gt;๕.กัศมีร์ (หรือแคชเมียร์) มีอาราม ๑๐๐ แห่งพระสงฆ์ ๕,๐๐๐ รูปมีสถูปวิจิตรสวยงาม ๔ องค์ พระเจ้าอโศกเป็นองค์สร้างไว้ สถูปทุก ๆ องค์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุไว้อารามที่พระถังซัมจั๋งพำนักชื่อหุษก, ชเยนทรพระอาจารย์ผู้เป็นสังฆปาโมกข์อยู่ที่เมืองกัศมีร์นี้ เป็นผู้เคร่งพระธรรมวินัยและเชี่ยชาญในพระไตรปิฏก นอกนั้นยังมีพระเถระที่มีชื่อเสียงในสมัยนั้นคือ พระวิสุทธิสิงห์, พระชินพันธ์, พระสุคตมิตร, พระวศุมิตร,พระสูรยเทพ พระชินตราด เป็นต้น&lt;br /&gt;๖.มถุรา มีสูปบรรจุอัฐิธาตุของพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะพระปุณณมันตานีบุตร,พระอุบาลี,พระอานนท์,พระราหุล,พระมัญชุศรีทุกปีพระสงฆ์และคฤหัสถ์จะมาชุมนุมสักการะสถูปต่าง ๆ ที่ตนเองนับถือ เช่นผู้ใฝ่อภิธรรมก็บูชาพระสารีบุตร,ผู้ใฝ่สมาธิบูชาพระโมคคัลลานะ, ผู้ศึกษาพระสูตรบูชาพระปุณณมันตานีบุตร,ผู้สนใจวินัยบูชาพระอุบาลี,สามเณรบูชาพระราหุล นอกนั้นยังมีอารามบนภูเขาที่พระอุปคุปต์เป็นผู้สร้าง&lt;br /&gt;๗.กันยากุพชะ (ลัคเนาว์ เมืองหลวงของรัฐอุตรประเทศปัจจุบันมีอาราม ๑๐๐ แห่ง พระสงฆ์ราว ๑๐,๐๐๐ รูป สังกัดทั้งฝ่ายมหายานและหินยาน มีสถูป ๒ แห่งที่พระเจ้าอโศกมหาราชสร้างขึ้น ที่เมืองนี้ท่านพำนัก ณ วัดภัทรวิหาร พระเถระที่มีชื่อเสียงแห่งกันยากุพชะคือ พระวีรเสนที่ชำนาญในพระไตรปิฎกเป็นอย่างดี&lt;br /&gt;๘.อโยธยา มีพระสงฆ์หลายพันรูป มีวัดประมาณ ๑๐๐ แห่ง พระสงฆ์สังกัดทั้งมหายานและหินยาน นอกเมืองยังมีสถูปที่พระเจ้าอโศกมหาราชทรงสร้างไว้ เพื่อเป็นอนุสรณ์ที่พระพุทธองค์มาแสดงธรรมที่นี้ ๓ เดือน ที่นี่ท่านถูกโจรปล้น และหวังจะประหารชีวิตท่าน เพื่อสังเวยเจ้าแม่ทุรคาแต่ก็รอดมาได้ด้วยบุญบารมี&lt;br /&gt;๙.โกสัมพี มีอาราม ๑๐ แห่ง พระสงฆ์ราว ๑๐๐ รูป มีวิหารใหญ่สูง ๖๐๐ เฉี้ยะ ประดิษฐานพระพุทธรูปจำหลักด้วยไม้จันทน์ โดยมีพระเจ้าอุเทนเป็นคนสร้างขึ้น นอกจากนั้นยังมีอารามของโฆสิตเศรษฐี และกุกกุฏเศรษฐีสร้างถวายพระพุทธเจ้า แต่หักพังไปบ้างแล้ว&lt;br /&gt;๑๐.สาวัจตถี มีอารามหลายร้อยแห่ง พระสงฆ์หลายพันรูป โดยมากสังกันนิกายสัมมิติยะ มีซากสถูปที่ พระเจ้าปเสนทิโกศลสร้างถวายพระพุทธเจ้าซากพระเชตวันมหาวิหาร , เสาอโศก ๒ ต้น มีพระพุทธรูปทอง ที่พระเจ้าปเสนทิโกศลสร้างขึ้น เมื่อคราวอาลัยที่พระพุทธองค์ไปโปรดพระมารดาที่สวรรค์ชั้นดุสิต&lt;br /&gt;๑๑. กุสินารา มีสถูปที่พระเจ้าอโศกสร้างขึ้นตรงบ้านนายจุนทะที่ได้ถวายอาหารมื้อสุดท้ายมีพระพุทธรูปก่อด้วยอิฐลักษณะสมัยมถุรา และสถูปใหญ่สูง ๒๐๐ เฉี๊ยะ ที่สร้างภายในสถานที่ปรินิพพาน ประดิษฐานอยู่ปางปรินิพพาน และเสาศิลาจารึกของพระเจ้าอโศก&lt;br /&gt;๑๒.พาราณสี เมืองนี้มีชาวพุทธน้อย โดยมากนับถือลัทธินอกศาสนา มีอารามในเมืองพาราณสีราว ๓๐ แห่ง มีพระสงฆ์ ๓,๐๐๐ รูป สังกัดนิกายสัมมิติยะของหินยาน แต่มีเทวาลัยถึง ๑๐๐ แห่ง มีนักบวชเป็นหมื่นบางคนโกนหัว แต่บางคนขมวดผมเป็นปม พวกเขาชอบเอาขี้เถ้าทาตัวบางพวกเปลือยกาย พวกเขาทำอย่างนี้เพราะต้องการบรรลุธรรม และที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน (สารนาถ) มีพระสงฆ์ ๑,๕๐๐ รูป ล้วนนิกายหินยานมีสถูปของพระเจ้าอโศกสร้าง เสาหินสูงกว่า ๗๐ เฉี๊ยะ&lt;br /&gt;๑๓.แคว้นมคธ มีพระสงฆ์ ๑๐,๐๐๐ รูป โดยมากเป็นฝ่ายมหายาน อารามมีมากกว่า ๕๐ แห่ง ที่เมืองนี้ยังมีเสาอโศก และแผ่นศิลารอยพระพุทธบาทอีกด้วย&lt;br /&gt;๑๔.ที่แคว้นตามรลิปติ (ปากอ่าวเบงกอล สันนิษฐานว่าเป็นเมืองกัลกัตตาปัจจุบัน) มีอาราม ๑๐ แห่ง มีพระสงฆ์ราว ๑,๐๐๐ รูป สังกัดนิกายหินยาน นอกนั้นยังมีสถูป ๒๐๐ เฉี๊ยะ ที่พระเจ้าอโศกมหาราชสร้างไว้ด้วยมีพระราชาพระนามว่าพระกุมารราชาปกครองเมืองนี้&lt;br /&gt;           นอกจากนั้นท่านพระถังซัมจั๋งยังได้ไปศึกษาที่มหาวิทยาลัยนาลันทากับพระอาจารย์ศีลภัทรองค์อธิการบดี เป็นเวลาถึง ๑๕ ปี ที่นี่มีนักศึกษาราวหมื่นรูป อาจารย์พันห้าร้อยท่าน แต่ที่ได้รับยกย่องและดูแลอย่างดีมีเพียง ๑๐ รูปเท่านั้น อารามนาลันทาได้ถูกสร้างและต่อเติมมาโดยลำดับนับจาก พระเจ้าอโศกมหาราช พระเจ้าศักราทิตย์ พระเจ้าพุทธคุปตะ พระเจ้าตถาคตราชาพระเจ้าพาลาทิตย์ พระเจ้าวชิรราชา รวม ๖ พระองค์ นาลันทา เป็นสถานศึกษาฝ่ายมหายาน โดยศึกษาทั้ง ๑๘ นิกาย รวมทั้งพระเวท เหตุวิทยา ศัพทวิทยาจิกิตสาวิทยา สางขยะวิทยา เป็นต้น &lt;br /&gt;           มาถึงสมัยพระเจ้าหรรษวรรธนะมหาวิทยาลัยก็ได้รับการอุปถัมภ์เป็นอย่างดี ในที่สุด พระถังซัมจั๋งก็อำลาพระเจ้าหรรษวรรธนะ พระกุมารราชาแห่งเบงกอลตะวันออก และพระราชาแห่งอินเดีย ๑๘ แคว้น กลับสู่ประเทศจีน โดยกลับไปเส้นทางเดิม เมื่อเข้าสู่จีนแล้วได้รับการต้อนรับอย่างดีจากพระสงฆ์และพุทธบริษัทชาวจีนที่ทราบข่าว ท่านได้รับการยกโทษที่แอบเดินทางโดยไม่ได้รับอนุญาต ต่อมาได้รับการยกย่องให้เป็นวีรบุรุษแห่งชาติ ผลงานการแปลของท่านมีมากายที่สำคัญได้แปลหนังสือสันสกฤตออกเป็นภาษาจีนถึง ๖๐๐ เล่ม ท่านขอร้องพระจักรพรรดิ์ให้ยกพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติจีนเดี่ยว ๆ แทนขงจื้ แต่ไม่สำเร็จ เพราะจีนนับถือขงจื้อมายาวนาน การที่จะยกเลิกจึงเป็นเรื่องลำบาก แม้แต่พระจักรพรรดิ์ก็ไม่กล้าตัดสินใจ เพราะเสนาอำมาตย์ขุนศึกจำนวนไม่น้อยที่นับถือลัทธิขงจื้อ แม้แต่บิดาของท่านเมื่อก่อนก็นับถือขงจื้อ &lt;br /&gt;           เมื่อท่านมรณภาพแล้ว พระจักรพรรดิ์ถังเกาจง ทรงกำสรวญอย่างหนัก ถึงกลับตรัสว่า ประทีปของชาติได้ดับเสียแล้ว แม้ท่านจะกำชับให้ทำงานศพอย่างง่าย ๆ คือใช้เสื่อมาพันและฝังเสีย แต่พระจักรพรรคดิ์ก็ทำอย่างสมเกียรติกล่าวกันว่า มีชาวจีนมาร่วมงานศพท่านถึง ๒ ล้านคน นับว่าเป็นพระสงฆ์องค์เดียวในประวัติศาสตร์จีนที่มีผู้ร่วมงานมากมายขนาดนั้น&lt;br /&gt;           หลังจากพระเจ้าหรรษวรรธนะเสด็จสวรรคตแล้ว อินเดียก็เข้าสู่ยุคมืดอีกครั้ง ทั้งทางการเมืองและการศาสนา ในยุคนี้มหายานได้ผสมลัทธิตันตระของฮินดูเข้าไปด้วยเรียกว่าพุทธตันตระ โดยมีหลัการ ๕ ม. คือ ๑. มัสยากินเนื้อปลา ๒. มางสะรับประทานเนื้อ ๓.เมรัย ดื่มสุรา ของเมา ๔. มุทระร่ายรำเพื่อยั่วกามารมณ์ ๕.เมถุนะ ร่วมเพศ ไม่ว่าใครก็สามารถร่วมเพศได้ เช่น มารดากับบุตร หรือบุตรกับมารดา พี่กับน้องเป็นต้น สาเหตุที่มหายานนำลัทธิตันตระของฮินดูมาใช้ เพราะต้องการสร้างความนิยมให้กับตัวเอง แต่การพัฒนานี้เท่ากับกำลังทำลายพุทธศาสนาในยุคนี้มีการสร้างพระพุทธรูปโอบด้วยนางตาราในท่าเสพเมถุน เป็นต้น&lt;br /&gt;สรุปได้ว่าสมัยนี้ มีบุคคลสำคัญที่เป็นประโยชน์ ต่อพุทธศาสนาคือ พระเจ้าหรรษวรรธนะ หรือพระเจ้าศรีลาทิตย์ และพระอาจารย์เฮี่ยนจัง หรือพระถังซัมจั๋ง แต่เมื่อสิ้นบุคคลนี้แล้วพุทธศาสนา ก็เสื่อมลงอีก ต่อมายุคนี้ก็ได้มีพระสงฆ์จีน เดินทางมาศึกษาพุทธศาสนาก็เสื่อมลงอีก ต่อมายุคนี้ก็ได้มี      พระสงฆ์จีนเดินทางมาศึกษาพุทธศาสนาที่อินเดียอีกท่านหนึ่งคือ พระอาจารย์อี้จิง (I-Tsing)&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;ที่มา : หนังสือประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในอินเดีย  เขียนและรวบรวมโดยพระมหาดาวสยาม วชิรปัญโญ พระธรรมทูตสายต่างประเทศรุ่นที่ ๙ ,&lt;br /&gt;http://www.dhammathai.org/buddhism/india/index.php,7/กันยายน/2554.&lt;br /&gt;ประวัติศาสตร์&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/1387750352989050357/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/hiuen-tsang.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/1387750352989050357'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/1387750352989050357'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/09/hiuen-tsang.html' title='จดหมายเหตุพระถังซัมจั๋ง (Hiuen Tsang)'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-8426611083041474278</id><published>2011-02-10T08:45:00.000-08:00</published><updated>2011-02-10T08:58:05.677-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="(นาอุดม)"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>ประเพณีและพิธีกรรมเกี่ยวกับการตายในพุทธศาสนา</title><content type='html'>การศึกษาในบทนี้  ผู้ศึกษามีจุดมุ่งหมายในการศึกษาประเพณีและพิธีกรรมเกี่ยวกับการตายในพุทธศาสนา  โดยได้ทำการศึกษาค้นคว้าจากเอกสาร  และงานวิจัย  ดังจะได้ศึกษาประเด็นสำคัญตามลำดับขั้นตอนต่อไปนี้&lt;br /&gt;                            2.1  โกศและพิธีกรรมทำศพ&lt;br /&gt;                            2.2 แนวคิดความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีพิธีกรรม&lt;br /&gt;                            2.3 พิธีพระราชทานเพลิงศพ&lt;br /&gt;                            2.4 การขอพระราชทานเพลิงศพเป็นกรณีพิเศษ&lt;br /&gt;                            2.5 การสร้างเมรุแบบต่าง ๆ ในพิธีฌาปนกิจศพ&lt;br /&gt;                            2.6 วิเคราะห์ถึงปรัชญาคติในเรื่องประเพณีเกี่ยวกับการตาย&lt;br /&gt;                            2.7 ศาสนคติทางพระพุทธศาสนา&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2.1  โกศและพิธีกรรมทำศพ &lt;br /&gt;           โกศ มีพัฒนาการจาก  “พิธีปลงศพครั้งที่ 2” ราว 3,000  ปีมาแล้ว  ร่องรอยเก่าสุดเห็นได้จากไหหินในลาว  และภาชนะดินเผาใส่ศพแบบ  “แค็ปซูล” ที่ทุ่งกุลาร้องไห้ในอีสาน&lt;br /&gt;           พิธีศพ ก็คือพิธีกรรมความตาย เป็นพิธีกรรมสำคัญที่สุดของมนุษย์ อย่างน้อยตั้งแต่ 3,000 ปีมาแล้ว สืบถึงปัจจุบัน &lt;br /&gt;           มนุษย์อุษาคเนย์ เชื่อว่าคนเรามาจากบาดาลทางน้ำที่อยู่ใต้พื้นดิน เมื่อคนตาย (ที่ยุคนั้นเข้าใจความตายต่างจากยุคนี้) ก็คือกลับไปสู่ถิ่นเดิมในบาดาลที่มีนาคพิทักษ์อยู่ คนมีฐานะทางสังคม เช่น  หัวหน้าเผ่าพันธุ์ หรือหมอผี  เมื่อตายไป  คนทั้งชุมชนร่วมกันทำพิธีศพใหญ่โต  แต่ถ้าคนทั่วไปตายลงก็ทิ้งให้แร้งกากิน &lt;br /&gt;           พิธีศพของคนทั่วไปไม่ว่าจะเป็นบุคลสำคัญหรือธรรมดา เครือญาติจะเก็บศพไว้หลายวันหลายคืนเพื่อส่งวิญญาณ โดยกินเลี้ยงกับกินเหล้าแล้วขับลำบอกเล่าเรื่องราวต่างๆ ของเผ่าพันธุ์ พิธีศพของไทยที่เก็บศพไว้ฉลองนานวัน ก็มาจากประเพณีดึกดำบรรพ์ 3,000 ปีมาแล้วอย่างนี้เอง เมื่อครบกำหนดที่ตกลงกันก็แห่ศพที่อาจหุ้มห่อด้วยเครื่องจักสาน อย่างใบไม้ไปฝังบริเวณที่กำหนดรู้กันว่าเป็นสถานที่เฉพาะซึ่งมักเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์กลางหมู่บ้าน  มีเสาไม้ปักไว้เป็นเครื่องหมายล้อมรอบต่อมาใช้แผ่นหินเป็นแท่งเล็กบ้างใหญ่บ้างตามฐานะของชุมชน  แท่งหินนี้คนปัจจุบันเรียกหินตั้ง  ซึ่งต่อไปเมื่อรับพุทธศาสนาแล้วเรียกว่า เสมาหิน หรือใบเสมาในปัจจุบัน&lt;br /&gt;           ขบวนแห่ศพมีเครื่องประโคม เช่น  ฆ้อง  กลอง  หรือมโหระทึกและอื่นๆ  (มีรูปวาดที่ถ้ำตาด้วง จังหวัดกาญจนบุรี)&lt;br /&gt;           เมื่อเอาศพลงหลุมต้องเอาเครื่องใช้ใส่ลงไปด้วย เชื่อว่าจะได้ติดตัวไปใช้ในบาดาล  ฉะนั้นในหลุมศพจึงมีสิ่งของมากมายล้วนแสดงฐานะของผู้ตายว่าเป็นคนสำคัญ  เช่น  ภาชนะดินเผาลายเขียนสีในวัฒนธรรมบ้านเชียง  ไม่ได้ทำไว้ปรุงอาหารในชีวิตประจำวัน แต่ทำไว้ฝังไปกับศพเท่านั้นคนบางเผ่าพันธุ์ที่อยู่ใกล้ลำน้ำ  หรือใกล้ทะเลเคลื่อนศพไปทางน้ำด้วยเรือส่งศพ  มีภาพลายเส้นที่ผิวมโหระทึก  แต่บางเผ่าพันธุ์ทำโลงศพด้วยไม้ที่ขุดเป็นรางหรือโลงไม้ รูปร่างคล้ายเรือ หรือรางเลี้ยงหมูปัจจุบัน เอาศพวางในรางแล้วช่วยกันหามไปไว้ในถ้ำ  หรือเพิงผาแหล่งศักดิ์สิทธิ์ เช่น  พบที่แม่ฮ่องสอน กาญจนบุรี  ฯลฯ (รางระนาดปัจจุบันก็ได้มาจากโลงไม้ยุคนี้)&lt;br /&gt;           แต่ที่สำคัญมากอย่างหนึ่งคือ  พิธีศพครั้งที่ 2  เริ่มจากครั้งแรกเอาคนตายไปฝังดินไว้ให้เนื้อหนังเน่าเปื่อยยุ่ยสลายไปกับดินจนเหลือกระดูก แล้วทำครั้งที่ 2 ด้วยการเก็บกระดูกใส่ภาชนะ  เช่น  ไหหิน  ที่ทุ่งไหหินในลาว หม้อดินเผาใส่กระดูกพบทั่วไปแต่ขนาดใหญ่ พบแถบทุ่งกุลาร้องไห้เป็นแบบ  ?“แค็ปซูล” ประเพณีอย่างนี้พบทั่วไปทั้งผืนแผ่นดินใหญ่และหมู่เกาะ แล้วสืบถึงยุคทวารวดี  พบภาชนะใส่กระดูกทำด้วยหินก็มี ทำด้วยดินเผาแกร่งก็มี  ปัจจุบันก็คือโกศ &lt;br /&gt;แม้แต่การเก็บกระดูกคนตายไว้ตามกำแพงวัดก็สืบเนื่องจากประเพณีดึกดำบรรพ์ 3,000ปีมาแล้ว อย่างนี้เอง&lt;br /&gt;           คนเมื่อ  3,000 ปีมาแล้วบางกลุ่มมีประเพณีฝังศพงอเข่าไว้กับอก  บางทีเอาศพงอเข่าใส่ไหไป   ฝังฯลฯอย่างนี้เรียกกันภายหลังว่าประเพณีศพนั่ง  สืบเนื่องมาถึงสมัยหลังคือศพเจ้านายในพระบรมโกศ&lt;br /&gt;           แหล่งฝังศพยุคดึกดำบรรพ์ไม่ได้เป็นที่น่ารังเกียจสะพรึงกลัวอย่างทุกวันนี้เรียก ป่าช้า ป่าเลว (เห้ว, เปลว) หรือสุสาน ฯลฯ  แต่คนเมื่อ  3,000  ปีมาแล้ว  ยกย่องพื้นที่ฝังศพเป็นบริเวณศักดิ์สิทธิ์ที่สิงสถิตของผีบรรพบุรุษ  เมื่อรับพุทธศาสนาในภายหลังต่อมาแล้วเลยยกบริเวณนั้นสร้างสถูปเจดีย์เป็นพุทธสถานก็มี  เช่น  ปราสาทหินพิมายที่อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา  และวัดชมชื่น  ที่เมืองเชลียง  อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ฯลฯ&lt;br /&gt;ลายเส้นจำลองลักษณะของพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าฯ บรรจุอยู่ในพระบรมโกศทองใหญ่  ภายหลังเสด็จสวรรคต  ใน  พ.ศ. 2490 (ค.ศ. 1866)  &lt;br /&gt;             ภาพนี้อยู่ในหนังสือเดินทางรอบโลก (VOY AGE  AUTOUR  DU  MONDE)  ของเคาน์โบวัว (LE  COMTE DE BEAUVOIR)  ชาวฝรั่งเศส พิมพ์ที่ปารีสเมื่อ พ.ศ. 2411  (ค.ศ. 1868) ภายหลังการเดินทางรอบโลก โดยแวะเยือนกรุงเทพฯ วันที่ 11 - 19 มกราคม พ.ศ. 2409 (ค.ศ. 1866)  เนื่องจากท่านเคาน์ติดตามราชนิกุลฝรั่งเศส  3 คนเข้ามา จึงได้รับการต้อนรับจากรัชกาลที่ 4  เป็นพิเศษ เพราะทรงมีความสนิทสนมกับพระเจ้านโปเลียนที่ 3 อยู่ก่อนแล้ว ภาพในหนังสือของท่านเคาน์จึงมีลักษณะพิเศษ จากสิ่งที่ผมเห็นหรือได้รับการบอกเล่ามาเอง &lt;br /&gt;           เบื้องหลังภาพ  เชื่อได้ว่าเป็นพระดำรัสตรัสเล่าโดยรัชกาลที่ 4 เกี่ยวกับพิธีพระบรมศพของพระปิ่นเกล้าฯ ที่เพิ่งสวรรคตไปก่อนหน้านั้นไม่นาน ในทรรศนะของผู้วาด  จึงต้องการถ่ายทอดให้ชาวตะวันตกด้วยกันเห็นว่าธรรมเนียมการเก็บพระศพของพระเจ้าแผ่นดินไทยนั้น  ต้องบรรจุพระบรมศพใส่ในพระโกศพร้อมด้วยเครื่องราชูปโภคต่างๆ คือ  พระมหาพิชัยมงกุฎ, พระแสงขรรค์ชัยศรี, ธารพระกรชัยกฤกษ์,  พระสังวาล, พระธำมรงค์, ฉลองพระบาทเชิงงอนพร้อมด้วยฉลองพระองค์เต็ม ยศในท่าประทับนั่งยองๆ ภายในที่จำกัด  ตามพระราชประเพณีที่กระทำกันสืบต่อมาแต่โบราณกาล&lt;br /&gt;           หนังสือเล่มนี้พิมพ์เมื่อต้นปี  พ.ศ. 2411 ก่อนหน้ารัชกาลที่  4 สวรรคต ถึง  10  เดือน (สวรรคตเมื่อวันที่ 1  ตุลาคม  พ.ศ. 2411)  จึงนับเป็นเอกสารร่วมสมัยพร้อมด้วยข้อมูลสดๆ  ร้อนๆ ของเหตุการณ์ล่าสุดที่เพิ่งเกิดขึ้นในรัชกาลนั้น   ที่แม้แต่คนไทยทั่วไปในสมัยนั้นก็เข้าไม่ถึงมาก่อน  เพราะหนังสือพิมพ์จำหน่ายอยู่ในยุโรปเท่านั้น(ไกรฤกษ์  นานา .... เขียนคำอธิบาย)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;         - 1,000  ปีมาแล้ว  ฝังศพเหยียดยาวไม่งอเข่า&lt;br /&gt;           ในดินแดนประเทศไทยมีพิธีฝังศพแบบวางราบเหยียดยาวเก่าแก่สุดราว 10,000 ปีมาแล้ว เช่น พบที่จังหวัดกระบี่,  จังหวัดแม่ฮ่องสอน ฯลฯ  (แต่บางท้องถิ่นในบางประเทศอาจนานกว่านี้) พิธีศพนี้มีบางท้องถิ่นเรียก “พิธีทำศพ” เริ่มพิธีเมื่อมีคนตายจนถึงเอาศพไปฝังเป็นเสร็จพิธี  แต่จนถึงขณะนี้ยังไม่พบหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีว่ามีครั้งแรกเมื่อไร? &lt;br /&gt;           ฝังศพ เป็นพิธีกรรมของชนชั้นนำ  ผู้มีอำนาจและมีบริวารมากพอจะทำพิธีได้ หากเป็นสามัญชน คนทั่วไปไม่มีอำนาจ ไม่มีบริวาร  ก็ทิ้งศพไว้ในที่ทั่วไปให้แร้งกาจิกกิน สถานที่ทิ้งศพเรียกกันภายหลังว่า ป่าเลว,  ป่าเห้ว,  เปลว  เพราะคำว่าเลวหมายถึงไม่ดี บางท้องถิ่นออกเสียงเป็นเห้ว แต่บางพวกออกเสียงว่าเปลว ส่วนคนภาคกลางเรียก ป่าช้า เป็นคำเดียวกับเลว  มักใช้ควบว่า  เลวทรามต่ำช้า&lt;br /&gt;- 3,000 ปีมาแล้ว เริ่มฝังศพงอเข่า ต้นเค้าโกศ &lt;br /&gt;           พบทั่วไปในอุษาคเนย์ โดยเฉพาะบริเวณผืนแผ่นดินใหญ่สุวรรณภูมิ ตั้งแต่ลุ่มแม่น้ำโขงถึงลุ่มน้ำเจ้าพระยา  คือ ไทย, ลาว, เขมร, เวียดนาม ต่อเนื่องถึงมณฑลกวางสีในจีน  (ที่อาจเป็นแหล่งฝังศพงอเข่าแบบเก่าสุด) คนยุคดึกดำบรรพ์เชื่อว่าคนตายคือ  คนกลับคืนสู่บ้านเก่า คือท้องแม่ที่ต้องงอเข่าเข้าด้วยกัน ต่อมาคนดึกดำบรรพ์คิดทำภาชนะในศพงอเข่าไปฝังดิน  เช่น  ไหดินเผา  (หรือ“แค็ปซูล”), หม้อดินเผา,  จนถึงไหหินยุคสุวรรณภูมิในลาว, ไหหินยุคทวารวดีในพม่าและในไทย ฯลฯ  ล้วนเป็นต้นเค้าเก่าสุดของโกศทุกวันนี้ ชุมชนบางแห่งของบางกลุ่มชาติพันธุ์  เชื่อว่าขวัญคนตายแล้วต้องกลับถิ่นเดิมทางน้ำ จึงเอาศพใส่ภาชนะคล้ายเรือไปไว้ในแหล่งศักดิ์สิทธิ์  เช่น ถ้ำ, เพิง,  ผา ฯลฯ  บางพวกสลักรูปเรือไว้บนภาชนะสัมฤทธิ์ใส่ศพก็มี&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;          - 1,500  ปีมาแล้ว  เผาศพตามแบบอินเดีย  แต่ทำศพอย่างอื่นด้วย&lt;br /&gt;           เผาศพเป็นพิธีของชมพูทวีป  (อินเดีย) ที่แพร่เข้ามาถึงดินแดนสุวรรณภูมิพร้อมศาสนาพราหมณ์ - พุทธ เมื่อราว พ.ศ. 1000  หรือราว  1,500 ปีมาแล้ว บางทีเรียกยุคทวารวดี นับตั้งแต่นี้ไปจะมีคติทำศพเรียก  ปลงศพ มี 4  อย่าง ปะปนกันไปหรือต่างกันตามฐานะของคนตาย ได้แก่ ปลงศพด้วยดิน คือ  ฝัง,  ปลงด้วยน้ำ  คือ โยนทิ้งในแม่น้ำลำคลอง, ปลงด้วยนก  คือ ให้แร้งกากิน,  ปลงด้วยไฟ คือ  เผา &lt;br /&gt;           คนพื้นเมืองที่มีอำนาจรับแบบแผนชมพูทวีปมาปรับใช้ โดยเอาศพงอเข่าในภาชนะ  แล้วยกลงเรือไปเผาบริเวณที่กำหนด ถือเป็นพระราชพิธีของกษัตริย์สืบมาจนถึงยุคกรุงศรีอยุธยา มีเอกสารระบุว่าถวายพระเพลิงพระศพกษัตริย์อยุธยาบางพระองค์ในเรือนาค  ช่วง  พ.ศ. 2000  หรือก่อนหน้านั้น&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;         - 400  ปีมาแล้ว  แรกมีเมรุเผาศพเจ้านาย&lt;br /&gt;           เมรุเผาศพ   แรกมีราวหลัง  พ.ศ. 2100 มีเหตุชวนให้เชื่อได้ว่าจะเริ่มสร้างเมรุ  (อ่านว่า  เมน)หรือเขาพระสุเมรุ  ในแผ่นดินพระเจ้าปราสาททอง ราว  พ.ศ. 2181 หลังจากนั้นถึงใช้สร้างชั่วคราวด้วยไม้เผาศพเจ้านายเท่านั้น &lt;br /&gt;           เมรุยุคแรกใช้เผาศพเจ้านาย เรียก  “พระเมรุ” หรือ “พระเมรุมาศ” ใช้งาน “ถวายพระเพลิงพระศพ”  ส่วนคนทั่วไปเผาบนเชิงตะกอนอย่างง่ายๆ ถ้าเป็นยาจกยากจนก็โยนให้แร้งกากิน&lt;br /&gt;           เมรุ  หรือพระเมรุ เมื่อแรกมียุคกรุงศรีอยุธยา สร้างเลียนแบบนครวัด  “วิษณุโลก” ที่จำลองเขาพระสุเมรุ โดยจินตนาการขึ้นจากภูเขาหิมาลัย&lt;br /&gt;รัชกาลที่ 5  (ครองราชย์ระหว่าง พ.ศ. 2411 - 2453)  โปรดให้สร้างเมรุเผาศพอย่างถาวรด้วยปูนไว้ในวัดเพื่อประหยัดค่าใช้จ่ายด้านต่างๆ&lt;br /&gt;           เมรุถาวรแห่งแรกอยู่ในวัดเทพศิรินทราวาส ราวเกือบ 100  ปีมาแล้ว  ยังสืบเนื่องใช้งานพระราชทานเพลิงศพสืบจนทุกวันนี้  แต่เอกสารบางเล่มระบุว่ามี “เมรุปูน” วัดสระเกศ  ใช้เผาศพแล้วตั้งแต่สมัยรัชการที่  3 กว่าเมรุเผาศพจะเริ่มมีในวัดอื่นๆ เฉพาะในกรุงเทพฯ ก็ต้องใช้เวลาอีกนานมากเกือบ  100 ปี คนแต่ก่อนเคยสร้าง  “เมรุลอย” ถอดได้ (KNOCK - DOWN) เลียนแบบ “เมรุหลวง” ของเจ้านาย  ให้คนมีฐานะเช่าไปใช้เผาศพที่ต่างๆ แต่คนฐานะด้อยกว่าก็ทำเชิงตะกอนประดับประดาด้วยเครื่องแกะสลักเป็นลวดลาย  เช่น จักหยวก - แทงหยวก  เป็นต้น&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - 50 ปีมาแล้ว  มีเมรุเผาศพ อยู่ในวัดทั่วประเทศไทย&lt;br /&gt;           เมรุเผาศพ ค่อยๆ  แพร่เข้าไปอยู่ในวัดสำคัญๆ ในกรุงเทพฯ ช่วงเรือน  พ.ศ. 2500 หรือก่อนนั้นไม่นานหนัก ครั้นหลัง  พ.ศ. 2500  มีแผนพัฒนาเศรษฐกิจฯ ฉบับแรกแล้ว พิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ลดลง ชนชั้นกลาง “กระฎุมพี” มีบทบาทสูงขึ้น จึงต้องการเผาศพบรรพบุรุษบนเมรุแบบเจ้านายและชนชั้นสูง  เลยยกเอาเมรุเจ้านายเป็นแบบสร้างเลียนแบบไว้ตามวัดสำคัญๆ  นานเข้าก็กระจายไปวัดราษฏรเล็กๆ ตามชานเมือง  จนถึงวัดสำคัญของจังหวัดแล้วมีไปทั่วประเทศ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2.2 แนวคิดความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีพิธีกรรม &lt;br /&gt;           &lt;br /&gt;           2.2.1 พิธีกรรมเกี่ยวกับศพ&lt;br /&gt;           จากการศึกษาประเพณีงานศพของชาวพุทธทั่วไป พบว่า มีขั้นตอนและการประกอบพิธีกรรมเป็นรูปแบบทั้งที่มีส่วนใกล้เคียงหรือเป็นแบบแผนเดียวกันกับประเพณีงานศพของภาคอื่น ๆอาจมีบางขั้นตอนและการประกอบพิธีกรรมบางประการที่เป็นลักษณะเฉพาะของท้องถิ่น ซึ่งแตกต่างอยู่บ้าง นอกจากนั้นการประกอบพิธีกรรมที่เคยกระทำกันในอดีตบางประการก็เลิกปฏิบัติ ทั้งนี้  แล้วแต่ความเหมาะสมตามความเชื่อ ความเคร่งครัดในพิธีกรรมของเจ้าภาพ และวัสดุสิ่งของเครื่องใช้ที่จะหามาได้ในการประกอบพิธีกรรม&lt;br /&gt;           ในอดีตก่อนตาย เมื่อมีผู้ป่วยอาการหนัก ญาติมิตรมักจะจัดให้มีพิธีกรรมสวดธาตุต่อชะตา สูตรขวัญกล่อง ค้ำโพธิ์ค้ำไฮ หรือทำพิธีตัดกรรมตัดเวรให้ ซึ่งบางครั้งเมื่อทำพิธีตัดกรรมตัดเวรแล้วก็จะเกิดการเปลี่ยนแปลงกับผู้ป่วยได้เร็ว เช่น ผู้ป่วยที่ทรมานอยู่เป็นปีก็จะเร่งตายภายใน2 – 3 วัน บางคนเมื่อพระสวดเสร็จไม่ถึงชั่วโมงก็ถึงแก่ความตาย มีบางคนที่ป่วยมาเป็นแรมปีก็เริ่มหายวันหายคืนและเป็นปกติในที่สุด&lt;br /&gt;           เมื่อมีอาการหนักจวนสิ้นใจ ลูก ๆ และญาติมิตรจะคอยเตือนให้ผู้ป่วยตั้งสติ เพื่อระลึกถึงพระรัตนตรัยและบอกหนทางสวรรค์ให้คนป่วยได้ยินดัง ๆ ว่า พุทโธ ๆ หรือ อรหัง ๆ จนกว่าจะสิ้นลมหายใจ เมื่อผู้ป่วยถึงแก่กรรมแล้ว ญาติมิตรก็จะแจ้งข่าวการตายให้ญาติผู้ใกล้ชิดและผู้เคารพ           นับถือที่อยู่ใกล้เคียงและห่างไกลทราบข่าวด้วยวิธีการต่าง ๆ&lt;br /&gt;ประเพณีงานศพของชาวไทย ก็มีวิธีการและขั้นตอนประกอบพิธีกรรมจำแนก&lt;br /&gt;ตามข้อมูลที่ปรากฏได้ 4 ขั้นตอน คือ&lt;br /&gt;1. วันถึงแก่กรรม (วันตาย)&lt;br /&gt;2. วันตั้งศพบำเพ็ญกุศล (วันงันเฮือนดี)&lt;br /&gt;3. วันฌาปนกิจศพ (วันเผา)&lt;br /&gt;4. วันหลังฌาปนกิจศพ (วันเก็บอัฐิ)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           1) วันถึงแก่กรรม (วันตาย) &lt;br /&gt;           ตามคติธรรมทางพุทธศาสนาถือว่าสังขารมนุษย์นั้นปรุงแต่งขึ้นมาจากธาตุทั้ง 4 คือ ดินได้แก่ เนื้อ หนัง กระดูก น้ำ ได้แก่ น้ำเลือด น้ำเหงื่อ น้ำลาย เป็นต้น ลม ได้แก่ ลมหายใจเข้าออกและไฟ ได้แก่ ความร้อนในร่างกาย สิ่งเหล่านี้เป็นอนัตตา คือไม่อยู่ในการควบคุมของใคร หรืออาจกล่าวได้ว่า ความตายนั้นจะเกิดขึ้นเมื่อไรก็ได้ ไม่มีใครกำหนดวันตายของตนเองหรือหยั่งรู้วันตายได้เมื่อมีการตายเกิดขึ้นจะต้องมีการจัดการเกี่ยวกับผู้ตาย หรือศพ หรือผี เพราะถือว่าการตายเป็นเรื่องอัปมงคล เป็นเสนียดจัญไร จะต้องทำอย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อป้องกันมิให้ผีดุร้ายกลับมาทำอันตราย หลอกหลอนผู้คนได้ หรืออาจจะเป็นการแสดงความนับถือ ความรักความห่วงหาอาลัยต่อผู้ตายด้วยขั้นตอนต่าง ๆ ดังนี้&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การอาบน้ำศพ&lt;br /&gt;           การอาบน้ำศพ เป็นพิธีที่จะต้องทำในขั้นตอนแรก โดยญาติของผู้ตายจะทำการอาบน้ำศพให้ร่างกายสะอาด ซึ่งเชื่อกันว่าจะทำให้จากไปสู่โลกอื่นอย่างบริสุทธิ์ หมดจดในสมัยก่อนจะต้มน้ำให้เดือด แล้วผสมด้วยน้ำเย็นตักอาบ ใช้ขมิ้น มะกรูดตำปนกันขัดถูศพให้ทั่ว บางแห่งใช้น้ำต้มใบส้มป่อยกับมะกรูดขัดถู ซึ่งวัสดุเหล่านี้เป็นการกระทำเพื่อแสดงออกถึงความเคารพรักในหมู่ญาติพี่น้อง จึงปฏิบัติต่อศพอย่างดี และปรารถนาจะให้ผู้ตายหมดสิ้นบาปกรรมที่เคยทำไว้&lt;br /&gt;           เมื่อทำความสะอาดศพดีแล้ว ก่อนจะมัดศพก็แต่งตัวศพให้เสร็จก่อนดังนี้&lt;br /&gt;- หวีผม&lt;br /&gt;           การหวีผมศพมีความเห็นที่แตกต่างกัน บางท่านก็ว่าต้องหวีเพียง 3 ครั้ง บางท่านก็ว่าต้องหวีเป็น 2 ซีก คือหวีไปทางด้านหน้าและด้านหลัง หมายถึง ให้คำนึงถึงเรื่องอดีตคือ การกระทำของผู้ตายตั้งแต่เกิดจนตาย อันจะเป็นเหตุกำหนดอนาคตว่าผู้ตายจะไปเกิดยังที่ใดซึ่งยังให้ข้อคิดกับคนเป็นอีกว่า หากต้องการอนาคตที่ดีก็ต้องสร้างเหตุในปัจจุบันให้ดีก่อน เมื่อหวีแล้วต้องหักหวีออกเป็น 2 ท่อนขว้างทิ้ง บางแห่งหักหวีออกเป็น 3 ท่อน แล้วกล่าวว่า อนิจจัง  ทุกขัง อนัตตา แต่ทางภาคอีสานหวีลงอย่างเดียวห้ามหวีขึ้น เมื่อหวีแล้วหักออกเป็น 2 ท่อนทิ้งเลย (แปลก  สินธิรักษ์. 2504 : 162) &lt;br /&gt;           ต่อจากนั้นจึงแต่งตัวศพด้วยการเอาแป้งน้ำหอมมาทา  และประพรมบริเวณใบหน้าตลอดจนทั่วร่างกายนุ่งผ้าให้ศพ ใช้ผ้าขาวนุ่ง 2 ชั้น  ชั้นในเอาชายพกไว้ข้างหลังแล้วนุ่งทับข้างนอกอีกทีหนึ่ง เอาชายพกไว้ข้างหน้า การที่นุ่งผ้าเอาชายพกไว้ข้างหลังนับเป็นการนุ่งสำหรับคนตายและการนุ่งเอาชายพกไว้ข้างหน้านั้นนุ่งสำหรับคนเป็น หมายถึง การเกิดต่อไป แสดงว่าตนเราเมื่อเกิดมาแล้วต้องตาย ตายแล้วก็เกิดอีก ทนทุกขเวทนา เวียนว่ายตายเกิด อยู่ไม่รู้จักสิ้นสุด การที่นุ่งขาวนั้นเป็นการแสดงทางที่จะหนีทุกข์ คือ ให้รักษาศีลปฏิบัติธรรม รักษากาย วาจา ใจ ให้บริสุทธิ์ (อุรคินทร์  วิริยะบูรณะ. 2531 : 57)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การนุ่งผ้าและสวมเสื้อให้ศพ &lt;br /&gt;           ในประเพณีความเชื่อของชาวพุทธนั้น การใช้เครื่องนุ่งห่มแต่งตัวศพต้องใช้ของใหม่ ๆ ทุกอย่าง ไม่ใช่นุ่งขาวห่มขาว เครื่องนุ่งห่มต้องทำตำหนิเสียทุกชิ้น คือฉีกให้เสียหายบ้างเล็กน้อย เวลานุ่งให้กลับทาง เช่น นุ่งผ้าซิ่นก็ต้องกลับทางตีนขึ้นข้างบน เอาหัวซิ่นไว้ข้างล่าง การนุ่งให้เอาชายพกไว้ข้างหลัง ผ้าที่ห่มให้เฉลียงบ่า เสื้อที่สวมให้กลับข้างหน้าไว้ข้างหลังอย่างนี้เป็นต้น (เสถียรโกเศศ. 2507 : 54)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - ใส่เงินในปากศพ  &lt;br /&gt;           เงินใส่ปากศพนั้นชาวอีสานนิยมใช้เงินเหรียญ อาจเป็นเหรียญห้าเหรียญสิบ ทางคดีโลกถือว่ามอบให้ผู้ตายเป็นค่าเดินทาง จ้างรถจ้างเรือ สำหรับเดินทางไปสู่เมืองผีหรือเมืองสวรรค์ ทางคดีธรรม สอนให้รู้จักใช้เงินให้เป็นประโยชน์ คือ ให้แบ่งกิน แบ่งใช้ เก็บไว้เป็นทุน ทำบุญให้ทาน อย่าตระหนี่ถี่เหนียวเกินไป (ปรีชา พิณทอง. 2530 : 40)&lt;br /&gt;           - ขี้ผึ้งปิดตาปิดปาก &lt;br /&gt;           มีการใช้ขี้ผึ้งสีปิดตาปิดปากศพ ทางคดีโลกถือว่า ป้องกัน ความอุจาดลามก ทางคดีธรรมถือว่า เป็นการสอนคนเป็นให้รู้จักระวังรักษาตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจอย่าให้ทุกข์เกิดขึ้น เพราะทุกข์ที่เกิดขึ้น เกิดจากการไม่สำรวม ระหว่างสิ่งเหล่านี้&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;            - การมัดศพ &lt;br /&gt;           เมื่อแต่งตัวศพเรียบร้อยแล้วก็ถึงตอนมัดศพเรียกว่า มัดตราสัง คือ มัดสามเปลาะให้มือถือกรวยดอกไม้ ธูปเทียน เครื่องตราสังใช้ด้ายดิบมาจับให้เป็นเส้นขนาด 3 ทบ เพื่อให้เหนียวดึงไม่ขาด ทำให้เป็นห่วงคล้องคอ มือ เท้า ทางคดีโลกถือว่าเพื่อมิให้ศพพอง ขึ้นอืด&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - โลงแตก &lt;br /&gt;           ทางคดีธรรมถือว่า เครื่องผูกมัดคนมี 3 อย่าง คนที่มัดตราสังจะพูดว่า “ปุตโต คีเว”หมายความว่า ห่วงลูกผูกคอตรึงหัวใจอยู่เสมอจากนั้นจะทำการรัดประคตที่อกแล้วเอาเชือกโยงมากลางตัว ทำห่วงตะกรุดเบ็ดผูกหัวแม่มือแล้วรวบรัดผูกมัดมือทั้งสองให้พนมไว้ที่อกพูดคาถาว่า “ภริยา หัตเถ” หลังจากนั้นโยงด้ายดิบมาที่เท้า ทำบ่วงผูกข้อเท้าทั้งสองข้างให้ติดกันแล้วพูดคาถาว่า “ธนัง ปาเท” เชือกคือสมบัติมัดที่เท้า ตรงกับภาษิตโบราณว่าไว้ว่า  ตัณหารักลูกคือเชือกผูกคอ ตัณหา รักเมียเหมือนดังเชือกผูกศอก  ตัณหารักข้าวของคือดั่งปอกรัดตีน ตัณหาสามอันนี้มาฝั้นให้เป็นเชือกให้กลิ้งเกลือกอยู่ในวัฏฏะสงสาร (ปรีชา พิณทอง. 2530 : 41 )&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           2) การตั้งศพ &lt;br /&gt;           ชาวพุทธโดยศพที่แต่งแล้วจะใส่ในโลงหรือไม่ก็ตาม จะตั้งไว้ในที่ใดก็ตาม ต้องหันหัวศพไปทางทิศตะวันตกเสมอ ทางคดีโลกถือว่าการนอนหันหัว ไปทางทิศตะวันตกนอนอย่างผี หันไปทางทิศตะวันออกนั้นนอนอย่างคน ทางคดีธรรมถือว่าสอนให้พิจารณาว่า การตาย คือ การเสื่อมไป สั้นไป เหมือนกับพระอาทิตย์ตกไป&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การทำโลงศพ &lt;br /&gt;           ไม้ที่นำมาทำโลงศพเป็นไม้ประเภทเนื้ออ่อน แห้งเร็ว ซับน้ำได้ง่าย และติดไฟได้เร็ว สะดวกในการตอกตะปู ปัจจุบันไม้ที่นำมาทำโลงศพนั้นหาได้ยาก จึงเลือกเอาไม้อะไรก็ได้ที่จัดอยู่ในลักษณะที่กล่าวมาแล้ว หากเป็นโลงศพที่จำหน่ายตามท้องตลาดมักใช้ไม้กระดานอัด  และไม้ประเภทเนื้ออ่อนทั่ว ๆ ไป  การทำโลงศพ ทำให้ปากโลงยาวกว่าตอนล่างของโลงศพเล็กน้อยหรือตาม ความเหมาะสมกับส่วนสูงของผู้ตาย เมื่อประกอบเป็นตัวโลงและฝาโลงแล้วจะเอาปูนซีเมนต์ดิบฉาบบาง ๆ ภายในทั้ง 4 ด้าน เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำเน่า น้ำหนองไหลซึมออกมา เอายาฉุน ถ่านไฟ  ใบฝรั่ง  กากใบชา  เท่าที่จะหาได้โรยใส่ไว้ภายในเพื่อดับกลิ่น  และดูดซึมซับน้ำเน่า กลิ่นเน่าเหม็น เมื่อทำโลง  เสร็จแล้ว ช่างที่ทำโลงศพจะนำเครื่องบูชาที่เตรียมไว้แล้วมาปัดรังควานภายในโลงศพ และใช้มีดฟัน ไปที่ขอบโลงทั้ง 4 ด้าน  เพื่อแสดงว่าเป็นโลงศพที่เก่า  และไม่ดีต้องเผาทิ้ง&lt;br /&gt;           ในอดีตเมื่อทำโลงศพเสร็จ ชาวบ้านก็มีภูมิปัญญาที่จะสร้างสุนทรียศาสตร์โดยใช้  ครามทาข้างโลงให้สวยงาม ต่อมาจึงใช้แบบแทงหยวกโดยใช้กาบกล้วยแทงด้วยมีดเป็นลายไทยติดข้างโลง ภายหลังจึงตัดโฟมลายไทย  และตัดลายกระดาษด้วยสีสันที่งดงามขึ้น ปัจจุบันมีเทคโนโลยีที่ทันสมัยโดยใช้โลงศพติดแอร์ลวดลายไทยติดมากับโลงศพ  จึงไม่จำเป็นต้องออกแบบ  และใช้ฝีมือช่างแต่อย่างใด&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การเบิกโลง  &lt;br /&gt;           สัปเหร่อ เป็นคนจัดการโดยเอาไม้ไผ่ มาจักเป็นซี่เล็กๆ ทำเป็นบันได 4ขั้นความกว้างเท่ากับความกว้างของโลงศพ สำหรับวางไว้บนปากโลงเอาเฝือกผืนหนึ่งทำด้วยไม้ไผ่ 8 ซี่ ตัดติดกันเหมือน แล่งวางก้นโลงเอาผิวไม้ขึ้นวางระยะห่างพอสมควร สำหรับรองรับเสื่อ นำไม้ไผ่มาผ่าเพื่อที่ใช้สำหรับคีบสายสิญจน์ไม้นี้เรียกว่าไม้ปากกาจับโลงเอาเทียน 8 เล่ม ติดคาบที่ปากโลงระหว่างไม้ปากกาที่วาง 8 ช่องมีกระทงใบตองขนาดเล็กใส่อาหารวางไว้บนปากโลง 8 ช่อง ใกล้ๆ กับเทียนเป็นเครื่องสังเวยเทพทั้ง 8 ทิศ ส่วนฝาโลงนั้นให้ทิ้งไว้ข้างโลง เตรียมขันไว้สำหรับทำน้ำมนต์ แล้วทำน้ำมนต์ แล้วว่าคาถาว่า &quot;สิโรเม พุทฺธเทวญฺจ นลาเฏพฺรหฺมเทวตา หทยํ นรายกญฺเจว เทวหตฺเถ ปรเม สุราฯ ปาเท วิสฺสณุกญฺเจว สพฺพกมฺมา ปสิทฺธิ เม สิทฺธิกิจฺจิสิทฺธิกมฺมํ สิทฺธิเตโช ชโย นิจจํ แล้วนำน้ำมนต์พรมที่โลง-ศพ 3 หน ใช้มีดหมอสับปากโลง 3 ที สับกลางโลงสลับซ้ายขวารอยสับนี้ เป็นเครื่องบอกว่า ศีรษะอยู่ทางนี้ แล้วผลักเครื่องเซ่นทั้งหมด พร้อมด้วยไม้ปากกาที่ทำไว้ลงไปในโลงทั้งหมด เป็นอันเสร็จพิธีเบิกโลง นำศพบรรจุลงโลง  &lt;br /&gt;พิธีเบิกโลง เป็นพิธีกรรมที่ทำกับโลงศพก่อนที่จะยกศพใส่โลง โดยมีจุดมุ่งหมาย  เพื่อทำให้โลงศพว่างจากสิ่งที่เป็นเสนียดจัญไร  ผีสางรุกขเทวดาทั้งหลายที่สิงสถิตอยู่กับไม้ที่เอามาทำโลงถือว่าเป็นโลงที่มีวิญญาณเป็นเจ้าของแล้ว เมื่อนำศพผู้ตายบรรจุวิญญาณของคนตายจะถูกรบกวนถูกรังแก และไม่ยอมเดินทางไปกับซากศพของตนจะเป็นผีสิงสถิตอยู่ในบ้านไม่ไปผุดไปเกิดเสียทีนับว่าเป็นจัญไร จึงให้มีพิธีทำน้ำมนต์ธรณีสารอันเป็นน้ำมนต์กำจัดเสนียดจัญไรให้ออกจากโลงอาราธนาคุณพระรัตนตรัยมาช่วยขจัดขับไล่ด้วยอีกทางหนึ่ง&lt;br /&gt;จากการสังเกตของผู้ศึกษา  ที่ได้ไปร่วมงานศพในที่ต่าง ๆ  ได้เห็นการเตรียมวัสดุอุปกรณ์ใส่ลงไปในโลงศพก่อน ก่อนที่จะนำศพลงในโลง หลาย ๆ ลักษณะ เช่น นำเสื่อและฟูกใส่ลงโลงแล้วนำปูนขาวโรยทั่วบริเวณฟูก และเสื่อเพื่อเป็นการดูดซึมน้ำเหลืองที่ซึมออกจากร่างศพ  และป้องกันสัตวแมลง นอกจากนั้นยังช่วยป้องกันกลิ่นเหม็นอับจากศพได้อีก  นอกจากนั้นยังนำยาฉุน  และใบฝรั่งวางหรือโรยรอบ ๆ ศพ  เพื่อเป็นการป้องกันกลิ่นหรือดับกลิ่นศพที่เก็บไว้หลาย ๆ วันซึ่งอาจจะรบกวนแขกที่มาร่วมทำพิธีทางศาสนาได้   ปัจจุบันนิยมใช้โลงเย็นเป็นส่วนมาก  การใช้ยาฉุน ใบฝรั่งหรือสิ่งป้องกันกลิ่นพึงรังเกียจอื่นจึงเลิกใช้ไป&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;           - ตามไฟศพ  &lt;br /&gt;           เมื่อตั้งศพไว้เรียบร้อยแล้วให้จุดตะเกียงหรือไต้ไฟทางศีรษะศพ  ตลอดทั้งวันและคืน  ซึ่งมีความหมายนัยว่า  ทางคดีโลกถือว่าจุดไฟไว้แทนไฟธาตุผู้ตายบ้างจุดไว้กันความกลัวบ้างทางคดีธรรมถือว่าสอนให้คนมีปัญญาเพราะปัญญานั้นเป็นแสงสว่างในโลกที่โลกเจริญรุ่งเรืองได้ก็เพราะปัญญา&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - สวดมาติกา &lt;br /&gt;           ญาติมิตรของผู้ตายจะนิมนต์พระมาสวดศพ ซึ่งชาวอีสานเรียก ซักอนิจจา หมายถึงการสวดพระอภิธรรมหน้าศพหรือสวดหน้าศพ กระทำในวันตายซึ่งได้บรรจุศพและมัดตราสังไว้แล้ว โดยมีจำนวนพระสงฆ์ 4 รูปเป็นผู้สวด เมื่อพระสงฆ์สวดพระอภิธรรมจบ  เจ้าภาพก็ถวายเครื่องไทยธรรมเป็นเสร็จพิธี&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3) วันตั้งศพบำเพ็ญกุศล  &lt;br /&gt;จากการศึกษาประเพณีงานศพของชาวไทยส่วนมากพบว่า การตั้งศพนิยมนำศพไว้ที่บ้าน เนื่องจากเกิดความรักความผูกพันจากที่เคยอยู่ด้วยกันมานานครั้นจะนำไปฌาปนกิจศพโดยเร็วก็เหมือนกับการผลักไสไล่ส่งถ้าผู้ตายมีอายุมากก็ยิ่งให้เวลาอยู่ที่บ้านนาน เช่น 5 คืน 7 คืน เป็นต้น ยกเว้นกรณีที่สิ้นชีวิตแบบตายโหง  คือ  ตายเร็วกว่าเวลาที่ควรจะเป็นจึงรีบกระทำการฌาปนกิจเพื่อให้เสร็จโดยเร็ว แค่คืนหนึ่งก็เพียงพอแล้ว&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การตั้งศพบำเพ็ญกุศล  &lt;br /&gt;           เป็นพิธีกรรมที่มีจุดประสงค์เพื่อจะได้ทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่ผู้ตายเป็นสำคัญและอีกส่วนหนึ่งเป็นการให้เจ้าภาพญาติมิตรและคนอื่น ๆ ร่วมแสดงออกซึ่งความกตัญญูกตเวทีความเคารพรักนับถือที่มีต่อผู้วายชนม์อีกด้วย  วันตั้งศพบำเพ็ญกุศลอาจกำหนด 3 วัน 5 วัน หรือ 7 วัน แล้วแต่สถานภาพของเจ้าภาพที่มีฐานะแตกต่างกันทั้งเศรษฐกิจ สังคม การเมือง รวมทั้งอายุขัยของผู้ตายอีกด้วยโดยทั่วไปเจ้าภาพจะนิมนต์พระสงฆ์สวดพระอภิธรรม จำนวน 4 จบ สวดเป็นระยะ จะสวดครึ่งคืน หรือกว่าแล้วแต่ความต้องการหรือความสะดวกของเจ้าภาพ เมื่อสวดเสร็จก็ถวายเครื่องไทยธรรม&lt;br /&gt;           - การสวดพระอภิธรรม  &lt;br /&gt;           เป็นการสอนคนเป็นให้พิจารณามรณานุสสติกัมมัฏฐาน ทางคดีโลกถือว่าเป็นการสวดเพื่อให้บุญแก่ผู้ตาย ทางคดีธรรมถือว่าเป็นการชดใช้บุญคุณของท่าน ผู้มีพระคุณ เช่น พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรดพระมารดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ได้แสดงพระอภิธรรม 7 คัมภีร์โปรด เป็นการชดใช้ค่าข้าวป้อน  และน้ำนม  เป็นต้น&lt;br /&gt;           หลังจากพระสวดพระอภิธรรมเสร็จแล้ว ญาติมิตรและคนอื่น ๆ ก็จะมารวมกันที่บ้านเจ้าภาพ คือ จะอยู่เป็นเพื่อนศพมิให้เงียบเหงาวังเวง เป็นการผ่อนคลายความทุกข์โศกอันเนื่องมาจากความสูญเสียคนในครอบครัวของเจ้าภาพ ในอดีตมีการอ่านหนังสือผูกหนังสือใบลาน เล่านิทานชาดกสู่กันฟัง บางกลุ่มมีการละเล่น เช่น เสือกินหมู เสือกินวัว หมากฮอส คล้องช้าง หรือแม้แต่เกี้ยวพาราสีกันในระหว่างคนหนุ่มคนสาว  ปัจจุบันเปลี่ยนเป็นการฉายวิดีโอ  ซีดี  วีซีดี  และหันมาเล่นการพนันทั้งไพ่ ไฮโล  ถึงแม้จะเล่นในวงเงินไม่มาก  แต่ก็เป็นที่นิยมกันแทบทุกงาน&lt;br /&gt;           &lt;br /&gt;           4) วันฌาปนกิจศพ (วันเผา) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - ฌาปนกิจศพ  &lt;br /&gt;           ชาวไทยเรียกกันทั่วไปว่า  วันเผาศพ  เป็นวันสำคัญที่สุด เนื่องจากมีขั้นตอนพิธีกรรมมากมาย และเป็นวันสุดท้ายของศพที่จะเข้าสู่เชิงตะกอนวันห้ามเผาศพ โบราณท่านห้ามวันพระ  วันอังคาร  และวันเก้ากอง วันนอกนั้นก็เผาได้ทั้งสิ้น&lt;br /&gt;           สำหรับพิธีเผาศพของชาวไทยส่วนใหญ่แล้วจะปฏิบัติคล้าย ๆ กับพิธีศพทั่วไปของชาวไทยในภาคต่าง ๆ ซึ่งมีรายละเอียดจากการสังเกตของผู้ศึกษาตามขั้นตอนต่าง ๆ ก่อนทำการเผาดังนี้&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การยกศพออกจากเรือน  &lt;br /&gt;           มีประเพณีปฏิบัติจนเป็นเงื่อนไขว่า ก่อนยกศพออกจากเรือนเจ้าภาพจะต้องนิมนต์พระสงฆ์มาสวดศพที่บ้านให้ผู้ตายเรียกว่ามาให้บุญ และนิมนต์พระสงฆ์มาบวชให้ลูกหลานผู้ตายเพื่อจะทำพิธีจูงศพ ชายให้บวชเป็นสามเณรถือศีล 10 ข้อ หญิงให้บวชเป็นชีพราหมณ์ถือศีล 8 ข้อ เมื่อถึงเวลาขณะยกศพออกพ้นเรือนก็จุดประทัดเป็นสัญญาณเพื่อให้ชาวบ้านทั่วไปร่วมส่งสการศพโดยพร้อมเพียงกัน ในอดีตเมื่อยกศพพ้นเรือนแล้วบรรดาลูกหลานของผู้ตายจะต้องเทน้ำในหม้อ ในคุในถังคว่ำทั้งหมด ชักบันไดขึ้นเก็บและพลิกกลับบันไดเสีย โดยมีความเชื่อกันว่าทำเพื่อบังมิให้วิญญาณผู้ตายจำทางกลับบ้านได้&lt;br /&gt;- การส่งสการศพ &lt;br /&gt;           พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 (2542 : 1161) อธิบายว่า พิธีกรรมเกี่ยวกับการปลงศพ ส่งสการก็ว่า เช่น รุดเร่งส่งสการ พระอริยานุวัตร เขมจารี(2526 : 15 – 16) ได้ให้ความเห็นว่า การส่งสการศพ คือการส่งสักการะศพนั่นเอง แต่ชาวไทยเรียกสั้นจึงกลายเป็น ส่งสการศพ ได้แก่ การนำเครื่องสักการะคือ ดอกไม้ ธูปเทียน ไปสักการะเคารพศพการทำสักการะศพนี้ถือเป็นประเพณีที่ดีงาม เผื่อว่า เมื่อเราได้ประมาท พลาดพลั้งแก่ผู้ตายถ้าเราเอาเครื่องสักการะไปทำความเคารพในป่าช้าก็ถือว่าหมดโทษหมดภัยต่อกัน ดังนั้น จึงมีผู้นิยมไปส่งสการศพผู้ตายถึงป่าช้าเป็นจำนวนมาก&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การหามศพ  &lt;br /&gt;           ประเพณีหามศพของชาวไทยให้ใช้คานหามไม้ไผ่บ้าน 2 ลำ เอาโลงศพขึ้นตั้งขันด้วยตอกชะเนาะ เลือกลูกหลานชายหนุ่มหามข้างละ 3 - 4 คน ก่อนหามนำธูปเทียน  ดอกไม้ทัดหูแล้วยกคานหามศพขึ้นบ่า เอาเท้าศพไปก่อน ห้ามพักกลางทาง ห้ามเปลี่ยนบ่า ห้ามข้ามสวนข้ามนา ด้วยถือว่าเป็นของต้องห้าม  ปัจจุบันในชุมชนเมืองพบว่าญาติพี่น้องจะช่วยกันขยับโลงศพจากที่ตั้งแล้วยกลงจากเรือนใส่บนรถกระบะเล็กที่มีการตกแต่งอย่างดีไว้พร้อมไว้ การหามศพแบบเดิมก็นับวันจะสูญหายไป&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การจูงศพ  &lt;br /&gt;           เมื่อเคลื่อนศพไปสู่ป่าช้า จะมีการจูงศพโดยใช้ด้ายโยงไหมโยงจำนวนหลายทบขนาดใหญ่เป็นเชือกจูง ถือว่าเป็นเกียรติแก่ผู้ตายและเจ้าภาพ ถ้าผู้ตายมีลูกชายหลานชายก็บวชเป็นสามเณรจูงศพ ถ้ามีลูกสาวหลานสาวก็บวชชีพราหมณ์จูงศพไปป่าช้าด้วยกัน ในขบวนจูงศพจะมี พระสงฆ์จำนวนหนึ่งนำหน้า ผู้บวชจูง ผู้เคารพนับถือและญาติมิตรตามลำดับ ระหว่างเดินทางมีการหว่านข้าวตอกนำหน้าการจูงศพ ตลอดระยะทาง ทางคดีโลกถือว่า หว่านข้าวตอกให้ผีลงมาเก็บกิน จะไม่ทำให้ผู้หามหนัก ทางคดีธรรมถือว่า สอนให้คนเป็นพิจารณาดูคนตายว่า คนตายรูปกับนามแตกจากกันกันเหมือนข้าวตอกแตกก็เป็นเช่นนี้&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - ที่ปลงศพ &lt;br /&gt;           ที่ปลงศพหรือที่เผาศพปัจจุบันมี 3 ประเภท คือ กองฟอน เมรุชั่วคราวหรือเมรุลอย และเมรุถาวร การเผาศพตามแบบดั้งเดิมของชุมชนนั้นๆ  จะใช้กองฟอนทั้งนั้นจากการศึกษาและสังเกตการหาที่ตั้งกองฟอนเพื่อเผาศพหลายต่อหลายครั้งพบว่า มีผู้นำพิธีเสี่ยงทายหา ที่ตั้งกองฟอนโดยการโยนไข่ไก่ดิบไปข้างหน้า เพื่อให้ไข่แตกตรงไหนจะได้เผาตรงนั้น ซึ่งกว่าไข่ จะแตกอาจโยนเสี่ยงถึง 3 – 4 ครั้งก็เคยมี หลังจากนั้นก็ช่วยกันหาฟืนตั้งกองฟอนเพื่อทำพิธีเผาต่อไป ส่วนเมรุถาวร ไม่มีการเสี่ยงทายด้วยการโยนไข่ดิบแต่อย่างใด&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การเวียนสามรอบ &lt;br /&gt;           เมื่อหามศพไปถึงกองฟอนที่ป่าช้าแล้ว ก็ให้หามเวียนซ้ายรอบกองฟอน 3 รอบ เป็นสิ่งมีความหมายว่า ทุกชีวิตจะตกอยู่ในห้วงวัฏฏะ วน 3 รอบ คือ วนเวียนอยู่กับเหตุ 3 อย่าง ได้แก่ กิเลส กรรม วิบาก ก่อนจะยกศพขึ้นตั้งกองฟอน จะกระแทกกองฟอนแรง ๆ3 ครั้ง เป็นสัญญาณเตือนผู้ตายว่าที่นี่เป็นบ้านที่ตั้งอยู่แห่งใหม่ การกระแทก 3 ครั้งนั้นหมายถึงอนิจจังไม่เที่ยง ไม่คงที่ คือ ไม่เด็กตลอดไม่หนุ่มตลอด เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ทุกขัง เจ็บปวดทุกข์ทรมาน และอนัตตา ดับตายหรือเอาไว้ไม่อยู่นั่นเอง (สวิง บุญเจิม. 2539 : 520 – 521)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - คาถากระแทกโลง &lt;br /&gt;           3 ครั้งว่า ยังกิญจิ สมุทยะ ธัมมัง สัพพันตัง นิโรธธัมมัง อะไรก็ตามที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติทั้งหมดก็ดับไปตามธรรมชาติ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การล้างหน้าศพ  &lt;br /&gt;           เมื่อตั้งศพแล้วก่อนเผาก็จะมีการล้างหน้าศพ ในพิธีการมักเรียกรดน้ำศพ บราณอีสานนิยมเอาน้ำมะพร้าวล้างหน้าศพ โดยมีความเชื่อว่า เป็นน้ำสะอาดบริสุทธิ์ที่สุดเมื่อล้างแล้วจะทำให้สวยงามบริสุทธิ์ไปจนถึงชาติหน้าภพหน้า พิธีกรรมนี้จะมีพระสงฆ์นำรดน้ำก่อนจึงเป็นฝ่ายฆราวาสญาติมิตร มีการบริกรรมคาถาล้างหน้าศพว่า นัตถิเม เอตะสังสะโย แปลว่า ไม่ต้องสงสัยหรอกว่าเราจะไม่ตาย&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การโยนผ้าข้ามโลง  &lt;br /&gt;           เมื่อทำพิธีรดน้ำศพเสร็จแล้วญาติของผู้ตายจะโยนผ้าที่คลุมศพข้ามโลง กลับไปกลับมา 3 ครั้ง โดยโยนข้ามโลงศพไปมาให้ตกดิน 2 ครั้ง พอโยนครั้งที่สามจึงมี ผู้คอยรับเอาไว้แล้วนำเอาไปถวายพระ การโยนผ้านี้ชาวบ้านเชื่อกันว่า ทำให้ผีหลงทาง คือ โยนไปโยนมาผีก็ตาลาย เลยหลงทางตามมาเอาผ้า ในทางพระท่านสอนคนเป็นว่าสมบัติหรือสิ่งของในโลก มันเป็นของในโลก มิได้เป็นของใคร มันหมุนเวียนเปลี่ยนมืออยู่อย่างนั้น ไม่ว่าเงินหรือสิ่งของจะเก็บจะสะสมไว้ทำไมมากมาย ตายไปมันก็เป็นของคนอื่น ถ้าเขาใช้ในทางที่ถูกก็ดีไป แต่ถ้าเขาใช้ผิดบาป กรรมก็ตกเป็นของผู้สะสมด้วย เพราะเป็นเสมือนสะสมอาวุธให้คนใช้ทำชั่ว&lt;br /&gt;- คาถาโยนผ้ารับผ้า &lt;br /&gt;           ว่า   ปุตตา นัตถิ ทะนะมัตติ ฌาปิตัมปิ&lt;br /&gt;                  นะเต สะรีรัง กุโต ปุตตา กุโต ธะนัง&lt;br /&gt;           แปลว่า  จะมัวบ่นเพ้ออยู่ทำไมว่าลูกของเรา ทรัพย์ของเรา แม้ร่างกายของเขาก็ยังถูกเผาอยู่ขณะนี้ เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว ทรัพย์อยู่ที่ไหน ลูกอยู่ที่ไหน&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การทำไม้ข่มเหง  &lt;br /&gt;           หลังจากโยนผ้าแล้ว ก็จะหาไม้ขนาดใหญ่และหนักพอสมควร 2 ท่อนมาวางทับโลงศพไว้ทั้งซ้ายและขวา ตามประเพณีอีสานเรียกว่าไม้ข่มเหง คนไทยมีความเชื่อเป็น 2 อย่าง คือ กันมิให้โลงศพตกลงไปข้างใดข้างหนึ่ง เมื่อไฟไหม้ฟืนจะยุบลง และเชื่อว่าผีจะออกมาอาละวาดไม่ได้ เพราะกลัวไม้ข่มเหงใหญ่นี้ ส่วนทางพุทธศาสนาสอนคนเป็นว่าโลกนี้มีการต่อสู้กันอยู่ 2 อย่างคือ ธรรม (ความดี) กับ อธรรม (ความชั่ว) ทั้งสองฝ่ายจะสู้กันอย่างหนักถ้าฝ่ายไหนอ่อนแอ ฝ่ายนั้นก็จะถูกข่มให้ตายไปกับศพ&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;           - คาถาวางไม้ข่มเหง  &lt;br /&gt;           ให้ว่า     นะหิธัมโม  อะธัมโม  จะอุโภ สะมะวิปากิโน&lt;br /&gt;                         อะธัมโม  นิระยัง เนติ  ธัมโม ปาเปติ สุคะติง&lt;br /&gt;           แปลว่า ความดีกับความชั่วให้ผลต่างกัน ความชั่วพาไปตกทุกข์ ความดี พาไปถึงสุข&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การทอดผ้าบังสุกุล  &lt;br /&gt;           ก่อนจะเผาศพจะมีพิธีทางศาสนาเริ่มด้วยไหว้พระสมาทานศีลแสดงพระธรรมเทศนาหน้าศพ สวดมาติกาบังสุกุล และถวายปัจจัยไทยธรรม แล้วจึงทอดผ้าบังสุกุลทองสุข มันตาทร (2543 : 86 – 87) กล่าวถึงหลักปฏิบัติในการทอดผ้าบังสุกุลในพิธีศพไว้ว่า  ถ้ามีการทอดผ้าบังสุกุลในพิธีศพ ให้เชิญท่านผู้มีอาวุโสน้อยไปหาท่านผู้มีอาวุโสมากตามลำดับ และเชิญประธานในพิธีทอดผ้ามหาบังสุกุลเป็นอันดับสุดท้าย เพื่อจะได้ประกอบพิธีประชุมเพลิงหรือประกอบพิธีพระราชทานเพลิงศพต่อไป&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - ผู้เชิญ  &lt;br /&gt;           ถือภาชนะสำหรับรองรับผ้าบังสุกุล เช่น พานทองด้วยมือทั้งสองประคองเข้าไปเชิญ โดยทำความเคารพแล้วเชิญและเดินตามหลังผู้รับเชิญไปทางซ้าย เมื่อไปถึงเมรุแล้วยืนห่างจากผู้รับเชิญประมาณ 1 ก้าว มอบผ้าบังสุกุลให้ท่าน แล้วลงจากเมรุ เตรียมผ้าบังสุกุลใส่ภาชนะรองรับไปเชิญท่านต่อไป&lt;br /&gt;- ผู้รับเชิญ  &lt;br /&gt;           เดินไปข้างหน้าผู้เชิญ ยังไม่ต้องรับผ้าบังสุกุล เมื่อถึงเมรุแล้วยืน เบื้องหน้าหีบหรือโลงศพหรือโกศศพ ทำความเคารพตามประเพณีนิยม รับผ้าบังสุกุลแล้ววางทอดไว้ วางด้านขวางหรือตั้งฉากกับโลงศพ แล้วภาวนาว่า รูปัง ชีรติ มัจจานัง นามะโคตตัง นะชีระติ&lt;br /&gt;           ขณะที่เชิญแขกขึ้นทอดผ้าบังสุกุล ก็ต้องนิมนต์พระสงฆ์ขึ้นพิจารณาควบคู่กันไปขณะที่พระสงฆ์ขึ้นไปบนเมรุ ผู้ทอดผ้าบังสุกุลพึงน้อมไหว้ และประนมมือ ขณะพระสงฆ์พิจารณาผ้าบังสุกุล แล้วน้อมไหว้อีกครั้งหนึ่ง ขณะพระสงฆ์ลงจากเมรุ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - ข้อปฏิบัติสำหรับพระสงฆ์  &lt;br /&gt;           ให้ถือพัดด้วยมือซ้าย มือขวาจับที่ผ้าบังสุกุล โดยให้นิ้วทั้ง 4 สอดไว้ใต้ผ้า หัวแม่มืออยู่บนผ้า แล้วพิจารณาบังสุกุลว่า&lt;br /&gt;                       อนิจจา วตสังขารา อุปาทว ยธัมมิโน&lt;br /&gt;                       อุปชิตตวา นิรุชฌันติ เตสังวูป สโมสุโข&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - สำหรับพิธีพระราชทานเพลิงศพทั่วไป  &lt;br /&gt;           พระสงฆ์ใช้พัดรองในการพิจารณาผ้ามหาบังสุกุล ยกเว้นถ้าเป็นผ้าไตรพระราชทาน พระสงฆ์จึงใช้พัดยศ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การทอดผ้าบังสุกุลที่อาสน์สงฆ์ &lt;br /&gt;          ให้ทอดผ้าวางขวางไว้บนภูษาโยงหรือด้ายโยงเบื้องหน้าพระสงฆ์แต่ละรูป ถ้าที่ว่างมีน้อยจะวางยาวตามความยาวของภูษาโยงหรือด้ายโยงก็ได้ (ไม่ต้องประเคน) แล้วนั่งอยู่เบื้องหน้าพระสงฆ์ ประนมมือขณะพระสงฆ์พิจารณาผ้าบังสุกุล&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - การฌาปนกิจศพ &lt;br /&gt;           เป็นขั้นตอนสุดท้ายหลังจากประธานและคนอื่น ๆ ทอดผ้าบังสุกุลเสร็จแล้ว โดยประธานในพิธีจะเป็นผู้ทอดผ้ามหาบังสุกุลและวางดอกไม้จันทน์ ผู้มาร่วมงานหรือมาส่งสการ ทุกคนลุกขึ้นทยอยกันขึ้นวางดอกไม้จันทน์บนเมรุ โบราณอีสานท่านว่า เพื่อเป็นการไม่ให้เป็นบาปที่ไปเผาร่างกายพ่อแม่หรือญาติ หรือเพื่อนกัน ให้บริกรรมคาถาว่า&lt;br /&gt;                             อะยัมปิโข เม กาโย เอวังภาวี&lt;br /&gt;                             เอวังธัมโม เอวังอะนะตีโต&lt;br /&gt;           แปลว่า  ร่างกายของเรานี้ก็จะเป็นอย่างนี้ จะมีสภาพอย่างนี้และข้ามพ้นความเป็นอย่างนี้ไม่ได้เลย&lt;br /&gt;เมื่อทุกคนวางดอกไม้จันทน์เรียบร้อยแล้วก็จัดการเผาต่อไป เป็นอันเสร็จพิธีฌาปนกิจศพ  เมื่อเสร็จจากการเผาศพ&lt;br /&gt;  &lt;br /&gt;           - ผู้ที่ไปร่วมงานต้องเข้าวัดล้างมือ  &lt;br /&gt;           ล้างหน้าหรืออาบน้ำประเพณีนี้เป็นการปลดเปลื้องมลทินที่ไปเผาศพ มีความเชื่อว่าได้ล้างสิ่งจัญไรหรืออัปมงคลที่อาจติดตัวมาให้สะอาดหมดจด เหลือแต่สิ่งมงคลนั่นเอง ประเพณีที่ยังทำกันอยู่ในชนบทก็คือ ล้างเท้า  ล้างหน้า ล้างศีรษะ เสยผม หรือบางแห่งก็ไปอาบน้ำในสระที่วัดก็มี (เสฐียรโกเศศ. 2531 : 162)&lt;br /&gt;           &lt;br /&gt;           5) วันหลังฌาปนกิจศพ (วันเก็บอัฐิ) &lt;br /&gt;           การเก็บกระดูกหรืออัฐิหลังจากเผาศพ  ส่วนใหญ่จะทำในวันรุ่งขึ้น  ซึ่งคาดว่าไฟที่เผาศพดับสนิทแล้ว (บางแห่งก็เก็บกระดูกหลังจากเผาศพได้ 3 – 7 วัน) บรรดาลูกหลาน  และญาติมิตรของผู้ตายจะไปนิมนต์พระสงฆ์ไปยังที่เผาศพ จัดอาหารคาวหวานไปด้วย เมื่อไปถึงก็นำอาหารคาวหวานเลี้ยงผีคนตายตรงบริเวณที่เผาศพนั้น ลูกหลานจุดธูปเทียนบอกผีผู้ตายให้กินอาหาร ทิ้งไว้สักครู่เมื่อคิดว่าผู้ตายกินอิ่มแล้วจึงยกอาหารไปเก็บ หลังจากนั้นบรรดาลูกหลานและญาติพี่น้องก็ช่วยกันเกลี่ยเศษกระดูกและขี้เถ้าบริเวณที่เผาให้เป็นรูปคนนอนหงายหันหัวไปทางทิศตะวันตก สมมุติว่าตาย เสร็จแล้วนิมนต์พระสงฆ์มาบังสุกุลตาย โดยสวดว่า&lt;br /&gt;                           อนิจจา วต สังขารา อุปาทว ย ธัมมิโน&lt;br /&gt;                      อุปชิตตวา นิรุชฌันติ เตสังวูป สโมสุโข&lt;br /&gt;          แปลความว่า สังขารทั้งหลายไม่เทยี่ งหนอ มีความเกิดขนึ้ และเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความเข้าไปสงบระงับแห่งสังขารทั้งหลายเท่านั้น ย่อมนำมา ซึ่งความสุข&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;          - เมื่อพระสงฆ์บังสุกุลตาย (ชักอนิจจาตาย) &lt;br /&gt;          เสร็จแล้ว จึงเกลี่ยรูปนั้นแล้วทำรูปใหม่ขึ้นอีก โดยหันหัวไปทางทิศตะวันออก สมมุติว่า เกิด เสร็จแล้วลูกหลานและญาติพี่น้องช่วยกันโปรยดอกไม้ ประพรมน้ำหอมลงบนร่างกระดูกนั้น แล้วนิมนต์พระสงฆ์มาบังสุกุลเป็น (ชักอนิจจาเป็น) อีกครั้งหนึ่ง โดยสวดว่า&lt;br /&gt;                        อจีรัง วตยัง กาโย ปฐวิง อธิเสสติ&lt;br /&gt;                        ฉุฑโฑ เปต วิญญาโณ นิรัตถังวะ กลิงครัง&lt;br /&gt;          แปลความว่า ร่างกายนี้คงไม่นานหนอ จักนอนทับซึ่งแผ่นดิน เมื่อวิญญาณปราศจากร่างอันบุคคลทิ้งเสียแล้ว เป็นราวกับท่อนฟืนที่ไม่มีประโยชน์&lt;br /&gt;         เมื่อเสร็จจากบังสุกุลแล้ว จึงช่วยกันเก็บกระดูกใส่ขวดโหลที่มีฝาปิดนำไปฝากพระให้ช่วยเก็บรักษาไว้ที่โบสถ์หรือศาลาวัด ถ้าหากลูกหลานและญาติพี่น้องของผู้ตายเป็นผู้มีฐานะดีก็จะสร้างธาตุให้ภายในบริเวณวัดและนำกระดูกเหล่านั้นบรรจุไว้ในธาตุต่อไป ส่วนเถ้าถ่านบริเวณที่เผาศพก็รวบรวมห่อผ้าขาวนำไปลอยที่แม่น้ำลำคลอง ซึ่งบางแห่งก็ฝังดินไปอัฐิที่เก็บในขวดนั้นลูกหลานและญาติพี่น้องจะนำมาทำบุญแจกข้าวอุทิศส่วนกุศล  อีกครั้งหนึ่ง ประเพณีการทำบุญ เช่น นี้ชาวพุทธถือเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะมีความเชื่อว่าผู้ตายจะรอรับกองบุญที่ยิ่งใหญ่ที่ลูกหลานญาติพี่น้องจัดไปให้&lt;br /&gt;           ประเพณีทำบุญแจกข้าวเป็นการทำบุญอุทิศถึงผู้ตาย มีกำหนด 2 วัน วันแรกเป็นการทำบุญเลี้ยงแขก และถวายภัตตาหารเช้าและเพลแด่พระสงฆ์ มีเทศน์อานิสงส์เจริญพระพุทธมนต์ กลางคืนมีมหรสพสมโภช วันที่สองนำภัตตาหาร  และไทยธรรมไปถวายพระที่วัดและทำพิธีบรรจุอัฐิธาตุเป็นอันเสร็จพิธี หากลูกหลานญาติมิตรมีฐานะดีอาจทำบุญอุทิศส่วนกุศล 50 วัน 100 วัน หรือทำบุญกฐินแทนการทำบุญแจกข้าวก็ได้&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2.3 พิธีพระราชทานเพลิงศพ&lt;br /&gt;           &lt;br /&gt;           2.3.1 ระเบียบการรับหีบเพลิงพระราชทาน&lt;br /&gt;           ให้ผู้ที่ประสงค์จะขอรับพระราชทานหีบเพลิง ทำหนังสือแจ้งไปยังกระทรวง เจ้าสังกัด ระบุชื่อ ตำแหน่ง ยศ โรคที่ถึงแก่กรรม สถานที่ วัน เวลาถึงแก่กรรม เครื่องราชอิสริยาภรณ์ของผู้ถึงแก่กรรม และให้ระบุด้วยว่ามีความประสงค์จะขอพระราชทานเกียรติยศ ประกอบศพอย่างไรบ้าง ประกอบการฌาปนกิจที่วัดใด เวลาใดวันที่ไม่ควรประกอบพิธีฌาปนกิจศพ คือวันศุกร์ วันเฉลิมพระชนมพรรษา วันเฉลิมฉลองสิริราชสมบัติ พระราชพิธีฉัตรมงคล ควรกำหนดตามประเพณีไทยคือข้างขึ้นเผาคู่ ข้างแรมเผาคี่มีรายละเอียดอื่น ๆ ที่สำนักพระราชวังกำหนดไว้ ดังปรากฏในเอกสาร สำนักพระราชวัง ต่อไปนี้&lt;br /&gt;           &lt;br /&gt;           2.3.2 ระเบียบการขอรับหีบเพลิงพระราชทาน&lt;br /&gt;           เนื่องจากปัจจุบันมีผู้ขอพระราชทานเพลิงศพจำนวนมาก เลขาธิการพระราชวังได้มีบัญชาว่าเพลิงที่พระราชทานไปเผาศพ ณ วัดที่อยู่ห่างจากพระบรมราชวังนอกรัศมี 50 กิโลเมตร ให้จัดเป็นหีบเพลิงพระราชทานมอบเจ้าภาพเชิญไปดำเนินการเอง โดยไม่มีเจ้าหน้าที่สำนักพระราชวังไปปฏิบัติ ดังนั้น กองพระราชพิธี จึงได้กำหนดระเบียบการขอรับหีบเพลิงพระราชทาน ดังนี้&lt;br /&gt;              1. ให้เจ้าภาพศพไปติดต่อขอรับหีบเพลิงพระราชทาน ที่กองพระราชพิธี สำนักพระราชวัง&lt;br /&gt;              2. ในกรณีเจ้าภาพไม่สามารถไปรับหีบเพลิงพระราชทานด้วยตนเองจะมอบให้ผู้อื่นไปรับแทนก็ได้ โดยนำต้นเรื่อง หนังสือมอบฉันทะ และสำเนาบัตรประจำตัวผู้แทน ไปแสดงต่อเจ้าหน้าที่&lt;br /&gt;              3. เจ้าภาพหรือผู้แทนควรไปรับหีบเพลิงก่อนกำหนดวันพระราชทานเพลิงอย่างน้อย 3 วัน&lt;br /&gt;4. ผู้ที่มารับหีบเพลิงควรแต่งกายสุภาพ&lt;br /&gt;5. ให้รับหีบเพลิงพระราชทานที่โต๊ะหมู่หน้าพระบรมฉายาลักษณ์  กองพระราชพิธีสำนักพระราชวัง&lt;br /&gt;           หมายเหตุ&lt;br /&gt;1. การติดต่อขอพระราชทานเพลิงศพที่ได้ตามเกณฑ์ และกรณีพิเศษ (ไม่มี เครื่องเกียรติยศประกอบศพ) ในกรุงเทพมหานคร เขตปริมณฑล และต่างจังหวัด เจ้าภาพไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายใด ๆ ทั้งสิ้น ยกเว้น กรณีเขตปริมณฑล 50 กิโลเมตร เจ้าภาพจะต้องจัดรถรับ-ส่ง เจ้าหน้าที่เชิญเพลิง&lt;br /&gt;              2. เลขาธิการพระราชวัง มีคำสั่ง ห้ามเจ้าหน้าที่สำนักพระราชวังไปปฏิบัติโดยเด็ดขาด ดังนั้น เจ้าภาพจะต้องเป็นผู้ดำเนินการจัดการหีบเพลิงพระราชทานเอง&lt;br /&gt;              3. ห้ามเปิดหรือบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีในการพระราชทา เพลิงศพ เมื่อเจ้าภาพเชิญหีบเพลิงพระราชทานไปถึงมณฑลพิธี&lt;br /&gt;           ผู้มีสิทธิ์ได้รับพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ การขอพระราชทานเพลิงศพและหีบศพ&lt;br /&gt;           ผู้มีสิทธิ์ได้รับพระราชทานน้ำหลวง เพลิงหลวง และหีบหลวง ต้องมีตำแหน่งชั้น และ&lt;br /&gt;ยศ ดังต่อไปนี้&lt;br /&gt;              1. พระสมณศักดิ์ ตั้งแต่ชั้น “พระครูสัญญาบัตร” ขึ้นไป&lt;br /&gt;2. พระราชวงศ์ ตั้งแต่ชั้น “หม่อมเจ้า” ขึ้นไป&lt;br /&gt;3. ผู้ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์&lt;br /&gt;4. ข้าราชการพลเรือนสามัญชั้นตรี ขึ้นไป&lt;br /&gt;5. ข้าราชการฝ่ายทหาร ตำรวจ ยศชั้นร้อยตรี ขึ้นไป&lt;br /&gt;6. พนักงานเทศบาลชั้นตรี ขึ้นไป&lt;br /&gt;7. ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตั้งแต่ “เบญจมาภรณ์มงกุฎไทย”(บ.ม.) ขึ้นไป&lt;br /&gt;8. ผู้มีเกียรติที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ “จุลจอมเกล้า” (จ.จ.) หรือ“ตราสืบตระกูล” (ต.จ.) ขึ้นไป&lt;br /&gt;9. ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์เหรียญ “รัตนาภรณ์” รัชกาลปัจจุบัน&lt;br /&gt;10. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ สมาชิกสภาจังหวัดสมาชิกสภาเทศบาลที่ถึงแก่กรรมในขณะดำรงตำแหน่ง&lt;br /&gt;11. รัฐมนตรี ถึงแก่อนิจกรรมในขณะดำรงตำแหน่ง&lt;br /&gt;12. ผู้ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เป็นกรณีพิเศษ&lt;br /&gt;2.4 การขอพระราชทานเพลิงศพเป็นกรณีพิเศษ&lt;br /&gt;           ผู้ที่สมควรได้รับการพิจารณา ในการขอพระราชทานเพลิงศพเป็นกรณีพิเศษควรอยู่ในหลักเกณฑ์ ดังนี้&lt;br /&gt;1. ผู้ที่อยู่ในราชสกุล ชั้นหม่อมราชวงศ์และหม่อมหลวง&lt;br /&gt;2. พระสงฆ์ที่พระราชาคณะพิจารณาขอพระราชทานให้&lt;br /&gt;3. พนักงานรัฐวิสาหกิจระดับสูง&lt;br /&gt;4. ผู้ที่ได้รับพระราชทานเหรียญราชรุจิ เหรียญกล้าหาญและเหรียญ ชัยสมรภูมิ&lt;br /&gt;5. ผู้ที่ทำประโยชน์ให้กับประเทศชาติ เช่น ศิลปินแห่งชาติ นักกีฬา ระดับชาติ&lt;br /&gt;อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร อดีตสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ อดีตสมาชิกสภาจังหวัด หรืออดีตสมาชิกสภาเทศบาล&lt;br /&gt;6. ผู้ทำคุณประโยชน์ เช่น บริจาคเพื่อเป็นการกุศลคิดเป็นมูลค่า ไม่น้อยกว่า&lt;br /&gt;300,000 บาท บริจาคร่างกายหรืออวัยวะ&lt;br /&gt;7. บิดามารดาของข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ระดับ 6 หรือเทียบเท่าขึ้นไป&lt;br /&gt;8. บิดามารดาของผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ “ตริตาภรณ์&lt;br /&gt;ช้างเผือก” (ต.ช.) ขึ้นไป&lt;br /&gt;9. บิดามารดาของพระสมณศักดิ์ตั้งแต่ชั้น “พระครูสัญญาบัตร” ขึ้นไป&lt;br /&gt;           หมายเหตุ   &lt;br /&gt;           บุคคลผู้ทำลายชีพตนเองไม่พระราชทานเพลิงและเครื่องประกอบเกียรติยศ&lt;br /&gt;                    กองพระราชพิธี สำนักพระราชวัง&lt;br /&gt;                              20 พฤศจิกายน 2538&lt;br /&gt;           ข้อแนะนำการปฏิบัติเกี่ยวกับพระราชทานหีบเพลิงไปพระราชทานยังต่างจังหวัด(ระยะทางจากสำนักพระราชวังเกิน 50 กิโลเมตร)&lt;br /&gt;           ตามระเบียบที่สำนักพระราชวังได้วางไว้ เมื่อกระทรวงเจ้าสังกัด ผู้ว่าราชการจังหวัดหรือเจ้าภาพ แล้วแต่กรณี ได้มีหนังสือแจ้งมายังสำนักพระราชวัง เพื่อขอพระราชทาน เพลิงศพหากศพนั้นอยู่ในเกณฑ์ที่จะได้รับพระราชทานเพลิงศพ สำนักพระราชวังจะได้มีหนังสือแจ้งให้เจ้าภาพศพ เพื่อทราบ จากนั้นเจ้าภาพศพ หรือเจ้าหน้าที่ของจังหวัดแล้วแต่กรณี ให้ส่ง เจ้าหน้าที่ไปขอรับหีบเพลิงพระราชทานได้ที่กองพระราชพิธี สำนักพระราชวัง เมื่อได้รับหีบเพลิงพระราชทานไปแล้ว ต้องปฏิบัติตามลำดับขั้นตอนดังนี้&lt;br /&gt;1. เชิญหีบเพลิงพระราชทานไปวางที่ศาลากลางจังหวัด อำเภอหรือ หน่วยราชการที่สังกัดในท้องที่ หรือที่บ้านแล้วแต่กรณี ควรมีพานรองรับหีบเพลิงพระราชทานนั้นด้วย&lt;br /&gt;2. เมื่อถึงกำหนดวันที่ขอพระราชทานเพลิงศพ ให้ทางจังหวัดหรืออำเภอจะต้องจัดเจ้าหน้าที่แต่งเครื่องแบบปกติขาว ไว้ทุกข์ เพื่อเชิญหีบเพลิงพระราชทานพร้อมด้วยพานรอง(หนึ่งหีบต่อหนึ่งคน) ไปยังเมรุที่จะประกอบพิธี และก่อนที่จะเชิญขึ้นไปตั้งบนเมรุนั้น ควรให้ศพขึ้นตั้งเมรุให้เรียบร้อยเสียก่อนแล้วจึงเชิญพานหีบเพลิงพระราชทานขึ้นไปไว้ทางด้านเหนือศีรษะศพ(บนโต๊ะ ที่ตั้งหีบเพลิงพระราชทานนั้นจะต้องมีผ้าปูให้เรียบร้อยและห้ามมิให้นำสิ่งหนึ่งสิ่งใดวางร่วมอยู่ด้วยเป็นอันขาด) เมื่อเชิญพานหีบเพลิงพระราชทานเรียบร้อยแล้ว ให้ผู้เชิญไปคำนับเคารพศพหนึ่งครั้ง แล้วจึงลงจากเมรุ&lt;br /&gt;3. ขณะที่เชิญพานหีบเพลิงพระราชทานไปนั้น จะต้องกิริยามารยาท โดยสำรวมและไม่ต้องทำความเคารพผู้ใดและไม่ต้องเชิญหีบเพลิงพระราชทานเดินตามหลังผู้หนึ่งผู้ใดเป็นอันขาด&lt;br /&gt;4. ผู้ที่ไปร่วมงานพระราชทานเพลิงศพ ทั้งประชาชนและข้าราชการรวมทั้งพนักงาน ลูกจ้างรัฐวิสาหกิจ ควรแต่งกายแบบไว้ทุกข์ตามประเพณีนิยม ในกรณี ลูกหลานหรือญาติรวมทั้ง ผู้ที่เคารพนับถือผู้วายชนม์ที่รับราชการจะแต่งกายชุดปกติขาว ไว้ทุกข์ก็จะเป็นเกียรติแก่ผู้วายชนม์และยังนับว่าเป็นการถวายพระเกียรติ&lt;br /&gt;5. ผู้ที่ตั้งแถวรอรับหีบเพลิงพระราชทานเดินไปสู่เมรุ ควรเป็นเจ้าภาพงานการแต่งกายควรแต่งแบบไว้ทุกข์ตามประเพณี ถ้าเป็นข้าราชการแต่งกายปกติขาวไว้ทุกข์&lt;br /&gt;6. ระหว่างที่เจ้าหน้าที่เชิญหีบเพลิงพระราชทานเดินไปสู่เมรุนั้น ประชาชนที่มาร่วมงานควรนั่งอยู่ในความสงบโดยมิต้องยืนขึ้น ไม่ต้องทำความเคารพและไม่มีการบรรเลงเพลงอย่างใดทั้งสิ้น เพราะยังไม่ถึงขั้นตอนของพิธีการ เจ้าหน้าที่ผู้เชิญก็มิใช่ผู้แทนพระองค์ เป็นการปฏิบัติหน้าที่ตามที่ได้รับมอบหมาย&lt;br /&gt;7. เมื่อถึงกำหนดเวลาพระราชทานเพลิง ให้เจ้าภาพเชิญแขกที่มาในงานนี้ที่อาวุโสสูงสุดในที่นั้นเป็นประธานจุดเพลิง&lt;br /&gt;           ประธานในพิธีจุดเพลิงที่อาวุโสสูงสุดนั้น หมายถึง อาวุโสทั้งด้านคุณวุฒิและด้านวัยวุฒิ ทั้งนี้หากมีพระราชวงศ์ตั้งแต่ชั้นหม่อมเจ้าขึ้นไปหรือราชสกุลที่มีเกียรติในราชการ ซึ่งศพหรือทายาทผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาหรือเป็นผู้ที่เคารพนับถืออยู่แล้ว สมควรเชิญบุคคลนั้นเป็นประธาน&lt;br /&gt;8. ในกรณีที่มีการอ่านหมายรับสั่ง ประวัติผู้วายชนม์ สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณควรอ่านตามลำดับ ดังนี้&lt;br /&gt;     8.1 หมายรับสั่ง แสดงถึงการได้รับพระราชทานเพลิงศพ&lt;br /&gt;     8.2 ประวัติผู้วายชนม์ เพื่อประกาศเกียรติคุณ&lt;br /&gt;     8.3 สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ&lt;br /&gt;หมายเหตุ  &lt;br /&gt;           การอ่านหมายรับสั่ง ประวัติผู้วายชนม์สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณนั้นเป็นขั้นตอนที่สามารถเปลี่ยนแปลงแก้ไขได้ตามความเหมาะสม ส่วนการลงท้ายสามารถอ่านชื่อ บุคคลผู้เป็นทายาททั้งหมดหรือจะออกชื่อแต่เจ้าภาพก็ย่อมจะกระทำได้&lt;br /&gt;              9. ขั้นตอนการพระราชทานเพลิง (หีบเพลิง)&lt;br /&gt;     9.1 ผู้เป็นประธานเปิดหีบเพลิง&lt;br /&gt;     9.2 หยิบเทียนชนวนมอบให้แก่เจ้าหน้าที่เชิญถือไว้&lt;br /&gt;     9.3 หยิบกล่องไม้ขีดไปจุดเทียนชนวน รอจนเทียนลุกไหม้ดีแล้ว&lt;br /&gt;     9.4 ผู้เป็นประธานถวายบังคม (ไหว้) ไปที่หน้าหีบเพลิงที่วางอยู่หยิบธูปดอกไม้จันทน์ เทียน จุดไฟหลวงจากเทียนชนวน แล้วจึงวางไว้ใต้กลางฐานตั้งหีบศพเป็นในเสร็จพิธี&lt;br /&gt;                        กองพระราชพิธี สำนักพระราชวัง&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           - สรุปเป็นขั้นตอนดังนี้&lt;br /&gt;1. เมื่อได้รับพระราชทานหีบเพลิงมาแล้ว ให้เชิญไปประดิษฐาน ณ ศาลากลางจังหวัด หรือที่ว่าการอำเภอหรือหน่วยงานราชการที่สังกัดในท้องที่หรือที่บ้าน จัดพานรองรับหีบเพลิงด้วย&lt;br /&gt;2. ผู้อัญเชิญหีบเพลิงแต่งชุดปกติขาว (ไว้ทุกข์) เดินทางมาถึงบริเวณพิธี พร้อมคณะตามเวลาที่กำหนด (หากมีการทอดผ้าบังสุกุลหลายชุด ขอให้ดำเนินการให้เรียบร้อยก่อน เหลือไว้เฉพาะผ้ามหาบังสุกุล)&lt;br /&gt;3. ผู้อัญเชิญหีบเพลิงลงจากรถ (ไม่มีบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีและแขกที่มาร่วมพิธีมิต้องยืนขึ้น) เดินตรงไปยังเมรุ (ญาติเดินตาม หยุดอยู่ที่หน้าบันไดเมรุ) อัญเชิญหีบเพลิงขึ้นไปวางไว้บนโต๊ะปูผ้าขาวทางด้านศีรษะศพ (ห้ามวางของอื่นที่โต๊ะนั้น) คำนับศพ แล้วลงจากเมรุ&lt;br /&gt;4. เจ้าภาพอ่านหมายรับสั่ง&lt;br /&gt;5. พิธีกรอ่านประวัติผู้วายชนม์ และคำไว้อาลัยและเชิญชวนสงบนิ่ง&lt;br /&gt;6. เจ้าภาพอ่านสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ&lt;br /&gt;7. ให้ผู้อัญเชิญหีบเพลิงกลับขึ้นไปบนเมรุเพื่อเตรียมการแก้ห่อหีบเพลิงและยื่น&lt;br /&gt;8. เชิญประธานขึ้นทอดผ้ามหาบังสุกุลพร้อมกับนิมนต์ประธานสงฆ์ขึ้นพิจารณาผ้ามหาบังสุกุล (ถ้าเป็นไตรพระราชทานจึงใช้พัดยศ)&lt;br /&gt;9. ประธานในพิธีทอดผ้าเสร็จแล้ว เปิดหีบเพลิง หยิบเทียนชนวนจากหีบเพลิงมอบแก่เจ้าหน้าที่อันเชิญหีบเพลิงถือไว้ ประธานหยิบไม้ขีดซึ่งอยู่ในหีบเพลิงมาจุดเทียนชนวน ถวายบังคม (ไหว้) ตรงหน้าหีบเพลิงแล้วหยิบดอกไม้จันทน์ ธูปไม้ระกำและเทียน (ที่มัดรวมกันอยู่)ขึ้นมาจุดไฟจากเทียนชนวนแล้วนำไปวางที่กองฟืนหน้าหีบศพ (ผู้ร่วมพิธียืนขึ้นเมื่อประธานในพิธีเริ่มเปิดหีบเพลิง)&lt;br /&gt;10. พระสงฆ์ขึ้นวางดอกไม้จันทน์ตามด้วยแขกและญาติมิตรตามลำดับควรมีวิธีการอย่างใดอย่างหนึ่งจัดระเบียบประชาชนให้ขึ้นไปวางดอกไม้จันทน์อย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย มิให้เบียดเสียดแออัด เป็นการบ่งบอกความเป็นผู้มีวัฒนธรรม เช่น อ่านกำหนดหมายเลขเต็นท์ แล้วประกาศให้ขึ้นไปวางดอกไม้จันทน์ตามหมายเลข เป็นต้น&lt;br /&gt;           &lt;br /&gt;2.5 การสร้างเมรุแบบต่าง ๆ ในพิธีฌาปนกิจศพ&lt;br /&gt;           จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ บ่งบอกให้รู้ว่ามนุษย์มีวิถีชีวิตความเป็นอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม ใช้ภูมิปัญญาพัฒนาชีวิตในสังคมอย่างมีคุณภาพ อีกทั้งให้ความสำคัญแก่ผู้ตายอย่างยิ่งตัวอย่างหลักฐานจากบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี บ้านโนนนกทา จังหวัดขอนแก่น และเมื่อปี 2542ก็ได้พบหลักฐานการประกอบพิธีกรรม 2 ลักษณะ คือ การฝัง (Interment) และการเผาศพ(Cremation) ซึ่งเป็นพิธีกรรมที่นิยมปฏิบัติเมื่อมีการนับถือพุทธศาสนาแล้วเมื่อ 2,000 ปี ในบริเวณทุ่งกุลาร้องไห้ เขตอำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด หลายแห่ง การขุดพบครั้งนี้ปรากฏพิธีกรรมการทำศพที่แตกต่างออกไป นั่นก็คือ พิธีกรรมการฝังศพครั้งที่ 2 (Secondary Burial) หมายถึง การนำศพไปฝัง ณ ที่ใดที่หนึ่งในระยะเวลาหนึ่ง แล้วขุดศพขึ้นมาเพื่อบรรจุในภาชนะดินเผา (Burial  Jar) แล้วนำไปฝังอีกครั้ง (สุกัญญา เบาเนิด. 2546 : 247 – 248)&lt;br /&gt;           แม้ในปัจจุบันมนุษย์ก็ยังให้ความสำคัญแก่ผู้ตาย มีพิธีกรรมปฏิบัติเป็นประเพณีเป็นวัฒนธรรมสืบทอดกันมาช้านาน ซึ่งอาจจะมีความแตกต่างกันไปบ้างแล้วแต่ความเชื่อศรัทธาของแต่ละสังคม และพิธีกรรมเกี่ยวกับการตายนั้นมักจะต่อเนื่องกันในทางศาสนา มีพระเป็นปัจจัยหลักในการประกอบพิธี ถ้ามีการตายก็นิมนต์พระมากระทำพิธีทางศาสนา ตั้งแต่สวดพระอภิธรรม การเทศนา การนำศพไปยังสถานที่ประกอบพิธีเผา ไม่ว่าจะเป็นป่าช้า วัด หรือฌาปนสถานอื่น ๆ สถานที่ทำฌาปนกิจจะมีรูปแบบลักษณะต่าง ๆ ดังนี้&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           2.5.1. กองฟอนหรือเชิงตะกอน  &lt;br /&gt;           เป็นการนำฟืนจำนวนหนึ่งมาเรียงขึ้นเป็นกองไว้สำหรับเป็นที่เผาศพ สมัยก่อนบ้านเมืองยังไม่เจริญ นิยมนำศพไปเผาที่ป่าช้าหรือตามหัวไร่ปลายนาของผู้ตายตามคำสั่งเสียก่อนสิ้นชีวิต ฟืนก็หาง่าย เมื่อนำศพไปถึงสถานที่ที่จะเผาก็เสี่ยงทายโดย โยนไข่ไก่ดิบไปข้างหน้า ไข่แตกตรงไหนถือว่าผู้ตายประสงค์จะอยู่ตรงนั้นก็จะก่อกองฟอนที่บริเวณไข่แตก กองไม้สูงพอประมาณเมตรเศษ เรียกว่า กองฟอน เมื่อกองเสร็จเรียบร้อยก็ปักหลักชิดมุม ทั้งสี่ของกองฟอน เรียกว่า หลักสะกอน หลักสะกอนทำหน้าที่กันมิให้ฟืนพังลงมาหรือเอียงข้างใดข้างหนึ่งขณะเผาศพ ก่อนจะนำศพขึ้นตั้งบนกองฟอน ให้หามศพเวียนซ้ายรอบกองฟอน 3 รอบ เมื่อตั้งไว้ที่กองฟอนแล้ว จะทำพิธีรดน้ำศพและประกอบพิธีทางศาสนา ก่อนจะทำการเผาให้นำไม้ท่อนใหญ่ 2 ท่อนวางทับโลงในลักษณะค้ำยันทั้ง 2 ข้าง เพื่อกันมิให้โลงศพตะแคงหรือพลิกคว่ำขณะที่กำลังเผา ไม้สดใหญ่ 2 ท่อนนี้ เรียกว่า ไม้ข่มเหง (ปริญญาณภิกขุ. 2534 : 47)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           2.5.2. เมรุลอย  &lt;br /&gt;           เป็นเมรุแบบถอดได้ที่มีลักษณะทรงปราสาทยอดแหลมหลายยอดประกอบด้วยชิ้นส่วนโครงไม้หลายชั้น ถอดเข้าถอดออกได้ เมื่อต้องการจะนำไปใช้เผาศพในสถานที่ต่าง ๆ สามารถถอดเป็นชิ้นส่วน บรรทุกขนย้ายไปติดตั้งเป็นเมรุเผาศพในท้องที่ใกล้ไกลได้ลักษณะของเมรุลอย มีหลายแบบหลายขนาดให้เลือกได้ตามความพอใจของเจ้าภาพเช่น ขนาด 3 ชั้น 1 ยอด ขนาด 5 ยอด หรือ ขนาด 9 ยอด เป็นต้น การจะนำเมรุไปยังสถานที่ต่าง ๆ ต้องใช้รถบรรทุก รถกระบะ ขนาด 10 ล้อ ตั้งแต่ 1-3 คัน ตามลักษณะชนิดของเมรุแต่ละขนาด  การเผาศพกับเมรุลอย ต้องใช้ถังน้ำมันขนาด 20 ลิตร เชื่อมต่อกัน 2 ใบ ส่วนล่างสุดมีตะแกรงสำหรับใส่ถ่านไม้เพื่อใช้เผาศพ ส่วนลวดลายที่ใช้ประดับตกแต่งเมรุ นิยมใช้ลายกระดาษและลายเขียนสีลงทองเคลือบด้วยวานิช เพื่อทำให้ลายคงคนถาวร ความสูงของเมรุลอยโดยประมาณ 11 เมตร เมรุลอยนิยมใช้เผาศพในภาคกลางโดยเฉพาะอย่างยิ่งในจังหวัด พระนครศรีอยุธยา ซึ่งมีผู้ยึดอาชีพบริการเมรุลอยเป็นจำนวนมาก (วีรศักดิ์ กลิ่นถาวร. 2538 : 185-186)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           2.5.3. เมรุถาวร &lt;br /&gt;           เมรุถาวร คือ เมรุที่มีลักษณะทรงกุฎาคารหรือทรงบุษบกหรือทรงปราสาทยอดแหลมที่ปลูกสร้างขึ้น เป็นอาคารคอนกรีตถาวรที่พบเห็นตามวัดทั่ว ๆ ไป มีลักษณะรูปทรงคล้าย ๆกัน มีส่วนประกอบ 2 ส่วน คือ ส่วนแรกเป็นอาคารยอดแหลม เป็นที่ตั้งศพก่อนเผา ส่วนนี้จะมีบันไดขึ้นลง 3 ทาง เพื่อประกอบพิธีกรรมในขั้นตอนต่าง ๆ ส่วนที่สอง เป็นส่วนของเตาเผาที่มีท่อสูงก่อด้วยอิฐทนไฟ เมื่อเผาศพควันจะลอยขึ้นสู่ปลายท่อหายไปในอากาศ&lt;br /&gt;การประดับตกแต่งเมรุโดยทั่วไป เป็นลายปูนปั้นตามแบบศิลปของสถาปัตยกรรมไทยโดยทั่วไป คือ ในส่วนของหลังคาประกอบด้วยลายปูนปั้นทรงรวงผึ้ง ลายประจำยามก้ามปู และลายกระจัง สำหรับการประดับตกแต่งในส่วนอื่น ๆ เช่น การประดับดอกไม้สดหรือการประดับไฟเป็นเรื่องของเจ้าภาพที่จะกระทำให้สวยงาม หลากหลาย มุ่งให้ดีเลิศที่สุดสำหรับผู้ตาย ตามสภาพฐานะของแต่ละเจ้าภาพและสังคม หากศพเป็นบุคคลสำคัญของสังคมหรือศพพระเถระที่สำคัญ ๆในทางพระพุทธศาสนา ก็จะมีการตกแต่งหลากหลายเนื่องจากมีแขกผู้มีเกียรติมาร่วมงานอย่างมากมาย สิ่งเหล่านี้นับเป็นพัฒนาการการเผาศพควบคู่กับการพัฒนาความเจริญของสังคมไปด้วยการเผาศพด้วยเมรุแบบถาวรที่วัดโดยทั่วไปเป็นการพัฒนาสภาพของสังคมเกี่ยวกับการเผาศพ โดยที่ไม่ต้องนำศพไปเผาตามป่าช้า หรือตามหัวไร่ปลายนาเหมือนแต่ก่อน เพราะสภาพสังคมเปลี่ยนไป ป่าช้าก็หมดไป ฟืนก็หายาก ผืนดินรกร้างว่างเปล่าตามหัวไร่ปลายนาก็ถูกแบ่งปันมีคนอยู่อาศัยมากขึ้น จึงไม่เอื้อต่อการประกอบพิธีกรรมเผาศพเหมือนในอดีตที่ผ่านมา&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           2.5.4. เมรุนกหัสดีลิงค์ &lt;br /&gt;           เป็นเมรุชั่วคราวที่ใช้ประกอบพิธีกรรมปลงศพเจ้านายชั้นผู้ใหญ่หรือพระมหาเถระที่ทำคุณแก่พระศาสนาเป็นอเนกประการ มี 2 แบบ ได้แก่&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;- แบบมณฑปตั้งอยู่บนหลังนก &lt;br /&gt;เมรุแบบนี้สร้างให้ชักลากเลื่อนไปได้เพื่อให้ชักลากศพแห่จากคุ้มหรือโฮงของเจ้านายที่ถึงแก่กรรมไปสู่ข่วง (บริเวณเมรุ) การสร้างหอแก้วครอบหีบศพหรือโลงศพและตั้งอยู่บนหลังนกจะทำให้ลักษณะรวมของเมรุรูปแบบนกหัสดีลิงค์มีความสมบูรณ์มากขึ้นในขณะที่มีการแห่ศพจากหลักฐานการสร้างเมรุแบบมณฑปตั้งอยู่บนหลังนกนี้ เป็นการปลงศพเจ้านาย ผู้ใหญ่ที่เป็นเชื้อสายอัญญาทั้งปวง สืบมาแต่เจ้าครองเมือง เจ้าอุปฮาด เจ้าราชวงศ์ เจ้าราชบุตร ที่เคยมีมาในภาคอีสานได้แก่ พิธีปลงศพญาพ่อตาพระอุบลการประชานิตย์ ท้าวสิทธิสาร (บุญชูพรมวงศานนท์) ญาพ่อโฮมแพง พิธีปลงศพพระราชมุนี (อ้วน) วัดสุปัฏนาราม จังหวัดอุบลราชธานี(บำเพ็ญ ณ อุบล. 2535 : 27)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;- แบบมณฑปครอบนก &lt;br /&gt;เป็นเมรุที่สร้างอยู่กับที่ไม่มีการชักลากโดยสร้างมณฑปหรือบุษบกครอบตัวนก มีหีบศพหรือโลงศพตั้งอยู่บนหลังนก เมรุแบบนี้มีปรากฏหลักฐานในการปลงศพเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ที่เป็นเชื้อแถวแนวพันธุ์ในอัญญาทั้งปวง รวมทั้งพระภิกษุสงฆ์ชั้นผู้ใหญ่ &lt;br /&gt;           นอกจากนี้ยังมีลักษณะมณฑปหรือบุษบกครอบตัวนกหัสดีลิงค์ซึ่งเป็นลักษณะรวมของเมรุแบบนกหัสดีลิงค์ที่มีความสมบูรณ์อยู่กับที่ตามข้อมูลที่นำเสนอ เป็นเมรุในงานพระราชทานเพลิงศพพระอริยานุวัตร (อารีย์ เขมจารี) ที่สนามกีฬามหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วันที่ 7 เมษายน 2536 ที่มีลักษณะโครงสร้างบุษบกส่วนล่างจะประกอบภายในตัวนก เป็นผลให้ลักษณะของบุษบกอยู่บนหลังนกหัสดีลิงค์และไม่มีพิธีกรรมแห่ศพพร้อมกับชักลากแต่อย่างใด&lt;br /&gt;2.6 วิเคราะห์ถึงปรัชญาคติในเรื่องประเพณีเกี่ยวกับการตาย &lt;br /&gt;           การตาย  หมายถึง  การไร้ชีวิต  ขาดความเป็นอยู่ที่เรียกว่าการมีชีวิต  ผู้มีชีวิตอยู่เบื้องหลัง  จึงมีภาระที่จะแสดงออกให้ปรากฏแก่ผู้ตาย  ยิ่งผู้ตายเคยมีบุญคุณ  สร้างความดีไว้มาก  ผู้มีชีวิตยิ่งแสดงความกตัญญูแก่ผู้ตายมาก  และการตายนั้น  ผู้ยังมีชีวิตอยู่จะไม่ทราบเลยว่า  ผู้ตายจะไปสู่ทางดีหรือทางชั่ว  แต่ตามปรัชญาคติที่คนไทยโบราณจะกล่าวกันทราบเลยว่า  “สี่คนหาม  สามคนแห่  คนหนึ่งนั่งแคร่  และสองคนพาไป”  อันหมายความว่า  มนุษย์เราจะมีชีวิตอยู่ได้เพราะธาตุทั้ง  4  คือ  ดิน  น้ำ  ลม  และไฟสัมพันธ์หรือประสานกัน  มีความสมดุลกันด้วยดี  มีสามคนแห่เพราะสามสิ่งเป็นกิเลสที่แห่แหนชักจูงเรา  อันได้แก่  โลภะ  โทสะ  และโมหะ  คนหนึ่งนั่งแคร่  อันได้แก่  จิตใจผู้เป็นนายของร่างกาย  อาจจะพาไปในทางดีหรือทางไม่ดีคือบาปก็อยู่ที่จิตใจ  ในสองทางนี้  สิ่งที่ปรารถนาของผู้อยู่หลังหรือญาติมิตรคือทางดีได้แก่บุญ  จึงจัดให้มีพิธีอาบน้ำศพ  เพื่อเป็นการชำระบาป  และจัดให้มีการตั้งศพบำเพ็ญบุญ  เพื่อเป็นการเสริมสร้างกุศลหนุนส่งให้ผู้ตายอีกทอดหนึ่ง  เพื่อให้ผู้ตายได้สำเร็จเกิดความดีตามที่ได้ตั้งเจตนารมณ์ไว้  เจ้าภาพนอกจากจะทำบุญเพิ่มกุศลเฉพาะที่เป็นส่วนตน  ยังเชิญให้ผู้อื่นร่วมด้วยช่วยส่งเสริมอีก  เพื่อให้ผลบุญ เกิดแก่ผู้ตายได้เต็มที่สมบูรณ์  แม้การเผาและเก็บอัฐิของผู้ตาย  ก็เป็นการแสดงให้เห็นว่า  ถ้าผู้ตายได้เคยทำความดีไว้มาก  จะตายแต่ร่างกายเท่านั้น  ส่วนคุณความดียังมีปรากฏอยู่ในโลกมนุษย์  เป็นปรัชญาคติให้เห็นว่า  คนเราจะตายเพียงแต่ร่างกายเท่านั้นอันเป็นส่วนภายนอก  แต่ส่วนจิตใจภายในหรือคุณความดีจะมีปรากฏ  ทุกคนควรเสริมสร้างความดีให้มาก  เพราะความดีเป็นอมตะภาวะ  ความดีเป็นคุณธรรมอันสูงสุด  ความดีเป็นสิ่งสมบูรณ์ที่สุด  ความดีย่อมเป็นอยู่มีอยู่ตลอดไป  ไม่รู้จักตาย &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2.7 ศาสนคติทางพระพุทธศาสนา &lt;br /&gt;         ในด้านศาสนาคติ  โดยเฉพาะคติทางพระพุทธศาสนา  เชื่อกันว่า  มนุษย์มีส่วนประกอบด้วย  2  ส่วน  คือ  รูปหรือร่างกาย  กับ  จิตหรือนาม  ใน  2  ส่วนพระพุทธศาสนา  เชื่อว่า  ส่วนที่เป็นจิตหรือนามมีความสำคัญกว่า  จึงมีการพัฒนาส่วนที่เป็นจิตให้สูงขึ้น  เพื่อได้นามว่า  “มนุษย์”  หรือยิ่งพัฒนา  ส่วนที่เป็นจิตให้สูงขึ้นเท่าใด  ก็ยิ่งได้นามสูงขึ้นตามลำดับ  เช่น  เทวดาบ้าง  อริยบุคคลบ้าง  ยิ่งสูงขึ้นเท่าใด  ความตายจะมีปรากฏได้เฉพาะในร่างกายเท่านั้น  แต่ในด้านจิตใจที่ได้สร้างคุณความดีให้ปรากฏ  ก็ยังปรากฏเป็นอมตภาวะอยู่  และจะได้รับความเคารพบุชา  สักการะจากผู้ที่มีคุณความดีต่ำกว่า  เช่น  เทวดาและมนุษย์  ยังต้องเคารพบูชา  สักการะ  ผู้มีคุณธรรมสูงยิ่ง  เช่น  พระพุทธเจ้า  พระอรหันต์ทั้งหลาย  ท่านเหล่านี้ได้เคยปฏิบัติหรือเป็นผู้นำทางให้ศาสนิกชนได้ปฏิบัติตามแล้ว&lt;br /&gt;           แต่ในปัจจุบัน  การเข้าถึงความเป็นพระอริยบุคคลหรือเข้าถึงพุทธภาวะจะเข้าถึงได้ยากยิ่ง  เพราะมนุษย์ปัจจุบันยังเป็นปุถุชนอยู่ส่วนมาก  จะทราบถึงได้แจ้งชัดว่า  ผู้ที่เรารัก  ที่เราชอบตายไป  ได้รับความสมหวังอันเป็นทางที่ดีหรือไม่  รู้ได้ยาก  เมื่อท่านตายแล้ว  มีทางเดียวที่ถือว่าดีที่สุด  คืออาศัยการบำเพ็ญกุศล  หนุนส่งให้ผู้ตายได้มีความผาสุกอย่างสมบูรณ์ที่สุดเท่าที่จะทำได้  ถ้าหากมีความทุกข์  ขอให้พ้นจากทุกข์  ถ้ามีความเดือดร้อน  ขอให้พ้นจากความเดือดร้อน  และการทำบุญ  ผู้ที่เป็นเนื้อนาบุญในพระพุทธศาสนา  คือ  พระภิกษุสงฆ์เท่านั้น  การทำบุญโดยยึดพระภิกษุสงฆ์เป็นศูนย์กลาง  เป็นแหล่งหรือเป็นฐานในการสร้างกุศล  นอกจากจะทำให้บุญสำเร็จด้วยดีแล้ว  ยังเป็นการทำให้บุญสำเร็จด้วยดีแล้ว  ยังเป็นการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาไปในตัวอีกด้วย  หากผู้ตายมีส่วนบุญที่ตนจะได้รับทางอื่น  บุญกุศลที่บุคคลได้บำเพ็ญในครั้งนี้  ผู้กระทำเหล่านั้นย่อมได้รับเป็นส่วนของตนอีกด้วย&lt;br /&gt;           เพื่อเป็นการแสดงออกซึ่งความกตัญญูกตเวทีแก่ท่านเหล่านั้นด้วย  หากผู้ตายไม่เคยทำความดีให้แก่เรา  ก็เป็นการแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวที  ต่อพระภิกษุสงฆ์ในพระพุทธศาสนา  ในฐานะท่านเป็นสมมติสงฆ์ทำหน้าที่แทนพระอริยสงฆ์องค์หนึ่งในพระรัตนตรัย  ที่เป็นที่พึ่งของชาวพุทธศาสนิกชน  และเป็นผู้กำชะตากรรมของพระพุทธศาสนาโดยตรง  ถ้าพระภิกษุสงฆ์ยังมีอยู่ตราบใด  พระพุทธศาสนาก็ยังคงมีอยู่ตราบนั้น&lt;br /&gt;           การไปร่วมงานศพและเคารพศพ  ในทางศาสนคติถือว่าเป็นการระลึกนึกถึงความดีของผู้ตาย  แม้ผู้ตายเมื่อแม้เคยปกครอง  เป็นผู้บังคับบัญชาเรา  อาจจะไม่ชอบเรา  เคยทำโทษหรือลงโทษแก่เรา  การไปร่วมงานเคารพศพ  ก็จัดว่าเป็นการขอขมาลาโทษหรือขออโหสิกรรมแก่กันและกัน  เป็นการยึดศาสนคติดีทางพระพุทธศาสนา  อันเป็นการรักษาและปฏิบัติตามหลักกรรมทางหลักกรรมทางพระพุทธศาสนาด้วย  เพราะการทำกรรมในพระพุทธศาสนาจะดีหรือไม่ดี  อยู่ที่เจตนาเป็นสำคัญ  และจะต้องทำใน  3  ทาง  คือ  ทางกาย  ทางวาจา  และทางใจ  การทำบุญตามประเพณีเกี่ยวกับการตายจึงเป็นกุศล  เพราะประกอบด้วยลักษณะดังกล่าวแล้วโดยถูกต้องสมบูรณ์&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;อ้างอิง&lt;br /&gt;ไสว เสนาราช.วิจัย,พัฒนาการด้านภูมิปัญญาและความเชื่อในพิธีกรรมเกี่ยวกับการตายของคน&lt;br /&gt;                      จังหวัดร้อยเอ็ด,มหาวิทยาลัยมหาสารคาม,2550.&lt;br /&gt;เสถียรโกเศศ.ประเพณีเนื่องในการเกิดประเพณีเนื่องในการตาย,กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์สมาคม&lt;br /&gt;              สังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย,2505.&lt;br /&gt;กรมศิลปากร. ประเพณีเกี่ยวกับชีวิต. พระนคร : การรถไฟ, 2511.&lt;br /&gt;กฤษณะ เจริญพานิช. การยอมรับนวัตกรรมเตาเผาศพแบบห้องเผาไหม้คู่ของพนักงานฌาปนกิจ&lt;br /&gt;              ประจำสุสานในเขตเทศบาลนครเชียงใหม่. การค้นคว้าแบบอิสระ ศศ.ม. เชียงใหม่ : &lt;br /&gt;              มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2544.&lt;br /&gt;บุญมี  แท่นแก้ว,ผศ.ประเพณีและพิธีกรรมพระพุทธศาสนา,กรุงเทพฯ:โอเดียนสโตร์,2547.&lt;br /&gt;เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ. กระบวนทัศน์วัฒนธรรมไทย ต้นตอ เศรษฐกิจถดถอย. กรุงเทพฯ :&lt;br /&gt;              รุ่งศิลป์, 2541.&lt;br /&gt;คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. วัฒนธรรมพัฒนาการทางประวัติศาสตร์เอก&lt;br /&gt;              ลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดมหาสารคาม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2542.&lt;br /&gt;งามพิศ สัตย์สงวน. ประสบการณ์วิจัยทางมานุษยวิทยาข้ามวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ :ภาควิชาสังคม&lt;br /&gt;              วิทยาและมานุษยวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2541.&lt;br /&gt;จรัส พยัคฆราชศักดิ์. เอกสารประกอบการสอนไทยคดีศึกษา ศาสนาและลัทธินิยมในท้องถิ่น.&lt;br /&gt;              มหาสารคาม : ปรีดาการพิมพ์, 2530.&lt;br /&gt;จารุวรรณ ธรรมวัตร. คติชาวบ้าน. มหาสารคาม : มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒมหาสารคาม,&lt;br /&gt;              2530.&lt;br /&gt;ฉลาดชาย รมิตานนท์. ความเชื่อทางศาสนา พิธีกรรมความเชื่อทางวิทยาศาสตร์และภูมิปัญญา&lt;br /&gt;              ชาวบ้านในความเชื่อและพิธีกรรม. เชียงใหม่ : วิทยาลัยครูเชียงใหม่, 2537.&lt;br /&gt;ฉวีวรรณ ประจวบเหมาะ. “แนวคิดในการศึกษาสังคมและวัฒนธรรมไทย,” ใน เอกสารการสอนชุด&lt;br /&gt;              วิชาสังคมและวัฒนธรรมไทย หน่วยที่ 1 – 7. นนทบุรี :มหาวิทยาลัยสุโขทัย&lt;br /&gt;              ธรรมาธิราช,2533.&lt;br /&gt;ฉัตรทิพย์ นาถสุภา. แนวทางและวิธีวิจัยสังคมไทย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์สร้างสรรค์, 2548.&lt;br /&gt;ชยันต์ วรรธนะภูติ. การวิจัยเชิงคุณภาพเพื่องานพัฒนา. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : สถาบันวิจัย&lt;br /&gt;              และพัฒนามหาวิทยาลัยขอนแก่น, 2537.&lt;br /&gt;ชัยชนะ จิตบุฐ. การศึกษาประเพณีงานศพของชาวไทยท้องถิ่นจังหวัดตรัง. ปริญญานิพนธ์ ศศ.ม.&lt;br /&gt;นิตยา บุญสิงห์. วัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ : เรืองแสงการพิมพ์, 2546.&lt;br /&gt;นิธิ เอียวศรีวงศ์. “ความหลากหลายของวัฒนธรรมไทย ความท้าทายใหม่,” ใน สู่ความเข้าใจ&lt;br /&gt;              ในวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์วัฒนธรรมแห่งชาติ, 2532.หน้า 1-9.&lt;br /&gt;นิยพรรณ วรรณศิริ. มานุษยวิทยาสังคมและวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย&lt;br /&gt;              เกษตรศาสตร์, 2540.&lt;br /&gt;บุญเลิศ สดสุชาติ. อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ ดร.คำหมา แสงงาม. กรุงเทพฯ :&lt;br /&gt;อมรินทร์พริ้นติ้งกรุฟ, 2533.&lt;br /&gt;บุญสม ยอดมาลี. ทฤษฎีวัฒนธรรมและสังคม. มหาสารคาม : เอกสารประกอบการสอน&lt;br /&gt;วิชาทฤษฎีวัฒนธรรมและสังคม, 2544.&lt;br /&gt;แปลก สนธิรักษ์. พิธีกรรมและลัทธิประเพณี. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ : ไทยวัฒนาพานิช,&lt;br /&gt;              2504.&lt;br /&gt;พรรณวดี วศินวรรธนะ,อรศรี งามวิทยาพงศ์, “ตายดี,”สระบุรี: กลุ่มศึกษาธรรม (2548).&lt;br /&gt;(บรรณาธิการ).มรณสติ: พุทธวิธีต้อนรับความตาย(พิมพ์ครั้งที่2). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มูลนิธิ&lt;br /&gt;          โกมล คีมทอง.&lt;br /&gt;ฉลาดชาย  รมิตานนท์. ผีเจ้านาย. กรุงเทพฯ: พายับ ออฟเซท พรินท์,(2527).&lt;br /&gt;ธนา   นิลชัยโกวิทย์,และคณะ. ทบทวนกระบวนทัศน์เรื่องความตายและมิติแห่งสุขภาวะ.กรุงเทพฯ: &lt;br /&gt;          สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) (2546).&lt;br /&gt;ปรานี  วงษ์เทศ.พิธีกรรมเกี่ยวกับการตายในประเทศไทย. เอกสารประกอบการจัดนิทรรศการ      &lt;br /&gt;            ,(2534).&lt;br /&gt;ศูนย์มานุษยวิทยาสินธร มหาวิทยาลัย ศิลปากร.เรื่อง “ประเพณีเกี่ยวกับชีวิต”, กรุงเทพฯ: &lt;br /&gt;          อมรินทร์พริ้นติ้งกรุ๊พ จำกัด.&lt;br /&gt;พระจิตติเทพ hap-67titjit@live.com&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/8426611083041474278/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/02/blog-post_128.html#comment-form' title='13 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/8426611083041474278'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/8426611083041474278'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/02/blog-post_128.html' title='ประเพณีและพิธีกรรมเกี่ยวกับการตายในพุทธศาสนา'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>13</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-5777919298401351052</id><published>2011-02-10T08:31:00.000-08:00</published><updated>2011-02-10T08:43:35.767-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="(นาอุดม)"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>เป้าหมายสูงสุดของศาสนาคริสต์</title><content type='html'>ในการศึกษาบทนี้  เป็นการศึกษาเป้าหมายสูงสุดของศาสนาคริสต์ อันเกี่ยวข้องกับอาณาจักรของพระเจ้า และชีวิตนิรันดร์  ของคริสตชนทั้งหลาย  โดยจะได้ศึกษาตามประเด็นสำคัญดังต่อไปนี้&lt;br /&gt;           ๓.๑ กำเนิดของแผ่นดินโลก มนุษย์ และจักรวาล&lt;br /&gt;           ๓.๒ ทฤษฎีว่าด้วยการรู้แจ้ง&lt;br /&gt;           ๓.๓ อาณาจักรของพระเจ้า และชีวิตนิรันดร์&lt;br /&gt;           ๓.๔ พระเจ้าได้ยกบาปของท่านแล้ว (ชีวิตนิรันดร์)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;๓.๑ กำเนิดของแผ่นดินโลก มนุษย์ และจักรวาล &lt;br /&gt;        &quot;แหงนหน้าขึ้นดูว่า ผู้ใดสร้างสิ่งเหล่านี้ &quot; มนุษย์ตั้งคำถามไว้เช่นนี้อยู่แล้วเสมอ คนเรามาจากไหน? จุดเริ่มต้นของเรา คืออะไร? จักรวาลเริ่มต้นมาอย่างไร? &quot;ใครเล่าได้ขึ้นไปยังสวรรค์และลงมา ใครเล่า ได้รวบรวมลม ไว้ในกำมือของท่าน ใครเล่า ได้เอาเครื่องแต่งกาย ห่อห้วงน้ำไว้ ใครเล่า ได้สถาปนา ที่สุดปลาย แห่งแผ่นดินโลกไว้ นามของผู้นั้น ว่ากระไร และนามบุตรชาย ของผู้นั้น ว่ากระไร ท่านจะต้องรู้เป็นแน่ &quot; มีทฤษฏีมากมาย ที่พยายาม ตอบคำถามเหล่านี้ แต่พระคัมภีร์ สอนไว้ว่า&lt;br /&gt;           ในปฐมกาล &quot;พระเจ้าทรงเนรมิตสร้าง ฟ้าและแผ่นดิน&quot; ปฐมกาล 1:1  &lt;br /&gt;ข้าแต่พระเจ้า คือพระองค์เอง ผู้ได้ทรงสร้างฟ้าสวรรค์ และแผ่นดินโลก ด้วยฤทธานุภาพ ใหญ่ยิ่งของพระองค์ และด้วยพระหัตถ์ ซึ่งเหยียดออก ของพระองค์ สำหรับพระองค์ ไม่มีสิ่งใดที่ยากเกินเยเรมีย์ 32:17  &lt;br /&gt;           สดุดี 33:6, 9  โดยพระวจนะของพระเจ้า ฟ้าสวรรค์ก็ถูกสร้างขึ้นมา กับบริวารทั้งปวง ก็ด้วยลมพระโอษฐ์ของพระองค์ ... เพราะพระองค์ตรัส มันก็เกิดขึ้นมา พระองค์ทรงบัญชา มันก็ออกมา&lt;br /&gt;           ฮีบรู 11:3  โดยความเชื่อนี้เอง เราจึงเข้าใจว่า พระเจ้า ได้ทรงสร้างกัลปจักรวาล ด้วยพระดำรัสของพระองค์&lt;br /&gt;          พระเจ้าทรงสร้างจักรวาล ด้วยอำนาจพระดำรัสสั่งของพระองค์ พระองค์ ทรงวางแผน แล้วทรงแปลง การวางแผน ให้เป็นปรากฏการณ์ ที่เป็นจริง&lt;br /&gt;          ปฐมกาล 1:1 - 2:3&lt;br /&gt;          วันที่ 1 แสงสว่างปรากฎขึ้น [1:1-5]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;วันที่ 2 พระเจ้าทรงสร้างบรรยากาศ [1:6-8]&lt;br /&gt;          วันที่ 3 พื้นดินแยกออกจากน้ำทะเล [1:9-10] ต้นพืชขึ้นบนพื้นดิน [1:11-13]&lt;br /&gt;          วันที่ 4 พระเจ้าทรงสร้างดวงดาว (ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์...) [1:14-19]&lt;br /&gt;          วันที่ 5 พระเจ้าทรงสร้างปลาและนก [1:20-23]&lt;br /&gt;          วันที่ 6 สัตว์ใช้งาน สัตว์ป่า ตามชนิด + มนุษย์ [1:24-31]&lt;br /&gt;          วันที่ 7 พระเจ้าทรงพักผ่อน และทรงตั้งวันที่เจ็ด เป็นวันบริสุทธิ์ [2:1-3]&lt;br /&gt;          ปฐมกาล 1:26  แล้วพระเจ้าตรัสว่า &quot;ให้เราสร้างมนุษย์ตามฉายาตามอย่างของเรา&quot;&lt;br /&gt;ฮีบรู 1:2  แต่ในวาระสุดท้ายนี้ พระองค์ได้ตรัสแก่เราทั้งหลาย ทางพระบุตร ผู้ซึ่งพระองค์ ได้ทรงตั้ง ให้เป็นผู้รับสรรพสิ่งทั้งปวง เป็นมรดก พระองค์ได้ทรงสร้าง กัลปจักรวาลโดยพระบุตร&lt;br /&gt;ด้วยพระดำรัสของพระเจ้าที่ว่า &quot;ให้เราสร้าง....&quot; นี้ พระองค์ ทรงแสดงให้เห็นว่า พระองค์ไม่ได้กระทำการ สร้างจักรวาล โดยลำพัง แน่นอนทีเดียว ข้อสองยังบอกเราว่า พระองค์ทรงสร้างทุกสิ่ง โดยพระบุตร&lt;br /&gt;           โคโลสี 1:16  เพราะว่าในพระองค์สรรพสิ่งได้ถูกสร้างขึ้น ทั้งในท้องฟ้าและที่แผ่นดินโลก&lt;br /&gt;           ยอห์น 1:1-3,14  ในปฐมกาลพระวาทะดำรงอยู่ และพระวาทะทรงสถิตอยู่กับพระเจ้า และพระวาทะทรงเป็นพระเจ้า ในปฐมกาล พระองค์ทรงดำรงอยู่กับพระเจ้า ... พระเจ้าทรงสร้างสิ่งทั้งปวงขึ้นมา โดยพระวาทะ ในบรรดาสิ่งที่เป็นมานั้น ไม่มีสักสิ่งเดียว ที่ได้เป็นมา นอกเหนือพระวาทะ พระวาทะได้ทรงบังเกิดเป็นมนุษย์&lt;br /&gt;           ข้อความเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าตั้งแต่ปฐมกาล พระวาทะ คือพระเยซูคริสต์ ทรงกระทำการ ร่วมกับพระบิดา ในการสร้างโลก&lt;br /&gt;           สดุดี 14:1  คนโง่รำพึงอยู่ในใจของตนว่า &quot;ไม่มีพระเจ้า&quot;&lt;br /&gt;           สุภาษิต 1:7  ความยำเกรงพระเจ้า เป็นบ่อเกิดของ ความรู้&lt;br /&gt;           ในปี ค.ศ. 1859 ชาร์ล ดาร์วิน เป็นผู้ริเริ่มทฤษฎีวิวัฒานการ ทฤษฏีนี้ กล่าวไว้ว่า มนุษย์ไม่ได้เป็น ผลงานของพระเจ้า ในการสร้างโลก แต่เป็นผล ของการเปลี่ยนแปลงอย่างช้าๆ ซึ่งเกิดขึ้น อย่างไม่เป็นระเบียบ ใช้เวลาล้านๆ ปี ให้สิ่งมีชีวิตต่างๆ นาๆ จนในที่สุดกลายมาเป็นมนุษย์ ตามที่เห็นในทุกวันนี้&lt;br /&gt;           &quot;จนถึงวันนี้ เราจะต้องยอมรับว่า การศึกษาเกี่ยวกับชีววิทยา ของชีวิตสัตว์ และพืชโบราณ ยังหาจุดเชื่อมโยง ระหว่างมนุษย์ และสัตว์ไม่ได้ &quot; [อัลเบร์ท กูดรี]&lt;br /&gt;           &quot;ข้อสมมติฐานของการสร้างโลกโดยไม่มีพระเจ้านั้น เป็นเรื่องที่คิดแล้ว เป็นไปไม่ได้ &quot; [เวินเฮอร์ ฟอน เบราน์]&lt;br /&gt;&quot;นักวิทยาศาสตร์ ไม่อาจเจาะเข้าหา ความลึกลับของเรื่องการสร้างโลกโดยมองไม่เห็นฝีพระหัตถ์ของพระเจ้า&quot; [โรเบิรท บอย]&lt;br /&gt;           &quot;วิทยาศาสตร์ยืนยันอย่างแน่วแน่ว่า มีอำนาจของการสร้างโลก&lt;br /&gt;ที่จะผลักดันให้เรา ยอมรับว่าเป็นเรื่องของความเชื่อ&quot; [ลอร์ด เคลวิน]&lt;br /&gt;           &quot;ในที่สุด คำอธิบายของการมีทุกสิ่งนั้นมาจากพระเจ้า&quot; [อาร์โนว์ด ลูนน์]&lt;br /&gt;           &quot;ตั้งแต่แรกเริ่มแล้ว ไม่เคยมีการสงสัยเรื่องทฤษฎีวิวัฒนาการ ของต้นกำเนิดของมนุษย์เท่ากับในปัจจุบัน  และวงการวิทยาศาสตร์ ที่ปฏิเสธที่จะเชื่อนั้น ไม่เคยเลย ที่จะมีข้อโต้แย้งมากมายเช่นนี้&quot; [โรเจอร์ ดู พาสเคร์]&lt;br /&gt;           &quot;เราสงสัยด้วยเช่นกัน ว่าการเลือกสรรตามธรรมชาติ แม้จะใช้เวลาวิวัฒนาการ อันยาวนาน&lt;br /&gt;จะสร้างอวัยวะ ที่ซับซ้อน เช่น สมอง ตา หูของสัตว์ชั้นสูงได้อย่างไร&quot; [ยีน โรสเทนด์]&lt;br /&gt;           &quot;เมื่อข้าพเจ้าคิดถึงดวงตา ข้าพเจ้าจะร้อนหนาวไปทั้งตัว&quot; [ชาร์ล ดาร์วิน]&lt;br /&gt;           ชาร์ล ดาร์วิน และยีน โรสท์แอนด์ ให้ข้อสังเกตว่า ความสลับซับซ้อนของดวงตา ก็เพียงพอ ที่จะทำลายทฤษฎี วิวัฒนาการ อวัยวะที่สลับซับซ้อน และละเอียดเช่นนี้ จะเกิดขึ้นจาก ผลของการเปลี่ยนแปลง โดยบังเอิญ ในเวลาล้านๆ ปี ได้อย่างไร (ให้สังเกตภาพข้างต้นดูซิว่า ท่านมองเห็น แรงดึงของกล้ามเนื้อตานี้หรือไม่ เป็นไปไม่ได้ ที่ความบังเอิญ จะทำให้เกิดแรงดึง อย่างน่าอัศจรรย์ใจเช่นนี้) เป็นไปได้หรือ ที่เครื่องคอมพิวเตอร์ของเรา เกิดจากชิ้นส่วนต่างๆ มารวม กันโดยบังเอิญ สมองของมนุษย์นั้น ซับซ้อนอย่างน่าอัศจรรย์ใจ กว่าเครื่องคอมพิวเตอร์มาก พระคัมภีร์ มีคำอธิบาย ที่ดีที่สุด คือ พระเจ้าทรงเป็นพระผู้สร้าง สิ่งอัศจรรย์ทั้งปวงเหล่านี้&lt;br /&gt;           ปฐมกาล 1:26,27  แล้วพระเจ้าตรัสว่า &quot;ให้เราสร้างมนุษย์ ตามฉายาตามอย่างของเรา ให้ครอบครองฝูงปลา ในทะเล ฝูงนกในอากาศ และฝูงสัตว์ ให้ปกครองแผ่นดินทั่วไป และสัตว์ต่างๆ ที่เลื้อยคลานบนแผ่นดิน&quot; พระเจ้าจึงทรงสร้างมนุษย์ ขึ้นตามพระฉายาของพระองค์ ตามพระฉายาของพระเจ้านั้น พระองค์ทรงสร้างมนุษย์ ขึ้น และได้ทรงสร้าง ให้เป็นชายและหญิง&lt;br /&gt;           โยบ 20:4  มนุษย์ถูกวางไว้บนแผ่นดินโลก&lt;br /&gt;           โยบ 26:7  พระองค์ทรงคลี่อุดร ออกคลุมที่เวิ้งว้าง และแขวนโลกไว้เหนือที่ว่างเปล่า&lt;br /&gt;           อิสยาห์ 40:21-22  ท่านทั้งหลายไม่เคยรู้หรือ ท่านไม่เคยได้ยินหรือ ไม่มีผู้ใดบอกท่านตั้งแต่แรกแล้วหรือ ท่านไม่เข้าใจ รากฐานของแผ่นดินโลกหรือ คือพระองค์ผู้ประทับเหนือปริมณฑลของแผ่นดินโลก&lt;br /&gt;           ให้เราสังเกต บ่อยครั้ง จะมีการกล่าวหาว่า พระคัมภีร์ ขัดแย้งกับการเปิดเผย ของความรู้ ทางวิทยาศาสตร์ และด้วยเหตุนี้ จึงถ่วงความก้าวหน้า ของพระคัมภีร์ในการเปิดเผยความจริง ยกตัวอย่าง เรื่องของการเยาะเย้ย ที่กาลิเลโอได้รับ แม้ว่าความรู้ที่ให้นั้น ถูกต้อง แต่หากผู้นำศาสนา เข้าใจพระคัมภีร์ ได้ดีกว่านี้ พวกเขาจะไม่ปฏิเสธ คำพูดของกาลิเลโอ ความจริงแล้ว พระคัมภีร์สอนไว้แล้วว่า โลกเราลอยอยู่ในที่ว่างเปล่า เป็นปรากฎการ ที่โลกวิทยาศาสตร์ ไม่ยอมรับมาหลายศตวรรษ เป็นเวลาหลายพันปีมาแล้ว พระคัมภีร์ยืนยัน ว่าโลกกลม ถึงอย่างไรก็ตามที โลกวิทยาศาสตร์ เชื่อต่างกันเป็นเวลานาน&lt;br /&gt;           ปฐมกาล 1:25  พระเจ้าทรงสร้างสัตว์ป่า ตามชนิดของมัน สัตว์ใช้งานตามชนิดของมัน และสัตว์ต่างๆ ที่เลื้อยคลาน บนแผ่นดินตามชนิดของมัน&lt;br /&gt;           สดุดี 19:1  ฟ้าสวรรค์ประกาศพระสิริของพระเจ้า และภาคพื้นฟ้าสำแดงพระหัตถกิจของพระองค์&lt;br /&gt;           เรื่องของการสร้างโลกมักใช้คำว่า สร้างตามชนิดของมัน หากเป็นเรื่องจริงที่ว่า เวลาผ่านไป การเปลี่ยนแปลง จะทำให้ มีเผ่าพันธุ์ และสัตว์ต่างชนิด เกิดขึ้นใหม่ แต่ยังไม่พบเลยว่า มีสายพันธ์ใหม่ใด ที่เกิดขึ้นจากสายพันธุ์ ที่แตกต่างกัน (ตัวอย่างเช่น สุนัขเกิดลูกแมว) การไม่เปลี่ยนแปลง จากชั่วอายุหนึ่ง ไปยังอีกชั่วอายุหนึ่งนั้น ได้อธิบายให้เห็นแล้ว ในพระคัมภีร์ &lt;br /&gt;           เพื่อนคนหนึ่งของโคเปอร์นิคัส ซึ่งเป็นนักดาราศาสตร์ชื่อดังคนหนึ่ง พูดว่า ระบบสุริยจักร เกิดขึ้นโดยบังเอิญ โคเปอร์นิคัส จึงสร้างหุ่นจำลองขนาดเล็ก ของระบบสุริยจักรวาล เพื่อนคนนี้ประหลาดใจ กับความงดงาม ของหุ่นจำลองนี้ จึงถามว่าใครสร้าง โคเปอร์นิคัสตอบว่า มันเกิดขึ้นโดยบังเอิญ เมื่อเห็นว่า เพื่อนคนนี้ มองด้วยความสงสัย เขาจึงพูดต่อว่า คุณไม่เชื่อว่าหุ่นจำลองนี้ เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่สำหรับ ระบบสุริยจักรวาลแล้ว คุณเชื่อเช่นนี้&lt;br /&gt;           โยบ 12:7-9  &quot;แต่ขอถามสัตว์เดียรัจฉาน และมันจะสอนท่าน ถามนกในอากาศดู และมันจะบอกท่าน หรือพูดกับแผ่นดินโลก และมันจะสอนท่าน และถามปลาทะเล มันจะประกาศแก่ท่าน ในสิ่งเหล่านี้ มีสิ่งใดที่ไม่ทราบว่า พระหัตถ์ของพระเจ้า ทรงกระทำให้เป็นไปอย่างนั้น&quot;&lt;br /&gt;           สดุดี 139:14  ข้าพระองค์โมทนาพระคุณพระองค์เพราะพระองค์ทรงกระทำ ให้ข้าพระองค์ แปลกประหลาดอย่างน่ากลัว พระราชกิจของพระองค์ อัศจรรย์ ข้าพระองค์ โมทนาพระคุณ&lt;br /&gt;           สัญชาตญาณของสัตว์ที่แปลกประหลาดใจ การบินเหินไปอย่างสวยงามของนก ผลงานสร้าง รังผึ้ง ที่สมบูรณ์แบบ หากเรายิ่งศึกษา เรื่องของธรรมชาติแล้ว เราก็จะยิ่งมองเห็น พระหัตถกิจ อันแสนประเสริฐ ของพระเจ้าได้ โรเจอร์ เบคอนเคยเขียนไว้ว่า &quot;ความรู้เรื่องวิทยาศาสตร์เพียงเล็ก จะนำเราให้ออกห่างพระเจ้า แต่ความรู้มากมาย จะนำเรากลับมาหาพระองค์ &quot; &lt;br /&gt;           ความซับซ้อนของร่างกายมนุษย์ที่พบขึ้นใหม่ๆ ทำให้นักวิทยาศาสตร์ อัศจรรย์ใจ ความบังเอิญ จะทำให้เกิดมนุษย์ ที่มีเหตุมีผล คิดได้ วินิจฉัยได้ และรักได้หรือ เคยมีคนกล่าวไว้ว่า หากจะเชื่อ ทฤษฏีของ วิวัฒนาการแล้ว จะต้องใช้ ความเชื่อ มากกว่าที่จะเชื่อ เรื่องพระเจ้าสร้างโลก&lt;br /&gt;2 เปโตร 3:3,5  จงรู้ข้อนี้ก่อน คือ ในกาลสุดท้าย คนที่ชอบเยาะเย้ยจะเกิดขึ้น และประพฤติ ตามใจปรารถนาของตน เพราะว่าเขา แกล้งลืมข้อนี้เสีย คือโดยพระวจนะของพระเจ้า ฟ้าสวรรค์ ได้อุบัติขึ้น ตั้งแต่โบราณ และแผ่นดินโลก จึงได้เกิดขึ้น จากน้ำ และมีน้ำล้อมรอบทุกด้าน&lt;br /&gt;           โรม 1:18,19  เพราะว่าพระเจ้า ทรงสำแดงพระพิโรธของพระองค์จากสวรรค์ ต่อความหมิ่นประมาทพระองค์ และความชั่วร้าย ทั้งมวล ของมนุษย์ ที่เอาความชั่วร้ายนั้น บีบคั้นความจริง เหตุว่า เท่าที่จะรู้จักพระเจ้าได้ ก็แจ้งอยู่กับใจเขาทั้งหลาย เพราะว่าพระเจ้าได้ทรงโปรดสำแดงแก่เขาแล้ว&lt;br /&gt;           เป็นคำพยากรณ์ ที่เปโตรบอกไว้แล้ว เมื่อสองพันปีก่อน ว่ามีคนจะเยาะเย้ย เรื่องของพระเจ้าสร้างโลก คนนับล้าน ต้องการเชื่อว่ามนุษย์ เป็นสัตว์ชั้นสูง มากกว่าที่จะเชื่อว่า เป็นผลงานชิ้นเอก ของการทรงสร้างของพระเจ้า และเชื่อว่า จักรวาล มาจาก การรวมตัวโดยบังเอิญ และไม่ใช่พระเจ้ายิ่งใหญ่ เป็นผู้ทรงสร้าง   เป็นเรื่องแปลกใช่ไหม พระคัมภีร์ เตือนผู้ที่ปฏิเสธ ที่จะยอมรับพระเจ้า เป็นพระผู้สร้าง แม้ว่าจะมีหลักฐานมากมาย ของการทรงสร้างของพระองค์&lt;br /&gt;           โรม 1:20-22  ตั้งแต่เริ่มสร้างโลกมาแล้ว สภาพที่ไม่ปรากฏของพระเจ้านั้น คือฤทธานุภาพอันถาวร และเทวสภาพของพระองค์ ก็ได้ปรากฏชัด ในสรรพสิ่งที่พระองค์ได้ทรงสร้าง ฉะนั้นเขาทั้งหลาย จึงไม่มีข้อแก้ตัวเลย เพราะถึงแม้ว่า เขาทั้งหลาย ได้รู้จักพระเจ้าแล้ว เขาก็มิได้ถวายพระเกียรติ แด่พระองค์ ให้สมกับที่ทรงเป็นพระเจ้า หรือหาได้ขอบพระคุณไม่ แต่เขากลับคิด ในสิ่งที่ไม่เป็นสาระ และจิตใจโง่เขลาของเขา ก็มืดมัวไป เขาอ้างตัวว่าเป็นคนมีปัญญา เขาจึงกลายเป็นคนโง่เขลาไป&lt;br /&gt;           กิจการฯ 14:15-17  (เรา) มากล่าวข่าวประเสริฐ ให้ท่านกลับจากสิ่งไร้ประโยชน์ เหล่านี้ ให้ท่านมาหาพระเจ้า ผู้ทรงพระชนม์ ผู้ได้ทรงสร้าง ฟ้าสวรรค์และแผ่นดินโลก และทะเลและสิ่งสารพัด ซึ่งมีอยู่ในที่เหล่านั้น ในกาลก่อน พระองค์ได้ทรงยอม ให้บรรดาประชาชาติ ประพฤติตามชอบใจ แต่พระองค์มิได้ทรงให้ขาดพยาน&lt;br /&gt;           พระเจ้าไม่เคยหยุดที่จะให้หลักฐานถึงเรื่องที่ว่ามีพระเจ้า แต่หลักฐานดีที่สุด ที่พระองค์ทรงประทานให้เรานั้น มาจาก พระโอษฐ์ พระเยซูพระบุตรของพระเจ้า พระเยซูทรงสอน ถึงเรื่องจุดเริ่มต้น ของจักรวาลไว้อย่างไร &quot;พระเยซูตรัสว่า &#39;พระวจนะของพระองค์เป็นความจริง&#39; &quot; [ยอห์น 17:17] พระคำของพระเยซูนั้น ให้เหตุผลที่หนักแน่นที่สุด ตลอดเวลา ที่พระองค์ทรงอยู่ในโลกนี้ พระองค์ทรงประทับตรา อำนาจของพระองค์ ด้วยเรื่องของการสร้างโลก ตามที่บันทึกไว้ ในหนังสือปฐมกาล คำถามตรงไปตรงมาคือ เราจะเชื่อใครดี พระเยซูหรือนักวิวัฒนาการ? &quot;(พระเยซูตรัสว่า) &#39;แต่ตั้งแต่เดิม สร้างโลก พระเจ้า ได้ทรงสร้างมนุษย์ ให้เป็นชายและหญิง &quot;&lt;br /&gt;           โยบ 38:4  เมื่อเราวางรากฐานของแผ่นดินโลกนั้น เจ้าอยู่ที่ไหน ถ้าเจ้ามีความเข้าใจก็บอกเรามา&lt;br /&gt;โยบ 42:3  โยบตอบว่า &quot;ข้าพระองค์จึงกล่าวถึงสิ่งที่ ข้าพระองค์ไม่เข้าใจ สิ่งที่ประหลาด เกินแก่ข้าพระองค์ ซึ่งข้าพระองค์ไม่ทราบ&quot;&lt;br /&gt;           พระเจ้าทรงเชิญท่าน ให้แสวงหาจุดเริ่มต้นของจักรวาล ด้วยความถ่อมใจ ขอให้เราทำตามโยบ และมีท่าทีของความ ถ่อมใจ ยอมรับ ขีดจำกัดของเรา และความยิ่งใหญ่ของพระเจ้า ในขณะที่เรา ดำเนินชีวิตอยู่ ในยุคสุดท้ายของโลก ให้เราทิ้ง ทฤษฏีของมนุษย์ไปเสีย และกลับมาหาพระเจ้า พระผู้สร้างองค์เดียวของเรา&lt;br /&gt;           วิวรณ์ 14:6,7  แล้วข้าพเจ้า ได้เห็นทูตสวรรค์อีกองค์หนึ่ง เหาะไปในท้องฟ้า เพื่อประกาศข่าวประเสริฐ อันเป็นอมตะ แก่ชนชาวโลกทั้งปวง ทุกเผ่าพันธุ์ ทุกชาติ ทุกภาษา ท่านประกาศ ด้วยเสียงอันดังว่า &quot;จงยำเกรงพระเจ้า และถวายพระเกียรติ แด่พระองค์ เพราะถึงเวลา ที่พระองค์จะทรงพิพากษาแล้ว และจงนมัสการพระองค์ ผู้ได้ทรงสร้างฟ้าสวรรค์ แผ่นดินโลก ทะเล และบ่อน้ำพุทั้งหลาย&quot;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;๓.๒ ทฤษฎีว่าด้วยการรู้แจ้ง &lt;br /&gt;       เดิมทีท่านเคยเห็นด้วยกับหลักคิดที่เชื่อในความสงสัย ที่กล่าวว่า  “ไม่มีความจริงใด ๆ    ที่มนุษย์จะสามารถรับรู้เข้าใจได้ –no truth can be comprehended by man”      แต่หลังจากที่ท่านกลับใจรับศรัทธาศาสนาคริสต์แล้ว  ท่านได้แสดงหลักการที่พิสูจน์ให้เห็นว่า  ปัญญาของมนุษย์ที่ทรงเหตุทรงผลสามารถรับรู้และเข้าใจความจริงต่าง ๆ ได้  เพียงแต่ว่าเขาจะรับรู้ความจริงแต่ละแบบด้วยวิธีการใด  (know how) ทั้งนี้เพราะ  ความรู้มีอยู่มากมายหลากหลาย  สิ่งหนึ่งที่เราจะรู้ได้อย่างแน่นอนที่สุดคือ   หลักแห่งความแย้งกัน   (the principle of contradiction) กล่าวคือ  เรารู้ว่า  สิ่ง ๆ หนึ่ง  สามารถมีอยู่และเป็นอยู่หรือไม่มีอยู่และเป็นอยู่ก็ได้ในเวลาเดียวกัน  จากจุดนี้เราจึงรู้ว่า  มีทั้งโลกหนึ่งและหลาย ๆ โลก  (that there is either one world or many worlds) ถ้าโลกมีจำนวนหนึ่ง ก็เป็นโลกที่มีความจำกัด (finite) และถ้าโลกมีจำนวนหลากหลายก็เป็นโลกที่ไร้ความจำกัด (infinite) สิ่งที่เรารับรู้อยู่ ณ เวลานี้  จึงมีทางเลือกในการรับรู้ได้อีกหลายทาง  จิตสามารถรับรู้ความจริงได้แน่นอนก็เพราะว่าจิตสามารถรับรู้ในเอกภาพของความจริง  และจิตรับรู้ความจริงได้จากการมีความรู้ในสัมพันธภาพระหว่างสิ่งทั้งหลายนั่นเอง&lt;br /&gt;           ความรู้กับเพทนาการ  (knowledge and sensation)  เมื่อคนเรารับกระทบทางผัสสะกับวัตถุต่าง ๆ เขาจะได้รับความรู้บางอย่างที่เป็นผลจากการรับกระทบทางผัสสะนั้น  ในทัศนะของท่านออกุสตินแล้ว  ความรู้ทางผัสสะ   (sense knowledge)   เป็นความรู้ระดับต่ำที่สุด  แต่ผัสสะเวทนาก็ให้ความรู้ชนิดหนึ่งแก่เรา  อย่างน้อยก็เป็นความรู้ที่แน่ชัดจำนวนหนึ่ง  การรับรู้ทางผัสสะเวทนา ให้ความแน่นอน 2 อย่างได้แก่ อย่างแรก ผัสสะเวทนา เป็นสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้ และอย่างที่สองอวัยวะรับรู้ทางผัสสะเวทนาเปลี่ยนแปลงได้ ด้วยเหตุนี้ ทำให้การรับรู้ทางผัสสะเวทนามีความหลากหลายไปเรื่อย ๆ ตามกาละและบุคคลแต่ละคน อะไรเกิดขึ้น เมื่อเรารับกระทบผัสสะกับสิ่งต่าง ๆ?  ท่านออกุสติน  ตอบปัญหาข้อนี้โดยใช้หลักปรัชญาแนวเพลโตที่ว่า  สิ่งที่เกิดขึ้นคือมนุษย์จะเกิดสภาวะความเป็นเอกภาพเดียวของร่างกายกับจิตวิญญาณ  ท่านออกุสตินยังอธิบายต่อไปอีกว่า  ร่างกาย เป็นเสมือนคุกของวิญญาณ  แต่ท่านได้แย้งเพลโตในประเด็นที่ว่า  ความรู้ไม่ได้เป็นผลมาจากกิจกรรมของการระลึกความทรงจำ  (Recollection)  แต่ ความรู้เป็นผลมาจากกิจกรรมของจิตวิญญาณ&lt;br /&gt;           กิจกรรมทางผัสสะของมนุษย์มีองค์ประกอบอยู่ 4 ประการ ได้แก่ (1) วัตถุที่รับกระทบ  (2) อวัยวะที่เป็นที่ตั้งของการรับผัสสะ  (3) กิจกรรมของจิตใจ  การมีจินตภาพของวัตถุนั้น  และ  (4) สิ่งที่เป็นอสภาวะของวัตถุนั้น เช่น ความงาม (beauty)  เป็นอสภาวะของวัตถุที่จิตใช้ตัดสินพิจารณาเกี่ยวกับสิ่งที่รับกระทบทางผัสสะเวทนา  ความรู้จึงพัฒนามาจากความรู้ทางผัสสะเวทนา  ที่เป็นการรับรู้จากระดับต่ำไปสู่การรับรู้ความจริงสากลในระดับที่สูงขึ้น  และความรู้ในระดับที่สูงที่สุดคือ  ความรู้ในพระเจ้า &lt;br /&gt;           หลักว่าด้วยการรู้แจ้ง  (The Doctrine of Illumination) เริ่มจากทฤษฎีความรู้ที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ ระหว่างการรับรู้ทางผัสสะเวทนา กับความรู้ ก็มาถึงประเด็นปัญหาที่ว่า จิตรู้ความจริง หรือ จิตมีความรู้ได้อย่างไร?  ดังที่กล่าวมาแล้วว่า  ท่านออกุสติน  ปฏิเสธเรื่องการระลึกความทรงจำและเรื่องความคิดที่ติดตัวมาแต่กำเนิด  (innate ideas)  ท่านได้ให้ความสนใจเกี่ยวกับ “หลักคิดว่าด้วยการกระบวนการคิดนามธรรม-the notion of abstraction”   ที่เริ่มจากเมื่อดวงตาแลเห็นวัตถุต่าง ๆ  จนกระทั่งไปสู่การรับรู้ของจิตที่เป็นการรับรู้ความเป็นจริงทางปัญญา (intelligible reality)  จิตมนุษย์รับรู้ความจริงทางปัญญา ได้ด้วย แสงสว่างแห่งความรู้แจ้ง  เมื่อจิตได้รับแสงสว่างแห่งการรู้แจ้ง  จิตจะเห็นความจริงต่าง ๆ  ได้โดยไม่ต้องอาศัยแสงสว่างจากดวงอาทิตย์เลย  แสงสว่างแห่งความรู้แจ้งนี้  เป็นแสงสว่างแห่งเหตุผลนิรันดร์  เป็นแสงสว่างชนิดที่ไม่สามารถอธิบายออกมาเป็นคำพูดได้  แสงสว่างแห่งความรู้แจ้งนี้ได้รับมาจาก พระผู้เป็นเจ้า  เป็นแสงศักดิ์สิทธิ์ (the divine light)  หรือ  แสงธรรมที่ส่องสว่างกลางดวงจิตวิญญาณ ทำให้จิตเกิดความรู้แจ้งทางปัญญา&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.2.1 หลักแห่งพระผู้เป็นเจ้า&lt;br /&gt;           นักบุญออกุสติน   มีหลักแนวคิดเกี่ยวกับพระผู้เป็นเจ้า  ท่านไม่ได้สนใจในเรื่องการมีอยู่ของพระผู้เป็นเจ้า  (the existence of God)   แต่สนใจเกี่ยวกับการแสวงหาภูมิปัญญา (wisdom) และความสงบแห่งดวงจิต (peace of mind)  นั่นคือ  ท่านได้พบว่า  ประสบการณ์ที่ได้รับจากการแสวงหาความรู้และความจริงนิรันดร์  ได้ให้ความสงบอย่างลึกซึ้งแก่จิต  ในขณะที่ประสบการณ์ที่ได้รับจากความพึงพอใจทางผัสสะเวทนาเป็นสิ่งที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา  ความรู้แท้ กับความรู้ในพระผู้เป็นเจ้าจึงเป็นหนึ่งเดียวกัน  (God is truth.) หรืออีกนัยหนึ่ง พระผู้เป็นเจ้าทรงสถิตอยู่ในมนุษย์  พระผู้เป็นเจ้าทรงเป็นนิรันดร์  พระองค์ย่อมยกมนุษย์ขึ้นสู่ความหลุดพ้นได้เช่นกัน  ดังที่พระผู้เป็นเจ้าได้เคยตอบคำถามของท่านโมเสสผู้นำชาวยิวให้หลุดพ้นจากความเป็นทาสที่อิยิปต์  ที่ถามพระเจ้าว่า      “พระผู้เป็นเจ้าคือใคร?”     แล้วพระผู้เป็นเจ้าทรงตรัสตอบท่านโมเสส ด้วยพระกระแสความว่า “..เป็นอย่างที่….เป็นอยู่”  (I AM that I AM.) ซึ่งท่านออกุสตินอธิบายความหมายนี้ว่า  พระผู้เป็นเจ้าทรงเป็นสภาวะของพระองค์เอง  (God is being itself.)    พระองค์จึงทรงเป็นความ บริบูรณ์   (God is perfect being.)  ทรงสูงสุด   (the highest being)   ทรงเป็นนิรันดร์ (eternal being)  สรรพสิ่งทั้งหลายที่ปรากฏอยู่ในโลกนี้จึงเป็นสิ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงความดำรงอยู่และพระราชภารกิจของพระผู้เป็นเจ้าว่าพระองค์ทรงเป็นต้นกำเนิดของสรรพสิ่ง (God is the source of all being.) &lt;br /&gt;           1) พระผู้เป็นเจ้าทรงเป็นที่มาแห่งความรู้แจ้งของจิตวิญญาณ  (the enlightenment for the mind)  และทรงเป็นต้นกำเนิดของพลังเจตจำนงที่แน่วแน่  ยิ่งไปกว่านั้นความรู้ต่าง ๆ เกิดขึ้นได้เพราะพระผู้เป็นเจ้าทรงเป็นหลักมาตรฐานของความรู้ทั้งหลายทั้งปวง (God is the standard for truth.)  ทั้งนี้เพราะ  มีสัมพันธภาพระหว่างพระผู้เป็นเจ้ากับโลกนี้  การที่รู้จักสิ่งหนึ่งย่อมนำไปสู่การรู้จักอีกสิ่งหนึ่งด้วย (to know one is to know something of the other)  ด้วยเหตุนี้ท่านออกุสติน จึงได้ยืนยันว่า  ถ้าบุคคลใดมีความรู้เกี่ยวกับพระผู้เป็นเจ้าแล้ว  เขาก็ย่อมที่จะมีความรู้และความเข้าใจในความจริงแท้เกี่ยวกับธรรมชาติของโลกและธรรมชาติของมนุษย์  และจุดมุ่งหมายที่แท้จริงของชีวิตมนุษย์ได้เช่นกัน  นั่นคือ การนำไปสู่คำอธิบายที่ยืนยันในหลักตรีเอกานุภาพ (the evidences of the Trinity)  พระบิดา พระวจนะ  และพระจิตเป็นหนึ่งเดียวกัน &lt;br /&gt;           2) หลักแห่งการนิรมิตจากความว่างเปล่า (Creatio Ex Nihilo) เป็นหลักการที่ท่านออกุสติน  ใช้อธิบายการนิรมิตรังสรรค์ของพระผู้เป็นเจ้าว่า  พระองค์ทรงสร้างสิ่งทั้งหลายมาจากความว่างเปล่า  (God created all thing ex nihilo, out of nothing.)  ซึ่งแนวคิดตรงจุดนี้แตกต่างจากทฤษฎีแบบของเพลโตที่อธิบายว่า  สรรพสิ่งทั้งหลายในโลกสร้างขึ้นมาจากแบบ  ตามหลักปรัชญาศาสนาของท่านออกุสติน  สิ่งที่มาจากพระผู้เป็นเจ้าล้วนเป็นผลผลิตแห่งความดี  ไม่มีสิ่งใดเลยที่มาจากความชั่วร้าย  นั่นย่อมหมายความว่า  ความดี คือ รากฐานของการนิรมิตของพระผู้เป็นเจ้าโลกถูกสร้างขึ้นมากบนรากฐานของความดี  ท่านได้ใช้แนวคิดนี้โต้แย้งแนวคิดทวินิยมของนักคิดกลุ่มมานิเชียน  ทั้งนี้เพราะพระผู้เป็นเจ้าทรงกระทำด้วยหลักแห่งเหตุผล  (The Rationes  Seminales)   ซึ่งเป็นหน่อเชื้อการเกิดขึ้นของสรรพสิ่ง ที่มีระบบ ระเบียบ กฎแห่งความเป็นไปในตนเอง  โดยมีอำนาจที่มองไม่เห็นและเป็นต้นเหตุกำกับอยู่  พระจิตของพระผู้เป็นเจ้าคือ  ที่มาของหลักแห่งเหตุผลของสรรพสิ่ง  หลักการนี้จะเห็นได้อย่างชัดเจนในพระคัมภีร์ไบเบิล  เล่มปฐมกาล  (Genesis)  ที่บันทึกเหตุการณ์ในครั้งที่พระผู้เป็นเจ้าทรงนิรมิตสร้างโลกและสรรพสิ่งอย่างเป็นระเบียบขั้นตอนของวิวัฒนาการของชีวิต &lt;br /&gt;๓.๓ อาณาจักรของพระเจ้า และชีวิตนิรันดร์ &lt;br /&gt;       &quot;ข่าวประเสริฐเรื่องแผ่นดินของพระเจ้า จะได้ประกาศไปทั่วโลก ให้เป็นคำพยานแก่บรรดาประชาชาติ แล้วที่สุดปลายจะมาถึง&quot; [มัทธิว 24:14]&lt;br /&gt;       หลายยุคสมัยมาแล้ว ที่มนุษย์พยายามจะไปสวรรค์ ด้วยวิธีต่างๆ มากมาย ไม่ว่าจะเป็นการทำบุญ รักษาศีล ฯลฯ แต่ความจริงย่อมมีหนึ่งเดียว สวรรค์มิอาจมีได้ตามความเชื่อ ของตามแต่ละศาสนา เช่น ตำนานกรีก เชื่อว่ามีสวรรค์ หลายแห่ง และมีเทพครองสวรรค์หลายองค์, อียิปต์ เชื่อว่าวิญญาณจะกลับเข้าสู่ร่างภายหลัง แท้จริงแล้ว ศาสนา ไม่ช่วยให้คุณขึ้นสวรรค์ และสวรรค์ ต้องถูกกำหนดไว้แห่งเดียวเท่านั้น มนุษย์ที่จะไปได้ ต้องรู้จักเจ้าของสวรรค์ และทำตามวิธีที่เจ้าของได้กำหนด คำถามคือ ใครคือเจ้าของสวรรค์ที่แท้จริง? และวิธีการนั้นเป็นอย่างไร? &lt;br /&gt;           เรื่องราวของแผ่นดินของพระเจ้า หรือ แผ่นดินสวรรค์  เป็นเรื่องที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุด ในภาคพันธสัญญาใหม่ และปรากฎในพระกิตติคุณทั้ง 4 เล่ม โดยมักจะเปรียบเทียบแผ่นดินสวรรค์เป็นคำอุปมา พระเยซูคริสต์เริ่มต้น พระราชกิจของพระเจ้า ด้วยการประกาศหลักการ ของอาณาจักรแผ่นดินสวรรค์ (มัทธิว 4:17; ลูกา 4:43; ยอห์น 6:39-40) พระเจ้าให้มนุษย์ อาศัยอยู่ในโลกนี้ เพียงชั่วคราว แต่อาณาจักรนิรันดร์ ซึ่งเป็นพระประสงค์สูงสุด ของพระเจ้า สำหรับมนุษย์นั้น เป็นแผ่นดินหลังจากโลกใบนี้ คือ แผ่นดินที่ไม่มีวันสิ้นสุดอีกต่อไป&lt;br /&gt;           พระเยซูตรัสตอบว่า &quot;ราชอำนาจของเรามิได้เป็นของโลกนี้ ถ้าราชอำนาจของเรามาจากโลกนี้ คนของเราก็คงจะได้ต่อสู้ไม่ให้เราตกอยู่ในเงื้อมมือของพวกยิว แต่ราชอำนาจของเรา มิได้มาจากโลกนี้&quot; [ยอห์น 18:36] &lt;br /&gt;           แต่ท่านทั้งหลายจงแสวงหาแผ่นดินของพระเจ้า แล้วพระองค์จะทรงเพิ่มเติมสิ่งเหล่านี้ให้ [ลูกา 12:31]&lt;br /&gt;           ด้วยเหตุนี้ พระเยซู จึงสอนให้เราไม่ยึดติด กับสิ่งยั่วยวนที่เป็นของโลกนี้ เพราะวันหนึ่งจะสูญสลายไป แต่ผู้ที่ได้ ครองร่วมกับพระองค์ จะอยู่ในอาณาจักรที่มั่นคง ไม่มีวันสูญสิ้น ... ก่อนจะอ่านหลักการเกี่ยวกับอาณาจักร เราขอให้ คุณเปิดใจ และอธิษฐานต่อพระเจ้า เพื่อทรงสำแดงความเข้าใจ ผ่านวิญญาณของคุณ เพราะนี่เป็นเรื่องสำคัญยิ่ง ที่จะส่งผลต่อชีวิตคุณตลอดไป พระเจ้าสร้างคุณมา ตามพระประสงค์ของพระองค์ ไม่ใช่เพื่อโลกนี้ แต่เป็นโลกหน้า&lt;br /&gt;          และทูตสวรรค์องค์ที่เจ็ดก็เป่าแตรขึ้น และมีเสียงหลายๆ เสียง กล่าวขึ้นดังๆ ในสวรรค์ว่า&lt;br /&gt;&quot;ราชอาณาจักรแห่งพิภพนี้ ได้กลับเป็นราชอาณาจักร ขององค์พระผู้เป็นเจ้าของเรา และเป็นของพระคริสต์ของพระองค์ และพระองค์จะทรงครอบครอง ตลอดไปเป็นนิตย์ &quot; [วิวรณ์ 11:15]&lt;br /&gt;          ในพระคัมภีร์เดิม ไม่มีการเปิดเผยถึงแผ่นดินสวรรค์ และผู้คน ก็ไม่ทราบแน่ชัดเกี่ยวกับ ชีวิตหลังความตาย แต่ดาวิดได้พูดถึงลักษณะของอาณาจักรพระเจ้าไว้ ในสุดดี 145:13 โดยพระเจ้าได้วางแผน กำหนดให้มนุษย์คู่แรก ขยายอาณาจักรพระเจ้าออกไป (ปฐมกาล 1:26-28) แต่เมื่อมีความบาปเกิดขึ้น พระเจ้าจึงได้ ดำเนินแผนการณ์ ช่วยกู้ ให้มนุษย์คืนดีกับพระองค์ผ่านผู้หญิง (ปฐมกาล 3:15) โดยเลือกชนชาติอิสราเอล สืบทอดแผนนี้ต่อไป&lt;br /&gt;          &quot;ขโมยนั้นย่อมมาเพื่อจะลักและฆ่าและทำลายเสีย เราได้มาเพื่อเขาทั้งหลายจะได้ชีวิต และจะได้อย่างครบบริบูรณ์&quot; [มัทธิว 13:11]&lt;br /&gt;           จากข้อพระคำ ทำให้เห็นว่า ซาตาน พยายามขัดขวางมนุษย์ ที่จะเข้าสู่อาณาจักรของพระเจ้า ไม่ว่าจะเป็น การล่อลวงให้ไหว้รูปถือผี ก้มกราบรูปเคารพแทนพระเจ้า  และดำเนินการอธรรมต่างๆ ซึ่งขัดกับความ ชอบธรรม และ บริสุทธิ์ของพระองค์ แต่โดยพระเยซู ผู้สละพระชนม์เพื่อมนุษย์ พระองค์ได้รับโทษของความบาป คือ ความตาย แทนมนุษย์ด้วยความรัก พระเยซูคริสต์ ได้หลั่งเลือดและพลีชีพบนไม้กางเขน เพื่อแบกรับบาปผิดทั้งปวง&lt;br /&gt;           การที่พระเยซูประกาศ &quot;แผ่นดินสวรรค์มาใกล้แล้ว&quot; หมายถึง มาแล้ว (เหมือนตอนยูดาส เข้ามาใกล้พระเยซู) แต่ไม่ได้มาในรูปแบบที่มองเห็นได้ (ลูกา 17:20-21; 19:11; ยอห์น 11:11-13) ชาวอิสราเอล เข้าใจว่าจะมาทันที เมื่อไม่มา จึงเปลี่ยนมาเรียกร้องให้ตรึงพระเยซูที่กางเขน แผ่นดินพระเจ้าจึงถูกยกให้กับชาวต่างชาติ (มัทธิว 21:43) ผ่านทางคริสตจักรสากล ที่มีทุกชนชาติ ทุกภาษาในหนึ่งเดียว&lt;br /&gt;           พระองค์สอนว่า &quot;อาณาจักรของพระเจ้าอยู่ภายในท่าน&quot; หมายถึง ขอบเขตแห่งการปกครองของพระเจ้า ที่อยู่ในโลกนี้ เป็นบริเวณที่มีผู้ยอมรับการปกครอง ของผู้ที่รักพระเจ้า บังเกิดเข้าสู่อาณาจักร จึงเป็นสิ่ง ล้ำลึก (เอเฟซัส 1:9-10; 3:8-11) โดยปัจจุบันนี้ อาณาจักร เป็นส่วนถูกตั้งขึ้นแล้วทางวิญญาณ แต่ยังมองไม่เห็นในโลกนี้ ส่วนอาณาจักร ที่มองเห็นได้ อยู่ในสวรรค์ ซึ่งไม่ใช่บนท้องฟ้า แต่เป็นที่ประทับพระเจ้า และพระองค์กำลังคอยเวลา ที่จะกลับมา ตั้งอาณาจักรที่มองเห็นได้ถาวรบนโลก&lt;br /&gt;           “เราจะมอบลูกกุญแจแผ่นดินสวรรค์ให้ไว้แก่ท่าน ท่านจะกล่าวห้ามสิ่งใดในโลก สิ่งนั้นก็จะถูกกล่าวห้ามในสวรรค์  เมื่อท่านจะกล่าวอนุญาตสิ่งใดในโลก สิ่งนั้นจะกล่าวอนุญาตในสวรรค์ด้วย” [มัทธิว 16:19]&lt;br /&gt;           พระเยซูเปิดเผยว่า &quot;บนศิลานี้เราจะสร้างคริสตจักรของเรา&quot; (มัทธิว 16:18) เป็นข้อบ่งชี้ว่า คริสตจักร จะเริ่มขึ้นจากพระคริสต์ ซึ่งเป็นศิลามุมเอกก้อนนั้น ซึ่งคริสตจักรได้ถูกสร้างขึ้น จะต้องมีหินก้อนเล็กๆ อีกหลายก้อน (เช่นคนอย่างเปโตร) ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการวางรากฐาน โดยมีข้อสังเกตุคือ &quot;พลังแห่งความตาย จะมีชัย เหนือคริสตจักรไม่ได้&quot; หมายถึง คริสตจักรจะมีศัตรูต่อสู้ แต่ศัตรูไม่อาจเอาชนะได้ และ พระเยซูสัญญา &quot;จะให้กุญแจแก่คริสตจักร&quot; เพื่อเข้าสู่อาณาจักรของพระองค์&lt;br /&gt;           ฤทธิ์อำนาจนี้ ถูกปลดปล่อยในกิจการบทที่ 2 เมื่อผู้เชื่อทั้งหลาย ได้รับพระวิญญาณบริสุทธิ์ (* กิจการ 1:8 *) กุญแจนี้คือ พลังอำนาจที่จะผูกมัด (กล่าวห้าม) และปลดปล่อย (อนุญาต) พันธนาการฝ่ายวิญญาณให้เป็นอิสระ ซึ่งจะเป็นกุญแจไปสู่ชัยชนะ โดยมีพระเยซูเป็นศรีษะคริสตจักร เป็นกษัตริย์เหนืออาณาจักรของพระเจ้า และเราต้อง บังเกิดใหม่ โดยการสำนึกบาป พระเยซูตรัสว่า &quot;จงกลับใจเสียใหม่ เพราะว่าแผ่นดินสวรรค์มาใกล้แล้ว&quot;&lt;br /&gt;           จงเข้าไปทางประตูแคบ เพราะว่าประตูใหญ่ และทางกว้าง ซึ่งนำไปถึงความพินาศ และคนที่เข้าไปทางนั้นมีมาก  เพราะว่าประตู ซึ่งนำไปถึงชีวิตนั้น ก็คับและทางก็แคบ ผู้ที่หาพบก็มีน้อย [มัทธิว 7:13-14]&lt;br /&gt;           “มีหนทางเดียวที่จะเข้าสู่อาณาจักรได้ คือ ทางพระเยซูคริสต์ ถ้าเราไม่เข้าไปเสียเดี๋ยวนี้ วันหนึ่งประตูจะถูกปิด ขณะนี้ เรายังมีเวลากลับใจจากบาป แต่วันที่พระเจ้าพิพากษา ก็สาย เกินไป และเมื่อเราได้รับสิทธิ เข้าไปแล้ว ต้องพัฒนาชีวิตให้เหมาะสมกับอาณาจักรนั้นด้วย  มิใช่ทุกคนที่เรียกเราว่า &#39;พระองค์เจ้าข้า พระองค์เจ้าข้า&#39; จะได้เข้าในแผ่นดินสวรรค์ แต่ผู้ที่ปฏิบัติตามพระทัยพระบิดาของเรา ผู้ทรงสถิตในสวรรค์จึงจะเข้าได้” [มัทธิว 13:11]&lt;br /&gt;           ในปัจจุบัน มีคนอ้างตัวว่าอยู่ฝ่ายพระเจ้า แต่ยังมีชีวิตอยู่ในบาป แต่เมื่อถึงวันพิพากษา พระเจ้าจะให้ทูตสวรรค์ แยกคนเลวออกทิ้งในไฟนรก เหมือนแยกข้าวละมาน (มัทธิว 13:38-43) คัดแต่ปลาดีใส่ตระกร้า (มัทธิว 13:47-50) ก่อนตั้งราชอาณาจักรสุดท้าย  พระเจ้าจะทรงพิพากษา คนทั้งหมด ทั้งผู้มีชีวิตและผู้ที่ตายไปแล้ว เมื่อพระเยซูเสด็จกลับมา (2 ทิโมธี 4:1)&lt;br /&gt;           &quot;เรากล่าวความจริงแก่ท่านทั้งหลายว่า ในพวกท่านที่ยืนอยู่ที่นี่ มีบางคนที่ยังจะไม่รู้รสความตายจนกว่าจะได้เห็นแผ่นดินของพระเจ้า มาด้วยฤทธานุภาพ&quot; [มาระโก 9:1]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           ๓.๓.๑ วัฒนธรรมที่ตรงกันข้ามของอาณาจักร&lt;br /&gt;           1. คนยากจน (บกพร่อง) เป็นคนมั่งมี ผู้สำนึกว่า ไม่มีความสามารถ หรือแก้ไขปัญหาเองไม่ได้ ทำให้ตนเองรอด ได้รับพระพร (มัทธิว 5:3) โลกให้เกียรติผู้มั่งมีวัตถุ แต่พระเจ้า เลือกผู้ยากจน และให้ร่ำรวยในความเชื่อ (ยากอบ 2:5; ลูกา 6:20,24) &lt;br /&gt;           2. ความเศร้าโศกนำความชื่นชมยินดีมาให้ มีความโศกเศร้า 2 ชนิด เศร้าจากบาปแบบโลก และเศร้าให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ความเสียใจที่ชอบพระทัยพระเจ้า ทำให้กลับใจใหม่ (2 โครินธ์ 7:10) ผู้เศร้าโศกเป็นสุข เพราะพระเจ้าจะปลอบประโลม (มัทธิว 5:4; 6:21 ยอห์น 16:20) แต่ความชื่นชมยินดี จะนำความเศร้ามาให้ ผู้ที่อยู่ในอาณาจักรโลก (ลูกา 6:25) &lt;br /&gt;           3. ผู้อ่อนโยนเป็นผู้มีชัยชนะ อ่อนโยนไม่ใช่อ่อนแอ มีความสุภาพ นุ่มนวล ตรงข้ามกับโลก คือ &quot;มั่นใจในตนเอง&quot; เป็นผลฝ่ายพระวิญญาณ (กาลาเทีย 5:22-23) โลกไม่เห็นว่าคนอ่อนโยนจะมีชัยชนะ แต่พระเจ้าสัญญาว่าจะได้รับแผ่นดินโลก เป็นมรดก (มัทธิว 5:5) &lt;br /&gt;           4. ผู้หิวกระหาย จะได้อิ่มหนำ ไม่ใช่ความหิว อำนาจ ความร่ำรวย ความสำเร็จ และความสุข หากแต่แสวงหาความชอบธรรม ความสุขและพระพรจากพระเจ้า โดยการอธิษฐาน อ่านพระคัมภีร์ เพราะความหิวฝ่ายโลก จะยังหิวเรื่อยไป (ลูกา 6:25)&lt;br /&gt;           5. ผู้มีใจเมตตา ได้รับความกรุณา โลกจะสอนว่า ถ้าเมตตาเกินไป จะถูกขอไม่หยุด และโดนตักตวงผลประโยชน์ แต่วัฒนธรรมอาณาจักรสวรรค์ ตรงกันข้าม ถ้าเราเมตตา เราจะได้รับความกรุณาจากพระเจ้า (มัทธิว 5:7)&lt;br /&gt;           6. เน้นภายในมากกว่าภายนอก ไม่ใช่เคร่งครัด ถืออด กินมังสวิรัต เพื่อแสดงตนเป็นคนชอบธรรม พระเยซูเน้นที่ท่าทีจิตใจ ไม่ใช่การถือศาสนา (มัทธิว 5:8) &lt;br /&gt;           7. สันติภาพแทนการปฎิวัติ โลกมักเปลี่ยนแปลงด้วยการปฎิวัติ แต่ผู้สร้างสันติ คือผู้นำการเปลี่ยนแปลง ในอาณาจักรพระเจ้า ผู้ถูกข่มเหงเพราะความชอบธรรม เป็นเจ้าของแผ่นดินสวรรค์ (มัทธิว 5:9) สันติภาพ ไม่ใช่การวิ่งหนีปัญหา แต่สันติสุขพระเจ้า ไม่เหมือนที่โลกให้ (ยอห์น 14:27) เพราะสันติภาพนี้ ไม่มีความกลัว สามารถเป็นสุขได้ แม้สถานการณ์ไม่ใช่&lt;br /&gt;           8. ผู้ถูกข่มเหงได้รับการยกชูขึ้น เพื่อความชอบธรรม (มัทธิว 5:10) ไม่ใช่การทนทุกข์เพราะความผิดตัวเอง แต่เพราะพระนามพระคริสต์ (1 เปโตร 2:20) ซึ่งความบาปของเรา อยู่เบื้องหลังการทนทุกข์บางประการ (ยากอบ 5:14-16)&lt;br /&gt;           9. ผู้น้อยสุด คือผู้เป็นใหญ่ที่สุด โลกยกย่องความยิ่งใหญ่ จากความสำเร็จและชื่อเสียง แต่พระเจ้าเลือกคนเล็กน้อย ให้เป็นใหญ่ในสวรรค์ (มัทธิว 5:19)&lt;br /&gt;           10. ผู้ถ่อมใจ จะได้รับการยกย่อง ทุกคนที่ยกตัวขึ้นจะถูกเหยียดลง ผู้ที่ถ่อมตัว จะถูกยกขึ้น (ลูกา 14:11; มัทธิว 23:12)&lt;br /&gt;           11. ปรนนิบัติรับใช้ เพื่อเป็นผู้นำ โลกยกย่องคนตำแหน่งสูง ใช้คนอื่นปรนนิบัติ แต่อาณาจักรนี้ อยากเป็นใหญ่ ต้องรับใช้ผู้อื่น (มัทธิว 23:11; 20:26-28; ลูกา 22:26) ผู้เป็นคนต้นจะกลับเป็นคนสุดท้าย (มัทธิว 19:30; 20:16; ลูกา 13:30)&lt;br /&gt;           12. สิ่งเล็กน้อย กลายเป็นสิ่งใหญ่ พระเยซูอุปมาแผ่นดินสวรรค์ เหมือนเมล็ดผัก และชี้ให้เห็นหญิงม่ายที่ถวายเหรียญทองแดง ทั้งที่ขัดสนที่สุด (ลูกา 21:1-4)&lt;br /&gt;13. ผู้ได้รับการยกย่อง มีค่าต่ำต้อย ผู้ถูกยกย่องในโลก ไม่ได้ชอบธรรมต่อพระพักตร์พระเจ้าเสมอไป เพราะพระเจ้าทอดพระเนตรคนที่จิตใจ (ลูกา 16:15)&lt;br /&gt;           14. ผู้ใหญ่กลับกลายเป็นเด็ก หมายถึง ยอมรับข่าวประเสริฐ ด้วยวิธีเช่นเด็กๆ ความเชื่อง่ายๆ (มัทธิว 18:1-4; 19:14; ลูกา 18:16-17; มาระโก 10:15)&lt;br /&gt;           15. ตายเพื่อได้ชีวิตอยู่ เสียชีวิตเพื่อรอด ต้องตายฝ่ายโลก ยอมตัดสัมพันธ์กับโลก เพื่อใช้ชีวิตในอาณาจักรพระเจ้า (ยอห์น 12:24) ยอมเสียชีวิตเพราะเห็นแก่พระเจ้า (มาระโก 8:35) แต่เราจะเสียชีวิต ถ้าให้โลกนี้เป็นมาตรฐาน ในการดำเนินชีวิต (มัทธิว 10:39; 16:24-25) ต้องเอาความเป็นตัวเอง หรือ เนื้อหนังออกไป แล้วทำตามพระทัยพระเจ้าทุกวัน (ยอห์น 12:25)&lt;br /&gt;           16. ให้เพื่อได้รับ ให้อะไรใครไว้ จะได้เช่นนั้นตอบแทน (ลูกา 6:38)&lt;br /&gt;           17. สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ คือสิ่งที่เป็นไปได้ สิ่งที่มนุษย์ทำไม่ได้ พระเจ้าทรงกระทำได้ (ลูกา 18:27; มาระโก 10:27)&lt;br /&gt;           18. ตาบอดมองเห็น แบกแอกเบา พระเยซูมาเพื่อให้สายตา ฝ่ายวิญญาณแก่ผู้หลงหายในความมืด (ยอห์น 9:39) แต่คนที่คิดว่าสายตาดี เพราะศีลธรรมที่เห็นและถืออยู่นั้น ตาบอด พระเยซูมาช่วยแบกภาระ และให้ภาระที่เบาแก่เรา คือ การขยายข่าวประเสริฐ&lt;br /&gt;           19. สะสมทรัพย์สมบัติไว้ในสวรรค์ พระเยซูเปรียบเทียบ ผู้เน้นเรื่องทรัพย์สมบัติของโลกว่าเป็นคนโง่ (ลูกา 12:21) และสอนให้สะสมทรัพย์สมบัติไว้ในสวรรค์ ที่ไม่มีวันสูญสิ้น (มัทธิว 6:19-     21) ผู้ที่เอาดีเข้าตัว ก็สำหรับตัวเอง แต่ผู้ที่เอาดีให้พระเจ้า ผู้นั้นแหละ เป็นคนชอบธรรม (ยอห์น 7:18)&lt;br /&gt;           20. การแตกแยก แทนสันติภาพ คนที่กลับใจเชื่อ ได้บังเกิดใหม่ฝ่ายวิญญาณ แต่คนที่ไม่ยอมรับพระเยซู ผู้นั้นไม่ได้เป็นของอาณาจักรพระเจ้า จึงทำให้เกิดการแตกแยก (ลูกา 12:51-53; มัทธิว 10:36)&lt;br /&gt;           21. สิ่งถูกปกปิด ถูกเปิดเผย อาณาจักรพระเจ้า จะขยายไปสู่คนบาป แทนคนชอบธรรม (มัทธิว 9:13) ซักวันคนที่มือถือสาก ปากถือศีล จะถูกเปิดโปง (มัทธิว 10:26-27) เพราะแผ่นดิน ของพระเจ้า เป็นเรื่องความชอบธรรม สันติสุข และชื่นชมยินดี ไม่ใช่การกินหรือดื่ม (โรม 14:17; 1 โครินธ์ 4:20)&lt;br /&gt;           22. ความตรงข้ามอื่น ๆ ได้แก่ ประตูแคบ ที่คนหาเจอมีน้อย (มัทธิว 7:13-14) ผู้เผยพระวจนะที่ภายนอกดูดี แต่จิตใจชั่วร้าย เช่น นักบวชนุ่งห่มชุดพิธีการ (มัทธิว 7:13-14) ผลของต้นไม้ แสดงถึงความดีเลวของมัน (มัทธิว 7:17-20; ลูกา 6:43-44) การอ้างสิทธิ (มัทธิว 7:21-23) รากฐาน 2 ชนิด (มัทธิว 7:24-27; ลูกา 6:46-49)&lt;br /&gt;แต่ในพวกท่านหาเป็นอย่างนั้นไม่ ถ้าผู้ใด ใคร่จะได้เป็นใหญ่ ในพวกท่าน ผู้นั้นจะต้องเป็นผู้ปรนนิบัติท่านทั้งหลาย  และถ้าผู้ใดใคร่จะเป็นเอกเป็นต้น ผู้นั้นจะต้องเป็นทาสสมัครของคนทั้งปวง&quot; [มาระโก 10:43-44]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           ๓.๓.๒ หลักการสำคัญสุดและหลักการทั่วไป&lt;br /&gt;           1. รักพระเจ้า ด้วยสิ้นสุดจิตสุดใจ สิ้นสุดความคิดและสิ้นสุดกำลัง (มัทธิว 22:37) &lt;br /&gt;           2. รักต่อผู้อื่น และปฎิบัติต่อผู้อื่น เหมือนที่ท่านรักตนเอง และปรารถนาให้ผู้อื่นปฎิบัติ (มาระโก 12:31)&lt;br /&gt;           คนเย่อหยิ่งจะถูกกดให้ต่ำลง และผู้ต่ำต้อยจะได้รับการยกชู คนหิวจะกินอิ่ม คนมั่งมีจะกลับไปมือเปล่า (ลูกา 1:49-53) การอัศจรรย์ครั้งแรกของพระเยซู คือ การทำให้น้ำกลายเป็นน้ำองุ่น ดังนั้น บทบัญญัติที่ใช้ปกครอง อาณาจักรพระเจ้า ตรงข้ามกับบัญญัติ อาณาจักรธรรมชาติของโลกนี้&lt;br /&gt;                  [1] หลักการความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียว - อาณาจักรของพระเจ้า ไม่มีความเป็นพี่น้องหรือเข้าร่วมกับอาณาจักรของ ซาตาน ฤทธิ์อำนาจที่ไม่จำกัด เกิดจากความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน (มัทธิว 18:19-20) พลเมืองที่ยังเป็นกายแห่ง เนื้อหนัง อาจมีการแตกแยกเป็นบางครั้ง แต่พระเยซูได้ให้กฎเกณฑ์ เพื่อจัดการแก้ปัญหาไว้ใน มัทธิว 18:15-35&lt;br /&gt;                  [2] หลักการ การซึมซาบเข้าสู่โลก - พลเมืองต้องเป็นเกลือ และความสว่างของโลก (มัทธิว 5:13-16; ลูกา 11:33-36) ต้องรักษาความเค็ม และส่องสว่างแก่คนทั้งปวง (ลูกา 14:34-35) ในโลกธรรมชาติ เกลือใช้ถนอมรักษาอาหาร บาดแผลไม่ให้เน่าเปื่อย ในโลกวิญญาณ พลเมือง ต้องแทรกซึม และรักษาคุณค่าอาณาจักร และมีผลกระทบต่อหมู่ชนจำนวนมาก ต้องเป็นแสงสว่าง ที่ส่องเข้าไปในความมืด&lt;br /&gt;                  [3] หลักการของการอธิษฐาน - ตั้งอยู่บนหลัก 3 ประการ ขอ หา เคาะ (มัทธิว 7:7-8) แต่ละระดับหมายถึง ความเข้มข้นที่มากขึ้น ในการแสวงหาพระเจ้า (มัทธิว 6:9-13; ลูกา 11:2-4)&lt;br /&gt;                  [4] หลักการนมัสการ - พื้นฐาน ประกอบด้วย การให้-ท่านทีภายนอก (มัทธิว 6:1-4) การอธิษฐาน-ท่าทีสู่เบื้องบน (มัทธิว 6:5-15) การถืออด-ท่าทีภายใน (มัทธิว 6:16-18) โดยท่าทีทั้ง 3 จะต้องกระทำเป็นความลับ&lt;br /&gt;                  [5] หลักการมีนิมิตเดียว - คือ การแสวงหาแผ่นดินของพระเจ้า (ลูกา 12:31) ก่อนสิ่งอื่นใด เพื่อ มีใจเดียวกัน การปรนนิบัติเดียวกัน มีความคิดเดียวกัน  พระองค์ตรัสตอบเขาว่า &quot;ข้อความลับลึกแห่งแผ่นดินสวรรค์  ทรงโปรดให้ท่านทั้งหลายรู้ได้ แต่คนเหล่านั้น ไม่โปรดให้รู้&quot; [มัทธิว 13:11]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           ๓.๓.๓ คำอุปมาของแผ่นดินสวรรค์&lt;br /&gt;ก่อนจะเล่าคำอุปมา พระเยซูได้กล่าวชัดเจนว่าอาณาจักรพระเจ้า คือใจความสำคัญของคำอุปมา คำอุปมา ทุกๆ เรื่องที่พระเยซูเล่า มีความสัมพันธ์ทางใดทางหนึ่ง กับอาณาจักรพระเจ้า ความรู้เกี่ยวกับความจริงฝ่ายวิญญาณ ของอาณาจักรพระเจ้า ได้มอบให้แก่สาวก เพราว่าเขาเข้าใจความคิดฝ่ายวิญญาณ ผู้ไม่มีความคิดฝ่ายวิญญาณ ได้ยินคำอุปมาแล้วจะไม่เข้าใจ เพราคนที่เป็นแต่เนื้อหนัง จะมีจิตใจบาป พระเยซูปกปิดหลักการยิ่งใหญ่ ด้วยคำอุปมา จากผู้ไม่เชื่อในพระองค์ (มาระโก 4:12) คนที่มีความคิดฝ่ายวิญญาณได้ ต้องบังเกิดใหม่ฝ่ายวิญญาณ&lt;br /&gt;           &quot;แต่มนุษย์ธรรมดาจะรับสิ่งเหล่านั้น ซึ่งเป็นของพระวิญญาณแห่งพระเจ้าไม่ได้ เพราะเขาเห็นว่าเป็นสิ่งโง่เขลา  และเขาไม่สามารถเข้าใจได้ เพราะว่าจะเข้าใจสิ่งเหล่านั้นได้ก็ต้องสังเกตด้วยวิญญาณ&quot; [1 โครินธ์ 2:14]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.3.4 การเสนอให้รับราชอาณาจักร&lt;br /&gt;         1. ท่อนผ้าที่ถูกปะ (มัทธิว 9:16; มาระโก 2:21; ลูกา 5:36) ผ้าใหม่มาปะเสื้อเก่าด้วยกันไม่ได้ อาณาจักรพระเจ้า ไม่สามารถนำเอาสิ่งเก่าๆ จากอาณาจักรเก่ามารวมด้วยได้&lt;br /&gt;           2. ถุงใส่เหล้าองุ่น (มัทธิว 9.17; มาระโก 2:22; ลูกา 5:37) จะเข้าในอาณาจักรพระเจ้า ต้องทิ้งรูปแบบเดิม ของประเพณีทางศาสนา ไม่สามารถ ใส่เรื่องนี้ ด้วยการดำเนินชีวิตแบบเดิม&lt;br /&gt;           3. ผู้เลี้ยงแกะที่ดี (ยอห์น 10:1-16) พระเยซูผู้เป็นกษัตริย์ ได้รับการเปรียบเทียบกับผู้เลี้ยงแกะ พระองค์จะนำแกะ ออกจากพันธะทางศาสนา และนำแกะเข้าสู่อิสรภาพ แห่งอาณาจักรพระเจ้า แกะรู้จักเสียงผู้เลี้ยง และตอบสนองข้อเสนอ รับเอาอาณาจักร&lt;br /&gt;           4. บุตรน้อยหลงหาย (ลูกา 15:11-32) แกะหลง (มัทธิว 18:12-14; ลูกา 15:4-7) เหรียญเงินหาย (ลูกา 15:8-10) แสดงถึงการตามแกะที่หลงไปของพระบิดา การสำนึกผิด เป็นกุญแจไปสู่ การเป็นทายาทในราชอาณาจักร&lt;br /&gt;           5. งานเลี้ยง งานแต่งงาน (มัทธิว 22:1-14; ลูกา 14:16-24) พระเยซูทรงเชื้อเชิญคนยุคปัจจุบัน ให้เข้าสู่ อาณาจักร เดิมคำเชิญได้ชาวอิสราเอล แต่ไม่ใช่ทุกคน จึงมีคำเชิญไปยังคนต่างชาติ&lt;br /&gt;           6. คนสร้างบ้าน 2 คน (มัทธิว 7:24-27) ราชอาณาจักร ถูกสร้างขึ้นบนพระเยซูคริสต์ บ้านที่ถูกสร้างบนศิลา จะยืนหยัดต่อพายุทุกครั้ง ให้สร้างชีวิต บนรากฐานนิรันดร์ แห่งอาณาจักรพระเจ้า&lt;br /&gt;           7. ประตู 2 ชนิด (มัทธิว 7:13-14; ลูกา 13:24-28) มีเพียงประตูเดียวที่เข้าอาณาจักรได้ ประตูนี้คือ พระเยซู&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.3.5 การปฎิเสธอาณาจักร&lt;br /&gt;8. คนเฝ้าสวนฆ่าลูกชายเจ้าของสวน (มัทธิว 21:33-34; มาระโก 12:1-11; ลูกา 20:9-18) พระเยซูเปิดเผยว่า คนอิสราเอลจะปฎิเสธพระองค์ ในฐานะพระมาซีฮาห์ พระเจ้าส่งผู้พยากรณ์ แต่อิสราเอลฆ่าเสีย จึงส่งพระบุตร และก็ถูกฆ่าเช่นกัน&lt;br /&gt;           9. ต้นมะเดื่อไร้ผล (ลูกา 13:6-9) ต้นมะเดื่อ เป็นสัญลักษณ์ของชนชาติอิสราเอล พระเจ้าทรงตั้งอิสราเอล เพื่อเปิดเผยแผ่นดินพระองค์แก่โลก หลายครั้งพระเจ้าพยายามให้ ต้นไม้นี้ ออกผลท่ามกลางชาติต่างๆ แต่อิสราเอลก็ยังคงไร้ผล&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.3.6 อาณาจักรถูกเลื่อนออกไป&lt;br /&gt;          10. เงินตะลันต์ (มัทธิว 25:14-30; ลูกา 19:11-27) คนเดินทางไกล (มาระโก 13:34-37) คนใช้ (มัทธิว 24:43-51 ลูกา 12:39-46) คนใช้ที่เฝ้าระวัง (ลูกา 12:36-38) พระเยซูเล่าคำอุปมามากมาย ที่เปิดเผยว่า อาณาจักรพระเจ้าจะถูกตั้งขึ้น ในรูปแบบสุดท้ายในอนาคต แต่พระองค์ถูกปฎิเสธ และเน้นว่า สาวกต้องสัตย์ซื่อ ต่อหน้าที่ โดยใช้ตะลันต์และความสามารถ ที่พระเจ้าให้ไว้ เพื่อขยายอาณาจักรของพระองค์&lt;br /&gt;           11. ต้นมะเดื่อ (มัทธิว 24:32-34; มาระโก 13:28-31; ลูกา 21:29-32) พระเยซูบอกประมาณเวลา ของการตั้งอาณาจักรพระเจ้า เป็นครั้งสุดท้าย เมื่ออิสราเอล ถูกนำกลับคืนมา ยังดินแดนของตนและเริ่ม &quot;ผลิใบ&quot; เป็นชนชาติหนึ่งอีกครั้ง เวลาของการเสด็จกลับมาของกษัตริย์ก็ใกล้เข้ามา (เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นแล้ว)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.3.7 การเติบโตของอาณาจักร&lt;br /&gt;           12. ผู้หว่านพืช (มัทธิว 13:3-8; มาระโก 4:3-8; ลูกา 8:5-8) ข่าวประเสริฐของอาณาจักรถูกประกาศออกไป เหมือนการหว่านเมล็ดพืช จะมีการตอบสนองหลายอย่างต่างกันไป ผลไม่ได้ขึ้นอยู่กับผู้หว่าน แต่ขึ้นอยู่กับชีวิตในเมล็ด และสภาวะของดิน&lt;br /&gt;           13. ข้าวละมานและข้าวสาลี (มัทธิว 13:24-30) ซาตานพยายามให้แผนการของอาณาจักรพ่ายแพ้ จึงหว่าน &quot;วัชพืช&quot; ลงท่ามกลางเมล็ดดี ซึ่งดูคล้ายคลึงกับข้าวสาลีที่ดี แต่ในเวลาเก็บเกี่ยว จะสังเกตุได้จากเมล็ดข้าว วัชพืชจะไม่เกิดผลดี&lt;br /&gt;           14. อวนจับปลา (มัทธิว 13:47-50) ราชอาณาจักรเปรียบเหมือนอวนใหญ่ในทะเล ปลาทุกชนิดจะเข้าไป แต่เมื่อลากเข้าฝั่ง ปลาดีจะถูกแยกออก ราชอาณาจักรจะนำคนจากทุกๆ ชาติ ก่อนตั้งครั้งสุดท้าย จะมีการพิพากษา แยกคนชั่วออกไป&lt;br /&gt;           15. เมล็ดพันธุ์ผักกาด (มัทธิว 13:31-32; มาระโก 4:31-32; ลูกา 13:19) อาณาจักรเติบโตเหมือนเมล็ดเล็กๆ มีการเริ่มต้นไม่สำคัญอะไร แต่จะเติบโต เป็นขนาดใหญ่ และเกิดประโยชน์มากมาย&lt;br /&gt;16. เชื้อขนมปัง (มัทธิว 13:13; ลูกา 13:21) ฤทธิอำนาจของอาณาจักร ไม่ได้อยู่ภายนอก แต่อยู่ภายใน อาณาจักรจะขยายออกไปทั่วโลก เหมือนกับ ขนมปังที่ฟูขึ้น&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.3.8 การพิพากษาของอาณาจักร&lt;br /&gt;           17. สาวพรมจารีย์ 10 คน (มัทธิว 25:1-12) แกะและแพะ (มัทธิว 25:31-46) ในเวลาพิพากษา ผู้ที่พร้อมก็จะเข้าไป ผู้ที่เป็นแกะที่แท้จริง จะได้รับการยอมรับ ส่วนคนอื่นจะถูกปฎิเสธ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.3.9 คุณค่าแห่งอาณาจักร&lt;br /&gt;           18. ไข่มุกราคาสูง (มัทธิว 13:45-46) สมบัติที่ซ่อนไว้ (มัทธิว 13:44) อาณาจักรพระเจ้า มีค่าสูง จนไม่มีสิ่งใด เปรียบเทียบได้ มีค่ามากกว่าสมบัติใดๆ ของมนุษย์ ถ้าเราต้องเสียทุกสิ่ง เพื่ออาณาจักรนี้ ก็มีค่ามากพอที่จะสละได้&lt;br /&gt;           19. คนต้นเรือน (มัทธิว 13:52) พระเยซูเปรียบเทียบพระองค์ เหมือนคนเฝ้าสิ่งของ ซึ่งอาจนำเมล็ดข้าวใหม่ หรือเก่า น้ำองุ่นใหม่หรือเก่า แต่ก็ทำให้บ้านเรือนได้รับสิ่งต้องการ อาณาจักรที่พระเยซูนำมา เหมือนรูปแบบเดิม แต่ก็เป็นของใหม่โดยสิ้นเชิง แต่ทั้งสิ่งใหม่และเก่า มีคุณค่าในการตอบสนองความต้องการ ของผู้อาศัยในอาณาจักรพระเจ้า&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.3.10 ชีวิตในอาณาจักร&lt;br /&gt;           20. บุตร 2 คน (มัทธิว 21:28-32) ความเชื่อฟัง เป็นการทดสอบการเป็นบุตรในครอบครัว&lt;br /&gt;           21. ชาวสะมาเรียใจดี (ลูกา 10:30-37) เพื่อนบ้านของเรา คือใครก็ตามที่ขัดสน เรารู้ว่าเขาต้องการอะไร เราต้องมีความรักต่อผู้อื่น และช่วยให้เขา ได้ในสิ่งที่ต้องการ&lt;br /&gt;           22. เจ้าหนี้ 2 คน (ลูกา 7:41-43) สอนว่าคนมีประสบกาณ์ความรักแห่งอาณาจักร ก็จะแสดงความรักนั้นออกมาได้&lt;br /&gt;           23. ฟาริสีและคนเก็บภาษี (ลูกา 18:10-14) ฟาริสีเข้าหาพระเจ้าด้วยความชอบธรรมตัวเอง คนเก็บภาษีรู้ว่าไม่มีค่าพอจะยืนต่อหน้าพระเจ้า พระเยซูสอนให้คนถ่อมใจ ในคำอธิษฐาน และบาปของความชอบธรรมตนเอง&lt;br /&gt;           24. ความคิดคำนึงของเศรษฐี (ลูกา 12:16-21) ตัวอูฐรอดรูเข็ม (มัทธิว 19:24) การพึ่งพิงความมั่งมีทางวัตถุ เป็นของชั่วคราว สิ่งสำคัญเหนือชีวิต คือ อาณาจักรนิรันดร์ อูฐที่รอดรูเข็มได้ ต้องถอดสัมภาระ ทั้งสิ้นวางไว้นอกประตูเมือง&lt;br /&gt;           25. ผงกับท่อนไม้ (มัทธิว 7:1-5; ลูกา 6:41-42) เราควรพิจารณาพิพากษาตนเอง มากกว่าตัดสินผู้อื่น&lt;br /&gt;           26. การเก็บเกี่ยว (มัทธิว 9:37-38, ลูกา10:2) ข้าวสุกและพร้อมที่จะรวบรวม เน้นความตั้งใจของผู้เชื่อ ที่จะขยายอาณาจักรพระเจ้าออกไป&lt;br /&gt;27. ผู้พิพากษาและหญิงหม้าย (ลูกา 18:1-8) มิตรสหายที่เพียรขอ (ลูกา 11:5-10) แสดงให้เห็นความสำคัญ ของการเพียรอธิษฐาน&lt;br /&gt;           28. ทาสที่สัตย์ซื่อ (มัทธิว 25:14-30) เน้นความสำคัญคนต้นเรือนที่ฉลาดและชอบธรรม ดูแลทรัพย์สมบัติ อาณาจักรก็มอบให้กับผู้เชื่อที่สัตย์ซื่อ&lt;br /&gt;           29. ที่นั่งในงาน (ลูกา 14:7-11) ความถ่อมใจเป็นสิ่งสำคัญ จะได้รับการยกย่องในอาณาจักรพระเจ้า&lt;br /&gt;           30. เถาองุ่น (ยอห์น 15:1-6) ความสัมพันธ์ของพระเยซูต่อคริสตจักร&lt;br /&gt;           31. คนงานสวนองุ่น (มัทธิว 20:1-6) สอนว่าบำเหน็จนิรันดร์ ไม่ได้ตั้งอยู่บนมาตรฐานโลก&lt;br /&gt;           32. หน้าที่คนรับใช้ (ลูกา 17:7-10) ความเข้าใจที่เหมาะสมในความผูกพันกับอาณาจักร&lt;br /&gt;           33. เสื้อผ้าที่สวมในงานสมรส (มัทธิว 22:10-14) เราต้องสวมความชอบธรรม เพื่อจะคงอยู่ในอาณาจักร ไม่ใช่ความชอบธรรมตนเอง แต่ได้มา โดยทางความชอบธรรม จากองค์พระเยซูคริสต์ องค์พระผู้เป็นเจ้า&lt;br /&gt;           &quot;อย่ากลัวผู้ที่ฆ่าได้แต่กาย แต่ไม่มีอำนาจ ที่จะฆ่าจิตวิญญาณ  แต่จงกลัวพระองค์ผู้ทรงฤทธิ์ ที่จะให้ทั้งจิตวิญญาณทั้งกายพินาศในนรกได้&quot; [มัทธิว 10:28]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           3.3.11 ผู้ไม่มีส่วนในแผ่นดินของพระเจ้า&lt;br /&gt;           การเป็นพลเมืองของพระเจ้า ต้องมากกว่ายอมรับด้วยคำพูด ต้องประกอบด้วยการ เปลี่ยนแปลงความคิด และการกระทำ พระเยซูเน้นถึงการทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า ในมัทธิว 21.28-32 เราต้องตอบสนอง พระคุณพระเจ้า เป็นส่วนตัว เพราะมีบาปมากมายที่ปิดกั้นการเข้าอาณาจักร&lt;br /&gt;           &quot;ท่านไม่รู้หรือว่า คนอธรรมจะไม่มีส่วน ในแผ่นดินของพระเจ้า อย่าหลงเลย คนล่วงประเวณี&lt;br /&gt;คนถือรูปเคารพ คนผิดผัวเมียเขา โสเภณีชาย ชายรักร่วมเพศ คนขโมย คนโลภ คนขี้เมา คนปากร้าย คนฉ้อโกง จะไม่ได้รับส่วนในแผ่นดินของพระเจ้า&quot; [1 โครินธ์ 6:9-10]&lt;br /&gt;           &quot;การงานของเนื้อหนังนั้นเห็นได้ชัด คือการล่วงประเวณี การโสโครก การลามก การนับถือรูปเคารพ  การถือวิทยาคม การเป็นศัตรูกัน การวิวาทกัน การริษยากัน การโกรธกัน การใฝ่สูง การทุ่มเถียงกัน การแตกก๊กกัน การอิจฉากัน การเมาเหล้า การเล่นเป็นพาลเกเร และการอื่นๆ ในทำนองนี้อีก เหมือนที่ข้าพเจ้าได้เตือนท่านมาก่อน บัดนี้ข้าพเจ้าขอเตือนท่าน เหมือนกับที่เคยเตือนมาแล้วว่าคนที่ประพฤติเช่นนั้น จะไม่มีส่วนในแผ่นดินของพระเจ้า&quot; [กาลาเทีย 5:19-21]&lt;br /&gt;           คนอธรรม หรือ คนลามก จะไม่ได้รับส่วนในแผ่นดินพระเจ้า เพราะพระเจ้าชอบธรรม คือ ยุติธรรม ถูกต้อง บริสุทธิ์ ความชอบธรรม มาทางความเชื่อในพระเยซู (2 โครินธ์ 5:21; มัทธิว 5:20) คนที่พยายามตามข้อเชื่อ ประเพณี ของหลักศาสนา กฎหรือศีลใดๆ เพื่อจะชอบธรรม ก็เป็นพวกเดียวกับฟาริสี เป็นความประพฤติภายนอก ไม่อาจ เปลี่ยนแปลงจิตใจภายในได้ ถ้ามีใครสอนเรื่องนี้ ผู้นั้นก็ปิดกั้นผู้อื่น ไม่ให้ไปสู่อาณาจักร (มัทธิว 23:13) &lt;br /&gt;           คนผิดประเวณี ล่วงประเวณี รวมทุกอย่างเกี่ยวกับความรู้สึกผิดทางเพศ ทั้งมีสัมพันธ์กับคนไม่ใช่คู่ครอง การสัมพันธ์ก่อนแต่งงาน โฮโมเซกซ์ชวล การใช้ร่างกายในทางที่ผิด ฯลฯ &lt;br /&gt;คนไหว้รูปเคารพ ไม่ใช่เพียงแค่รูปปั้น ต้นไม้ แต่รวมทุกอย่างที่เราเห็นว่าสำคัญกว่าพระเจ้า เช่น การรักเงินทอง&lt;br /&gt;           &quot;ดูก่อนพี่น้องทั้งหลาย ข้าพเจ้าหมายความว่า เนื้อและเลือด จะมีส่วนในแผ่นดินของพระเจ้าไม่ได้ และสิ่งซึ่งเน่าเปื่อย จะมีส่วนในสิ่ง ซึ่งไม่รู้จักเน่าเปื่อยก็ไม่ได้&quot; [1 โครินธ์ 15:50]&lt;br /&gt;           นอกจากนี้ ยังรวมถึง คนเมาเหล้า คนขโมย คนโลภ คนด่าทอ คนโสโครก ถือวิทยาคม เกลียดชัง แตกแยก อิจฉาริษยา โกรธ แตกแยก ทุ่มเถียง ฆ่าคน เสเพล ฯลฯ เราไม่สามารถเข้าอาณาจักรได้ ด้วยเนื้อและเลือด เราต้องตัดสินใจบังเกิดใหม่ (มัทธิว 18:3; มาระโก 10:15) มีความเชื่อง่ายๆ เหมือนเด็กเล็กๆ&lt;br /&gt;           &quot;ตัวอูฐจะลอดรูเข็มก็ง่ายกว่าคนมั่งมี จะเข้าในแผ่นดินของพระเจ้า&quot; [มาระโก 10:25]&lt;br /&gt;           พระเยซูไม่ได้หมายความว่า ความมั่งมีจะทำให้คนเข้าอาณาจักรไม่ได้ แต่ความรักเงินทอง จะทำให้คนออกห่าง จากอาณาจักร เพราะ &quot;ด้วยว่าการรักเงินทองนั้น เป็นมูลรากแห่งความชั่วทั้งมวล&quot; [1 ทิโมธี 6:10] ถ้าคุณรู้สึกผิดบาป มีทางเดียวเท่านั้น คือสารภาพบาป กับพระเยซูคริสต์ (1 โครินธ์ 6:11)&lt;br /&gt;           &quot;ถ้าตาของท่านทำให้ท่านหลงผิด จงควักออกทิ้งเสีย ซึ่งจะเข้าในแผ่นดินของพระเจ้า ด้วยตาข้างเดียว ยังดีกว่ามีสองตา และต้องถูกทิ้งไปในนรก&quot; [มาระโก 9:47]&lt;br /&gt;           อะไรก็ตามในชีวิตเรา ที่จะทำให้ทำบาป แม้จะเป็นสิ่งมีค่าต่อเรา เราต้องกำจัด ออกไป แม้บางครั้ง อาจต้อง เจ็บปวดเสียใจ แต่ดีกว่าจะถูกปฎิเสธการเข้าสู่อาณาจักร ไม่ว่าจะเป็น ความสนุกสนาน การครอบครอง ฯลฯ&lt;br /&gt;           &quot;เชิญมาเถิด&quot; และให้ผู้ที่ได้ยินคำกล่าวว่า &quot;เชิญมาเถิด&quot; และให้ผู้ที่กระหายเข้ามา  ผู้ใดมีใจปรารถนา ก็ให้ผู้นั้นมารับน้ำแห่งชีวิต โดยไม่ต้องเสียอะไรเลย [วิวรณ์ 22:17]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.4 พระเจ้าได้ยกบาปของท่านแล้ว (ชีวิตนิรันดร์)  &lt;br /&gt;         ยอห์น 16:12  (พระเยซูตรัสว่า) &quot;เรายังมีอีกหลายสิ่งที่จะบอกแก่ท่านทั้งหลาย แต่เดี๋ยวนี้ท่านยังรับไว้ไม่ได้&quot;&lt;br /&gt;ฮีบรู 5:14  อาหารแข็ง เป็นอาหารสำหรับผู้ใหญ่ สำหรับผู้ที่ได้ รับการฝึกหัดอบรม ให้รู้จักผิดชอบชั่วดีแล้ว&lt;br /&gt;          &quot;ข้าพเจ้า จะทำประการใด จึงจะได้ ชีวิตนิรันดร์&quot; [ลูกา 18:18]&lt;br /&gt;                  1. ยอมรับว่าตัวเองเป็นคนบาป และทูลขอพระเจ้าให้อภัยบาป&lt;br /&gt;                  2. สารภาพบาปของตัวเองกับพระเจ้า และพยายามแก้ไขการกระทำผิดให้ถูก เท่าที่จะทำได้&lt;br /&gt;                  3. ยอมรับด้วยความเชื่อ การให้อภัยของพระเจ้า และทูลเชิญพระเยซู ให้มาเป็นพระผู้ช่วยให้รอด ส่วนตัว&lt;br /&gt;           เพราะว่าพระเจ้า ทรงรักโลก จนได้ทรงประทาน พระบุตรองค์เดียว ของพระองค์ เพื่อทุกคน ที่วางใจ ในพระบุตรนั้น จะไม่พินาศ แต่มีชีวิตนิรันดร์ [ยอห์น 3:16]&lt;br /&gt;มัทธิว 18:3  (พระเยซู)ตรัสว่า &quot;เรากล่าวความจริงแก่ท่านทั้งหลายว่า ถ้าพวกท่าน ไม่กลับใจ เป็นเหมือนเด็กเล็กๆ ท่านจะเข้าในแผ่นดินสวรรค์ ไม่ได้เลย&quot;&lt;br /&gt;          มนุษย์ทุกคนเป็นคนบาป และจะได้รับโทษถึงตาย แต่ เรายังเรียนรู้อีกว่า โดย การสิ้นพระชนม์ บนกางเขน ของพระเยซู พระเจ้า ทรงลบบาป ในอดีตทั้งหมด ของคนบาป ที่กลับใจใหม่แล้ว ขอบคุณพระเจ้า เราจะทราบว่า เป็นพระประสงค์ของพระเจ้า ที่จะเปลี่ยนแปลงปัจจุบันและอนาคตของเรา&lt;br /&gt;           ยอห์น 3:3-5  พระเยซูตรัสตอบเขาว่า &quot;เราบอกความจริงแก่ท่านว่า ถ้าผู้ใดไม่ได้บังเกิดใหม่ ผู้นั้น จะเห็นแผ่นดิน ของพระเจ้าไม่ได้&quot;   นิโคเดมัสทูลพระองค์ว่า &quot;คนชราแล้ว จะบังเกิดใหม่ อย่างไรได้ จะเข้าในครรภ์มารดา ครั้งที่สอง และบังเกิดใหม่ได้หรือ&quot; พระเยซูตรัสว่า &quot;เราบอกความจริง แก่ท่านว่า ถ้าผู้ใดไม่ได้บังเกิดใหม่ จากน้ำ และพระวิญญาณ ผู้นั้น จะเข้าในแผ่นดินของพระเจ้าไม่ได้&quot;&lt;br /&gt;           2 โครินธ์ 5:17  เหตุฉะนั้น ถ้าผู้ใดอยู่ในพระคริสต์ ผู้นั้น ก็เป็นคน ที่ถูกสร้างใหม่แล้ว สิ่งสารพัดที่เก่าๆ ก็ล่วงไป นี่แน่ะ กลายเป็นสิ่งใหม่ทั้งนั้น&lt;br /&gt;           ในการสนทนากับนิโคเดมัสนั้น พระเยซูตรัสถึงเรื่องของการกลับใจ พระองค์ทรงเปรียบเทียบ การกลับใจ กับการ บังเกิดใหม่ ซึ่งจำเป็น สำหรับชีวิตนิรันดร์   เมื่อเราเชิญ พระเยซูคริสต์ มาเป็นพระผู้ช่วย ของเราแล้ว เรายังเปิดให้พระองค์ เสด็จเข้ามาในหัวใจ ของเรา เพื่อเปลี่ยนแปลงเรา ให้มีลักษณะ เหมือนพระฉายา ของพระองค์ การเปลี่ยนแปลงนี้ เกิดขึ้นได้ เมื่อพระเจ้า เสด็จเข้ามาในชีวิตของเราเท่านั้น ไม่มีใคร จะกลับใจได้ ด้วยการกระทำของตัวเขาเอง&lt;br /&gt;1 โครินทร์ 3:1-2  พี่น้องทั้งหลาย ข้าพเจ้า ไม่อาจจะพูดกับท่าน เหมือนพูด กับผู้ที่อยู่ฝ่ายวิญญาณ แล้วได้ แต่ต้องพูด กับท่าน เหมือนคนที่ อยู่ฝ่ายเนื้อหนัง เหมือนกับท่าน เป็นทารกในพระคริสต์ ข้าพเจ้าเลี้ยงท่าน ด้วยน้ำนม มิใช่ด้วยอาหารแข็ง เพราะว่า เมื่อก่อนนั้น ท่านยังไม่สามารถรับ&lt;br /&gt;           1 เปโตร 2:2  เช่นเดียวกับทารกแรกเกิด จงปรารถนา น้ำนมฝ่ายวิญญาณ อันบริสุทธิ์ เพื่อโดยน้ำนมนั้น จะทำให้ท่าน ทั้งหลาย เจริญขึ้นสู่ความรอด&lt;br /&gt;คริสเตียนบังเกิดใหม่ มีลักษณะคล้ายทารกแรกเกิด เขาจะเติบโตขึ้นทุกวัน&lt;br /&gt;           2 โครินธ์ 4:16  ถึงแม้ว่ากายภายนอกของเรากำลังทรุดโทรมไป แต่จิตใจภายในนั้นก็ยังคงจำเริญขึ้นใหม่ทุกวัน&lt;br /&gt;           ยอห์น 15:4-5  (พระเยซูตรัสว่า) จงเข้าสนิทอยู่ในเรา และเราเข้าสนิทอยู่ในท่าน แขนงจะออกผลเองไม่ได้ นอกจาก จะติดอยู่กับเถาฉันใด ท่านทั้งหลายก็จะเกิดผลไม่ได้ นอกจากจะเข้าสนิทอยู่ในเราฉันนั้น เราเป็นเถาองุ่น ท่านทั้งหลายเป็นแขนง ผู้ที่เข้าสนิทอยู่ในเรา และเราเข้าสนิทอยู่ในเขา ผู้นั้น ก็จะเกิดผลมาก เพราะถ้าแยก จากเราแล้ว ท่านจะทำสิ่งใดไม่ได้เลย&lt;br /&gt;           ขณะที่เราก้าวขึ้นไปในประสบการณ์ชีวิตคริสเตียน อำนาจกระทำการ ของพระวิญญาณ ของพระเจ้า จะค่อยๆ เปลี่ยนแปลง ค่านิยม คุณค่าชีวิต แนวคิด และสายตา การมองเหตุการณ์ รอบด้านของเรา ชีวิตของเรา จะสะท้อน พระลักษณะของพระเยซูคริสต์มากยิ่งขึ้นไปเรื่อยๆ ความสัมพันธ์ ที่เรามีกับพระเยซูคริสต์ จะทำให้เรา เกิดผลที่ดี&lt;br /&gt;           กาลาเทีย 5:22-23  ฝ่ายผลของพระวิญญาณนั้น คือความรัก ความปลาบปลื้มใจ สันติสุข ความอดกลั้นใจ ความปรานี ความดี ความสัตย์ซื่อ ความสุภาพอ่อนน้อม การรู้จักบังคับตน&lt;br /&gt;          1 โครินธ์ 1:30  โดยพระองค์ ท่านจึงอยู่ในพระเยซูคริสต์ เพราะพระเจ้าทรงตั้งพระองค์ ให้เป็นปัญญา และความชอบธรรมของเรา และเป็นผู้ ทรงชำระเราให้บริสุทธิ์ และทรงเป็นผู้ ไถ่เราไว้ให้พ้นบาป&lt;br /&gt;           ต้นไม้เกิดผลได้ตามธรรมชาติจากน้ำหล่อเลี้ยง ที่หมุนเวียนภายในกิ่งของมัน ในทำนองเดียวกัน พระวิญญาณบริสุทธิ์ ในหัวใจเรา จะช่วยเรา เกิดผลทางฝ่ายวิญญาณ ได้เอง การทำงาน อย่างต่อเนื่อง ของพระวิญญาณบริสุทธิ์ ในหัวใจ ของเรานี้ เรียกว่า การชำระให้บริสุทธิ์ &lt;br /&gt;           ดังนั้น การช่วยมนุษย์ให้รอด จึงประกอบด้วยสองส่วนสำคัญ คือ การทำให้เป็นผู้ชอบธรรม คือขั้นตอนของคนบาป ที่ต้องการกลับใจ จะได้รับการอภัยจากบาป ที่เขาทำในอดีต การชำระให้บริสุทธิ์ ซึ่งเป็นการกระทำ ของพระวิญญาณ บริสุทธิ์ ภายในตัวเรา เปลี่ยนแปลงเรา ทุกวัน ให้มีลักษณะ เหมือนพระฉายาของพระเจ้า การชำระให้บริสุทธิ์ จะเป็น หลักฐาน แสดงให้เห็นว่า เราจริงใจ เมื่อเราทูลขอพระเยซู ให้อภัยบาปของเรา และทูลเชิญพระองค์ ให้เป็นพระผู้ช่วย ให้รอดของเรา&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;อ้างอิง&lt;br /&gt;วารีญา ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม.กระแสปรัชญาศาสนาคริสต์,(2547)&lt;br /&gt;วารีญา ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม, “ปรัชญาขั้นแนะนำ: กระแสคิดที่ทรงอิทธิพลต่อโลก,หนังสือชุดนักคิดสะท้านโลกันต์.1”,กรุงเทพฯสำนักพิมพ์ชีวาภิวัฒน์, ,(2547).บทที่ 3 ปรัชญากรีก,หน้า 142 ถึง 152.&lt;br /&gt;ศาสนาและประเพณี/วัฒนธรรม.http://allknowledges.tripod.com/religion.html,24 ส.ค. 2553,&lt;br /&gt;           00.43 น.&lt;br /&gt;จิตติเทพ  hap-67titjit@live.com&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/5777919298401351052/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/02/blog-post_10.html#comment-form' title='2 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/5777919298401351052'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/5777919298401351052'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/02/blog-post_10.html' title='เป้าหมายสูงสุดของศาสนาคริสต์'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-7031418111499281179</id><published>2011-02-10T08:10:00.000-08:00</published><updated>2011-02-10T08:30:17.614-08:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>เป้าหมายสูงสุดของศาสนาพุทธ</title><content type='html'>ในการศึกษาเรื่องการศึกษาเปรียบเทียบเป้าหมายสูงสุดของศาสนาพุทธกับศาสนาคริสต์  ในบทที่ ๒ นี้  เป็นการศึกษาเป้าหมายสูงสุดของศาสนาพุทธ โดยศึกษาจากเอกสารและงานวิจัย  ซึ่งมีรายละเอียดในประเด็นที่สำคัญ ดังต่อไปนี้&lt;br /&gt;          ๒.๑ นิพพานในฐานะเป้าหมายสูงสุดของชีวิต&lt;br /&gt;          ๒.๒ ภาวะของนิพาน&lt;br /&gt;          ๒.๓ สภาวะของนิพพานจากหลักฐานในพระไตรปิฎก&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;๒.๑ นิพพานในฐานะเป้าหมายสูงสุดของชีวิต &lt;br /&gt;       ในพระพุทธศาสนา  นิพพานเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิต  ไม่มีเป้าหมายอะไรที่ยิ่งไปกว่านี้  เป็นที่สุดเป็นที่สรุปลงแห่งการประพฤติปฏิบัติทั้งหมด  พรหมจรรย์คือการประพฤติอันประเสริฐนั้น  ก็มีพระนิพพานนี้เป็นเป้าหมาย  เช่นที่ตรัสว่า  “ราธะ  ด้วยว่าพรหมจรรย์  ที่ประพฤติกันอยู่นี้แลย่อมหยั่งลงสู่นิพพาน  มีนิพพานเป็นจุดสุดท้าย”   ในที่อื่นก็ตรัสว่า  “พรหมจรรย์ที่บุคคลอยู่จบแล้ว  มีนิพพานเป็นที่หยั่งลง  มีนิพพานเป็นเบื้องหน้า  มีนิพพานเป็นที่สุด” &lt;br /&gt;           พระบัญญัติทั้งหมดในนามของพระวินัยหรือศีลทั้งสำหรับบรรพชิตและคฤหัสถ์ที่พระพุทธเจ้าบัญญัติ  ก็เพื่อป้องกันมิให้ขัดขวางต่อพระนิพพานหรือออกนอกกระแสแห่งพระนิพพานมากนัก  ความจริงทั้งหมดในนามของธรรมที่พระองค์แสดง  ก็เป็นไปเพื่อนิพพิทา  ความเบื่อหน่าย   วิราคะ  ความคลายกำหนัด   วิมุตติ  ความหลุดพ้น   วิมุตติญาณทัสสนะ  ความรู้เห็นในวิมุตติ  คือเพื่อดำเนินไปสู่พระนิพพาน&lt;br /&gt;           นิพพานอันหมายถึงวิมุตติคือความหลุดพ้นอันเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิต  ในบางแห่ง  ท่านกล่าวไว้ในฐานะเป็นแก่นแท้ของพรหมจรรย์หรือพระศาสนา  กล่าวคือในมหาสาโรปมสูตร  และจูฬสาโรปมสูตร   อันเป็นสูตรว่าด้วยอุปมาพรหมจรรย์กับแก่นไม้  ท่านกล่าวไว้ว่า  วิมุตติ  คือ ความหลุดพ้นเป็นแก่นของพรหมจรรย์  บุคคลผู้เข้ามาบวชมุ่งหวังแก่นต้องรู้จักและคว้าเอาแก่นของพระศาสนาให้ถูกเหมือนผู้เข้าไปป่าต้องการแก่นไม้ต้องรู้จักและถือเอาแก่นไม้จริงๆ  ในพระสูตรดังกล่าวท่านเปรียบเทียบพรหมจรรย์นี้กับต้นไม้ว่า  ผู้เข้ามาบวชที่ยินดีในลาภสักการะและการสรรเสริญ  เท่ากับไปคว้าเอากิ่งและใบของต้นไม้  หากยินดีแค่รักษาศีลให้บริบูรณ์  เท่ากับไปคว้าเอาสะเก็ดไม้  หากพอใจเพียงแค่การได้ปฏิบัติและติดสุขในสมาธิเท่ากับไปคว้าเอาเปลือกไม้  หากประมาทอยู่เพียงแค่ญาณทัสสนะ  คือความรู้ความเห็นหรือปัญญาในระดับหนึ่ง  ซึ่งยังไม่ถึงที่สุด  เท่ากับไปคว้าเอากระพี้  หากแต่ผู้ใดเพียรพยายามจนถึงที่สุด  เข้าถึงวิมุตติคือความหลุดพ้นสิ้นกิเลสอาสวะทั้งปวงเสียได้  ผู้นั้นถือว่าได้แก่นของไม้ที่แท้จริง&lt;br /&gt;           นิพพานเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิตเพราะเหตุผลดังต่อไปนี้&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           ๒.๑.๑ นิพพานเป็นที่สุดแห่งทุกข์ &lt;br /&gt;           ความจริงข้อสำคัญข้อหนึ่ง  คือ  ชีวิตเป็นความทุกข์  การได้ชีวิตมาที่เริ่มต้นจากการเกิดก็เป็นความทุกข์  และเป็นบ่อเกิดแห่งความทุกข์อีกมาก  ตามพระบาลีในธัมมจักรกัปปวัตตนสูตรที่ว่า  “ความเกิดก็เป็นทุกข์  ความแก่ก็เป็นทุกข์  ความเจ็บไข้ก็เป็นทุกข์  ความตายก็เป็นทุกข์  ความประจวบด้วยสิ่งที่ไม่เป็นที่รักก็เป็นทุกข์  ความพลัดพรากจากสิ่งเป็นที่รักก็เป็นทุกข์  ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สิ่งนั้นก็เป็นทุกข์  โดยย่นย่อ  อุปาทานขันธ์  ๕  เป็นทุกข์   การเกิดเป็นความทุกข์เพราะจะต้องทำงานหนักบริหารเลี้ยงดูชีวิตนี้ตลอดชั่วอายุขัย  ซึ่งเป็นภารกิจที่หนักหนา  ความแก่ก็เป็นทุกข์เพราะความคร่ำแก่ชราไปแห่งสังขารคือร่างกาย  เป็นเหตุแห่งความเจ็บปวด  แห่งความไม่สะดวกสบายในการดำเนินชีวิต  ความเจ็บป่วยเป็นทุกข์เพราะสังขารร่างกายถูกเสียดแทงด้วยโรคเจ็บปวดไม่สบายกายไม่สบายใจขาดปกติภาพ  ความตายเป็นทุกข์เพราะเป็นเหตุแห่งความกลัว  กลัวความขาดไปสูญเสียไปแห่งชีวิต  เป็นสิ่งที่ไม่ปรารถนาอย่างยิ่งแต่หลีกเลี่ยงไม่ได้  นอกจากนี้  ความประสบกับสิ่งที่ไม่เป็นที่รัก  ความพลัดพรากจากสิ่งเป็นที่รัก  ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สิ่งนั้น  ก็เป็นทุกข์เพราะไม่เป็นไปตามความปรารถนา  ขัดกับสิ่งที่ปรารถนา  กล่าวโดยสรุป  อุปาทานความยึดมั่นถือมั่นในชีวิต  คือขันธ์  ๕  นั่นแหละเป็นความทุกข์  ความทุกข์เหล่านี้  มีสาเหตุมาจากตัณหาคือความอยาก  กล่าวคือ  ความอยากได้อยากมี  ความอยากเป็น  ความอยากในวิภพคืออยากไม่มีไม่เป็นสิ่งนั้นสิ่งนี้  อยากขาดสูญพรากพ้นไปจากภาวะที่ตนเกลียดชังไม่ปรารถนา  เมื่อมีตัณหาก็ทำให้มีอุปาทาน  เมื่อมีอุปาทานยึดมั่นถือมั่น  ถ้าไม่เป็นไปตามความอยากก็เป็นทุกข์  เป็นทุกข์เพราะยึดถือ ยึดถือเพราะความอยาก  ทั้งหมดก็มีพื้นฐานมาจากอวิชชาความไม่รู้จริง  ความขาดปัญญาวงจรทุกข์จึงเกิดอยู่ร่ำไป&lt;br /&gt;           ชีวิตเป็นทุกข์  ความทุกข์เป็นสิ่งที่มนุษย์ไม่ปรารถนาเสมอมา  และมนุษย์เราก็พยายามที่จะหลีกหนีพยายามที่จะทำลายให้หมดไป  ความหมดทุกข์หรือสิ้นทุกข์จึงเป็นสิ่งที่มนุษย์ปรารถนาอย่างยิ่ง  ตราบใดที่ยังมีความทุกข์  ยังไม่สามารถหลุดพ้นจากความทุกข์ได้  ตราบนั้นก็ยังไม่ถือว่าถึงที่สุดหรือบรรลุสิ่งสูงสุดที่พึงปรารถนา&lt;br /&gt;           พระนิพพานเป็นที่สุดแห่งทุกข์เป็นภาวะสิ้นทุกข์  บางทีท่านใช้ในความหมายว่า  การดับทุกข์  เช่น  ในข้อที่ว่าด้วยความจริงเกี่ยวกับความดับทุกข์ว่า  “ภิกษุทั้งหลาย  ความดับไม่เหลือแห่งทุกข์เป็นอย่างไรเล่า  ความดับสนิทเพราะความจางคลายไปโดยไม่เหลือของตัณหา  ความละไปของตัณหา  ความสลัดคืนของตัณหา  ความหลุดพ้นไปของตัณหา  ความไม่มีอาลัยในตัณหา  อันนี้เราเรียกว่า  ความจริงอันประเสริฐ  คือความดับไม่เหลือแห่งทุกข์”   &lt;br /&gt;           เมื่อตัณหาดับไม่เหลือ  ทุกข์ก็ดับไม่เหลือ  นิพพานจึงเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิต  เป็นภาวะสูงสุดที่มนุษย์มีปัญญาย่อมปรารถนา  เพื่อบรรลุถึงความดับเสียได้ซึ่งความทุกข์ของชีวิตและเป็นอยู่อย่างสุข  ผู้บรรลุนิพพานชื่อว่า  เป็นผู้หมดทุกข์ถึงซึ่งบรมสุข  เพราะนิพพานเป็นภาวะที่เป็นสุขอย่างยิ่ง  เช่นที่ตรัสว่า  “นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง” &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           ๒.๑.๒ นิพพานเป็นความดับไปแห่งภพ  ชาติและวัฏสงสาร &lt;br /&gt;           ชีวิตของมนุษย์เกิดมาได้อย่างไร  เป็นคำถามที่หาคำตอบได้ยาก  พระพุทธศาสนาไม่สนใจที่จะตอบคำถามนี้  ยุติปัญหาเสียว่า  มันไม่เป็นไปเพื่อดับทุกข์  มันไกลตัวมากไป  เราควรจะสนใจกับชีวิตที่ได้มาแล้วมากกว่า  และหากจะถือว่าเป็นคำตอบ  พระพุทธศาสนากล่าวว่า  เป็นเรื่องของธรรมชาติ&lt;br /&gt;           ชีวิตของมนุษย์จะเกิดมาอย่างไรก็ตาม  เมื่อเกิดมาแล้วพระพุทธศาสนามองว่า  มันตกอยู่ภายใต้กระบวนการของธรรมชาติ  เป็นไปตามเหตุปัจจัย  มีความเปลี่ยนแปลง  มีเกิด  มีตาย  มีภพ  มีชาติ  หาเบื้องต้นและที่สุดมิได้  ตราบใดที่ยังมีกิเลสคืออวิชชาและตัญหาอยู่  ตราบนั้นก็ต้องท่องเที่ยวอยู่ในวัฏสงสาร  “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย  สงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้  เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น  มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้  ท่องเที่ยวไปมาอยู่  ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ” &lt;br /&gt;           ชีวิตในสังสารวัฏนี้จึงวนเวียนถ่ายโอนกันของภาวะของชีวิต  ตั้งแต่ภพภูมิที่ต่ำคืออบายภูมิ  ได้แก่  นรก  สัตว์เดรัจฉาน  เปรต  อสุรกาย  ระดับกลางคือมนุสสโลกจนถึงระดับสูงคือเทวโลกและพรหมโลก  ความถ่ายโอนกันแห่งภาวะของชีวิตในสงสารนี้  บัณฑิตท่านถือเอาความตามหลักพระพุทธศาสนาได้กล่าวเป็นเชิงยืนยันไว้ว่า  ทุกชีวิตเคยเปลี่ยนถ่ายและเป็นอะไรกันมามากมาย  “บุคคลผู้ไม่เคยเป็น(บิดามารดา  บุตร)  ภรรยาสามีกันในวัฏสงสารอันหาเบื้องต้นและที่สุดไม่ได้นี้  ย่อมไม่มี” &lt;br /&gt;           พุทธทาสภิกขุกล่าวว่า  “ชีวิตนี้คือการเดินทาง”.....การเดินทางนี้แบ่งเป็น  ๒  ประเภท  คือ  การเดินทางที่เป็นวงกลมอยู่ในโลก  และการเดินทางที่ไม่เดินเป็นวงกลมคือเดินออกไปนอกโลก...การเดินทางที่เป็นวงกลมอยู่ในโลกนี้  เป็นการเดินทางอยู่ในวัฏสงสารคือวงกลมแห่งการวนเวียนของการเดินทางของชีวิต  แม้จะไปเกิดในเทวโลก  พรหมโลก  ก็ยังเป็นการเดินวนอยู่ในโลก  นั่นคือยังวนเวียนอยู่ยังต้องเจอทุกข์อีกไม่ถึงที่สุด&lt;br /&gt;           พระพุทธศาสนาสนใจว่า  ทำอย่างไรจึงจะพ้นไปจากการเวียนว่ายในวัฏสงสารนี้  เพราะการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสารอย่างนี้เป็นความทุกข์  เช่นที่ตรัสว่า  “ความเกิดบ่อยๆ เป็นความทุกข์”  ทุกข์เพราะจะต้องมีการเกิดต้องบริหารขันธ์  ๕  และต้องประสบกับความทุกข์อันเกิดจากความแก่ความเจ็บป่วย  การประสบสิ่งที่ไม่น่าปรารถนา  การพลัดพรากจากสิ่งที่ปรารถนา  และการไม่ได้ตามที่ปรารถนา  การพ้นไปจากวัฏสงสารเสียได้จึงเป็นความดี&lt;br /&gt;           นิพพานเป็นการดับไปแห่งภพ  ชาติและวัฏสงสาร  ความหมายในแง่นี้  หมายเอาความดับภพดับชาติและดับวัฏสงสารในความหมายแห่งวงจรปฏิจจสมุปปบาท  ทั้งแบบปัจจุบันขณะแห่งวงจรของความคิดหนึ่งในชาตินี้ด้วย  และแบบข้ามภพข้ามชาติในความหมายแห่งการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสารด้วย  อันที่จริงแล้วความดับในแบบหลังเป็นสิ่งที่เนื่องมาจากแบบแรก  นั่นคือหากดับความเป็นภพเป็นชาติในวงจรแห่งความคิดในปัจจุบันได้  ก็เป็นอันดับภพดับชาติดับวัฏสงสารในแบบข้ามภพข้ามชาติได้ไปโดยปริยาย&lt;br /&gt; ความหมายแบบปัจจุบันขณะแห่งวงจรความคิดนี้  เป็นกระบวนการปฏิจจสมุปบาทสายดับ  คือดับตัณหาคือดับความอยากอันเกิดขึ้นด้วยอำนาจแห่งอวิชชาเสีย  ขบวนการตัวอื่นก็จะดับตามไปด้วย  เช่น  ในทุกขนิโรธสูตร  เป็นต้น  ว่าด้วยวงจรแห่งการเกิดขึ้นและการดับแห่งทุกข์อันเกิดขึ้นจากตาเห็นรูป  หูฟังเสียง  จมูกดมกลิ่น  ลิ้นลิ้มรส  ใจนึกคิดอารมณ์  เฉพาะขบวนการดับเมื่อตาเห็นรูป  เป็นต้น  ซึ่งแสดงว่า  ตากับรูปเกิดการกระทบกัน(จักขุผัสสะ) และเกิดเป็นการรับรู้ทางตา(จักขุวิญญาณ) เกิดเวทนาเป็นปัจจัยให้เกิดตัณหา  แต่เพราะตัณหาดับไม่เหลือ  อุปาทานก็ดับ  และส่งผลให้ภพชาติชรามรณะโสกปริเทวทุกขโทมมนัส  และอุปายาสดับตามลำดับด้วย  เมื่อดับขบวนการแห่งทุกข์ได้เช่นนี้  ท่านก็เรียกว่า  บรรลุธรรมเข้าถึงนิพพาน  อีกตัวอย่างหนึ่งที่ท่านกล่าวว่า  นิพพานคือการดับภพเสีย  คือ  พระอานนท์สนทนาธรรมกับพระสารีบุตรในเรื่องการเข้าสมาธิ  โดยเนื้อหาว่า  การเข้าสมาธิโดยไม่ปรุงแต่งหรือไม่ถือเอาอะไรเป็นอารมณ์  แต่มีสัญญาอยู่  เพียงแต่ว่าสัญญามีความเกิดดับๆ  อยู่ตลอดเวลา  ในตอนท้ายท่านสารีบุตรจึงกล่าวว่า  เมื่อท่านเข้าสมาธิในลักษณะอย่างนี้  สัญญาหนึ่งเกิดขึ้นแก่ท่านว่า  “การดับภพเป็นนิพพาน”  ความหมายก็คือเมื่อดับการปรุงแต่ง  ดับความหมายมั่นเอา  ภพหรือความเป็นก็ไม่เกิด  เมื่อเป็นเช่นนี้ก็คือเข้าถึงนิพพาน&lt;br /&gt;           ในความหมายแบบข้ามภพข้ามชาติ  ถือเอาความหมายตามลักษณะผู้บรรลุนิพพานที่ท่านเรียกว่า  เป็นผู้ข้ามโอฆะเสียได้  ซึ่งหมายถึงโอฆะคือสงสารในบรรดาโอฆะ  ๔  คือ  กาโมฆะ  ภโวฆะ  ทิฏโฐฆะ  และอวิชโชฆะ  ผู้ปฏิบัติธรรมจนได้บรรลุเป็นพระอรหันต์หลุดพ้นแล้วนั้น  ถือว่าเป็นผู้มีชาติสิ้นแล้ว  ท่านพุทธทาสเรียกการบรรลุนิพพานว่า  เป็นวิวัฏฏะ  คือไม่วนเป็นวงกลมเป็นการเดินออกจากโลก  เหนือโลก  ไม่เป็นวัฏสงสาร &lt;br /&gt;           ความดับแห่งชาติก็ชื่อว่า  ดับภพและวัฏสงสาร  เพราะเมื่อไม่มีชาติคือการเกิด  ก็ไม่มีการตาย  ไม่มีการท่องเที่ยวไปในวัฏสงสาร  ถึงความระงับดับสนิทแห่งสังขาร  นิพพานจึงเป็นการดับภพดับชาติดับการเวียนว่ายตายเกิดเสียได้  ซึ่งถือว่าเป็นสิ่งสูงสุดเป็นที่สิ้นสุดแห่งการเดินทางของชีวิต  ดังนั้นนิพพานจึงเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิต&lt;br /&gt;๒.๑.๓ นิพพานเป็นความดับไม่เหลือแห่งกิเลส &lt;br /&gt;           ความสิ้นไปแห่งทุกข์ก็ดี  ความดับไปแห่งภพ  ชาติและวัฏสงสารก็ดี  เป็นสิ่งที่เนื่องมาจากความดับสนิทแห่งกิเลส  ชีวิตมนุษย์ที่มีความทุกข์มีภพมีชาติ  และท่องเที่ยวไปในสงสารก็เพราะยังมีกิเลสเป็นสาเหตุอยู่  หากกิเลสดับสิ่งเหล่านั้นก็ดับตามไปด้วย&lt;br /&gt;           กิเลสเป็นเหตุแห่งความเศร้าหมองของชีวิต  กล่าวกันว่า  โดยสภาวะพื้นฐานของชีวิตส่วนที่เป็นจิตนั้น  จิตเดิมแท้เป็นธรรมชาติที่บริสุทธิ์  แต่ที่เศร้าหมองกลายสภาพไปเพราะกิเลสที่เข้ามาแปดเปื้อนภายหลัง  “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย  จิตนี้ผุดผ่อง  แต่ว่าจิตนั้นแล  เศร้าหมองด้วยอุปกิเลสที่จรมา” เมื่อจิตมีความเศร้าหมอง  ชีวิตก็เป็นไปตามจิตที่เศร้าหมองบงการ  ทำถูกบ้างผิดบ้างตามแต่ความหนาบางมากน้อยของกิเลส  ในแง่นี้กิเลสจึงถือเป็นสาเหตุแห่งปัญหาทั้งปวง  ท่านพุทธทาสกล่าวว่า  “ปัญหาต่างๆ ในโลกมันเกิดขึ้นมาจากสิ่งๆ เดียวคือกิเลส” เมื่อคนมีกิเลสก็สามารถทำความเลวร้ายได้ทุกชนิด  สร้างปัญหาต่างๆ มากมายขึ้นในโลก  ความโหดร้าย  การเบียดเบียน  การประหัตประหารทำสงครามกันก็ดี  ความอยากได้ปล้นจี้แย่งชิงทรัพย์สินวัตถุสิ่งของกันก็ดี  ความเลวร้ายชนิดอื่นๆ ก็ดี  ล้วนเกิดขึ้นในนามของกิเลสทั้งนั้น&lt;br /&gt;           กิเลสคือความเศร้าหมองนี้มีชื่อเรียกมากมาย  มีความหยาบความละเอียดต่างกัน  หากว่าถึงต้นตอแห่งกิเลสทั้งปวง  ในทางพุทธศาสนาถือว่ากิเลสเกิดจากอวิชชาคือความไม่รู้  ความโง่หรือความขาดปัญญาเครื่องรู้แจ้ง  ความไม่รู้เป็นเหตุแห่งการปฏิบัติผิดๆ ต่อสิ่งทั้งปวง  การปฏิบัติผิดเหล่านั้นเรียกว่า  กิเลส  มีชื่อเรียกต่างๆ กัน  และกลายมาเป็นอาสวะเป็นมวลรวมแห่งความเศร้าหมอง  เป็นอาหารหรือเป็นสาเหตุแห่งอวิชชาหรือพอกพูนอวิชชาให้หนาแน่นยิ่งขึ้น  โดยตัวมันเองแล้วอวิชชาก็ถือเป็นกิเลสและถือว่าเป็นกิเลสตัวสำคัญด้วย  เพราะก่อให้เกิดการปฏิบัติผิดหรือกิเลสตัวอื่นๆ อีกมากมาย  เป็นกระบวนการที่เรียกเป็นหลักว่า  อิทัปปัจจยตาบ้าง  ปฏิจจสมุปบาทบ้าง&lt;br /&gt;           กิเลสทั้งหมดทั้งปวง  เมื่อเกิดแล้ว  ก็เป็นไปเพื่อความทุกข์ก่อให้เกิดความทุกข์  มีความทุกข์เป็นผลปรากฏ  ไม่ว่าจะเป็นความทุกข์ที่เกิดเพราะผลของกิเลสตัวนั้นๆ โดยตรง  เช่น  ความโลภ  ความโกรธ  ความอยาก  ความยึดมั่น  เป็นต้น  หรือความทุกข์ที่เกิดขึ้นในนามของการมีภพมีชาติมีชรามรณะโสกะปริเทวะ  อันเป็นทุกข์ที่เกิดขึ้นเพราะกิเลสเป็นเหตุให้ท่องเที่ยวอยู่ในสงสาร&lt;br /&gt;เมื่อกิเลสเป็นความเศร้าหมองของชีวิต  เป็นเหตุให้เกิดทุกข์  เป็นเหตุแห่งการวนเวียนอยู่ในวัฏสงสาร  โจทย์ใหญ่ของมนุษย์เราจึงอยู่ที่ว่า  “ทำอย่างไรจะทำลายกิเลสให้หมดไปได้  จะต้องนำพาชีวิตดำเนินไปถึงจุดไหนจึงจะเรียกว่า  ดับกิเลสเสียได้”&lt;br /&gt;           เมื่อตั้งโจทย์ชีวิตอย่างนี้  นิพพานจึงดำรงอยู่ในฐานะเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิต  เพราะนิพพานคือความดับไม่เหลือแห่งกิเลส  นิพพานในความหมายของความดับไม่เหลือแห่งกิเลสนี้  ศึกษาได้จากภาวะของพระอรหันต์ผู้บรรลุพระนิพพาน  ซึ่งมีการกล่าวไว้หลายลักษณะว่า  ขีณาสวะ  เป็นผู้มีอาสวะ (คือกิเลสอันเป็นมวลรวมแห่งความเศร้าหมอง) สิ้นแล้ว  ตัณหักขยะ  เป็นผู้สิ้นตัณหาแล้ว  ราคักขยะ  โทสักขยะ  โมหักขยะ  คือเป็นผู้สิ้นราคะโทสะโมหะ  ปริกขีณภวสังโยชนะ  เป็นผู้มีสังโยชน์เครื่องประกอบไว้ในภพสิ้นแล้ว  อนุปาทานะ  เป็นผู้ไม่มีอุปาทาน  ปุญญปาปปหีนะ  เป็นผู้ละบุญ  และบาปได้แล้ว  สัพพคันถปหีนะ  เป็นผู้ละกิเลสเป็นเครื่องร้อยรัดทั้งปวงได้แล้ว  อกิญจนะ  เป็นผู้ไม่มีกิเลสเป็นเครื่องกังวล&lt;br /&gt;           ลักษณะของพระอรหันต์เหล่านี้บ่งบอกให้รู้ว่า  ท่านเข้าถึงภาวะบางอย่างซึ่งเป็นที่ตั้งอยู่ไม่ได้ของกิเลสที่เป็นที่ดับไปหมดไปสิ้นไปแห่งกิเลส  เมื่อดับกิเลสได้เช่นนี้  ก็เป็นอันถือว่าเสร็จกิจแล้ว  อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว  ไม่มีกิจอื่นที่จะต้องปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นส่วนตัวอีกแล้ว  และถือว่าเป็นผู้สิ้นสุดแห่งทุกข์  สิ้นชาติ  ไม่มีชาติหน้า  ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย  ไม่ต้องเกิดไม่ต้องตาย  ไม่ต้องท่องเที่ยวไปในวัฏสงสารอีก  นิพพานเป็นความดับสนิทเช่นนี้  จึงถือเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิต&lt;br /&gt;           ด้วยนิพพานเป็นประโยชน์ที่สูงสุด  ไม่มีประโยชน์อื่นไหนยิ่งกว่า  เป็นความดับไม่เหลือแห่งกิเลส  เป็นที่สุดแห่งทุกข์  และเป็นที่ดับภพชาติหมดวัฏสงสาร  ผู้ถึงนิพพานชื่อว่าเป็นผู้กระทำซึ่งชีวิตให้หมดเชื้อแห่งกิเลส  ไม่มีภพชาติอีกต่อไป  เป็นผู้นำชีวิตเข้าถึงความดับสนิท  เข้าถึงสิ่งสูงสุด  ดังนั้นพระพุทธศาสนาจึงมีทัศนะว่า  นิพพานเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิต  ชีวิตของคนเราที่เกิดมาในชาตินี้  ควรให้ได้สิ่งที่ดีที่สุด  และนิพพานเป็นสิ่งที่ดีที่สุด  ชีวิตจึงควรต้องให้ได้นิพพานอย่าให้เสียทีที่เกิดมาเป็นมนุษย์  และที่สำคัญคือพบพระพุทธศาสนาอันมีสิ่งสูงสุดมอบให้&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;๒.๒ ภาวะของนิพาน &lt;br /&gt;           ในบรรดาการศึกษาทำความเข้าใจเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาหรือพุทธปรัชญา  เรื่องหนึ่งที่เป็นเรื่องหนึ่งที่เป็นเรื่องยากแก่การศึกษาและเข้าใจคือ  เรื่องพระนิพพาน  นิพพานเป็นความดีงามสูงสุดเป็นเป้าหมายของชีวิตที่ทุกคนควรดำเนินไปให้ถึง  ความยากที่เกิดขึ้นเพราะเราเกี่ยวข้องกับนิพพานในเชิงศึกษาเป็นองค์ความรู้  ในความเป็นจริงนิพพานมิได้มีไว้เพื่อศึกษาเป็นองค์ความรู้  แต่มีไว้เพื่อลงมือปฏิบัติให้บรรลุถึงและได้สัมผัสรสของมัน  ความพยายามทำความเข้าใจเกี่ยวกับนิพพานจึงเป็นเพียงแค่การเข้าใจแบบหลอกๆ  เท่านั้น&lt;br /&gt;           ธรรมที่เป็นทางดำเนินไปสู่นิพพานหรือตัวนิพพานเองนั้น  แม้พระพุทธเจ้าพระองค์ก็พิจารณาเห็นว่ายาก  ลึกซึ้ง  ละเอียด  จนต้องเกิดพระปริวิตกแห่งจิตว่า  คนที่เคยชินอยู่กับโลกจะเข้าใจหรือไม่  “ธรรมที่เราได้บรรลุแล้วนี้  เป็นคุณอันลึก  เห็นได้ยาก  รู้ตามได้ยาก  เป็นธรรมสงบประณีต  ไม่หยั่งลงสู่ความตรึก  ละเอียด  เป็นวิสัยที่บัณฑิตจะพึงรู้แจ้ง  ส่วนหมู่สัตว์นี้เริงรมย์ด้วยอาลัย  ยินดีในอาลัย  ชื่นชมด้วยอาลัย  ฐานะคือความที่อวิชชาเป็นปัจจัยแห่งสังขารเป็นต้นนี้  เป็นสภาพอาศัยปัจจัยเกิดขึ้นนี้  อันหมู่สัตว์ผู้เริงรมย์ด้วยอาลัย  ยินดีในอาลัย  ชื่นชมในอาลัยเห็นได้ยากแม้ฐานะคือธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง  เป็นที่สละคืนอุปธิทั้งปวง  เป็นที่สิ้นตัณหา  เป็นที่สิ้นกำหนัด  เป็นที่ดับสนิท  หากิเลสเครื่องร้อยรัดมิได้นี้  ก็แสนยากที่จะเห็นได้  ก็ถ้าเราจะพึงแสดงธรรมสัตว์เหล่าอื่นก็จะไม่พึงรู้ทั่วถึงธรรมของเรา  ข้อนั้น  จะพึงเป็นความเหน็ดเหนื่อยเปล่าแก่เรา  จะเป็นความลำบากเปล่าแก่เรา” &lt;br /&gt;           นิพพานมีลักษณะเป็นไปตามคุณของพระธรรมคือ  “เป็นสันทิฏฐิธรรม  ปัจจัตตังเวทิตัพพธรรม  คือ  เป็นธรรมที่เห็นได้เองในปัจจุบันรู้และเข้าใจได้ด้วยตัวของผู้นั้นเอง”  นิพพานยากแก่การบอกการกล่าวแก่ใครๆ ให้รู้และเข้าใจ  เหล่าพระอรหันต์ผู้บรรลุนิพพานแล้วจึงไม่พยายามที่จะอธิบาย  นิ่งเฉยเสีย  ได้แต่เพียงเชิญชวนให้มาสัมผัสด้วยตัวเอง  เป็นความเหนื่อยเปล่าที่จะอธิบายให้เข้าใจด้วยคำพูด  เพราะไม่มีคำพูดใดที่จะกล่าวถึงอย่างถูกต้องตรงภาวะ  และครบบริบูรณ์  นิพพานไม่มีคำพูดใดที่จะกล่าวถึงได้  ปราชญ์ท่านจึงกล่าวว่า  นิพพานเป็นอนิรวจนียะ คือ พูดไม่ได้บรรยายไม่ถูก  พ้นไปจากภาษาที่มนุษย์ใช้อยู่&lt;br /&gt;           นิพพานแม้ไม่ใช่ภาวะที่จะเข้าใจได้อย่างแท้จริงด้วยการอธิบาย  แต่ความพยายามอธิบายด้วยคำพูดก็เป็นประโยชน์อยู่มากเหมือนกัน  อย่างน้อยก็ทำให้เกิดจินตภาพเกี่ยวกับนิพพานได้ในระดับหนึ่ง  แม้ว่าจะเป็นจินตภาพแบบเทียมๆ ก็ตาม  และเป็นแรงบันดาลใจก่อให้เกิดฉันทะเพียรพยายามเพื่อให้บรรลุถึง&lt;br /&gt;           คำพูดที่มีการกล่าวถึงพระนิพพานที่เป็นจริงถูกต้อง  ทำให้เกิดจินตภาพเกี่ยวกับนิพพานได้ดีที่สุดและถือเป็นต้นแบบในการอธิบายภาวะของพระนิพพาน  ก็คือพระวจนะของพระพุทธเจ้า  ซึ่งมีปรากฏอยู่มากแห่งในคัมภีร์พระไตรปิฎก  ดังนี้&lt;br /&gt;           “ธรรมชาติที่รู้แจ้ง  ไม่มีใครชี้ได้  ไม่มีที่สุด  แจ่มใสโดยประการทั้งปวง&lt;br /&gt;ปฐวีธาตุ    อาโปธาตุ    เตโชธาตุ      และวาโยธาตุ     ย่อมตั้งอยู่ไม่ได้ใน&lt;br /&gt;           ธรรมชาตินี้   อุปาทายรูปที่ยาว  และสั้น  ละเอียด และหยาบ   ที่งามและ&lt;br /&gt;           ไม่งาม   ย่อมตั้งอยู่ไม่ได้ในธรรมชาตินี้  นาม  และรูปย่อมดับไม่มีเหลือ&lt;br /&gt;           ในธรรมชาตินี้   เพราะวิญญาณดับ  นาม  และรูปนั้น ย่อมดับไม่มีเหลือ&lt;br /&gt;           ในธรรมชาตินี้” &lt;br /&gt;           นิพพานเป็นธรรมชาติที่รู้แจ้งหรือเป็นธาตุรู้  ระบุชี้ไม่ได้ว่า  นั่นนี่ตรงนั้นตรงนี้  ไม่มีที่สิ้นสุด  มีลักษณะแจ่มใส  ไม่มีธาตุอันเป็นลักษณะใหญ่คือดินน้ำไฟลม  และรูปอันปรากฏขึ้นจากธาตุใหญ่  คือ  ความยาวความสั้น  ความละเอียดความหยาบ  ความงามความไม่งามตั้งอยู่  อาจจะกล่าวได้ว่า  ไม่มีลักษณะของความเป็นคู่  เพราะพระอรหันต์ผู้บรรลุนิพพานท่านกล่าวว่า  ไม่มีบุญไม่มีบาป  ไม่สุขไม่ทุกข์  ไม่ดีใจไม่เสียใจ  ไม่เกิดไม่ตาย  ในนิพพานไม่มีนามรูป  ไม่มีวิญญาณ  นามรูปและวิญญาณดับสนิทเสียแล้ว&lt;br /&gt;           “ดูกรภิกษุทั้งหลาย  คำว่า  ความกำจัดราคะ  ความกำจัดโทสะ  ความกำจัดโมหะ&lt;br /&gt;           นี้เป็นชื่อแห่งนิพพานธาตุ  เพราะเหตุนั้น  จึงเรียกว่า  ธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะ” &lt;br /&gt;           นิพพานเป็นธรรมชาติทำลายเสียซึ่งราคะโทสะโมหะ  เป็นที่สิ้นไปแห่งกิเลสอาสวะทั้งหลาย  ดังนั้นผู้บรรลุนิพพานท่านจึงกล่าวว่า  ผู้ห่างไกลจากกิเลส  ผู้ไม่มีกิเลส&lt;br /&gt;           “ดูกรภิกษุทั้งหลาย  แม้ภิกษุเป็นอันมากจะปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ&lt;br /&gt;           นิพพานธาตุก็มิได้ปรากฏว่า  พร่องหรือเต็มด้วยภิกษุนั้น” &lt;br /&gt;           นิพพานเป็นธาตุที่มีความสมบูรณ์ในตัวเองอย่างถาวร  ไม่มีอาการพร่องหรือเต็มเพราะการเพิ่มเข้าหรือนำออกไปของสิ่งใด&lt;br /&gt;           “ภิกษุทั้งหลาย  อายตนะนั้นมีอยู่  ดิน  น้ำ  ไฟ  ลม  อากาสานัญจายตนะ&lt;br /&gt;           วิญญาณณัญจายตนะ    อากิญจัญญายตนะ     เนวสัญญานาสัญญายตนะ&lt;br /&gt;           โลกนี้  โลกหน้า  พระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสอง  ย่อมไม่มีในอายตนะ&lt;br /&gt;           นั้น   ดูกรภิกษุทั้งหลาย   เราย่อมไม่กล่าวซึ่งอายตนะนั้นว่า   เป็นการมา&lt;br /&gt;           เป็นการไป  เป็นการตั้งอยู่  เป็นการจุติ  เป็นการอุปบัติ  อายตนะนั้นหาที่&lt;br /&gt;ตั้งอาศัยมิได้  มิได้เป็นไป  หาอารมณ์มิได้  นี้แลเป็นที่สุดแห่งทุกข์” &lt;br /&gt;           พุทธพจน์ข้อนี้กล่าวยืนยันไว้ว่า  นิพพานนั้นเป็นสิ่งที่มีอยู่จริง  แต่ไม่เป็นอะไรสักอย่าง  ไม่มีอะไรสักอย่าง  ไม่เหมือนอะไรเลย  ไม่มีการเกิด  ไม่มีการดับ  ไม่มีการไป  ไม่มีการมา  ไม่มีการตั้งอยู่  กล่าวได้แต่ว่า  ภาวะเช่นนี้แหละเป็นที่สุดแห่งทุกข์&lt;br /&gt;           พุทธพจน์ในที่อื่นๆ ที่กล่าวถึงภาวะนิพพานเป็นประโยคสั้นๆ  “ความสิ้นไปแห่งตัณหา  เป็นนิพพาน”  ”นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง” ตัณหาคือสมุทัยคือเหตุให้เกิดทุกข์  เป็นตัวสร้างภพสร้างชาติ  ทำสัตว์ให่ท่องเที่ยวไปในสงสารเป็นอเนกชาติ  ผู้รู้จักตัณหาและดับตัณหาได้ชื่อว่าถึงนิพพาน  หยุดความอยากความปรารถนาหยุดการปรุงแต่งเสียได้  ถึงความระงับดับทุกข์  ดับภพดับชาติ  ประสบสุขแท้จริงอย่างยิ่ง&lt;br /&gt;           จากพุทธพจน์ที่กล่าวมา  สรุปได้ว่า  พระนิพพานเป็นสิ่งที่มีอยู่จริง  มีอยู่อย่างอิสระ  ไม่ขึ้นกับเงื่อนไขใดๆ  เป็นภาวะสูงสุดรองรับการดำเนินไปถึงของเหล่าพระอรหันต์ทั้งหลาย  แต่นิพพานเป็นภาวะที่รู้เห็นเข้าใจบอกบรรยายได้ยากอย่างยิ่ง  เนื่องเพราะนิพพานไม่มีความเป็น  ไม่เป็นอะไร  ไม่เหมือนอะไร  ไม่มีอะไร  เป็นภาวะดับสนิทไม่เหลืออะไร  ให้กล่าวว่า  มีอยู่เป็นอยู่&lt;br /&gt;นิพพาน หมายถึง สภาพที่ดับกิเลสและกองทุกข์แล้ว ภาวะที่เป็นสุขสูงสุด เพราะไร้ทุกข์ เป็นอิสรภาพสมบูรณ์&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;๒.๓ สภาวะของนิพพานจากหลักฐานในพระไตรปิฎก&lt;br /&gt;          “นิพพาน” จากบาลี Nibbāna ประกอบด้วยศัพท์ นิ (ออกไป, หมดไป, ไม่มี) + วานะ (พัดไป, ร้อยรัด) รวมเข้าด้วยกันแปลว่า ไม่มีการพัดไป ไม่มีสิ่งร้อยรัด คำว่า &quot;วานะ&quot; เป็นชื่อเรียกกิเลสตัณหา กล่าวโดยสรุป นิพพานคือการไม่มีกิเลสตัณหาที่จะร้อยรัดพัดกระพือให้กระวนกระวายใจ อันเป็นจุดหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา&lt;br /&gt;          พระอนุรุทธาจารย์ ผู้รจนาคัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ ได้พรรณนาคุณของนิพพานว่า ปทมจฺจุตฺ มจฺจนฺตํ อสงฺขตมนุตฺตรํ นิพฺพานมีติ ภาสนฺติ วานมุตฺตามเหสโย &quot;พระพุทธเจ้าทั้งหลาย ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้พ้นแล้วจากตัณหาเครื่องร้อยรัด ทรงตรัสถึงสภาวะธรรมชาติหนึ่งที่เข้าถึงได้ เป็นธรรมชาติที่ไม่จุติ พ้นจากขันธ์ 5 ไม่ถูกปรุงแต่งด้วยปัจจัยใด ๆ เลย หาสภาวะอื่นเปรียบเทียบไม่ได้ ว่าสภาวธรรมนั้นคือพระนิพพาน&quot;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;          คัมภีร์พระไตรปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะกล่าวถึงนิพพาน 2 ประเภท คือ&lt;br /&gt;          1. สอุปาทิเสสนิพพานธาตุ นิพพานธาตุยังมีอุปาทิเหลือ ยังเกี่ยวข้องกับเบญจขันธ์ กล่าวคือดับกิเลสแต่ยังมีเบญจขันธ์เหลือ&lt;br /&gt;          2. อนุปาทิเสสนิพพานธาตุ นิพพานธาตุที่ไม่มีอุปาทิเหลือ หรือนิพพานที่ไม่เกี่ยวข้องกับเบญจขันธ์ กล่าวคือดับกิเลสไม่มีเบญจขันธ์เหลืออยู่อีก&lt;br /&gt;          คำว่า &quot;นิพพาน&quot; เป็นคำที่ใช้กันในปรัชญาหลายระบบในอินเดีย โดยใช้ในความหมายของความหลุดพ้น แต่การอธิบายเกี่ยวกับสภาวะของนิพพานนั้นแตกต่างกันออกไป ในปรัชญาอุปนิษัทเชื่อว่า นิพพานหรือโมกษะ คือการที่อาตมันย่อยหรือชีวาตมันเข้ารวมเป็นเอกภาพกับพรหมัน แต่ในพระพุทธศาสนาอธิบายว่า นิพพานคือการหลุดพ้นจากอวิชชา ตัณหา ซึ่งแสดงออกในรูปของโลภะ โทสะ และโมหะ มิได้หมายความว่าเป็นการหลุดพ้นของอัตตาหรือตัวตนในโลกนี้ ไปสู่สภาวะของนิพพานเช่นเดียวกับคำสอนอุปนิษัท แต่หมายถึงความดับสนิทแห่งความเร่าร้อนและเครื่องผูกพันร้อยรัดทั้งปวง ซึ่งเรียกว่าเป็นความทุกข์&lt;br /&gt;       คัมภีร์พระพุทธศาสนาโดยเฉพาะของฝ่ายเถรวาท ระบุไว้ชัดเจนว่า &quot;นิพพานอันว่างจากตน&quot; &quot;นิพพานเป็นอนัตตา&quot; เช่น ในคัมภีร์พระวินัยปิฎก ปริวารระบุว่า อนิจฺจา สพฺพสงฺขารา ทุกฺขานตฺตา จ สงฺขตา นิพฺพานญฺเจว ปณฺณตฺติ อนตฺตา อิติ นิจฺฉยา &quot;สังขารทั้งปวงอันปัจจัยปรุงแต่ง ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา นิพพานและบัญญัติเป็นอนัตตา วินิจฉัยมีดังนี้&quot; (วิ.ป.บาลี 8/257/194)&lt;br /&gt;       นิพพานก็อยู่ใน อริยสัจจ์ 4 ด้วย คือเป็นจุดหมายของพระพุทธศาสนา ได้แก่ อริยสัจจ์ข้อ 3 ที่เรียกว่า &quot;นิโรธ&quot; คำว่านิโรธนี้เป็น ไวพจน์ คือใช้แทนกันได้กับ &quot;นิพพาน&quot; พระไตรปิฎกเล่ม 31 ระบุว่าอริยสัจจ์ 4 ทั้งหมดซึ่งรวมทั้งนิโรธ คือนิพพาน ด้วยนั้น เป็นอนัตตา ดังนี้ อนตฺตฏฺเฐน จตฺตาริ สจฺจานิ เอกปฏิเวธานิ . . . นิโรธสฺส นิโรธฏฺโฐ อนตฺตฏฺโฐ. (ขุ.ปฏิ. 31/546/450) แปลว่า: &quot;สัจจะทั้ง 4 ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค) มีการตรัสรู้ด้วยกันเป็นอันเดียว (คือด้วยมรรค ญาณเดียวกัน) โดยความหมายว่าเป็นอนัตตา . . . นิโรธมีความหมายว่าดับ (ทุกข์) ก็มีความหมายว่า เป็นอนัตตา &quot; อรรถกถาอธิบายว่า อนตฺตฏฺเฐนาติ จตุนฺนมฺปิ สจฺจานํ อตฺตวิรหิตตฺตา อนตฺตฏฺเฐน. (ปฏิสํ.อ.2/229)&lt;br /&gt;           ในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรคระบุว่า &quot;สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา&quot; และในอังคุตตรนิกาย ติกนิบาตมีระบุว่า &quot;สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา&quot; ซึ่ง &quot;ธรรม&quot; ในที่นี้พระอรรถกถาจารย์อธิบายต่อว่า &quot;หมายรวมถึงนิพพานด้วย&quot; นอกจากนี้ ยังมีข้อความในคัมภีร์พระไตรปิฎกอีกหลายแห่งทั้งที่ระบุโดยตรงและโดยอ้อมที่มีนัยบอกว่า &quot;นิพพานเป็นอนัตตา&quot; คำว่า &quot;อนัตตา&quot; มีความหมายระดับปรมัตถ์ มีนัยที่ต้องไขความต่ออีก โดยเฉพาะในคัมภีร์ชั้นหลังจะบอกว่า &quot;ที่ชื่อว่าเป็นอนัตตา เพราะเกิดขึ้นจากองค์ประกอบต่าง ๆ มาประชุมกัน ไม่มีตัวตนที่เป็นแก่นเป็นแกนอยู่ ไม่มีตัวตนที่คงที่ ไม่มีผู้สร้าง ไม่มีผู้เสวย ไม่มีอำนาจในตัวเอง บังคับให้เป็นไปในอำนาจไม่ได้ แย้งต่ออัตตา&quot;&lt;br /&gt;           ในคัมภีร์มิลินทปัญหา พระนาคเสนทูลแก้ปัญหาของพระยามิลินท์ที่ทรงถามว่า ถ้านิพพานไม่มีที่ตั้งอาศัย นิพพานก็ย่อมไม่มี โดยกราบทูลว่า&lt;br /&gt;           &quot;ขอถวายพระพรมหาบพิตร โอกาสอันเป็นที่ตั้งของนิพพานหามีไม่ แต่นิพพานนั้นมีอยู่ พระโยคาวจรผู้ปฏิบัติชอบ ย่อมทำให้แจ้งนิพพาน ด้วยการพิจารณาโดยอุบายอันแยบคาย มหาบพิตร เหมือนดั่งว่าชื่อว่าไฟย่อมมีอยู่ แต่โอกาสอันเป็นที่ตั้งของไฟนั้นหามีไม่ เมื่อบุคคลเอาไม้สองอันมาขัดสีกันก็ย่อมได้ไฟขึ้นมาฉันใด มหาบพิตร นิพพานก็มีอยู่ฉันนั้นนั่นแล โอกาสอันเป็นที่ตั้งของนิพพานนั้นไม่มี (แต่) พระโยคาวจรผู้ปฏิบัติชอบ ย่อมทำนิพพานให้แจ้งด้วยการพิจารณาโดยอุบายอันแยบคาย...&quot;(มิลินฺท.336)&lt;br /&gt;           ในคัมภีร์รุ่นอรรถกถา ยังมีข้อความแสดงสภาวะของนิพพานอีกหลายแห่ง เช่นในปฏิสัมภิทามรรค มีอธิบายว่า นิพฺพานธมฺโม อตฺตสฺเสว อภาวโต อตฺตสุญฺโญ &quot;ธรรมคือนิพพาน ว่างจากอัตตา เพราะไม่มีอัตตา&quot; (ขุ.ป.อ.2/287) นอกจากนี้ในวิสุทธิมรรค พระพุทธโฆสะพยายามอธิบายให้เห็นถึงความไม่มีตัวตนของผู้ได้ชื่อว่าบรรลุนิพพาน ซึ่งเท่ากับว่าไม่มีอัตตา และนิพพานก็มิใช่สิ่งที่จะต้องมีอัตตาถึงจะมีอยู่ได้ ดังที่พระพุทธโฆสะกล่าวว่า &quot;นิพพานมีอยู่ แต่ไม่มีผู้เข้าถึงนิพพาน มรรคามีอยู่ แต่ปราศจากผู้ดำเนินไป&quot; (วิสุทฺธิ.3/101) ข้อความนี้แสดงให้เห็นว่า ไม่มีตัวตนบุคคลใด ๆ ที่ปฏิบัติตามมรรค 8 แล้วบรรลุนิพพาน เมื่อปราศจาก &quot;ตัวตน&quot; ของผู้เข้าถึงนิพพาน นิพพานก็ย่อมไม่ใช่อัตตาไปด้วย&lt;br /&gt;           ความมีอยู่ของพระนิพพาน มิใช่สภาวะที่เกิดจากการสร้างสรรค์ของจิต แต่มีอยู่โดยตัวของตัวเอง คือเป็นความจริงขั้นปรมัตถสัจ ที่ตรงข้ามกับสมมติสัจในโลกแห่งปรากฏการณ์ มีสภาวะที่เที่ยง ไม่ใช่สิ่งที่เกิดดับสลับกันไปแบบสิ่งต่างๆ ในโลก นิพพานจึงเป็นอสังขตธรรมที่พ้นไปจากปัจจัยปรุงแต่ง ในสภาวะของนิพพานทั้งนาม (จิต) และรูป ย่อมดับไม่เหลือ ดังพุทธวจนะในเกวัฏฏสูตร ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค ได้กล่าวถึงนิพพานว่าเป็น &quot;ธรรมชาติที่รู้แจ้ง ไม่มีใครชี้ได้ ไม่มีที่สุด แจ่มใสโดยประการทั้งปวง ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ และวาโยธาตุ ย่อมตั้งอยู่ไม่ได้ในธรรมนี้ อุปาทยรูปที่ยาวและสั้น ละเอียดและหยาบ ที่งามและไม่งาม ย่อมตั้งอยู่ไม่ได้ในธรรมนี้ นามและรูปย่อมดับไม่มีเหลือในธรรมชาตินี้ เพราะวิญญาณดับ นามและรูปย่อมดับ ไม่มีเหลือในธรรมชาติ ดังนี้ฯ&quot; (ที.สี.14/350) เพราะฉะนั้น นิพพานจึงไม่ใช่จิต หรือสัมปชัญญะบริสุทธิ์ ซึ่งนั่นเป็นลักษณะของพรหมมันหรืออาตมันของปรัชญาฮินดู ทั้งยังไม่ใช่เจตสิกที่อาศัยจิตเกิดขึ้น เพราะทั้งจิตและเจตสิกนั้นล้วนเป็นสังขตธรรม ซึ่งต้องอาศัยปัจจัยปรุงแต่ง มีธรรมชาติเกิดดับ มีการเปลี่ยนแปร เกิดขึ้นตั้งอยู่ และดับไป เช่นเดียวกับสิ่งอื่นๆ แต่นิพพานอยู่เหนือสภาพเช่นนี้ และว่างเปล่าจากสิ่งเหล่านี้ ขณะเดียวกัน นิพพานก็ไม่ใช่ความดับสูญอย่างสิ้นเชิง ซึ่งเป็นลักษณะของอุจเฉททิฏฐิการใช้ภาษาอธิบายนิพพานเป็นสิ่งที่ต้องกระทำอย่างรัดกุม เพื่อป้องกันการเข้าใจผิดว่าเป็นอัตตาเที่ยงแท้ (สัสสตทิฏฐิ) หรือว่าเป็นความขาดสูญ (อุจเฉททิฏฐิ) ซึ่งเป็นทัศนะที่คลาดเคลื่อนจากพระบาลีทั้งสิ้น&lt;br /&gt;           พระพุทธเจ้าไม่เคยทรงอธิบายว่า พระอรหันต์ผู้บรรลุนิพพานเมื่อดับขันธ์แล้วจะอยู่ในสภาพเช่นใด การอธิบายทำได้ในลักษณะเพียงว่า นิพพานคือการดับทุกข์ สิ้นตัณหา เหมือนไฟที่ดับจนสิ้นเชื้อไม่สามารถที่จะลุกลามขึ้นมาได้อีก สำหรับพระอรหันต์ที่ปรินิพพานแล้วนั้น พระพุทธองค์ไม่ทรงตรัสยืนยันถึงความมีอยู่หรือความดับสูญ พระองค์ตรัสแต่เพียงว่า เมื่อพระองค์ปรินิพพานแล้ว ทั้งเทวดาและมนุษย์จะไม่สามารถเห็นพระองค์อีกต่อไป &quot;ดูกร ภิกษุทั้งหลาย กายของตถาคต มีตัณหาอันนำไปสู่ภพขาดแล้ว ยังดำรงอยู่ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักเห็นตถาคตชั่วเวลาที่กายของตถาคตยังดำรงอยู่ เมื่อกายแตกสิ้นชีพแล้ว เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักไม่เห็นตถาคต&quot; (ที.สี.14/90) ในคำสอนพระพุทธศาสนา ไม่มีอัตตาใดเข้าสู่นิพพาน และไม่มีอัตตาดับสูญในภาวะแห่งนิพพาน แม้ในโลกแห่งปรากฏการณ์ เบื้องหลังเบญจขันธ์อันไม่เที่ยงนั้น ก็มิได้มีอัตตาซึ่งเป็นผู้รับรู้หรือเป็นพื้นฐานแห่งตัวตนที่เที่ยงแท้อยู่ ทุกสิ่งทุกอย่างในโลกอยู่ในรูปของกระบวนการที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป ทั้งรูปธรรมและนามธรรม กระบวนการแห่งนามรูปที่สมมติว่าเป็น ตัวตน สัตว์ บุคคล เราเขา นี้ เมื่อวิวัฒนาการไปจนกระทั่งถึงที่สุด ความเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไปก็เป็นอันยุติลง สภาพความสิ้นสุดกระบวนการแห่งนามรูปที่ไม่เที่ยงแปรปรวนอยู่ทุกขณะนี้ เรียกว่านิพพาน เมื่อรูปและนามดับ นิพพานจึงไม่ใช่ทั้งจิตและสสารซึ่งต้องอาศัยเหตุปัจจัยในการดำรงอยู่ พระนิพพานตั้งอยู่โดยไม่ต้องอาศัยเหตุปัจจัย จึงเรียกว่า อสังขตธรรมในพระไตรปิฎกมักเปรียบนิพพานว่าเหมือนกับไฟที่ดับแล้ว ไม่สามารถบอกได้ว่าไฟที่ดับไปนั้นหายไปไหนหรืออยู่ในสภาพใด&lt;br /&gt;           นิพพานเป็นธรรมที่พ้นไปจากโลก การอธิบายนิพพานโดยอาศัยพื้นฐานในทางโลกตลอดจนภาษาทางตรรกวิทยาจึงไม่อาจกระทำได้ การจำกัดความจึงมักใช้การปฏิเสธทุกสิ่งทุกอย่าง เช่น ไม่ใช่ทั้งสิ่งนั้นและสิ่งนี้ ไม่มีการอุบัติ ไม่มีการจุติ ไม่มีองค์ประกอบ ไม่มีการสร้างสรรค์ ไม่มีการแตกทำลาย ไม่ใช่ดิน น้ำ ไฟ ลม เป็นต้น ดังปรากฏในพาหิยสูตร ความว่า &quot;ดิน น้ำ ไฟ และลม ย่อมไม่หยั่งลงในนิพพานธาตุใด ในนิพพานธาตุนั้น ดาวทั้งหลายย่อมไม่สว่าง พระอาทิตย์ย่อมไม่ปรากฏ พระจันทร์ย่อมไม่สว่าง ความมืดย่อมไม่มี ก็เมื่อใดพราหมณ์ชื่อว่าเป็นมุนีเพราะรู้ (สัจจะ 4) รู้แล้วด้วยตนเอง เมื่อนั้นพราหมณ์ย่อมหลุดพ้นแล้วจากรูปและอรูป จากความสุขและความทุกข์...&quot; (ขุ.ขุ.อ.25/50)&lt;br /&gt;           เมื่อนิพพานพ้นไปจากบัญญัติในทางโลก การอธิบายถึงนิพพานจึงเป็นเพียงการเปรียบเทียบ เช่น เปรียบเทียบกับความว่างเปล่า หรือไฟที่ดับไป เป็นต้น ในวิสุทธิมรรคกล่าวว่า &quot;เพราะพระนิพพานเป็นคำสุขุมนัก...เป็นธรรมที่ต้องเห็นด้วยอริยจักษุ เป็นธรรมอันบุคคลผู้เพียบพร้อมด้วยมรรค (เท่านั้น) จะพึงถึงได้&quot; นิพพานจึงมิใช่เรื่องของการเข้าใจ แต่อยู่ที่การเข้าถึง อันเป็นผลจากการปฏิบัติธรรมของตนเอง&lt;br /&gt;          ความดับทุกข์ (นิโรธ) คือ นิพพาน ( เป้าหมายสูงสุดของพุทธศาสนา ) อันเป็น แก่นของพระพุทธศาสนา เป็นความสุขสูงสุด หรือเรียกอีกอย่างว่า&lt;br /&gt;          -วิราคะปราศจากกิเลส&lt;br /&gt;          -วิโมกข์พ้นไปจากการเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ&lt;br /&gt;          -อนาลโย ไม่มีความอาลัย&lt;br /&gt;          -ปฏินิสสัคคายะการปล่อยวาง&lt;br /&gt;          -วิมุตติ การไม่ปรุงแต่ง&lt;br /&gt;          -อตัมมยตา ไม่หวั่นไหว  และสุญญตา ความว่าง&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;อ้างอิง&lt;br /&gt;นรินทร์  สุธรรม,พระมหา.สมณเพศกับเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาเถรวาท.วิทยานิพนธ์&lt;br /&gt;           ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต,มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,2545.&lt;br /&gt;กรมการศาสนา,กระทรวงศึกษาธิการ.พระไตรปิฎกภาษาไทย  ฉบับหลวง 45 เล่ม.พิมพ์ครั้งที่ 4,&lt;br /&gt;           กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์การศาสนา,2525.&lt;br /&gt;กรมการศาสนา.อธิบายวินัยบัญญัติสำหรับนักธรรมชั้นตรี ฉบับกรมศาสนา.พิมพ์ครั้งที่ 2,&lt;br /&gt;           กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์การศาสนา,2531.&lt;br /&gt;กรมศิลปากร.มิลินทปัญหา ฉบับพิสดารของหอสมุดแห่งชาติ.พระนคร:โรงพิมพ์รุ่งเรืองรัตน์,2496.&lt;br /&gt;จำนงค์   ทองประเสริฐ.ปรัชญาประยุกต์ ชุดอินเดีย,พระนคร:โรงพิมพ์เฟื่องอักษร,2514.&lt;br /&gt;ฉาทนี   จันทนยิ่งยง.ทรรศนะเรื่องความหลุดพ้นในปรัชญาเถรวาท(วิทยานิพนธ์อักษรศาสตร&lt;br /&gt;           มหาบัณฑิต  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.2520.)&lt;br /&gt;ทองหล่อ   วงษ์ธรรมา.ปรัชญาตะวันออก.กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์,2536.&lt;br /&gt;--------------------------.ปรัชญาอินเดีย.กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์,2535.&lt;br /&gt;พุทธทาสภิกขุ.ทางตามหลักพระพุทธสาสนา,กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์ธรรมสภา,๒๕๔๒.&lt;br /&gt;วารีญา   ภวภูตานนท์ ณ มหาสารคาม, “ปรัชญาขั้นแนะนำ: กระแสคิดที่ทรงอิทธิพลต่อโลก,หนังสือชุดนักคิดสะท้านโลกันต์.1”,กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์ชีวาภิวัฒน์,2547.&lt;br /&gt;ที.ดับลิว.ริส  เดวิส  แต่ง,สมัย   สิงหศิริ แปลและเรียบเรียง.พระพุทธศาสนาในชมพูทวีป,กรุงเทพฯ:&lt;br /&gt;           สภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัยจัดพิมพ์,2515.&lt;br /&gt;นัยนา   เกิดวันชัย.ความสัมพันธ์ระหว่างความคิดเรื่องบุญกับนิพพานในพุทธปรัชญาเถรวาท,&lt;br /&gt;           วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,2539.&lt;br /&gt;นามกาย.เทียนธรรม,กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์มติชน,2542.&lt;br /&gt;พุทธทาสภิกขุ.คำสอนสำหรับผู้บวชพรรษาเดียว,กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์สุขภาพใจ,2534.&lt;br /&gt;พุทธทาสภิกขุ.จดหมายจากสวนโมกข์,กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์สุขภาพใจ,ม.ป.ป.&lt;br /&gt;พุทธทาสภิกขุ.ตามรอยพระอรหันต์.พิมพ์ครั้งที่ 7,กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์สุขภาพใจ,2541.&lt;br /&gt;พุทธทาสภิกขุ.ธรรมโฆษณ์ ชุด บรมธรรม.พิมพ์ครั้งที่ 4 ,กรุงเทพฯ:ธรรมทานมูลนิธิพิมพ์,2525.&lt;br /&gt;พระเมธีธรรมาภรณ์(ประยูร  ธมฺมจิตฺโต) และคณะ.วิมุตติมรรค,กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์ศยาม,2538.&lt;br /&gt;มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.ปปัญจสูทนี 3  ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์วิญญาณ,2532.&lt;br /&gt;มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.ปรมัตถโชติกา ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์วิญญาณ,2532.&lt;br /&gt;มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.ปรมัตถโชติกา 2 ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราช&lt;br /&gt;           วิทยาลัย,2534.&lt;br /&gt;มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.ปรมัตถทปนี  ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราช-&lt;br /&gt;           วิทยาลัย,2533.&lt;br /&gt;มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.มโนรถปูรณี 1 ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์วิญญาณ,2533.&lt;br /&gt;มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.สมันตปาสาทิกา 1 ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราช-&lt;br /&gt;           วิทยาลัย,2534.&lt;br /&gt;มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.สมันตปาสาทิกา 3 ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราช-&lt;br /&gt;           วิทยาลัย,2534.&lt;br /&gt;มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.สัทธัมมปกาสินี ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์วิญญาณ,2534.&lt;br /&gt;มหามกุฏราชวิทยาลัย.ธัมมปทัฏฐกถา ภาค 1 ฉบับบาลี,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย,&lt;br /&gt;          2537.&lt;br /&gt;มหามกุฏราชวิทยาลัย.พระไตรปิฎกบาลีอักษรไทย ฉบับสยามรัฐ 45 เล่ม,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์&lt;br /&gt;          มหามกุฏราชวิทยาลัย,2498.&lt;br /&gt;มหามกุฏราชวิทยาลัย.วิสุทธิมรรคแปล ภาค 1,กรุงเทพฯ:โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย,2508.&lt;br /&gt;ขุทฺทกนิกาเย ธมฺมปท อุทาน อิติวุตฺตก สุตตนิปาตปาลิ.กรุงเทพฯ :มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย&lt;br /&gt;           ,2500.&lt;br /&gt;ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค.กรุงเทพฯ : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย,2539.&lt;br /&gt;ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค.กรุงเทพฯ :โรงพิมพ์การศาสนา, 2500.&lt;br /&gt;มิลินฺทปญฺหา.กรุงเทพฯ : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย,2540.&lt;br /&gt;ธรรมปิฎก,พระ.พจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพฯ : มหาจุฬาลงกรณราช&lt;br /&gt;           วิทยาลัย,2546.&lt;br /&gt;ธรรมปิฎก,พระ.พุทธธรรม.พิมพ์ครั้งที่ 6.กรุงเทพ ฯ : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย,2538.&lt;br /&gt;พุทธทัตตะ,พระ.อภิธัมมาวตาร บาลี-ไทย.กรุงเทพฯ : มูลนิธิภูมิพโลภิกขุ,2530.&lt;br /&gt;พุทธทาสภิกขุ. อนัตตาของพระพุทธเจ้า.กรุงเทพฯ : ธรรมสภา,2542.&lt;br /&gt;วินยปิฎเก ปริวารปาลิ.กรุงเทพฯ :มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย,2500.&lt;br /&gt;สุชีพ ปุญญานุภาพ.พระไตรปิฎกสำหรับประชาชน.กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย,2539.&lt;br /&gt;เสถียร โพธินันทะ.ธรรมฐิติญาณกับนิพพานญาณ และหลักสุญญตา.กรุงเทพฯ :แพร่พิทยา,2526.&lt;br /&gt;อนุรุทธะ,พระ.อภิธัมมัตถสังคหะ.กรุงเทพ ฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย,2506.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;เอกศาสนา&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/7031418111499281179/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/02/blog-post.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/7031418111499281179'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/7031418111499281179'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2011/02/blog-post.html' title='เป้าหมายสูงสุดของศาสนาพุทธ'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-5116103087513917658</id><published>2010-07-30T18:34:00.000-07:00</published><updated>2010-07-30T18:36:12.201-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="ฤดูใบไม้ร่วง"/><title type='text'>ประวัติการสังคายนาพระไตรปิฎก</title><content type='html'>ประวัติการสังคายนาพระไตรปิฎก &lt;br /&gt;           พระพุทธเจ้าตรัสกับพระอานนท์ สมัยเมื่อใกล้จะปรินิพพานว่า ธรรมวินัยที่เราแสดงแล้ว บัญญัติแล้วแก่เธอทั้งหลาย ธรรมและวินัยนั้น จะเป็นศาสดาของเธอทั้งหลาย เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว &lt;br /&gt;ตามหลักฐานของพระเถระฝ่ายไทย กล่าวว่า การสังคายนามี 9 ครั้ง &lt;br /&gt;           การสังคายนาครั้งที่ 1 กระทำที่ถ้ำสัตตบรรณคูหา ข้างเขาเวภารบรรพต ใกล้กรุงราชคฤห์ ประเทศอินเดียปัจจุบัน กระทำหลังพระพุทธเจ้าปรินิพพานได้ 3 เดือน มีพระอรหันต์ประชุมกัน 500 รูป พระมหากัสสปเป็นประธานและเป็นผู้สอบถาม พระอานนท์เป็นผู้ตอบข้อซักถามทางพระธรรม พระอุบาลี เป็นผู้ตอบข้อซักถามทางพระวินัย พระเจ้าอชาติศัตรูเป็นผู้อุปถัมภ์ กระทำอยู่ 7 เดือน จึงแล้วเสร็จ การสังคายนาครั้งนี้มีปรากฎอยู่ในพระวินัยปิฎก &lt;br /&gt;           การสังคายนาครั้งที่ 2  กระทำที่วาลิการาม เมืองเวสาลี แคว้นวัชชี ประเทศอินเดียปัจจุบัน กระทำเมื่อพระพุทธเจ้าปรินิพพานได้ 100 ปี มีพระสงฆ์ประชุมกัน 700 รูป พระยสะ กากัณฑกบุตร เป็นผู้ชักชวน พร้อมพระผู้ใหญ่อีก 8 รูป พระเรวตะเป็นผู้ถาม พระสัพพกามีเป็นผู้ตอบปัญหาทางพระวินัย ที่เกิดขึ้น กระทำอยู่ 8 เดือน จึงแล้วเสร็จ การสังคายนาครั้งนี้ มีปรากฎในพระวินัยปิฎก &lt;br /&gt;           การสังคายนาครั้งที่ 3 กระทำที่อโศการาม กรุงปาตลีบุตร ประเทศอินเดีย กระทำเมื่อ พระพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว 235 ปี มีพระสงฆ์ประชุมกัน 1,000 รูป พระโมคคลีบุตร ติสสเถระ เป็นหัวหน้า พระเจ้าอโศกมหาราชเป็นผู้อุปถัมภ์ กระทำอยู่ 9 เดือน จึงแล้วเสร็จ การสังคายนาครั้งนี้ พระโมคคลีบุตรได้แต่งกถาวัตถุ ซึ่งเป็นคัมภีร์ในพระอภิธรรมเพิ่มขึ้น เมื่อทำสังคายนาเสร็จแล้วได้ส่ง คณะทูต ไปประกาศพระพุทธศาสนาในประเทศต่าง ๆ พระมหินทเถระได้นำพระพุทธศาสนาไปประดิษฐานในลังกา &lt;br /&gt;           การสังคายนาครั้งที่ 4 กระทำที่อินเดียภาคเหนือ ณ เมืองชาลันทร แต่บางหลักฐานก็ว่า กระทำที่เมืองกาษมีระหรือแคชเมียร์ ภิกษุที่เข้าประชุมมีทั้งฝ่ายเถรวาทและมหายาน กระทำเมื่อ พ.ศ. 643 มีกษัตริย์ประเทศราชมาร่วม 21 พระองค์ มีทั้งพระสงฆ์ผู้คงแก่เรียนและพราหมณ์ผู้ทรงความรู้ประชุมกัน การสังคายนาครั้งนี้จึงมีลักษณะผสมคือ มีทั้งพุทธและพราหมณ์ ภาษาที่ใช้สำหรับพระไตรปิฎกไม่เหมือนกัน คือฝ่ายเถรวาทใช้ภาษาบาลี ฝ่ายมหายานใช้ภาษาสังสฤต (บางครั้งก็ปนปรากิต) การสังคายนาครั้งนี้ ไม่มีบันทึกหลักฐานทางฝ่ายเถรวาท &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;*การนับสังคายนาของไทย &lt;br /&gt;           ไทยเรายอมรับรองการสังคายนาครั้งที่ 1,2 และ 3 ในอินเดีย และครั้งที่ 1, 2, 3 และ 4 ในลังกา ซึ่งกระทำเมื่อ พ.ศ. 238, พ.ศ. 433, พ.ศ. 956 และ พ.ศ. 1587 รวมกันเป็น 7 ครั้ง &lt;br /&gt;           การสังคายนาครั้งที่ 8  ทำในประเทศไทย เมื่อประมาณ พ.ศ. 2020 พระเจ้าติโลกราช แห่งเชียงใหม่ได้อาราธนาพระภิกษุผู้ทรงพระไตรปิฎกหลายร้อยรูปช่วยกันชำระพระไตรปิฎกที่วัดโพธาราม ใช้เวลา 1 ปี จึงแล้วเสร็จ การสังคายนาครั้งนี้นับเป็นครั้งที่ 1 ในประเทศไทย &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;           การสังคายนาครั้งที่ 9 ทำในประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2331 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า ฯ ได้ทรงอาราธนาพระสงฆ์ให้ชำระพระไตรปิฎก มีพระสงฆ์ 218 รูป กับราชบัณฑิตาจารย์อุบาสก 32 คน ช่วยกันชำระพระไตรปิฎก แล้วจารึกลงในใบลาน แล้วเสร็จใน 5 เดือน นับเป็นการสังคายนาครั้งที่ 2 ในประเทศไทย &lt;br /&gt;การชำระและจารึกกับการพิมพ์พระไตรปิฎกในประเทศไทย &lt;br /&gt;           สมัยที่ ๑ ชำระและจารลงในใบลาน กระทำที่เมืองเชียงใหม่ สมัยพระเจ้าติโลกราช ประมาณ พ.ศ. ๒๐๒๐ ตัวอักษรที่ใช้ในการจารึก คงเป็นอักษรแบบไทยล้านนา ซึ่งคล้ายกับอักษรพม่า &lt;br /&gt;           สมัยที่ ๒ ชำระและจารลงในใบลาน กระทำที่กรุงเทพ ฯ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๓๑ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า ฯ ให้ชำระและแปลฉบับอักษรลาวและอักษรรามัญ เป็นอักษรขอม ใส้ตู้ไว้ใน หอมณเฑียรธรรม และถวายพระสงฆ์ไว้ทุกพระอารามหลวง &lt;br /&gt;           สมัยที่ ๓ ชำระและพิมพ์เป็นเล่ม กระทำที่กรุงเทพ ฯ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า ฯ เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๓๑ ถึง พ.ศ. ๒๓๓๖ ได้คัดลอกตัวอักษรขอมในคัมภีร์ใบลาน เป็นตัวอักษรไทย และชำระแก้ไข แล้วพิมพ์เป็นเล่มหนังสือรวม ๓๙ เล่ม มีการประกาศสังคายนา แต่คนทั่วไป ไม่ถือว่าเป็นการสังคายนา พิมพ์ออกมา ๑,๐๐๐ ชุด นับว่าเป็นครั้งแรกในประเทศไทย ที่มีการพิมพ์พระไตรปิฎกเป็นเล่มด้วยตัวอักษรไทย ในการพิมพ์ครั้งนี้พิมพ์ได้ ๓๙ เล่มชุด ยังไม่ได้พิมพ์อีก ๖ เล่ม มาพิมพ์เพิ่มเติมในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้า ฯ &lt;br /&gt;           สมัยที่ ๔ ชำระและพิมพ์เป็นเล่ม กระทำที่กรุงเทพ ฯ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้า ฯ เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๖๘ ถึง พ.ศ. ๒๔๗๓ เรียกว่าพระไตรปิฎกฉบับสยามรัฐ พิมพ์ ๑,๕๐๐ จบ พระราชทานในพระราชอาณาจักร ๒๐๐ จบ พระราชทานในนานาประเทศ ๔๕๐ จบ อีก ๘๕๐ จบ พระราชทานแก่ผู้บริจาคทรัพย์ขอรับหนังสือพระไตรปิฎก &lt;br /&gt;           ผลจากการส่งพระไตรปิฎกไปต่างประเทศ ทำให้มีผู้พยายามอ่านอักษรไทย เพื่อให้สามารถ อ่านพระไตรปิฎกฉบับภาษาไทยได้ และได้มีภิกษุชาวเยอรมันเขียนหนังสือสดุดีไว้ว่า พระไตรปิฎกฉบับ ของไทยสมบูรณ์กว่าฉบับพิมพ์ด้วยอักษรโรมัน ของสมาคมบาลีปกรณ์ในอังกฤษ เป็นอันมาก &lt;br /&gt;ลำดับชั้นคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา &lt;br /&gt;           พระไตรปิฎก  เป็นหลักฐานชั้น ๑ เรียกว่า พระบาลี &lt;br /&gt;           อรรถกถาหรือวัณณนา  เป็นคำอธิบายพระไตรปิฎก เป็นหลักฐานชั้น ๒ มีขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. ๙๕๖ &lt;br /&gt;           ฎีกา  เป็นคำอธิบายอรรถกถา เป็นหลักฐานชั้น ๓ มีขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. ๑๕๘๗ &lt;br /&gt;           อนุฎีกา  เป็นคำอธิบายฎีกา เป็นหลักฐานชั้น ๔ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;การแปลพระไตรปิฎกภาษาบาลีเป็นภาษาไทย &lt;br /&gt;           การแปลพระไตรปิฎกเป็นภาษาไทย ได้กระทำกันมาช้านานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้า ฯ ได้โปรดเกล้า ฯ ให้จัดแปลไว้เป็นจำนวนมาก ในรัชสมัยต่อ ๆ มา การแปลก็ยังคงดำเนินไปเป็นครั้งคราว ส่วนใหญ่จะแปลพระสุตตันตปิฎก พระวินัยปิฎกและพระอภิธรรมปิฎกมีน้อย สำนวนโวหารในการแปลก็ผิดกันมาก เพราะต่างยุคต่างสมัย &lt;br /&gt;           ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล เมื่อปี พ.ศ.๒๔๘๓ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (แพ ติสสเทว) วัดสุทัศน์เทพวราราม ทรงปรารภว่า พระไตรปิฎกเป็นภาษาบาลี ผู้ใคร่ศึกษาต้องรู้ภาษาบาลีอย่างลึกซึ้ง จึงจะศึกษาได้สมประสงค์ แม้มีผู้รู้แปลสู่ภาษาไทยอยู่บ้าง ก็เลือกแปลเฉพาะบางตอน ไม่ตลอดเรื่อง ถ้าสามารถแปลจบครบบริบูรณ์ ก็จะเป็นอุปการคุณแก่ พุทธบริษัทชาวไทยอย่างใหญ่หลวง ในต่างประเทศ ได้มีนักปราชญ์อุตสาหะแปลบาลีพระไตรปิฎกฝ่ายเถรวาท ออกเป็นภาษาของเขาแล้ว สำหรับฝ่ายมหายานนั้น ได้มีการแปลพระไตรปิฎก จากฉบับภาษาสันสกฤต ออกเป็นภาษาของชาวประเทศที่นับถือลัทธิมหายาน มาแล้วช้านาน การที่นักปราชญ์ดังกล่าวจัดแปลพระไตรปิฎกเป็นภาษาของเขา ก็ด้วยเห็นประโยชน์ที่มหาชนชาวประเทศนั้น ๆ จะพึงได้รับการศึกษาพระไตรปิฎกเป็นสำคัญ จึงเป็นการสมควรด้วยประการทั้งปวง ที่จะคิดจัดแปลพระไตรปิฎกเป็นภาษาไทยให้ตลอดสาย จะเป็นเครื่องเฉลิมพระเกียรติแห่งพระมหากษัตริย์ และประเทศไทยให้ปรากฎไปในนานาประเทศ แต่เนื่องด้วยการนี้เป็นการใหญ่ เกินวิสัยที่เอกชนคนสามัญจะทำให้สำเร็จได้ จึงขอให้กระทรวงธรรมการ นำความกราบบังคมทูลพระกรุณาขอพระราชทานพระบรมราชูปถัมภ์ &lt;br /&gt;           พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ทรงมีพระราชดำริเห็นชอบ จึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ ให้รับการจัดแปลพระไตรปิฎกเป็นภาษาไทย ไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์ ถวายให้สมเด็จพระสังฆราชทรงเป็นประธานในการนี้ ให้กรมธรรมการเป็นผู้อำนวยการฝ่ายคฤหัสถ์ จัดพิมพ์ พระไตรปิฎกเป็นสมุดตีพิมพ์และลงในใบลาน เพื่อเผยแพร่แก่พุทธบริษัทสืบไป &lt;br /&gt;           คณะกรรมการแปลพระไตรปิฎก เริ่มดำเนินการแปลตั้งแต่ปลายปี พ.ศ. ๒๔๘๓ โดยแบ่งเป็น ๒ ประเภทคือ &lt;br /&gt;              ๑. แปลโดยอรรถ ตามความในบาลีพระไตรปิฎกฉบับสยามรัฐ สำหรับพิมพ์เป็นเล่มสมุด เรียกว่า &quot;พระไตรปิฎกภาษาไทย&quot; &lt;br /&gt;              ๒. แปลโดยสำนวนเทศนา สำหรับพิมพ์ลงใบลาน เป็นคัมภีร์เทศนา เรียกว่า &quot;พระไตรปิฎกเทศนาฉบับหลวง&quot; แบ่งออกเป็น ๑,๒๕๐ กัณฑ์ โดยถือเกณฑ์พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ รูป เมื่อคราวจตุรงคสันนิบาตในสมัยพุทธกาล เป็นพระวินัยปิฎก ๑๘๒ กัณฑ์ พระสุตตันตปิฎก ๑,๐๕๔ กัณฑ์ พระอภิธรรมปิฎก ๑๔ กัณฑ์ พิมพ์ลงใบลานเสร็จเรียบร้อยเป็นครั้งแรก เมื่อ พ.ศ.๒๔๙๒ &lt;br /&gt;           ต่อมาเมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๕ รัฐบาลไทยดำริจะจัดทำพิธีฉลองยี่สิบห้าพุทธศตวรรษ ในปี พ.ศ. ๒๕๐๐ คณะสังฆมนตรีพิจารณาเห็นสมควร จัดสร้างพระไตรปิฎกภาษาไทย ซึ่งคณะสงฆ์ได้ตั้งกรรมการจัดแปล และกำลังตรวจสำนวน ทำต้นฉบับสำหรับพิมพ์อยู่แล้วนั้น เพื่อเป็นอนุสาสนีย์เนื่องในงานนั้นด้วย จึงได้กำหนดจำนวนหนังสือที่จะพิมพ์ จากจำนวนที่กำหนดไว้เดิม ๑,๐๐๐ จบ เป็น ๒,๕๐๐ จบ เพื่อให้เหมาะสมแก่งานฉลองยี่สิบห้าพุทธศตวรรษ &lt;br /&gt;           ในปี พ.ศ. ๒๕๑๔ กรมศาสนาได้ดำเนินการจัดพิมพ์เป็นครั้งที่ ๒ เห็นว่าจำนวนเล่มที่พิมพ์ ครั้งแรกชุดละ ๘๐ เล่ม เพื่อให้ไม่หนาเกินไป และมีจำนวนเล่มเท่าจำนวนพระชนมายุของพระพุทธเจ้า แต่ทำให้การอ้างอิงไม่ตรงกับเล่มในฉบับบาลี ซึ่งมีอยู่ ๔๕ เล่ม ในการพิมพ์ครั้งนี้จึงพิมพ์จบละ ๔๕ เล่ม และประจวบกับปี พ.ศ. ๒๕๑๔ นับเป็นมหามงคลสมัยซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว &lt;br /&gt;           เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติมาบรรจบครบ ๒๕ ปี ทางราชการได้จัดพระราชพิธีรัชดาภิเษก ถวายเป็นการเฉลิมพระเกียรติ จึงตกลงเรียกพระไตรปิฎกฉบับนี้ว่า &quot;พระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับหลวง&quot; จัดพิมพ์จำนวน ๒,๐๐๐ จบ จบละ ๔๕ เล่ม&lt;br /&gt;คัดลอกจากเว็บไซด์:พลังจิต&lt;br /&gt;ความเชื่อทั้งหลายในยุคก่อนประวัติศาสตร์&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/5116103087513917658/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_30.html#comment-form' title='4 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/5116103087513917658'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/5116103087513917658'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_30.html' title='ประวัติการสังคายนาพระไตรปิฎก'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>4</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-2104327398251195296</id><published>2010-07-20T22:04:00.001-07:00</published><updated>2010-07-20T22:10:16.784-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="ฤดูใบไม้ร่วง"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="วันหยุด"/><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="สกูตเตอร์"/><title type='text'>ศาสนาพื้นฐานดั้งเดิม</title><content type='html'>๒.๑ คุณลักษณะของศาสนาพื้นฐานดั้งเดิม &lt;br /&gt;          นักปราชญ์ศาสนาส่วนมาก นิยมจัดให้ศาสนาและความเชื่อทั้งหลายในยุคก่อนประวัติศาสตร์อยู่ในกลุ่มของศาสนาดั้งเดิม ซึ่งหมายถึงศาสนาที่ยังไม่ได้รับการพัฒนาทางความคิด ยังหลงยึดติดในเรื่องของไสยศาสตร์และโชคลาง ปัจจุบันศาสนาดั้งเดิมนี้ยังคงหลงเหลือ อยู่บ้างในชนเผ่าที่ล้าหลังทางวัฒนธรรม เช่น ศาสนาของชาวอเมริกันอินเดียน ศาสนาของชาวพื้นเมืองในออสเตรเลีย และศาสนาของชาวพื้นเมืองแอฟริกัน เป็นต้น ศาสนาพื้นฐานดั้งเดิมนี้มีลักษณะที่น่าสังเกตดังนี้           &lt;br /&gt;          ๒.๑.๑ การมีความเชื่อในเรื่องพลังอำนาจที่ไร้ตัวตนแต่มีมหิทธานุภาพ (Impersonal power) &lt;br /&gt;          พลังอำนาจที่ชาวเกาะเมลานีเซียนเรียกว่า “มานา” เป็นความเชื่อพื้นฐานดั้งเดิมที่ นักการศาสนาส่วนมากสันนิษฐานว่า น่าจะเกิดขึ้นก่อนความเชื่อในเรื่องผี (Anima) ความเชื่อ ชนิดนี้ เป็นความศรัทธาในอำนาจที่ไม่มีตัวตน เป็นอบุคคล (impersonal) เป็นความเชื่อของมนุษย์ในระยะแรกๆ ที่มีต่ออำนาจของธรรมชาติ แล้วจึงพัฒนามาเป็นความเชื่อในเรื่องผี ผู้ที่มีความเชื่อเช่นนี้จะแสดงออกด้วยการทำความเข้าใจในกฎเกณฑ์ธรรมชาติ แล้วกระทำตามความเชื่อนั้น เพื่อให้เกิดประโยชน์แก่ตนเอง หรืออาจเลี่ยงการกระทำบางชนิดที่จะทำให้เกิดโทษ จึงกลายเป็นข้อห้ามต่างๆ (Taboo) ที่ปฏิบัติกันสืบมา จนดูเหมือนว่าเป็นการกระทำที่งมงายไร้เหตุผล เพราะผู้ปฏิบัติตามส่วนมากไม่ต้องการคำอธิบายในการกระทำนั้นๆ เพียงแต่รู้ว่าต้องไม่ทำสิ่งนั้นๆ เพราะเป็นข้อห้าม และถ้าทำไปเมื่อใดจะทำให้เกิดโทษอย่างรุนแรงแก่ตน และบางครั้งอาจถึงชีวิตได้ อำนาจอันทรงพลังนี้จึงต่างจากผี เพราะผีอาจให้คุณหรือโทษแก่เราได้ ขึ้นอยู่กับการเซ่นไหว้ และการเอาอกเอาใจเป็นพิเศษ แต่มนุษย์สามารถหลีกเลี่ยงอำนาจของ มานาได้ ถ้าเราทำถูกต้องตามกฎหรือข้อห้าม อำนาจอันทรงพลังนี้อาจมีชื่อเรียกเป็นอย่างอื่นได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับภาษาของแต่ละท้องถิ่น แจ็ค ไฟน์กัน1 ได้อธิบายว่า อำนาจอันทรงพลังนี้ในอเมริกามีชื่อเรียกหลายอย่าง เพราะในอเมริกามีชนเผ่าอินเดียนแดงหลายกลุ่ม และแต่ละกลุ่มก็เรียกพลังอำนาจของธรรมชาติ แตกต่างกัน เช่น เผ่าอัลกอนควินส์ (Algonquins) เรียก “มานิตู” (Manitou) เผ่าอีโรคัวส์ (Iroquois) เรียก “โอเรนดา” (Orenda) เผ่าซูซ์ (Sioux) เรียก “วากันดา” (Wakanda) &lt;br /&gt;          ๒.๑.๒ การมีความเชื่อในเรื่องวิญญาณหรือผี (Animism)&lt;br /&gt;           มนุษย์ในยุคดั้งเดิมมักมีความเชื่อว่า โลกที่อาศัยอยู่นี้มีพลังวิญญาณที่สามารถติดต่อกับมนุษย์ได้ วิญญาณเหล่านี้มีอยู่ในทุกๆ สิ่ง เช่น สัตว์ พืช ก้อนหิน ก้อนดิน ลำธาร แม่น้ำ ภูเขา สายลม ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และสามารถให้คุณหรือโทษแก่ผู้ที่กระทำไม่ถูกต้องได้ วิญญาณนี้มีลักษณะเป็นตัวตน นักการศาสนาเรียกว่า “อนิมา” (Anima) ซึ่งมาจากภาษาละติน แปลว่า “ลมหายใจแห่งชีวิต” &lt;br /&gt;          ความเชื่อแบบอนิมาหรือผี ทำให้คนสมัยนั้นนิยมการเซ่นไหว้ หรือกระทำพิธีกรรมต่างๆ เพื่อให้ผีหรือวิญญาณเกิดความพอใจ จะได้รับสิ่งที่ตนปรารถนา ความเชื่อในเรื่องนี้ไม่ได้มีความหมายเฉพาะผีเปรต ผีตานี ผีตะเคียน ผีป่า ผีบ้าน หรือผีบรรพบุรุษเท่านั้น แต่รวมไปถึงเทวดา นางฟ้า เจ้าป่า เจ้าเขา และสิ่งต่างๆ ที่เป็นวิญญาณมีอำนาจบันดาลให้เกิดเป็นสรรพสิ่ง คนสมัยก่อนเมื่อเวลาเข้าป่าล่าสัตว์มักจะทำพิธีบวงสรวงเซ่นไหว้เพื่อขออนุญาตล่าสัตว์ พร้อมกับ ขอพรให้ล่าสัตว์ได้มากๆ และถ้าตัดต้นไม้ก็ต้องทำพิธีกรรมขออนุญาตตัดต้นไม้เท่าที่จำเป็น พร้อมทั้งให้สัญญาว่าจะใช้ประโยชน์จากไม้เหล่านี้ให้มากที่สุด แม้แต่ก้อนดิน ก้อนหิน ภูเขาและลำธาร คนสมัยก่อนจะให้ความเคารพยำเกรงกันมาก ซึ่งเราจะสังเกตได้ว่า พวกที่นับถือผีหรือวิญญาณต่างๆ มักเป็นพวกที่พยายามเข้าใจชีวิต และมีความนับถือบูชาในธรรมชาติเป็นอย่างยิ่ง แม้แต่ศาสนาโดยทั่วๆ ไปที่มีพัฒนาการสูงกว่าศาสนาดั้งเดิม ก็ให้ความเคารพนับถือในธรรมชาติด้วยเช่นกัน เช่น ชาวฮินดูยกย่องแม่น้ำคงคาว่าเป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ จึงเกิดความนิยมที่จะทิ้งซากศพหรือแม้แต่อาบน้ำล้างหน้าในแม่น้ำสายนี้ ชาวอิสลามให้ความเคารพก้อนหินสีดำ ซึ่งเรียกว่า หินกาบะ ตั้งใจเดินทางไกลข้ามน้ำข้ามทะเลไปแสวงบุญ เพื่อจะได้จุมพิตหินสีดำ ศักดิ์สิทธิ์นี้ ชาวคริสต์นิยมนำต้นไม้ประดับที่บ้านในวันคริสต์มาส ทั้งๆ ที่ต้นไม้ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการเกิดของพระเยซู และชาวพุทธก็ให้ความนับถือในธรรมชาติเช่นกัน ในพระวินัยได้มี ข้อห้ามภิกษุสงฆ์ตัดต้นไม้ทุกชนิด โดยเฉพาะต้นไม้ใหญ่ ผู้ใดตัดต้องอาบัติสังฆาทิเสส ศาสดาของศาสนาส่วนมากให้ความสำคัญแก่ธรรมชาติเป็นอย่างยิ่ง แต่เมื่อวันเวลาผ่านไป ความนับถือธรรมชาติในแง่ของการเห็นความสำคัญและคุณค่าได้ถูกเปลี่ยนไปโดยศาสนิกชนรุ่นหลัง ทำให้เกิดเป็นความหลงมงาย ปะปนกับความเชื่อเรื่องผีหรือวิญญาณ ทำให้ศาสนาเหล่านี้มีลักษณะทางความคิดของศาสนาพื้นฐานดั้งเดิมแฝงอยู่ด้วยเช่นกัน&lt;br /&gt;           ๒.๑.๓ การมีความเชื่อในเรื่องไสยศาสตร์ (Magic)&lt;br /&gt;           ไสยศาสตร์จัดเป็นความเชื่อเก่าแก่ของมนุษยชาตินับตั้งแต่เริ่มมีศาสนา เป็นสิ่งที่คู่กันมา กับอารมณ์อันปราศจากเหตุผลของมนุษย์ ซึ่งเป็นความรู้สึกล้วนๆ ตามธรรมชาติของสัตว์โลก และเป็นความพยายามของมนุษย์ที่จะบังคับบางสิ่งบางอย่างให้เป็นไปตามเป้าหมายของตน โดยอาศัยอำนาจอันลึกลับเหนือธรรมชาตินั้น &lt;br /&gt;          ท่านพุทธทาสภิกขุ ได้กล่าวถึงไสยศาสตร์ว่า ไสยศาสตร์เป็นวิธีการพ้นทุกข์ของมนุษย์ในระดับหนึ่ง เมื่อครั้งยังขาดปัญญาในการเข้าใจความจริงของโลกและชีวิต ไสยศาสตร์มาจากคำว่า “ไสยะ” แปลว่า “นอนหลับ” ซึ่งตรงข้ามกับ “พุทธะ” แปลว่า “ตื่นอยู่” ไสยศาสตร์จึงมีรากฐานอยู่บนความไม่รู้ด้วยปัญญาโดยอาศัยความเชื่อเป็นพื้นฐาน จึงเหมือนกับเป็นความรู้ของคนหลับ กล่าวคือ หลับด้วยโมหะและหลับด้วยอวิชชา บุคคลใดที่เข้าไปยุ่งเกี่ยวหรือมีสัมพันธ์กับศาสตร์ชนิดนี้ จะทำให้หลงติดในวัตถุธรรม กระทำทุกอย่างสนองอารมณ์ ความต้องการของตน ไสยศาสตร์จึงไม่ใช่ทางหลุดพ้นกิเลสและตัณหา สำหรับพุทธศาสตร์เป็นศาสตร์ที่ทำให้บุคคลถอนตนออกมาจากความยึดติดในสิ่งทั้งปวง โดยใช้ปัญญาคิดพิจารณาหาเหตุผลในการปฏิบัติทุกขั้นตอนจนบรรลุถึงซึ่งนิพพานอันเป็นเป้าหมายสูงสุดที่ทำให้บุคคลเป็นอิสระจากสิ่งทั้งหลายทั้งปวงในโลก บุคคลที่สามารถบรรลุได้จนถึงขั้นนี้จึงได้ชื่อว่า “พุทธะ” หมายถึง ผู้ตื่นจากกิเลส ตัณหาและอวิชชา มีปัญญาเห็นแจ้งในสิ่งทั้งหลายว่า ไม่มีสิ่งใดน่าเอา ไม่มีสิ่งใดน่าเป็น บุคคลผู้เป็นพุทธะ จึงเป็นผู้ที่พ้นจากกระแสโลก หมดสิ้นความทุกข์อย่างแท้จริง &lt;br /&gt;          ไสยศาสตร์นั้นมี ๒ แบบ คือ “ไสยดำ” หรือ “ไสยศาสตร์” เป็นไสยศาสตร์ฝ่ายดำที่ให้โทษแก่มนุษย์ ทำให้เกิดความเสียหาย ความเดือดเนื้อร้อนใจกับมนุษย์ ส่วนแบบ “ไสยขาว”หรือ “ไสยศาสตร์ขาว” เป็นฝ่ายดีหรือฝ่ายที่ทำคุณให้กับมนุษย์   อาจารย์กีรติ บุญเจือ ได้จำแนกชนิดของไสยศาสตร์ เป็น ๕ ชนิดดังนี้ &lt;br /&gt;           ๑. ไสยศาสตร์แบบตัวแทนผูกมัด (Representative magic) &lt;br /&gt;          ไสยศาสตร์ชนิดนี้เป็นไสยศาสตร์ที่ผู้มีพลังจิต หรือมีคาถาอาคมกระทำต่อวัตถุอย่างใด อย่างหนึ่งที่ถือเป็นตัวแทนของบุคคลที่ตนต้องการกระทำ เช่น การปั้นชายหญิงให้กอดกันแล้วทำพิธีตามลัทธิก็จะเกิดผลสะท้อนไปถึงชายหญิงที่ต้องการ ให้มีความปรารถนาซึ่งกันและกัน การทำเสน่ห์ยาแฝด การฝังรูปฝังรอยนี้ ผู้ถูกกระทำจะมีลักษณะหงุดหงิดง่าย ใบหน้าหมองคล้ำ ขอบตาเขียว วิธีแก้ไขยากมาก นอกจากครูอาจารย์ที่เจริญศีลบริสุทธิ์ และทรงพุทธาคมขั้นสูงจึงจะทำได้ นอกจากนี้ยังมีวิธีการใช้เข็มทิ่มแทงตุ๊กตา ซึ่งเป็นตัวแทนของศัตรู เพื่อทำให้เกิดความเจ็บปวดทรมานจนกระทั่งตาย พิธีกรรมชนิดนี้นิยมกันมากในแอฟริกา และในบางกลุ่มของชนชาวเขาในประเทศไทย การทำไสยศาสตร์แบบตัวแทนผูกมัดนี้เริ่มมาตั้งแต่สมัยของมนุษย์โครมันยอง พวกเขานิยมเขียนภาพสัตว์บนผนังถ้ำ แล้วใช้อาวุธกระหน่ำแทงไปที่รูปภาพเหล่านั้น หรือบางภาพอาจเขียนภาพสัตว์ที่กำลังถูกล่าหรือถูกแทงจนบาดเจ็บ เพื่อเป็นการ ตัดไม้ข่มนามก่อนออกล่าสัตว์ ซึ่งจะทำให้จับสัตว์ได้ง่ายมากขึ้น &lt;br /&gt;           ๒. ไสยศาสตร์แบบชิ้นส่วนผูกมัด (Part for all magic) &lt;br /&gt;          ไสยศาสตร์ชนิดนี้เกิดจากการนำเอาชิ้นส่วนของร่างกายบางส่วนมากระทำตามพิธีกรรม เพื่อให้เป็นไปตามความปรารถนาของตนที่ได้ตั้งเป้าหมายไว้ ซึ่งอาจเป็นไปเพื่อประโยชน์ของตนเอง หรือเพื่อเป็นโทษแก่ผู้อื่น เช่น การใช้ขี้ไคลของตนมาทำตามพิธีกรรมแล้วใส่ในน้ำหรืออาหารให้ชายหรือหญิงที่ตนหลงรักได้กินเข้าไป จะทำให้เกิดความลุ่มหลงอย่างขาดสติสัมปชัญญะเป็นอย่างมาก นอกจากนี้ยังมีพิธีกรรมอื่นๆ อีก ได้แก่ การใช้ชิ้นส่วนต่างๆ ของฝ่ายตรงข้าม เช่น ผม เล็บ ขน หรือส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายมากระทำพิธีเสกเป่าด้วยคาถาอาคมเพื่อให้คนๆ นั้นได้รับอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ &lt;br /&gt;           ๓. การเข้าทรง (Being Medium) &lt;br /&gt;          ไสยศาสตร์ชนิดนี้เกิดจากการยินยอมให้วิญญาณใดวิญญาณหนึ่ง ล่องลอยมาสิงอยู่ ในตัวและกระทำการต่างๆ โดยอาศัยร่างทรงเป็นสื่อ &lt;br /&gt;           ๔. การปลุกเสกเครื่องรางของขลัง (Fetichsm) &lt;br /&gt;          ไสยศาสตร์ชนิดนี้เกิดจากใช้วัตถุอย่างใดก็ได้เป็นสื่อชักนำพลังอำนาจที่เหนือธรรมชาติเข้ามาสิงสถิตอยู่ในวัตถุนั้นๆ โดยใช้คำพูดหรือภาษาบางอย่างที่ถูกเคล็ด ซึ่งเรียกว่า คาถาอาคมŽ ทำให้วัตถุชิ้นนั้นมีฤทธิ์ มีอำนาจพิเศษ สามารถใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ผู้เป็นเจ้าของได้ ในการทำเครื่องรางของขลังนี้ อาจใช้วัสดุได้หลายชนิด เช่น ไม้ โลหะ หิน กระดูกสัตว์ ขนนก ขนสัตว์บางชนิด (เช่น ขนเม่น และขนหางช้าง เป็นต้น) หรือในบางครั้งอาจจะใช้พวกอาวุธต่างๆ มาลงอาคมก็ได้ เพื่อทำให้อาวุธนั้นมีความศักดิ์สิทธิ์มากขึ้น มีฤทธานุภาพในการประกอบกิจกรรมตามที่ตนต้องการ &lt;br /&gt;          ๕. ชามาน (Shamanism) &lt;br /&gt;          ไสยศาสตร์ชนิดนี้เกิดจากการที่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง ฝึกฝนตนเองจนมีฤทธิ์อำนาจ สามารถรักษาโรคภัยไข้เจ็บ ตลอดจนใช้ฤทธิ์อำนาจนั้นกระทำการต่างๆ ให้เป็นไปตามเป้าหมาย &lt;br /&gt;          นอกจากนี้ ชามาน อาจหมายถึงบุคคลที่มีฤทธิ์โดยธรรมชาติ จนสามารถทำบางสิ่ง บางอย่างได้ เช่น รักษาโรคได้ ห้ามฝนไม่ให้ตก และมีความสามารถในการมองเห็นเหตุการณ์ล่วงหน้า เป็นต้น ตัวอย่างในกรณีที่รักษาโรคได้ เช่น ความเชื่อที่ว่า ลูกคนสุดท้องมีฤทธิ์รักษาโรคต้อที่ตาได้โดยการทำพิธีตัดเม็ดข้าวสารบนทะนานตาเดียว ความเชื่อที่ว่าคนที่เกิดมาโดยเอาเท้าออกก่อน มีอำนาจสามารถใช้เท้าเขี่ยข้างนอกลำคอทำให้ก้างหรือกระดูกที่ติดคอหลุดได้&lt;br /&gt;          ๒.๑.๔ การมีความเชื่อในเรื่องการทำนายเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในอนาคต (Divination) &lt;br /&gt;          การทำนายเหตุการณ์ในอนาคตเป็นความสามารถอย่างหนึ่งของพ่อมดหรือเจ้าคาถาอาคมในยุคดึกดำบรรพ์ เราอาจกล่าวได้ว่าเป็นหน้าที่สำคัญของบุคคลเหล่านี้ที่จะต้องกระทำควบคู่ไปกับการรักษาโรค และป้องกันภัยพิบัติให้กับกลุ่มชนของตน การทำนายเหตุการณ์ ล่วงหน้านี้ อาจกระทำได้หลายอย่างคือ &lt;br /&gt;          ๑. การนั่งทางในติดต่อกับวิญญาณหรืออำนาจที่อยู่เหนือธรรมชาติเพื่อบอกความเป็นไปในอนาคต &lt;br /&gt;          ๒. การนั่งทางในโดยใช้อำนาจพิเศษที่มีอยู่ในตนเองให้เห็นความเป็นไปในอนาคต &lt;br /&gt;          ๓. โดยการเสี่ยงทาย เช่น การเสี่ยงทายของคนจีนโบราณเมื่อต้องการล่วงรู้อนาคต ด้วยการนำเอากระดองเต่ามาเผาให้ร้อนจนแตกแล้วทำนายเหตุการณ์ โดยอ่านจากรอยแตกของกระดองเต่า &lt;br /&gt;          ในประเทศกรีกยุคโบราณ คนในสมัยนั้นนิยมไปหานักบวชในวิหารเดลฟี (Delphi) ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นวิหารศักดิ์สิทธิ์ของเทพอพอลโล นักบวชผู้หญิงจะเป็นคนติดต่อกับเทพเจ้า โดยนั่งบนเก้าอี้สามขา แล้วสูดไอดินของวิหารเข้าไป จากนั้นจะพูดออกมาเป็นภาษาที่นักบวชชาย จะเป็นผู้ตีความหมายและทำหน้าที่รับข่าวสารจากเทพเจ้ามาบอกคนอื่นๆ ส่วนมากแล้วข่าวสาร เหล่านั้นเป็นเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต           &lt;br /&gt;          ๒.๑.๕ การมีความเชื่อในเรื่องข้อห้ามหรือที่เรียกว่า ตาบู (Taboo)&lt;br /&gt;           วิถีชีวิตของมนุษย์ในยุคดั้งเดิมมีข้อห้ามต่างๆ มากมาย ข้อห้ามเหล่านี้เป็นกฎเกณฑ์ที่ระบุวิธีการหลีกเลี่ยงการกระทำบางอย่างที่อาจทำให้เกิดโทษ ชาวหมู่เกาะโพลีเนเซียนเรียก ข้อห้ามเหล่านี้ว่า “ตาบู” โดยทั่วๆ ไปแล้วข้อห้ามเหล่านี้จะเกี่ยวกับบุคคลพิเศษของคนใน สมัยนั้น ได้แก่ กษัตริย์ หัวหน้าเผ่า นักรบ พระ คนทรง และหมอผี เป็นต้น &lt;br /&gt;             ข้อห้ามเหล่านี้ ได้แก่ ข้อห้ามที่เกี่ยวกับการจับหรือแตะต้องสิ่งของต่างๆ ที่ผู้มีอำนาจสูงใช้ โดยขาดความเคารพยำเกรง หรือแตะต้องโดยไม่ขออนุญาต ซึ่งข้อห้ามเหล่านี้ในประเทศไทยก็ได้ปฏิบัติกันมาแต่โบราณกาล แม้แต่ในประเทศญี่ปุ่นสมัยก่อนก็มีปฏิบัติเช่นเดียวกัน และรวมไปถึงข้อห้ามที่ไม่อนุญาตให้สามัญชนมองพระพักตร์ขององค์จักรพรรดิ ถึงแม้ว่าพระองค์จะเสด็จประพาสป่าล่าสัตว์ ผู้ที่พบเห็นจะต้องก้มหน้าทุกคน ทั้งนี้เพราะแต่ก่อนมาเชื่อกันว่ากษัตริย์และองค์จักรพรรดิจัดว่าเป็นบุคคลที่มีศักดิ์สูง ศักดิ์สิทธิ์ เป็นสมมติเทวราชหรือ อาจเป็นโอรสของพระอาทิตย์ ห้ามมิให้ผู้ใดล่วงละเมิดในทุกๆ ทาง ผู้ที่ล่วงละเมิดจะต้องได้รับโทษถึงแก่ชีวิต &lt;br /&gt;          ชาวไอยคุปต์โบราณมีข้อห้ามบุคคลเข้าไปในสถานที่ฝังศพของฟาโรห์ ข้อห้ามนี้ก็จัดอยู่ในทำนองเดียวกับที่กล่าวมาแล้วใน ตอนต้น ผู้ละเมิดจะต้องถูกทำลายด้วยอำนาจคำสาปแช่ง ที่พระได้กระทำพิธีกรรมไว้แล้วก่อนปิดสุสานหรือปิรามิด &lt;br /&gt;          นอกจากนี้ ยังมีข้อห้ามที่เกี่ยวกับพวกนักบวชและหมอผี ได้แก่ ข้อห้ามบางอย่างที่ไม่ อนุญาตให้คนทรง นักบวช หรือหมอผี กินพืชหรือสัตว์บางชนิด เพราะอาจทำให้อาคมเสื่อมหรืออาจเป็นโทษแก่บุคคลนั้นๆ ได้ ในบางกลุ่มหรือบางเผ่าพันธุ์ มีข้อห้ามนักบวชหญิงที่เป็น พรหมจรรย์แตะต้องชายใดแม้เพียงเล็กน้อยก็ตาม อาจมีผลทำให้เธอถูกลงโทษโดยอำนาจ ศักดิ์สิทธิ์ที่คนในกลุ่มนั้นนับถือ &lt;br /&gt;          นอกจากนี้ยังมีข้อห้ามอื่นๆ ที่ใช้บังคับพฤติกรรมคนทั่วๆ ไป ทั้งนี้โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้เกิดความสงบสุขแก่ตนเองและสังคม ซึ่งมีดังต่อไปนี้คือ&lt;br /&gt;          - ห้ามเหยียบหัวเรือ เพราะเชื่อว่ามีแม่ย่านางหรือนางเรือ ซึ่งอาจให้โทษทำให้เรือคว่ำได้&lt;br /&gt;          - ห้ามหญิงมีระดูประกอบพิธีกรรมสำคัญของกลุ่ม ในบางแห่งถึงขั้นจับแยกให้อยู่ต่างหากจากครอบครัวในขณะที่มีระดู- ห้ามกินพืชบางชนิด เช่น น้ำเต้า สำหรับพวกที่มีเครื่องรางของขลังบางคน อาจารย์ผู้เป็นเจ้าของวิชาจะสั่งห้ามกินน้ำเต้าหรือพืชผักบางชนิด เพราะจะทำให้ของขลังและอาคมเสื่อม &lt;br /&gt;          - ห้ามใช้มีดเขี่ยขี้เถ้าในกองไฟ &lt;br /&gt;          - ห้ามนั่งบนถังตวงข้าว &lt;br /&gt;          - ห้ามลอดราวตากกระโปรงผ้านุ่งและผ้าถุงของผู้หญิงอย่างเด็ดขาด มิฉะนั้นจะทำให้โชคไม่ดี และถ้าใส่เครื่องรางของขลังจะทำให้ของเหล่านั้นหมดความศักดิ์สิทธิ์&lt;br /&gt;          ๒.๑.๖ การมีความเชื่อในเรื่องรูปสัญลักษณ์หรือโตเต็ม (Totem) &lt;br /&gt;          ได้แก่เครื่องหมายประจำกลุ่มที่มีบทบาทพิเศษสำหรับคนในกลุ่มนั้นๆ จนอาจกลายเป็น เครื่องรางได้ ผู้ที่เชื่อในเครื่องหมายเหล่านี้จะนำมาทำเป็นสัญลักษณ์ประจำตระกูลหรือประจำหมู่ของตน ศรัทธาเช่นนี้เรียกว่า ลัทธิโตเต็ม (Totemnism) เช่น พวกนับถืองูจะไม่ยอมทำร้ายหรือกินเนื้องู แต่จะยกย่องและให้ความเคารพอย่างสูงสุด จนถึงขั้นทำเป็นรูปลักษณ์ประจำ เผ่าพันธุ์ของตน ในบางกลุ่มอาจจะนับถือลิงหรือนกยูง เช่น คนบางกลุ่มในประเทศอินเดีย &lt;br /&gt;          ลัทธิโตเต็มส่วนมากมีอยู่ในทวีปอเมริกาเหนือ ออสเตรเลียและแอฟริกา ลักษณะของศรัทธาเช่นนี้มีพื้นฐานอยู่บนความเชื่อทางสังคม (Social Customs) เพราะมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ในเผ่าพันธุ์ของตน &lt;br /&gt;          คำว่า โตเต็ม มาจากคำว่า “โอโตเตมัน” (Ototeman) ซึ่งเป็นภาษาของพวกอินเดียนแดง เผ่าโอจิบวา (Ojibwa) ซึ่งอาศัยอยู่ในบริเวณทะเลสาปเกรท เลค (Great Lake) ของประเทศสหรัฐอเมริกา “โตเต็ม” มีความหมายว่า ความเป็นพี่น้อง ในปี ค.ศ. 1791 คำว่า “โตเต็ม” ได้ถูกนำมาใช้ในประเทศอังกฤษ ทำให้ความหมายเปลี่ยนแปลงไปเป็นความเชื่อในเรื่องวิญญาณที่คอยปกป้องคนแต่ละคน โดยวิญญาณเหล่านี้จะปรากฏออกมาในรูปของสัตว์ &lt;br /&gt;          ความเชื่อในเรื่องโตเต็มมักจะผสมผสานไปกับการใช้เวทมนตร์คาถา พิธีบูชาบรรพบุรุษ และความเชื่อในเรื่องวิญญาณ จึงทำให้เกิดความยากลำบากที่จะแยกความเชื่อแบบโตเต็ม ออกมาจากความเชื่อแบบอื่นๆ &lt;br /&gt;          นักวิชาการทางศาสนวิทยาบางท่าน ได้จำแนกลัทธิโตเต็มออกเป็น ๒ ประเภท คือ &lt;br /&gt;          ๑. ลัทธิโตเต็มส่วนบุคคล คือ การแสดงออกซึ่งความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลกับสัตว์หรือพืชบางชนิด หรือความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลกับสิ่งอื่นๆ ที่มีอยู่ในธรรมชาติ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนมีอำนาจพิเศษที่สามารถปกป้องคุ้มครองบุคคลแต่ละคนที่มีความผูกพันกับสิ่งนั้นๆ เช่น อินเดียนแดง บางคนอาจจะถูกกำหนดให้มีโตเต็มมาตั้งแต่เกิด อันเป็นสัญลักษณ์ประจำตัวหรือบุตรอาจได้รับโตเต็มผ่านทางบิดาหรือมารดาก็ได้ มีข้อน่าสังเกตคือบุคคลใดที่มีโตเต็มเฉพาะบุคคลอย่างเดียวกันมักจะชอบอาศัยอยู่ในชุมชนเดียวกัน จึงทำให้เกิดลัทธิโตเต็มของกลุ่มชน ลัทธิโตเต็มส่วนบุคคลนี้มักปรากฏอยู่ในพวกพื้นเมืองเดิมในทวีปออสเตรเลีย &lt;br /&gt;          ๒. ลัทธิโตเต็มของกลุ่มชน คือ การแสดงออกซึ่งความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มชนกับสัตว์หรือพืชบางชนิด รวมทั้งสิ่งต่างๆ ที่มีอยู่ในธรรมชาติ ซึ่งมีความเกี่ยวข้องผูกพันกับกลุ่มชนนั้นๆ และถ่ายทอดต่อๆ กันมาจนเป็นมรดกตกทอด บางกลุ่มจะสร้างตราหรือสัญลักษณ์ รวมทั้งกฎ ข้อห้ามของโตเต็ม สัตว์หรือพืชที่ถูกนำมาเป็นสัญลักษณ์จะถูกห้ามฆ่าห้ามนำมากิน ประเภทนั้นๆ โตเต็มของกลุ่มชนเป็นมรดกทางบิดาหรือมารดาก็ได้ กลุ่มที่นับถือโตเต็มใดก็จะเชื่อกันว่า กลุ่มชนนั้นสืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษ ซึ่งมีความสัมพันธ์กับสัตว์หรือพืชที่เป็นโตเต็ม ของกลุ่มชนนั้น &lt;br /&gt;          ลัทธิโตเต็มของกลุ่มชนนี้ยังคงมีอยู่ในทวีปแอฟริกา ทวีปอเมริกาเหนือ ทวีปอเมริกาใต้ และประเทศอินเดีย เป็นต้น &lt;br /&gt;          ๒.๑.๗ การมีความเชื่อในเรื่องการบวงสรวงและสังเวยต่างๆ (Sacrifice) &lt;br /&gt;          พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ได้ให้ความหมายของคำว่า “บวงสรวง” หมายถึง การบูชาเทวดาด้วยเครื่องสังเวยและดอกไม้ธูปเทียน เป็นต้น และคำว่า “สังเวย” หมายถึง การบวงสรวงและการเซ่นสรวง เพราะฉะนั้น การบวงสรวงและการสังเวย ในที่นี้จึงหมายถึง การบูชาและการอ้อนวอนร้องขอให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ อาทิเช่น เทพเจ้าและเทวดา ดลบันดาลให้เกิดความสำเร็จในสิ่งที่ตนปรารถนา อันเป็นกิจกรรมอย่างหนึ่งของศาสนาดั้งเดิมที่นิยมกระทำกัน ซึ่งแล้วแต่โอกาสหรือเงื่อนไขบางประการที่ทำให้ต้องกระทำ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความเชื่อของคนแต่ละเผ่าพันธ์สิ่งที่นิยมนำมาบวงสรวงและสังเวยส่วนมากเป็นสัตว์ เช่น วัว แพะ แกะ ไก่ หมู เป็ด นก และปลา ฯลฯ สิ่งเหล่านี้จะถูกปรุงแต่งเป็นอาหารอย่างดี แล้วแต่การจินตนาการของแต่ละบุคคลที่จะทำให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์เหล่านี้พอใจมากที่สุด นอกจากนี้อาจจะบวงสรวงและสังเวยด้วยอาหารประเภท ข้าว นม เนย น้ำ ผลไม้ เครื่องประดับ และอาวุธ เป็นต้น ในบางแห่งถ้ามีการทำสงครามกัน ฝ่ายที่แพ้ถูกจับเป็นเชลยอาจจะถูกนำมาสังเวยเทพเจ้าของพวกที่ชนะ การนำมนุษย์มาสังเวยเช่นนี้ มักจะเกิดขึ้นบ่อยครั้งใน ยุคดั้งเดิม โดยเฉพาะอย่างยิ่งลูกที่รักมากที่สุด หรือคนหนุ่มคนสาว นิยมถูกเลือกให้เป็นเครื่องสังเวยบนแท่นพิธี ทั้งนี้ด้วยเหตุผลที่ว่าอาจจะทำให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์พอใจและดลบันดาลให้เกิดความสำเร็จสมความปรารถนา วิธีการบวงสรวงและสังเวยกระทำได้หลายแบบ ถ้าเป็นพวกของเหลวประเภท น้ำ นม และเหล้า จะใช้วิธีเทลงพื้นดินจนชุ่มและสมมติว่า พลังอำนาจอันศักดิ์สิทธิ์นี้ได้รับการเซ่นไหว้แล้ว แต่ถ้าเป็นพวกอาหาร เช่น ข้าว ขนม ผลไม้ และเนื้อสัตว์ อาจจะใช้วิธีจัดวางในภาชนะไปตั้งวาง ณ ที่ใดที่หนึ่ง บางครั้งอาจจะใช้เนื้อสัตว์หรือพวกเมล็ดพืชต่างๆ มาเผา และสมมติกันว่า สิ่งศักดิ์สิทธิ์นั้นได้สูดเอาควันของอาหารนั้นแทนการกินทางปาก เมื่อบวงสรวงและสังเวยเรียบร้อยแล้ว อาหารที่เหลือจะนำมาแบ่งกันกินในกลุ่มของตน เพื่อแสดงถึงสายใยผูกพันระหว่างสิ่งที่อยู่เหนือธรรมชาตินั้นกับคนบวงสรวง &lt;br /&gt;          นอกจากการบวงสรวงและสังเวยแล้ว มีพิธีกรรมที่น่าสนใจอีกอย่างหนึ่ง ซึ่งปรากฏในหลายแห่งของเมืองไทย เรียกว่า “บัตรพลีกรรม” หรือ “บัตรพลี” คำว่า “บัตร” คือ “ใบ” หมายถึง “ใบไม้” เช่น ใบตองที่นำมาเย็บเป็นกระทงใส่อาหาร “พลี” คือการ “เซ่นไหว้” รวมความแล้วคำว่า “บัตรพลี” ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ได้ให้ความหมายว่า เครื่องเซ่นสรวงสังเวย ในที่นี้ได้จำแนกบัตรพลีออกเป็น ๔ อย่าง ตามลักษณะที่มีอยู่ทั่วไปในประเทศไทย &lt;br /&gt;          ๑. บัตรเทวดา เครื่องเซ่นสรวงนิยมทำด้วยกาบกล้วย เป็นรูปกระโจม มีพื้น ๓ ชั้น สำหรับใส่เครื่องเซ่นถวายเทวดา ในประเทศอียิปต์โบราณ ก็มีการถวายเครื่องเซ่นเทวดา ด้วยวัสดุที่มีรูปร่างคล้ายๆ กันนี้ ซึ่งพบได้จากภาพเขียนในสุสานของฟาโรห์บางองค์ &lt;br /&gt;          ๒. บัตรพระเกตุ เครื่องเซ่นสรวงทำคล้ายบัตรเทวดาแต่มีพื้น ๙ ชั้น (ตามกำลังของ พระเกตุ) สำหรับใส่เครื่องเซ่นสรวง ทำคล้ายบัตรเทวดานวเคราะห์ บัตรเหล่านี้พบมากในพิธีโกนจุกและพิธีฉลองอายุ โดยมีพราหมณ์เป็นผู้ทำพิธีกรรม &lt;br /&gt;          ๓. บัตรสามเหลี่ยมหรือบัตรคางหมู ทำด้วยหยวกกล้วย เป็นรูปถาดสามเหลี่ยมสำหรับใส่เครื่องเซ่นถวายพระยายักษ์ &lt;br /&gt;          ๔. บัตรสี่เหลี่ยม ทำด้วยหยวกกล้วยประดิษฐ์เป็นรูปถาดสี่เหลี่ยมสำหรับใส่เครื่อง เซ่นไหว้พระภูมิเจ้าที่ &lt;br /&gt;          บัตรทั้ง ๔ อย่างนี้ ให้เลือกทำอย่างใดก็ได้ ขึ้นอยู่กับเหตุปัจจัยและจุดมุ่งหมายที่กระทำ สำหรับผีอื่นๆ ที่ไม่ใช่เทวดา หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่มีฤทธิ์อำนาจสูง อาจทำเพียงแค่การเซ่นไหว้ ตามธรรมดา สำหรับภาชนะใส่อาหารใช้ใบตองที่เจียนให้กลมหรืออาจฉีกใบตองจากต้นโดย ไม่ต้องเจียนเลยก็ได้ แล้วใช้ของกินวางบนนั้น &lt;br /&gt;          ๒.๑.๘ การมีความเชื่อในพิธีกรรม (Rites of Passage) &lt;br /&gt;          การปฏิบัติกิจกรรมทางศาสนาที่จัดวางอย่างเป็นระบบมีขั้นตอน เรียกว่า พิธีกรรม ซึ่งเป็นการปฏิบัติที่มีลักษณะสากลและเกี่ยวข้องกับการดำเนินชีวิตตั้งแต่เกิดจนตาย เช่น พิธีการตั้งชื่อ พิธีการล้างบาป พิธีรับศีล พิธีโกนจุก พิธีแต่งงาน พิธีทำศพ และพิธีบวช เป็นต้น &lt;br /&gt;          นอกจากนี้อาจจะรวมไปถึงศิลปะแห่งการทำให้ชีวิตอยู่รอดปลอดภัย เช่น การตั้งพิธีกรรมเพื่อการล่าสัตว์ ตัวอย่างที่พบมากในประเทศไทยคือการตั้งพิธีกรรมบวงสรวงเทวดาเพื่อล่าปลาบึกในแม่น้ำโขง การทำพิธีกรรมอีกอย่างหนึ่งที่พบเป็นประจำทุกปี คือ การทำพิธีแรกนาขวัญ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเกษตรกรรม และพิธีกรรมอีกชนิดหนึ่งที่พบมากในแถบ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือในฤดูร้อน คือ พิธีเซิ้งบั้งไฟเพื่อขอฝน &lt;br /&gt;          พิธีกรรมเป็นการแสดงออกของจิตสำนึกที่มีความเชื่อและศรัทธาในพลังอำนาจ อันลึกลับที่อยู่เหนือธรรมชาติ ในบางครั้งพิธีกรรมอาจมีจุดมุ่งหมายถึงการชำระจิตใจให้บริสุทธิ์เพื่อเรียกความโชคดีเข้ามาสู่ตน เช่น การรดน้ำมนต์ การลุยไฟ และการปัดรังควาน เป็นต้น &lt;br /&gt;          ๒.๑.๙ การมีความเชื่อในเรื่องการเซ่นไหว้บรรพบุรุษ (Ancestor Worship) &lt;br /&gt;          คุณลักษณะของศาสนาดั้งเดิมในข้อนี้เป็นผลสืบเนื่องมาจากความเชื่อในเรื่องผีและวิญญาณของบรรพบุรุษ เช่น พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย จนถึงระดับหัวหน้าเผ่าพันธุ์และกษัตริย์ เมื่อบรรพบุรุษล่วงลับไปแล้วจึงเป็นหน้าที่ของลูกหลานที่จะต้องให้ความเคารพด้วยการเซ่นไหว้อยู่เสมอ ถ้าลูกหลานคนใดไม่ปฏิบัติให้ถูกต้องอาจจะถูกลงโทษต่างๆ นานา ดังนั้นการทำศาลปู่ตา การทำซุ้ม การทำปิรามิด ตลอดจนพิธีกรรมต่างๆ ที่เซ่นไหว้ปู่ ย่า ตา ยาย ล้วนมีเหตุมาจากความเชื่อในเรื่องผีและวิญญาณ ก็ทำให้เกิดการสร้างสถานที่เฉพาะ หรือการหาอาหารมาเซ่นไหว้ ทั้งนี้เพื่อให้วิญญาณเหล่านี้มาปกปักรักษาหรือดลบันดาลให้เกิดความสำเร็จในกิจการต่างๆ การบูชาบรรพบุรุษจึงเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดการเซ่นไหว้และการทำ พลีกรรม &lt;br /&gt;          อนึ่งในการเซ่นไหว้ผีบรรพบุรุษนี้อาจไหว้ด้วยเนื้อสัตว์ ข้าว ผลไม้ เหล้า ฯลฯ และใน บางแห่งอาจนำมนุษย์มาฆ่าเพื่อเซ่นไหว้ดวงวิญญาณเหล่านี้ก็ได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับจุดประสงค์ของผู้ไหว้ และขึ้นอยู่กับความเข้มข้นตามแรงปรารถนาของผู้ไหว้&lt;br /&gt;ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์ที่นับถือศาสนาพื้นฐานดั้งเดิม    &lt;br /&gt;          คุณลักษณะของศาสนาพื้นฐานดั้งเดิมทั้ง ๙ ประการ ที่ได้กล่าวมาแล้วนี้จะปรากฏอยู่ในความเชื่อของมนุษย์นับตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์แล้วสืบทอดกันต่อๆ มา ซึ่งสามารถศึกษาได้จากความเชื่อของชนพื้นเมืองเผ่าต่างๆ ทั่วโลก ในที่นี้จะศึกษาเฉพาะความเชื่อของ ชนพื้นเมืองในทวีปอเมริกาเหนือและทวีปแอฟริกา เพราะความเชื่อของชนพื้นเมืองทั่วๆ ไปมีลักษณะคล้ายคลึงกัน และวัฒนธรรมความเชื่อของแต่ละพื้นที่ ขึ้นอยู่กับสภาพภูมิศาสตร์ ทำให้เกิดความแตกต่างในส่วนย่อย แต่แกนหลักแห่งความเชื่อโดยทั่วๆ ไปยังคงมีลักษณะร่วมกัน ซึ่งเราจะศึกษากันในรายละเอียดต่อไป &lt;br /&gt;          ๒.๒.๑ ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์นีแอนเดอธัล (Neanderthal)&lt;br /&gt;           การกำเนิดศาสนาดั้งเดิม เราสามารถสืบย้อนขึ้นไปถึงยุคของมนุษย์นีแอนเดอธัล (Neanderthal) ซึ่งมีชีวิตอยู่ในช่วงระหว่างประมาณ ๑๐,๐๐๐-๒๕,๐๐๐ ปี ก่อนคริสตกาล มนุษย์กลุ่มนี้นิยมหาอาหารด้วยการล่าสัตว์และหาผลไม้ตามป่าเขา ในสมัยนี้ยังไม่มีการเขียนบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร เราจึงไม่สามารถทราบรายละเอียดเกี่ยวกับศาสนาและความเชื่อของพวกเขา นอกจากอาศัยหลักฐานต่างๆ ทางโบราณคดีจากการขุดค้นพบกระดูกสัตว์และ เครื่องมือต่างๆ ทำให้นักโบราณคดีบางคนสันนิษฐานว่า ในสมัยนั้นนิยมฝังอาหารและภาชนะตลอดจนเครื่องมือและอาวุธต่างๆ ไปกับศพ เพื่อให้คนตายนำไปใช้ หรือไม่ก็นำไปถวายแก่ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ตนนับถือ &lt;br /&gt;          นอกจากนี้นักโบราณคดียังพบกระดูกหมีในหลุมศพ มีการจัดวางกระดูกเหล่านั้นอย่างเป็นระเบียบ แสดงถึงการให้ความเคารพอย่างสูง แต่ก็ไม่มีใครพิสูจน์ได้ว่าพวกมนุษย์ นีแอนเดอธัลมีความคิดอย่างไรต่อชีวิตหลังความตาย หรือมีความคิดอย่างไรเกี่ยวกับศาสนา แต่มีนักปราชญ์บางท่านได้สันนิษฐานว่า การที่มนุษย์นีแอนเดอธัลพยายามจะฆ่าหมีเนื่องจากมีความเชื่อว่า กะโหลกและกระดูกของหมีมีพลังอำนาจที่จะปกป้องคุ้มครองพวกเขาจากอันตราย จึงนิยมฆ่าหมีกันมากโดยนำซากกะโหลกของหมีไปกองรวมที่เดียวกันในที่พัก &lt;br /&gt;          ๒.๒.๒ ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์โครมันยอง (Cro-Magnon)&lt;br /&gt;           เป็นมนุษย์อีกพันธุ์หนึ่งที่สืบต่อจากพวกนีแอนเดอธัล มีชีวิตอยู่ในช่วงเวลาประมาณ ๒๕,๐๐๐ ปี ก่อนคริสตกาล มนุษย์พันธุ์นี้ตัวใหญ่และสมองใหญ่กว่ามนุษย์นีแอนเดอธัล มักจะอาศัยอยู่ตามถ้ำ และยังคงล่าสัตว์เป็นอาหาร ในสมัยนี้ยังไม่มีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ดังนั้นการศึกษาประวัติความเป็นมาทางด้านศาสนาของคนกลุ่มนี้ ยังคงอาศัยหลักฐานทางโบราณคดี เช่น เครื่องมือเครื่องใช้และอาวุธต่างๆ ที่ถูกฝังรวมอยู่กับศพของคนตายในสมัยนั้น หลุมศพบางหลุมอาจพบกระดูกที่ทาสี &lt;br /&gt;          มนุษย์โครมันยองมีความชำนาญในการวาดรูปมาก ภาพตามฝาผนังถ้ำที่มีชื่อเสียง ส่วนใหญ่จะปรากฏผลงานของมนุษย์เผ่าพันธุ์นี้ ภาพที่วาดมักจะอยู่ลึกเข้าไปในถ้ำ เนื้อหาของภาพเกี่ยวกับสัตว์ที่กำลังถูกล่า เช่น พวกควายไบซัน ม้า หมี และวัว ภาพทั้งหมดมีลักษณะเหมือนจริง บางภาพเป็นภาพของสัตว์ที่กำลังถูกล่าหรือถูกธนูยิงเข้าไปในกล้ามเนื้อ ซึ่งนักการศาสนาและนักโบราณคดีส่วนมากเชื่อว่าอาจเป็นฝีมือของพวกพ่อมดหมอผีที่วาดภาพเหล่านี้ขึ้นมาก่อนการล่าสัตว์ เหมือนกับเป็นการตัดไม้ข่มนามเพื่อจะได้ประสบความสำเร็จในการล่าสัตว์ภาพเขียนมักวาดตามฝาผนังซึ่งอยู่ในที่ลับตาคน &lt;br /&gt;          นอกจากภาพเขียนแล้วพวกโครมันยองยังนิยมแกะสลักหญิงเปลือยเป็นรูปสลักขนาดเล็ก งานแกะสลักที่มีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักกันดี คือ วีนัสแห่งวิลเลนดอร์ฟ (Venus of Willendorf) เป็นงานแกะสลักหญิงเปลือยรูปร่างอวบอ้วน หน้าอก สะโพกและหน้าท้องใหญ่ ไม่มีตา จมูก ปากและหู ทำเป็นรูปศีรษะกลมๆ ท่านผู้รู้ทางศาสนาสันนิษฐานกันว่า จุดประสงค์ของการสร้างงานนี้ขึ้นมาก็เพื่อบูชาให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ อาจจะเรียกได้ว่าเป็นมหามาตาเทวีองค์แรกของโลกที่มีการค้นพบอย่างเป็นหลักเป็นฐาน &lt;br /&gt;          ๒.๒.๓ ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์ยุคหินใหม่ &lt;br /&gt;          มนุษย์ยุคนี้อยู่ในช่วงระยะเวลาประมาณ ๗,๐๐๐-๓,๐๐๐ ปี ก่อนคริสตกาล มีความก้าวหน้าทางวิทยาการมากขึ้น ศาสนาของมนุษย์ในยุคหินใหม่นี้จะเกี่ยวกับพัฒนาการทางเกษตรกรรม อันเป็นวิถีชีวิตของคนสมัยนี้ ในสมัยนี้มนุษย์รู้จักปลูกพืช ทำนา ทำไร่ และ เลี้ยงสัตว์ ทำให้รู้จักตั้งหลักแหล่งและสร้างบ้าน จึงเกิดความจำเป็นที่จะทำให้พื้นที่เพาะปลูกมีความสมบูรณ์อยู่เสมอ มนุษย์ในสมัยนี้รู้จักสังเกตความเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติที่เป็นไปอย่างสม่ำเสมอ เช่น การเกิดน้ำขึ้นน้ำลง การเกิดข้างขึ้นข้างแรมและการเคลื่อนไหวของดวงดาวว่าล้วนมีผลต่อการเพาะปลูกและการเลี้ยงสัตว์ การพัฒนาทางศาสนาของมนุษย์ในยุคนี้ จึงมีพื้นฐานอยู่บนความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติเท่าๆ กับความอุดมสมบูรณ์ของมนุษย์และสัตว์ ด้วยเหตุนี้จึงทำให้เกิดแนวคิดในเรื่องเทพปกีรณัม ซึ่งมีที่มาจากความเชื่อในพลัง อันลึกลับของธรรมชาติแล้วให้ภาพลักษณ์เป็นเทพต่างๆ แทนพระอาทิตย์ พระจันทร์ ดวงดาว และฤดูต่างๆ &lt;br /&gt;          จากการขุดค้นพบหลุมศพต่างๆ ของนักโบราณคดีมีข้อน่าสังเกต คือ หลุมศพเหล่านั้นมักจะมีขนาดใหญ่และฝังหลายๆ คนรวมกัน มีการค้นพบกระดูกของผู้ชาย ผู้หญิง สัตว์ รวมทั้งเครื่องมือ เครื่องใช้ ตลอดจนอาวุธและเครื่องประดับ ทำให้สันนิษฐานกันว่าหลุมศพขนาดใหญ่เหล่านี้น่าจะเป็นหลุมของคนในระดับชั้นผู้นำ ส่วนกระดูกผู้หญิงนั้นน่าจะเป็นกระดูกของภรรยา และพวกคนใช้ตลอดจนสัตว์เลี้ยงต่างๆ ที่เคยเป็นเจ้าของหรือเป็นสัตว์เลี้ยงตัวโปรด การฝังสิ่งเหล่านี้รวมกันในที่เดียวกัน มีจุดประสงค์เพื่อจะได้ตามไปรับใช้ในโลกหน้า &lt;br /&gt;          นอกจากนี้ในยุคหินใหม่ยังมีกองหินขนาดใหญ่หลายก้อนกองรวมกัน ซึ่งลักษณะเช่นนี้ มักจะพบหลายแห่งทั่วโลก เช่น กองหินที่สโตนเฮนจ์ (Stonehenge) ในประเทศอังกฤษและกองหินที่บริตตานี (Brittany) ในประเทศฝรั่งเศส กองหินเหล่านี้มักจะถูกนำมาจากที่ไกลๆ ซึ่งยากแก่การขนส่ง แสดงว่านำมากองไว้ในบริเวณเหล่านี้ เพื่อการประกอบพิธีกรรมทางศาสนา และอ้อนวอนร้องขอต่อพลังอันศักดิ์สิทธิ์จะได้ประทานในสิ่งที่ตนปรารถนา &lt;br /&gt;          ๒.๒.๔ ศาสนาและความเชื่อของพวกอเมริกันอินเดียน&lt;br /&gt;          ชาวอเมริกันอินเดียนเป็นพวกพื้นเมืองเดิมที่อาศัยอยู่ในทวีปอเมริกา ซึ่งมีหลายเผ่าพันธุ์ ทำให้เกิดความแตกต่างทั้งในด้านการแต่งกายและภาษาพูด ชาวอเมริกันอินเดียนเหล่านี้มีความเชื่อทางด้านศาสนา ที่มีลักษณะร่วมกันดังนี้ คือ &lt;br /&gt;          ๑. ความเชื่อในเรื่องวิญญาณ (Animism) &lt;br /&gt;          ชาวอเมริกันอินเดียนโดยทั่วๆ ไป ให้ความเคารพในธรรมชาติและเชื่อว่าธรรมชาติมีพลังอำนาจที่อาจให้คุณหรือโทษแก่มนุษย์ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความเข้าใจในเคล็ดลับของการใช้พลังอำนาจ ธรรมชาติไม่ใช่สิ่งที่พระเจ้าผู้มีอำนาจสร้างขึ้น แต่เป็นสิ่งที่มนุษย์จะต้องพยายามนำมาใช้ให้เกิดความกลมกลืนแก่ตนเอง ชาวอเมริกันอินเดียนจึงพยายามที่จะมีชีวิตกลมกลืนกับธรรมชาติ เช่น การล่าสัตว์ ก่อนการล่าสัตว์พวกเขาจะต้องสวดมนต์ให้แก่วิญญาณของสัตว์ที่ตนจะล่า และต้องปฏิบัติตามข้อห้ามต่างๆ อันเป็นการป้องกันภัยพิบัติ โดยเฉพาะหญิงที่กำลังมีระดู เป็นสิ่งต้องห้ามที่ผู้ล่าจะต้องหลีกหนีให้ห่างไกล ถ้าบังเอิญระดูหยดลงบนเส้นทางที่กำลังจะไปล่าหรือหยดลงบนอาวุธแม้เพียงเล็กน้อย การล่าสัตว์ในครั้งนั้นจะต้องถูกยกเลิก เพราะถ้ายังคงล่าต่อไป การล่าสัตว์จะล้มเหลวหรืออาจโชคร้าย สำหรับสัตว์ที่ล่ามาได้นั้น ทุกส่วนของร่างกายจะต้องใช้หรือกินให้คุ้มค่า บางเผ่าถึงขนาดเก็บรักษากระดูกไว้เป็นอย่างดีเพื่อเป็นเคล็ดว่าจะได้เกิดความสำเร็จในการล่าสัตว์ครั้งต่อไป &lt;br /&gt;          นอกจากการล่าสัตว์แล้ว การทำกสิกรรม เช่น การปลูกข้าว หรือการเก็บเกี่ยวพืชผลต่างๆ รวมทั้งการขุดดินปั้นหม้อ กิจกรรมเหล่านี้จะต้องมีพิธีกรรม และข้อห้ามแฝงอยู่เช่นเดียวกัน แต่ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นไปเพราะความเชื่อในอำนาจอันทรงพลังของธรรมชาติ ชาวอเมริกันอินเดียนจึงพยายามใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างผู้สำนึกในพระคุณเหมือนกับว่าสิ่งเหล่านั้นมีความรู้สึกนึกคิดและจิตใจเช่นเดียวกับมนุษย์ ถ้าพวกเขาใช้ธรรมชาติอย่างผู้ทำลาย พวกเขาอาจได้รับภัยพิบัติจากธรรมชาติ ยกตัวอย่างเช่น เผ่าปาปาโก (Papago) ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของรัฐอาริโซนา (Arizona) เมื่อทำหม้อหุงต้มจากดินเหนียว จะขุดดินมาใช้เท่าที่จำเป็นเท่านั้น ไม่ทิ้งขว้าง โดยขอยกคำพูดของหญิงเผ่าปาปาโก (Papago) มาเป็นเครื่องยืนยันในเรื่องนี้ว่า &lt;br /&gt;          “ฉันนำมันมาใช้เท่าที่ฉันต้องการ มันถูกนำมาใช้หุงต้มสำหรับพวกลูกๆ ของฉัน”&lt;br /&gt;           (I take only what I need. It is to cook for my children.) &lt;br /&gt;          และชาวฟอกซ์ซึ่งเป็นชาวอเมริกันอินเดียนอีกเผ่าหนึ่งในทวีปอเมริกาก็มีความเชื่อ เช่นเดียวกับพวกปาปาโก โดยได้ยกคำพูดของพวกฟอกซ์ มาเป็นเครื่องยืนยันในเรื่องนี้ได้เป็นอย่างดีว่า &lt;br /&gt;          “เราไม่ชอบการทำลายต้นไม้ เมื่อใดที่เราทำเช่นนั้น เราก็จะเซ่นด้วยยาสูบก่อนที่จะตัด เราไม่เคยทำลายต้นไม้ แต่เราจะใช้มันอย่างคุ้มค่า ถ้าเราไม่คิดถึงความรู้สึกของมัน ต้นไม้ในป่าที่เหลืออยู่จะร้องไห้ และถ้ามันร้องไห้ก็จะทำให้ใจของเราทุกข์ระทมไปด้วย”&lt;br /&gt;           (We do not like to harm the trees. Whenever we can, we always make an offering of tobacco to the trees before we cut them down. We never waste the wood, but use all that we cut down. If we do not think of their feelings, all the other trees in the forest would weep, and that would make our hearts sad, too.) &lt;br /&gt;          จากคำกล่าวที่ยกมานี้ จะเห็นว่า พวกอเมริกันอินเดียนยกย่องธรรมชาติและเชื่อว่าทุกๆ สิ่งที่มีอยู่ในธรรมชาติล้วนมีจิตวิญญาณแฝงอยู่ มนุษย์จึงควรใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าที่สุด &lt;br /&gt;          ๒. ความเชื่อในเรื่องสิ่งต้องห้าม (Taboos) &lt;br /&gt;          ชาวอเมริกันอินเดียนโดยทั่วๆ ไปจะหลีกเลี่ยงสิ่งชั่วร้ายต่างๆ โดยปฏิบัติตามกฎและข้อห้ามที่ได้วางไว้ตั้งแต่บรรพบุรุษ กฎข้อห้ามเหล่านี้ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี ได้แก่ การห้ามติดต่อกับหญิงที่มีระดู เพราะระดูของหญิงเป็นสิ่งที่มีพลังมาก หญิงเหล่านี้จะต้องถูกกันออกไปอยู่ในกระท่อมพิเศษต่างหากจากเผ่าของตน &lt;br /&gt;          นอกจากนี้ยังมีข้อห้ามอื่นๆ เช่น การหลีกหนีศพคนตาย ถ้าคนที่เรารักตายไป วิญญาณของพวกเขาจะวนเวียนอยู่ใกล้และพยายามชักชวนพวกญาติมิตรที่สนิทให้ไปอยู่ด้วย พวกนี้ชอบหลอกหลอนตลอดเวลา จึงอาจทำให้ฝันร้ายได้ ดังนั้น เมื่อมีคนตายจึงต้องรีบฝังหรือเผาทันที เพื่อป้องกันไม่ให้วิญญาณกลับมาได้อีกและห้ามเอ่ยชื่อคนตายด้วย พวกสัปเหร่อที่ทำศพ กลายเป็นบุคคลที่ไม่สะอาดสำหรับสังคมของเผ่านั้นๆ สัปเหร่อจึงมีชีวิตที่ถูกแยกออกต่างหากจากเผ่า และถูกห้ามกินอาหารร่วมกับคนอื่นๆ ในเผ่านั้นๆ &lt;br /&gt;          ๓. ความเชื่อในประเพณีและพิธีกรรม &lt;br /&gt;          ชาวอเมริกันอินเดียนส่วนมากเชื่อกันว่าการทำพิธีกรรมต่างๆ นั้น มีส่วนช่วยให้เกิดสัมฤทธิ์ผล พิธีกรรมจึงเป็นส่วนหนึ่งที่สามารถสร้างความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับโลกวิญญาณ (Spirit World) ให้เป็นไปด้วยดี พิธีกรรมที่นิยมทำกันมากที่สุดก็คือ การเต้นรำ การเต้นรำเป็นวิธีหนึ่งที่มนุษย์ใช้ติดต่อกับโลกวิญญาณในวาระต่างๆ เช่น ก่อนการล่าสัตว์ ก่อนเพาะปลูก ก่อนการทำสงคราม และเมื่อมีคนตาย ชาวอเมริกันอินเดียนจะนิยมตีกลอง และสั่นลูก กระพรวนเป็นจังหวะซ้ำแล้วซ้ำเล่า ซึ่งมีไม่กี่จังหวะ ดนตรีจึงบรรเลงเพื่อปลุกวิญญาณ หรือพลังที่มีอยู่ในมนุษย์ให้ตื่นขึ้น และพร้อมที่จะใช้พลังนั้นๆ กระทำอะไรบางอย่าง &lt;br /&gt;          ๔. การมีความเชื่อในการสร้างภาพนิมิตและการอดอาหารว่าสามารถติดต่อกับวิญญาณต่างๆ ได้&lt;br /&gt;           ชาวอเมริกันอินเดียนส่วนมากพยายามที่จะสร้างอำนาจให้เกิดขึ้นในตนเอง ด้วยการ สร้างภาพนิมิตขึ้นมาเพื่อติดต่อกับวิญญาณต่างๆ พวกเขาจะถูกฝึกตั้งแต่อายุประมาณ ๙-๑๐ ปีขึ้นไป โดยถูกปล่อยให้อยู่ในป่าตามลำพังจนกว่าจะสามารถติดต่อกับวิญญาณเหล่านั้นได้ การติดต่อกับวิญญาณอาจกระทำโดยการสร้างภาพนิมิตขึ้นมา แต่ภาพนิมิตไม่ได้เกิดขึ้นง่ายๆ เด็กๆ ที่ถูกฝึกอาจต้องอดอาหารหลายวัน บางครั้งก็อดน้ำและเปลือยกาย บางครั้งอาจต้องระบายสีบนใบหน้าและร่างกายเพื่อแสดงสัญลักษณ์ของเผ่า ภาพนิมิตที่ปรากฏขึ้น อาจเป็นภาพสัตว์ ผู้ชาย หรือผู้หญิง ถ้าภาพนิมิตไม่เกิดขึ้นภายใน ๒ หรือ ๓ วัน แม้ว่าจะอดอาหารและสวดมนต์อ้อนวอนแล้วก็ตาม เด็กนั้นจะต้องเพิ่มความเข้มข้นในการติดต่อ เช่น การตัดนิ้วของตัวเองเพื่อแสดงความจริงใจต่อพวกวิญญาณ เมื่อภาพนิมิตได้เกิดขึ้นแก่เด็กที่ถูกฝึกแล้ว เขาจึงจะกลับบ้านได้ และเป็นสมาชิกของเผ่าอย่างสมภาคภูมิ การสร้างภาพนิมิตจัดว่าเป็นศักยภาพอันสำคัญยิ่งของชนเผ่าอเมริกันอินเดียน เพราะทำให้พวกเขาสามารถติดต่อกับวิญญาณทำให้ล่วงรู้เหตุการณ์ในอนาคต &lt;br /&gt;          ๕. ความเชื่อในผู้นำทางศาสนา &lt;br /&gt;          ศาสนาของชนเผ่าอเมริกันอินเดียนเกือบทุกกลุ่มในทวีปอเมริกา มีความเชื่อในเรื่องผีหรือวิญญาณที่แฝงอยู่ในธรรมชาติ โดยเฉพาะพระอาทิตย์ซึ่งถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของชนเผ่าต่างๆ เกือบทุกเผ่า จึงนิยมให้มีการเต้นรำถวาย หน้าที่พื้นฐานทางศาสนาเป็นหน้าที่ของทุกๆ คนในเผ่า การสวดมนต์ การเต้นรำ การสร้างภาพนิมิตเป็นหน้าที่ของทุกๆ คนที่ต้องกระทำ มิใช่หน้าที่เฉพาะของพวกหมอผี (Medicine man) &lt;br /&gt;          อย่างไรก็ตาม มีพิธีกรรมบางอย่างซึ่งถูกจำกัดเฉพาะหมอผีเท่านั้นที่จะกระทำได้ เพราะหมอผีเป็นคนพิเศษที่มีอำนาจสูง สามารถติดต่อกับวิญญาณโดยใช้การสร้างภาพนิมิต ทำให้สามารถรักษาโรคและพวกวิญญาณอาจจะบอกข้อห้ามบางอย่างผ่านทางหมอผี นอกจากนี้ คำสาปแช่งของหมอผี อาจนำมาซึ่งภัยพิบัติและความตาย พวกหมอผีจึงได้รับการยกย่องนับถือจากคนในเผ่าไม่น้อยไปกว่าหัวหน้าเผ่า หรืออาจจะมากกว่าหัวหน้าเผ่า &lt;br /&gt;          สำหรับการรักษาโรคของหมอผีโดยทั่วๆ ไป มักจะใช้วิธีดูดวิญญาณออกมาจากคนไข้ด้วยการร้องเพลง เต้นรำ ขอพร และท่องคาถาอาคมต่างๆ ซึ่งวิธีการอาจดูคล้ายกับชามานของพวกไซบีเรีย แต่ชามานกับหมอผีมีรายละเอียดที่แตกต่างกัน คือ หมอผีมีความสามารถติดต่อกับวิญญาณโดยผ่านภาพนิมิต แต่ชามานสามารถเป็นร่างทรงให้กับวิญญาณเพื่อติดต่อกับมนุษย์ คนที่เป็นร่างทรงนี้ ก่อนรับวิญญาณมาเข้าร่างมักมีอาการเจ็บป่วยจนไม่สามารถรักษาได้จนกว่าคนคนนั้นจะยินยอมและสัญญาว่าจะยอมให้ร่างกายของตนเป็นร่างทรงของวิญญาณนั้น หรือยอมให้วิญญาณนั้นใช้ร่างกายของตนเป็นสื่อและเป็นทาสรับใช้วิญญาณนั้นไปจนกว่าจะตายไป &lt;br /&gt;          ๖. ความเชื่อในเรื่องความตายและชีวิตหลังความตาย เนื่องจากชาวอเมริกันอินเดียนมีหลายเผ่าจึงมีวัฒนธรรมหลากหลาย ความเชื่อในเรื่องความตายและการปฏิบัติต่อผู้ตายจึงมีหลายวิธี และมีข้อห้ามเกิดขึ้นเป็นจำนวนมาก &lt;br /&gt;          ชาวอเมริกันอินเดียนโดยทั่วๆ ไปเชื่อว่ามีวิญญาณ ๒ ดวง แต่ไม่ได้เป็นอมตะอย่างที่เข้าใจกันทั่วไป วิญญาณดวงหนึ่งคือลมหายใจและชีวิตซึ่งเกิดดับพร้อมกับร่างกาย วิญญาณดวงที่สองเป็นวิญญาณอิสระ ล่องลอยไปมาในขณะที่เราฝันหรือเจ็บป่วย วิญญาณดวงนี้จะกลับไปสู่ดินแดนแห่งความตายทันทีที่เราตายไป และดินแดนแห่งความตายก็มีลักษณะหลากหลายขึ้นอยู่กับความเชื่อของแต่ละเผ่า บ้างก็เชื่อว่าเป็นดินแดนแห่งความสุข บ้างก็เชื่อว่าเป็นดินแดน แห่งความทุกข์ เป็นสถานที่น่าเศร้าใจ พวกที่เชื่อในแบบหลังนี้จะพยายามช่วยเหลือคนตายด้วยการฝังอาหารและน้ำหรือสังเวยสัตว์ เพื่อให้เป็นมัคคุเทศน์ค้นหาทางไปสู่ดินแดนแห่งความตาย เช่น พวกอินเดียนแดงในแถบมิสซิสซิปปี (Mississippi) เมื่อมีผู้นำตาย ภรรยาและลูก รวมทั้งญาติและมิตรสหายที่สนิทกัน ตลอดจนสัตว์เลี้ยงทั้งหมดต้องถูกฆ่าให้ตายตามหัวหน้าเผ่า ความเชื่อแบบนี้คล้ายกับความเชื่อของจีนในยุคต้น ความเชื่อของอินเดีย ความเชื่อของชาวสุเมเรีย และถ้าย้อนไปถึงยุคหินใหม่ก็มีลักษณะความเชื่อแบบนี้เช่นกัน &lt;br /&gt;          ๗. ความเชื่อที่ว่ามีวิธีการที่จะติดต่อกับดวงวิญญาณอันสูงสุด&lt;br /&gt;           ชาวอเมริกันอินเดียนเป็นชนเผ่าที่นิยมการสูบกล้อง แต่การสูบกล้องนี้ไม่ใช่สูบเป็นชีวิตประจำวัน แต่จะสูบกล้องได้เฉพาะในพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น ยาเส้นจึงเปรียบเสมือนเครื่องกำยาน อันเป็นส่วนสำคัญในการทำพิธีกรรมเกือบทุกเรื่อง โดยเฉพาะเวลาที่ต้อง หารือกันในเรื่องสงครามและสันติภาพ การสูบกล้องจึงเป็นหัวใจสำคัญของการสนทนา กล้องยาเส้นจะถูกส่งผ่านจากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่ง โดยผลัดเปลี่ยนกันสูบราวกับว่ากล้องยาเส้น เป็นเครื่องรางของขลังอันสำคัญยิ่ง ยาเส้นของชาวอเมริกันอินเดียนจึงเข้มข้นมาก กลิ่นฉุนจัด อาจทำให้เมาได้ &lt;br /&gt;          ชาวอเมริกันอินเดียนเชื่อว่า กล้องยาสูบเป็นของศักดิ์สิทธิ์ที่สามารถติดต่อกับ ดวงวิญญาณอันสูงสุดได้ เช่น พวกซูซ์เชื่อว่ากล้องยาสูบเป็นของศักดิ์สิทธิ์เป็นที่รวมของเอกภพและจักรวาล จึงสามารถติดต่อกับวิญญาณที่บริสุทธิ์ได้ พวกเขาเรียกวิญญาณนี้ว่า “วากันทันกา” (Wakan Tanka) ซึ่งเป็นวิญญาณใหญ่ (The Great Spirit) ที่เป็นอิสระไม่มีขอบเขตจำกัด กล้องยาสูบประกอบด้วยส่วนที่เป็นถ้วยสำหรับใส่ยาเส้น ทำจากหินสีแดงซึ่งหมายถึงดิน ส่วนต่อมาก็คือ ส่วนที่แกะลึกเข้าไปในหินต่อจากถ้วยที่ใส่ยาเส้น หมายถึง ลูกควายซึ่งเป็นตัวแทน ของสัตว์ทั้งหลาย พวกซูซ์ให้ความสำคัญแก่ควายมากเพราะเป็นสัตว์ที่มีคุณค่าต่อมนุษย์ เนื้อหนังของมันใช้เป็นอาหาร เครื่องนุ่งห่มและที่พักอาศัย มนุษย์อยู่ได้ก็เพราะสัตว์เหล่านี้และสัตว์อยู่ได้ก็เพราะดินหรือแม่พระธรณี ซึ่งเปรียบเหมือนมารดาโลก ส่วนด้ามที่ทำด้วยไม้ หมายถึงสรรพสิ่งที่เติบโตมาจากแม่พระธรณี ขนนกซึ่งใช้แขวนที่ตัวกล้องสูบยา เป็นขนนกอินทรีลายจุด &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;          สรรพสัตว์ที่มีอยู่ในจักรวาลจะถูกเชื่อมโยงโดยการสูบกล้องยานี้ และผู้สูบยาก็สามารถติดต่อกับวิญญาณสูงสุด กล้องยาจึงเป็นที่รวมพลังอำนาจของโลก การสูบกล้องยาจึงจัดเป็นพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ที่มนุษย์พยายามติดต่อกับพลังเหนือโลก ซึ่งพวกเขาเชื่อว่าเป็นวิญญาณอันยิ่งใหญ่ เป็นบ่อเกิดของสรรพสิ่งและเป็นสิ่งที่ประทานอำนาจมาให้มนุษย์สามารถมีตาทิพย์เห็นภาพนิมิตที่บอกเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต &lt;br /&gt;          ๒.๒.๕ ศาสนาและความเชื่อของชาวพื้นเมืองแอฟริกา&lt;br /&gt;           ทวีปแอฟริกามีขนาดกว้างใหญ่ มีประชาชนหลายเผ่าพันธุ์ พื้นที่ในทวีปแอฟริกาอุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ จึงถูกชาวผิวขาวรุกรานนำมาเป็นเมืองขึ้น ทำให้ทวีปแอฟริกาประกอบไปด้วยชนชาติต่างๆ ที่นับถือศาสนาแตกต่างกัน แบ่งออกได้เป็น ๒ กลุ่มใหญ่ คือ &lt;br /&gt;          ๑. กลุ่มศาสนาที่ไม่ได้มีอยู่แต่เดิม เช่น ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลาม ศาสนายิว และศาสนาฮินดู &lt;br /&gt;          ๒. กลุ่มศาสนาที่มีอยู่แต่เดิม &lt;br /&gt;          ซึ่งจะขอกล่าวถึงเฉพาะกลุ่มศาสนาที่มีอยู่แต่เดิม โดยสรุปลักษณะร่วมทางศาสนา ดังนี้ &lt;br /&gt;          ๑. นับถือพระเจ้าสูงสุด (The High God) ชาวพื้นเมืองแอฟริกันมีความเชื่อว่า เทพเจ้าของแต่ละท้องถิ่นนั้นต่างอยู่ในภายใต้อำนาจของพระเจ้าผู้ยิ่งใหญ่ พระองค์มีอำนาจสูงสุดสามารถสร้างโลกและสรรพสิ่ง พระองค์ทรงเป็นหนึ่งเดียวที่อยู่เหนือเทวะทั้งหลาย แต่พระองค์จะติดต่อกับโลกเรานี้น้อยมาก เมื่อพระองค์ทรงสร้างโลกแล้วก็ทรงปล่อยโลกอย่างอิสระ โดยพระองค์เฝ้าดูอยู่ห่างๆ ความเข้าใจพระเจ้าในลักษณะนี้จะพบได้ในตำนานธรรมของพวกโยรูบา (Yoruba) ซึ่งเป็นชนพื้นเมือง กลุ่มหนึ่งในแอฟริกา ซึ่งเชื่อว่ามีพระเจ้าอันสูงสุดพระนามว่า “โอโลรัน” (Olorun) พระองค์ได้มอบงานสร้างโลกให้แก่บุตรคนโต แต่เขาไม่สามารถทำงานให้สำเร็จลุล่วงได้ โอโลรันจึงให้บุตรคนเล็กทำแทนแต่ก็ทำไม่สำเร็จเช่นกัน พระองค์จึงสร้างโลกด้วยพระองค์เอง และสั่งให้พวกเทวะทั้งหลายซึ่งพวกแอฟริกันเรียกว่า “โอริชา” (Orisha) เป็นผู้ช่วย เมื่อโอโลรันได้สร้างโลกสำเร็จสมบูรณ์ดีแล้ว พระองค์ก็เสด็จขึ้นสวรรค์และติดต่อกับโลกที่พระองค์สร้างน้อยมาก โดยปล่อยให้โอริชาเป็นเทวะประจำหมู่บ้านคอยดูแลทุกข์สุขของพวกโยรูบาตั้งแต่นั้นมา &lt;br /&gt;          ๒. ความเชื่อในเรื่องของดวงวิญญาณ ชาวพื้นเมืองแอฟริกันเชื่อว่า โลกนี้เต็มไปด้วยวิญญาณต่างๆ ซึ่งแฝงอยู่ในธรรมชาติ เช่น ป่าไม้ ลำธาร พื้นดิน ทะเล ท้องฟ้า และภูเขา ฯลฯ บางหมู่บ้านในแถบแอฟริกาตะวันตกนิยมสร้างวัดถวายหรืออาจให้พระทำพิธีเซ่นไหว้แม่พระธรณีหรือเซ่นไหว้เทพแห่งพายุ ชาวพื้นเมืองแอฟริกันบางเผ่านิยมทำพิธีกรรมโดยใช้น้ำเพราะเชื่อว่า น้ำเป็นสื่อสำคัญและเป็นสื่ออัน ศักดิ์สิทธิ์ในขั้นพื้นฐานของการทำพิธี ยกตัวอย่างเช่น พิธีอาบน้ำ เด็กแรกเกิด นิยมใช้ “น้ำเป็น” อาบเด็กทารก “น้ำเป็น” หมายถึง น้ำที่ไม่ได้ต้ม การต้มน้ำเป็นการทำลายวิญญาณหรือพลังที่อยู่ในน้ำซึ่งเป็นการขาดความเคารพ ในพิธีกรรมสำคัญอื่นๆ ก็นิยมใช้น้ำหรือของเหลวอื่นๆ ประเภทเบียร์หรือเหล้าไวน์เทลงบนพื้นดินเซ่นไหว้ไปพร้อมกับอาหาร โดยมีจุดประสงค์เพื่อให้วิญญาณทั้งหลายเกิดความพอใจ และดลบันดาลสิ่งที่ปรารถนา &lt;br /&gt;          ๓. ความเชื่อในอำนาจของวิญญาณบรรพบุรุษ หรือวิญญาณบรรพชน&lt;br /&gt;          ศาสนาของพวกชนพื้นเมืองแอฟริกัน จะแยกวิญญาณบรรพบุรุษออกเป็นคนละส่วนกับวิญญาณที่แฝงอยู่ในพลังธรรมชาติ พวกเขาเชื่อว่าเมื่อบรรพบุรุษตายไปแล้ว วิญญาณที่อยู่ในโลกแห่งวิญญาณจะทำหน้าที่ดูแลลูกหลานที่ยังมีชีวิตอยู่ต่อไป ดังนั้นจึงปรากฏบ่อยครั้งที่ชาวแอฟริกันพยายามติดต่อกับวิญญาณเพื่อขอคำปรึกษาในด้านการรบ ในด้านการเพาะปลูก และเมื่อเวลามีเด็กเกิดใหม่ ทำให้เกิดข้อห้าม (taboo) ต่างๆ ขึ้นมาในภายหลัง เช่น การห้ามกินผลไม้ หรือพืชผลที่เก็บเกี่ยวครั้งแรก ทั้งนี้เพื่อนำไปเซ่นไหว้เป็นการตอบแทนพระคุณท่านที่คอยขจัดปัญหาให้แก่พวกเขา &lt;br /&gt;          ความเชื่อในเรื่องวิญญาณบรรพบุรุษของชาวพื้นเมืองแอฟริกันแตกต่างจากชาวจีน กล่าวคือ ชาวจีนให้ความเคารพวิญญาณบรรพบุรุษของตนเพื่อแสดงความกตัญญูและขอร้องให้พวกตนอยู่เย็นเป็นสุข ร่ำรวยมั่งคั่ง แต่สำหรับชาวพื้นเมืองแอฟริกันนั้นความเชื่อในเรื่องวิญญาณบรรพบุรุษมีความสัมพันธ์กับความเป็นความตายของเผ่าพันธุ์ พวกเขาเชื่อว่าการที่ภูเขาไฟระเบิด น้ำท่วม แผ่นดินไหว และโรคระบาด เกิดจากการบันดาลของวิญญาณบรรพบุรุษ คำสาปแช่งของท่านเหล่านั้นอาจนำภัยพิบัติมาสู่พวกเขาได้ การให้ความเคารพในวิญญาณบรรพบุรุษ จึงเป็นจิตสำนึกอันสำคัญยิ่งของพวกเขาที่ลูกหลานทุกคนต้องเซ่นไหว้ ด้วยผลผลิตจากแรงงานของพวกเขา และเพื่อเป็นหลักประกันในความจงรักภักดี ชาวแอฟริกันจึงนิยม ฆ่าสัตว์เซ่นด้วยเลือดทุกครั้งที่มีสัตว์เกิดใหม่ครั้งแรกในฝูงนั้น &lt;br /&gt;          วิญญาณของบรรพบุรุษจะติดต่อกับลูกหลานทั้งหลายด้วยการฝัน ซึ่งเป็นวิธีที่ค่อนข้างง่าย ไม่ต้องมีการตีความใดๆ แต่ในบางครั้งวิญญาณของบรรพบุรุษไม่สามารถติดต่อกับลูกหลาน ด้วยการฝัน อาจเป็นเพราะบางเรื่องยากเกินกว่าที่จะเข้าใจ จึงจำเป็นจะต้องอาศัยพวกนักทำนาย (Diviner) มาช่วยตีความ คนที่จะสามารถทำนายทายทักเหตุการณ์ต่างๆ ได้จะต้องเป็นผู้ที่สามารถติดต่อกับวิญญาณของผู้ตายได้ และสามารถล่วงรู้เหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ดังนั้นในการทำสงครามแต่ละครั้ง นักทำนายจะถูกเชิญมาเป็นที่ปรึกษาในการทำสงครามเสมอ &lt;br /&gt;          ๔. การเซ่นไหว้ &lt;br /&gt;          เป็นพิธีกรรมอย่างหนึ่งที่จะช่วยเชื่อมโยงสัมพันธภาพระหว่างมนุษย์กับเทวดา และดวงวิญญาณของเหล่าบรรพบุรุษ ดังนั้นจึงมักปรากฏว่า ชาวพื้นเมืองแอฟริกันบางคนนิยม เซ่นไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์เหล่านี้เป็นประจำทุกวัน โดยแบ่งน้ำหรืออาหารเล็กน้อยเพื่อเซ่นไหว้ แต่ถ้าในโอกาสที่สำคัญ เช่น เมื่อจะออกรบหรือเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติ จะนิยมฆ่าสัตว์แล้วเซ่นด้วยเลือด เช่น นก แกะ แพะ สุนัข วัวและควาย เป็นต้น ชาวพื้นเมืองแอฟริกันจะเริ่มต้นด้วยการเชือดสัตว์แล้วปล่อยให้โลหิตไหลรดลงบนพื้นดิน เมื่อเลือดไหลออกจากร่างจนหมดแล้ว จึงจะนำสัตว์นั้นไปต้มหรือย่าง แล้วแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือส่วนหนึ่งถวายทวยเทพและวิญญาณบรรพบุรุษ ส่วนที่สองมอบให้กับคนทำพิธีกรรม ส่วนที่สามนำมากินกันในครอบครัว การทำเช่นนี้เชื่อกันว่า เป็นการแสดงความสัมพันธ์ต่อกันเหมือนกับเป็นชีวิตเดียวกัน สำหรับการเซ่นไหว้ด้วยมนุษย์นั้นไม่ใคร่เกิดขึ้นบ่อยครั้งนัก นอกจากจะมีเหตุการณ์ร้ายแรงที่เกิดขึ้นแก่หมู่บ้านเท่านั้น และถ้าผู้ทำนายได้ทำนายว่าจะต้องใช้ชีวิตมนุษย์เป็น เครื่องสังเวย จึงจะมีการฆ่ามนุษย์เกิดขึ้น หรือถ้าผู้นำของเผ่าตายไป ความจำเป็นที่จะต้องฆ่าคนเพื่อตามไปรับใช้ในโลกหน้าก็อาจจะเกิดขึ้นได้ แต่เมื่อฆ่าแล้วพวกเขาจะไม่นิยมกินเนื้อมนุษย์ด้วยกัน เหตุการณ์เช่นนี้จึงเกิดขึ้นน้อยครั้งมาก &lt;br /&gt;          ๕. การทำพิธีกรรม &lt;br /&gt;          ชาวพื้นเมืองแอฟริกันมีพิธีกรรมหลายอย่าง ตั้งแต่เกิดจนกระทั่งตาย โดยเฉพาะการเกิด ซึ่งเป็นเหตุการณ์สำคัญที่สุดในชีวิต เพราะเด็กที่เกิดมาล้วนแต่เป็นผลมาจากการอวยพรของพวกโลกแห่งวิญญาณ ส่วนบุคคลที่เป็นหมันไม่สามารถมีบุตรได้ ชาวพื้นเมืองแอฟริกันเชื่อว่าเป็นเพราะคนเหล่านั้นถูกวิญญาณสาปแช่ง ชาวแอฟริกันบางเผ่ารังเกียจการมีบุตรแฝดเพราะเชื่อกันว่าการคลอดบุตรแฝดเป็นผลมาจากการที่แม่เป็นชู้มีสามีหลายคน พวกเด็กแฝดจึงมักถูกฆ่าหรือถูกขับไล่ออกจากหมู่บ้าน &lt;br /&gt;          สังคมของชาวพื้นเมืองแอฟริกันส่วนมากอย่างเช่นชาวอชันติ (Ashanti) ไม่นิยมตั้งชื่อให้กับเด็กแรกเกิด ต้องรอเวลาให้ผ่านพ้นไปประมาณ ๑ สัปดาห์จึงจะตั้งชื่อ เพราะเชื่อกันว่าการที่จะไปตั้งชื่อให้แก่เด็กที่เกิดใหม่นั้น อาจทำให้ผิดหวังได้ เนื่องจากอัตราการตายของเด็กแรกเกิดในแอฟริกาสูงมาก การที่ไปตั้งชื่ออาจทำให้ได้รับความทุกข์เมื่อเด็กตาย และการตั้งชื่อเด็กนั้นส่วนมากได้ชื่อมาจากบรรพบุรุษ &lt;br /&gt;          พิธีกรรมที่สำคัญอีกอย่างหนึ่ง คือ การอุ้มเด็กแรกเกิดออกไปอาบแสงจันทร์หรือโยนเด็กขึ้นไปในอากาศอย่างเบาๆ แล้วก็รับ ทำอย่างนี้หลายครั้งเพื่อให้เด็กแรกเกิดเคยชินกับการมองแสงจันทร์ พิธีกรรมแบบนี้กระทำเพียงบางกลุ่มเท่านั้น ในบางกลุ่มอาจรอจนกระทั่งอายุย่างเข้าสู่วัยรุ่น &lt;br /&gt;          เด็กหนุ่มสาวของชาวพื้นเมืองแอฟริกันจะได้รับหน้าที่สำคัญๆ ในสังคม โดยแยกออกเป็นกลุ่มผู้ชายและกลุ่มผู้หญิง วัยรุ่นชายจะได้รับหน้าที่เรียนรู้เกี่ยวกับพิธีกรรมทางศาสนาและถูกทดสอบให้มีความกล้าหาญอดทน ส่วนเด็กผู้หญิงจะเรียนรู้ในเรื่องเพศศึกษาโดยได้รับการฝึกอย่างพิเศษ นอกจากนี้ชาวแอฟริกันหลายเผ่าอนุญาตให้ผู้ชายมีภรรยาได้หลายคน ทั้งนี้เพราะพวกเขามีข้อห้ามไม่ให้สามีมีเพศสัมพันธ์กับภรรยาในขณะตั้งครรภ์ และอาจรวมไปถึงช่วงเวลาที่เลี้ยงลูกน้อย ดังนั้นสามีหลายคนจึงงดการมีเพศสัมพันธ์กับภรรยาประมาณ ๒ ปี สามีจึงต้องมีภรรยาหลายคน โดยแยกบ้านอยู่ต่างหาก สำหรับพิธีกรรมที่เกี่ยวกับความตายนั้นมีหลายพิธีด้วยกัน ทั้งนี้เพราะพวกเขาพยายามหาวิธีที่จะทำให้วิญญาณของผู้ตายเกิดความสบายใจที่จะอยู่ในโลกใหม่และไม่คิดที่จะกลับมารบกวนหลอกหลอนญาติพี่น้อง พิธีกรรมที่เกี่ยวกับความตายจึงมีหลายขั้นตอนเพื่อป้องกันการกลับมาอีก โดยเฉพาะอย่างยิ่งหญิงใดที่สามีตาย หญิงนั้นจะกลัวมากเพราะเกรงว่าสามีที่ตายไปแล้วกลับมาหา และทำให้เธอเป็นหมันไม่สามารถมีลูกต่อไปได้ ชาวแอฟริกันนิยมการฝังศพทันที โดยเฉพาะกษัตริย์เมื่อสวรรคต จะรีบฝังพระศพพร้อมทั้งทรัพย์สินเงินทองและข้าทาสบริวาร &lt;br /&gt;          ๖. ความเชื่อในผู้นำทางศาสนา &lt;br /&gt;          พิธีกรรมหลายอย่างในแอฟริกาอาจไม่จำเป็นต้องพึ่งพระ เช่น การกรวดน้ำให้กับผู้ตาย การสวดมนต์อ้อนวอนขอพรจากดวงวิญญาณ พิธีกรรมที่พระจะทำพิธีนั้น ต้องเป็นพิธีกรรมที่กระทำในโอกาสพิเศษ ผู้ที่จะเป็นพระได้นั้นต้องผ่านการฝึกฝนในการทำพิธีกรรม ต้องเรียนรู้รหัสพิเศษในลัทธิศาสนาของตน ต้องเรียนรู้เรื่องการเต้นรำเพื่อพิธีกรรมบางอย่าง และต้องเรียนรู้กฎข้อห้ามทางศาสนา &lt;br /&gt;          สำหรับหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรมทางศาสนาในแอฟริกา โดยทั่วไปนิยมให้พวกพ่อมด (Witch doctor) เป็นผู้ทำพิธีกรรม โดยเฉพาะเมื่อเวลาที่มีคนเจ็บป่วยพวกพ่อมดใช้เวทมนตร์และสมุนไพรรักษาคนไข้ นอกจากนี้ถ้ามีการย้ายบ้าน พ่อมดอาจจะถูกเชิญให้มาทำพิธีขับไล่ความชั่วร้าย ก่อนที่เจ้าของบ้านจะย้ายเข้าไปอยู่อาศัย พ่อมดมักจะมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับ ความเจ็บไข้ของคนในเผ่าหรือมีหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการใช้เวทย์มนตร์คาถาอาคม &lt;br /&gt;          เนื่องจากชนเผ่าแอฟริกันบางพวกยังคงปกครองแบบกษัตริย์ ทำให้เกิดผู้นำทางศาสนาอีกประเภทหนึ่ง คือ กษัตริย์ พระองค์เป็นผู้อยู่เหนือกฎหมาย จึงได้รับการยอมรับในฐานะเป็นผู้มีความศักดิ์สิทธิ์ มีความสัมพันธ์กับโลกของวิญญาณบรรพชน เมื่อกษัตริย์และราชินีได้รับการสถาปนาอย่างเป็นทางการแล้ว จะถูกเปลี่ยนสถานภาพโดยได้รับการยกย่องว่าเป็นเทวดา และสามารถที่จะเข้าไปในดินแดนของวิญญาณแห่งบรรพชน พระมหากษัตริย์เป็นบ่อเกิดของข้อห้ามต่างๆ เช่น ห้ามมองพระพักตร์ ห้ามแตะหรือจับสิ่งของของกษัตริย์ ห้ามยุ่งกับนางสนมและนางกำนัล ผู้ที่เป็นกษัตริย์จะต้องได้รับการดูแลอย่างดี เพื่อให้มีพระพลานามัยดี เพราะการประชวรของพระมหากษัตริย์เท่ากับความป่วยไข้ของประเทศชาติ เมื่อใดก็ตามที่กษัตริย์สวรรคต ข่าวการสวรรคตจะถูกปิดเป็นความลับจนกว่าจะมีการเลือกกษัตริย์องค์ใหม่และประกาศเป็นทางการ ในปัจจุบันนี้ศาสนาดั้งเดิมของชาวแอฟริกันได้ถูกกดดันจากศาสนาอื่นๆ เช่น ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลาม รวมทั้งแรงกดดันที่มาจากสังคมแบบอุตสาหกรรมทำให้ประชาชน แอฟริกันห่างเหินจากศาสนาดั้งเดิมซึ่งเป็นศาสนาเก่าแก่ของชาติ อย่างไรก็ตามยังคงมีชาวแอฟริกันบางกลุ่มพอใจที่จะมีวิถีชีวิตและความเชื่อตามแนวทางที่บรรพบุรุษของตนได้เคยปฏิบัติมา&lt;br /&gt;ที่มา:http://main.dou.us/view_content.php?s_id=167&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/2104327398251195296/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_8353.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/2104327398251195296'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/2104327398251195296'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_8353.html' title='ศาสนาพื้นฐานดั้งเดิม'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-6497088861549122161</id><published>2010-07-20T22:03:00.000-07:00</published><updated>2010-07-20T22:04:29.022-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>วัตถุประสงค์</title><content type='html'>๑. เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจถึงคุณลักษณะพื้นฐานต่าง ๆ ของศาสนาพื้นฐานดั้งเดิมได้อย่างถูกต้อง&lt;br /&gt;          ๒. เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจถึงศาสนาและความเชื่อต่าง ๆ ของมนุษย์ที่นับถือศาสนาพื้นฐานดั้งเดิมได้อย่างถูกต้อง&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/6497088861549122161/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_9813.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/6497088861549122161'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/6497088861549122161'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_9813.html' title='วัตถุประสงค์'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-1519801558077253537</id><published>2010-07-20T21:11:00.000-07:00</published><updated>2010-07-20T22:03:19.777-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>บทที่ ๒</title><content type='html'>ศาสนาพื้นฐานดั้งเดิม&lt;br /&gt;แนวคิด&lt;br /&gt;          ๑. นักปราชญ์ศาสนาส่วนมาก นิยมจัดให้ศาสนาและความเชื่อทั้งหลายในยุคก่อนประวัติศาสตร์อยู่ในกลุ่มของศาสนาดั้งเดิม ซึ่งในปัจจุบันนี้ยังคงมีหลงเหลืออยู่บ้างในชนเผ่าที่ล้าหลังทางวัฒนธรรม  &lt;br /&gt;          ๒. ความเชื่อของชนพื้นเมืองทั่ว ๆ ไปมีลักษณะคล้ายคลึงกันมาก โดยเฉพาะแกนหลักแห่งความเชื่อโดยทั่ว ๆ ไปยังคงมีลักษณะที่ร่วมกัน อันได้แก่ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์นีแอนเดอธัล ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์โครมันยอง ศาสนาและความเชื่อของมนุษย์ยุคหินใหม่ ศาสนาและความเชื่อของชาวอเมริกันอินเดียน ศาสนาและความเชื่อของชาวพื้นเมืองแอฟริกัน&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/1519801558077253537/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_9289.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/1519801558077253537'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/1519801558077253537'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_9289.html' title='บทที่ ๒'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-6211412728218264617</id><published>2010-07-20T20:34:00.000-07:00</published><updated>2010-07-20T20:36:58.589-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>บทที่  ๑</title><content type='html'>บทที่  ๑ &lt;br /&gt;ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับศาสนา&lt;br /&gt;อาจจะกล่าวได้ว่า ในประวัติศาสตร์ของมวลมนุษยชาติ ไม่มียุคสมัยใดและไม่มีเผ่าใดเลยที่ไม่นับถือศาสนา ซึ่งในสังคมปัจจุบันนี้มีประเทศต่าง ๆ ในโลกมากกว่า ๑๙๐ ประเทศ และมีประชากรมากกว่า ๖,๐๐๐ ล้านคน ต่างก็นับถือศาสนาด้วยกันแทบทั้งสิ้น ศาสนาจึงมีอิทธิพลและแพร่หลายไปทั่วในสังคมมนุษย์ทุกยุคทุกสมัยตั้งแต่สังคมปฐมภูมิเก่าแก่ที่สุดจนถึงยุคปัจจุบัน ศาสนาจึงเป็นคำที่มนุษย์คุ้นเคยได้ยินมานานและมีความหมายมากที่สุด ยิ่งใหญ่ที่สุด อีกทั้งมีความสำคัญต่อวิถีชีวิตของมนุษย์มากที่สุดด้วย ดังนั้นจึงมีความจำเป็นและสำคัญอย่างยิ่งที่เราควรจะต้องศึกษาให้เข้าใจถึงภูมิหลังของศาสนาต่าง ๆ ที่มีมนุษย์นับถือกันอยู่ทั่วโลก&lt;br /&gt;๑.๑  ความหมายของศาสนา&lt;br /&gt;           คำว่า &quot;ศาสนา&quot; นักปราชญ์ได้นิยามความหมายของศาสนาไว้แตกต่างกันอยู่มาก จึงขอนำเสนอความหมายที่ควรทราบ ดังนี้&lt;br /&gt;          ๑.๑.๑ ความหมายตามรูปศัพท์เดิม ในภาษาสันสกฤต คือ ศาสนํ และตรงกับในภาษาบาลีว่า สาสนํ แปลว่า คำสั่งสอน คำสอน หรือการปกครอง ซึ่งมีความหมายเป็นลำดับ  ได้แก่&lt;br /&gt;          ๑) คำสั่งสอน แยกได้เป็น คำสั่ง หมายถึง ข้อห้ามทำความชั่ว เรียกว่า ศีล หรือ วินัย คำสอน หมายถึง คำแนะนำให้ทำความดี ที่เรียกว่า ธรรม เมื่อรวมคำสั่งและคำสอน จึงหมายถึง ศีลธรรม หรือศีลกับธรรม นั่นคือมีทั้งข้อห้ามทำความชั่ว และแนะนำให้ทำความดี ซึ่งคำสั่งสอน ต้องมีองค์ประกอบ คือ&lt;br /&gt;                ๑. กล่าวถึงความเชื่อในอำนาจของสิ่งที่มิอาจมองเห็นได้ด้วยตา เช่น&lt;br /&gt;                     ก. ศาสนาอิสลามและศาสนาคริสต์ เชื่อในอำนาจแห่งพระเจ้า&lt;br /&gt;                     ข. ศาสนาพุทธ เชื่ออำนาจแห่งกรรม&lt;br /&gt;                     ค. ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู เชื่ออำนาจแห่งเทพเจ้า &lt;br /&gt;               ๒. มีหลักศีลธรรม เช่น สอนให้ละความชั่ว สร้างความดี และทำจิตใจให้บริสุทธิ์ เป็นต้น&lt;br /&gt;               ๓. มีจุดหมายสูงสุดในชีวิต เช่น นิพพานในศาสนาพุทธ ชีวิตนิรันดรในศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลาม &lt;br /&gt;               ๔. มีพิธีกรรม เช่น&lt;br /&gt;                     ก. พิธีบรรพชาและพิธีอุปสมบท ในศาสนาพุทธ&lt;br /&gt;                     ข. พิธีรับศีลล้างบาป ศีลมหาสนิทและศีลพลัง ในศาสนาคริสต์&lt;br /&gt;                     ค. พิธีละหมาด พิธีเคารพพระเจ้า ในศาสนาอิสลาม&lt;br /&gt;               ๕. มีความเข้มงวดกวดขันในเรื่องความจงรักภักดี&lt;br /&gt;           ๒) การปกครอง หมายถึง การปกครองจิตใจของตนเอง ควบคุมดูแลตนเอง กล่าวตักเตือนตนเองอยู่เสมอ และรับผิดชอบการกระทำทุกอย่างของตน บุคคลผู้สามารถปกครองจิตใจของตนได้ ย่อมจะไม่ทำความชั่วทั้งในที่ลับและที่แจ้ง&lt;br /&gt;           ๑.๑.๒  ความหมายตามรูปศัพท์ในภาษาอังกฤษ คือ Religion มาจากภาษาละตินว่า Religare มีความหมายเป็นภาษาอังกฤษว่า To bind fast (ยึดถือ/ผูกพันอย่างแน่นแฟ้น) กล่าวคือ ผูกพันอย่างเหนียวแน่นต่อพระผู้เป็นเจ้า (God) หรือพระผู้สร้าง (Creator) และอีกศัพท์หนึ่งว่า Relegere แปลว่า การปฏิบัติต่อ หรือการเกี่ยวข้องด้วยความระมัดระวัง เป็นการปฏิบัติตนเพื่อแสดงความเลื่อมใสหรือเกรงกลัวอำนาจเหนือตน ซึ่งในความหมายของชาวตะวันตก ตลอดทั้งผู้นับถือศาสนาประเภทเทวนิยม จะเข้าใจศาสนาในลักษณะที่ว่า&lt;br /&gt;               ๑. มีความเชื่อว่า พระเจ้าเป็นผู้สร้างโลก สร้างสรรพสิ่งและสรรพสัตว์ทั้งหลาย&lt;br /&gt;               ๒. มีความเชื่อว่า หลักคำสั่งสอนต่าง ๆ มาจากพระเจ้า ทั้งศีลธรรมจรรยาและกฎหมายในสังคมเป็นสิ่งที่พระเจ้าทรงกำหนดขึ้น&lt;br /&gt;               ๓. มีหลักความเชื่อบางอย่างเป็นอจินไตย คือ เชื่อตามคำสอนโดยไม่คำนึงถึงข้อพิสูจน์ตามหลักวิทยาศาสตร์  แต่อาศัยเทวานุภาพของเทพเจ้า ผู้อยู่เหนือตนเป็นเกณฑ์&lt;br /&gt;               ๔. มีหลักการมอบตน คือมอบการกระทำของตนและอื่นใดที่เกี่ยวข้องกับตนให้พระเจ้าด้วยความจงรักภักดี&lt;br /&gt;           ส่วนคำว่า &quot;ศาสนา&quot; ตามความหมายของชาวตะวันออก โดยเฉพาะทางศาสนาพุทธ หมายถึง คำสั่งสอนของท่านผู้รู้ คำสั่ง คือ วินัย คำสอน คือ ธรรมะ รวมเรียกว่า ธรรมวินัย ซึ่งมีลักษณะตรงกันข้ามกับคำว่า &quot;Religion&quot; ของทางสังคมตะวันตก คือ&lt;br /&gt;               ๑. ไม่มีหลักความเชื่อว่า พระเจ้าเป็นผู้สร้างโลก แต่มีหลักความเชื่อว่า กรรมเป็นผู้สร้างโลกและสร้างสรรพสิ่ง (กมฺมุนา วตฺตตี โลโก - สัตวโลกย่อมเป็นไปตามกรรม)&lt;br /&gt;               ๒. ไม่มีหลักความเชื่อว่า คำสอนต่าง ๆ มาจากพระเจ้า แต่มีหลักความเชื่อว่า คำสอนต่าง ๆ ผู้รู้ คือ พุทธ เป็นผู้สั่งสอน (สพฺพปาปสฺส อกรณํ กุสลสฺสูปสมฺปทา สจิตฺต ปริโยทปนํ เอตํ พุทฺธานสาสนํ - การไม่ทำชั่วทั้งปวง การทำความดีให้ถึงพร้อม การทำใจให้ผ่องแผ้ว นี่คือคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า)&lt;br /&gt;               ๓. ไม่มีหลักความเชื่อไปตามคำสอน โดยไม่คำนึงถึงข้อพิสูจน์ แต่มีหลักให้พิสูจน์คำสอนนั้น (สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปนยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหิ - อันผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วยตัวเอง ไม่จำกัดด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชน พึงรู้เฉพาะตน)&lt;br /&gt;               ๔. ไม่มีหลักการยอมมอบตนให้แก่พระเจ้า แต่มีหลักการมอบตนให้แก่ตนเอง (อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ - ตนแล เป็นที่พึ่งของตน)&lt;br /&gt;           ตามที่ได้กล่าวมานี้ จะเห็นได้ว่า ศาสนา ตามความหมายของทางตะวันออก โดยเฉพาะทางศาสนาพุทธ กับคำว่า Religion ตามความหมายของทางตะวันตก ย่อมมีลักษณะแตกต่างกันไปตามธรรมชาติของศาสนาในแต่ละประเภท ศาสนาตามความหมายของทางตะวันออก โดยเฉพาะทางศาสนาพุทธนั้น มีจุดยืนตั้งอยู่บนหลักของเหตุและผล รวมทั้งเป็นเรื่องของมนุษย์กับธรรมชาติโดยตรง ส่วนศาสนาของทางตะวันตก มีจุดยืนอยู่ที่ศรัทธาหรือความเชื่อในสิ่งนอกเหนือธรรมชาติ ซึ่งเหตุผลต่าง ๆ ย่อมถูกนำมาสนับสนุนความเชื่อต่าง ๆ โดยไม่ต้องมีการพิสูจน์&lt;br /&gt;           ๑.๑.๓  ความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ศาสนา คือ ลัทธิความเชื่อถือของมนุษย์ อันมีหลักคือ แสดงกำเนิดและความสิ้นสุดของโลก เป็นต้น อันเป็นไปในฝ่ายปรมัตถ์ประการหนึ่ง พร้อมทั้งลัทธิที่จะกระทำตามความเห็นหรือตามคำสั่งสอนในความเชื่อถือนั้น ๆ&lt;br /&gt;           ๑.๑.๔ ในทรรศนะของพระยาอนุมานราชธน ให้ความหมายว่า ศาสนา คือ ความเชื่อซึ่งแสดงออกมาให้ปรากฏเห็นเป็นกิริยาอาการของผู้เลื่อมใส ว่ามีความเคารพเกรงกลัว ซึ่งอำนาจอันอยู่เหนือโลกหรือพระเจ้า ซึ่งบอกให้ผู้เชื่อรู้ได้ด้วยปัญญา ความรู้สึกเกิดขึ้นเองโดยสัญชาตญาณ ว่าต้องมีอยู่เป็นรูปร่างอย่างใดอย่างหนึ่งและต้องเป็นผู้สร้าง และเป็นผู้กำหนดวิถีชีวิตของมนุษย์ให้มีอยู่ เป็นอยู่ กล่าวกันง่าย ๆ ศาสนา คือ การบูชาพระเจ้า ผู้ซึ่งมีทิพยอำนาจอยู่เหนือธรรมชาติด้วยความเคารพกลัวเกรง&lt;br /&gt;            ๑.๑.๕ ในทรรศนะของหลวงวิจิตรวาทการ ให้ความหมายว่า ศาสนาเป็นเรื่องที่ถือว่ามีความศักดิ์สิทธิ์ มีคำสอนทางจรรยา มีศาสดา มีคณะบุคคลที่รักษาความศักดิ์สิทธิ์และคำสอนไว้ เช่น พระหรือนักบวช และมีการกวดขันเรื่องความจงรักภักดี&lt;br /&gt;           ๑.๑.๖ ในทรรศนะของ Emile Durkheim ให้ความหมายว่า ศาสนา คือ ระบบรวม ว่าด้วยความเชื่อและการปฏิบัติเพื่อความสัมพันธ์ในสิ่งศักดิ์สิทธิ์&lt;br /&gt;           ๑.๑.๗ ในทรรศนะของ A.C Bouget ให้ความหมายว่า ศาสนา หมายถึง ความสัมพันธ์อันแนบแน่นระหว่างมนุษย์กับสิ่งที่มิใช่มนุษย์ คือ สิ่งศักดิ์สิทธิ์เหนือธรรมชาติ สิ่งที่สามารถดำรงอยู่ได้ด้วยตนเองหรือพระเจ้า แต่สำหรับผู้ที่เกี่ยวข้องกับขบวนการมากกว่าเกี่ยวข้องกับบุคคล ศาสนา คือ หนทางอย่างหนึ่งซึ่งแสดงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับจุดมุ่งหมาย จุดประสงค์ความเชื่อของเขา&lt;br /&gt;           จากทรรศนะต่าง ๆ ที่กล่าวมาทั้งหมดในตอนต้นนั้น สามารถสรุปให้ครอบคลุมความหมายของศาสนาทั้งที่เป็นเทวนิยมและอเทวนิยมได้ว่า ศาสนา คือ คำสอนที่ศาสดานำมา เผยแผ่ สั่งสอน แจกแจง แสดงให้มนุษย์ละเว้นจากความชั่ว กระทำแต่ความดี เพื่อประสบสันติสุขในชีวิต ทั้งในระดับธรรมดาสามัญและความสุขสงบนิรันดร ซึ่งมนุษย์ยึดถือปฏิบัติตามคำสอนนั้นด้วยความเคารพเลื่อมใสและศรัทธา คำสอนดังกล่าวนี้ จะมีลักษณะเป็นสัจธรรมที่มีอยู่ในธรรมชาติแล้วศาสดาเป็นผู้ค้นพบ หรือจะเป็นโองการที่ศาสดารับมาจากพระเจ้าก็ได้&lt;br /&gt;๑.๒ ลักษณะของศาสนา          &lt;br /&gt;           จากความหมายของศาสนาที่ได้กล่าวมาแล้วในตอนต้น สรุปลักษณะของศาสนาได้ดังนี้&lt;br /&gt;               ๑. ศาสนาเป็นศูนย์รวมของความเคารพนับถือสูงสุดของมนุษย์&lt;br /&gt;               ๒. ศาสนาเป็นที่ยึดเหนี่ยว เป็นที่พึ่งทางใจ&lt;br /&gt;               ๓. ศาสดาเป็นผู้นำศาสนามาเผยแผ่ สั่งสอนแก่มวลมนุษย์&lt;br /&gt;               ๔. ศาสนามีสาระสำคัญอยู่ที่การสอนให้มนุษย์ละเว้นจากความชั่วกระทำแต่ความดี&lt;br /&gt;               ๕. คำสอนในศาสนามีทั้งระดับโลกิยะและระดับโลกุตระ&lt;br /&gt;               ๖. มนุษย์ต้องปฏิบัติตามคำสอนในศาสนาด้วยความเคารพเลื่อมใสและศรัทธา &lt;br /&gt;               ๗. ศาสนาต้องมีพิธีกรรมเพื่อความศักดิ์สิทธิ์ และมีสัญลักษณ์อันเป็นเครื่องหมาย&lt;br /&gt;๑.๓ องค์ประกอบของศาสนา  &lt;br /&gt;         ศาสนาที่จะเป็นศาสนาอย่างสมบูรณ์ได้ต้องมีองค์ประกอบครบถ้วนตามหลักเกณฑ์ทางวิชาการที่นักการศาสนาจัดไว้ โดยจะต้องมีองค์ประกอบดังต่อไปนี้ &lt;br /&gt;         ๑. ศาสดา ต้องมีศาสดาเป็นผู้ก่อตั้งศาสนาและศาสดาต้องมีชีวิตอยู่จริงในประวัติศาสตร์ เช่น ศาสนายิวมีโมเสสเป็นศาสดา ศาสนาพุทธมีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นศาสดา ศาสนาคริสต์มีพระเยซูเป็นศาสดา และศาสนาอิสลามมีนบีมุฮัมมัดเป็นศาสดา &lt;br /&gt;         ๒. ศาสนธรรม ต้องมีศาสนธรรม คือ คำสอนซึ่งเป็นหลักของศาสนา ต้องมีคัมภีร์เป็นที่รวบรวมคำสอน เช่น ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู มีคัมภีร์พระเวท ศาสนาพุทธ มีพระไตรปิฎก ศาสนาอิสลาม มีคัมภีร์อัลกุรอาน &lt;br /&gt;         ๓. ศาสนพิธี ต้องมีพิธีกรรมที่เกี่ยวเนื่องมาจากคำสอนของศาสนา เช่น พิธีสวมสายยัชโญปวีตหรือสายธุรำของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู พิธีอุปสมบทของศาสนาพุทธ พิธีล้างบาปของศาสนายิว และศาสนาคริสต์ และพิธีฮัจญ์ของศาสนาอิสลาม &lt;br /&gt;         ๔. ปูชนียวัตถุ หรือปูชนียสถานทางศาสนา เช่น พระพุทธรูปและสังเวชนียสถานในศาสนาพุทธ ไม้กางเขนและวิหารเมืองเยรูซาเลมในศาสนาคริสต์ รูปของพระคุรุและเมืองอมฤตสระของศาสนาซิกข์ &lt;br /&gt;         ๕. ศาสนบุคคล ต้องมีคณะบุคคลสืบทอดคำสอนของศาสนา ซึ่งเป็นผู้ปฏิบัติตามหลักคำสอนของศาสนาโดยตรง เช่น พระ นักบวช นักพรต บาทหลวง ในศาสนาต่าง ๆ &lt;br /&gt;         ๖. ศาสนสถาน ต้องมีศาสนสถานเพื่อประกอบศาสนกิจและศาสนพิธีต่าง ๆ ศาสนสถานของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ได้แก่ เทวสถาน หรือเทวาลัย ของศาสนาพุทธ ได้แก่ วัด อุโบสถ ศาลาการเปรียญ วิหาร ของศาสนาคริสต์ ได้แก่ โบสถ์ วิหาร ของศาสนาอิสลาม ได้แก่ สุเหร่า หรือมัสยิด เป็นต้น&lt;br /&gt;         ๗. ศาสนิกชน ต้องมีศาสนิกชนผู้นับถือเลื่อมใสศรัทธาในศาสนานั้น ซึ่งศาสนิกชนดังกล่าว มักเรียกตามชื่อของศาสนาที่ตนนับถือ เช่น ฮินดูชน พุทธศาสนิกชน คริสตศาสนิกชน อิสลามมิกชนหรือมุสลิม เป็นต้น &lt;br /&gt;         ๘. การกวดขันเรื่องความภักดี ต้องมีการกวดขันเรื่องความภักดีในศาสนา เช่น ศาสนาพราหมณ์-ฮินดูกวดขันเรื่องการดำเนินชีวิตตามหลักอาศรม ๔ ศาสนาพุทธกวดขันเรื่องไตรสรณคมน์ ศาสนาคริสต์กวดขันเรื่องการไปสวดมนต์ที่โบสถ์ในวันอาทิตย์ ศาสนาอิสลามกวดขันเรื่องหลักปฏิบัติหรือหน้าที่ในศาสนา &lt;br /&gt;         องค์ประกอบทั้ง ๘ ประการนี้ ในบางศาสนาอาจขาดข้อใดข้อหนึ่งไป แต่ก็ยังถือว่าเป็นศาสนา เช่น ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ขาดองค์ประกอบข้อที่ ๑ คือ ศาสดาไม่ได้มีชีวิตอยู่จริงในประวัติศาสตร์ ศาสนาอิสลามขาดองค์ประกอบ ข้อ ๕ คือ ศาสนบุคคล เพราะผู้นับถือศาสนาอิสลามไม่มีการถือเพศเป็นบรรพชิต คงมีแต่เพศฆราวาสเท่านั้น&lt;br /&gt;๑.๔ วิวัฒนาการของศาสนา&lt;br /&gt;          ไม่ว่ายุคสมัยใด มนุษย์ต่างก็ต้องการให้ชีวิตมีความสุข ความปลอดภัยและมีชีวิตยืนยาว จะทำอะไรทุกอย่างก็เพื่อจุดหมายดังกล่าว อันเป็นที่มาของการนับถือศาสนา โดยมีวิวัฒนาการ ดังนี้&lt;br /&gt;          วิญญาณนิยม &lt;br /&gt;          มนุษย์สมัยปฐมบรรพ์ ยังมีประสบการณ์ชีวิตน้อย ยังไม่เจริญด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จึงคิดและเชื่อไปตามความรู้ของตน เมื่อเห็นสิ่งต่าง ๆ เช่น ก้อนหินที่มีลักษณะแปลก ๆ หรือมีสีสันพิเศษแตกต่างกว่าปกติ ก็จะคิดว่ามีสิ่งลี้ลับอยู่ภายใน จึงทำให้สิ่งนั้นๆ แปลกประหลาดไป สิ่งลี้ลับนี้เรียกว่า มนะ หรืออำนาจที่ไม่มีตัวตน แต่มีชีวิตจิตใจ มีพลังวิเศษ ที่จะบันดาลให้คุณหรือโทษแก่มนุษย์ได้ จึงเกิดการเคารพนับถือมนะขึ้นมา ระยะนี้เรียกว่า สมัยมนะ ต่อมาจึงเกิดหมอผี (Shaman) ซึ่งเป็นบุคคลที่จะอัญเชิญพลังวิเศษของมนะออกมาใช้ตามจุดประสงค์ต่าง ๆ ยุคที่หมอผีมีความสำคัญนี้เรียกว่า สมัยมายา ต่อมามนุษย์ได้พยายาม ทำความเข้าใจในเรื่องมนะให้มากขึ้น ก็เกิดความเข้าใจว่า มนะก็คือวิญญาณนั่นเอง ซึ่งวิญญาณนี้สิงสถิตอยู่ในที่ทั่วไป ไม่จำเป็นต้องมีอยู่ในสิ่งแปลกประหลาดเท่านั้น อาจสิงอยู่ในตัวสัตว์ ในต้นไม้ ภูเขา และทะเล ก็ได้ จึงเกิดการนับถือสัตว์ที่ตนคิดว่าน่าจะมีวิญญาณสิงสถิตอยู่ เช่น นับถือจระเข้ เต่า แมว สิงโต เป็นต้น ทั้งยังนำสัตว์หรือสิ่งที่ตนเคารพมาเป็นที่เคารพของเผ่าจนกลายเป็นสัญลักษณ์ประจำเผ่าต่าง ๆ ชาวพื้นเมืองบางเผ่าของประเทศนิวซีแลนด์ได้แกะสลักรูปคนนั่งซ้อนกันหรือที่เรียกว่า รูปเคารพติกิ การนำสัตว์หรือรูปแกะสลักมาเป็นสัญลักษณ์ประจำเผ่า เรียกว่า รูปเคารพประจำเผ่า (Totemism) &lt;br /&gt;         ธรรมชาติเทวนิยม &lt;br /&gt;         ต่อมามนุษย์ได้พยายามทำความเข้าใจในเรื่องวิญญาณให้ชัดเจนขึ้นไปอีก ก็ได้มีความเข้าใจว่าวิญญาณมีความศักดิ์สิทธิ์วิเศษเกินกว่าวิสัยของมนุษย์ จึงเรียกวิญญาณว่า เทวดา หรือเทพเจ้า ซึ่งเทพเจ้าเหล่านี้สิงสถิตอยู่ในธรรมชาติทั่วไป จึงเกิดการเรียกว่า พระอาทิตย์ พระจันทร์ พระวรุณ พระอัคนี และพระคงคา ฯลฯ เช่นในศาสนากรีกโบราณและศาสนาพราหมณ์ เป็นต้น นอกจากนี้ยังนับถือผู้ที่ตนเคารพ เช่น บิดา มารดา บรรพบุรุษ พระมหากษัตริย์ และวีรบุรุษ ฯลฯ ว่าเมื่อตายไปแล้วก็จะกลายเป็นเทพเจ้าสิงสถิตอยู่ในที่ทั่วไป เช่น บ้านเรือน เป็นต้น ที่เรียกกันว่า เจ้าที่เจ้าทาง หรือผีบ้านผีเรือน&lt;br /&gt;         เทวนิยม &lt;br /&gt;         ในสมัยต่อมา มนุษย์บางพวกเกิดความคิดว่า เทพเจ้าต่าง ๆ น่าจะมีฐานะสูงต่ำลดหลั่นอย่างมนุษย์ ทั้งน่าจะมีเทพเจ้าสูงสุดเหนือกว่าเทพเจ้าทั้งหลาย ดุจพระราชาเป็นใหญ่กว่าปวงประชา พระองค์ทรงมีอำนาจสูงสุด เช่น ทรงสร้างโลกและสรรพสิ่ง ตลอดทั้งกำหนดชะตากรรมของมนุษย์ ดูแลความเป็นไปของโลก พวกที่มีความเชื่อดังกล่าว ยังมีความคิดแตกต่างกันไปอีก บางคนมีความเห็นว่าเทพเจ้าสูงสุดมีหลายองค์ เช่น ศาสนาพราหมณ์ ก็เรียกว่า พหุเทวนิยม บางคนมีความเห็นว่า เทพเจ้าสูงสุดมี ๒ องค์ คอยทัดทานอำนาจกัน ฝ่ายหนึ่งสร้างแต่สิ่งที่ดี แต่อีกฝ่ายหนึ่งสร้างแต่สิ่งไม่ดี ดังที่มีสิ่งคู่กันอยู่ในโลก เช่น ศาสนาโซโรอัสเตอร์ ก็เรียกว่า ทวิเทวนิยม และบางคนมีความเห็นว่า เทพเจ้าสูงสุดหรือพระเจ้ามีเพียงองค์เดียวเท่านั้น เช่น พระเจ้าในศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลาม ก็เรียกว่า เอกเทวนิยม &lt;br /&gt;         อเทวนิยม &lt;br /&gt;         กาลต่อมามนุษย์บางคนมีความเห็นว่า พระเจ้าสูงสุดดังที่เชื่อกันนั้นไม่มี เป็นเพียงมนุษย์คิดกันขึ้นมาเอง เห็นได้จากการที่คุณลักษณะต่าง ๆ ของเทพเจ้าเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆ และเพิ่มมากขึ้นทุกที ทั้งนี้ก็เพราะมนุษย์เป็นต้นเหตุแล้วก็หลงเคารพนับถือในสิ่งที่ตนสร้างขึ้นมา ความจริงทุกสิ่งทุกอย่างเป็นไปตามเหตุปัจจัย จะเกิดขึ้นได้ก็เพราะเหตุปัจจัยหลายอย่างประกอบกันขึ้นมา ดำรงอยู่ไม่ได้ด้วยตัวเอง สำหรับมนุษย์แล้ว กรรมหรือการกระทำของมนุษย์ต่างหากที่สำคัญที่สุด สามารถดลบันดาลชีวิตให้เป็นไปอย่างไรก็ได้ ความเชื่ออย่างนี้เรียกว่า อเทวนิยม&lt;br /&gt;๑.๕ มูลเหตุการเกิดของศาสนา         &lt;br /&gt;          มูลเหตุที่ทำให้เกิดศาสนานั้นมีมากมายหลายอย่าง แล้วแต่สภาพแวดล้อมของแต่ละกลุ่มชนและยุคสมัย ซึ่งนักการศาสนาได้ตั้งข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับมูลเหตุที่ทำให้เกิดศาสนา ดังนี้ &lt;br /&gt;         ๑. เกิดจากอวิชชา อวิชชาในที่นี้ หมายถึง ความไม่รู้หรือความเข้าใจไม่แจ่มแจ้ง เช่น ไม่เข้าใจในปรากฏการณ์ธรรมชาติรอบตัวว่า เหตุใดจึงเกิดฟ้าแลบ ฟ้าร้อง ฟ้าผ่า หรือฝนตก เมื่อไม่รู้ ไม่เข้าใจ จึงหาคำตอบออกมาในลักษณะต่าง ๆ เช่น เข้าใจว่าฟ้าแลบเนื่องจากนางมณีเมขลาเอาแก้วมาล่อรามสูร และฟ้าผ่าเพราะรามสูรขว้างขวานไปถูกแก้วแตก เป็นต้น และเมื่อไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริงของปรากฏการณ์ธรรมชาติ จึงพากันคิดว่าจะต้องมีสิ่งเหนือธรรมชาติซึ่งอาจเป็นเทพยดา หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ที่มีอำนาจเหนือมนุษย์ จึงมีการบูชาบวงสรวงอ้อนวอนให้เมตตาปรานี ความคิดเช่นนี้จึงเป็นมูลเหตุทำให้เกิดศาสนาขึ้น ศาสนาของคนโบราณจึงมีมูลเหตุมาจากอวิชชา หรือความไม่รู้ &lt;br /&gt;         ๒. เกิดจากความกลัว ความกลัวเป็นมูลเหตุที่ต่อเนื่องจากอวิชชา เมื่อเกิดความไม่รู้หรือไม่เข้าใจแจ่มแจ้งขึ้น สิ่งที่ตามมาก็คือ ความกลัว กลัวในสิ่งที่ตนไม่รู้ไม่เข้าใจ จึงคิดหาทางเอาอกเอาใจในสิ่งนั้น ในรูปของการเคารพกราบไหว้ เซ่นสรวงบูชา ตลอดจนบนบานศาลกล่าว เพื่อไม่ให้บันดาลภัยพิบัติแก่ตน แต่ให้บันดาลความสุขสวัสดีมาให้ เป็นต้น&lt;br /&gt;         ๓. เกิดจากความภักดี ความภักดีในทางศาสนา หมายถึง ความเชื่อและความเลื่อมใส ด้วยมั่นใจว่าสิ่งที่ตนเชื่อและเลื่อมใสนั้น เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่สามารถอำนวยประโยชน์แก่ตนได้ ศาสนาที่มีมูลเหตุเกิดจากความภักดีได้แก่ศาสนาประเภทเทวนิยม เช่น ศาสนายิว ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลาม เป็นต้น &lt;br /&gt;         ๔. เกิดจากความต้องการความรู้แจ้งความจริงของชีวิต ความต้องการความรู้แจ้งเป็นมูลเหตุให้เกิดศาสนา โดยเฉพาะพระพุทธศาสนาที่เน้นความรู้ประจักษ์แจ้งความจริงเป็นสำคัญ &lt;br /&gt;         ๕. เกิดจากความต้องการความสงบสุขของสังคม&lt;br /&gt;         กฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ และกติกา ยังไม่เพียงพอที่จะทำให้สังคมสงบสุขได้ จำเป็นต้องมีคำสอนของศาสนาช่วยขัดเกลาอบรมจิตใจของคนในสังคมให้มีความละอายต่อการทำชั่ว กลัวต่อการทำผิด เมื่อใช้กฎหมายควบคู่กับคำสอนทางศาสนาแล้วย่อมทำให้สังคมมีความสงบสุขยิ่งขึ้น&lt;br /&gt;๑.๖ ประเภทของศาสนา&lt;br /&gt;          เนื่องจากมนุษย์มีความแตกต่างทางภูมิศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และความเชื่อถือ จึงทำให้เกิดศาสนาหลายรูปแบบขึ้น เพื่อความสะดวกในการศึกษา จำเป็นจะต้องมีการแบ่งศาสนาออกเป็นประเภทต่าง ๆ ตามลักษณะและสภาพการณ์จริงในปัจจุบันของศาสนาเหล่านั้น ดังนี้ &lt;br /&gt;          ๑.๖.๑ แบ่งตามลักษณะของศาสนา แบ่งออกเป็น ๔ ประเภท &lt;br /&gt;               ๑. เอกเทวนิยม (Monotheism) เชื่อในพระเจ้าองค์เดียว เช่น ศาสนายิว ศาสนาคริสต์ และศาสนาอิสลาม เป็นต้น &lt;br /&gt;               ๒. พหุเทวนิยม (Polytheism) เชื่อในพระเจ้าหลายองค์ เช่น ศาสนาฮินดู และศาสนากรีกโบราณ เป็นต้น &lt;br /&gt;               ๓. สัพพัตถนิยม (Pantheism) เชื่อว่าพระผู้เป็นเจ้าสถิตอยู่ในทุกคน ทุกแห่ง เช่น ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู (บางลัทธิ) ถือว่าพระพรหมสถิตอยู่ทุกหนทุกแห่ง &lt;br /&gt;               ๔. อเทวนิยม (Atheism) ไม่เชื่อว่าพระเจ้าเป็นผู้สร้าง ได้แก่ ศาสนาพุทธ ศาสนาเชน &lt;br /&gt;                ทั้ง ๔ ประเภทนี้ อาจย่อลงเป็น ๒ คือ &lt;br /&gt;               - เทวนิยม (Theism) เป็นศาสนาที่เชื่อว่าพระเจ้าสร้างโลก ได้แก่ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ศาสนายิว (ยูดาย) ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลาม ฯลฯ&lt;br /&gt;               - อเทวนิยม (Atheism) เป็นศาสนาที่ปฏิเสธเรื่องพระเจ้าสร้างโลก ได้แก่ ศาสนาพุทธ ศาสนาเชน &lt;br /&gt;          ๑.๖.๒ แบ่งตามสภาพการณ์จริงในปัจจุบัน แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท คือ &lt;br /&gt;               ๑. ศาสนาที่ตายแล้ว (Dead Religions) หมายถึง ศาสนาที่เคยมีผู้นับถือในอดีตกาล แต่ปัจจุบันไม่มีผู้นับถือแล้ว คงเหลือแต่ชื่อในประวัติศาสตร์เท่านั้น มี ๑๒ ศาสนา ได้แก่ &lt;br /&gt;                    ๑.๑ ในทวีปแอฟริกา ๑ ศาสนา คือ ศาสนาของอียิปต์โบราณ &lt;br /&gt;                    ๑.๒ ในทวีปอเมริกา มี ๒ ศาสนา คือ &lt;br /&gt;                        (๑) ศาสนาของเปรูโบราณ &lt;br /&gt;                        (๒) ศาสนาของเม็กซิกันโบราณ &lt;br /&gt;                    ๑.๓ ในทวีปเอเชีย มี ๕ ศาสนา คือ&lt;br /&gt;                        (๑) ศาสนามิถรา (Mithraism) ได้แก่ ศาสนาที่นับถือพระอาทิตย์ ของพวกเปอร์เซีย&lt;br /&gt;                        (๒) ศาสนามนีกี (Manichaeism) มีผู้นับถือระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ ๓-๕ ชื่อศาสนาตั้งขึ้นตามชื่อผู้ตั้งศาสนานี้ เรียกทั่วไปว่า มนี ศาสนานี้ถือว่าพระเจ้ากับซาตาน หรือพญามาร เป็นของคู่กันชั่วนิรันดร&lt;br /&gt;                        (๓) ศาสนาของชนเผ่าบาบิโลเซีย&lt;br /&gt;                        (๔) ศาสนาของชนเผ่าฟีนิเซีย&lt;br /&gt;                        (๕) ศาสนาของพวกฮิตไตต์ (Hittites) ชนพวกนี้เป็นชนชาติโบราณที่ตั้งภูมิลำเนาอยู่ในเอเชียไมเนอร์ &lt;br /&gt;                    ๑.๔ ในทวีปยุโรป มี ๔ ศาสนา คือ &lt;br /&gt;                        (๑) ศาสนาของพวกกรีกโบราณ &lt;br /&gt;                        (๒) ศาสนาของพวกโรมันโบราณ &lt;br /&gt;                        (๓) ศาสนาของพวกติวตันยุคแรก&lt;br /&gt;                        (๔) ศาสนาของพวกที่อยู่ ณ แหลมสแกนดิเนเวีย (สวีเดน นอร์เวย์ และเดนมาร์ก) &lt;br /&gt;               ๒. ศาสนาที่ยังมีชีวิตอยู่ (Living Religion) หมายถึง ศาสนาที่ยังมีผู้นับถืออยู่ ในปัจจุบันมี ๑๒ ศาสนา ดังนี้ &lt;br /&gt;                    ๒.๑ ศาสนาที่เกิดในเอเชียตะวันออก&lt;br /&gt;                         ๑.๑ ศาสนาเต๋า&lt;br /&gt;                         ๑.๒ ศาสนาขงจื๊อ&lt;br /&gt;                         ๑.๓ ศาสนาชินโต &lt;br /&gt;                    ๒.๒ ศาสนาที่เกิดในเอเชียใต้&lt;br /&gt;                         ๒.๑ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู&lt;br /&gt;                         ๒.๒ ศาสนาเชน&lt;br /&gt;                         ๒.๓ ศาสนาพุทธ&lt;br /&gt;                         ๒.๔ ศาสนาซิกข์ &lt;br /&gt;                    ๒.๓ ศาสนาที่เกิดในเอเชียตะวันตก&lt;br /&gt;                         ๓.๑ ศาสนาโซโรอัสเตอร์&lt;br /&gt;                         ๓.๒ ศาสนายูดาย หรือยิว&lt;br /&gt;                         ๓.๓ ศาสนาคริสต์&lt;br /&gt;                         ๓.๔ ศาสนาอิสลาม&lt;br /&gt;                         ๓.๕ ศาสนาบาไฮ &lt;br /&gt;          ๑.๖.๓ แบ่งตามลำดับแห่งวิวัฒนาการของศาสนา แบ่งออกได้ ๒ ประเภท คือ &lt;br /&gt;               ๑. ศาสนาธรรมชาติ (Natural Religion) คือศาสนาที่นับถือธรรมชาติ มีความรู้สึกว่าในธรรมชาติ เช่น แม่น้ำ ภูเขา ป่าไม้ ฯลฯ มีวิญญาณสิงอยู่ จึงแสดงความเคารพนับถือโดยการเซ่นสรวง สังเวย เป็นต้น&lt;br /&gt;               การที่มนุษย์เห็นปรากฏการณ์ต่าง ๆ ทางธรรมชาติแล้วใช้ความรู้สึกสามัญของมนุษย์ตัดสิน กระทั่งทำให้เกิดความเชื่อว่าทุกอย่างต้องมีผู้สร้าง ธรรมชาตินั้นมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ที่อยู่เหนือธรรมชาติคอยควบคุมอยู่ ซึ่งเป็นการแสดงออกของศาสนาดั้งเดิม และเป็นขั้นแรกที่มนุษย์แสดงออกเกี่ยวกับสิ่งเหนือธรรมชาติ &lt;br /&gt;               ๒. ศาสนาองค์กร (Organized Religion) ศาสนาประเภทนี้มีวิวัฒนาการมาโดยลำดับ มีการจัดรูปแบบ มีการควบคุมเป็นระบบ จนถึงกับก่อตั้งในรูปสถาบันขึ้น อาจเรียกว่า ศาสนาทางสังคม (Associative Religion) ซึ่งมีการจัดระบบความเชื่อตอบสนองสังคม โดยคำนึงถึงความเหมาะสมแก่สภาวะของแต่ละสังคมเป็นหลัก และก่อรูปเป็นสถาบันทางศาสนาขึ้น เป็นเหตุให้ศาสนาประเภทนี้มีระบบและรูปแบบของตัวเอง มีความมั่นคงถาวรในสังคมสืบมา เช่น ศาสนายิว ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลาม ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และศาสนาพุทธ เป็นต้น &lt;br /&gt;          ๑.๖.๔ แบ่งตามประเภทของผู้นับถือศาสนา แบ่งออกได้ ๓ ประเภท คือ &lt;br /&gt;               ๑. ศาสนาเผ่า (Tribal Religion) คือ ศาสนาของคนในเผ่าใดเผ่าหนึ่ง เป็นความเชื่อของกลุ่มชนในเผ่า เช่น ศาสนาของคนโบราณเผ่าต่าง ๆ ซึ่งได้พัฒนาการขึ้นเป็นศาสนาชาติ เช่น ศาสนาเชน และศาสนาพราหมณ์-ฮินดู นับถือกันเฉพาะในประเทศอินเดียเป็นส่วนใหญ่ ศาสนาโซโรอัสเตอร์ นับถือเฉพาะในหมู่ชนเผ่าเปอร์เซีย ศาสนายูดายหรือศาสนายิว นับถือกันเฉพาะในประเทศอิสราเอลหรือหมู่ชาวยิว ศาสนาชินโตนับถือเฉพาะในหมู่ชาวญี่ปุ่น และศาสนาขงจื๊อก็นับถือเฉพาะในหมู่ชาวจีน &lt;br /&gt;               ๒. ศาสนาโลก (World Religion) คือ ศาสนาที่มีผู้นับถือกระจายอยู่ทั่วโลก ไม่จำกัดอยู่เฉพาะกลุ่มบุคคลกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง และที่ใดที่หนึ่ง เช่น ศาสนาพุทธ ศาสนาคริสต์ และศาสนาอิสลาม ซึ่งเรียกอีกอย่างว่าศาสนาสากล &lt;br /&gt;               ๓. ศาสนานิกาย (Segmental Religion) คือ ศาสนาที่เกิดจากศาสนาใหญ่ หรือนิกายย่อยของศาสนาสากล ซึ่งเกิดขึ้นจากสาเหตุความกดดันทางสังคม เช่น การเหยียดสีผิวสิทธิทางกฎหมาย ความไม่เท่าเทียมกัน ฯลฯ กลุ่มบุคคลที่เสียเปรียบทางสังคมจึงหาทางแก้ไขปัญหาเหล่านี้และธำรงไว้ซึ่งวัฒนธรรมของตน จึงฟื้นฟูลัทธิศาสนาและระบบทางสังคมให้เป็นของตัวเองขึ้นมาใหม่ โดยรวบรวมผู้คนที่เห็นด้วยทำการเผยแผ่ศาสนาและวัฒนธรรมของตนในต่างแดน เช่น กลุ่มชาวพุทธในอินโดนีเซีย กลุ่มมุสลิมดำในอเมริกา กลุ่มโซโรอัสเตอร์ในอินเดีย กลุ่มฮินดูในแอฟริกาใต้ เป็นต้น โดยอาศัยศาสนาเป็นพลังชี้นำ&lt;br /&gt;๑.๗ ความสำคัญของศาสนา&lt;br /&gt;          ศาสนานั้นเป็นสิ่งที่สำคัญมาก ไม่ว่าศาสนาใด ๆ ก็ตาม ล้วนแต่มีลักษณะร่วมสำคัญ คือ สอนคนให้เป็นคนดี มีศีลธรรมประจำใจ อยู่ในสังคมได้อย่างสันติสุข อีกทั้งยังเป็นที่ยึดเหนี่ยวทางจิตใจ และมีหลักในการดำเนินชีวิตที่ถูกต้องและปลอดภัย ดังนั้นศาสนาจึงเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของมนุษย์ทุกรูปทุกนาม ไม่ว่ามนุษย์จะเจริญหรือล้าหลังก็ตาม ก็ย่อมมีศาสนาประจำบ้านเมือง ประจำหมู่คณะ หรืออย่างน้อยก็ประจำตระกูลหรือครอบครัว ความสำคัญของศาสนานอกจากที่กล่าวมาแล้วนั้น ยังมีอีกนานัปการ ได้แก่ &lt;br /&gt;          ๑. ศาสนาเป็นเครื่องสั่งสอนให้มนุษย์ประพฤติปฏิบัติในทางที่ถูกต้องดีงาม เป็นประโยชน์ ต่อตนเอง สังคม และประเทศชาติ &lt;br /&gt;          ๒. ศาสนาเป็นบ่อเกิดแห่งศีลธรรมจรรยาและขนบธรรมเนียมประเพณีที่ชอบ อันเป็นเครื่องประกอบให้เกิดความสมัครสมานสามัคคี มีเอกลักษณ์ อารยธรรม และวัฒนธรรมอันดีงาม เป็นของตนเอง &lt;br /&gt;          ๓. ศาสนาเป็นเครื่องบำบัดทุกข์และบำรุงสุขให้แก่มนุษย์ ทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจ &lt;br /&gt;          ๔. ศาสนาเปรียบเสมือนดวงประทีปโคมไฟที่ให้ความสว่างไสวแก่เส้นทางการดำเนินชีวิตของมนุษย์ผู้อาศัยอยู่ในโลก &lt;br /&gt;          ๕. ศาสนาช่วยทำให้ชีวิตครอบครัวอบอุ่น เป็นแหล่งผลิตทรัพยากรมนุษย์ที่มีคุณค่าให้แก่สังคม &lt;br /&gt;          ๖. ศาสนาเป็นพลังใจให้มนุษย์สามารถเผชิญชีวิตด้วยความกล้าหาญ ไม่หวั่นไหวต่อโลกธรรม ทำให้มีความสงบสุขและผาสุกในชีวิต &lt;br /&gt;          ๗. ศาสนาช่วยยกระดับจิตใจ ทำให้เป็นผู้ควรแก่การเคารพนับถือ อีกทั้งยังช่วยสร้างจิตสำนึกในคุณค่าของความเป็นมนุษย์ให้กับคนในสังคมอีกด้วย &lt;br /&gt;          ๘. ศาสนาช่วยสร้างมนุษยสัมพันธ์อันดีต่อกัน ช่วยขจัดช่องว่างทางสังคม สร้างความไว้วางใจซึ่งกันและกันให้เกิดขึ้น เป็นรากฐานแห่งความสามัคคี การร่วมแรงร่วมใจกันพัฒนาชุมชน และสร้างความสงบสุขความมั่นคงให้แก่ชุมชน &lt;br /&gt;          ๙. ศาสนาช่วยให้มนุษย์ได้ประสบความสุขสงบและสันติสุขขั้นสูง จนกระทั่งบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดของชีวิต คือ หมดทุกข์โดยสิ้นเชิงได้ &lt;br /&gt;          ๑๐. ศาสนาเป็นมรดกล้ำค่าแห่งมนุษยชาติ เป็นความหวังและวิถีทางสุดท้ายแห่งความอยู่รอดของมวลมนุษยชาติ&lt;br /&gt;๑.๘ คุณค่าทางศาสนา&lt;br /&gt;          ศาสนามีคุณค่านานัปการ คุณค่าของศาสนาที่มีต่อมนุษย์เป็นคุณค่าทางจิตใจ อันถือว่าสูงกว่าคุณค่าทางวัตถุ คุณค่าของศาสนาที่พอประมวลได้ เช่น &lt;br /&gt;          ๑. เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของมนุษย์ คือ เป็นที่พึ่งทางใจ ทำให้ไม่รู้สึกอ้างว้าง ว้าเหว่จนเกินไป &lt;br /&gt;          ๒. เป็นบ่อเกิดแห่งความสามัคคีของหมู่คณะ รวมถึงความสามัคคีในหมู่มวลมนุษยชาติ &lt;br /&gt;          ๓. เป็นบ่อเกิดแห่งการศึกษาทั้งในด้านพุทธิศึกษา จริยศึกษา และศีลธรรมจรรยา &lt;br /&gt;          ๔. เป็นบ่อเกิดแห่งจริยธรรม ศีลธรรม และคุณธรรม&lt;br /&gt;          ๕. เป็นบ่อเกิดแห่งขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามทั้งหลาย &lt;br /&gt;          ๖. เป็นเครื่องดับความเร่าร้อนทางใจ ทำให้ใจสงบเย็น &lt;br /&gt;          ๗. เป็นดวงประทีปส่องโลกที่มืดมิด &lt;br /&gt;          ๘. เป็นสิ่งที่แยกมนุษย์ออกจากสัตว์ เพราะสัตว์ไม่มีศาสนา&lt;br /&gt;๑.๙ ประโยชน์ของศาสนา&lt;br /&gt;            เมื่อมนุษย์ได้นำหลักศาสนาไปประพฤติปฏิบัติในวิถีชีวิตของตนอย่างสม่ำเสมอแล้ว ย่อมก่อให้เกิดประโยชน์อย่างเอนกอนันต์ต่อตนเองอย่างแน่นอน ประโยชน์ของศาสนาโดยภาพรวมมีดังนี้ &lt;br /&gt;          ๑. ศาสนาช่วยทำให้คนมีจิตใจสูงและประเสริฐกว่าสัตว์&lt;br /&gt;          ๒. ศาสนาช่วยทำให้คนมีวินัยในตัวเองสูง &lt;br /&gt;          ๓. ศาสนาช่วยทำให้คนในสังคมอยู่กันได้อย่างสงบสุข &lt;br /&gt;          ๔. ศาสนาช่วยส่งเสริมและสร้างสรรค์ผลงานอันมีคุณค่าทางด้านศิลปะ และวัฒนธรรมแก่สังคม &lt;br /&gt;          ๕. ศาสนาช่วยให้คนมีความอดทน ไม่หวั่นไหวในโลกธรรม ไม่ดีใจจนเกินเหตุเมื่อประสบกับอารมณ์ดี และไม่เสียใจจนเสียคนเมื่อเผชิญกับเหตุร้าย &lt;br /&gt;          ๖. ศาสนาช่วยประสานรอยร้าวในสังคมมนุษย์ ทำให้สังคมมีเอกภาพในการทำ การพูด และการคิด &lt;br /&gt;          ๗. ศาสนาทำให้มนุษย์ปกครองตนเองได้ในทุกสถานและทุกเวลา &lt;br /&gt;          ๘. ศาสนาสอนให้มนุษย์มีจิตใจสะอาด ไม่กล้าทำความชั่วทั้งในที่ลับและที่แจ้ง &lt;br /&gt;          ๙. ศาสนาทำให้มนุษย์ผู้ประพฤติตาม พ้นจากความทุกข์ ความเดือดร้อน และช่วยให้ประสบความสงบสุขทางจิตใจอย่างเป็นลำดับขั้นตอนจนบรรลุเป้าประสงค์สูงสุดของชีวิต &lt;br /&gt;          ๑๐. ศาสนาช่วยให้มนุษย์มีความสามัคคี ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ทำให้อยู่ร่วมกันเป็นหมู่คณะได้อย่างมีความสุข &lt;br /&gt;          ๑๑. ศาสนาช่วยให้มีหลักในการดำเนินชีวิต ให้ชีวิตมีความหมายและความหวัง และช่วยให้เกิดเสถียรภาพและความสงบสุขในสังคม&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/6211412728218264617/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_7099.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/6211412728218264617'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/6211412728218264617'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_7099.html' title='บทที่  ๑'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-8181191043066353603</id><published>2010-07-20T20:33:00.000-07:00</published><updated>2010-07-20T20:34:21.745-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>วัตถุประสงค์</title><content type='html'>๑. เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจเกี่ยวกับความหมาย ลักษณะ และองค์ประกอบของศาสนาได้อย่างถูกต้อง&lt;br /&gt;          ๒. เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจถึงวิวัฒนาการในยุคต่าง ๆ ของศาสนา และมูลเหตุต่าง ๆ ที่ทำให้เกิดศาสนา รวมทั้งการจัดแบ่งประเภทของศาสนาได้อย่างถูกต้อง&lt;br /&gt;          ๓. เพื่อให้นักศึกษาได้เข้าใจถึงความสำคัญ คุณค่า และประโยชน์ของศาสนาที่มีต่อมวลมนุษยชาติได้อย่างถูกต้อง&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/8181191043066353603/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_20.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/8181191043066353603'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/8181191043066353603'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post_20.html' title='วัตถุประสงค์'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-7028502582205967621.post-6283001386474842736</id><published>2010-07-20T20:31:00.000-07:00</published><updated>2010-07-20T20:33:04.384-07:00</updated><category scheme="http://www.blogger.com/atom/ns#" term="พระจิตติเทพ  ฌานวโร"/><title type='text'>ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับศาสนา</title><content type='html'>แนวคิด&lt;br /&gt;         ๑. มีการให้นิยามความหมายของศาสนาจากทรรศนะต่าง ๆ  สรุปได้ว่า &quot;ศาสนา&quot; คือ คำสอนที่ศาสดานำมาเผยแผ่สั่งสอน แจกแจง แสดงให้มนุษย์ละเว้นจากความชั่ว กระทำแต่ความดี เพื่อประสบสันติสุขในชีวิตทั้งในระดับธรรมดาสามัญและความสุขสงบนิรันดร ซึ่งมนุษย์ยึดถือปฏิบัติตามคำสอนนั้นด้วยความเคารพเลื่อมใสและศรัทธา และจะต้องมีพีธีกรรม มีสัญลักษณ์อันเป็นเครื่องหมายทางศาสนา และคำสอนในศาสนามีทั้งระดับโลกิยะและระดับโลกุตระ&lt;br /&gt;         ๒. มูลเหตุที่ทำให้เกิดศาสนานั้น เกิดจากอวิชชา ความกลัว ความภักดี ความต้องการความรู้แจ้งความจริงของชีวิตและความต้องการความสงบสุขของสังคม และด้วยความแตกต่างทางภูมิศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และความเชื่อ จึงทำให้เกิดศาสนาหลายรูปแบบ &lt;br /&gt;         ๓. เมื่อมนุษย์ได้นำหลักศาสนาไปประพฤติปฏิบัติในวิถีชีวิตของตนอย่างสม่ำเสมอแล้วย่อมก่อให้เกิดประโยชน์อย่างอเนกอนันต์ต่อบุคคลผู้นั้น และยังช่วยให้สังคมเกิดความสงบสุขอีกด้วย&lt;div class=&quot;blogger-post-footer&quot;&gt;เต็ม&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/feeds/6283001386474842736/comments/default' title='ส่งความคิดเห็น'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post.html#comment-form' title='0 ความคิดเห็น'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/6283001386474842736'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/7028502582205967621/posts/default/6283001386474842736'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://knowledgeaboutreligion.blogspot.com/2010/07/blog-post.html' title='ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับศาสนา'/><author><name>Anonymous</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03175817562688804152</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='https://img1.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry></feed>