ექვთიმე თაყაიშვილი

აქტივობის მიზანი

2013-02-25T07:27:00.002-08:00

ექვთიმე თაყაიშვილის ღვაწლის უცნობი და ნაცნობ მხარეების წინა პლანზე წამოწევა, მისი შეფასება და კრიტიკა.

ჩვენეული შეფასება

2013-02-25T03:17:00.003-08:00

ე. თაყაიშვილი, მიუხედავად დიდი ღვაწლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ თავისი ეპოქის ადამიანებმა ღირსეულად ვერ დააფასეს, მასში ყოველთვის ეჭვი ეპარებოდათ და ცუდს ხედავდნენ. თუმცა არ ჩანდა ის დიდი ღვაწლი, რომელიც მას საკუთარი ქვეყნის წინაშე მიუძღვის. ეს ყველაფერი იქიდან ჩანს, რომ მის დაკრძალვას სულ 30 ადამიანი ესწრებოდა.

გავიდა დრო და თაობებმა მაშინ ამოიკითხეს ის დიდი ღვაწლი, რომელიც ფასდაუდებელია. იგი შეირაცხა წმინდანად, გამომდინარე თავისი დამსახურებიდან. არც მის გვერდით მყოფ ადამიანებს მოსავდნენ შარავანდედით. ისინიც დრომ დაივიწყა და დღეს მხოლოდ და მხოლოდ მათ სახელებს დარჩენილ შთამომავლობაშიღა თუ გავიგებთ. მაგრამ ღვთის დიდი წყალობაა, რომ დიდებული ადამიანები დღეს უძეგლოდ აღარ იკარგებიან.

ჩვენ შესახებ

2013-02-23T12:01:00.001-08:00

ბლოგზე ვიმუშავეთ სსიპ. ნუგზარ ჭანტურიას სახელობის ქალაქ საგარეჯოს #2 საჯარო სკოლის Xბ კლასის მოსწავლეებმა: ვალერი მეხაშიშვილმა, ანა თათრიშვილიმა, ანი თევდორაშვილიმა, ნოდარ დარისპანაშვილმა და თამთა ბერიძემ.

წმინდანად შერაცხვა

2013-02-21T00:57:00.001-08:00

2002 წლის 17 ოქტომბერს საქართველოს მართმადიდებელმა სამოციქულო ეკლესიამ ის წმინდანად შერაცხა და წმინდა ექვთიმე ღვთისკაცი უწოდა. ექვთიმე თაყაიშვილის მუზეუმია განთავსებული მის უკანასკნელ საცხოვრებელ ადგილას, თბილისში, ვაშლოვანის ქუჩის 7 ნომერში და აგრეთვე მისი მუზეუმია აშენებული თაყაიშვილის მშობლიურ სოფელში, ლიხაურში, სადაც ყოველი წლის 16 იანვარს „ექვთიმეობას“ აღნიშნავენ. ექვთიმე თაყაიშვილის სახელს ატარებს გურიანთა–ვაშნარის მუზეუმ-ნაკრძალი გურიაში 2013 წელი იუნესკოს ეგიდით ექვთიმე თაყაიშვილის საიუბილეო წლად გამოცხადდა.

წმინდა ექვთიმე ღვთისკაცის სახელობის ეკლესია

ეპიგრაფიკოსი

2013-02-20T00:08:00.001-08:00

საკუთრივ ისტორიულ – ფილოლოგიას მუდამ ყველაზე მეტი დრო და ენერგია ე.თაყაიშვილმა მიწისზედა არქეოლოგიასა და წარწერების შეგროვება წაკითხვა–შესწავლას მოახმარა. ამ ფაქტმა პროფ.გრიგოლს დააწერინა გამოკვლევა.

„ექვთიმე თაყაიშვილი და ქართული ეპიგრაფიკა“. ე.თაყაიშვილი არქეოლოგიის უბადლო მცოდნე იყო. ამ დარგში წარმატებით მუშაობას იმანაც შეუწყო ხელი, რომ იგი ფლობდა მეთოდოლოგიურ ხერხებს და ენერგიას არ ზოგავდა. თუ რამეში ეჭვი ეპარებოდა მაინც ბერკეტად თვლიდა, რომ შემდგომი შედევრები დაასუსტებდნენ წამკითხველებსა და კომენტარებს.

1894–1896წ. უკვე გამოქვეყნებულ მასალებს ახალი მონაპოვრებიც დაუმატა და განაგრძო სერიით – „არქეოლოგიური მოთხრობანი და შენიშვნები“. პირველი წიგნი 1814წ. მეხუთე წიგნი 1815წ.

ვიდეომასალა იხილეთ ბმულზე –––––––––––>http://mytvali.com/play.php?id=bFgw5-6y3M8

ბავშვობა და დაწყებითი განათლება

2013-02-19T13:07:00.002-08:00

ექვთიმე სიმონის ძე თაყაიშვილი დაიბადა გურიის- მაშინდელ ქუთაისის გუბერნიის ოზურგეთის მაზრის- სოფელ ლიხაურში, ოფიციალური ცნობით 1863 წლის 5 ივნისს,, ხოლო თვითონ ე.თაყაიშვილის შენიშვნით, შესაძლოა ამაზე ერთი წლით ადრე.აღნიშნულია, რომ მისი დაბადება ჩვეულებრივი წესით არ უზეიმიათ- თოფი არ გაუსვრიათ, რადგან ბავშვის მამა სულს ღაფავდა და იმავე დღეებში გარდაცვლილა კიდეც.

აზნაური სიმონ ნიკოლოზის ძე თაყაიშვილი ჩინოსანი-კორდონის ოფიცერი-საზღვრის მცველი ყოფილა მაშინდელ გურია-ოსმალეთის ხაზზე. მან მამამისი-ნიკოლოზი შეცვალა ამ თანამდებობაზე. აღნიშნავენ, რომ შვილიც კარგად ასრულებდა სამსახურეობრივ მოვალეობას,მთავრობის სათანადო ჯილდოები დაემსახურებინა და სოფელშიც „ჭკვიანი, დინჯი, სამართლიანი და ნასწავლი კაცის სახელი ჰქონდა მოხვეჭილი“. კარგი პატრიოტიც ყოფილა.

ექვთიმეს დედა, თავად გიტიელი (გიტო) ნაკაშიძის ასული ნინო მაზრის მოწინავე ქალთა შორის მოიხსენიება.

არაერთხელ აღუნიშნავს ექვთიმეს: ხუთი წლის ვყოფილვარ, რომ დედის გვერდიდან ავუყვანივარ ბებიას.დედა გარდაცვლილიყო და მე კი ისიც არ ვიცოდი, რას ნიშნავდა სიკვდილი. უფრო ის დამამახსოვრდა,რომ ტიროდნენ და ამბობდნენ: რა ეშველებათ ამ ობლებს!

ექვთიმეს ახლობელი იყო დიმიტრი -მამა სახალხო არტისტის სესილია თაყაიშვილისა.

მამის გარდაცვალების გამო ექვთიმესა და მის და-ძმებს მზრუნველად დაუნიშნეს სიძე-სიმონ გოთუა.ბავშვებს, განსაკუთრებით კი ექვთიმეს, ბებია და მაკა მამიდა უვლიდა. განსაკუთრებითო, ვამბობთ იმიტომ, რომ ძმა ვარდამი, რომელიც 10 წლით უფროსი იყო ექვთიმეზე , ადრე გაუგზავნიათ კადეტთა კორპუსში.

ბებია ექიმბაშობდა და მაზრაში პატივსაცემ ქალად ყოფილა მიჩნეული.ექვთიმესაც ახსოვდა ბებიას მიერ ზოგი წამლის დამზადები წესი.

მამიდებში ექვთიმე მაკას გამოარჩევს, რომელმაც ზეპირად იცოდა „ვეფხისტყაოსანი“. თხზავდა ლექსებს და იცოდა ქორონიკონი.

მიუხედავად ბევრი მზრუნველისა, ექვთიმემ ბავშვობაში ფეხი მოიტეხა და ამის გამო იგი მთელი ცხოვრების მანძილზე ხელჯოხზე დაყრდნობით დადიოდა.

ბავშვობაში საკმაოდ ხელმომჭირნედ ზრდიდნენ და მხოლოდ მაშინ, როცა ის ოზურგეთის სასწავლებელში შეუყვანიათ, მამიდას შეუკერავს ახალუხი.

სახელმძღვანელოებიც კი არ ჰქონია ექვთიმეს.სამაზრო სასწავლებელში ყოფნისას იმახსოვრებდა იმას, რასაც ზეპირად მოუთხრობდათ მასწავლებელი.

7-8 წლის ე. თაყაიშვილი 1869 წელს ოზურგეთის სამაზრო სასწავლებელის მოსამზადებელ კლსში შეიყვანეს. ოზურგეთის სასწავლებლის მოწაფე ექვთიმეზე საუკეთესო შთაბეჭდილება მასწავლებელ იოსებ თაყაიშვილს მოუხდენია.

ოზურგეთის სამაზრო სასწავლებლის მოსამზადებელ კლასებში ორი წელი დაყვეს ნ.მარმა და ე.თაყაიშვილმა.

1874 წელს, ექვთიმე რომ მე-3 კლასში გადადიოდა, სამაზრო სასწავლებელი საქალაქოდ გადაკეთდა.ობოლს კვლავ რომ ოთხი წელი არ დასჭირვებოდა, იგი იმავე 1874 წელს ფოთის სამაზრო სასწავლებელში ჩაარიცხვინა მზრუნველმა სიძემ. ეს მესამე კლასიც წარმატებით დაასრულა და 1875 წელს ლიხაურში დაბრუნდა, ჩაერთო სოფლის შრომა გართობებში.

ექვთიმეს ყურადღებას ჯერ კიდევ მაშინ იქცევდა სოფლის ისტორიული ძეგლები.1873 წ. ისტორიკოსი დ.ბაქრაძე ჩასულა ს.ლიხაურში და ღამე ექვთიმეს ბიძა-ქაიხოსრო თაყაიშვილთან გაუთევია.მისი ჩასვლა ყოფილა ერთ-ერთი საბაბი ექვთიმეს არქეოლოგიით დაინტერესებისა.

საზღვარგარეთ და ისევ სამშობლოში

2013-02-19T13:06:00.001-08:00

საბჭოთა ხელისუფლებამ ყურადღება მიაქცია არა მხოლოდ იმ კულტურულ მონაპოვარს, რომელიც შექმნა რუსმა ხალხმა საუკუნეთა მანძილლზე, არამედ სათანადო მზრუნველობა გამოიჩინა საბჭოთა კავშირში შემავალი ერების ნაციონალური კულტურის დაცვისა და მეცნიერული შესწავლის საქმეშიც. დიდი ლენინის ინიციატივით ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმის მიერ 1922 წ. 20 ივნისს გამოტანილ იქნა დადგენილება , რომლის საფუძველზე საქართველოს საბჭოთა რესპუბლიკას გადაეცა სამუზეუმო და საარქივო კოლექციები, რომლებიც წაღებული იყო მეფის მთავრობის მიერ და ინახებოდა რუსეთის ფედერაციის საცავებში. წინასწარ თათბირზე, რომელზედაც განხილული იყო ზემოხსენებული დადგენილების განხორციელების გეგმა, პროფ. მ. ნ პოკროვსკიმ, რომელიც იმ დროს ასრულებდა განათლების სახალხო კომისრის მოადგილის თანამდებობას (სახალხო კომისარი იყო ა. ვ. ლუნაჩარსკი), პირდაპირ განაცხადა: „მეფის ხელისუფლება ავიწროებდა საქართველოს, ითვისებდა და იტაცებდა ერის კულტურულ განძს, საბჭოთა ხელუსუფლებამ უნდა გამოასწოროს ეს შეცდომა და უნდა განამტკიცოს რუსი და ქართველი ხალხის მეგობრობა“. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ პირადად მე 1923 წლის განმავლობაში არაერთხელ მომიხდა ა. ვ. ლუნაჩარსკის შეწუხება ძველი ქართული კულტურისა და ხლოვნების ძეგლების გადმოცემის პრაქტიკული განხორციელებისას და იგი ყოველთვის გულწრფელად გვეხმარებოდა ამ საქმეშიი.

1921 წ. 25 თებერვალს საქ-ში საბჭოთა ხელისუფლებისgამო საფრანგეთში ევაკუირებულმა მენშევიკურმა მთავრობამ გაიტანა საბანკო ვალუტა, ჩვენი ისტორიის,კულტურის სამუზეუმო განძეულობა და ხელნაწერები. მათ მცველად გაჰყვა ე.თაყაიშვილი მეუღლითურთ.

10 მარტს მარსელს მიაღწიეს. იქიდან ერთხანს პარიზში გაჩერდნენ, შემდეგ კი გარეუბან ლევილში ცხოვრობდნენ.

საბოლოოდ განძეულობა მის ერთადერთ კანონიერ პატრონს-ქართველ ერს დაუბრუნდა 1945 წლის 11 აპრილს, მცველ ე.თაყაიშვილთან ერთად.

განძეულობა სულ 249 დიდ ყუთში მოთავსდა.

ეს ყუთები სამშობლოში წამოღებამდე მხოლოდ ერთხელ გახსნილა, როდესაც გერმანელები შეიჭრნენ პარიზში. მათ მიაკითხეს თაყაიშვილს და ძებნა დაუწყეს განძს, მაგრამ ექვთიმეს უთქვამს : „რომელ ოქროულობას ეძებთ, ამერიკაში რომ წაიღესო?“. გერმანელებს თავი დაუნებებიათ ექვთიმესთვის.

განძეულის უკლებლივ დაბრუნება იმიტომაც არის აღსანიშნავი, რომ მას, უცხოელთა გარდა, შინაური მტერიც აღმოაჩნდა. სამეგრელოს უკანასკნელი მთავრის ასულმა, სალომემ,განაცხადა, რომ საქ-ოს ეროვნული განძის მნიშვნელოვანი ნაწილის ერთადერთი მფლობელი მე ვარო. მას ე.თაყაიშვილი და მისი დამხმარენი მთელი 7 წლის განმავლობაში ეწინააგმდეგებოდნენ.

მოდავემ წააგო სარჩელი, მაგრამ სასამართლომ გამოიტანა დადგენილება, რომ განძი უპატრონო იყო.

ექვთიმეს შესთავაზეს, რომ დაეთმო თუნდაც ერთი ექსპონატი, რომელშიც დიდ თანხას გადაუხდიდნენ, მაგრამ მან უარი განუცხადა.

ექვთიმე თაყაიშვილი ზედიზედ ორჯერ აირჩიეს ჯერ ფრანგ ნუმიზმატთა საზოგადოების, ხოლო მოგვიანებით სააზიო საზოგადოების წევრად. ასეთმა დაფასებამ და ხელის გაწოდებამ გამოაცოცხლა ექვთიმე და კვლავ გაუძლიერა სამეცნიერო მუშაობის სურვილი. ეს სურვილი ასულდგმულებდა მას ლევილში, სადაც ეკლიანი მავთულით შემოღობილი ბაღის განაპირას, ქართველი ემიგრანტებისათვის განკუთვნილი ორსართულიანი თეთრი სახლის მეორე სართულზე ბინადრობდა. .

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ექვთიმეს მატერიალური სიდუხჭირე სტანჯავდა. ის ასევე წიგნების უკმარისობასაც განიცდიდა და ამაზე ნიკო მარს სწერდა. ექვთიმეს მეუღლე ნინო პოლტორაცკაია, რომელიც მშვენივრად ფლობდა ფრანგულს და განათლებული ქალი იყო, ყოველმხრივ უწყობდა ხელს თავის სახელოვან მეუღლეს სამეცნიერო მაუშაობაში. საოჯახო საქმეებსაც ჩინებულად ართმევდა თავს. წიგნებითა და ფერწერული სურათებით გაჭედილ ოროთახიან ბინაში ჩუმად და უხმაუროდ ფუსფუსებდა მოყვარული ცოლ–ქმარი. პირველ ოთახში იდგა საწერი მაგიდა, ხის საწოლები, რბილი სავარძლები და ტანსაცმლის კარადა.

კუთხეში მიდგმულ დაბალ მაგიდაზე ელაგა დოქები და ჭურჭელი . საწოლის თავთან იდო ყუთი, სადაც ეწყო ხატები, საეკლესიო ნივთები და ფუთაში გამოკრული საქართველოს მიწა. მეორე ოთახი მთლიანად წიგნებს ეკავა, იდგა მოძველებული მაგიდა და ხის ტახტი. კედლებზე ეკიდა ორმოცდათერთმეტი ფერწერული სურათი, ჩასმული ოქროთი მოვარაყებულ ჩარჩოში. ეს სურათები წამოღებული იყო ბორჯომიდან, დიდი მთავრების სასახლიდან და ამჟამად ექვთიმეს ებარა შესანახად. ლევილში ექვთიმემ გაცილებით თავისუფლად იგრძნო თავი, ვიდრე პარიზში. აქ მობინადრე ქართველებს ვრცელ ეზოში ცალ–ცალკე მიუჩინეს საკარმიდამო ნაკვეთები. ექვთიმემ და მისმა მეუღლემ ხელზე ხელი გამოიღეს, მშვენიერი ბაღ–ვენახი გააშენეს. მწვანილის საყიდლად ბაზარში არ დადიოდნენ. მთელი პარიზელი ქართვლობა ლევილში იყრიდა თავს, იმართებოდა სჯა–ბაასი , სეირნობა, საქართველოდან მიღებული წერილების კოლექტიურად კითხვა. ლევილში ცალკე გამოიყო ქართველების სასაფლაო. მალე მუშაობა დაიწყო ქართველების ეკლესიამ, რომლის პირველი მოძღვარი იყო ქართველი კათოლიკე გიორგი ფერაძე.

შაბათ–კვირას ეკლესიაში უამრავი მლოცველი გროვდებოდა. ლევილის სული და გული იყო ექვთიმე. აქ იგი მოუსვენარ ცხოვრებას ეწეოდა – კითხულობდა ლექციებს, ატარებდა საუბრებს, სასოწარკვეთილებაში ჩავარდნილ თანამემამულეებს ქართული წიგნითა და გაზეთით ამარაგებდა, რომელსაც მისი ყოფილი მოწაფე იროდიონ სონღულაშვილი, ხოლო ლენგრადიდან ნიკო მარი, იოსებ მეგრელიძე და სხვა გულშემატკივრები უგზავნიდნენ. მათი მეშვეობით იგებდა ექვთიმე, რომ საბჭოთა საქართველოში აღმავლობით ვითარდებოდა სახალხო მეურნეობის ყველა დარგი, იხსნებოდა ახალი სკოლები და კულტულურ–საგანმანათლებლო დაწესებულებები, ფრთებს შლიდა ახალი ცხოვრება.

რეზო თაბუკაშვილის მიერ გადაღებული ფილმი ექვთიმეს შესახებ

1931 წელს ექვთიმეს მეუღლე გარდაეცვალა, რამაც მისი მდგომარეობა გაართულა . მისი ყოველდღიური საკვები ნახევარი ლიტრი რძე და პური იყო.ყველაფრს მიუხედავად, ის სულით არ დაცემულა და ამბობდა: „პესიმისტობა არ ვარგა,ენერგიას უკარგავს ადამიანს“.

მენშევიკების ყოფილი მთავრობის წევრები, რომლების ცნობისმოყვარეობით ადევნებდნენ თვალყურს საქართველოს ამბებს, თანდათან რწმუნდებოდნენ, რომ მათ სამუდამოდ დაკარგეს სამშობლო, თბილისური გაზეთები უკანასკნელი სიტყვებით აგინებდნენ მენშევიკებს, პარიზში რომ გაზიდეს საქართველოს განძეული. ექვთიმეს სინდისი ქენჯნიდა მისი და თავისი კოლეგების ირგვლივ ატეხილი აურზაურის გამო, მაგრამ არ კარგავდა იმედს, რომ ადრე თუ გვიან, იგიქართველთა წინაშე პირნათლად წარდგებოდა.

პარიზის ნაციონალურ ბიბლიოთეკაში ექვთიმემ მიაგნო არაერთ ძველ ქართულ ხელნაწერს, გაშიფრა ისინი, აღწერა და დაინტერესებულ პირებს გააცნო. მოგვიანებით პარიზში გამოქვეყნდა ექვთიმეს ახალი შრომები: „პარიზის ნაციონალური ბიბლიოთეკის ქართული ხელნაწერები და ოცი ქართული საიდუმლო დამწერლობის საიდუმლო ნიშანი“, „ქართული სიძველენი ევროპულ ანტიკვარებთან“.

ექვთიმეს ახლო ურთიერთობა არ ჰქონდა საქართველოს მენშევიკური მთავრობის ყოფილ მესვეურებთან, მაგრამ შინ და გარეთ ძალაუნებურად მაინც ხვდებოდნენ ერთმანეთს. ყოველი შეხვედრის დროს, უპირველეს ყოვლისა, საქართველოსა და განძეულზე საუბრობდნენ. ერთ–ერთი ასეთი შეხვედრის დროს, როცა ექვთიმე ნოე ჟორდანიას შინ ეწვია, მასთან სტუმრად იყვნენ ნოე რამიშვილი, აკაკი ჩხენკელი და ერთი სამხედრო პირი.

ჟორდანია ძალიან დაღლილი და სულიერად გატეხილი ჩანდა. არც დანარჩენი ორი გამოიყურებოდა მხნედ. ისინი, ეტყობა ბჭობდნენ დამხობილი მთავობის პერსპექტივებზე და როგორც კი ექვთიმე შევიდა, ძალაუნებურად საუბარი განძეულზე ჩამოვარდა.

ე.თაყაიშვილი ბეჭდავდა მოგონებებს, სტატიებს. მისი მოგონებები: ნიკო მარი, ნიკოდიმ კონდაკოვი, ალექსანდრე ცაგარელი, პავლე თუმანიშვილი,იოსებ დადიანი და სხვები.

ექვთიმემ 1928-1931 წლებში შეადგინა ქართულ-ფრანგული ლექსიკონი და 55 საერთო რვეული ჩამოიტანა თბილისში.

1910 წ. გამოსცა-„არქეოლოგიური ექსპედიცია ლეჩხუმ სვანეთში“. 1907 წ. „არქეოლოგიური ექსპედიცია კოდა-ოლთისში და ჩანგლში“

განძის საბოლოოდ საქ-ში დაბრუნეbა ი.სტალინისა და საფრანგეთის მთავრობის მაშინდელი მეთაურის დე გოლის მოსკოვში შეხვედრამ გადაწყვიტა.

საზღვარგარეთიდან სამშობლოში დასაბრუნებლად, მოხუცს გამოსაჩენი კოსtუმიც კი არ აღმოაჩნდა.მას უწოდეს ქართველი ერის დიდი მეჭურჭლეთუხუცესი.

ისტორიკოსი

2013-02-19T12:59:00.001-08:00

საისტორიო წყაროებისა და გამოკვლევებისადმი უმკაცრესი კრიტიკული დამოკიდებულების გამო ივ.ჯავახიშვილი ნდობით ეპყრობდა ე.თაყაიშვილის აპლიკაციებსა და გამოკვლევებს.

ჯერ კიდევ ახალგაზრდა ე.თაყაიშვილი, როდესაც იგი ამზადებდა გამოსაცემად „სამ ისტორიულ ხრონიკას“ და გამოაქვეყნა კიდეც (1890 წ.), აწარმოებდა ტექსტის იმ დროისთვის შესაფერზე მეტ შინაგან და გარეგან კრიტიკას.

ზემო ჭალაში, მღვდელ სუხიაშვილის ოჯახში, თაყაიშვილმა მიაკვლია ხელნაწერს, რომელიც შემდეგ „პარხლის სახარების“ სახელით გახდა ცნობილი. ე.თაყაიშვილმა ნათელყო , რომ იგი გადაწერილია წარჩინებული კალიგრაფის, იოანე ბერაიას მიერ შატბერდში 973 წელს და შეწირულია იმ დროს ახლად დაარსებული pარხლის მონaსტრისთვის.

ენერგიულმა ახალგაზრდამ გადანუსხა „პარხლის სახარება, “ შეისწავლა ტექსტი და 1890 წ. გამოაქვეყნა აპარატურით.

ბოლოდროინდელ ნაშრომთაგან გამოკვლევა „როდის შეიცვალა იბერთა სახელმწიფო ქართველთა სახელმწიფოდ“ 1948წ.

განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა ექვთიმეს მიერ 1908 წელს აღმოჩენილი და 1920 წ.გამოცემული „ხელმწიფის კარის გარიგება“(XIV ს.)

საისტორიო პირველ წყაროებს შეიცავს ე.თაყაიშვილის პუბლიკაციები და მათზე დართული შენიშვნები და კომენტარები, როგორიცაა მაგალითად: „ნიმუშები სამეგრელოს სიგელ-მუჯრებისა“ 1891 წ. „დავით რუისის სამწყსოისი“ .

ფილოლოგი

2013-02-19T12:56:00.002-08:00

მკვლევარი ისტორიკოსი თაყაიშვილის სახით ეჯიბრება ფილოლოგს. ე.თაყაიშვილის შრომების დარგში წარმოდგენილია ავტორის „რჩეული ნაშრომების“ პირველი ტომი. 1 ნაწილის სათაურია „გერმანელები ძველი ქართული მწერლობის ისტორიიდან“.

ქართული ლიტერატურული და განსაკუთრებით ფოლკლორული მასალები ბლომად გვხვდება თაყაიშვილის რედაქტორობით გამოსულ სერიებში „ძველ საქართველოსა“ და საქართველოს სიძველეში დაცული სხვა გამოცემებში.

ე.თაყაიშვილს დიდი დამსახურება მიუძღვის აგრეთვე ქართული ლიტერატურული ძეგლების შესწავლა – გამოქვეყნების რთულ საქმეშიც.

ე. თაყაიშვილმა 1885წ გამოაქვეყნა „სიბრძნე ხელობანისა“.

გამოაქვეყნა „ თამარიანი“ თარგმანი სპარსულიდან. ქართული მწერლობის ისტორიისათვის საინტერესო ცნობებს შეიცავს. ე. თაყაიშვილის მოგონებანი ქართველ მწერლებზე. ნეკროლოგები მწერლებსა და მეცნიერებზე და სხვა სახის წერილები. ე. თაყაიშვილი მოღვაწეობის გარეშე გაჭირდებოდა არა მხოლოდ ძველი ქართული ლიტერატურის, არამედ თვით ისტორიის საკითხების კვლევაც. შესწავლა გამოქვეყნება, ამის უმნიშვნელოვანესი შედეგთაგანია სათანადო „აქტების“ 12 ტომი. ნიკო მარი და ე. თაყაიშვილი ბევრგან ენაცვლებოდნენ ერთმანეთს და საერთო საქმეს ემსახურებოდნენ.

1903 წ ნ. მარის მოწვევით თბილისში საარქეოლოგიო კომიტეტი დაარსდა. თავმჯდომარედ მარი დაინიშნა, თავმჯდომარის ამხანაგად ე. თაყაიშვილი.

1894წ ე. თაყაიშვილმა 40 სამარხი გათხარა. ნაპოვნი ნივთები და სავსე დღიურები ექვთიმემ არქეოლოგიურ ცენტრს გადაუგზავნა.

ე. თაყაიშვილს 1896წ ქობულეთის მიდამოებში უპოვია ქვის შუბი და ისრის წვერი.

ე.თაყაიშვილი ბრძანდება ერთ – ერთი პირვლთაგანი კინტრიშის ხეობის არქეოლოგიურად შესწავლისა და მისი სათანადოდ შემფასებელი.

ე. თაყაიშვილმა აღწერისა და ფოტოსურათების სახით გადაურჩინა მეცნიერებას მაშინდელი შორაპანის სოფელ ბორაში 1802, 1807, 1808 წლებში მოპოვებული ძვირფასი არქეოლოგიური მასალა.

მოპოვებული ინფორმაცია ექვთიმეს მდივნის ოჯახის ახლობლისაგან

2013-02-19T12:52:00.002-08:00

შევხვდით და ვესაუბრეთ ქ. საგარეჯოში მცხოვრებ ქალბატონ ლეილა არჩემაშვილს, ეს უკანასკნელი არის ექვთიმეს მდივნის მანანა მჭედლიშვილის ოჯახის ახლობელი.

ქალბატონმა ლეილამ გაიხსენა მამის მონაყოლი და გადმოგვცა გაზეთიც.

მანანა მჭედლიშვილი

საგარეჯოელი ქალი - ლევილში ექვთიმე თაყაიშვილის პირადი მდივანი

საგარეჯოელ ახალგაზრდა ცოლ-ქმარს ვასილ მჭედლიშვილს და თამარ კურდღელაშვილს 1921 წლის 8 მარტს მანანა შეეძინათ.

რა იცოდა მაშინ სამი წლის გარეჯელმა გოგონამ, რომ 20 წლის შემდეგ საფრანგეთში მოხვდებოდა , ლევილში მოხუც პროფესორს ექვთიმე თაყაიშვილს მოუვლიდა და გვარ-სახელს მანანა მჭედლიშვილს ისტორია შემოინახავდა.

ეს ყველაფერი კი მოხდა მას შემდეგ, რაც 20 წლის მანანამ გადაწყვიტა ფრონტზე მოხალისედ წასვლა. 1942 წლის აპრილში ახდა მისი ოცნება და გაიწვიეს ჯარში.

იგი გახლდათ 56-ე არმიის 83-ე სამთო-მსროლელი დივიზიის 35-ე ათასეულის მესამე ასეულის სანინსტრუქტორი. ექვსი თვის განმავლობაში ფრონტის წინა ხაზზე იყო. თავისი სიცოცხლის ფასად ათასობით დაჭრილ მეომარს შეუნარჩუნა სიცოცხლე.

ნოვოროსიისკთან ახლოს ფეხში მძიმედ დაჭრილი, ორ ამხანაგთან ერთად გერმანელებს ტყვედ ჩაუვარდა.

ტყვე ბერლინში ჩაიყვანეს, სადაც კერძო კლინიკაში ექთნად დაიწყო მუშაობა. აქედან ის სხვა ტყვეებთან ერთად გადაგზავნეს საფრანგეთში და მუშაობა დაიწყო ლევილში ქართველ მამულიშვილთან და მეცნიერთან ე. თაყაიშვილთან.

ს ა ფ რ ა ნ გ ე თ შ ი

მარტოხელა მოხუცი, 81 წლის დაუძლურებული პროფესორი, ე.თაყაიშვილი თავს ძალას ატანდა და გაჭირვების მიუხედავად, მეცნიერულ მუშაობას განაგრძობდა. 1921 წელს მენშევიკური მთავრობის მიერ წაღებული სამუზეუმო განძეულობის უკან დაბრუნებაზე ფიქრობდა დღედაღამ. ომის მძიმე წლებში მისი უმეთვალყურეოდ დატოვება არ შეიძლებიოდა და გარეჯელმა ქალიშვილმა, მანანა მჭედლიშვილმა , ეს მისია იტვირთა. იგი ლევილში ბატონ ექვთიმესთან პირად მდივნად მუშაობდა, იქვე ცხოვრობდა და მამასავით უვლიდა მეცნიერს.

მოხუც პროფესორს ძალიან უყვარდა შვილობილი და ხშირად ეუბნებოდა : „მჯერა, რომ შენთან ერთად ვეღირსები დიდი ხნის უნახავი სამშობლოს ხილვას. მშობლიური მიწა პირველმა შენ უნდა დამაყარო გულზე.“

ე.თაყაიშვილი კარნახობდა და ისე აწერინებდა მანანას ქართულ- ისტორიულ თემებზე ნარკვევებს. ფრანგულიდან ქართულ ენაზე ნათარგმნებს.

დაუდგომელი ხასიათის ქალი იყო მანანა: 1944 წლის აგვისტოში ბატონი ექვთიმე მოსავლელად დროებით მეზობლებს ჩააბარა და თვითონ , როგორც საბჭოთა პატრიოტების კავშირის იატაკქვეშა ჯგუფის საქმიანობის მონაწილე, პარიზის აჯანყებაში მონაწილეობის მიზნით წასასვლელად მოემზადა, თან ექვთიმეს მიტოვება ეძნელებოდა. _ „აჯანყება დაიწყო?!“ - მოხუც პროფესორს სიხარულის ცრემლი წამოუვიდა, მანანას მიაჩერდა და ღიმილით განაგრძო - წადი შვილო, წადი, საკვეხნად და იმედად შენი სიყოჩაღე მეყოფა ჩემო კარგო მანანა. იცი რა? მიხარია და მეამაყება , რომ ქართველი ქალიშვილი პარიზის გათავისუფლების მონაწილე ხდები“... ( ალ. გუჯაბიძე - „ქართველი პარტიზანები საფრანგეთში“ თბ.გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“ 1971 წ.. გვ. 134).

ეს თქვა მოხუცმა, აკანკალებული და დაძარღვული ხელებით ჯერ ცრემლი მოიწმინდა და მერე მანანას გაუწოდა დასამშვიდობებლად.

1945 წლის 5 აპრილს პროფესორი ე.თაყაიშვილი პარიზში წაღებული ძვირფასი განძეულობითურთ თბილისში ჩამოფრინდა. მისი შვილობილი მანანა კი 1945 წლის სექტემბერში დაბრუნდა საქართველოში და მაშინვე მოინახულა მამობილი.

1953 წლის თებერვლიდან ე.თაყაიშვილის საფლავზე ხშირად დადიოდა მანანა. მხცოვანი ადამიანისადმი მიცემული სიტყვა - არამცთუ სიცოცხლეში, სიკვდილის შემდეგაც არ მოგაკლებ ყურადღებასო- არ გაუტეხავს.

ლეილა არჩემაშვილი

(გაზეთი - „საქართველოს რესპუბლიკა“, სამშაბათი,

7 მარტი 2006 წელი, #47)

ეთნოგრაფი

2013-02-19T12:28:00.001-08:00

ე. თაყაიშვილის თაოსნობით დაარსებული საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფო საზოგადოების წესდება დამტკიცდა 1807 წელს. ეთნოგრაფიას ე. თაყაიშვილი თვლიდა ისტორიის მესამე წყაროდ. ე. თაყაიშვილი მოითხოვს ისტორიის გათვალისწინებას წეს – ჩვეულებათა შესწავლაში. ეთნოგრაფიული მასალების შესაკრებად ე. თაყაიშვილმა დაგზავნა ჩვენი ქვეყნის სხვა კუთხეებში საგანგებოდ შერჩეული პირები: გიორგაძე, იაშვილი, შანიძე.

ე. თაყაიშვილის მეთაურობით და მართლაც, დიდი შრომით, მოკლე ხნის განმავლობაში, ჩვენში დამკვიდრდა ეთნოგრაფიული მუშაობა მეცნიერულ საფუძველზე და შეიქმნა „ქართული მუზეუმი“, სადაც ეთნოგრაფიული განყოფილება მძლავრად იყო წარმოდგენილი.

ვიდეომასალა იხილეთ ლინკზე ––––––>http://mytvali.com/play.php?id=3JCXVJxnKow

მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე

2013-02-19T12:25:00.002-08:00

mecnieri da sazogado moRvawe

ე. თაყაიშვილი 1887წ უკვე თბილისში იყო. მსახურობდა სათავადაზნაურო სასწავლებელში, ხოლო შემდეგ მესამე კლასიკურ გომნაზიაში. 1891 წლამდე შტატგარეშე ასწავლიდა ლათინურსა და ბერძნულ ენებს, შემდეგ კი ისტორიასა და გეოგრაფიასაც, მალევე იგი გიმნაზიის დირექტორად დაინიშნა.

ე. თაყაიშვილმა 1885 წ შეირთო თბილისელი იურისტი ივანე პოლტორაცკის ასული ნინო, ილია ჭავჭავაძის ჩარევით. დედამისის ხელში ნინომ მიიღო ნამდვილი ქართველი ქალის აღზრდა, ჯერ სწავლობდა თბილისში, შემდეგ პარიზში, სადაც მუსიკასაც სწავლობდა და ოქროს მედლით დაჯილდოებულს საქ–ში დაბრუნების შემდეგ, ჩინებულ პედაგოგად იხსენებდნენ.

ნინოს გარდაცვალება ლახვარი იყო ექვთიმესთვის, მაგრამ გამაგრდა 1931 წ იგი საფრანგეთში დაკრძალეს. 1987წ გადმოსვენებულ იქნა ნინოს ნეშტი საქ–ში და მწერალთა და მოღვაწეთა პანთეონში დაკრძალეს. 1904წელს ექვთიმემ დაანება სათავადაზნაურო გიმნაზიის გამგებლობას და ინტენსიურად განაგრძო მუშაობა ისტორია – არქეოლოგიურ მასწავლებლებთან ერთად.

სამეცნიერო მუშაობა დაიწყო ნიკო მარისა და დიმიტრი ბაქრაძის შთაგონებით. მისი მთავარი მიზანი იყო შეექმნა მასალა საქართველოს ისტორია–არქეოლოგიისათვის. ყოველი ძალ–ღონე ეხმარა ძეგლთა გადარჩენა–დაღუპვისა და დაკარგვისაგან. მისი გამოცემულია „სამი ისტორიული ხრონიკა“ „ხელნაწერთა აღწერილობა“ „არქეოლოგიური მოგზაურობა“ და სხვა.

1889 წ ე. თაყაიშვილი ი.გოგებაშვილის წინადადებით აირჩიეს წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრად. 1892 წ აირჩიეს კავკასიის სტუდენტთა გამგეობის წევრად. 1901 რუსული გეოგრაფიული საზოგადოების , კავკასიის სტუდენტთა გამგეობის წევრად. 1913 წ საპატიო წევრი ქართული კულტურის მოყვარულთა საზოდადოებისა, 1925წ საზოგადოების წევრიც.

ე.თაყაიშვილი სხვებთან ერთად და დამოუკიდებლადაც არის დამააარსებელი რამდენიმე მუზეუმისა, ბიბლიოთეკისა და საზოგადოებისა. დ.ბაქრაძემ და ე. თაყაიშვილმა 1989წელს დააარსეს საქ–ოს საეგზარქოსო მუზეუმი,რომელშიც მოათავსეს ხმარებიდან გამოსული ძველი საეკლესიო წიგნები, ხელნაწერები და ნივთები.

ე.თაყაიშვილმა თუმანიშვილთან ერთად 1890წელს დააარსა „საქართველოს ისტორიისა და ლიტერატურის მოყვარეთა წრე“, რომლის მიზანი იყო მშობლიური ისტორიისა და ლიტერატურის მასალების შეგროვება–გაცნობა.

1807 წ ე.თაყაიშვილმა დააარსა საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოება, რომელიც კისრულობდა, განეგრძო წერა–კითხვის და დრამატურ საზოგადოებათა საუკეთესო ტრადიციები და მუშაობა ახალ–ახალი მიმართულებითაც წამოეწყო. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს ე. თაყაიშვილის მუშაობა 1807–1817 წლებში, როცა იგი ფართო ხასიათის საქმიანობას აწარმოებდა და გარკვეულ შედეგსაც მიაღწია, სწორი გეზი მისცა საქ–ოს მატერიალური კულტურის ძეგლების მოვლასა და შესწავლა – გამოკვლევას. ქართული ეროვნული ბიბლიოთეკისა და მუზეუმის დაარსების 1807 წელსვე დაწყებულ ზრუნვაზე ნებართვა მან 1811წ და 1812წ 24 იანვარს მიიღო.

ვიდეომასალა იხილეთ ლინკზე –––––––> http://mytvali.com/play.php?id=czFUqjbo1FM

დაბრუნებული საუნჯე

2013-02-19T12:16:00.001-08:00

მატერიალური და სულიერი კულტურის ისტორიის ძეგლების მნიშვნელობა ყოველი ხალხისათვის მეტად დიდია. ამ ძეგლებში ჩაქსოვილია ეროვნული კულტურის და ერის წარსული. ამ კულტურაში, როგორც სარკეში, აისახება ხალხის შემოქმედებითი უნარი , მისი ცხოვრება . ხოლო წარსულის ყოფიერებაში გაურკვევლად, წარსული ცხოვრების შეუსწავლელად შეუძლებელია აწმყოში გარკვევა და მომავლის პერსპექტივების გათვალისწინება.

იყვნენ ჯეროვნად დაცულნი და მოვლილნი, განსაკუთრებით დამოკიდებულ ქვეყნებში. იმპერიალისტურ სახელმწიფოებს გაჰქონდათ მათ მიერ დაბეჩავებული ქვეყნებიდან ძველი კულტურის ძეგლები და ეს განძი პოულობდა თავშესაფარს კერძო კოლექციებში.

უხვად იძარცვებოდა საუკუნეთა მანძილზე ჩვენი სამშობლოს საუნჯეც, საქართველოს ისტორიული ძეგლები. ყოველ იმ უამრავ შემოსევათა ჟამს, რომელთაც საუკუნეთა მანძილზე განიცდიდა საქართველო, მის შვილთა ხოცვა-ჯლეტის, აყრა-გადასახლების და ქალაქთა და სოფელთა შემუსვრასთან ერთად, შემოსეულ მტარვალთ გაჰქონდათ აურაცხელი კულტურული ძეგლები.

როდესაც რუსეთს შეკედლებულმა საქართველომ მოიშუშა ჭრილობები და ჩვენს ხალხს გაუჩნდა შესაძლებლობა ნორმალური ეკონომიკური, კულტურული ცხოვრების და განვითარებისა, ჩვენი კულტურის ძეგლები მაინც, სამწუხაროდ, გადიოდა უცხოეთში გაბატონებული კლასების ზოგიერთი ანგარებიანი წარმომადგენლის წყალობით.

დიდსა და დაუფასებელ კულტურულ-შემკრებლობით საქმიანობას ეწეოდნენ ჩვენი ქვეყნის პატრიოტები-დიდი ქართველი მოღვაწენი და მეცნიერნი.ამ მოღვაწეთა დიდი მეცადინეობით და მოწინავე ქართველი ინტელიგენციის ხელშეწყობით აღმოცენდა ქართული კულტურის საცავთა და განძეულობათა კერები.

ლინკზე შეგიძლიათ იხილოთ ვიდეო მასალა –––––> http://mytvali.com/play.php?id=cxMFgy3t4_w

განძეულის გუშაგი

2013-02-19T12:05:00.001-08:00

განძის მცველის, ექვთიმე თაყაიშვილის თავდადებით აიხსნება ის გარემოება, რომ მთავარი საუნჯე- ჩვენი მუზეუმებისა და მონასტრების საუნჯე, აგრეთვე ზუგდიდის ეკატერინესეული სასახლიდან, თბილისის სასახლიდან გატანილი და ზოგიერთიც სხვა განძეულობა გადარჩა გაყიდვა-დაკარგვას, მაგრამ მენშევიკებმა მაინც გაყიდეს დიდძალი ფასეულობა, მათ შორის ბორჯომის სასახლის ძვირფასი ნივთები( გაყიდვას გადაურჩა ამ სასახლის მხოლოდ მდიდარი ბიბლიოთეკა და სურათები), აუარება ვერცხლეული და სხვა ნივთები, რომელთაც ისინი თავიანთ „სავალუტო ფონდად“ თვლიდნენ, არსებითად კი ეს ქონება ისეთივე ეროვნულ კუთვნილებას წარმოადგენდა , როგორსაც სამუზეუმო და სამონასტრო განძეულობა. ამ ნივთების ნაწილი ექვთიმე თაყაიშვილმა „სამუზეუმოდ“ სცნო, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ისინი მაინც გაიყიდა.

საუნჯის სამშობლოდან გატანიდან 13 წლის შემდეგ, მენშევიკურმა მთავრობამ, როგორც მოსალოდნელი იყო, არსებითად დაკარგა იგი. მათ ჩამოერთვათ ის და ამ დროიდან დაიწყო, მცველი, ექვთიმე თაყაიშვილის ჭეშმარიტად გმირული ბრძოლა, რათა განძი ქართველ ერს დაბრუნებოდა.

იმ დღის გმირი

2013-02-19T12:02:00.000-08:00

იმ დღის გმირი

ერთ დღეს- ეს იყო 11 აპრილი-მუზეუმში ატყდა ჩოჩქოლი, ხმა გავრცელდა: -განძი მოიტანესო.

მუზეუმის ეზოში საბარგო მანქანებმა შემოაგრიალეს საფრანგეთიდან დაბრუნებული ქართული საუნჯე, რომელმაც თითქმის საუკუნის მეოთხედი დაჰყო უცხოეთში. განძს მცველად მოჰყვა საბჭოთა ოფიცრების ფორმაში გამოწყობილი ორი ახალგაზრდა. ჟორდანია ამბობს : -რას ვიფიქრებდი, თუ დაახლოებით 28 წლის შემდეგ მომიხდებოდა მათი ახლოს გაცნობა და საუბარი ჩამოტანილ საუნჯეზე.

საუნჯე მოათავსეს საქართველოს მუზეუმში NO3 სეიფში, რომელიც მაშინ „მეტეხის“ მუზეუმის დროებით სარგებლობაში იმყოფებოდა.

სამი დღის შემდეგ, 14 აპრილს, საქართველოს სსრ სახალხო კომისართა საბჭომ გამოიტანა დადგენილება საფრანგეთიდან სამშობლოში დაბრუნებული განძეულობის მიმღები კომისიის შექმნის შესახებ. ამ სამუზეუმო ფასეულობათა მიმღები კომისიის თავმჯდომარე იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი სიმონ ჯანაშია, წევრები: საქართველოს სსრ სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული ხელოვნების საქმეთა სამმართველოს უფროსის მოადგილე ვ. მგალობლიშვილი, საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი ა.აფაქიძე . საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ლიტერატურისა და ხელოვნების სექტორის გამგე ს.ჭილაია და საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის დირექტორი შ.ამირანაშვილი. სახკომსაბჭომ დაავალა კომისიას სამუზეუმო ფასეულობათა მიღების აქტისა და მუზეუმებს შორის განძეულობის განაწილების პროექტის წარმოდგენა.

დაუვიწყარია გამოფენის გახსნის დღე. ეს იყო 1945 წლის 15 აგვისტო. გამოფენის გახსნას წინ უძღოდა მთავრობის კომისიის თავმჯდომარის სიმონ ჯანაშიას მოხსენება. შემონახულია ამ მოხსენების სტენოგრაფიული ჩანაწერი.

„საყურადღებო ისტორიაა განძეულობის მოგზაურობისა და მისი დაცვა სასაზღვარგარეთის სხვადასხვა პუნქტში, - თქვა მომხსენებელმა. - ამ ისტორიის ვრცლად და დასაბუთებულად მოსახსენებლად ამჟამადმე, სამწუხაროდ, მასალები არ გამაჩნია,თავის დროზე ეს ისტორია დაიწერება. ერთი შეიძლება ახლა ითქვას, რომ განძეულობამ გამოიარა სრულიად განსაკუთრებული ოდისეა, ვიდრე თავის ნამდვილ პატრონს დაუბრუნდებოდა ამა თუ იმ სახით...“

ს.ჯანაშიას მიერ ნახმარი ეს გამოთქმა - „განძეულობის ოდისეა“ შემდეგ შემოვიდა ხმარებაში.

ცხოვრების ბოლო წლები და გარდაცვალება

2013-02-19T11:57:00.000-08:00

1945 წლის 11 აპრილს ექვთიმე თაყაიშვილი თბილისში დაბრუნდა. 1945 წლის 15 აპრილს ექვთიმე თაყაიშვილი საქართველოს სსრ განათლების მინისტრის ბრძანებით დაინიშნა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიის კათედრის პროფესორად. 1945 წლის 10 მაისს მიანიჭეს დამსახურებული პროფესორის წოდება. 1946 წლის 28 დეკემბერს იგი აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად. 1946 წელს ექვთიმე თაყაიშვილი საჯაროდ წარდგა თბილისის უნივერსიტეტის პროფესორ-მასწავლებელთა წინაშე მოხსენებით „ევროპაში ნახული ქართული ძეგლები და იქვე შეკრებილი ცნობები ქართული ძეგლების შესახებ“. მეტად მნიშვნელოვანია მის მიერ 1949 წელს სრული სამეცნიერო აპარატის თანხლებით გამოცემული სუმბატ დავითის ძის ქრონიკა ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა შესახებ. ხოლო 1949 წლის 17 სექტემბერს სსრ კავშირის უმაღლესმა საატესტაციო კომისიამ დაუმტკიცა დოქტორის ხარისხი და პროფესორის წოდება.

ექვთიმე თაყაიშვილს ჰყავდა მეუღლე, ივანე პოლტორაცკის ასული ნინო, რომელზეც 1894 წელს იქორწინა, და ქალიშვილი. 1985წელს რეჟისორმა რეზო თაბუკაშვილმა მის შესახებ დოკუმენტური ფილმი გადაიღო. დიდი მეცნიერი უკიდურეს გაჭირვებაში გარდაიცვალა.. 1853წ იგი რეპრესიების გამო, დაიბარეს უშიშროებაში. გარდაიცვალა 90 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს ვაკის სასაფლაოზე, შემდეგ გადაასვენეს დიდუბის პანთეონში და შემდგომ მთაწმინდაზე ილია ჭავჭავაძის საფლავის გვერდით. მის დაკრძალვას ვაკის სასაფლაოზე მხოლოდ ორმოცამდე ადამიანი დაესწრო.

გამოყენებული ლიტერატურა

2013-02-19T11:54:00.002-08:00

საავტორო უფლება დაცულია

1. ნიკო მარისა და ექვთიმე თაყაიშვილის მიმოწერა (1848) (1933) წლები,

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, კ. კეკელიძის სახელობის ინსტიტუტი, გამომცემლობა თბილისი "მეცნიერება" 1991წ,

2.განძეულის გუშაგი– ელიზბარ უბილავას გამომცემლობა"მერანი"1990წ,

3.დაბრუნებული საუნჯე– გივი ჟორდანია, გამომცემლობა "მეცნიერება" თბილისი 1983წ,

4. ექვთიმე თაყაიშვილი– რჩეული ნაშრომები, ტომი პირველი, გამომცემლობა "მეცნიერება" თბილისი 1968 წ,

5. შ. ამირანაშვილი– საქართველოს სხვადასხვა დროს გატანილი სამუზეუმო განძეულობა და მისი დაბრუნება. თბილისი 1968წ,

6.მ. ჟორდანია–დაბრუნებული საუნჯე თბილისი 1983წ.

7. გაზეთი ,,სტალინური სიტყვა" 1961 წლის 21 ივნისი

8. ლეილა არჩემაშვილი (გაზეთი–,,საქართველოს რესპუბლიკა", სამშაბათი 7 მარტი 2006 წელი, #7

9. ექვთმიე თაყაიშვილი– ცხოვრება და მოღვაწეობა 1977წ

10. ალ. გუჯაბიძე - „ქართველი პარტიზანები საფრანგეთში“  თბ.გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“ 1971 წ.

11. ელენე კელენჯერიძე აკადემიკოს ექვთიმე თაყაიშვილი შრომათა ბიბლიოგრაფია. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა თბილისი 1963წ.

12. ანდრია აფაქიძე აკადემიკოსი ექვთიმე თაყაიშვილი "მეცნიერება" თბილისი 1966წ.

13. wikipedia http://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%95%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%94_%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98

ასევე ვიდეომასალები მოვიძიეთ: WWW.MYTVALI.COM, YOUTUBE.COM.