Σάω Αρκαδίαν

Χωριά και αριθμός οικογενειών Γορτυνίας (απόγραφή Pouqueville)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 19 Dec 2010 19:35:00 +0000

Πηγή: Voyage de la Grece, Pouqueville. (Το σκανάρισμα από τον φίλο archikleftaros)

Το φαινόμενο του τσιτακισμού στα πελοποννησιακά ιδιώματα

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sat, 06 Nov 2010 13:10:00 +0000

Ο τσιτακισμός ήταν ένα φαινόμενο με σχετικά ευρεία διάδοση στην Πελοπόννησο. Απομένει (και επιβάλλεται) να γίνουν αρκετά ακόμη τόσο ως προς την καθαυτό φωνητική καταγραφή με σύγχρονες μεθόδους όσο και ως προς την αποκάλυψη της γεωγραφικής έκτασής του στην Πελοπόννησο, ο βαθμός υποχώρησής του περιορίζει όμως σημαντικά τις δυνατότητες να καλυφθεί το κενό. Οπωσδήποτε η ακριβής φωνητική καταγραφή σε συνδυασμό με την αποκάλυψη της γεωγραφικής του έκτασης θα συμβάλει στη διαδικασία συμπλήρωσης της γλωσσογεωγραφίας της Νέας Ελληνικής, που εμφανίζει ακόμη και σήμερα δυσαναπλήρωτα κενά, και κατ’ επέκταση σε μια πιο διαφοροποιημένη αντίληψη των σχέσεων των νεοελληνικών γλωσσικών ποικιλιών μεταξύ τους, αλλά και της διαχρονικής τους πορείας.
[...]
Ορισμός του φαινομένου.
Αν και με τον όρο τσιτακισμός θα μπορούσε να δηλωθεί οποιαδήποτε τροπή συμφώνου σε [ts], στη νεοελληνική διαλεκτολογία με τον παραπάνω όρο συνήθως δηλώνεται η τροπή του άηχου υπερωικού κλειστού /k/ σε προστριβόμενα [ts] ή [ʧ] (ή και [ʨ]) στη θέση πριν από τα πρόσθια φωνήεντα /i/ και /e/. Στο φαινόμενο εντάσσεται και η τροπή του ηχηρού υπερωικού κλειστού /g/ σε [dz] ή [ʤ] (ή και [ʥ]). Παραδείγματα (δεν προσδιορίζεται το είδος του τσιτακισμού): τσαι, τσεφάλι, τσεραμίδι, στσεπή, συτζενής, άτζελος, (ε)τσείνος, τσήπος, φατσή, τσίτρινος, κότσινος, παιδάτσι, Γιαννάτσης, τσυρ-/τσυρά, κόστσινο, ξύτζι κ.λπ.3.
[...]
Ο τσιτακισμός είναι ένα φαινόμενο ευρέως διαδεδομένο στις νεοελληνικές γλωσσικές ποικιλίες. Καταγράφεται σε κυκλαδικά και δωδεκανησιακά ιδιώματα, στην κυπριακή διάλεκτο, στα κατωιταλικά ιδιώματα, στο ιδίωμα της Σκύρου, σε ιδιώματα της Χίου, σε τμήμα της Μάνης, την τσακωνική διάλεκτο, στη Λέσβο, στην οφίτικη Ποντιακή κ.λπ. Ο τσιτακισμός αποτελεί επίσης ένα από τα σημαντικότερα γνωρίσματα των ιδιωμάτων της ομάδας Μεγάρων-Αίγινας-παλαιάς Αθήνας-κεντρικής και νότιας Εύβοιας (Κύμη, Αλιβέρι, Πλατανιστός, Κάρυστος κ.λπ.). Υπάρχουν επίσης καταγραφές και μαρτυρίες για την ύπαρξη του φαινομένου και σε τμήματα της Στερεάς Ελλάδας, όπου μιλιούνταν βόρεια ή ημιβόρεια ιδιώματα (Αράχοβα και Άγιος Γεώργιος Βοιωτίας, Δεσφίνα Παρνασσίδος –Φωκίδα-, Αμφίκλεια –πρώην Δαδί- Λοκρίδος –Φθιώτιδα-). Η παρουσία του τσιτακισμού στις δύο τελευταίες ομάδες (Μέγαρα κ.λπ., και τμήματα της Βοιωτίας, της Φωκίδας και της Λοκρίδας) παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της γειτνίασής τους με τμήματα της Πελοποννήσου (Κορινθία, Ανατολική Αχαΐα), όπου έχει καταγραφεί το φαινόμενο, αν μάλιστα ληφθούν υπόψη και άλλα κοινά στοιχεία που συνδέουν τα πελοποννησιακά ιδιώματα με τις προαναφερθείσες περιοχές.
[...]
Ο τσιτακισμός καταγράφεται σε τμήματα όλων των νομών της Πελοποννήσου, ιδιαίτερα διαδεδομένος όμως είναι στην Αρκαδία και την Κορινθία. (σημ. εκτός από την Τσακώνικη κα τα μανιάτικα ιδιώματα)
[...]
Γεωγραφική κατανομή του φαινομένου
- Κορινθία. Οι τσιτακίζουσες περιοχές καλύπτουν ένα εκτεταμένο τμήμα της ελληνόφωνης Κορινθίας [...]
- Αχαΐα. Η ζώνη του τσιτακισμού εκτείνεται από τη δυτική Κορινθία στο ανατολικό άκρο του γειτονικού Νομού Αχαΐας, σε περιοχές, οι οποίες διοικητικά παλαιότερα ανήκαν στις επαρχίες Αιγιαλείας και Καλαβρύτων, πιο συγκεκριμένα στους τέως δήμους Αιγών, Νωνάκριδος και Φελλόης, καθώς και στην ομάδα των λεγόμενων «Κλουτσινοχωρίων» (ή «Κλουκίνες» [...]
- Αργολίδα. Η παρουσία του τσιτακισμού στην Αργολίδα μαρτυρείται με βεβαιότητα, η ακριβής γεωγραφική του εξάπλωση παραμένει όμως ασαφής [...]
- Αρκαδία. Στην Αρκαδία, εκτός από την Κορινθία, εντοπίζεται ο κύριος όγκος των μαρτυριών και καταγραφών για την παρουσία του φαινομένου, με τις επαρχίες Γορτυνίας και Μαντινείας να συγκεντρώνουν το πυκνότερο πλέγμα τσιτακιζόντων οικισμών:
Επαρχία Μαντινείας. Οικισμοί: Άγιος Βασίλειος, Αγιωργίτικα, Βλαχοκερασιά, Κανδήλα, Κολλίνες, Λεβίδι, Λουκά (πρώην αρβανιτόφωνος), Μάκρη (πρώην Μπολέτα), Μαυρίκι, Μηλιά, Νεστάνη (πρώην Τσιπιανά), Ορχομενός (πρώην Καλπάκι), Παρθένι (πρώην Μπερτζοβά), Περθώρι, Στενό. Αξιοσημείωτη είναι η απουσία -σύμφωνα με τις καταγραφές και τις μαρτυρίες- του τσιτακισμού από ένα σημαντικό τμήμα της Επαρχίας Μαντινείας και γειτονικό τμήμα της Γορτυνίας εν μέσω ζωνών τσιτακισμού. Το τμήμα αυτό περιλαμβάνει οικισμούς του πρώην Δήμου Φαλάνθου: Αλωνίσταινα, Πιάνα, Ροεινό, Σιλίμνα, Τσελεπάκος, Χρυσοβίτσι, Λυκόχια, Καρδαράς.
Επαρχία Γορτυνίας. Οικισμοί: Αγριδάκι, Ατσίχολος, Βαλτεσινίκο, Βλαχέρνα (πρώην Μπεζενίκο), Βυζίκι, πιθανόν Βυτίνα, Δημητσάνα, Ζυγοβίστι, Καλλιάνι, Καμενίτσα, Καρκαλού, Κερπινή, Λαγκάδια, Λάστα, Λευκοχώρι (πρώην Ρεκούνι), Μαγούλιανα, Νυμφασία (πρώην Γρανίτσα), Παλαιοχώρι, Περδικονέρι (πρώην Κατσουλιά), Σέρβου, Σταυροδρόμι (πρώην Αλβάνιτσα), Στεμνίτσα, Τουθόα (πρώην Τσίπολιος), Τρόπαια (πρώην Βερβίτσα), Φούσκαρη, Φτεριά (πρώην Κιάρνη/Τσιάρνη) και πιθανότατα αρκετοί άλλοι οικισμοί που δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί από την έρευνα. Οι παλαιότερες γνωστές καταγραφές από τη Γορτυνία σώζονται σε έγγραφα του 17ου αι. (γραφή τζ = τσ).
Επαρχία Κυνουρίας. Τσιτακισμός χαρακτήριζε το ιδίωμα του χωριού Καστρί44. Το τελευταίο ήταν το μεγαλύτερο και κυριότερο μιας ομάδας οικισμών, τα λεγόμενα «Καστριτοχώρια». Δεν είναι προς το παρόν γνωστό αν ο τσιτακισμός υπήρχε και στους υπόλοιπους πλην του Καστρίου οικισμούς της ομάδας, αν και είναι αρκετά πιθανό.
Επαρχία Μεγαλοπόλεως. Δεν υπάρχουν ασφαλή στοιχεία για την παρουσία του τσιτακισμού στους οικισμούς της συγκεκριμένης επαρχίας, αν και είναι πολύ πιθανό το φαινόμενο να εμφανιζόταν σε τμήματά της. Συστηματικότερη επιτόπια έρευνα θα συνέβαλε σε ακριβέστερη εικόνα.
- Λακωνία.
Επαρχία Λακεδαίμονος. Ο Ν. Βέης (1921) αναφέρει την ύπαρξη τσιτακισμού στο Μιστρά, όπως και ο Thumb για τους ορεινούς οικισμούς της Σπάρτης (στις ανατολικές πλαγιές του Ταΰγετου, 1901: 35), γεγονός όμως που δεν επιβεβαιώνεται με σαφήνεια από τις συλλογές υλικού. [...]
Επαρχία Γυθείου. Στους μη μανιάτικους οικισμούς της επαρχίας50 πιθανόν απαντάτο, όπως και σε γειτονικούς μανιάτικους οικισμούς, προσθίωση του /k/.
Επαρχία Επιδαύρου Λιμηράς. Σε τμήματα της Επαρχίας Επιδαύρου Λιμηράς, η οποία έχει δεχτεί και εποικισμό από τα Κύθηρα και τη Μάνη, απαντάται, όπως προαναφέρθηκε, προσθίωση του /k/ (π.χ. Γεράκι, Άγιος Δημήτριος -δήμου Νιάτων-, Ασωπός, Ελιά, Μολάοι, Πάκια, Ελαφόνησος, Τάλαντα, κ.λπ. Ο τσιτακισμός όμως δεν φαίνεται να ήταν άγνωστος ιδίως στα νοτιότερα τμήματα της επαρχίας (π.χ. τσαι, παιδάτσι κ.λπ.). [...]
- Μεσσηνία. Ο Ν. Βέης αναφέρει τσιτακισμό στην Καλαμάτα χωρίς περαιτέρω λεπτομέρειες. Ο Thumb επίσης (1901: 190) αναφέρει την παρουσία τσιτακισμού σε τμήματα της Μεσσηνίας, η μαρτυρία όμως αυτή είναι ασαφής και λόγω της διαφορετικής διοικητικής διαίρεσης της εποχής [...]
- Ηλεία. Εντός των διοικητικών ορίων του σημερινού Νομού Ηλείας τσιτακισμός χαρακτήριζε το ιδίωμα της Ανδρίτσαινας της Επαρχίας Ολυμπίας και πιθανότατα και άλλων οικισμών της περιοχής, καθώς και βορειότερα το ιδίωμα του ορεινού οικισμού Λάμπεια (πρώην Δίβρη) της Επαρχίας Ηλείας. Στοιχεία για άλλους οικισμούς της Ηλείας δεν υπάρχουν προς το παρόν.
[...]

Πηγή: TO ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΤΣΙΤΑΚΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΑ ΙΔΙΩΜΑΤΑ, Νίκος Παντελίδης, Πανεπιστήμιο Αθηνών, άρθρο διαθεσιμο στο διαδίκτυο εδώ.

Πασάς Mαυραειδής Φαρμάκης

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sat, 30 Oct 2010 10:28:00 +0000

O πασάς Mαυραειδής Φαρμάκης, χορηγός της αγιογράφησης του καθολικού της Nέας Mονής Φιλοσόφου. Eχοντας εξισλαμισθεί σε νεαρή ηλικία (πιθανόν ως γενίτσαρος), ο Φαρμάκης ξαναβαφτίστηκε χριστιανός και επανήλθε στη γενέτειρά του Στεμνίτσα μόλις το επέτρεψαν οι συνθήκες, στα χρόνια της δεύτερης βενετικής κυριαρχίας (1685-1715) της Πελοποννήσου

Η παλαιά Μονή Φιλοσόφου είναι η πιο ιστορική και παλαιά μονή της Αρκαδίας και από τα παλαιότερα βυζαντινά μνημεία της Ελλάδας. Ιδρύθηκε το 963 από τον Ιωάννη Λαμπαρδόπουλο από τη Δημητσάνα, τον επονομαζόμενο «φιλόσοφο», ο οποίος ήταν γραμματέας («Πρωτοκρίτης») του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά. Από το προσωνύμιό του πήρε και η Μονή το όνομά της. Είχε χαρακτηριστεί σταυροπηγιακή. Ήταν χτισμένη στο εσωτερικό μιας σπηλιάς, πάνω από μια απόκρημνη χαράδρα και σήμερα διατηρείται μόνο ένα μικρό εκκλησάκι Βυζαντινής τεχνοτροπίας του 10ου αιώνα με τις αξιόλογες τοιχογραφίες του. Είναι ναός εγγεγραμμένος τετράστηλος σταυροειδής με οκτάπλευρο τρούλο. Από την υπόλοιπη μονή σώζονται μόνο ερείπια κελλιών και άλλων κτισμάτων, καθώς και μια στέρνα.

Η νέα Μονή Φιλοσόφου ιδρύθηκε μετά τα μέσα του 17ου αιώνα (λειτουργούσε ήδη το 1691). Βρίσκεται σε απόσταση τετρακοσίων περίπου μέτρων από την παλαιά Μονή, σε ομαλότερη θέση. Το καθολικό της κτίστηκε το 1661, και κατόπιν κτίσθηκαν και αρκετά κελλιά, χωρίς όμως να εγκαταλειφθεί η παλαιά μονή. Το τέμπλο του καθολικού είναι ξυλόγλυπτο με εξαιρετική διακόσμηση και φέρει εικόνες κρητικής τεχνοτροπίας που αποδίδονται στο ζωγράφο Βίκτωρα (1663). Ο ναός αγιογραφήθηκε το 1693 με δαπάνη του «Μαυραηδή-πασά Φαρμάκη» από τη Στεμνίτσα, ο οποίος είχε εξισλαμισθεί, αλλά επανήλθε στο Χριστιανισμό επί Ενετοκρατίας. Απεικόνιση του χορηγού υπάρχει στη δυτική πλευρά του ναού (υπό τη μορφή τυπικού Ανατολίτη με βλοσυρό ύφος, πολυτελές ένδυμα και κομπολόι) δίπλα στην αγία Ελένη.

Πηγές: kathimerini.gr, wikipedia

Ιστορική γεωγραφία Αρκαδίας (395-1209)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Thu, 28 Oct 2010 16:13:00 +0000

Η Αρκαδία, στην ενδοχώρα της Πελοποννήσου, καταλαμβάνει χώρο κατεξοχήν ορεινό πού περιβάλλεται άπα βουνά, τα όποια την απομονώνουν και δυσκολεύουν την επικοινωνία της με τις γειτονικές περιοχές1. Τα ιστορικά γεγονότα και τα αρχαιολογικά τεκμήρια πού εξετάζονται στην εργασία αύτη αναφέρονται στην 'Αρκαδία με τα σημερινά όρια του νομού, πού περιλαμβάνει τις επαρχίες Γορτυνίας, Κυνουρίας, Μαντινείας και Μεγαλόπολης. Παρά την απομόνωση της, ή 'Αρκαδία ακολούθησε τις τύχες των υπόλοιπων διαμερισμάτων της Πελοποννήσου.

Ή επιδρομή των Βησιγότθων με αρχηγό τον Αλάριχο το 396-397 μ.Χ. πού αναστάτωσε την Πελοπόννησο κατέστρεψε πολλές πόλεις της 'Αρκαδίας, οπού οι βάρβαροι φαίνεται ότι είχαν πρόθεση να εγκατασταθούν μόνιμα και να ασχοληθούν με τήν καλλιέργεια της γης. Ή άφιξη, όμως, τού Στελίχωνα το 397 και ή νίκη του στη Φολόη της 'Ηλείας τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν την Πελοπόννησο και να διαπεραιωθούν στην Ηπειρο2.

Από όλη την Πελοπόννησο, η 'Αρκαδία είναι η μόνη περιοχή για την οποία οι πηγές σιωπούν ώς τις αρχές του 13ου αϊ. Ή έλλειψη μαρτυριών οφείλεται προφανώς στο γεγονός δτι οί περισσότερες γνωστές αρχαίες πόλεις, η Μεγαλόπολις, η Γόρτυς, ο Ορχομενός κ.ά. έχουν πια εξαφανιστεί1. Στη θέση τους δεν είχαν αναδειχθεί νέα αστικά κέντρα πού θα μπορούσαν να συναγωνιστούν τις μεγάλες πελοποννησιακές πόλεις όπως την Κόρινθο, το Αργος, τη Σπάρτη και την Πάτρα. Μικροί μόνο αγροτικοί οικισμοί διατηρούνται κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο. Στην απουσία μεγάλων αστικών κέντρων οφείλεται και το γεγονός των σποραδικών καί μεμονωμένων ειδήσεων πού έχουν σωθεί για την ύπαρξη επισκοπών κατά την περίοδο αυτή. Έτσι, γνωρίζουμε μόνο ότι ό επίσκοπος Τεγέας Ωφέλιμος μετέχει στις εργασίες της συνόδου της Χαλκηδόνος το 451 2. Τον ίδιο επίσκοπο συναντούμε και σε επιγραφή που βρίσκεται σε άμβωνα τής παλαιοχριστιανικής βασιλικής του Προβαντηνού στην Τ ε γ έ α 3 . Ό επίσκοπος, πάλι, Μεγαλοπόλεως Τιμόθεος υπογράφει τη συνοδική επιστολή των επισκόπων τής Αχαΐας που αποστέλλεται το 453 στον αυτοκράτορα Λέοντα Α' 4. Η Τεγέα, η Θέλπουσα και η Μαντινεία μνημονεύονται στο Συνέκδημο του Ιεροκλέους ως πόλεις τής επαρχίας Αχαΐας5 . Τα αρχαιολογικά τεκμήρια στις τρεις αυτές πόλεις ενισχύουν τη μαρτυρία του Ιεροκλέους και αποτελούν την καλύτερη απάντηση στους μελετητές πού αμφισβητούν ότι οι πόλεις τις όποιες σημειώνει υπήρχαν ακόμη στις μέρες του8 . Πράγματι, οι πόλεις αυτές πρέπει να είχαν αξιόλογη ζωή στην παλαιοχριστιανική περίοδο, όπως δηλώνουν τα ίδια τα μνημεία. Στην Τεγέα σώζονται τέσσερις παλαιοχριστιανικές βασιλικές 5ου - 6ου αι., στη Θέλπουσα (=Βάναινα) εντοπίστηκαν τα ίχνη δύο και στη Μαντινεία, έκτος από τις παλαιοχριστιανικές βασιλικές, ανακαλύφθηκαν και νομίσματα του 6ου αϊ. Παλαιοχριστιανικές βασιλικές υπάρχουν ακόμη και στο Παλλάντιο, στον Ορχομενό, στη Χωτούσα, καθώς και στη μονή Λουκούς κοντά στο Άστρος. Ύπαρξη ζωής στους παλαιοχριστιανικούς χρόνους επιβεβαιώνεται από αρχαιολογικά τεκμήρια (ταφές, νομίσματα κ.ά.) και σε άλλα μέρη τής Αρκαδίας, όπως στον Άγιο Νικόλαο Κυνουρίας, Μαγούλιανα, Μεγαλόπολη, Μελιγού, Νεστάνη. 'Επίσης στο γνωστό κατάλογο τών πόλεων πού καταχωρίζονται στον Paris, gr. 1555Α αναφέρονται οι αρκαδικές πόλεις Θέλπουσα, Μαντινεία, Μεγαλόπολη και Τεγέα1.

Οι σλαβικές επιδρομές πού από τα τέλη του 6ου και για δύο περίπου αιώνες επέφεραν μεγάλες καταστροφές στην Πελοπόννησο2, φαίνεται ότι έπληξαν ιδιαίτερα την Αρκαδία. Οι κάτοικοι εγκατέλειψαν τους ορεινούς ανοχύρωτους οικισμούς τους και ζήτησαν άσυλο στις παραλιακές πόλεις πού ήταν οχυρωμένες και επομένως κατάλληλες να αντισταθούν στους επιδρομείς. Η μετακίνηση πληθυσμών από την 'Αρκαδία προς νότον είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων πόλεων, όπως μαρτυρεί και η επιβίωση των παλαιών ονομάτων στους νέους οικισμούς: Αρκαδία στον κόλπο τής Κυπαρισσίας και Μαντινεία στη Μεσσηνία3. 'Αναφέρεται ενδεικτικά ότι σε καμιά περιοχή της Αρκαδίας δεν έχουν επισημανθεί νομίσματα μετά το 577 μ.Χ. και ως τον 10ο αϊ.4
Τέλος, τα σλαβικά ονόματα που απαντούν εδώ είναι από τα πολυπληθέστερα σε σχέση με τις υπόλοιπες περιφέρειες τής χερσονήσου5.

Ή εκστρατεία του Σταυρακίου, το 783, και λίγο αργότερα ή αποστολή τού στρατηγού Σκληροΰ στην Πελοπόννησο από τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Α', ό όποιος έλαβε και πρόσθετα μέτρα εποικισμού, συντέλεσε στην αποκατάσταση του βυζαντινού ελέγχου στην περιοχή ως τα τέλη του 9ου αι. "Ήδη από τις αρχές του 9ου αί. έχει ιδρυθεί το θέμα Πελοποννήσου6.

Από τα τέλη του 9ου αι. — άλλα κυρίως στον 10ο — αρχίζει μία νέα περίοδος ομαλότητας και ευημερίας για τη χώρα, η οποία θα διαρκέσει ως τις παραμονές τής λατινικής κατάκτησης. Οι Σλάβοι εκχριστιανίζονται και νέα εκκλησιαστικά μνημεία φανερώνουν ότι η χριστιανική θρησκεία έχει επικρατήσει και πάλι στη χερσόνησο1. Την παλαιότερη μνεία για την εκκλησιαστική κατάσταση στην 'Αρκαδία παρέχει επιγραφή πού βρέθηκε στο Παλλάντιο, σύμφωνα με την οποία στις αρχές του 10ου αι. η περιοχή υπαγόταν εκκλησιαστικά στην επισκοπή Λακεδαιμόνιας. Ή επιγραφή αυτή μας παραδίδει και την πρώτη βέβαιη χρονολογημένη εκκλησία στην 'Αρκαδία, πού είναι ό ναός του Αγίου Χριστόφορου στο Παλλάντιο2. Δεύτερη μνεία ναού μέσα στον 10ο αι. σώζεται σε σιγίλλιο του πατριάρχη Πολύευκτου του 964 ή 966 σύμφωνα με το όποιο ιδρύθηκε ή μονή του Φιλοσόφου κοντά στη Δημητσάνα από τον πρωτοασηκρήτι του Νικηφόρου Α', 'Ιωάννη Λαμπαρδόπουλο3. 'Ακόμη, στην περιοχή της Τεγέας, η οποία στους μέσους χρόνους μετονομάστηκε Νίκλι4 σώζεται ο μεγάλων διαστάσεων ναός τής Παλαιάς Επισκοπής, του τέλους του 10ου αί.5 Έκτος από τα τρία αυτά μνημεία, στην ίδια περίοδο ανήκουν και ναοί πού βρέθηκαν στα Βούρβουρα, στα Λουτρά Ηραίας και στη Μελιγού (θέση Σαββανάς). Εξάλλου, φιλολογικές και άλλες πηγές μας πληροφορούν ότι οι μονές Βαρσών στο Νεοχώρι καί Επάνω Χρέπας στο Περθώριο είχαν ιδρυθεί τον 11ο αι. Στη θέση τους σήμερα υψώνονται μεταβυζαντινά καθολικά. Τα μνημεία αυτά είναι ενδεικτικά τής ανάπτυξης του κέντρου τής Αρκαδίας και υποδηλώνουν τη σημαντική αύξηση του χριστιανικού πληθυσμού στην περιοχή, γεγονός πού επιβεβαιώνεται και από την 'ίδρυση νέων επισκοπών στα τέλη του 11ου αϊ.6

Όπως ήδη αναφέρθηκε, ή 'Αρκαδία υπάγεται εκκλησιαστικά στην επισκοπή Λακεδαιμόνιας, η οποία εξαρτάται από τη μητρόπολη Πατρών. Το 1082/1083 ή επισκοπή Λακεδαιμόνιας προάγεται σε μητρόπολη με τρεις επισκοπές, του Αμυκλείου ή 'Αμυκλών, της Πίσσης και των Εζερών 7 . Στην επισκοπή Αμυκλείου με έδρα το Νίκλι μνημονεύεται επίσκοπος — μόνος γνωστός άλλωστε — ο Νικόλαος Μουζάλων1. Παράλληλα, ή επισκοπή Πίσσης πού δημιουργήθηκε ταυτόχρονα πρέπει να ήταν στην περιοχή τής Κυνουρίας και να είχε έδρα το Λεωνίδιο 2.

Οι σταυροφόροι μετά την κατάκτηση το 1204 τής Κωνσταντινούπολης και την κατάλυση του βυζαντινού κράτους, έσπευσαν να καταλάβουν και τα υπόλοιπα εδάφη τής αυτοκρατορίας. Έτσι, ο Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός αναλαμβάνοντας την αρχηγία των επιχειρήσεων στην Πελοπόννησο, πολιόρκησε τα κάστρα του "Αργούς, τής Κορίνθου και του Ναυπλίου3. Λίγο αργότερα και ενώ η πολιορκία συνεχιζόταν, ό Γουλιέλμος de Champlitte μέ τον Γοδεφρεΐδο Βιλλεαρδουίνο επιχείρησαν την κατάκτηση τής υπόλοιπης χερσονήσου. Το 1209, πέτυχαν να θέσουν υπό τον έλεγχό τους το μεγαλύτερο τμήμα τής δυτικής, νότιας και κεντρικής Πελοποννήσου4. Η πελοποννησιακή γη χωρίστηκε σε 12 βαρονίες και μοιράστηκε ανάμεσα στους λατίνους φεουδάρχες 5 - η περιοχή τής 'Αρκαδίας αποτέλεσε 4 βαρονίες. Η πρώτη, με κέντρο το κάστρο τής Άκοβας ή Mategriffon είχε 24 φέουδα και παραχωρήθηκε στην οικογένεια Rogières με πρώτο ηγεμόνα τον Gautier6 . Ή δεύτερη, περιλάμβανε το μεγαλύτερο μέρος των Σκορτών με κυριότερο κάστρο την Καρύταινα, που υπήρχε πιθανότατα και πριν από τη φραγκική κατάκτηση. Είχε 22 φέουδα και παραχωρήθηκε στον Ούγο de Briel1. Ή τρίτη βαρονία, τής Βελίγοστης, μέ 4 φέουδα περιήλθε στον Ματθαίο de Mons2 και ή τέταρτη, του Νικλίου, με 6 φέουδα, στον Γουλιέλμο de Morlay3 . H Βελίγοστη και το Νίκλι αναφέρονται στο Χρονικό του Μορέως ‘ως χώρες προεστές εις όλον τον Μορέαν' ο Βιλλεαρδουίνος αναγκάστηκε να τις πολιορκήσει για να παραδοθούν5. Οι Φράγκοι εγκατέστησαν λατίνους ιεράρχες στις επισκοπές των πόλεων τις όποιες κατέλαβαν. Έτσι, στην επισκοπή Αμυκλών, πού υπαγόταν στη λατινική αρχιεπισκοπή Πατρών, τον ορθόδοξο επίσκοπο διαδέχθηκε ο λατίνος Ιμβέρτος, στον οποίο παραχωρήθηκαν 4 φέουδα. Το 1209, αντικαταστάθηκε παράνομα από τον Γιλιβέρτο, πρώην ηγούμενο στη μονή τού Άγιου Πέτρου στο Flavigny en Auxois6.

Μετά τη συνοπτική επισκόπηση της ιστορίας τής Αρκαδίας στην περίοδο 395 - 1209, ακολουθεί η αναγραφή των πληροφοριών πού έχουν συγκεντρωθεί για τους οικισμούς και τα μνημεία. Την έλλειψη ειδήσεων από φιλολογικές πηγές αναπληρώνουν τα ευρήματα των ανασκαφών, στα όποια σε μεγάλο βαθμό στηρίζεται η προσπάθεια σύνθεσης της ιστορικής γεωγραφίας της περιοχής1. Στην καταγραφή των θέσεων, των μνημείων και των αρχαιολογικών ευρημάτων τα τοπωνύμια καταχωρίζονται κατά αλφαβητική σειρά. Καταγράφονται πρώτα οι ιστορικές πληροφορίες για τον κάθε τόπο και μετά οι ειδήσεις για τα μνημεία και ευρήματα (στα όποια περιλήφθηκαν και όσα στις αρχαιολογικές αναφορές σημειώνονται με το γενικό όρο «βυζαντινά»).

Από τη μελέτη των αρχαιολογικών τεκμηρίων διαπιστώνεται ότι οι γνωστές αρχαίες πόλεις εξακολουθούν να υπάρχουν και κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο, εξαφανίζονται όμως μετά από τις σλαβικές επιδρομές, με εξαίρεση τον 'Ορχομενό, το Παλλάντιο και την Τεγέα, όπου σώζονται μνημεία και ευρήματα και της μεσοβυζαντινής εποχής. Ως προς τη γεωγραφική κατανομή των θέσεων, πρέπει να σημειωθεί ότι οι περισσότερες επισημαίνονται στις επαρχίες Μαντινείας και Γορτυνίας ενώ οι λιγότερες στην επαρχία Μεγαλόπολης.

Πηγή: "Συμβολή στην ιστορική γεωγραφία της Αρκαδίας (395-1209)", Βούλα Κόντη, BYZANTINA SYMMEIKTA; ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 6
Σημείωση: Για την περιγραφή όλων των αρχαιολογικών τόπων, τις υποσημειώσεις, χάρτη, βιβλιογραφία κλπ το πλήρες κείμενο της εργασίας εδώ.

Εκλογικά έγγραφα Γορτυνίας [1843 - 1862]

noreply@blogger.com (Karytinos) — Fri, 08 Oct 2010 20:25:00 +0000

Χειρόγραφα με πρακτικά εκλογών και καταλόγους εκλογέων (1843, 1847-8, 1850, 1853, 1856, 1858, 1862)

Ακολουθήστε τον σύνδεσμο:

Φάκελος #008 [1843 - 1862]
Εκλογικά έγγραφα επαρχίας Γορτυνίας.

Εκλογικός κατάλογος Γορτυνίας (1865)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Fri, 08 Oct 2010 19:19:00 +0000

Από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, ο πλήρης εκλογικός κατάλογος των ψηφοφόρων των δήμων της Γορτυνίας το 1865. Ακολουθήστε τους παρακάτω συνδέσμους:

ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΑΡΧΕΙΟΥ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ (1844-1893)

Φάκελος #07a [1865 - 1892]
Εκλογικοί κατάλογοι των Δήμων Κλείτορος, Λαγκαδίων (Τεύθιδος), Μυλάοντος, Νυμφασίας, Τρικολώνων, Τροπαίων της Επαρχίας Γορτυνίας.

Φάκελος #008 [1865, 1872]
Εκλογικοί κατάλογοι των Δήμων Γόρτυνος, Ελευσίνος, Θελπούσης, Λαγκαδίων, Μυλάοντος της Επαρχίας Γορτυνίας (ή Γόρτυνος).

Μέλη δημοτικού συμβουλίου Τριπολιτσάς (1700)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Mon, 04 Oct 2010 16:30:00 +0000

Μέλη δημοτικού συμβουλίου Τριπολιτσάς (1700) >>>

Πηγή: arcadiaportal.gr

Ιωάννης Χριστοδούλου

noreply@blogger.com (Karytinos) — Mon, 04 Oct 2010 16:23:00 +0000

Ο Ιωάννης Χριστοδουλόπουλος (Δυρράχιο, 1779- Λαγκάδια Αρκαδίας, 1853) ήταν αγωνιστής της Επανάστασης του 1821.

Η Ζωή του πριν την Επανάσταση
Ο Ιωάννης Χριστοδουλόπουλος γεννήθηκε το 1779 στο Δυρράχιο της Αλβανίας. Το πραγματικό του επίθετο ήταν Χριστοδούλου αλλά τα παιδιά του καθιέρωσαν το Χριστοδουλόπουλος.

Το 1800 κατετάγη στο στρατό του Φώτη Τζαβέλα στο Σούλι για τον αγώνα κατά των Τούρκων στην περιοχή. Τον Δεκέμβριο του 1803, μετά από 3 χρόνια αγώνων, το Σούλι έπεσε στα χέρια των Τούρκων και ο Ιωάννης Χριστοδούλου μαζί με άλλους Έλληνες κατέφυγε στην Κέρκυρα όπου έμεινε για κάποιο χρονικό διάστημα. Αργότερα, άγνωστο πότε ακριβώς, ο Ιωάννης πήγε στα Λαγκάδια Αρκαδίας όπου εγκαταστάθηκε ως γεωργός και παντρεύτηκε την Χρυσαυγή. Μαζί έκαναν 5 αγόρια και 2 κορίτσια. Από αυτόν κατάγονται σήμερα όλοι οι Χριστοδουλοπουλαίοι των Λαγκαδίων.

Επανάσταση
Η Επανάσταση ξέσπασε στα Λαγκάδια την 23η Μαρτίου 1821. Ο Ιωάννης συμμετείχε στον στρατό του Λαγκαδινού κοτζαμπάση Κανέλλου Δεληγιάννη ως μπουλουξής (διοικητής άτακτου, μικρού στρατιωτικού σώματος περίπου 50 ατόμων). Την 1η Απριλίου 1821,ο Κανέλλος Δεληγιάννης έδωσε εντολή εκτέλεσης όλων των τουρκικών οικογενειών στα Λαγκάδια και την πυρπόληση του τζαμιού που ήταν στο χωριό. Σύμφωνα με έγγραφα, ο Ιωάννης ήταν ο πρώτος που άνοιξε πυρ εκείνη την ημέρα. Συνολικά 40 οικογένειες σφαγιάστηκαν τότε.

Μάχες και Πολιορκίες
Ο Ιωάννης ακολούθησε τις ελληνικές εκστρατείες για πολλά χρόνια και έλαβε μέρος σε μερικές από τις σημαντικότερες μάχες της Ελληνικής Επανάστασης: Πολιορκία της Τρίπολης (24 Απριλίου - 23 Σεπτεμβρίου 1821), Μάχη της Πάτρας (9 Μαρτίου 1821), Πολιορκία του Ναυπλίου (31 Νοεμβρίου 1821), Πολιορκία της Κορίνθου (14 Ιανουαρίου 1822), Μάχη του Πέτα (4 - 16 Ιουλίου 1822), Μάχη των Δερβενακίων (26-28 Ιουλίου 1822), 1η Πολιορκία του Μεσολογγίου (Δεκέμβριος 1822), Μάχες κατά του Ιμπραήμ Πασά (αρχές του 1825).

Τα Χρόνια Μετά την Επανάσταση
Μετά την απελευθέρωση, όπως όλοι όσοι συμμετείχαν στον αγώνα, έκανε αίτηση προς την ελληνική κυβέρνηση ζητώντας αναγνώριση και απονομή βραβείου για τις προσπάθειές του. Πέθανε το 1853 προτού λάβει απάντηση. Οι γιοι του, Κωνσταντίνος και Κυριάκος υπέβαλαν νέα αίτηση το 1865 για λογαριασμό του. Εάν έλαβαν το βραβείο δεν είναι γνωστό. Ωστόσο η αίτησή τους μπορεί ακόμα να βρεθεί στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος.

Πηγές
* Τσαφαράς Βασίλειος Ι., Λαγκάδια, Αθήνα 1937
* Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, Αρχείο Αγωνιστών, Χριστοδουλόπουλος Ιωάννης (αρ. εγγ. 10636)
* Γενικά Αρχεία του Κράτους, Εκλογικά, Συλλογή Λαδά 8.7

Πηγή-Βικιπαίδεια

Αναφορές για τα επεισόδια στη Γορτυνία (Ιουν. 1823)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sat, 02 Oct 2010 15:00:00 +0000

Φιλοδεληγιαννικοί πρόκριτοι και κάτοικοι της Γορτυνίας στέλνουν αναφορές στον έπαρχο Καρυταίνης κατά Παλουμπαίων και Σερβαίων για τον πιστολισμό του Ανάστου Δεληγιάννη από τον Κωνσταντίνο Τζίραλη και τον Πανουσάκο. Θα ακολουθήσει σύρραξη Δεληγιανναίων με Πλαπουταίους.

Σχετικά θέματα:
Κανέλλος Δεληγιάννης: Γορτυνιακός εμφύλιος (1823) και αρχές του γενικού εμφυλίου (1824)
Επιστολή κατά Κολοκοτρώνη (Εμφύλιος 1823)

Κάτοικοι κάμπων-βουνών Καρύταινας, Άκοβας και Πέρα Μεριάς υπογράφουν αναφορές προς τον Επαρχο και την Διοίκηση.

Ονόματα Λαγκαδινών (1822-3)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sat, 02 Oct 2010 14:26:00 +0000

Τα πρώτα ονόματα είναι από τη δεκατιά σε σιτάρι ή σμιγάδι που έδωσαν οι παρακάτω κάτοικοι για τον "Γενικόν Φούρνον", 20 Ιουνίου 1822. Το χωριό αναφέρεται στο χειρόγραφο ως "Λαγκάδα", αλλά τα ονόματα και όλα τα υπόλοιπα στοιχεία συνηγορούν ότι πρόκειται γιατα Λαγκάδια.

Η δεύτερη λίστα είναι από την αναφορά κατοίκων του χωριού κατά του συμπατριώτη τους Θανάση Κίντζιου παίρνοντας το μέρος του επίσης συμπατριώτη τους Ζαφείρη Δεληγιαννόπουλου. Το αντικείμενο της διαφοράς των δύο ήταν ένα γαϊδούρι που πήρε ο Δ. όταν εφονεύθησαν οι Τουρκοι των Λαγκαδίων αλλά ύστερα από 4-5 μήνες το άρπαξε ο Κ. Οι κάτοικοι μιλούν και για άλλες αναφορές. (28 Ιουνίου 1823). Ο έπαρχος Καρύταινας αποφάσισε ότι το δίκαιο ήταν υπέρ του Δ.

Ονόματα στρατιωτικών των Κολοκοτρωναίων

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sat, 02 Oct 2010 14:09:00 +0000

Οι Κολοκοτρωναίοι (Θεόδωρος, Πάνος και Γενναίος) στρατολογούσαν στο 1/3 της επαρχίας Καρύταινας, περιοχή Βουνών και Κάμπου της Καρύταινας. Το σώμα τους κατά τον Φωτάκο αποτελούταν απο 2,350 γερούς και δυνατούς στρατιώτες και 300 βοηθητικούς για να ετοιμάζουν τις τροφές, τα ζώα και τα άλλα αναγκαία του πολέμου.

Πηγή: Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως, Φωτάκος

Προαγωγές Γορτυνίων στρατιωτικών (1824)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sat, 02 Oct 2010 13:07:00 +0000

Προβούλευμα Εκτελεστικού υπ' αριθμ. 704, Αναφορά Υπουργείου Πολέμου, Συνέλευση Βουλευτικού - πρακτικά
3η Νοεμβρίου 1824

Στρατιωτικοί προβιβασμοί (μάλλον δεληγιαννικοί):
Παπά Ευστάθιος Λαγκαδινός, αντιστράτηγος
Γεώργιος Κοντοβαζαινίτης, αντιστράτηγος
Γεώργιος Σπηλαιόπουλος, Λαγκαδινός, χιλίαρχος
Θεοδωράκης Κοντοβαζαινίτης, χιλίαρχος
Γιαννάκης Καραλής, υποχιλίαρχος
Αργύριος Αποσκίτης, υποχιλίαρχος
Παρασκευάς Παπαπέτρου, υποχιλίαρχος
Χρήστος Βαχλιώτης, ταξίαρχος
Αθανάσιος Μπράμος, ταξίαρχος
Σπήλιος Ζιούτας, ταξίαρχος
Παπαγιωργάκης, ταξίαρχος
Αναστάσιος Πολυχρόνη, Λαγκαδινός, ταξίαρχος
Γεώργιος Σαρής, εκατόνταρχος
Ηλίας Ρούτζης, εκατόνταρχος
Αναγνώστης Κατζικονούρης, εκατόνταρχος
Γεώργιος Θεοδωρόπουλος, εκατόνταρχος
Θεοδωράκης Μπράμος, εκατόνταρχος
Καπογιάννης Ραχιώτης, εκατόνταρχος
Θεοδωράκης Παραλογγίτης, εκατόνταρχος
Αναγνώστης Κοντοβαζαινίτης, εκατόνταρχος
Θεοδωράκης Διβριτζιώτης, εκατόνταρχος
Θεοδωρής Πολυχρονόπουλος, εκατόνταρχος
Γεωργάκης Φιλιππάκης, εκατόνταρχος
Μίχος Γεωργίου, εκατόνταρχος
Βασίλειος Γιαννόπουλος, εκατόνταρχος
Γεώργιος Γιαννικόπουλος, εκατόνταρχος
Παναγιώτης Κεπρινιώτης, εκατόνταρχος
Ρήγας Διβριτζιώτης, πεντηκόνταρχος
Γεώργιος από Καρδαρίτζι, πεντηκόνταρχος
Γιάννης Πρωτόπαππας, πεντηκόνταρχος
Φώτης Αγγελόπουλος, πεντηκόνταρχος
Παναγιώτης Παπαδόπουλος, πεντηκόνταρχος
Αναστάσιος Ζαπάνης, πεντηκόνταρχος
Σπήλιος Παρασκευά, πεντηκόνταρχος
Παρασκευάς Πασακάλης, πεντηκόνταρχος
Ηλίας Ρεκουνιώτης, πεντηκόνταρχος

Προφανώς οι βαθμοί ήταν ονομαστικοί δεν ανταποκρίνονταν σε πραγματικές στρατιωτικές δυνάμεις. Οι προαγωγές έγιναν αποδεκτές πλην των Γεωργίου Σπηλαιόπουλου, Αργύριου Αποσκίτη, Σπήλιου Ζιούτου, Πολυχρόνη Σταθοπούλου, Αναγνώστου Κοντοβαζαινίτη και Γεωργάκη Φιλιππάκη οι οποίοι όφειλαν πρώτα να απολογηθούν γιατί κατηγορούσαν τον Παραστάτη της επαρχίας τους Αναγνώστη Ζαφειρόπουλο.

Πηγή: "Τα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγενεσίας", Βουλή των Ελλήνων

Ονόματα κατοίκων επαρχίας Τριπολιτσάς (1823) - B

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sat, 02 Oct 2010 12:52:00 +0000

Οι παρακάτω κάτοικοι της επαρχίας Τριπολιτσάς υποστηρίζουν την εκλογή ως παραστάτη της επαρχίας τους, του "ευγενέστατου" Γεωργίου Μπάρμπογλη, και καταφέρονται εναντίον της διαγωγής του Ρήγα Παλαμήδη και της φατρίας του που με φοβερισμούς του Κολιού Δαριώτη επιχείρησαν να εκδιώξουν το Μπάρμπογλη. Το έγγραφο απεστάλει την 14η Απριλίου 1823. Προφανώς, εδώ έχουμε το άλλο κόμμα της επαρχίας της Τριπολιτσάς του 1823, και αυτό το έγγραφο πυροδότησε το έγγραφο της 5ης Μαΐου που ζητά την καθαίρεση του Μπάρμπογλη και την αντικατάστασή του με τον Βασίλειο Χριστόπουλο.

Χάρη σε αυτήν την πολιτική διαμάχη, οι απόγονοι των κατοίκων των χωριών της ευρύτερης περιοχής της Τριπολιτσάς του 1823, έχουν την τύχη να εντοπίσουν τις οικογενειακές τους ρίζες.

Οι υπογραφές των κατοίκων, κατά του Ρήγα Παλαμήδη:

Πηγή: "Τα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγενεσίας", Βουλή των Ελλήνων

Ονόματα κατοίκων επαρχίας Τριπολιτσάς (1823)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Fri, 01 Oct 2010 16:26:00 +0000

Οι παρακάτω κάτοικοι της επαρχίας Τριπολιτσάς διαμαρτύρονται για την παράνομη - όπως την χαρακτηρίζουν - εκλογή ως παραστάτη της επαρχίας τους, του Γεώργιου Μπάρμπογλου, και προτείνουν τον Βασίλειο Χριστόπουλο με έγγραφο προς την Υπέρτατη Διοίκηση "εκ Τριπόλεως την 5η Μαΐου 1823". Οι υπογραφές των κατοίκων:

Πηγή: "Τα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγενεσίας", Βουλή των Ελλήνων

Αναφορά επαρχίας Καρύταινας (Δ' Εθνοσυνέλευση, Άργος 1829)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 26 Sep 2010 13:50:00 +0000

Πηγή: "Τα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγενεσίας", Βουλή των Ελλήνων

Mετονομασίες οικισμών Αρκαδίας (1920)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 25 Jul 2010 13:34:00 +0000

Οι αποφάσεις:

Οι γνωμοδοτήσεις (κλικ στις εικόνες για μεγέθυνση):

Πηγή: "Γνωμοδοτήσεις περί μετονομασίας συνοικισμών και κοινοτήτων", εκδιδόμεναι επί αποφάσει του Υπουργείου των Εσωτερικών, υπό του Ν.Γ. Πολίτου (προέδρου της επιτροπείας), Αθήναι, 1920.

Φωτάκος: Μάχη ἐν Τρικόρφοις - 23 Ιουν. 1825

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 04 Jul 2010 10:22:00 +0000

Ι.Θ. (Γενναίος) Κολοκοτρώνης

Μάχη ἐν Τρικόρφοις.

Ἀφοῦ δὲ συνῆλθαν εἰς Χρυσοβίτσι, καὶ ὅλοι ἔγειναν
περισσότεροι τῶν τρειῶν χιλιάδων, ὁ Κολοκοτρώνης μετὰ
τῶν ἄλλων ἀρχηγῶν ἐσκέφθησαν καὶ ἀπεφάσισαν νὰ καταλάβουν
τὰ Τρίκορφα, καὶ ἰδίως τὰ πρῶτα ὀχυρώματα,
τὰ ὁποῖα οἱ Ἕλληνες εἶχαν πιάσει, ὅταν ἐν ἀρχῇ τοῦ
ἀγῶνος ἐπολιόρκουν τὴν Τριπολιτσᾶν. Ὁ Κολοκοτρώνης
μετὰ τὴν ἀποφυλάκισίν του διέταξε τὸν υἱόν του Γενναῖον
νὰ διοικήσῃ τὸ ὀρεινὸν τμῆμα τῆς ἐπαρχίας Καρύταινας
ὡς καὶ ἐκεῖνο τοῦ κάμπου, τὸ ἀνῆκον εἰς αὐτούς· ὁ δὲ
Κανέλλος Δεληγιάννης μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ του Δημητρίου
εἶχαν τὴν διοίκησίν των ὅλον τὸ τμῆμα τῆς Ἄκοβας
καὶ τὴν Πέρα Μεριά, τὸ ὁποῖον παλαιόθεν εἶχαν ὑπὸ τὴν
ὁδηγίαν των οἱ Δεληγιανναῖοι. Μετὰ τούτων ἦτο ἑνωμένος
καὶ ὁ Δημ. Παπατσώνης, ἔχων τότε μαζύ του καὶ
τὸν περίφημον Παπασταθούλιαν ἀπὸ τὸ Ἀναζίρι τῆς Μεσσηνίας
καὶ πολλοὺς ἄλλους Μεσσήνιους, οἱ ὁποῖοι τότε
ἦσαν ἐκεῖ. Ὁ Ν. Ταμβακόπουλος ἀπὸ τὴν Βυτίναν μὲ
τοὺς συγχωρίους του, ὄντας ὑπὲρ τοὺς ἑκατόν· ὁ Θεόδ.
Ῥοζῆς ἢ Λιαρόπουλος, οἱ Μαγουλιανῖται μὲ τοὺς ὁπλαρχηγούς
των, τὸν Ἀργύρην Ζούβελον, τὸν Λιάκον Κοσμόπουλον,
τὸν Ἀποστόλην Παπαπανάγου, τοὺς ἀδελφοὺς
Μαργιολοπούλους Γεώργιον καὶ Πολυχρόνην, τὸν Ἀποστόλην
Μπούκουραν, καὶ ἄλλους. Οἱ Βαλτεσινιῶται, ὁ
Χρῆστος Παναγούλιας, οἱ Λαγκαδινοί, ὁ Γεώργιος Σπηλιόπουλος,
ὁ Ἀθανάσιος Κίντσος καὶ τὰ παιδιά του· ὁ
περίφημος Παπασταθούλιας ἀπὸ τὰ Λαγκάδια, ὁ Ἀναγνώστης
Πετρακόπουλος, ὁ καπετὰν Γιάννης Θεοφιλόπουλος (1)
καὶ οἱ λοιποὶ Ἀκοβῖται· ὁ Ἀναγνώστης Παπαδόπουλος,
ὁ Ἀ. Στασινόπουλος Περαμερίσοι· ὁ Παπαγεωργάκης
ἀπὸ τὸ Μοναστηράκι καὶ ὁ Ἀργύρης Ἀποσκίτης,
ἀμφότεροι περίφημοι εἰς τὴν ἐπαρχίαν, καὶ οἱ λοιποὶ ὁπλαρχηγοὶ
τοῦ τμήματος τῶν Δεληγιανναίων. Ὁ Μπούρας
ἀπὸ τοὺς Κωνσταντίνους τῆς Μεσσηνίας. Ὅλοι οὗτοι
ἐκλείσθησαν ἐντὸς τοῦ ἑνὸς ὀχυρώματος τοῦ Κανέλλου
Δεληγιάννη. Τὸ ὀχύρωμα τοῦτο ἔκειτο πρὸς ἀνατολὰς καὶ
πλησίον τοῦ δρόμου, καὶ εἰς αὐτὸ ἔγεινεν ὁ μέγας πόλεμος
μὲ τοὺς Τούρκους· ὄπισθεν δὲ τοῦ ὀχυρώματος τούτου
καὶ πρὸς τὴν βορειανατολικὴν πλευρὰν ἦσαν οἱ Κορίνθιοι
τοῦ Ἰωάννου Νοταρᾶ καὶ οἱ μισθοφόροι του Ῥουμελιῶται.
Ὁ Παναγιωτάκης Νοταρᾶς εἶχε καὶ αὐτὸς ἐπίσης Κορινθίους
μετὰ τοῦ Παπανίκα. Ὅλον τὸ σῶμα τοῦτο τῶν Κορινθίων
μετὰ τῶν μισθωτῶν ἦτο ὑπὲρ τὰς δύο χιλιάδας.
Πλησίον δὲ αὐτῶν ἦσαν τὰ Καλαβρυτινὰ στρατεύματα
τοῦ Ἀνδρέα Ζαΐμη. Ὁ δὲ Βασίλειος Πετιμεζᾶς δὲν ἠθέλησε
νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν μάχην, διότι ἀπὸ τὸ Λεβίδι
ὅπου ἦτο, δὲν ἐσυμφώνει περὶ τοῦ σχεδίου τῆς μάχης μὲ
τὸν γενικὸν Ἀρχηγόν, λέγων, ὅτι ἔπρεπε νὰ κλεισθοῦν
πρῶτον εἰς τὰ Τρίκορφα στρατιῶται τοῦ Κολοκοτρώνη,
καὶ κατὰ τὴν ἀκμὴν τῆς μάχης νὰ ὑπάγουν βοήθεια τῶν
μαχομένων τὰ ἔξω στρατεύματα, ὅσα ἦσαν εἰς τὸ Λεβίδι,
ὡς καὶ ἡ δύναμις τῶν Βερβαίνων. Ὁ Πετιμεζᾶς ἦτο,
ὡς ἀνωτέρω εἴπαμεν, ὀλίγον ψυχραμένος, διότι ὁ Ζαΐμης
ἔλαβε τὴν ἀρχηγίαν τῶν Καλαβρυτινῶν στρατιῶτων, καὶ
διὰ τοῦτο δὲν ἤθελε νὰ πολεμήσῃ, καὶ πρῶτος αὐτὸς μάλιστα
ἔφυγεν ἐκεῖθεν καὶ κατόπιν αὐτοῦ οἱ Κορίνθιοι, καὶ
οὕτως ἡ λιποταξία ἔγεινε γενικὴ καὶ ἡ μάχη ἐχάθη, ὡς
κατωτέρω θὰ εἴπωμεν.

Γενομένης δὲ τῆς ἀμνηστείας τῶν ἀνταρτῶν, καὶ τοῦ
Κολοκοτρώνη ἀποφυλακισθέντος ἀπὸ τὴν Ὕδραν, ἦλθαν
καὶ οἱ φυγάδες Κοτσαμπάσιδες, οἵτινες διὰ τῆς συνδρομῆς
τοῦ Κολοκοτρώνη διώρισθησαν καὶ ὁπλαρχηγοὶ ὑπὸ τῆς
Διοικήσεως. Ἀλλὰ καὶ τότε πάλιν ἐφανερώθη μεταξὺ
αὐτῶν τὸ πνεῦμα τῆς ἀντιζηλίας, καὶ ἔβαλαν κατὰ νοῦν
νὰ καταβάλουν καὶ μηδενίσουν τοὺς ἐχθρούς των. Ἐκεῖνοι
δὲ, οἰ ὁποῖοι ἐβοήθησαν τὸν Κωλέτην καὶ τὴν Διοίκησιν
τοῦ Κουντουργιώτη, καὶ κατεδίωξαν τοὺς ἀντάρτας, αὐτοὶ
καὶ τώρα πάλιν ἀντέπραττον κατὰ τούτων. Οἱ δὲ
Μαυρομιχαλαῖοι ὡσαύτως ἦσαν καὶ αὐτοὶ ἀσύμφωνοι,
διότι ἕνα μέλος ἀπὸ τὴν οἰκογένειάν των ὁ Κωνσταντῖνος
Μαυρομιχάλης, εἶχε μέρος εἰς τὸ Ἐκτελεστικόν, ὁ δὲ
Ἰμβραὴμ προσέτι εἶχεν αἰχμάλωτον εἰς τὸ Νεόκαστρον
τὸν Γεωργάκην Μαυρομιχάλην. Ὁ Δ. Μούρτσινος ἦτο
καὶ αὐτὸς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν πολεμικῶν, καὶ ἔχθρεύετο
καὶ ἀντεγήργει κατὰ τῶν Μαυρομιχαλαίων, καὶ
κατὰ τῶν Φλεσαίων διὰ τὸ συνοικέσιον, περὶ οὗ ἀνωτέρω
εἴπαμεν, ὡς καὶ κατὰ τοῦ Ἀναγνωσταρᾶ, ὅταν αὐτὸς
ἦτο εἰς τὴν ζωήν, καὶ ἕνεκα τούτων τὸ συναχθὲν στράτευμα
εἰς τὰ Βέρβαινα δὲν ἐπείθετο τυφλῶς εἰς τὰς διαταγὰς
τοῦ γενικοῦ Ἀρχηγοῦ, καὶ διὰ ταῦτα ὅλαι αἱ
προσπάθειαι τοῦ Κολοκοτρώνη ἐματαιώθησαν, διότι δὲν
παρεδέχοντο ὅλοι τὰ σχέδιά του, ἀλλὰ τὰ μετέβαλλαν
ὅπως ἤθελαν.
Ὁ Κολοκοτρώνης, τὸ σχέδιόν του, τὸ ὁποῖον ἐσυζητήθη
καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἀπὸ τοὺς εὑρεθέντας ἀκεῖ εἰς τὸ
Χρυσοβίτσι, τὸ ἔκαμε γνωστὸν διὰ γραμμάτων εἰς τοὺς
ἐν Λεβιδίῳ Κορινθίους καὶ Καλαβρυτινοὺς καθὼς καὶ εἰς
τοὺς ἐστρατοπεδευμένους εἰς τὰ Βέρβαινα, ἐπροσδιώρισε
δὲ καὶ τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔμελλε
νὰ κλεισθῇ εἰς τὸ ὀχύρωμα τὸ στρατιωτικὸν σῶμα τοῦ
Χρυσοβιτσιοῦ, ἐκτὸς τοῦ Δημ. Πλαπούτα καὶ τῶν Φαναριτῶν
οἴτινες ὄντες περὶ τοὺς ὀκτακόσιους, διετάχθησαν
νὰ πιάσουν τὰ βουνάκια κατὰ τὸ μέρος τοῦ Βαλτετσίου,
διὰ νὰ ἔχουν ἔμπροσθέν των τὴν Σιλήμναν, καὶ νὰ δώσουν
βοήθειαν, ὅταν οἱ Τοῦρκοι ἀνοίξουν τὸν πόλεμον
κατὰ τῶν κλεισμένων εἰς τὸ ὀχύρωμα Κανέλλου Δεληγιάννη,
Γενναίου Κολοκοτρώνη καὶ λοιπῶν. Οἱ δὲ περὶ
τὸν Ἀ. Ζαΐμῃν, τὸν Λόντον καὶ λοιποὶ παρηγγέλθησαν
ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Ἀρχηγοῦ νὰ ἔλθουν ἀπὸ τὸ Λεβίδι καὶ
νὰ καταλάβουν τὴν θέσιν Μύτικα, ἀπὸ τὴν ὁποίαν, ἰσχυρὰν
οὖσαν, νὰ φοβερίζουν τοὺς Τούρκους, ὥστε νὰ μὴ
ὑπάγουν ὅλοι εἰς τὰ Τρίκορφα, ἀλλ᾿ οὔτε καὶ ἐκεῖ εἰς τὸν
Μύτικα νὰ πλησιάσουν· ἀλλ᾿ αὐτοὶ ἀρνήθησαν νὰ καταλάβουν
τὴν θέσιν ταύτην, καὶ ἐπροτίμησαν νὰ πιάσουν
τὴν Ἐπάνω Χρέπαν, καὶ οὕτω μετέβαλαν τὸ σχέδιον τοῦ
Ἀρχηγοῦ, καὶ ταῦτα βεβαιοῦνται ἐκ τῆς ἀκολούθου ἐπιστολῆς (1).
Τὸ δὲ σῶμα τῶν Βερβαίνων ἦτο ὑπὲρ τὰς δύο
χιλιάδας πεντακοσίους πραγματικοὺς στρατιώτας, τῶν
ὁποίων ἀρχηγοὶ ἦσαν, οἱ τότε ἐλθόντες ἐκεῖ ἀπὸ τὸ Ναύπλιον
Δ. Ὑψηλάντης καὶ Κωνστ. Μαυρομιχάλης. Πρότερον
δὲ εἶχαν συναχθῆ ἐκεῖ οἱ Μιστριῶται μὲ τὸν Πέτρον
Βαρβιτσιώτην καὶ τοὺς Ζαχαροπούλους· οἱ Ἁγιοπετρῖται
μὲ τὸν Ἀνδρέαν Κοντάκην καὶ τὸν Ἰωάννην Ζαχειρόπουλον,
διότι ὁ ἀρχηγός των Κ. Ζαφειρόπουλος εἶχε
πέσει αἰχμάλωτος, ὡς εἴρηται, κατὰ τὴν μάχην τοῦ
Κρεμμυδίου καὶ τὴς Σχοινόλακας. Ἐκτὸς τούτων ἦσαν
καὶ πολλοὶ Τριπολιτσιῶται μὲ τὸν Ἀθανάσιον Σέκερην καὶ
τὸν Λάμπρον Ῥιζιώτην. Ὅλοι δὲ οὗτοι ἀπετέλουν τὸ
σῶμα τῶν Βερβαίνων, οἵτινες καὶ εἰδοποιήθησαν ὑπὸ τοῦ
γενικοῦ Ἀρχηγοῦ νὰ ὑπάγουν καὶ νὰ τοποθετηθοῦν εἰς
τὰ χωρία Κερασίτσα, Ζέλι καὶ Καπαρέλι, ὥστε καὶ αὐτοὶ
διαρκούσης τῆς μάχης τῶν Τρικόρφων νὰ τρέξουν εἰς
βοήθειαν τῶν μαχόμενων Ἑλλήνων. Ἀλλὰ, δυστυχῶς,
καὶ οὗτοι δὲν ἀπεδέχθησαν τὸ τοιοῦτον σχέδιον τοῦ Ἀρχηγοῦ,
ὡς βεβαιοῦται ἀπὸ τὴν ἀκόλουθον ἐπιστολήν (1).
Λέγεται δὲ, ὅτι ὁ Κωνστ. Μαυρομιχάλης ἀπάτησε τὸν
Δ. Ὑψηλάντην καὶ οὗτος ὑπέγραψε τὸ γράμμα τοῦτο, τὸ
ὁποῖον ἔφεραν ἐμπόδιον εἰς τὰς σκέψεις τοῦ Ἀρχηγοῦ.
Ἀφοῦ δὲ οἱ περὶ τὸν Ζαΐμην, ὡς εἴπαμεν, δὲν ἦσαν
σύμφωνοι νὰ καταλάβουν τὸν Μύτικαν, ὁ Ἀρχηγὸς τότε
ἔγραψε πάλιν πρὸς αὐτοὺς καὶ ὥρισε καὶ τὴν ὥραν τῆς
ἀναχωρήσεώς των ἀπὸ τὸ Λεβίδι, ὥστε διὰ νυκτὸς νὰ
ἀναβοῦν ἐπάνω εἰς τὸ βουνὸν τῆς Ἐπάνω Χρέπας, ὅπου
αὐτοὶ, ὡς ἀνωτέρω εἴπαμεν, ἤθελαν νὰ τοποθετηθοῦν,
καὶ ὅθεν ὅλη ἡ πόλις τῆς Τριπολιτσᾶς φαίνεται, ὡς καὶ
ὁ κάμπος αὐτῆς καὶ τὰ κύκλω χωρία, χωρὶς ὅμως νὰ
τοὺς παραγειλῃ, ὥστε ὅταν ἔλθουν ἐκεῖ νὰ μὴν ἀνάψουν
φωτιαῖς, καὶ νὰ μὴ κάμουν θόρυβον, καὶ βάλουν φωνάς,
διότι τὴν πρόνοιαν αὐτὴν τὴν ἀφῆκαν εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς
τοῦ στρατεύματος. Ἀλλ᾿ αὐτοὶ ἔπραξαν τὰ ἐναντία, διότι
ἅμα ἀνέβησαν εἰς τὸ βουνόν, καὶ φωτιαῖ πολλαῖς ἄναψαν,
καὶ κραυγὰς μεγάλας ἔβαλαν, καὶ οἱ Τοῦρκοι ἰδόντες
τῇς φωτιαῖας, καὶ ἀκούσαντες τὰς φωνὰς τῶν Ἑλλήνων,
ἐνόησαν τὸν σκοπόν των, καὶ τοιουτοτρόπως σηκωθέντες
τὴν νύκτα ἐπρόλαβαν καὶ ἔπιασαν καὶ αὑτοὶ ἕνα
μέρος τοῦ ἐν Τρικόρφοις ὀχυρώματος προτοῦ οἱ Ἕλληνες
καταλάβουν αὐτὸ ὁλόκληρον. Τοῦτο δὲ ἔγειναν
ἕνεκα κακῆς ἐξηγήσεως, διότι ὁ Ζαΐμης λαβὼν τὸ πρῶτον
γράμμα τοῦ Κολοκοτρώνη ἀπάντησεν, ὅτι δὲν ἦτο ἕτοιπος
νὰ ἔλθῃ κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ὥραν, καὶ τοῦτο, διότι
ἔπρεπε νὰ εἰδοποιήσῃ καὶ τοὺς λοιποὺς εὑρισκομένους εἰς
ἄλλα μέρη, καὶ ὅτι θέλει τοῦ γράψει πότε θὰ ᾖναι ἕτοιμος.
Τοῦτο τὸ γράμμα λαβὼν ὁ Κολοκοτρώνης ἐμποδίσθη
νὰ ξεκινήσῃ, καὶ παρήγγειλεν εἰς τοὺς σωματάρχας νὰ
μὴν ὑπάγουν νὰ καταλάβουν τὸ ὀχύρωμα, ἀλλὰ νὰ περιμείνουν.
Τρεῖς ὥραι καὶ περισσότερον ἐπέρασαν, καὶ
λαμβάνει ἄλλο γράμμα ἀπὸ τὸν Ζαΐμην, ὅστις τὸν εἰδοποίει,
ὅτι ἔφθασεν εἰς τὴν Ἐπάνω Χρέπαν (1). Ὁ Ζαΐμης
εἶχε διατάξει τὸν Β. Πετιμεζᾶν ὀλίγον προστακτικῶς,
καὶ τοῦτο τοῦ ἐκακοφάνη, καὶ δὲν ἠθέλησεν οὗτος νὰ ξεκινήσῃ
μαζὺ μὲ τοὺς ἄλλους, ἀλλ᾿ ἔμειναν ὀπίσω, καὶ
τὴν ἄλλην ἡμέραν ἧλθεν εἰς τὴν Ἐπάνω Χρέπαν, ὅταν ἡ
μάχη ἐγίνετο εἰς τὸ ὀχύρωμα τῶν Τρικόρφων, καὶ ἐκεῖ
ἔμεινεν χωρὶς νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν μάχην, καὶ εἰς τὸ
ἐξῆς πλέον μέχρι τοῦ ἔτους 1826 δὲν ἔκαμε κανὲν συμβούλιον
μετὰ τοῦ Ζαΐμη. Μετὰ τὸν Ἀπρίλιον δὲ τοῦ
ἔτους ἐκείνου, καὶ ἀφοῦ τὸ Μεσολόγγι ἔπεσε, τότε πάλιν
ἐφιλιώθη μὲ τὸν Ζαΐμην καὶ τὸν Κολοκοτρώνην. Ὁ Κολοκοτρώνης
μετὰ τὴν μάχην τῶν Τρικόρφων ἀπελπισθεὶς
ἀπὸ τὴν ἐν γένει ἀποτυχίαν τῶν Πελοποννησίων καὶ ἰδίως
ἀπὸ τοὺς Καλαβρυτινούς, μάλιστα δὲ ἀπὸ τοὺς Πετιμεζαίους,
ἐξ ὅσων εἶδε πρὸ τῆς μάχης κατὰ τὴν Ἐπάνω
Χρέπαν, διώρισε τὸν Ἀ. Ζαΐμην ἐξ ἐπαγγέλματος ἀρχηγὸν
τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων. Ἕνεκα τούτου οἱ Πετιμεζαῖοι
ἐσκληρύνθησαν περισσότερον καὶ ἀντενήργουν ἔκτοτε
συστηματικώτερα ἐναντίον τῆς στρατολογίας τοῦ
Ζαΐμη.
Μετὰ δὲ ταῦτα ὁ Θ. Κολοκοτρώνης πάλιν διέταξε
τοὺς ὁπλαρχηγους νὰ ὑπάγουν νὰ καταλάβουν τὰ ὀχυρώματα,
καὶ τὸν Πλαπούταν νὰ τοποθετηθῇ κατὰ τὸ Βαλτέτσι
καὶ τὴν Σιλήμναν, ὡς εἴρηται. Ἀλλὰ καὶ οὗτος
δὲν ἐσυμφώνει ὡς πρὸς τὸ σχέδιον, καὶ ἐλογοεῖπε μὲ
τὸν Ἀρχηγὸν εἰς τὸ συμβούλιον· ἀλλ᾿ ἐπὶ τέλους ὑπήκουσε
καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν θέσιν του μαζὺ μὲ τοὺς Φαναρίτας.
Ἕως ὅτου δὲ τὰ στρατεύματα νὰ ὑπάγουν εἰς τὰς
θέσεις των ἐπέρασεν ὅλη ἡ νύκτα, καὶ μόλις τὴν αὐγὴν
ἔφθασαν κακῶς ἔχοντα ὡς ἡ ἀκόλουθος ἐπιστολὴ μαρτυρεῖ (1).
Οἱ δὲ Τοῦρκοι, καὶ αὐτοὶ, ὡς εἴπαμεν, ἐπῆγαν ταὐτοχρόνως
καὶ περὶ τὸ λυκαυγὲς ἔπιασαν τὸ ἥμισυ τοῦ ὀχυρώματος
κατὰ τὸ κάτω μέρος, διότι οἱ Ἕλληνες δὲν
ἐπρόφθασαν νὰ καταλάβουν τὸ ὅλον ὀχύρωμα. Οὕτω
λοιπόν, ἅμα ἐφώτισεν ἡ ἡμέρα, εὐθὺς οἱ Ἕλληνες ἄρχισαν
νὰ μάχωνται μὲ τοὺς Τούρκους, οἱ ὁποῖοι κατ᾿ ἀρχὰς
ἦσαν ὀλίγοι. Ὁ δὲ Πλαπούτας βιασθεὶς ἐπῆγεν εἰς
τὸ χωρίον Σιλήμναν καὶ ἔπιασε τὴν ἐκεῖ Ἐκκλησίαν καὶ
τὰ πέριξ. Οἱ Ἕλληνες τότε ἔχασαν τὸν καιρόν, διότι δὲν
ἐβγῆκαν ἀπὸ τὸ ὀχύρωμα νὰ προσβάλουν τοὺς ὀλίγους
Τούρκους καὶ νὰ κυριεύσουν τὰ πυροβόλα των, καὶ τοιουτοτρόπως
ἔπειτα οὗτοι ἔλαβαν καιρὸν καὶ ἔφεραν τὸ ἱππικκόν
των ὅλον, ὥρμησαν καὶ ἐρρίφθησαν κατὰ τοῦ Πλαπούτα,
τὸν ὁποῖον κατεδίωξαν καὶ τὸν ἀνάγκασαν νὰ φύγῃ
ἀπὸ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατεῖχε. Μετὰ δὲ ταῦτα ὁ
Ἰμβραὴμ ἔφεραν ἐκεῖ πολλὴν δύναμιν, ἐτοποθέτησε τὴν
κανονοστοιχίαν του εἰς τὸ Χωματοβοῦνι καὶ Δερβένι, καὶ
πριν ἡμεῖς καταβῶμεν, ἀπὸ τὸ ὑψηλὸν μέρος ἐπρόσβαλε
τὸ ὀχύρωμα τῶν Ἑλλήνων μὲ ὀβούζια καὶ γρανάταις.
Ἔπειτα ἔθεσεν φυλακὴν ἐπάνω εἰς τὸ βουνὸν διὰ νὰ βλέπῃ
εἰς τὰ Βέρβαινα, καὶ τὰς ἄλλας κινήσεις τῶν Ἑλλήνων.
Διέταξε τὸ ἱππικὸν νὰ ὑπάγῃ ὀπίσω τῆς Σιλήμνας σκοπεύων
νὰ περικυκλώσῃ (κουλουριάσῃ) τὸν Πλαπούταν,
καὶ τοὺς κλεισμένους εἰς τὸ ὀχύρωμα τῶν Τρικόρφων.
Ἀφοῦ ὁ Πλαπούτας ἔφυγεν ἀπὸ τὴν Σιλήμναν,
καὶ ἐκόλλησε κατὰ τὸ μέρος τοῦ Βαλτετσίου, ὁ Ἰμβραὴμ
ἀφῆκεν ἓν μέρος τοῦ ἱππικοῦ, νὰ τὸν ἑπιτηρῇ, ὥστε νὰ
μὴ δυνηθῇ νὰ ἔλθῃ εἰς Σιλήμναν πάλιν εἰς βοήθειαν τῶν
ὠχυρομένων. Πολλάκις ὕστερον οἱ Ἕλληνες ὥρμησαν
ἔξω ἀπὸ τὸ ὀχύρωμα τοῦ Γενναίου, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ
ἴδιος διὰ νὰ κυριεύσουν τὰ πυροβόλα τῶν Τούρκων, ἀλλὰ
δὲν τὸ κατώρθωσαν, διότι ἔλειπεν ἡ δύναμις τοῦ Πλαπούτα
διὰ νὰ πάρῃ τῇς πλάταις τῶν Τούρκων. Τοιουτοτρόπως
δὲ ὁ Ἰμβραὴμ ὁδηγηθείς, ἔστειλε πολλοὺς Τούρκους, οἱ
ὁποῖοι ἐκαπλάτησαν τὸν κάμπον ὅλον τῆς Νταβιᾶς,
τῆς Ζαράκοβας καὶ τῆς Σιλήμνας ἕως εἰς τὴν θέσιν Γελάδα.
Ἀπὸ δὲ τὰ Βέρβαινα δυστυχῶς δὲν ἐφάνη νὰ ἔρχεται
βοήθεια διὰ νὰ ἴδῃ ταύτην ὁ Πασᾶς, καὶ ἀναγκασθῇ
νὰ διαιρέσῃ ἄλλως πως τὰς δυνάμεις του. Τοῦτο ὑπῆρξε
τὸ μεγαλείτερον σφάλμα τῶν Ἑλλήνων, ἐπειδὴ δὲν
ἦλθαν πρὸς βοήθειαν τῶν πολεμούντων εἰς τὰ Τρίκορφα,
διότι ἂν ἤρχοντο τὸ σχέδιον τῶν Τούρκων θὰ μετεβάλλετο.

Αἰτιος δὲ τούτου ἐγένετο ὁ Πέτρος Μπαρμπιτσιώτης,
ὅστις ἦτο δυσαρεστημένος καὶ αὐτὸς, ὡς καὶ ἄλλοι
τινές, διότι ἠ Διοίκησις δὲν ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς τὴν ἄδειαν
καὶ πλοῖα, τὰ ὁποῖα δι᾿ ἀναφορᾶς των ἐζήτησαν, διὰ νὰ
ἀποστείλουν τὰς οἰκογενείας των εἰς τὰ Κύθηρα, καὶ
ἔνεκα τούτου ἐτρώγοντο καὶ δὲν ἐξεκίνησαν ἀπὸ τὰ Βέρβαινα·
ἄλλως τε καὶ πειθαρχίαν δὲν εἶχαν τότε εἰς τοὺς
ἀνωτέρους των. Ἐὰν ὅμως ἤρχοντο εἰς βοήθειαν οἱ ἐν
Βερβαίνοις, ὁ Ἰμβραὴμ τότε ἤθελε ἀναγκασθῇ νὰ ἀποστείλῃ
τὴν καββαλαρίαν του διὰ νὰ τὴν ἐμποδίσῃ· ὁ δὲ
Πλαπούτας πάλιν ἤθελεν εὕρει καιρὸν νὰ προσβάλῃ τοὺς
Τούρκους ἀπὸ τῇς πλάταις καὶ τοὺς ἀναχαιτίσῃ, ὥστε
νὰ μὴ κάμουν ἔφοδον εἰς τὸ ὀχύρωμα τῶν Ἑλλήνων.
Ἐκτὸς δὲ τούτων οἱ Τοῦρκοι ἦσαν ἀναγκασμένοι νὰ φυλάξουν
καὶ τὴν πόλιν, διότι ἐξεστράτευσαν καὶ τὴν ἀφῆκαν
σχεδὸν ἀφρούρητον, μὴ ὑποπτεύοντες, ὅτι θὰ ἔλθῃ
καὶ ἄλλο στράτευμα πρὸς βοήθειαν τῶν Ἑλλήνων. Οἱ δὲ
ἐν Βερβαίνοις θὰ ἤρχοντο διὰ τοῦ δυνατοῦ τόπου διὰ νὰ
ἔβγουν κατὰ τὴν Μάνα τοῦ νεροῦ, καὶ ὄπισθεν τῶν Τούρκων,
ὅπου εἶχαν τὴν κανονοστοιχίαν των. Τοιουτρόπως
τῶν Τούρκων τὰ σχέδια ἐματαιόνοντο. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ δὲν
εἶδαν ἄλλην δύναμιν ἐρχομένην, ἐπροσηλώθησαν μόνον
νὰ ἀπομακρύνουν τοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὄπισθεν
τῆς βορειανατολικῆς πλευρᾶς κατὰ τὸ Περθόρι. Τὸ δὲ
ἱππικόν των διέταξαν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ χωρίον Ζαράκοβα
ἕως εἰς τὸ ἁλῶνι τῆς Ἐπάνω Χρέπας διὰ νὰ ἑνωθῇ
ἐκεῖ μὲ τὸ σῶμα τοὺ ἱδίου Πασᾶ, ὅστις ἐπίσης ἐπορεύετο
ἐκεῖ μὲ τὸ σῶμα τοὺ ἱδίου Πασᾶ, ὅστις ἐπίσης ἐπορεύετο
εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος. Προσέτι ἔστειλαν καὶ τρεῖς χιλιάδας
τακτικὸν στρατὸν διὰ τῆς Χούνης, ἡ ὁποία εἶναι ἔμπροσθεν
τοῦ Ἁγίου Βλάση, ὅθεν ὁ δρόμος φέρει εἰς τὰς θέσεις
Σκάλαν καὶ Ξεροπήγαδον, καὶ δεξιὰ κατὰ βουνὸν
Ἅγιον Θεόδωρον, ὅπου εἶναι τὰ Λακκώματα καὶ ἡ καλουμένη
κυρίως Λάκκα τοῦ Χουσεΐν ἀγᾶ. Ἐνταῦθα δὲ οἱ τακτικοὶ
στρατιῶται συνηθροίσθησαν ἀπὸ τὴν νὑκτα. Ἀπὸ
δὲ τὴν Λάκκαν τοῦ Χουσεΐν ἀγᾶ ὑπάρχει μονοπάτιον, τὸ
ὁποῖον φέρει εἰς τὴν ράχιν τῶν Τρικόρφων καὶ ἰδίως κατάρραχα
τοῦ ὀχυρώματος. Ὁ δὲ Ἰμβραὴμ διέταξε καὶ ἄλλο
σῶμα στρατιωτῶν ἐκ δύο χιλιάδων νὰ τραβήξῃ κατ᾿ εὐθείαν
εἰς τὸ ὀχύρωμα ἀπὸ τὸν δημόσιον δρόμον τοῦ Ξεροπήγαδου.
Τὸ μέρος τοῦτο, ὡς καὶ τὰς ἄλλας εἰρημένας
θέσεις οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὴν Ἐπάνω Χρέπαν
δὲν ἔβλεπαν. Ὁ δὲ Κανέλλος Δεληγιάννης, ὅταν τὴν αὐγὴν
κατὰ πρῶτον ἐπῆγεν εἰς τὸ ὀχύρωμα καὶ ἡ μάχη ἄρχισεν,
ἔμεινεν ἐκεῖ ἕως τὸ μεσημέρι. Ἔπειτα ἐβγῆκεν ἔξω
καὶ ἀναβὰς ἐπάνω εἰς τὴν ῥάχιν ἔβλεπε τὰς δυνάμεις τῶν
Τούρκων. Μετὰ δὲ ταῦτα ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν καὶ ἐπῆγεν
εἰς τὴν Ἐπάνω Χρέπαν ὅπου ἦσαν οἱ ἄλλοι ἀρχηγοὶ
διὰ νὰ τοὺς παρακινήσῃ νὰ καταβοῦν ἔκαστος εἰς τὸ σῶμά
του, καὶ νὰ ἔλθουν εἰς συμβούλιον διὰ νὰ σκεφθῶσι τὶ θὰ
κάμουν, διότι ἔβλεπε μεγάλον τὸν κίνδυνον, καὶ ἦτο ἀνάγκη
νὰ ληφθῇ πρόνοια τίνι τρόπῳ νὰ ἔβουν οἱ κλεισθέντες
εἰς τὸ ὀχύρωμα, ἢ πῶς νὰ τοὺς βοηθήσουν διὰ νὰ βαστάξουν
ἕως ὅτου νὰ νυκτώσῃ, καὶ τότε νὰ φύγουν ἐκεῖθεν.
Ἔκτοτε πλέον ὀ Κανέλλος Δεληγιάννης δὲν ἐδυνήθη
νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ ὀχύρωμα, διότι τοῦτο ἐπερικυκλώθη
ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Ἐν τούτοις οἱ ἐντὸς τοῦ ὀχυρώματος
Ἕλληνες δὲν ἐστάθησαν νὰ πολεμήσουν, ἀλλὰ φοβηθέντες
μήπως πολιορκηθοῦν ἀπὸ τὸν ἐχθρόν, τὸ ἄφησαν
καὶ ἔφυγαν, ἂν καὶ οἱ ἀρχηγοὶ κατέβησαν καὶ ἐπροσπάθησαν
νὰ τοὺς κρατήσουν ἐκεῖ νὰ πολεμήσουν, τὸ
ὁποῖον ἂν ἔκαμναν μόνον ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν, οἱ περὶ τὸν
Γενναῖον κλεισμένοι καὶ οἱ λοιποὶ εἰς τὸ ἄλλο ὀχύρωμα
θὰ εἶχαν καιρὸν νὰ φύγουν, διότι καὶ αὐτοὶ εἶχαν ἐννοήσει
τὸ σχέδιον τοῦ Ἰμβραὴμ, ὅτι θὰ τοὺς ἐπρόσβαλλε
πανταχόθεν, καὶ ἄρχισαν νὰ στέλλουν τοὺς λαβωμένους
καὶ ἀδυνάτους ἔξω τοῦ ὀχυρώματος διὰ νὰ σωθοῦν, καὶ
κατόπιν νὰ φύγουν καὶ αὐτοί, ἀλλὰ δὲν ἐπρόφθασαν νὰ
πράξουν ὅ,τι ἐνόμισαν πρὸς σωτηρίαν των.
Οἱ Τοῦρκοι ὥρμησαν συγχρόνως ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη
κατὰ τοῦ ὀχυρώματος τῶν Ἑλλήνων, καὶ κατὰ πρῶτον
εἰς ἐκεῖνο τῶν Λαγκαδινῶν, τὸ ὁποῖον ἦτο ἔξω τοῦ μεγάλου
ὀχυρώματος, καὶ μέσα εἰς αὐτὸ ἦτο ὁ Παπασταθούλης.
Οἱ Τοῦρκοι ὥρμησαν εἰς αὐτὸ καὶ ἀνακατώθησαν
μὲ τοὺς Ἕλληνας. Οἱ δὲ κλεισμένοι εἰς τὸ μεγάλον
ὁχύρωμα ἰδόντες τοῦτο ἔφυγαν ἀπὸ τὴν δυτικὴν πλευράν.
Οἱ δὲ Τοῦρκοι βλέποντες τοὺς Ἕλληνας φεύγοντας
εὐθὺς κατέβησαν κατὰ τὴν θέσιν Γαλάδα, νομίζοντες, ὅτι
ἐκεῖθεν θὰ ἔβγουν ἔμπροσθεν τῶν Ἑλλήνων. Ἀπὸ δὲ
τὴν ἀνατολικὴν καὶ μεσημβρινὴν πλευρὰν ἤρχοντο οἱ
Τοῦρκοι διὰ νὰ φανοῦν εἰς τὴν ῥάχιν ἀνακέφαλα καὶ κατακέφαλα
τοῦ ὀχυρώματος. Πρὶν ὅμως οἱ Τοῦρκοι ἔμβουν
εἰς τὸ ὀχύρωμα, ὅστις ἐκ τῶν Ἑλλήνων ἐδύνατο νὰ φύγῃ
πρῶτος τοῦ ἄλλου ἔφευγε, διότι δὲν ἔλαβαν τὸ μέτρον
νὰ φύγωσιν ὅλοι μαζὺ πολεμοῦντες, καὶ κανεὶς πλέον
δὲν ἐφρόντιζε περὶ τοῦ ἄλλου, οἱ δὲ ἀνώτεροι δὲν εἰσακούοντο.
Οἱ δὲ φεύγοντες ἐτραβοῦσαν κατὰ τὸ ἀνάπλαγον
διὰ νὰ πέσουν εἰς τὸ χωρίον Ζαράκοβα, και ἐκεῖθεν
νὰ κολλήσουν κατὰ τὸ χονδρὸν βουνὸν τῆς Ἐπάνω Χρέπας.
Τοιουτοτρόπως λοιπὸν φεύγοντες ἀφῆκαν εἰς τὸ ὀχύρωμα
πολλοὺς λαβωμένους, ἔπειτα δὲ φθάσαντες καὶ
τοὺς ἄλλους τοὺς ὁποίους εἶχαν προηγουμένων ἀποστείλει,
τοὺς ἐγκατέλιπον καὶ αὐτούς. Μεταξὺ τῶν λαβωμένων
τούτων ἦτο καὶ ὁ Ἰωάννης Ἀλεξανδρόπουλος,
υἱὸς τοῦ Κωνστ. Ἀλεξανδροπούλου ἀπὸ τὴν Στεμνίτσαν.
Τοῦτων συνώδευαν οἱ συγγενεῖς καὶ οἱ γείτονές του. Ἀλλ᾿
ἐπειδὴ οἱ Τοῦρκοι τοὺς ἐπλησίασαν, καὶ δὲν ἐδύναντο
πλέον νὰ προχωρήσουν καὶ νὰ σωθοῦν αὐτοὶ καὶ ὁ λαβωμένος,
καὶ οὕτως ἐκινδύνευαν ὅλοι ὁμοῦ νὰ χαθοῦν, ὁ
λαβωμένος τότε εἶπε πρὸς τοὺς ἰδικούς του νὰ τὸν ἀφήσουν,
νὰ πάρουν τὰ ὅπλα του καὶ νὰ φύγουν διὰ νὰ μὴ
χαθοῦν καὶ αὐτοὶ δωρεάν, καὶ εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν νὰ ἐκδικηθοῦν
τοῦς Τούρκους καὶ νὰ πάρουν τὸ αἷμά του,
ἔπειτα ἔβαλε τὴν πιστόλα του εἰς τὸ ζερβὶ βυζὶ ἐπυροβόλησε
καὶ ἐσκοτώθη μόνος του. Ἐκεῖ ἐχάθησαν καὶ
πολλοὶ ἄλλοι καὶ σημαντικοὶ ὁπλαρχηγοί· ὁ Δημήτριος
Παπατσώνης, ὁ Γεώργιος Δημητρακόπουλος, ὁ Νικολῆς
Ταμβακόπουλος, ὁ Θεοδωράκης Λιάρος ἢ Ῥοζῆς ὁ Χρῆστος
Ταμβακόπουλος, ὁ Θεοδωράκης Λιάρος ἢ Ῥοζῆς ὁ Χρῆστος
Παναγούλιας. Αὐτὸς ἂν καὶ ἦτο γέρων, ὅμως ἐστάθη
εἰς ἕνα ριζοσπῆλι, καὶ ἐσκότωσε δύο, τρεῖς Τούρκους,
καὶ οὕτω τοὺς ἐχασοημέρησεν. Ἦτο παλαιὸς κλεφτοκαπετάνιος,
καὶ κατήγετο ἀπὸ επίσημον οἰκογένειαν. Ὅταν
δὲν εἴχαμεν πόλεμον τὸν ἐπειράζαμεν, λέγοντες πρὸς αὐτόν,
ὅτι θὰ μᾶς φέρῃ ἐμπόδιον εἰς καμμίαν μάχην, διότι
ἔγεινεν ἄχρηστος διὰ τὰ γηρατεῖα του καὶ δὲν θὰ ἠμπορῇ
νὰ φύγῃ, καὶ εἰς ἀπάντησιν μᾶς ἔλεγεν· ὅτι οἱ Τοῦρκοι
θὰ μὰς κυνηγοῦν, ἡμεῖς θὰ φεύγωμεν, καὶ αὐτὸς θὰ σταθῇ
νὰ πολεμῇ, θὰ χασοημερήσῃ τοὺς Τούρκους, καὶ θα μᾶς
σώσῃ· καὶ ἀληθῶς οὕτως ἔγεινε καθὼς ἐμάντευσεν. Ἐκτὸς
τούτων ἀπέθαναν ὁ Ἀποστόλης Παπαπανάγου, οἱ
Γεώργιος καὶ Πολυχρόνης ἀδελφοὶ Μαργιολόπουλοι, ὁ
Χριστόδουλος Μάντις, ὁ περίφημος Παπασταθούλης ἐκ
Λαγκαδίων, ὁ Μπούρας ἀπὸ τοὺς Κωνσταντίνους τῆς Μεσσηνίας
καὶ ἄλλοι πολλοὶ στρατιῶται ὑπὲρ τοὺς πεντακοσίους (1).
Ὁ δὲ φόνος τόσων ὁπλαρχηγῶν καὶ στρατιωτῶν
δὲν ἔκαμεν ἐντύπωσιν διὰ τὸν κίνδυνον, τὸν φόβον
καὶ τὴν ἀπελπισίαν τῶν Ἑλλήνων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν
τοὺς ἐλυπήθησαν, ἁλλ᾿ οὔτε αἱ γυναῖκες τοὺς ἔκλαυσαν
καὶ τούτους καὶ τοὺς μετὰ τοῦ Φλέσα πρότερον ἀποθανόντας,
διότι ἐνθυμοῦντο τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα οἱ ἄνδρες των
ἔκαμαν εἰς τοὺς Τούρκους. Ὅσοι δὲ ἀπὸ τοὺς Κορινθίους
καὶ τοὺς Καλαβρυτινοὺς τότε ἐχάθησαν αὐτοὺς ὅλους
ἐβλασφημήσαμεν, διότι δὲν ἐστάθησαν νὰ πολεμήσουν.
Ἐβλασφημήσαμεν καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν εἰς τὰ
Βέρβαινα καὶ δὲν ἦλθαν εἰς βοήθειαν. Οἱ δὲ ἀρχηγοὶ δὲν
ἐδυνήθησαν νὰ ἔλθουν καὶ αὐτοὶ εἰς βοήθειαν τῶν κλεισμένων
εἰς τὰ ὀχυρώματα. Ὁ δὲ Κολοκοτρώνης καὶ ὁ Ζαΐμης
ἔτυχεν τότε μαζὺ καὶ ἔθεσαν τὸν ἑαυτόν των εἰς
κίνδυνον, καὶ μάλιστα ὁ Ζαΐμης. Οἱ δύο δὲ οὗτοι ἐστάθησαν
κατὰ τὴν θέσιν Ἁλῶνι Καλογερικὸν τῆς μονῆς
Ἐπάνω Χρέπας, καὶ ἐκεῖθεν ἔστειλαν μὲ ὀλίγους στρατιώτας
τὸν σημαιοφόρον τοῦ Ζαΐμη Μιχάλην Κλαπατσουνιώτην,
ἐγνωσμένον καὶ ἐπίσημον παληκάρι. Αὐτὸς
ἔπιασεν ἕνα λοφίσκον πέτρινον, ὅστις εἶναι ἐκεῖ εἰς τὴν
ῥάχιν, μεταξὺ τῶν ἐρχομένων Τούρκων ἀπὸ τὸ Περθόρι,
καὶ τῶν ἄλλων ἀπὸ τὴν Ζαράκοβαν, ἔρριψαν ὀλίγα τουφέκια
δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ τοὺς ἐχασοημέρησε νὰ ἑνωθοῦν
καὶ νὰ ἀποκλείσουν τοὺς περισσοτέρους Ἕλληνας,
καὶ νὰ ἀποκλείσουν τοὺς περισσοτέρους Ἕλληνας,
οἱ ὁποῖοι ἤρχοντο ἀπὸ τὸ σκορπισθὲν ὀχύρωμα. Ἡ ἀνδραγαθία
αὕτη τοῦ Μιχάλη ἔσωσε πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων,
καὶ περὶ ταύτης ἔγεινεν ἔκθεσις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ
τὸν Ἀρχηγὸν διὰ νὰ βραβευθῇ. Ὁ Θεόδωρος Ῥηγόπουλος
διὰ νὰ σωθῇ ἐπιάσθη ἀπὸ τὴν οὐρὰν τοῦ ἀλόγου, τὸ
ὁποῖον ὁ Ζαΐμης ίππευεν. Τοιουτοτρόπως ὅλοι ἀνέβησαν
ἐπάνω εἰς τὴν ράχιν τοῦ βουνοῦ Μενελάου καὶ ἐκεῖθεν
ἐχωρίσθημεν καὶ οἱ μὲν Καλαβρυτινοὶ καὶ οἱ Κορίνθιοι
ἐτράβηξαν κατὰ τοῦ Καρδαρᾶ καὶ τοῦ Κάψα, καὶ ἐγκρεμίσθησαν
κάτω διὰ νὰ ὑπάγουν εἰς τὸ Λεβίδι, οἱ δὲ Θεόδωρος
Κολοκοτρώνης καὶ Κανέλλος Δεληγιάννης ἐστάθησαν
κατάρραχα ἄνωθεν τοῦ χωρίου Ζαράκοβα, καὶ ἐκεῖ
ἐδέχοντο τοὺς φυγόντας Ἕλληνας ἀπὸ τὸ ὀχύρωμα, οἴτινες
εἶχαν πάρει τὰ πλάγια καὶ ἐκεῖ συνηθροίζοντο. Πρὶν
δὲ φύγουν ἐκεῖθεν, εἴδαμεν τὸν Ἰωάννην Παπατσώνην,
ὅστις τότε ἦτο πολὺ νέος· ἦτο λυπημένος, καὶ εἶχε τὰ
ἐνδύματά του ξεσχισμένα διὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀδελφοῦ
του. Ἐπειδὴ δὲ ἤρχετο τὸν ἀνήφορον καὶ ἦτο ἀποσταμένος
καὶ ἀπέκαμεν, ὁ Ἀρχηγός μου μὲ διέταξε νὰ στείλω
τὸ μουλάρι μου νὰ ἀναβῇ ἐπάνω καὶ νὰ τὸν ὀδηγήσουν
εἰς τὴν ράχιν οἱ ἰδικοί του, καὶ τὸ ἔστειλα. Τὸν ἔφεραν
ἐκεῖ καὶ τὸν ἐπῆρεν ὁ γαμβρός του Κανέλλος Δεληγιάννης.
Ταυτοχρόνως δὲ ὁ Ἀρχηγὸς εἶδε τὸν υἱὸν του Γενναῖον
μὲ ὀλίγους μισθωτοὺς Ῥουμελιώτας, τοὺς ὁποίους εἶχε,
καὶ ἤρχετο καὶ αὐτὸς καὶ οἱ στρατιῶταί του ἀποσταμένοι.
Ἔστειλα πάλιν τὸ μουλάριν μου νὰ καβαλικεύσῃ καὶ
νὰ ἔλθῃ καὶ αὐτὸς ἐκεῖ, ὅπου ἦτο ὁ πατέρας του. Ἀλλ᾿
ὅμως πρὶν ἔλθῃ μᾶς ἔκαμε πολλαῖς ἀναποδιαῖς ἀπὸ
τὸν ὑπερβολικὸν θυμόν του, καὶ ἀπὸ τὴν λύπην του (1), διότι
ἡ μάχη ἐχάθη τοιουτοτρόπως, ὡς εἴπαμεν, καὶ ἐνικήθη,
καὶ διότι ἐπεθύμει νὰ μείνῃ ἐκεῖ νὰ σκοτωθῇ.
Τὴν μάχην ταύτην, ὡς ἀνωτέρω εἴπαμεν, τὴν εἴχαμεν
βεβαίαν ὑπὲρ ἡμῶν, μὴ προϊδόντες τὰς μελλούσας
δυσκολίας. Ἐκεῖθεν δὲ ἀνεχωρήσαμεν εἰς Ἁλωνίσταιναν,
καὶ τὴν νύκτα ἐκείνην ἔρριψε χιόνι εἰς τὰ βουνὰ καὶ χονδρὴν
βροχήν, καὶ ὅσοι ἐξενύκτισαν ἔξω ἐκρύοσαν ὁ δὲ Κανέλλος
Δεληγιάννης καὶ οἰ στρατιῶταί του ὑπέφεραν πολὺ,
διότι ἐξενύκτισαν εἰς τὴν Ἁγίαν Παρασκευήν, ὅπου εἶναι
ἡ βρύσις καὶ ἔρχεται ὁ δρόμος ἀπὸ τοῦ Καρδαρᾶ διὰ τὴν
Ἁλωνίσταιναν. Ἡ λύπη του ἦτο μεγάλη, διότι ἔχασε
τὸν πολύτιμον γυναικάδελφόν του Δημήτριον Παπατσώνην,
καὶ δι᾿ ὅλης τῆς νυκτὸς ὑπέφερε τὴν λύπην καὶ τὸ
κρύο. Ὁ Δημήτριος Πλαπούτας καὶ οἱ περὶ αὐτὸν ἐσκορπίσθησαν
διὰ τὰς κατοικίας των, καὶ ἔπειτα ἦλθαν εἰς
Μαγούλιανα, καὶ εἰς τὸ Διάσελον τῆς Ἁλωνίσταινας.
Ἐκ δὲ τῶν Κορινθίων καὶ τῶν μισθωτῶν τοῦ Ἰωάν.
καὶ Παναγιώτου Νοταρᾶ, ἂν καὶ πρῶτοι τῶν ἄλλων
ἐτσακίσθησαν καὶ ἐτράπησαν εἰς φυγήν, ὅμως καὶ
ἐξ αὐτῶν πολλοὶ ἐχάθησαν. Ἔπεσε δὲ αἰχμάλωτος καὶ
ὁ Δεσποτόπουλος, τὸν ὁποῖον ὁ Ἰωάννης Νοταρᾶς εἶχε
γραμματικὸν καὶ ὑπασπιστήν του εἰς τοὺς μισθωτοὺς
Ρουμελιώτας. Εἰς τὴν μάχην ταύτην ἐκτὸς τῶν ἄλλων,
τοὺς ὁποίους ἀνωτέρω ἀνεφέραμεν, ἐφονεύθη καὶ ὁ περίφημος
Κωνσταντῆς Τσιπλακόπουλος ἀπὸ τὸ χωρίον Χέλι
τῆς Κορίνθου· ἄνθρωπος μὲ γράμματα καὶ δύναμιν εἰς
τὸν τόπον του ἰδίαν καὶ πατρικήν. Εἶχεν οὗτος πολλὴν
προθυμίαν καὶ πατριωτισμόν, καὶ ἕνεκα τῶν ἀρετῶν του
τούτων ἐλέγετο τότε, ὅτι κατὰ τὴν φυγὴν ἐχθροὶ του Κορίνθιοι
τὸν ἐφόνευσαν.
Ἐνταῦθα διακόπτομεν τὴν διήγησιν τῆς μάχης καὶ
πάλιν θέλομεν ἐξακολουθήσει. Καταχωρίζομεν δὲ τὸ δικαιολογητκὸν
γράμμα τοῦ Δ. Ὑψηλάντη καὶ Κωνσταντίνου
Μαυρομιχάλη, τὸ ὁποῖον οὗτοι τότε ἔστειλαν πρὸς
τὸν Ἀρχηγὸν Κολοκοτρώνην ἀπὸ τὰ Βέρβαινα (1).
Ἡ τοιαύτη ἀλληλογραφία τῶν ἀρχηγῶν ἐν γένει, καὶ
ἡ τῆς Διοικήσεως ἀκόμη συγχίζει τὴν διήγησιν, διότι
τὰ γραφόμενα δὲν ἐπραγματοποιήθησαν, καὶ ὅμως εἶναι
ἀναγκαῖον νὰ δημοσιευθῶσιν ἐδῶ καὶ ἐκεῖ τὰ σχετικὰ
γράμματα τοῦ καιροῦ ἐκείνου, πρὸς γνῶσιν καὶ εὐκολίαν
τοῦ μέλλοντος ἱστορικοῦ τῆς ἐθνικῆς ἐπαναστάσεως.
Μετὰ παρέλευσιν δὲ πολλοῦ χρόνου ὕστερον ὁ αἰχμαλωτισθείς,
ὡς εἴρηται, Δεσποτόπουλος ἀπηλευθερώθη.
Οἱ Τοῦρκοι, οἱ ὁποῖοι τὸν αἰχμαλώτισαν δὲν τὸν ἐσκότωσαν,
διότι ἐγνώριζε τὴν γλῶσσάν των, καὶ τοὺς ὡμίλησεν.
Ὁ Δεσποτόπουλος ἀγαποῦσε νὰ φορῇ χρυσᾶ καὶ πολυτελῆ
ἐνδύματα, καὶ ἦτο ὡπλισμένος μὲ ὅπλα ἀργυρᾶ
πολύτιμα, ἔφερε δὲ μαζύ του καὶ πολλὰ χρήματα. Ὅταν
δὲ οἱ Τοῦρκοι τὸν ἐγύμνωσαν, ἔτυχε τότε νὰ περνᾷ ἐκεῖθεν
ὁ ἴδιος Ἰμβραὴμ, ὅστις ἰδὼν αὐτὸν, διέταξε τοὺς στρατιώτας
του νὰ μὴ τὸν φονεύσουν, ἀλλὰ ὅταν ἤθελεν ἐπιστρεψει
του νὰ μὴ τὸν φονεύσουν, ἀλλὰ ὅταν ἤθελεν ἐπιστρεψει
εἰς Τριπολιτσᾶν νὰ τὸν παρουσιάσουν πρὸς αὐτὸν. Ἀφοῦ
δὲ οἱ στρατιῶται, ἐπανελθόντες εἰς τὴν πόλιν, ἐπαρουσίασαν
αὐτὸν ἐνώπιον τοῦ Πασᾶ, οὗτος τὸν ἐξήτασε, καὶ τὸν
ἠρώτησε νὰ μάθῃ περὶ τῶν Ἑλλήνων πόσοι καὶ ποῖοι
ἦσαν εἰς τὰ Τρίκορφα. Αὐτὸν ἐγὼ τὸν Δεσποτόπουλον
ἀπολυθέντα τὸν ἀντάμωσα ἔπειτα, καὶ παρ᾿ αὐτοῦ ἐβεβαιώθην
περὶ πολλῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα τότε συνέβησαν.
Μοὶ διηγήθη δηλαδὴ ὅλας τὰς λεπτομερείας τῆς
μάχης ἐκείνης, καὶ ὅτι ὅλη ἡ δύναμις τοῦ Ἰμβραὴμ ἦτο
ὑπὲρ τὰς εἴκοσι χιλιάδες πολεμισταί, χωρὶς τῶν δούλων
καὶ τῶν αἰχμαλώτων· ὅτι πολλοὶ Εὐρωπαῖοι ἦσαν διοικηταὶ
εἰς τὰ διάφορα σώματα τοῦ στρατοῦ· ὅτι ὁ Πασᾶς
εἶχε πολὺν φόβον ἀπὸ τὸ στρατόπεδον τῶν Βερβαίνων,
ἂν τοῦτο ἤρχετο πρὸς βοήθειαν τῶν μαχομένων. Μάλιστα
δὲ εἶπε πρὸς τὸν Δεσποτόπουλον, ὅτι ἐδῶ ὁ Κολοκοτρώνης
σας ἔσφαλε, μὴ διατάξας αὐτοὺς νὰ πλησιάσουν
καὶ νὰ καταλάβουν θέσιν κατὰ τὰ ἄλλα ἐκεῖ βουνὰ
τοῦ νεροῦ, διότι οὕτω ἤθελε μοῦ φέρει ἐμπόδιον καὶ πολὺν
περισπασμόν. Αὐτὸς ἐπίσης ὁ αἰχμάλωτος μὲ ἐβεβαίωσεν,
ὅτι οἱ φονευθέντες Ἕλληνες ἦσαν ὑπὲρ τοὺς πεντακοσίους,
ὡς ἀνωτέρω ἀνέφερα, διότι οἰ Τοῦρκοι ἔφεραν
πρὸς τὸν Ἰμβραὴμ πεντακόσια ζύγη αὐτιά, καὶ ἔλαβαν
παρὰ τούτου δῶρα (μπαξίσι)· ὅτι ὁ Ἰμβραὴμ ἂν δὲν
ἐνίκα τοὺς Ἕλληνας εἶχε σκοπὸν νὰ ἀφήσῃ τὴν Τριπολιτσᾶν,
διότι δὲν ἐδύνατο νὰ ἔχῃ καθ᾿ ἐκάστην πόλεμον
μὲ τοὺς Τρικόρφοις, καὶ διότι οὔτε τροφὰ εἴχεν, οὔτε
πολεμεφόδια πολλὰ, ὥστε νὰ ἐξακολουθῇ τὸν πόλεμον·
Εἶχε τριάκοντα ἡμέρας νὰ λάβῃ εἰδήσεις ἀπὸ τὰ Μεσσηνιακὰ
φρούρια, καὶ αἱ τροφαί, τὰς ὁποίας εἶχε διατάξει
δὲν τοῦ εἶχαν ἐκεῖθεν σταλῆ. Ἔπειτα δὲ εἶχε καὶ ἀνησυχίαν
ὁ Πασᾶς, ὡς ἔλεγεν, ὅταν ἔμαθεν, ὅτι οἱ εἰς Ὕδραν
φυλακισμένοι ἀπελύθησαν, διότι ἕνεκα τούτου ὀλίγον
ἐδειλίασε, νομίζων, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ καταβάλῃ
τοὺς Ἕλληνας, καὶ ὅτι ὁ πόλεμος τοῦ Φλέσα εἰς τὸ Μανιάκι,
ἂν καὶ ἐνίκησε, τοῦ ἐπροξένησε μεγάλην φθοράν,
διότι εἰς τὴν μάχην ἐκείνην τοῦ ἐφονεύθησαν ὑπὲρ τοὺς
χιλίους στρατιῶται καὶ πολλοὶ ἀξιωματικοί, διότι καὶ οἱ
λαβωμένοι ὅλοι ἀπέθαναν εἰς τὰ νοσοκομεῖα τῶν φρουρίων·
πάντοτε δὲ ἐνθυμεῖτο καὶ δὲν ἐλησμόνει τοῦ Φλέσα τὴν
παληκαριάν. Αὐτὰ δὲ ὅλα μοὶ εἶπε καὶ μοὶ τὰ ἐβεβαίωσεν,
ὡς εἴρηται, ὁ Δεσποτόπουλος.
Τοιαύτη ἐγένετο ἡ μάχη τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν
Τούρκων εἰς τὰ Τρίκορφα. Ἡ δὲ ἧττα τῶν Ἑλλήνων κατὰ
τὴν μάχην αὐτὴν ἔφερε τὴν δειλίαν καὶ τὴν ἀπελπισίαν
τῶν Πελοποννησίων, καὶ ἔκτοτε ἐσκορπίσθησαν, καὶ εἰς
τὸ ἑξῆς δὲν ἐδυνήθησαν οἱ ἀρχηγοὶ νὰ συγκεντρώσουν
μεγάλα στρατιωτικὰ σώματα, καθὼς πρότερον, καὶ νὰ
πολεμήσουν τὸν ἐχθρὸν κατὰ πρόσωπον. Κατόπιν ὅμως
ὀλίγον κατ᾿ ὀλίγον ἐξεφόβησαν, καὶ ἄρχισαν πάλιν
νὰ συναθροίζωνται εἰς τὰ Μαγούλιανα, διότι ἐκεῖ κατὰ
πρῶτον ἐπῆγεν ὁ γενικὸς Ἀρχηγὸς καὶ τὸ ἀρχηγεῖον
ὑπῆρχε. Πολλοὶ δὲ Ἕλληνες ἀπὸ τῆς πρώτης ἕως τῆς
δευτέρας τοῦ μηνὸς Ἰουλίου ἠθέλησεν νὰ καταλάβουν
τὸ Διάσελον τῆς Ἁλωνίσταινας, καὶ ἐκεῖθεν ἐκαιροφυλάκτουν
νὰ ἐκδικηθοῦν τοὺς Τούρκους δι᾿ ὅσα εἰς τὰ
Τρίκορφα ἔπαθαν.

Επιδρομές Ιμπραήμ πασά στην Κερπινή

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 04 Jul 2010 10:17:00 +0000

Πρώτη επιδρομή του Ιμβραήμ

Στις 3 Ιουλίου, μετά την πανωλεθρία των Ελλήνων στα Τρίκορφα, ξεκίνησ’ ο Ιμβραήμ με 20 χιλ. πεζικό και ιππικό από την Αλωνίσταινα και κυνηγώντας τους Έλληνες έφτασ’ ως τα Μαγούλιανα. Εκεί μοίρασε το στρατό του σε 2 τμήματα. Το ένα υπό τον Σαμή πασά πέρασε Βαλτεσινίκο, Κερπινή, Γλανιτσιά κι’ επιασε της Κυράς το γεφύρι για ν’ αποκλείσει τους οπλαρχηγούς και τις οικογένειές τους. Το άλλο τμήμα υπό τον Ιμβραήμ πέρασ’ από τα Λαγκάδια μέχρι το Σπάθαρι, πυρπολώντας και ρημώνοντας τα πάντα. Ο Σαμή Πασάς προχώρησ’ ως τη Βάχλια κι’ από κει πέρασ’ από το Σοπωτό, τη Χόβολη και γύρισε στην Τρίπολη καταστρέφοντας τα πάντα.

Γυρνώντας από τις σπηλιές, που κρύφτηκαν, στα σπίτια τους οι Κερπινιώτες ( 6 .7. 1825) βρήκαν τα περισσότερα σπίτια καμένα, όλα γυμνά από ρούχα και τρόφιμα και τα κοπάδια τους αποδεκατισμένα.

Δεύτερη επιδρομή του Ιμβραήμ

Στα τέλη Αυγούστου 1825 πάλι βγήκε μ’ όλο το στρατό του ο Ιμβραήμ από την Τρίπολη και τον άπλωσε στις κοιλάδες τις εύφορες του Λεβιδίου, του Δάρα, της Κερπινής κλπ., για να μαζέψουν τα ώριμα αραποσίτια, να εφοδιάσει την Τρίπολη πριν πάει στο Μεσολόγγι. Ένα ανίψι του Μπεόπουλο με 300 άνδρες έφτασε στην Λάστα και ξέγνοιαστο κάτω από μια καρυδιά έτρωγε καρύδια και ρέμβαζε. Εκεί όρμισαν και τον έπιασαν αιχμάλωτο και τον κρατούσε ο Γιώργης Μπούμπουλης ή Κούνας από το Βαλτεσινίκο κι’ υποσχέθηκε να δώσει ο θείος του γι’ αντάλλαγμα της απελευθέρωσης του πολλούς αιχμαλώτους Έλληνες και πολλά χρήματα. Αλλ’ ο Γιώργης Γιαννακόπουλος, από τ’ Αγριδάκι, τον σκότωσε ύπουλα κι’ έγινε πρόξενος μεγάλης ζημιάς. Μόλις τόμαθε ο Ιμβραήμ έγινε θηρίο κι’ άμέσως από το Δάρα έφτασε στη Λάστα, την κατάστρεψε, κι από κει στα Μαγούλιανα, Βαλτεσινίκο μέχρι το ύψωμα Κουτούνι πάνω από την Τσιάρνη, ερημώνοντας τα πάντα. Από κει ένα τμήμα γύρισε και πολιόρκησε τους κλεισμένους στη σπηλιά του Αγιονικόλα 500 κατοίκους Βαλτεσινίκου κι’ άλλων γύρω χωριών, χωρίς να καταφέρει να μπει στη σπηλιά, κι’ άλλο έφτασε στη Γλανιτσιά. Ύστερα όλοι μαζί, αφού έκαψαν και λεηλάτησαν τη Γλανιτσιά και την Κερπινή, κυνηγούσαν στα γύρω υψώματα τους Κερπινιώτες και γίνηκαν πολλές μικροσυμπλοκές σ’ όλες τις σπηλιές, όπου κρυβόσαν. Στην μεγάλη σπηλιά τ’ Αγιοταξιάρχη γίνηκε σωστή μάχη. Εκεί είχε κτιστεί τριώροφο φρούριo μ’ αποθήκη τροφίμων, πολεμοφοδίων και πολεμίστρες, σκάλες εξωτερικές κι’ εσωτερικές και μικρά πορτοπαράθυρα. Είχαν κλειστεί μέσα όλοι σχεδόν οι Κερπινιώτες με τρόφιμα και πολεμοφόδια. Ο Ιμβραήμ μάταια επί ώρες πολιόρκησε σκληρά το φρούριο. Τότ’ έβαλε φωτιά στο δάσος της Βέλικας πάνω από τη σπηλιά και δοκίμασε να ρίξει φωτιά και να τους κάψει. Με υπεράνθρωπές προσπάθειες οι πολιορκημένοι έσβησαν τη φωτιά και γλίτωσαν. Κάηκαν μόνον οι εξωτερικές σκάλες. Απογοητευμένος κι’ από δω ο Ιμβραήμ έκαψε τα δάση και τα χωριά Γλόγοβας, Καρνεσιού κι’ Αγριδιού κι’ έφτασε πάλι στο Δάρα. Μέχρι το χειμώνα οι Κερπινιώτες έμειναν στις σπηλιές κι’ όταν στο μεταξύ διόρθωσαν τα καμένα σπίτια τους γύρισαν σ’ αυτά.

Τρίτη επιδρομή του Ιμβραήμ

Το Σεπτέμβρη του 1826, μετά την επιτυχία του στο Μεσολόγγι, ο Ιμβραήμ έκαν’ επιδρομή στην επαρχία Καλαβρύτων, ένα τμήμα δε του στρατού του πέρασε στα χωριά της Καρύταινας. Οι χωρικοί υπό τους Καν. και Δημ. Δεληγιάννη τους επολέμησαν γενναία και τους κυνήγησαν στην Κερπινή, Γλανιτσιά, Κυράς γεφύρι, Συριάμου, Ποδογορά, Ξεροκαρύταινα, Παραλογγούς και Τριπόταμα, ώσπου τέλος τους έβγαλαν από την επαρχία, πριν καταστρέψουν και πάλι τα πολύπαθα χωριά. Όταν αργότερα, φοβισμένοι και πληγωμένοι από τον Ιμβραήμ, προσκύνησαν οι κάτοικοι πολλών χωριών των Καλαβρύτων, της Πάτρας, της Βοστίτσας και της Γαστούνης, ο Θ. Κολοκοτρώνης θεωρούσε "το μίασμα του προσκυνήματος" πιο επικίνδυνο κι’ από 50 χιλ. Στρατό του Ιμβραήμ, διάταξε "φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους". Ο Γενναίος Κολοκοτρώνης τον Ιούνιο του 1827 έστειλε από την Καρύταινα το Δ. Κολοκοτρώνη με 150 άντρες στην Κερπινή και γράμματα σε πολλά μέρη να στείλουν δυνάμεις εκεί. "…και την άλλην ημέραν εξεκίνησε ο Γενναίος τας 20 Ιουνίου…με αρκετούς και μετά 2 ημέρας ευρέθη εις Τουρκοκερπινή με 2 χιλιάδες Καρυτινούς, μέρος Φαναρίτες και μέρος Λεονταρίτες, όπου ήκουσαν όσοι είχαν νουν να προσκυνήσουν, ότι ήλθεν πλήθος στρατεύματα". ( Απομνημ. Γεν. Κολοκοτρώνη, σελ. 186).

Πηγή

Επιστολή κατά Κολοκοτρώνη (Εμφύλιος 1823)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 04 Jul 2010 09:51:00 +0000

Πηγή:
"Οικονομικοί και κοινωνικοί μηχανισμοι στον ορεινό χώρο - Γορτυνία (1715 - 1828)"
Στάθης Ν. Τσοτσορός, Διδακτορική Διατριβή, Αθήνα 1981

Γορτύνιοι Πολιτικοί κατά την Επανάσταση του '21

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 04 Jul 2010 09:46:00 +0000

Γορτύνιοι Αξιωματικοί κατά την Επανάσταση του 21

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 18 Apr 2010 11:20:00 +0000

Γορτύνιοι Φιλικοί

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 18 Apr 2010 11:13:00 +0000

Χωριά Γορτυνίας (1700-1830)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 18 Apr 2010 10:39:00 +0000

Πηγή: Οικονομικοί και κοινωνικοί μηχανισμοι στον ορεινό χώρο - Γορτυνία (1715 - 1828)
Στάθης Ν. Τσοτσορός, Διδακτορική Διατριβή, Αθήνα 1981

Οικονομικοί και κοινωνικοί μηχανισμοι στον ορεινό χώρο - Γορτυνία (1715 - 1828)

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 18 Apr 2010 10:21:00 +0000

Οικονομικοί και κοινωνικοί μηχανισμοι στον ορεινό χώρο - Γορτυνία (1715 - 1828)
Στάθης Ν. Τσοτσορός
Διδακτορική Διατριβή, Αθήνα 1981
Π.Α.Σ.Π.Ε, Έδρα Κοινωνιολογίας, Καθ. Βασίλης Φίλιας

Περιεχόμενα:

Το πλήρες κείμενο της διατριβής από το ΕΚΤ

Κανέλλος Δεληγιάννης: Πολιορκία Λάλα

noreply@blogger.com (Karytinos) — Sun, 28 Mar 2010 13:23:00 +0000

Επαναστατικές Δυνάμεις πολιορκούν τους Λαλαίους. Εκκένωση του Λάλα και καταφυγή στην Πάτρα.
"Κατά τάς πρώτας ημέρας του Ιουνίου συνυπακουσθέντες ότε Δημητράκης Δεληγιάννης μετά του Γεωργάκη Κολιόπουλου ή Πλαπούτα και βλέποντες ότι μακρόθεν στρατοπεδωμένοι δεν ήδύναντο νά συστείλουν τάς έπιδρόμάς και λεηλασίας, τάς οποίας έπραττον καθ' ήμέραν οί Λαλαίοι κατά των γειτνιαζόντων επαρχιών, έγραψαν προς τον Σισίνην και Κωνσταντήν Πετιμεζάν, οίτινες έδιοίκουν όλα τά στρατιωτικά σώματα της Γαστούνης, επίσης και τών υποοπλαρχηγών του Πύργου, του Φωτήλα, εκ Καλαβρύτων, του Μουσκούλα Αλεξίου διά ν' αποφασίσουν νά καταλάβουν μίαν προσδιωρισμένην θέσιν πλησίον είς του Λάλα, Πούσι λεγομένην. Και ευρέθηκαν ως έκ συνθήματος άπαντες σύμφωνοι. Κατ' αυτήν την έποχήν είχον φθάσει είς Γαστούνην και οί Επτανήσιοι, επικουρία άπό μέν την Ζάκυνθον ό Διονύσιος Σεμπρικός και είς έκ τών Κομπασαίων με 150 στρατιώτας, άπό την Κεφαλληνίαν ό Βαγγέλης, Δανιήλ, και Ηλίας Πανάδες μέ άλλους 150, ό Κωνσταντίνος Μεταξάς, ό Αθανάσιος Χέλμης, ό Γεράσιμος Φωκάς μ' άλλους 200, τό δλον υπέρ τους 500. Ανδρες τολμηροί και ατρόμητοι (συνηκολούθησε δέ μ' αυτούς και ό Ανδρέας Μεταξάς μόνος του, άοπλος μέ ένα ύπηρέτην). Έφερον αρκετά πολεμοεφόδια, και έξ κανόνια του κάμπου, άνεξάρτητον τό εν σώμα άπό τό άλλο, καί δι' ίδίων του εξόδων έκαστον, τά όποία ένωθέντα μετά τού Σισίνη καί Κωνσταντή Πετιμεζά έφθασαν εις τό Πούσι. Συγχρόνως έφθασεν ό Δημητράκης Δεληγιάννης μέ τον Γεωργάκην Πλαπούταν, ό Παναγιώτης Φωτήλας, οί Πύργιοι καί οί Φαναρίται καί συσσωματωθέντες διένειμαν τάς θέσεις καί ήρχισεν αμέσως έκαστον σώμα καί έκοψαν χάνδακα γύρωθεν καί κατεσκεύασαν όχυρώματα, όσον ήτον δυνατόν καλά, έθεσαν δε καί τά κανόνια τακτικώς προς τό μέρος τού πεδίου, εκεί όπου ή θέσις ήτον ομαλή. Κατεμετρήθησαν έκείνην την ήμέραν διά νά γνωρίζουν τάς δυνάμεις των καί ευρέθηκαν πραγματικοί στρατιώται ως έξής:
Γαστουναίοι υπό τον Σισίνην και Κ. Πετιμεζάν ώς εγγιστα 1.200
Πύργιοι » 300
Τού Δημητράκη Δεληγιάννη » 800
Τού Γεωργάκη Πλαπούτα » 400
Του Φωτήλα » 700
Φαναρίται » 300
Επτανήσιοι » 500
Σύνολο: 4.200
Βλέποντες αίφνης οί Λαλαίοι αυτήν την δι' αυτούς άπροσδόκητον πολιορκίαν καί άπελπισθέντες έστειλαν εύθύς πεζούς Τούρκους άλλεπαλλήλως εις τάς Πάτρας τρέχοντας άπό νύκταν εις νύκταν και διαφυγόντες την προσοχήν τών Ελλήνων έφθασαν εις τάς Πάτρας καί ανήγγειλαν προς τον Ίσουφπασιάν Σεραζλήν τον άποκλεισμόν αυτόν, έπεκαλέσθησαν την βοήθειάν του καί ότι νά προφθάση όσον τό συντομώτερον νά διαλύση αυτόν τον άποκλεισμόν δύο χιλιάδων σχεδόν ληστών καί ραγιάδων. Ό Ίσούφ πασιάς άνεχώρησεν αμέσως την αυτήν έσπέραν μέ 1.000 ιππείς καί 1.200 πεζούς Αλβανούς και οδηγούμενος άπό τούς Λαλαίους εκείνους, οίτινες έγνώριζαν τάς στενάς θέσεις, εις τάς οποίας έφύλαττον Ελληνικά στρατιωτικά σώματα, καί διά της Κάπελης έφθασεν εις του Λάλα, διαφυγών καί την προσοχήν των πολιορκητών τών Πατρών, καί ενωθείς μετά τών έμπειροπολέμων εκείνων Λαλαίων καί Μουρτάτων υπερέβησαν τάς επτά χιλιάδας.
Άφού, ώς είρηται, ώχυρώθησαν οί Έλληνες εις τό Πούσι, έξήρχοντο αποσπάσματα τουρκικά άπό του Λάλα, διά νά τούς έπασχολούν καί τούς έδιδαν αιτίας εις μάχην δήθεν, επί σκοπώ δέ νά δοκιμάσουν τάς δυνάμεις των προτού φθάση ό Ίσουφπασιας• έξήρχοντο δέ καί ελληνικά επίσης καί συνεκρούοντο καί έγίνοντο άκροβολισμοί καί άψιμαχίαι τινές. Μίαν τών ήμερών λοιπόν έλαβον σπουδαίον χαρακτήρα καί άμιλλώμενοι τό εν μέρος οί Τούρκοι καί τ' άλλο οί Έλληνες, προσέλαβε τό ιππικόν είς τό πεδίον εν Ελλήνων απόσπασμα καί διά τό άπειροπόλεμον τό έτρεψαν είς φυγήν άλλ' άβλαβώς. Ό Γεωργάκης Πλαπούτας φιλοτιμηθείς διά την προσβολήν τών απειροπολέμων εκείνων στρατιωτών, παραλαβών δύο καπεταναίους άξιους του Δεληγιάννη, τον Γιαννάκην Στασινουλόπουλον καί τον Εύθύμιον Κρασήν καί τινας Ήλιοδωρίσιους έτρεξε προς έπικουρίαν τών ήττηθέντων, καί μ' δλας τάς προτροπάς του Δ. Δεληγιάννη διά νά μήν ύπάγη, καθότι αυτός ήτο έκτός κινδύνου καί έχον φθάσει είς τούς πρόποδας τών όχυρωμάτων, δεν έπείσθη• τον ήκολούθησαν δέ καί άλλοι 100 στρατιώται καί φθάσας είς τό πεδίον έτρεψεν έν άκαρεί τούς Τούρκους είς φυγήν καί τούς κατεδίωκε. Τούτο ίδόντες οί Λαλαίοι έξήλθον δρομαίως τριακόσιοι ιππείς καί 500 πεζοί προς έπικουρίαν τών καταδιωκομένων. Οί περί τον Γεωργάκην ευρεθέντες έν τω μέσω του πεδίου περικυκλούμενοι άπό τό ίππικόν ήρχισαν νά δειλιούν καί νά διασκορπίζωνται ατάκτως δια να σωθούν. Ό Γεωργάκης ευρεθείς τότε εις δεινήν θέσιν άρχισε να αποσύρεται πολεμών και πολεμούμενος από τό ίππικόν και ακολουθούμενος από τον Στασινουλόπουλον και Κρασήν άλλ' εις τό διάστημα αυτό έπεσεν ένδόξως μαχόμενος ό Κρασής και άλλοι τρεις εκλεκτοί στρατιώται, ό δε Πλαπούτας μείνας μέ 18 μόνους στρατιώτας και με τον Στασινουλόπουλον έτρεχον δρομαίως να διασωθούν προς τό μέρος του χωρίου Τάρδιζας• άλλ' έκ του κόπου, του κινδύνου και του υπερβολικού καύσωνος του ήλθεν αίφνης μία έξαψις έν ταυτώ και λιποθυμία (ήτις πολλάκις και άλλοτε τον συνέβαινε άλλά τον έπρόφθαναν μέ τριψίματα, μέ καπνίσματα και χύσιν νερού είς τήν κεφαλήν και τον έπρόφθαναν), άλλ' εις έκείνην τήν περίστασιν ποιος ήδύνατο νά τον βοηθήση; ΄Ωστε μετά μίαν ώραν απεβίωσε άφήσας λύπην εις όλον τό στρατόπεδον και εις όσους Πελοποννησίους τον έγνώριζον. Ήτον άνθρωπος ειλικρινής, τίμιος και σταθερός είς τήν φιλίαν του, είχε σώμα πελώριον, άνδρας ατρόμητος και ανδρείος, είχε πολύν πατριωτισμόν, τον όποίον άγαπούσαμεν ήμείς εγκαρδίως διά τον χαρακτήρα του και οί συμπολίται του Ήλιοδωρίσιοι τον έσέβοντο, και ούτως έχασεν ή πατρίς πάρωρα ένα έκ των άξιωτέρων στρατιωτικών της.
Άφού λοιπόν άπεβίωσεν αυτός και τον ενταφίασαν εις τό χωρίον Νεμούταν, συνήχθησαν οί πρόκριτοι και καπιταναίοι τών χωρίων της Ήλιοδώρας και έκαμαν μίαν άναφοράν εις τον Δημητράκην Δεληγιάννην, ως άρχηγόν τού στρατού εκείνου, και μίαν προς ήμάς έξαιτούμενοι επιμόνως και παρακαλούντες νά διορίσωμεν εις τήν θέσιν του πατρός του τον δεκατετραετή υίόν του Γιαννίκον όπλαρχηγόν του τμήματος εκείνου, άπαιτούντες δέ νά έξαποστείλωμεν τον θείον του Δ. Πλαπούταν νά σταθή προσωρινός επίτροπος τού νέου μέχρι της ένηλικιώσεώς του. Τήν αίτησίν τους ταύτην ένέκρινεν εύχαρίστως καί ό Δ. Δεληγιάννης καί την διεύθυνε προς ήμάς εις τά Τρίκορφα. Τό περιστατικόν τούτο καί την αίτησιν των Ήλιοδωρίσιων τά διευθύναμεν κατά χρέος εις την Γερουσίαν μ' δλας τάς αναφοράς καί μέ την παρατήρησιν ότι είναι δικαία καί εύλογος ή αίτησις, καί αύτη παρεδέχθη καί διέταξεν εγγράφως. Καί έδιορίσαμεν ως τοιούτον τον Δ. Πλαπούταν, τού έδωκα 10 στρατιώτας, τον έφωδίασα καί μ' δλα τά αναγκαία καί αμέσως έξεκίνησε καί έφθασεν εγκαίρως εις τό έν Λάλα στρατόπεδον καί ενωθείς μετά των λοιπών διεύθυνε τό σώμα τών Ήλιοδωρίσιων μέχρι της άποπερατώσεως της εκστρατείας εκείνης.
Έλθών δέ ό Ίσούφ πασιάς (ως προείρηται) είς του Λάλα καί ίδών εν τακτικόν στρατόπεδον όχυρωμένον καλώς, μ' δλα τά αναγκαία καί μέ κανόνια, έπέπληξε σκληρώς τους αγάδες, ότι τον ήπάτησαν καί του έγραψαν, ότι είναι λησταί καί ραγιάδες καί νά υπάγη νά τους καταστρέψουν. Ήτοιμάσθησαν μ' όλα ταύτα καί κατά τάς 13 Ιουνίου την πρωΐαν έξήλθον άπαντες υπέρ τάς επτά χιλιάδες, άφήσαντες είς του Λάλα τάς γυναίκας καί τά ανήλικα παιδία καί διευθύνθησαν προς τό Πούσι κατά τών Ελλήνων.
Την προτεραίαν όμως ήμέραν, ότε εκ συμφώνου άπαντες οί οπλαρχηγοί έδιόριζαν τά ταμπούρια εις ποίον μέρος να όχυρωθή έκαστον σώμα, ό Βασίλειος Σακελλαρίου έξ Άνδρι-τσαίνης, νέος μέ παιδείαν καί τολμηρός μ' ένθουσιασμόν, δεν ύπήκουσε νά όχυρωθή μετά τών άλλων συνεπαρχιωτών του Φαναρίτων, αλλά καθείξεν έν μικρόν όχύρωμα έξωθεν τοΰ μεγάλου μέ 130 στρατιώτας, προς τό όποίον δέν ήδύνατο τό γενικόν στρατόπεδον νά δώση βοήθειαν έν καιρώ ανάγκης, καθότι ήτον μακράν. Πλησιάσαντες λοιπόν οί Τούρκοι καί ίδόντες αυτό μεμονωμένον ώρμησαν άπαντες καί έρρίφθησαν μέσα υπέρ τάς τρεις χιλιάδας καί κατέσφαξαν όλους τους Έλληνας εκείνους, ώστε δεν ήδυνήθη νά σωθή ουδέ είς εξ αυτών. Άλλ' έφονεύθησαν και εξ αυτών ίσως διπλάσιοι ή και περισσότεροι, καθότι οί μάρτυρες αυτοί της ελευθερίας άντέστησαν γενναίως και ήλθον είς τάς χείρας και έφαγώθηκαν μέ τους οδόντας.
Άλλ' οί εχθροί ένθαρρυνθέντες δια τό ανδραγάθημα τούτο διηρέθησαν είς δύο και τό μεν ίππικόν κατέλαβε τό πεδίον κατά μέτωπον του στρατοπέδου, τό δέ πεζικόν τάς δύο πτέρυγας και τά οπίσθια, τών οποίων αί θέσεις ήτον δυναταί και καλώς όχυρωμέναι. Ήρχισε λοιπόν ή μάχη κατά τάς 6 π.μ. σπουδαία αμφοτέρων τών μερών. Οί εχθροί άπεπειράθησαν νά κάμουν συγχρόνως προσβολήν άπ' όλα τά μέρη εκ συνθήματος μέ όρμήν και έρρίπτοντο ως μανιακοί κατά τών όχυρωμάτων και έπλησίαζον, άλλ' εύρον τοσαύτην και τοιαύτην γενναίαν άντίστασιν, ώστε έμειναν άπόπληκτοι και αυτοί οί ίδιοι και έπήνεσαν τήν καρτεροψυχίαν τών Ελλήνων. Άπαντες οί οπλαρχηγοί περιεφέροντο ένδοθεν τών όχυρωμάτων ξιφήρεις όλην έκείνην τήν ήμέραν, έμψυχώνοντες τους στρατιώτας και ένθυμίζοντες εις αυτούς τάς νίκας του Λεβιδίου, της Συλήμνας, του Βαλτετσίου, των Βερβαίνων, τών Δολιανών και λέγοντες, ότι νά μην καταδεχθούν νά φανούν κατώτεροι εκείνων. Μέ αυτούς περιεφέρετο και ό Ανδρέας Μεταξάς εις τά όχυρώματα τών Επτανησίων άοπλος, και ομιλών μέ τινας Κεφαλλήνας, δεικνύων προς αυτούς διά της χειρός τά κινήματα τών Τούρκων και τυχαίως τον έπήρεν εις τήν παλάμην της χειρός εν βόλιν τουρκικόν και τον έπλήγωσε. Διαρκέσασα λοιπόν ή μάχη αύτη δώδεκα ώρας, ώς εγγιστα, και ιδόντες οί Τούρκοι τήν έπιμονήν και καρτερίαν τών Ελλήνων και άπελπισθέντες, ότι δέν ήδύνοντο πλέον νά τους πολεμήσουν και νά τους διαλύσουν, άπεσύρθησαν πολεμούντες εις τάς 6 μ.μ. και διευθύνθησαν εις του Λάλα, οί δέ Έλληνες τους απέπεμψαν μέ τό γιούχο! καί άλλους είρωνισμούς. Έφονεύθηκαν εις έκείνην την μάχην οί 130 Φαναρίται, ώς είρηται, έξ έκ των Καλαβρυτινών, δέκα τέσσαροι εκ των Καρυτηνών, πέντε Γαστουναίοι καί Πυργιώται, εννέα Επτανήσιοι, τό όλον 164, έπληγώθηκαν δε καί ό Χέλμης καί ό Σεμπρικός Επτανήσιοι καί έως τριάντα Πελοποννήσιοι καί Ίονες ελαφρά. Έφονεύθηκαν δέ καί από τους Τούρκους έπέκεινα των τετρακοσίων καί άλλοι τόσοι σχεδόν έπληγώθησαν, καθότι τους έπροξένησαν τά κανόνια μεγάλην φθοράν.
Φθάσαντες ούν εις τού Λάλα καί συσκεφθέντες ό Ίσούφ πασιάς μετά των αγάδων καί φοβηθέντες νά μην προφθάσουν Ελληνικά στρατεύματα από την πολιορκίαν της Τριπολιτσάς καί των Πατρών καί τούς αποκλείσουν εκεί, μη έχοντες ουδέ τροφάς ουδέ πολεμοεφόδια νά άνθέξουν, άνεχώρησαν διά νυκτός σύν γυναιξί καί τέκνοις, άφήσαντες την λαμπράν έκείνην περιουσίαν τους ώς καί τά φαγητά μαγειρευμένα καί άλλα εις τά τραπέζια καί τά ψωμιά εις τούς φούρνους έκ της φρίκης καί του τρόμου, καί διευθυνόμενοι προς τό μέρος του Πύργου καί Γαστούνης, πεζαί αί γυναίκες, τά παιδία καί οί πληγωμένοι καί καταστρέφοντες καί καταπυρπολούντες δθεν διέβαινον δλας τάς κωμοπόλεις καί τά χωρία καί μετά πενταήμερον άδιάκοπον όδοιπορίαν μόλις έφθασαν εις τάς Πάτρας εις την πλέον άθλιοτέραν κατάστασιν καί ήμιθανείς έκ της κακοπαθείας..."
"...οί δε εν Πούσι στρατοπεδωμένοι, υποπτευθέντες και αυτοί ώς πρωτόπειροι μήπως οί Λαλαίοι ασφαλίσουν τάς οικογενείας των εις τον Πύργον και επιστρέψουν ευθύς εις τού Λάλα την επαύριον, άνεχώρησαν και αυτοί, την ιδίαν έκείνην νύκταν, και άπήλθον άνωθεν του χωρίου Τάρδιζας ώς μέρος όχυρώτερον και διέμενον έκεί δύο ημέρας• και οί μεν άνεχώρησαν δια τάς πατρίδας των έκαστος κρυφίως, οί δε Κωνσταντής Πετιμεζάς, Δημήτρης Κολιόπουλος ή Πλαπούτας καί τίνες άλλοι Πυργιωτογαστουναίοι ύπέστρεψαν εις του Λάλα καί έλαφυραγώγησαν εκείνα τά πλούσια λάφυρα καί έπειτα κατεπυρπόλησαν ασκόπως όλην έκείνην την πόλιν καί τάς ωραίας καί πολυτελείς έκείνας οικίας καί ούτως άνεχώρησαν συσσωματωμένοι, καί οί μεν ύπήγον εις την πολιορκίαν της Τριπολιτσάς, οί δε εις την τών Πατρών. Ό Ανδρέας Μεταξάς ήλθεν εις τά Τρίκορφα καί εκείθεν άπήλθεν ευθύς εις την Καλαμάταν προς θεραπείαν της χειρός του δήθεν καί διέμενεν εκεί άρκετόν καιρόν, καί έκτοτε ουδέποτε έφάνη εις κανέν στρατόπεδον ή εις καμμίαν μάχην, άλλά μετά τριάκοντα έξ έτη διανύοντα βίον πολιτικόν τον έδιόρισε ό Βασιλεύς άντιστράτηγον καί κατέχει τήν πλέον ύψηλοτέραν στρατιωτικήν θέσιν, χωρίς νά ίδη ποτέ ουδέ μακρόθεν τό πύρ τού πολέμου, άλλ' ούδ' ανήκε ποτέ εις αυτόν τοιούτος υψηλός βαθμός στρατιωτικός...
"Πηγές: Κανέλλος Δεληγιάννης-Στρατηγός, Απομνημονεύματα

Πηγή