วิถีชนบท

น้ำท่วมปี 2554

2011-10-31T23:34:00.001-07:00

น้ำท่วมปี 2554
ณ วันนี้ 1 พฤศจิกายน 2554 คนกรุงเทพฯ อยู่ในภาวะตึงเครียดกันถ้วนหน้า โดยเฉพาะคนที่อยู่ชั้นใน (เพราะกรุงเทพฯ ชั้นนอกน้ำได้ท่วมไปแล้ว หลังจากที่อดทนรอว่า น้ำจะท่วมหรือไม่ และ เมื่อไร..แบบมืดมนจริงๆ.บางเขน จตุจักร มีนบุรี ลาดกระบัง และฝั่งธนบุรีที่หนักที่สุด ตอนนี้) น้ำบางส่วนข้ามถนนรามอินทรามาบ้างแล้ว แต่เป็นแบบค่อยๆมา เหมือนๆกับไม่น่าจะท่วม แต่ก็ท่วม...อธิบายอะไร ได้แค่นี้ คือ ภาวะนี้ ไม่รู้ว่า จะมีน้ำมาหรือไม่ เหมือนน้ำมันหยุดนิ่ง แต่ก็ท่วมโครมๆ ในฝั่งธนบุรี แต่ก็มีข่าวประปรายบ้างในย่านตะวันออก เอ...เอาเป็นว่า ไม่มีใครตอบได้ ก็แล้วกัน

ปรากฎการณ์แบบนี้ มันไม่น่าจะเกิดขึ้นในยุคที่วิทยาศาสตร์เราก้าวหน้ามากๆ แบบอธิบายได้เป็นฉากๆ
         ความผิดพลาดครั้งนี้ ใหญ่หลวงมากๆ เริ่มต้น จะไม่ขอกล่าว แต่อยากจะอธิบายในสิ่งที่น่าจะเกิดประโยชน์มากกว่า
เช่น หลักการของฝายน้ำล้น..
         น้ำเหนือบ่ามา ทุกๆเขตและจังหวัด ได้ช่วยกันสร้างเขื่อน เพื่อหวังว่าเขื่อนจะกั้นไม่ให้น้ำท่วม พื้นที่ เขต อำเภอ หรือจังหวัดของตน โดยลืมเสียสิ้นว่า
        “เขื่อน” มีคุณสมบัติเก็บกักน้ำให้ได้ปริมาณมากๆ เขื่อนเป็นสิ่งก่อสร้างถาวรที่ต้องมีความแข็งแรงมากๆ เพียงพอต่อการรับแรงกดดันของน้ำตามปริมาณที่เก็บกักไว้
         ภาพที่เห็นด้วยตาตนเอง และในทีวี...เขื่อนดิน (เหลวๆ) กับ กำแพงถุงทรายที่พยายามสร้างให้สูงที่สุด (เพื่ออะไร...กัน) พังทลายลงมา (อย่างที่มัน..จะเป็น) เมื่อน้ำไหลจากที่สูงกว่ามาสะสมกันจนระดับสูงขึ้นๆ (ความจริง ถ้ากำแพงที่สร้างทนได้ น้ำน่าจะสูงได้สัก 60 เมตร) แรงดันมหาศาลก็ทะลายกำแพงกั้นน้ำนั้นลงมา
        แต่ที่ประหลาดใจ..ก็คือ..ทุกๆ พื้นที่ ได้พยายามสร้างเขื่อนกั้นน้ำขึ้นมาให้สูงเท่าที่จะทำกันได้ และก็เป็นไปอย่างที่มัน..จะเป็น คือ เขื่อนแรกพัง...เขื่อนต่อมาก็จะพังต่อๆไปแบบโดมิโน
        มันเป็น อย่างที่มันจะเป็น เขื่อนแรกกั้นน้ำไว้มากเข้าๆ จนแรงดันของมวลน้ำถึงจุดที่พังเขื่อนได้ น้ำก็ทะลักรุนแรง เพราะได้สะสมพลังงานไว้มากมาย เมื่อมาถึงเขื่อนต่อมา พลังงานที่สะสมไว้ยังไม่หมด แถมน้ำยังถูกบังคับให้สะสมพลังงานต่อไป เขื่อนชั้นต่อๆไป จึงหมูเหลือเกิน ..เราจึงเห็นสถานการณ์น้ำท่วมปี 2554 เป็นอย่างที่มันเป็น
        ฝายน้ำล้น มีความมุ่งหมายที่จะชะลอน้ำให้ลดความรุนแรงและมีน้ำกักเก็บไว้ใช้ในยามจำเป็น ในกรณีของปี 2554 ถ้ากลับไปแก้ไขได้ หลักการฝายน้ำล้นจะมีประโยชน์มากที่สุด แต่..ท่วมน่ะ ท่วมแน่ หวังว่า คงไม่รุนแรงอย่างนี้
       แทนที่จะสร้างเขื่อน ก็มาสร้างฝายน้ำล้นแทน โดยกำหนดให้สร้างคันน้ำล้นของจังหวัด/พื้นที่ให้ลดหลั่นกันลงมาตามระดับความสูงต่ำของพื้นที่และความลาดชัน ทุกๆพื้นที่ ยอมให้มีน้ำสูงได้ โดยไม่สร้างความเดือดร้อน เช่น จุดนี้สร้างคันน้ำล้นสูง 1 เมตร จุดต่อมา สูง 70 เซนติเมตร เป็นต้น

กรุงเทพจะท่วม..ไม่ท่วม

2011-10-10T07:16:00.000-07:00

    วันนี้ มีประกาศทางทีวี แจ้งการเพิ่มช่องทางการระบายน้ำลงทะเลเพิ่ม โดยให้ไหลผ่านทางคลองพระโขนง..เพื่อช่วยระบายน้ำด้านตะวันออกและด้านตะวันตกที่เปิดประตูระบายน้ำมาตั้งนานแล้ว
     เอ..มันจะทันการณ์ไหมนี่!!!!
   อยากขอบคุณ กทม.เหมือนกัน ถ้ายอมให้มีการระบายน้ำ (ช่วย) เสียตั้งแต่เนิ่นๆ ความเสียหายทางด้านบน คงไม่มากขนาดนี้
     ทีนี้..ก็..เป็นปัญหาล่ะ ว่าปริมาณน้ำจะสูงเท่าไหร ถ้าเกินพนังกั้นน้ำละก็...ป่อมแป่ม..แต่ที่แน่ๆ ชุมชนหลายๆชุมชนน้ำต้องท่วม ไม่มากก็น้อย
     ที่นี้ก็รอ..รอ..อย่างเดียว หวังว่า ไม่เป็นเช่น นิคมอุตสาหกรรมโรจนะ ที่แม้แต่คน ยังอพยพไม่ทัน...

ฤา ถึงครา..น้ำจะท่วมกรุงเทพหรือไร

2011-10-09T05:47:00.000-07:00

วันนี้ ก็ 9 ตุลาคม 2554
     มีผู้คนที่เกิดมานานหลายๆ สิบปี เปรียบเปรยปริมาณน้ำของปีนี้ว่า หนักหนาสาหัสกว่าทุกครั้งที่ผ่านๆมา นับเป็นสถิติที่ ถึงอย่างไร..ก็ต้องบันทึกไว้ เพราะจะได้จำไว้เป็นบทเรียน ชาวบ้านตากให้สัมภาษณ์ผ่านสื่อว่า "น้ำปีนี้มากที่สุดนับแต่สร้างเขื่อนภูมิพลมา" และมีชาวบ้านอีกหลายๆจังหวัดทั้งพิษณุโลก พิจิตร นครสวรรค์ ชัยนาท อยุธยา
     วันนี้ก็อยากพูดถึง นครอโยธยาในความรู้สึกของชาติตะวันตกที่ย้อนกลับไปครั้งอโยธยาเป็นราชธานี รายการของทีวีช่อง..ไม่ได้สังเกต
   ผู้คนในนครอโยธยา อยู่กันอย่างเรียบง่าย สร้างบ้านไม้อยู่ในสระน้ำ แต่มั่นคงแข็งแรง ตัวเรือนโปร่งอากาศพัดผ่านทำให้เย็นสบาย มีพื้นที่ส่วนกลางเป็นที่ส่วนรวมของครอบครัว ง่ายต่อการทำความสะอาด ชีวิตของคนอยุธยาจะเดินทางโดยเรือ ทุกๆบ้านจะมีเรือของตนเอง ผู้คนในอโยธยาศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างแรงกล้า วัดแต่ละแห่งถูกสร้างอย่างวิจิตรอยู่ทั่วไป ความสวยงามของวัดวาอารามและบ้านเรือนที่มีการสัญจรทางน้ำเหมือนๆกับเมืองเวนิส อโยธยาจึงได้ชื่อว่า เวนิสตะวันออก...เสียดายที่ผมยังหารายการทีวีย้อนหลังยังไม่เจอ
   ย้อนกลับมา..ที่สถานการณ์น้ำ ณ เวลานี้ มีคำเตือนอุทกภัยจากทางราชการแล้ว สำหรับคนกรุงเทพ ผมอยู่พระโขนง ที่มีระดับพื้นดิน คือ สุขุมวิท ที่ 0.00 ม. เที่ยบกับระดับน้ำทะเลปานกลาง (รทก.) นั่นหมายความว่า ถ้าไม่มีพนังกั้นน้ำ ในยามปกติทั่วๆไป สุขุมวิทจะมีน้ำท่วมตามการขึ้น-ลงของน้ำทะเล ณ เวลานี้น้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาสูงกว่าระดับน้ำทะเลปานกลาง คือ อยู่ที่ +2 เมตร ที่ถูกต้องก็คือ เราอยู่ต่ำกว่าระดับน้ำ 2 เมตร อือ...น่าคิด
     ผมไม่โทษใครหรอก ถ้าน้ำท่วมกรุงเทพ หรือที่ไหนๆก็ตาม เพราะเป็นผลพวงจากอดีต ที่แม้แต่ผมเองก็มีส่วนทำให้น้ำท่วม เพราะ

เพราะสมัยเด็กประมาณ ป.2 ผมก็เข้าป่าไปทำถ่านที่ป่าละเมาะข้างบ้าน เอาถ่านไปขายให้คุณครูปีบละ 1.50 บาท มีเงินออมสำหรับไปซื้อหนังสะติ้ก และยังเหลือไว้ซื้อข้าวเกรียบว่าวหรือก๋วยเตี่ยวในวันสงกรานต์อีก
นอกจากนั้น กลุ่มนักแม่นหนังสะติ้กยังมีการจุดไฟไล่กระรอกกระแตให้ออกมาจากโพรงหรือพุ่มไม้ ให้มาเป็นเหยื่อหนังสะติ้กอีก

อย่างไรก็ตาม เราก็ยังมีป่าละเมาะที่มีเห็ดหอบ เห็ดขอนไว้เก็บเป็นอาหารตามฤดูกาล

โตขึ้นอีกนิด มีการเผาป่าเพื่อทำนา อันนี้ทำให้ป่าชายทุ่งและรอบๆบ้านค่อยๆหายไป จนในที่สุด เด็กๆก็ไม่มีป่าให้ยิงนกหรือเก็บลูกตับเต่า หรือแม้กระทั่งเป็นที่เลี้ยงความในยามฤดูทำนาอีกต่อไป กป่าไปเป็นนา

เราได้ใช้ธรรมชาติอย่างฟุ่มเฟือย นั่นคือ การทำลายธรรมชาติทั้งโดยตั้งใจและไม่ตั้งใจ จนกระทั่งถึงวันนี้ ธรรมชาติเป็นไปตามครรลองของมัน เมื่อมีผลบวก ธรรมชาติก็มีผลลบเช่นกัน
ที่จะไม่กล่าว ไม่ได้เลย เราเหยียบแผ่นดินอยู่ทุกวันนี้ แผ่นดินคงจะหนักน่ะ...

พยากรณ์อากาศพิษณุโลก

2011-09-26T08:10:00.000-07:00

พยากรณ์อากาศพิษณุโลก
สภาพอากาศปัจจุบัน

ณ เวลา 22:00 น.

27.5 °C

พิษณุโลก

จุดน้ำค้าง	25.4°C
ความชื้นสัมพัทธ์	88 %
ลม	ลมสงบ
เมฆ	มีเมฆมาก
ทัศนวิสัย	10 กม.
ความกดอากาศ	1006.7 hPa
ฝน 3 ชม.	เล็กน้อยวัดไม่ได้

พระอาทิตย์ขึ้นเช้าพรุ่งนี้	06:07 น.
พระอาทิตย์ตกเย็นวันนี้	18:14 น.
อุณหภูมิสูงสุดวานนี้	33.5°C
อุณหภูมิต่ำสุดเช้าวันนี้	26.0°C
ฝนสะสมวันนี้	0.3 มม.

24 ชั่วโมงที่ผ่านมา | ค่าเฉลี่ย 30 ปี

26 กันยายน 2554

พยากรณ์อากาศ 7 วัน

วันนี้
26/09

พรุ่งนี้
27/09

พุธ
28/09

พฤหัสบดี
29/09

ศุกร์
30/09

เสาร์
01/10

อาทิตย์
02/10

33 °C

25 °C

ฝนฟ้าคะนอง

ฝน 40% ของพื้นที่

33 °C

25 °C

ฝนฟ้าคะนอง

ฝน 50% ของพื้นที่

33 °C

25 °C

ฝนฟ้าคะนอง

ฝน 50% ของพื้นที่

33 °C

25 °C

ฝนฟ้าคะนอง

ฝน 50% ของพื้นที่

33 °C

25 °C

ฝนฟ้าคะนอง

ฝน 50% ของพื้นที่

33 °C

25 °C

ฝนฟ้าคะนอง

ฝน 50% ของพื้นที่

33 °C

25 °C

ฝนฟ้าคะนอง

ฝน 40% ของพื้นที่

7 วันที่ผ่านมา

พิษณุโลกระกำ

2011-09-11T00:48:00.000-07:00

    ถึงครา พิษณุโลกระกำ...เพราะพนังกั้นน้ำของแม่น้ำวังทองไม่สามารถทนทานต่อปริมาณน้ำที่หลากมาจากลุ่มน้ำเข็กหรือเทือกเขาเพชรบูรณ์นั่นแล ฝั่งซ้ายของลำน้ำวังทองนั้นไม่ต้องพูดถึง แตกกระจายเป็นหนที่ 3 แล้ว ก็นับว่าหนักหนาสาหัสประกอบกับการสร้างถนนเลียบแม่น้ำบ้าง ทำชลประทานขวางทางน้ำบ้าง หมู่บ้านทั้งหลายตอนนี้จึงเหมือนเกาะๆหนึ่ง และจะเป็นเช่นนี้ต่อไป หากไม่มีการแก้ไข และประดาน้ำก้อนนี้ก็ไม่สามารถระบายได้ เพราะหากระบายตามพื้นที่ราบละก็ ตัวเมืองพิษณุโลกจะรับเต็มๆ ครั้นจะระบายลงแม่น้ำน่านก็ไม่ได้ เพราะล้ำน้ำน่านหรือก็ล้นเหลือล้น รอเวลาไหลล่องไปยังนครสวรรค์
   ตอนนี้ลำน้ำฝั่งขวาของลำน้ำวังทอง ก็พังแล้วเช่นกัน เพียงแต่เป็นจุดเล็กๆที่สามารถระบายให้ล่องไปกับคลองต้นน้ำ ไหลล่องไปท่วมทางใต้ เช่น บางกระทุ่ม พิจิตร ขณะนี้..ก็...รอเพียงอย่างเดียว ว่าพนังกั้นน้ำลำน้ำวังทองใต้ลงมา มีหลายจุดที่กำลังจะพัง มีชาวบ้านรวมใจช่วยกันรักษาคูค่ายอยู่ ว่าจะทนทานได้นานสักเพียงใด ถ้าไม่มีน้ำมาเพิ่มเติม ก็...ยังพอมีความหวัง แต่...ถ้าไม่ไหว แน่นอนตัวเมืองพิษณุโลก รับเต็มๆ
   ส่วนคนพื้นล่าง..ใต้พิษณุโลกลงมา..แน่นอนน้ำเหนือครานี้ รุนแรงมาก..มากกว่าที่เคยมีมาแน่นอน

น้ำท่วมวังทอง

2011-09-08T08:01:00.000-07:00

สภาพน้ำท่วมบ้านเรือนในเขต อ.วังทองพิษณุโลก

      ไม่ใช่จับปลานะภาพนี้ แต่เป็นภาพที่ชาวนาช่วยกันช้อนข้าวเปลือกที่ตากแห้งไว้บนถนน เพราะนาน้ำท่วม แต่ก็ไม่พ้นน้ำระลอกที่ 2
      สาเหตุน้ำท่วม มาจากน้ำที่หลากมาจากลำน้ำเข็กของเทือกเขาเพชรบูรณ์ ถึงแม้ว่าจะมีการทำพนังกั้นน้ำสูง 1 เมตรจากระดับตลิ่ง แต่ปริมาณน้ำที่มากและไหลเร็ว (ไม่มีป่าไม้ชะลอน้ำ...อีกแล้ว) ที่ซ้ำหนัก ก็คือระบายลงลำน้ำน่านไม่ได้ นอกจากระบายไม่ได้แล้ว น้ำในลำน้ำน่านยังหนุนขึ้นมาอีก ท่วมจ้า...
   เมื่อครั้งยังเป็นเด็ก น้ำที่หลากมาจากเทือกเขาเพชรบูรณ์ จะท่วมล้นตลิ่งแม่น้ำวังทองจริง แต่น้ำจะมาอย่างช้าๆ เรียกว่า รู้ว่าน้ำล้นตลิ่ง น้ำจะมาถึงก็อีกหลายชั่วโมง ยิ่งถ้าเป็นน้ำจากเทือกเขาโดยตรงนี้ ..ก็หลายวันกว่าจะมาถึง
     แต่ชาวบ้าน..ไม่ได้เป็นทุกข์เป็นร้อนกันนัก เว้นแต่รายที่ข้าวยังเล็กมากๆ ประเภทยืดลำต้นไม่ทันน้ำ ประเภทนี้ข้าวจะตายได้ แต่โดยทั่วๆไป ข้าวหนีน้ำได้อยู่แล้ว แล้วก็ท่วมไม่เกินอาทิตย์สองอาทิตย์
     ดีเสียอีก ที่ได้จับปลาที่มากับน้ำหลาก เตรียมเสบียงไว้ยามหน้าเกี่ยวข้าว
     เด็กๆ หรือ เป็นที่สนุกสนานเขาล่ะ เพราะได้เล่นน้ำตามคันนาและท้องนา แต่ขอโทษ เถอะ น้ำที่หลากมาในสมัยนั้น เชื่อหรือไม่ ว่า ใสจนเห็นตัวปลา เวลาอาบน้ำ เขาก็อาบน้ำในท้องนากันนี่แหละ ไม่ต้องไปอาบในห้องน้ำหรือในโอ่งหรอก เพราะน้ำในโอ่ง เขามีไว้กิน

บางระกำ ถึง ลุ่มน้ำำเข็ก

2011-09-07T08:03:00.000-07:00

วันอาทิตย์ที่ 4 สิงหาคม ก็ได้ทราบว่า ที่ราบลุ่มแม่น้ำเข็ก (แม่น้ำวังทอง พิษณุโลก) น้ำท่วมเพราะพนังกั้นน้ำไม่ไหว ที่ราบลุ่มแม่น้ำเข็กรับน้ำจากเทือกเขาเพชรบูรณ์เป็นที่ราบลาดเทเข้าหาตัวจังหวัดพิษณุโลก ลงแม่น้ำน่านที่เมืองพิษณุโลก ปริมาณน้ำขนาดมหาศาล มากที่สุดเท่าที่เห็นคนที่เกิดมากว่า 50 ปี แน่นอนปริมาณน้ำนี้รวมกับน้ำจากลำน้ำยม ท่วมดาดเข้าพิจิตร (บางระกำ น่ะไม่ต้องพูดถึงแล้ว ในตอนนี้) เข้านครสวรรค์ แน่นอนว่าที่ลุ่มภาคกลางจะทนรับน้ำไว้ได้นานสักเท่าใด ครานี้ ก็จะระกำกันไปทั่ว แต่กรุงเทพจะเป็นอย่างไร ก็ไม่แน่ใจ ถ้าเดือนตุลาคม -พฤศจิกายน น้ำยังไม่ซา ก็จะเจอวิกฤติจากน้ำเหนือกับน้ำทะเลหนุน กทม. จะรอดไหม

เสียงจากคน บางระกำ

2011-09-03T01:18:00.000-07:00

เมื่อวาน (3 สิงหาคม) ได้ฟังการสัมภาษณ์ ชาวบางระกำ ว่า อยากให้ทางราชการช่วยเหลืออย่างไร คำตอบ ที่ผมได้ยินนั้น ผมยอมรับว่า เกินความคาดหมาย เพราะก่อนหน้านี้ มีคำพูดที่แสดงถึงความน้อยเนื้อต่ำใจของชาวบางระกำว่า ข่าวน้ำท่วมสุโขทัย นั้นดังไปทั่วประเทศ ส่วนราชการให้ความช่วยเหลืออย่างเร่งด่วน ในขณะที่ น้ำท่วมบางระกำ ซึ่งหนักหนาสาหัสกว่าและก็เป็นเช่นนี้มาตั้งนานแล้วเรียกว่าตั้งแต่เกิด กลับไม่ได้รับความช่วยเหลืออย่างเป็นรูปธรรม ทั้งๆที่ ถ้าน้ำท่วมบางระกำ พื้นที่ตอนล่างลงไป เช่น โพทะเล โพธิ์ประทับช้างของพิจิตรก็ต้องท่วมเช่นกัน สิ่งที่ชาวบางระกำต้องการนั้น เพียงแต่ ขอให้ชะลอน้ำไว้สักระยะหนึ่ง รอให้เก็บเกี่ยวข้าวเสร็จ จะท่วมก็ไม่ว่ากัน ส่วนบางระกำโมเดล ยังไม่รู้ว่า จะทำอย่างไร แต่..ก็มีความคิดว่า แม่น้ำสายหลักอื่นๆ เขามีเขื่อนชะลอน้ำกันทั้งนั้น มีแต่น้ำยมนี่แหละ ที่ยังไม่มีเขื่อน ถ้ามีเขื่อนก็จะช่วยลดการเกิดน้ำท่วมและยังมีน้ำสำหรับการเกษตรในฤดูแล้งอีกด้วย...โครงการเขื่อนแก่งเสือเต้น..?

บางระกำ ฤาจะระกำต่อไป

2011-08-20T20:50:00.000-07:00

บางระกำ ฤาจะชอกช้ำระกำใน

ณ วันนี้ ขอพูดถึงบางระกำ พิษณุโลกบ้าง เพราะเห็นด้วยกับการใช้บางระกำเป็นต้นแบบ (Model) ของการป้องกันและบรรเทาทุกข์จากน้ำท่วม ที่ว่าเห็นด้วยเพราะอะไร? จะบอกกล่าวในภายหลัง แต่ก็ติดใจอยู่ว่า บางระกำโมเดล ทำอย่างไรนั้น จะไม่ขอกล่าว เพราะไม่รู้เหมือนกัน

เริ่มเมื่อตอน เริ่มจำความได้ สักสองพันห้าร้อยสิบนิดๆ จะมีกองเกวียนชาวบางระกำรอนแรมกันมาพักในหมู่บ้าน แล้วจะมีคนหาบคอนปลาแห้งมาแลกเปลี่ยนกับข้าวเปลือก พ่อและพี่ๆจะเอาข้าวเปลือกถังสองถังแลกกับปลาแห้ง 3-4 ไม้เท่านั้น เราเองเห็นว่าไม่สมกันเลย จึงถามพ่อในภายหลัง พ่อบอกว่า เขาเหล่านี้รอนแรมมาจากบางระกำ เพราะน้ำท่วมนาหมดจึงไม่มีข้าวกิน เขาจะมาขอเฉยๆ เราก็ยินดีช่วยเหลือ แต่เขาเหล่านี้มีน้ำใจ เอาสิ่งที่เขาพอมีอยู่ คือ ปลาที่หาได้ช่วงน้ำท่วม มาแลกข้าวเปลือก สิ่งเล็กน้อยนี้ ถึงแม้จะดูไม่สมน้ำสมเนื้อ แต่ถ้าดูที่ความยากลำบากและการรักษาเกียรติภูมิของเขาแล้ว มีค่าทัดเทียมกัน ฉะนั้นในเกือบทุกๆปี เราจะพบกองเกวียนชาวบางระกำ

ชาวบางระกำ ส่วนใหญ่เป็นผู้เคลื่อนย้ายมาจากเพชรบุรี นครปฐม สุพรรณบุรี ราชบุรีและนครสวรรค์ เหมือนๆกับคนรอบนอกของพิษณุโลก ใช้ภาษาเดิม เช่น ไทยกลาง ไทพวน ไทดำและไทยราชบุรี

บ้านของเราอยู่ฝั่งขวาของแม่น้ำน่านซึ่งส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ราบเทลาดจากเทือกเขาเพชรบูรณ์ลงสู่ตัวจังหวัด น้ำหลากเกิดจากอิทธิพลของลำน้ำเข็กที่จะท่วมบ้างก็เฉพาะเขตบางกระทุ่มที่เป็นที่ราบลุ่ม อีกฟากของลำน้ำเข็กได้รับอิทธิพลจากลำน้ำเจ็ดแควกับน้ำจากเทือกเขาด้านชาติตระการ แต่ทุกวันนี้ มีเขื่อนเจ็ดแคว โครงการของในหลวง ทำให้บรรเทาภาวะน้ำท่วมได้ และพื้นที่การเกษตรได้รับประโยชน์อย่างใหญ่หลวง

บางระกำ เป็นอำเภอฝั่งซ้ายมือของแม่น้ำน่าน เป็นพื้นที่ราบลุ่ม น้ำท่วมเกิดจากการได้รับอิทธิพลจากแม่น้ำน่าน แม่น้ำยมและน้ำป่าจากเขาหลวงและเทือกเขาจากอุตรดิถต์ ลำพังลำน้ำน่านไม่ได้มีอิทธิพลให้เกิดน้ำท่วมโดยตรง แต่นอกนั้นแล้วบางระกำจะรับน้ำเต็มจากแม่น้ำยมและน้ำหลากจากเทือกเขา ฉะนั้น ถ้าสุโขทัยระทม บางระกำก็จะชอกช้ำระกำในยิ่งกว่า และจะระกำลึกและสาหัสยิ่ง ถ้าไม่สามารถระบายน้ำลงลำน้ำน่านได้

ที่นี้มาพูดถึง บางระกำโมเดล บางระกำโมเดลคงจะหมายถึงการใช้วิธีการในการป้องกันและบรรเทาน้ำท่วมของบางระกำไปเป็นต้นแบบให้กับพื้นที่น้ำท่วมแห่งอื่นๆ กระมัง ทำอย่างไร ยังไม่รู้

แต่ที่..มีข้อคิดเห็นส่วนตัว คือ ลำน้ำยม เป็นแม่น้ำหลักสายเดียว (ปิง วัง ยม น่าน) ที่ยังไม่มีระบบชลประทาน และน้ำก็ท่วมจนสุโขทัย (เหลือ) ระทม กับ บางระกำ (ที่ชอกช้ำระกำนอกระกำในมาชั่วลูกชั่วหลาน)

แล้ว โครงการเขื่อนแก่งเสือเต้น ซึ่งเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ มีคนคัดค้านมากมาย เหมือนกับว่า การทำอะไรก็ตามนั้น ได้มาฟรีๆ ทั้งสิ้น ยกตัวอย่าง อยากกินข้าวผัดกระเพรา เราก็ต้องจ่ายเงินให้พ่อค้า หรือ เราอยากได้ของเขาฟรีๆ เราก็ยังต้องไหว้วอนเลย ในโลกนี้ไม่มีอะไรที่ได้มาโดยไม่เสียอะไรเลย ที่หนักกว่านั้น ก็คือ เราลืมกันไปเสียแล้วหรือว่า พระเจ้าแผ่นดินและเจ้าเหนือหัว พระองค์ท่านเป็นเจ้าของแผ่นดินนี้ หรือแม้แต่หัวของตัวเองก็ยินดีถวายให้กับพระองค์ท่าน แต่ทุกวันนี้ เป็นอย่างไรกันเสียแล้วหรือ!

เลียบเลาะชายทุ่ง

2011-06-02T08:09:00.000-07:00

ทุ่งนา แต่เมื่อก่อน ไม่ได้เป็นทุ่งเลี่ยนโล้นเหมือนกับท้องทุ่งในสมัยนี้ อย่างน้อยก็มี ป่าละเมาะ ป่าไผ่หรือไม้ยืนต้น พอให้เป็นร่มเงากับคนเดินทางหรือทำรังของฝูงนกประจำถิ่น ยามเย็นสัก 5 โมงเย็น จะมีนกบินโฉบเฉวียนออกพุ่มนี้ไปพุ่มโน้น ส่งเสียงให้เจี้ยวจ้าว บ้างก็ทะเลาะหรือเกี่้ยวพาราสีกันก็ไม่แน่ใจ แต่บ่งบอกได้เพียงว่า ได้เวลากลับรังของนกทั้งหลาย ป่าละเมาะริมชายทุ่งนี้เอง เป็นแหล่งอาหารสำคัญของทั้งคนและสัตว์คนไหนช่างสังเกตุหรือมีคนนำ ก็จะได้หน่อไม้ เห็ดหอบ เห็ดเผาะ หรือ มังลอกเอาไปทำอาหาร ป่าละเมาะริมชายทุ่งจะผลิตอาหารแต่ละชนิดให้กับท้องถิ่นไปตามฤดูกาลของมัน ป่าละเมาะริมชายทุ่งไม่ใช่ให้เฉพาะอาหารเท่านั้น มันเป็นมากกว่านั้น เป็นแหล่งหาไม้ทำรั้วหรือทำฟืน เป็นที่เลี้ยงสัตว์ในยามที่นายังมีต้นข้าวอยู่ เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า ทุกสิ่งทุกอย่างเกื้อกูลกันทั้งมองเห็นและทั้งที่เราไม่ตระหนักถึง รวมทั้งการรักษาระดับน้ำใต้ดินด้วย
ทุกวันนี้ คนได้เล็งเห็นความสำคัญของป่าละเมาะ ที่เรียกกันใหม่ว่า ป่าชุมชน (หลังจากที่ป่าได้ถูกทำลายไปเกือบไม่เหลือซากพร้อมๆกับการสูญพันธุ์ของพืชและสัตว์อีกหลายชนิด) จะช้าไปบ้าง สำหรับชุมชนส่วนใหญ่ แต่ก็ไม่สายเกินไปสำหรับอีกหลายๆชุมชน

หอยกาบกับวิถีคนชายคลอง

2011-05-31T07:00:00.000-07:00

วันนี้..ไม่ได้พูดหยาบ เพียงพูดถึง หอยกาบที่มีอยู่ทั่วไปตามคลองและแม่น้ำ เมื่อสมัยก่อนๆ ที่ต้องย้ำว่า สมัยก่อนๆ เพราะว่า ทุกวันนี้ คุณจะหาหอยกาบได้ยากมาก หอยกาบ เป็นหอยน้ำจืดมีขนาดออกจะเขื่องกว่าหอยลาย แต่เล็กกว่าหอยแมงภู่ หอยกาบนั้น ดูจะไม่คุ้มค่ากับการนำมาทำอาหารสักเท่าไร ถ้ามีปลาหรืออาหารอย่างอื่นที่ง่ายกว่า เพราะหอยกาบมีเนื้อน้อย ถามว่ารสชาดเป็นอย่างไร หอยกาบก็หอม อร่อยกว่าหอยแมงภู่แน่นอน สมัยที่แม่น้ำลำคลองยังสะอาด เด็กๆ ลงเล่นน้ำไม่เสียเปล่า หาเก็บหอยกาบที่ฝังในทราย (โผล่มานิดนึง) ตามทรายหรือเลนแม่น้ำ หรือ เลนในคลอง เอามาต้มแล้วแยกเอาเนื้อไปตากแห้ง เก็บไว้ผัดใส่ผักยี่หร่า หรือ ช้าพลูกินกับข้าวอร่อยดี เป็นที่ชื่นชอบหรืออาหารโปรดของเด็กๆ ถ้าปีไหน น้ำดีก็มีหอยกาบมาก จึงพบทั้งในหนองน้ำกลางทุ่ง ท่าน้ำริมแม่น้ำและลำคลอง แต่พอเหนือแม่น้ำมีคนอยู่อาศัยมากขึ้น หอยกาบก็ค่อยๆหายไป จนในที่สุดแม่น้ำวังทองที่รับน้ำจากลำน้ำเข็กน้อย เข็กใหญ่จากเทือกเขาเพชรบูรณ์สะอาดไม่พอเสียแล้ว หอยกาบจึงสูญพันธุ์ไปจากแม่น้ำสายนี้ รวมไปถึงลำคลอง หนองบึงในทุ่งนา ก็ไม่มีหอยกาบอีกเลย เหมือนๆกับ ทุ่งนาที่ไม่มีอีกแล้วสำหรับ หอยโข่ง เพราะถูกหอยเชอรี่เบียดออก และยังถูกซ้ำเติมด้วยยาฆ่าแมลงเข้าไปด้วย

หอยกาบ..สูญไปจากท้องทุ่งและวิถีชีวิตคนชายคลอง เหมือนๆกับหอยโข่ง หอยขวาน ไปอ่านบทความหนึ่งจึงได้ทราบว่า หอยกาบเป็นตัวชี้วัดคุณภาพน้ำได้เป็นอย่างดี มิน่าเล่า มันถึงสูญพันธุ์ไปจากวิถีชนบท ไม่ใช่ว่าเขาเอาไปทำ Indicator หรอก แต่เพราะคุณภาพของน้ำไม่ดีพอสำหรับมัน

สูญหายไปพร้อมกับวิถีชีวิตชนบท

2011-05-25T07:01:00.000-07:00

ในวิถิชีวิตชนบทก่อนนั้น เราไม่ได้มีอะไรมาครอบงำหรือบงการ อยากจะไปหาใคร ถ้าจะเดินสักชั่วโมงก็ยังทำ จะรอใครสักครึ่งวัน คนรักไม่มาเช้า ก็คงมาหาตอนเย็น อยากคุยกับบ้านไหน ถ้าตะโกนแล้วรู้เรื่องกัน ก็ทำ อยากกินผัก..ก็เก็บตามริมรั้ว เนินปลวกหรือป่าละเมาะก็พอกิน ส่วนพริก มะเขือ ข่า ตะไคร้ เอาจากบ้านไหนก็ได้ ไม่อับจน เย็นลงก็พากันนั่งตามลานตากข้าวหรือแคร่ ใครผ่านไปผ่านมาก็แวะพักได้สนทนากัน ใครมีเรื่องจะไหว้วานอะไร ก็มากันเวลานี้แหล่ะ
สมัยก่อนพอหมดฤดูทำนา เดือนยี่ สาม สี่ก็หาปลาตามบึงตามหนองสำรองไว้ เดือนห้าหน้าแล้งก็ตระเตรียมหาทรายเข้าวัด ช่วยบูรณะวัดวาอาราม ซึ่งได้ทั้งบุญและได้ใกล้ชิดสาวที่หมายปอง สงกรานต์บ้านนาจึงคึกคัก ทั้งมอญซ่อนผ้า และลูกช่วง กับก่อพระเจดีย์ทราย บ่ายหลังสงกรานต์ก็เริ่มฝนแรก ก็เตรียมไถนาดะรอฝนใหญ่จึงจะไถแปร วิถีชีวิตตื่นเช้ามืด แว่วเสียงกระดึงคอวัวและควายก็กลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง
ความทรงจำดีๆ หรือรำลึกถึงความหลัง! แก่ตัวลงมั้ง! ตามแต่จะเรียก ยามจะหวนรำลึก ให้รู้สึกเสียดาย แม้เราเอง มันก็นานพอควร โดยเฉพาะ เมื่อตัวเราเองก็ตกอยู่ในห้วงของสังคมปัจจุบันมาหลายสิบปี หลายหลากสิ่งที่ไม่ใช่สิ่งจำเป็นเลยสักนิดของคนในอดีต แต่ทุกวันนี้กลับเป็นสิ่งสำคัญอย่างขาดไม่ได้ ดูง่ายๆ แค่โทรศัพท์มือถือ ลืมไว้ที่บ้านสักวันเป็นไม่ได้เลย ทั้งๆที่ บางวันก็ไม่ได้โทรหาใครหรือรับสายใครเลย ความจะใช้มันแทรกซึมเข้าไปสู่เบื้องลึกของจิตใจ เปลี่ยนเราไปหมดทั้งพฤติกรรมและหัวใจของเรา แค่โทรไปหาใครสักคน แต่ปล่อยในรอสายสัก 2 ตื้ด (โดยเฉพาะภรรยา) ให้อารมย์เสียขึ้นมาเลย จนบ่อยครั้งต้องถามใจตัวเองเมื่อรู้สึกเช่นนั้นว่า "มันสำคัญนักหรือ" ก็พอบรรเทาลงได้

ฝนเดือนห้า

2011-04-29T06:23:00.000-07:00

ปีนี้..2554 มีฝนมาเร็วกว่าทุกๆ ปี จริงหรือ
    ถ้าตอบในฐานะคนรุ่นเก่าๆ ก็คงจะบอกว่า เมื่อตอนเรายังเป็นเด็ก หรือแม้กระทั่งโตแล้วก็ตาม หลังสงกรานต์จะมีฝนตกลงมาเสมอๆ เรียกว่า ฝนเดือนห้า จากนั้นก็จะห่างไปสักเดือนจึงจะมีฝนใหญ่อีกครั้ง เป็นพายุฝนฟ้าคะนอง พัดเอาดอกจาน (ทอง, ทองกวาว) ดอกอินทนิลพร้อมกับกิ่งไม้เกลื่อนทุ่ง แต่ที่แย่หน่อยก็คือ ลูกนกที่พัดตกจากรัง หรือ กิ่งไม้ที่มันทำรังนั้นหักโค่นลงมา ตัวไหนที่เก็บเอามาเลี้ยงรอดก็ดีไป ชาวบ้านก็พลอยได้เก็บหอย กับ หาขอเกี่ยวกบออกจากรูกัน
    ปีนี้..ก็เช่นกัน ฝนตกช่วงหลังสงกรานต์ ถ้าไม่นับพายุฝนฟ้าที่ทำเอาท่วมภาคใต้ (จริงแล้ว ภาคใต้ก็จะท่วมช่วงนี้เช่นกันในทุกๆปี แต่ปีนี้สาหัสกว่า ตรงที่มีดินถล่มเพราะต้นไม้ธรรมชาติ..มันหายไปจากป่า) นกในป่าคอนกรีตของผม มันก็มาอาศัยรังเดิมของมันเมื่อปีที่แล้ว ที่ผมเอากระเช้าของขวัญมาห้อยไว้ใต้กันสาดชั้น 4 เผื่อว่าจะได้เป็นร่มอาศัยให้กับนกบ้าง และก็เป็นจริง ปีที่แล้ว นกประหลอดทุ่งคู่หนึ่ง ก็มาช่วยกันหาเศษกิ่งไม้ใบหญ้ามาทำรัง ปีที่แล้วออกไข่ 3 ใบ ได้ลูก 2 ตัว ที่เมื่อแข็งแรง แล้วก็ บินหายไปไม่กลับมาทั้งแม่ พ่อและลูก แต่ปีนี้ ช่วงเวลาเดียวกัน นกผัวเมียคู่นี้ก็กลับมาอีกครั้ง มีไข่เพียง 2 ใบ หายไป 1 ใบ จึงได้ลูกเพียง 1 ตัว นี่ก็ใกล้จะบินออกจากรังได้แล้ว
    ปีนี้กับปีก่อน และ เมื่อ 20 กว่าปีที่แล้ว ฝนตกต้องตามกัน ฝนกำลังปรับเวลาเข้าวงรอบเหมือนๆกับ เมื่อ 20 กว่าปีที่แล้ว เท่านั้นเอง

ควายไถนา

2011-03-23T23:27:00.000-07:00

ชีวิตชาวนา.wmv

2011-03-23T23:26:00.000-07:00

Life of farmers ชีวิตชาวนา

2011-03-23T23:25:00.000-07:00

วิถีชนบทกับการเปลี่ยนแปลง

2010-11-06T03:20:00.000-07:00

วิถีชนบท ที่เปลี่ยนแปลงไป เป็นสิ่งที่ต้องยอมรับ..หรือ จำเป็นต้องรับมัน ในอดีต เมื่อกลับบ้าน เราอาศัยทางเกวียนสำหรับการเดินหรือขี่จักรยาน ทางเกวียนก็เป็นลู่วิ่งของเรา ตอนที่เราพยายามจะพัฒนาร่างกายเพื่อสอบเข้าเตรียมทหาร วัน เวลาผ่านไปและไม่หวนคืน เรากลับไปบ้าน แรกเริ่มทางเกวียนก็ค่อยๆหายไป เพราะมีรถไถมือเข้ามาแทนและวิ่งไม่ประจำทางเหมือนก่อน แต่อย่างไรก็ตาม ก็ยังมีทางบ้างในตอนใกล้หมู่บ้าน ต่อมาทางวิ่งก็ไม่มี เพราะทำนากันปีละ 2 ครั้ง ทุ่งนา ที่มีตอซังข้าวก็ไม่มี หนองน้ำก็พลอยหายไปด้วย พืชผักตามบึงตามหนอง พวก อีไล อีเลิศ เลยไม่มีไปด้วย วิถีชีวิตที่เคยมีที่หาปลา หาผักก็เปลี่ยนไป อาศัยก็แต่บึงใหญ่ ที่วิถียังคงเดิม ชาวนาเอง เมื่อก่อนยังปลูกผัก ปลูกมันไว้กินยามหนาวมา มันปิ้งตอนเช้าตรู่ก็คงไม่มีให้เห็นอีกแล้ว วิถีของการพึ่งพาตนเองลดหายไปอย่างน่าตกใจ วิถีชีวิตการปลูกพืชสวนครัว เปลี่ยนเป็น ซื้อจากตลาด ซึ่งก็คือ ใช้เงินซื้อ ซื้อไปแทบทุกอย่าง ชาวนาในวันนี้ ไม่สามารถยืนหรือมีความพอเพียงได้ ในอดีตชาวนา อาจไม่ต้องมีเงินเลย แต่มีข้าว มีปลา มีผักและพริกที่พอเลี้ยงตนเองและครอบครัวได้สบายๆ ทุกวันนี้ ถ้าชาวนาไม่มีเงิน อาจจะอยู่ได้ไม่กี่วัน

ฤดูน้ำหลาก ความสุขที่เปลี่ยนไป

2010-10-20T05:49:00.000-07:00

   ฤดูน้ำหลาก เป็น คำที่ผมรำลึกเอง แล้วทำไมจึงบอกว่า เป็นความสุขหละ เมื่อยังเป็นเด็ก เป็นชีวิตที่ไม่ต้องรับผิดชอบใดๆ เว้นแต่ การเรียน การถูบ้าน การอาบน้ำ และ กลับมากินข้าวในตอนเย็นให้ทันเวลา ฤดูน้ำหลาก นั้น ไม่น่าจะมีในพจนานุกรม
   ฤดูน้ำหลาก เป็นช่วงหนึ่งในฤดูฝน ที่มีน้ำหลากมาจากภูเขาหรือที่สูงกว่า น้ำจะไหลท่วมล้นคันนาเป็นตอนๆ ตรงไหนที่คันนาขาด เจ้าของนากับเพื่อนบ้าน ก็จะไปช่วยกันซ่อมแซม อาจมีข้าวที่ถูกน้ำพัดเสียหายบ้าง แต่ไม่มาก น้ำหลาก มักเป็นคุณกับชาวนามากกว่า ด้วยว่า มีปลามากมายมากับสายน้ำ ชาวนาจะมีอาหารการกินสมบูรณ์ก็ตอนนี้ บางคนที่มีข่ายดักปลา ก็สบายกว่าคนอื่น เพราะวางเย็น เช้ามาเก็บ ได้ปลาตัวเขื่องๆดี แต่ที่นิยม ก็คือ การวางหลี่ตรงน้ำไหล จะได้ปลาตัวเล็กตัวน้อยไปจนถึงปลาช่อนขนาดข้อมือ ปลาน้อยก็เอามาทำ ปลาจ่อม ปลาเห็ด กระปิ น้ำปลา มีอาหารตุนไว้สำหรับลงแขกเกี่ยวข้าว
   ฤดูน้ำหลาก จึงเป็นคุณกับชาวนา และเป็นที่สนุกสนานของเด็กๆ เพราะมีน้ำมากมายให้เล่น มีปลาให้จับ มีปลากัดเลี้ยงไว้กัดกัน
   ฤดูน้ำหลากนั้น น้ำจะไหลเอ่อท้นคันนามาเรื่อยๆ มองเห็นขาวดาดเป็นสายๆ ตรงที่น้ำข้ามคันนา แต่ น้ำที่หลากมานั้น ใสพอสมควร เพราะผ่านการกรองจากหลายๆ ป่า พอมีคนบอกว่ามีน้ำหลาก ผู้ใหญ่ดีใจ เพราะข้าวอุดมดี เด็กๆดีใจ เพราะจะได้เล่นน้ำ หาปลา ได้กินปลาเห็ด
   แต่น้ำหลาก ณ วันนี้ ต่างออกไป กลายเป็น น้ำท่วม น้ำที่ท่วมนั้นทั้งขุ่นข้น มีเศษซากนานาประการ ที่สำคัญ ทำลายทุกอย่างที่ขวางหน้า
   ฤดูน้ำหลาก จึงไม่มีให้เห็นอีกแล้ว มีแต่น้ำท่วม

ยอดปรารถนา

2010-10-17T20:34:00.000-07:00

ครูกับนักเรียน

2010-05-18T06:06:00.000-07:00

ครูเป็นคนสำคัญของโรงเรียนและของชาวบ้านเลยทีเดียว ยิ่งถ้ามีข่าวว่า จะมีครูคนใหม่มาสอนที่โรงเรียนละก็ คนทั้งหมู่บ้านจะตื่นเต้นเหมือนๆกับนักเรียนเลยไม่มีผิด บ้างก็แอบไปดู บ้างก็เอาผลไม้หรือของกินไปให้ก็มี แถมยังคอยติดตามว่าสวยไหม สอนดีไหม ดุมากไหม แต่หายากหน่อยที่จะมีครูผู้หญิง เพราะหนทางห่างไกลจากตัวเมือง ทั้งที่ความจริงก็สัก 30 กิโลเมตรเห็นจะได้ ก็ถือว่าไกลแล้ว เพราะครูจะต้องเดินทางด้วยจักรยาน กว่าจะเข้ามาถึงก็มอมแมมพอควร ด้วยว่า ถ้าเป็นหน้าฝนก็ต้องจูงจักรยานมาตามถนนดินดำที่เต็มไปด้วยหลุมโคลนที่รถโดยสารวิ่งสะเปะสะปะ บ้างก็รอยติดหล่มทั่วไป ถ้าเป็นหน้าแล้ง ฝุ่นก็ปลิวให้ฟุ้งไปทั่วตัว ครูผู้ชายมักจะใช้จักรยานฮัมเบอร์สูงๆ ครูผู้หญิงก็คันเตี้ยหน่อยแต่จำยี่ห้อไม่ได้ เพราะมีครูผู้หญิงน้อยเหลือเกิน ส่วนครูผู้ชายถ้าอยู่นานๆหน่อย ก็มักจะเป็นเขยของหมู่บ้านหรือหมู่บ้านใกล้เคียงจะได้ไม่ต้องเดินทางไกลนัก คนที่เป็นครูนั้น ถ้าเป็นรุ่นเก่าหน่อยจะจบชั้น ป. 7 ต่อมาก็เป็น ปกศ.เตี้ย (เขาเรียกอย่างนั้นจริงๆ) หา ปกศ.สูงยากหน่อย แต่ครูมีความเป็นครูจริงๆ สอนอย่างทุ่มเท เรียกว่าแทบจะจับมือเขียนหนังสือกันเลย บางคนที่สอนยากหน่อย ครูต้องจ้ำจี้จ้ำไช สอนให้อ่านออกเขียนได้ก่อนจบชั้น ป.4 เป็นเช่นนั้นจริงๆ แต่เท่าที่สังเกตดู มีหลายๆคน ตอนเรียนหนังสือ อ่านไม่ค่อยออก เขียนหนังสือไม่สวยแต่พอเข้าวัยรุ่น กลับขยันอ่าน (จดหมาย) แถมยังเขียนหนังสือสวยกว่าตัวพิมพ์ดีด ก็มี ขยันเหลือเกิน (ตอนเรียน ขี้เกียจ) เขียนไปหานักจัดรายการเพลง (ยุคนั้น มีขุนพลเพลงลูกทุ่งหลายคน เป็นยุคที่เฟื่องฟูที่สุด การติดต่อสื่อสารกันและกัน มักใช้สื่อสารทางรายการเพลงจึงสะดวก แถมมีชื่อออกอากาศด้วย เรียกว่า “ออกอากาศ” นั้น ไม่ผิดหรอกนะ) ขอเพลงนี้ให้กับสาวคนนั้น ขอเพลงนั้นให้กับหนุ่มคนนี้ ด้วยถ้อยคำสละสลวยแบบสุนทรภู่กันเลย ยิ่งถ้าได้อ่านจดหมายรักละก็ ช่างหยดย้อย ด้วยโคลง ร้อยแก้ว หรือ ร้อยกรอง(แต่มักซ้ำๆกัน ตอนครูสอนไม่เคยจำได้)
ครู...สอนจริงๆ ตีจริงๆ (รวมทั้ง พ่อหรือแม่เด็กฝากให้ช่วยตีแรงๆ บ้าง ก็มี) คำว่า สอนจริงๆ นั้น ครูจะต้องสอนภาษาไทย ให้กับ เด็กๆที่พูดภาษาท้องถิ่น และ ยังไม่รู้จักภาษาไทยเสียด้วยซ้ำไป ครูสมัยนั้นต้องสอนแม้กระทั่ง การทำสวนครัว การทำกับข้าว ส่วนเรื่อง ตีจริงๆ นั้น ยุคสมัยนั้น พ่อแม่หรือผู้ปกครอง มอบอำนาจ (กำชับครูด้วย อีกต่างหาก)ให้ตีได้เต็มที่ ตามแบบอย่างคำสอนกระมัง “รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี” อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนเอง ก็คนหนึ่งละที่ได้ดีเพราะครู (ถึงแม้นว่า จะขี้เกียจ จนตัวเป็นขน) และศิษย์เองไม่เคยลืมบุญคุณของครูทุกๆท่าน จนทุกวันนี้

การละเล่นของเด็กเลี้ยงควาย 1

2010-04-17T08:15:00.000-07:00

การละเล่นของเด็กเลี้ยงควาย 1
การละเล่นของเด็กๆ สำหรับเด็กผู้ชาย ไม่ว่าจะเป็นฤดูร้อนหรือฤดูหนาว ไม่ว่าจะที่โรงเรียนหรือเลี้ยงควายในวันหยุด จะนิยมสะสมฝาหอยโข่งหรือเรียกว่า เบี้ย เลือกเฉพาะเบี้ยที่มีรูปทรงสมบูรณ์ นำมาเล่นโยนเบี้ย การเล่นโยนเบี้ย ก็คล้ายๆกับผู้ใหญ่ ที่นิยมเอาเหรียญสลึง เหรียญห้าสิบสตางค์ (เหรียญบาทไม่นิยมเล่น เพราะเงินบาทหนึ่งมีค่ามากแล้ว) มาโยนหลุมกินเงินกัน วิธีเล่นโยนหลุมของผู้ใหญ่ก็แล้วแต่จะตกลงกัน พื้นที่เล่นจะเป็นตามลานดินที่วัดหรือตามร้านเจ๊กก็ตามแต่สะดวก โดยทั่วไปใช้สตางค์แดงฝังเสมอหรือต่ำกว่าดินเล็กน้อย ให้ทุกคนลงเค้ากันในหนึ่งเกมส์ เช่น ตาละห้าสิบสตางค์หรือบาท กี่คนก็เอามารวมกัน แล้วมาจับสลากว่าใครจะได้โยนก่อน วิธีการโยนนั้น จะต้องเรียงเหรียญ(ที่มีขนาดเท่ากัน) ให้เหลื่อมกันพอที่เอานิ้วหัวแม่โป้งกดเบาๆ นิ้วชี้และนิ้วกลางประคอง แล้วโยนให้ได้เหลี่ยมและน้ำหนัก ใครที่โยนแล้วเหรียญเรียงกัน ถ้าสัมผัสสตางค์แดงยิ่งดี ถือว่าเข้าหลุม เหรียญที่จะจายออกมา (เหรียญที่โยนถูกยากที่สุด) จะถูกผู้เล่นด้วยกันบังคับให้โยนเหรียญแม่ของผู้โยนให้ถูก โดยต้องไม่ไปถูกเหรียญใดๆ ถ้าโยนถูกก็จะได้กินทั้งกอง ถ้าไม่ถูก จะได้กินเฉพาะที่อยู่ในหลุม แต่ถ้าโยนไปถูกเหรียญอื่นๆ ถือว่าถูกปรับ ต้องเพิ่มเงินลงกองกลาง การละเล่นแบบนี้ นิยมเล่นกันในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ใครมือดีคนนั้นก็ได้ไป การละเล่นแบบนี้นี่เองที่ระบาดมายังเด็กๆนักเรียนและเด็กเลี้ยงควาย คือ การเล่นโยนเบี้ย คือใช้เบี้ยแทนเหรียญสลึงเหรียญห้าสิบสตางค์ แต่เบี้ยเองก็มีค่าในการแลกเปลี่ยนกับหนังสะติ้กหรือลูกกระสุนดิน ในสมัยก่อนเบี้ยหรือฝาหอยโข่งนั้น ต้องไปหาเก็บตามริมบึงที่มันตายแล้วหรือเฉพาะบ้านที่มีพ่อบ้านไปหาปลาในบึง แล้วเก็บหอยโข่งมาทำอาหาร ใครที่เล่นเก่งๆก็จะเป็นที่ยกย่องในหมู่เด็กๆด้วยกัน

วิถีชนบทไทย(๔)

2008-01-30T21:23:00.000-08:00

ชีวิตชาวนาในฤดูทำนา เป็นชีวิตที่สนุกสนานของเด็กๆ แม้ว่าจะต้องฝ่าแดดฝ่าฝนไปโรงเรียนก็ตาม ขากลับก็วิ่งเล่นตามทางเดิน ตรงไหนมีน้ำขัง (น้ำใสๆ จริงๆนะ)ก็วิ่งไล่เตะน้ำกระจายใส่กัน เป็นที่สนุกสนาน เสื้อผ้านักเรียนก็ไม่พิถีพิถันมาก บางคนก็มีชุดเดียว นักเรียนชายใส่กางเกงขาสั้นและเสื้อแขนสั้นสีกากี ส่วนผู้หญิงก็กระโปรงสีน้ำเงินเสื้อสีขาว รองเท้าไม่มี พอถึงบ้านก็รีบถอดเสื้อผ้า ใส่กางเกงตัวเก่ง เสื้อไม่ต้องใส่ วิ่งออกกลางนา หาไม้ไล่ตีกบตีเขียดไปตามประสา อย่างน้อยๆก็มีเขียดปิ้งจิ้มน้ำปลา (น้ำปลาที่เรียกกันว่า น้ำเคยเพราะทำเองหรือไม่ก็น้ำปล้าร้า)ไว้กินกับข้าว ถ้าดีๆหน่อย ก็แกงต้มเปรอะหน่อไม้ใส่ใบย่านาง แต่ถ้าบ้านไหนทำหลนป้าร้าแล้วละก็ กลิ่นหอมกระจายไปทั่วทั้งหมู่บ้านที่เดียว วันหยุดเสาว์อาทิตย์เป็นสวรรค์ของเด็กๆ และมักจะไม่ค่อยได้เห็นหน้ากัน เว้นแต่เวลากินข้าวเย็น เพราะส่วนใหญ่จะกินใครกินมัน เพราะเด็กที่เข้าโรงเรียนแล้ว ถือว่าโตพอแล้ว ช่วยเหลือตนเองได้ เด็กผู้ชายก็มักจะเข้าไปตามชายป่าหากอบปลากัดลูกทุ่งมาเลี้ยง ที่เรียกว่ากอบปลากัด ก็เพราะใช้มือ 2 มือกอบปลากัดขึ้นมาจากหวอดของมัน แต่ตอนสายมากๆ ก็จะฉวยเบ็ดไปตกปลาหมอตามร่มไม้ริมคันนา การตกปลาหมอจะให้ดีต้องใช้เหยื่อปล้าร้า ปลาในบริเวณนั้น จะกรูกันมาตามกลิ่นของปลาร้า แม้แต่ปลายังชอบปลาร้า แล้วทำไมหนอจึงมีคนกระแนะกระแหนปลาร้าเสียเหลือเกิน

วิถีชนบทไทย(๓)

2008-01-03T18:04:00.000-08:00

สำหรับนาดำนั้น ก็ต้องรอตากดินจนกว่าฤดูทำนาจะมาถึงจริงๆ แต่จะต้องปลูกกล้าข้าวไว้ใช้ดำนา เริ่มจากการกักน้ำไว้ในแปลงนาที่จะทำแปลงกล้าข้าว โดยไถดินและไถซ้ำ (ไถสอด) หลังจากนั้นจึงคราดเอาหญ้าออก แล้วจึงจะปรับพื้นที่ด้วยขลุบ จะได้ยินเสียงขลุบตีน้ำและดินดังแต่ไกล[เทือกนา] ช่วงนี้เด็กๆ มักจะเดินตามผู้ใหญ่ไปด้วย คอยจับปลาและกบที่กำลังงง เมื่อแล้วเสร็จทิ้งไว้บ่ายๆก็หว่านข้าวกล้าได้ที่ได้เตรียมพันธุ์ไว้ ซึ่งส่วนใหญ่ก่อนที่จะเอามาหว่านก็จะต้องนำข้าวพันธุ์ใส่กระสอบแช่น้ำไว้สัก ๑ คืนก่อนจึงเอามาหว่านได้ หลังจากหว่านแล้วให้ทิ้งไว้ ๑ คืน ก็ต้องไขน้ำออกจากแปลงข้าวกล้า ช่วงนี้ก็ต้องระวังพวกนกพวกหนูไม่มากวน หลังจากนั้นอีก ๑๐-๑๕ วันจึงจะไขน้ำเข้ามาในแปลงกล้าข้าวได้ กล้าข้าวที่จะนำไปปลูกได้ ควรจะมีอายุไม่น้อยกว่า ๒๕ วัน
ช่วงระหว่างรอฤดูฝนที่จะมาจริง ชาวนาจะต้องทำการซ่อมคันนาอุดรอยรั่วที่เกิดจากหนูและปูให้เรียบร้อยหรืออาจจำเป็นต้องเสริมคันนาให้สูงขึ้น ถ้าเป็นคันนาสูงๆ ก็ต้องใช้พลั่วยาวและมีที่เหยียบสำหรับเวลาแทงดิน แต่ถ้าเป็นคันนาเตี้ยๆก็นิยมใช้จอบและเสียมก็เพียงพอ สำคัญอยู่ที่การเรียงดินที่เสริมขึ้นมา ต้องเรียงให้เป็นระเบียบและห้ามคนขึ้นไปเดิน บางรายก็ใช้หนามคลุมไว้ก็มี นอกจากนั้นชาวนาต้องใช้เวลาช่วงนี้ออกหาเสบียงไว้สำหรับฤดูทำนา เพราะเมื่อถึงเวลานั้นมาถึง ชาวนาจะไม่มีเวลาไปหาปูหาปลาหรือแม้กระทั่งขึ้นไปเก็บหน่อไม้บนเขา
ช่วงเวลานี้เช่นกัน ที่เป็นช่วงเวลาของการขุนวัวควายให้อ้วนพี ด้วยหญ้าระบัดที่งอกงามจากน้ำฝนตามคันนาที่ถูกเผาไปเมื่อหน้าแล้ง และหญ้ากลางนาที่งอกงามจากเบี้ยที่หลงเหลืออยู่จากหน้าแล้ง ประกอบกับน้ำท่าที่อุดมสมบูรณ์ หน้านี้จึงเห็นปลักควายอยู่ทั่วไปตามท้องทุ่ง
แต่สำหรับนาใหม่ ซึ่งก็คือนาที่เพิ่งจะบุกเบิกจากป่าละเมาะหรือป่าไผ่ ก็จะเหนื่อยเอาการอยู่ เพราะจะต้องถางป่า และขุดต้นไม้ออกจากแปลงให้มากที่สุด ต้นไม้ที่ได้ก็เอามาเผ่าถ่านเก็บไว้ใช้ในครัวเรือนได้อีก การถางป่านั้น โดยทั่วไปเขาจะถางป่าหลังจากฤดูเก็บเกี่ยวไปแล้ว ปล่อยให้ไม้แห้งโดยการทิ้งไว้จนใกล้ฤดูฝน จึงจะเผาได้ แต่จะต้องเตรียมการไว้ให้ดี คือมีแนวกันไฟ ระดมคนไว้คอยดับไฟ ถ้าหากมีไฟออกนอกแนวกันไฟ เมื่อพลบค่ำจึงจะเริ่มจุดไฟได้ เสียงไฟประทุผสมกับเสียงระเบิดของปล้องไผ่ที่ถูกความร้อน และก็เป็นเรื่องปกติที่มีไฟก็ต้องมีลม บางครั้งจึงดูน่ากลัวถ้าเผาป่าใกล้บ้านมากๆ เพราะหลังคาบ้านเป็นหญ้าแฝกทั้งสิ้น ฉะนั้น เมื่อไรก็ตามที่ต้องเผาป่าใกล้บ้าน จึงต้องเตรียมถังน้ำและคนอยู่บนหลังคาไว้พร้อม
อย่างไรก็ตาม การเผาป่าด้วยตามลักษณะนี้ หนีไม่พ้นที่จะมีการทำลายสัตว์ป่าไปด้วยฉะนั้น เมื่อมีการเผาป่า ชาวนาจะเตรียมปืนลูกซองยาวหรือปืนแก็บแล้วก็ไปดักตามด่านที่สัตว์จะหนีไฟออกไปเข้าทางปืน ส่วนใหญ่จะเป็น เสือปลา อีเห็น พังพอนและนิ่ม แต่บางครั้งก็น่าอเนจอนาถ ถ้าป่านั้นมีแมวป่าที่มีลูกอ่อนอาศัยอยู่ สัตว์พวกนี้มีสัญชาตญาณการหนีไฟ แต่ไม่สามารถเอาลูกเล็กไปได้ อย่างไรก็ตามลูกแมวป่านั้น ชาวบ้านชอบที่จะเก็บเอามาเลี้ยง เพราะเก่งในการจับหนูที่จะมากินพืชพันธุ์ที่เก็บไว้ แต่ที่สุดแล้ว สัญชาตญาณของแมวป่านั้นชอบที่จะอยู่ป่าและหากินไกลๆ มันจะออกจากบ้านเมื่อโตขึ้น แล้วก็ปล่อยให้เจ้าของที่เลี้ยงเฝ้าคิดถึงมันด้วยความห่วงหา นาใหม่ผสมกับเถ้าธุลีนั้น ขอให้มีน้ำพอชุ่มชื้นก็เพียงพอแล้วสำหรับการปลูกข้าว วิธีการปลูกก็คล้ายกับนาดำ แต่ไม่ต้องตีคราดหรือขลุบ เพราะน้ำจะยังไปไม่ค่อยถึง ใช้เพียงไม้แหลมแทงดินให้เป็นรูขนาดพอที่จะใส่กล้าข้าวก็พอ ต้นข้าวในนาใหม่ก็จะแตกพุ่มกว้างใหญ่ให้ผลผลิตดีเหลือเกิน นอกจากนั้น นาใหม่ยังเป็นแหล่งอาหารที่อุดมสมบูรณ์ ไม่ว่าจะเป็นผักในแปลงนาหรือแม้กระทั่งปลาดุกที่ชอบเหลือเกินกับนาใหม่
เมื่อฝนในฤดูฝนมาเยือน ชาวนาก็จะเริ่มวิถีชีวิตอย่างที่เคยเป็นมาในสมัยปู่ย่า เสียงกระดึงคอควายสลับกับเสียงไล่ควายเริ่มแต่ก่อนรุ่งสาง ไถแปรแล้วจึงไถสอด คราดแล้วจึงตีขลุบ คนถอนกล้าก็ถอนเตรียมไว้ ก่อนถอนกล้านั้น การถอนกล้านั้น โดยทั่วไปใช้มือซ้ายรวบใบกล้าบิดเล็กน้อยมือขวาประคองแล้วลากเกือบขนานกับพื้นระนาบ แล้วฟาดต้นกล้ากับฝ่าเท้าให้ดินหลุดจากรากกล้าข้าวพอประมาณ นั้นคนถอนกล้าจึงมักเปื้อนดินโคลน เพราะดินที่กระเด็นจากตัวเองทำเองบ้าง จากคนข้างเคียงบ้าง เมื่อได้ขนาดพอดีแล้ว จึงมัดเป็นกำๆ แช่น้ำไว้
การไถนา การถอนกล้าและการดำนา จะต้องรีบทำให้เร็ว จึงมักจะเอาแรงกัน ที่เรียกกันว่า การลงแขก เจ้าของนาจะไปบอกกล่าวเพื่อนบ้าน ขอแรงไถนาวันนั้นวันนี้ แล้วเตรียมอาหารไว้สำหรับเลี้ยงแขก ตามจำนวนที่ได้ขอแรงไว้ และก็เป็นประเพณีที่จะต้องไปใช้แรงคนอื่นๆที่มาช่วยเรา สำหรับอาหารนั้นก็ตามอัตภาพ ขออย่างเดียว อย่าได้เลี้ยงแขกด้วยน้ำพริก ปลาเผาอย่างเด็ดขาด เพราะแขกจะกินกันอย่างเต็มคราบ ข้าวที่เตรียมไว้ก็จะไม่พอ กินมากก็อุ้ยอ้ายแล้วก็ชักง่วงนอน จะพาลเสียการเสียงานไปเปล่าๆ
การดำนา เมื่อตีเทือกนาได้ที่แล้ว คนที่เตรียมกล้าจะตัดใบกล้าข้าวให้สั้นลงพอประมาณ โดยการปักมีดกับเฉียงๆ แล้วจับมัดกล้ารูดลงให้ใบมีดตัดใบกล้า แล้วจึงหาบกล้ามาโยนทิ้งในเทือกนาในตำแหน่งที่หยิบฉวยได้ โดยที่คนดำนาไม่ต้องเดินไปเดินมาไกลๆให้เสียเทือกนา การหาบกล้านั้นใช้วิธีเรียงกำกล้าเป็นชั้นๆวางในไม้รองกล้า ส่วนผู้ที่ดำนาจะปักกล้าข้าว โดยจับโคนกล้าด้วยนิ้วโป้ง นิ้วชี้และนิ้วกลางจิ้มลงในดินแล้วปิดด้วยนิ้วโป้งอีกที การดำนาก็เป็นอีกช่วงหนึ่งที่ชาวนาได้สังสรรค์กัน เพราะดำนาไปก็ได้พูดคุยกันไปด้วย ยิ่งถ้าเป็นการลงแขกก็ยิ่งคึกครื้นมากขึ้น เพราะบางครัวเรือนก็มีวิทยุทรานซิสเตอร์ได้ฟังนิยายหรือฟังเพลงลูกทุ่งไปด้วย บางคนก็มีดีที่โวหารหรือร้องเพลงให้เป็นที่คึกครื้น พอให้ลืมความเมื่อยล้า แต่คนที่อายุมากหน่อย พอกลับถึงบ้านมักจะให้ลูกหลานเหยียบหลังให้ เพราะต้องก้มนานๆ เมื่อดำนาตัวเองเสร็จแล้วก็ไปใช้แรงคนอื่นบ้างไล่วนกันไปจนแล้วเสร็จกันทั้งหมู่บ้านและข้างเคียง ใช้เวลาทั้งหมดก็ไม่เกินเดือน
ในช่วงเวลานี้ เจ้าของนาต้องหมั่นมาดูแลนาเหมือนกัน คอยดูหมั่นอุดรูน้ำรั่วซึมตามคันนาจึงมักจะเห็นชาวนาแบกจอบและมีดหวดเดินท่อมๆในนา ในนาที่เพิ่งดำเสร็จใหม่ๆ ใช่ว่าจะไม่มีปลาในนาข้าว ในนาข้าวที่เห็นน้ำขุ่นโคลนตมนั้น ชาวนาจะใช้รันดักปลาไหล รันดักปลาไหลใช้ไม้ไผ่ทะลวงปล้องเหลือเฉพาะข้อท้ายลำ ที่ปล้องท้ายลำจะเปิดรูเป็นแนวยาวเกือบตลอดป้อง ด้านหัว รันจะใส่งามีไม้สอดป้องกันงาหลุดและใช้ปักดิน ปลาไหลจะเข้าได้แต่ออกไม่ได้ เหยื่อล่อปลาไหลจะใช้เหยื่อที่เป็นไส้เดือนสับหรือหอยทุบคลุกกับดินให้เป็นก้อน วิธีดักจะใช้เท้าถีบดินใต้น้ำให้เป็นทางเรียบ ใส่เหยื่อลงในรัน กดปากกระบอกรันให้แทนปักดินให้หน้ารันเสมอดิน ส่วนด้านท้ายจะลอยขึ้นให้รูเปิดบางส่วนของท้ายรันปิ่มๆน้ำ เพื่อให้อาหารส่งกลิ่นล่อปลาไหล ให้เอาใบไม้คลุมส่วนนี้ไว้ด้วย ตอนเช้าก็ไปกู้รัน เราจะรู้ว่ารันไหนมีปลาไหลหรือไม่ ก็ในทันทีที่ยกรันขึ้น ถ้ามีหลาไหลอยู่ น้ำที่ไหลจากรันตอนที่ยกรันขึ้นจากน้ำจะเป็นช่วงและมีเสียงดัง
เมื่อในนาข้าวน้ำเริ่มใสแล้ว มีปลามากมายหลากหลายชนิด ใครใคร่หาจับปลาอย่างไรก็ตามวิธีถนัดของตนเอง
การหาปลาในนาข้าว มีหลายๆวิธี ได้แก่ การปักเบ็ด การดักลอบ การดักซ่อน
1. การปักเบ็ด ใช้ไม้ไผ่เหล่าเป็นคันเบ็ด ดัดให้โค้งและอ่อนตัวด้วยการลนไฟอ่อนๆ เสร็จแล้วจึงผูกสายและติดเบ็ด และที่เกี่ยวเก็บเบ็ดตอนที่ไม่ใช้งาน วิธีปักเบ็ดและแหล่งที่จะปักเบ็ดนั้นขึ้นกับชนิดของปลา ที่เราต้องการจะได้ อย่างไรก็ตาม จะต้องใช้เท้ากวาดดินใต้น้ำให้เรียบก่อนทุกครั้ง จึงจะได้ผลดี
1.1 การปักเบ็ดปลาช่อน ปลาหมอ มักจะปักในพื้นที่ที่มีน้ำใสค่อนข้างลึกสักหัวเข่าขึ้นไป การกวาดพื้นที่ใต้น้ำสำหรับปลาช่อนนั้นจะต้องเรียบและกว้างกว้าปลาหมอ
1.2 การปักเบ็ดปลาดุก มักจะเลือกพื้นที่ที่มีหญ้าน้ำรกๆ น้ำใสและไม่ลึก โดยเฉพาะถ้าเป็นนาใหม่จะมีปลาดุกชอบมาอาศัยมากที่สุด
2. การดักลอบ วิธีนี้จะดักในทางน้ำไหล โดยการกั้นเฝือกหน้าทางน้ำไหลหรือใต้ทางน้ำไหล ยิ่งเฝือกยาวก็จะดี ทั้งหน้าเฝือกและหน้าลอบดักปลาจะต้องอัดหญ้าให้แน่น ถ้าไม่อัดหญ้าแล้วก็รับรองว่าจะไม่ได้ปลาแน่นอน และที่ปากลอบให้ใช้โคลนทาไว้ด้วย
3. การดักซ่อน ซ่อนเป็นเครื่องมือจับปลาที่ให้ปลาเข้าได้แต่ถอยหลังไม่ได้ ไม่ต้องมีงาเป็นเพียงไม้ไผ่สานรูปกระบอกมัดที่ด้านท้ายเท่านั้น ใช้วางดักปลาในทางน้ำไหลหรือรูน้ำไหล จะได้ผลดีในหน้าหนาว ถ้าเป็นทางน้ำไหลแบบตกลงจะได้ปลาดุก ถ้าเป็นทางน้ำไหลแบบไหลลงธรรมดามักจะได้ปลาช่อนและปลาหมออัดกันจนแน่นซ่อน

วิถีชนบทไทย(๒)

2007-12-27T20:16:00.000-08:00

วิถีชนบทไทย (๑)

2007-12-25T20:39:00.000-08:00

ฝนแรกในสมัยก่อนนั้น แรงมากๆ ฝนแรกจะมาทั้งลมพายุและลมฝน ถ้ามาตอนหัวค่ำจะเห็นท้องฟ้าเป็นสีแดง ตอนเช้าหลังจากพายุผ่านไปนั้น ตามท้องทุ่งนาจะพบเห็นต้นไม้หักโค่นลงมาพร้อมกับลูกนกหรือรังนกที่ไข่แตกกระจาย ลูกนกบางรายก็ตาย ที่โชคดีหน่อยก็มีคนเก็บมาเลี้ยง นกในสมัยนั้นยังมีมากมาย นับชนิดไม่ถ้วน ถ้าไม่ใช่หน้าฝน ในตอนเย็นจนถึงพลบค่ำ จะมีฝูงนกบินเป็นฝูง พวกใครพวกมัน คลาคล่ำส่งเสียงเจี๊ยวจ๊าวไปทั่วท้องฟ้า ถ้าใครสังเกตให้ดี ก็จะพบว่ามันไม่ได้บินโดยไม่มีระเบียบ นกจะบินโดยมีผู้นำเสมอและเป็นรูปตัววีในภาษาอังกฤษ จะมีก็แต่นกนางแอ่นเท่านั้นที่บินวนจนไม่รู้ว่ารูปอะไร แต่มันก็บินจากเขาไปทางบึงและด้านตะวันออกไปด้านตะวันตกเสมอ ความที่มากจนเด็กหรือแม้กระทั่งผู้ใหญ่ ต้องมานั่งยิงหนังสะติ้ก เสียลูกกระสุนเป็นร้อยๆโดยไม่ได้นกแม้แต่ตัวเดียว แต่ก็ยิงอยู่ได้ทุกวัน
ฝนแรกนั้นมีคุณอนันต์จริงๆ บ่งบอกถึงฤดูทำนาและยังมีอาหารอุดมสมบูรณ์ตามมา ไม่ว่าจะเป็นผักบุ้งหรือผักอื่นๆที่หลงเหลือเพียงเบี้ย เมื่อได้น้ำฝนก็แข่งกันผลิยอดแตกกอ อาหารการกินสมัยนั้น ไม่ต้องซื้อหา เพียงเดินริมรั้วหรือชายทุ่งก็มีเหลือเฝือ
ก่อนฝนแรกจะมานั้น จะมีฝนนำมาก่อนพอให้เบี้ยผักและกอหญ้าที่ถูกไฟเผาได้ชุ่มชื้น ผักก็แตกยอดหญ้าก็ระบัดใบ ไม้ไผ่ในป่าข้างบ้านและหัวไรปลายนาก็แทงหน่อ สมัยนั้น หน่อไผ่มีมากเสียจนเก็บกันไม่ทัน ปล่อยให้หน่อสูง พอได้มีโอกาสเป็นต้นใหม่ ชาวนาจึงมักจะเลือกเฉพาะหน่อไผ่บง ที่หักหน่อยาวสักศอกเศษๆ เอามาเผาไฟให้พอสุกหอม เสร็จแล้วก็เอาไม้ไผ่มากรีดให้เป็นเส้น ๆ แต่ก็ไม่ได้เอามาผัดไข่เหมือนเช่นสมัยนี้ เพราะสมัยก่อน ไข่มีไว้สำหรับเพาะลูกไก่หรือสำหรับเด็กเล็กหรือผู้ป่วยพักฟื้นเท่านั้น
จริงๆแล้ว บนเขาจะมีฝนก่อนพื้นราบ ชาวนาจะไปเก็บหน่อไม้บนเขามาดองเก็บไว้เป็นเสบียงสำหรับฤดูการทำนา แต่ถ้าเป็นหน่อไม้คายเขาจะเผาแล้วจับเป็นมัดๆ เก็บไว้ต้มจิ้มน้ำพริกอร่อยดี เพราะว่าจะมีรสหวานอมเปรี้ยวซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของไผ่ชนิดนี้
ในทุ่งนาหลังฝนใหม่ อายดินกลิ่นหอมบ่งบอกถึงความสมบูรณ์ของท้องทุ่ง ขอให้มีน้ำก็เพียงพอแล้ว หญ้าที่ผ่านการถูกเผาด้วยไฟในหน้าแล้ง จะแทงยอดมาเป็นอาหารชั้นดีให้กับคนและวัวควาย ใช่! คนและวัวควายกินอาหารชนิดเดียวกันนั่นเลย ในทุ่งนาตามแนวคันนาและแนวป่า ผักตำลึง ผักกระโดนน้ำกระโดนดิน จิกนาและเม็ก ถ้าโชคดีหน่อยไปก่อนคนอื่นๆ ก็จะได้ผักหวานป่ายอดเปราะไว้ทำแกงผักหวาน ก็ผักหวานนั้นอยู่ตรงไหน ใครๆก็รู้ แต่ถ้าเข้าไปในป่าละเมาะรอบๆนา หน้าเห็ดเผาะ ก็ไล่เก็บไปตามรอบๆพุ่มไม้ตับเต่า เพราะเห็ดเผาะชอบขึ้นในป่าเบญจพรรณ ที่มากด้วยพลวง พะยอม แดงและประดู่ ส่วนเต็งนั้นมักจะเป็นต้นใหญ่ๆและป่าค่อนข้างทึบน่ากลัว ป่าก็ยังเป็นป่า แม้แต่ป่าข้างรั้วบ้านก็ตามที มอสเกาะต้นไม้ใหญ่จนเป็นสีเขียวทั้งต้น กล้วยไม้ป่านานาชนิดยังเกาะต้นไม้ กระแตไต่ไม้และพืชชั้นต่ำยังมีให้เห็น ความอุดมสมบูรณ์ของป่านั้น แม้แต่ป่าข้างบ้าน สัตว์ป่า กระรอก กระแต อีเห็น เสือปลา พังพอนและนิ่ม ส่วนงูนั้น ให้ระวังพวกงูเหลือมงูหลาม ตัวขนาดโคนขาผู้ใหญ่ เข้าป่าใกล้บ้านจึงต้องมีมีดซุยหรือมีดเดินป่าที่คมกริบขนาดโกนขนหน้าแข็งให้ราบเรียบได้อย่างสบาย เขาจึงมักหวงกันนักหนาไม่ใคร่ให้ใครยืมหรือจับคมมีด และห้ามปักมีดบนดิน หน้าแล้งบางปีก็พบหมูป่าและเลียงผาที่ถูกเสือต้อนหนีเตลิดลงจากเขามาให้หมาไล่ก็มี
ฝนแรกนั้น สำหรับนาบึงหรือนาตามชายขอบบึงจะมีน้ำขัง ชาวนาจะต้องรีบไถดะและไถแปรและรีบหว่านข้าวทำนาหว่าน เมื่อน้ำมา ต้นข้าวจะได้ตั้งตัวและยืดหนีน้ำได้ทัน ลำพังน้ำท่วม ถ้าข้าวยืดหนีน้ำได้ภายในหนึ่งอาทิตย์ก็แสดงว่า ปีนั้นนาหว่านจะได้ผลดี