Νατάσα Ζαχαροπούλου

Νατάσας Κεσμέτη: Ἡ τέχνη τῆς πόζας

2011-12-15T23:16:00.002+02:00

Ἀνασκαλεύοντας πρόσφατα τά χαρτιά μου βρῆκα ἕνα γράμμα χωμένο ἀνάμεσα σ’ ἕνα σωρό ἄλλα, τσαλακωμένο σάν κάποιος νά προσπάθησε νά τό σφίξει στή φούχτα του μέ σκοπό νά τό ἐξαφανίσει καί μετά τό μετάνοιωσε. Ἦταν ἀπό τόν συγγραφέα κύριο Φί και ἤμουν ἡ ἴδια πού τό εἶχα τσαλακώσει βιαστικά , χωρίς νά τολμήσω καί νά τό σκίσω .

Θά ἦταν κάπου στίς ἀρχές τοῦ νέου αἰῶνα . Δύο χιλιάδες πέντε ; Δύο χιλιάδες ἑπτά – δέν θυμᾶμαι ἀκριβῶς . Μ’ ἔδερνε ἄγρια ἡ σκέψη πώς εἶμαι πιά πολύ παλιά, «τοῦ περασμένου αἰῶνα», πώς δέν εἶχα τίποτα νά πῶ μέ τούς σύγχρονούς μου καί κανένα σοβαρό λόγο νά συνεχίζω μέ τά γραψίματα . Κανείς δεν φαινόταν νά ἀπασχολεῖται σοβαρά μέ τήν ἰδέα πού ἐγώ θεωροῦσα οὐσιώδη καί γι αὐτό οὔτε δοκίμαζα νά τήν συζητήσω . Ἡ ἰδέα μου ἀφοροῦσε στή γραφή ἤ πιό σωστά στό λόγο τῆς γραφῆς: μόνο μιά θεραπευτική γραφή θά μποροῦσε νά ἔχει κάποιο νόημα . Ἀλλά τί ἀκριβῶς ἐννοῦσα «θεραπευτική γραφή»; Ὅ,τι εἶχα κατά νοῦ ἦταν μια ἀμυδρή ἰδέα γιά τό τ ί δ έ ν εἶναι :

Μιά θεραπευτική γραφή δέν θά ἔκανε ἀντικείμενο της τή λατρεία τοῦ συγγραφέα γιά τό κέφι του, δέν θά ἦταν τό παιγνίδι τῆς τεμπελιᾶς καί τῆς ἀνίας του, οὔτε πάλι θά ἦταν κάτι σάν ἐξάρτημα τεχνολογίας .

Δέν εἶχα ἀναπτύξει λοιπόν καμιά θεωρία καί τό μόνο πού εἶχα καταφέρει ἦταν νά τορπιλίζω τίς δικές μου ἰδέες γύρω ἀπό διάφορες ἀφηγήσεις .

Τότε ἔτυχε νά γνωρίσω τόν συγγραφέα Φί. Αὐτός δέν ἦταν ἄνθρωπος τοῦ περασμένου αἰῶνα. Αὐτός ἦταν στην κυριολεξία τοῦ προπερασμένου, ἀφοῦ ὅταν τόν συνάντησα ὅπως ὑπολόγιζα , εἶχε κιόλας ξεπεράσει τά ἐνενήντα πέντε. Μπορεῖ νά εἶχε ξεπεράσει καί τά ἑκατό καί νά μήν τολμοῦσα νά τό πιστέψω.

Ἦταν ἀπό χρόνια τυφλός. Γιά τήν ἀκρίβεια εἶχε ἐλάχιστη ὅρα- ση, ἴσα γιά νά μπορεῖ νά προσανατολίζεται στό σπίτι του καί νά μή χρειάζεται βοήθεια γιά τίς πιό στοιχειώδεις του κινήσεις. Ἀπό τήν πρώτη στιγμή αὐτό πού μοῦ ἔκανε κατάπληξη ἦταν ἡ ἀδιαφορία πού ἔδειχνε γιά τόν χρόνο καί ἡ ὀξύνοιά του. Το μυαλό του λειτουργοῦσε ἄριστα καί ἀκόμη περισσότερο τό κριτικό του πνεῦμα.

Ὅπως ὅλοι οἱ μεγάλοι ἄνθρωποι διψοῦσε για κουβέντα .

Μποροῦσε ὡστόσο ν’ ἀκούει τόν συνομιλητή του, κι αὐτό ἦταν ἀκόμη πιό ἐντυπωσιακό . Οἱ περισσότεροι δέν ἀκοῦνε τίποτα, ἀπασχολημένοι μέ τόν μονόλογό τους , ἀσφυχτικά ἀμπαρωμένοι μέσα σ’ αὐτόν. Ἡ ἀπώλεια τῆς ὅρασής τοῦ εἶχε ἀποκλείσει τήν ἐξάρτηση ἀπό τήν τηλεόραση καί ἴσως οἱ πολλές ὧρες πού ἄκουγε ραδιόφωνο εἶχαν ἐξασκήσει μιά ἱκανότητα, τήν ὁποία πιθανόν πάντα διέθετε . Ἔτσι δέν βιαζόταν καθόλου νά μοῦ μιλήσει, ἀντίθετα περίμενε νά δεῖ τί θά πῶ .

Εἶχε ἀκόμη τήν διακριτικότητα γενεῶν στίς ὁποῖες ἡ ἀνατροφή ἦταν τό ἄλφα καί τό ὠμέγα γιά τήν κοινωνία καί γιά τίς οἰκογένειες . « Τό νά δίνεις ἀνατροφή στά παιδιά σου » ἦταν ἀπό τά πιό ζωτικά πράγματα . Καί ὅταν ἔλεγαν γιά κάποιον :

« αὐτός εἶναι ἄνθρωπος με ἀνατροφή ! »

τοῦτο σήμαινε πώς δέν παινεύανε μόνο τόν ἴδιο ἀλλά θαυμάζανε τήν οἰκογένειά του, τήν προέλευσή του, μιά μεγάλη καί σύνθετη σειρά ἀπό σταθερές . Μέ τήν πρόθεση « ἀνά » ἡ τροφή ἐπαυξανόταν σέ κάτι περίσσειο, σέ ἕναν ἄρτο πού ἦταν καμωμένος ἀπό τό πιό ἀκριβό σιτάρι . Ἡ « ἀνατροφή » εἶχε κάποια σχέση ὄχι μόνο μέ τήν « ἀνάπτυξη » , ἀλλά καί μέ τήν « ἀνάταση ». Σά νά δηλωνόταν πώς τό συγκεκριμένο πλάσμα μέ ἀνατροφή δεν κοίταζε μόνο στό χῶμα. Καί βέβαια αὐτό σήμαινε πώς ὑπῆρχε ἐξαπλωμένη μιά ἐκτίμηση στόν οὐρανό, στά ψηλά ἤ ἔστω… στά ψηλώματα.

Ὁ συγγραφέας Φί, αὐτό εἶναι ἀλήθεια, ἦταν γεννημένος στά ψηλά. Πέρα για πέρα βουνίσιος, ὅλη τή ζωή του τήν εἶχε περάσει δάσκαλος στά ὀρεινά χωριά. Γνώριζε καλά τά περισσότεραἀπό τά σχολειά πού, μέ τόν καιρό, ἐρημώσανε μαζί μέ τήν παρεμεθόρια ζώνη καί τελικά, μένοντας χωρίς παιδιά, κλείσανε. Στά δικά του χρόνια δέν ἦταν καθόλου ἔτσι , ἄν καί τό πλῆθος τῶν παιδιῶν δέν μείωνε τη μοναξιά τοῦ δασκάλου.

Οὔτε πού τόλμησα ποτέ νά τοῦ ἀναφέρω τήν ἰδέα μου γιά τήν «θεραπευτική γραφή». Μόνο μιά φορά τόν ρώτησα πῶς κατάφερνε καί ἀπό τό βάθος τῆς δικῆς του ἀνάβλυζε μιά γλυκειά πηγή, ἀκόμα κι ἄν διηγιόταν βάσανα.

«Δέν τό ἔχω σκεφθεῖ καί μᾶλλον δέν ξέρω . Ἡ ζωή μου ἦταν γεμάτη πίκρα», μοῦ ἀπάντησε .

Κάποτε ἄλλοτε μοῦ εἶπε πώς ὅταν σχηματίσει ἔστω καί ἕνα στίχο ἤ ἕνα μοτίβο στό μυαλό του εἶναι εὐτυχής , δηλαδή εἶναι ἥσυχος.

Ὅμως ἀκόμα καί στά βουνά ὁλομόναχος μιά ἀγωνία τόν ἔτρωγε . Ἦταν ἡ ἀγωνία γιά « τό κέντρο » , ἐκεῖ ὅπου κάποιοι «ξέρουν», κάποιοι «ἡγοῦνται», ὅπου «τά πράγματα συμβαίνουν».

Ὁ π ο υ δ ή π ο τ ε λοιπόν, σκεφτόμουν, καί νά βρισκόταν κάποιος , κάτω ἀπ’ ὁποιεσδήποτε συνθῆκες, ἡ πάλη δεν ἄλλαζε. Μόνο μερικές εὐλογημένες στιγμές μποροῦσε κανείς να πεῖ :

Γράφω ὅπως τό πουλί βγάζει τίς τρίλιες του. Γράφω ὅπως τό βότσαλο κινεῖται ἀπό τό κύμα. Γράφω ὅπως ὁ γιατρός θεραπεύει τόν ἀρρωστο , ὅπως ὁ ἱερέας λέει τόν ὄρθρο, κι ὅπως μιά ὁποιαδήποτε συνηθισμένη μέρα ὁ κουρέας φροντίζει τά μαλλιά ἑνός πελάτη.

Ὅταν τό ρεῦμα ἀπό τίς λέξεις κυλάει ἀνεμπόδιστο εἶμαι συνεπαρμένος μαζί του, ὅταν ἀποτραβιέται καί μοιάζει νά μή εἶχε ὑπάρξει ποτέ, ὅταν κάθε λέξη γίνεται ξένη καί ἀπολύτως κλειστή στον ἄγνωστο ἑαυτό της, ὑποφέρω ἀλλά ξέρω πώς δέν γίνεται ἀλλιῶς. Τό πλῆρες δέν θά ἦταν πλῆρες χωρίς τό κενό. Περπατάω τότε σάν ἕνας χαμένος καί τότε εἶναι πού γίνομαι ἕνα μέ ὅλους καί ὅλα τά χαμένα.

Χρειάζεται μια ἀσύλληπτη κίνηση ἐμπιστοσύνης γιά νά μπορῶ νά περιμένω ἤ γιά « νά μή γίνομαι ἐμπόδιο » σ’ὅ,τι θά ἔρθει πάλι. Πρέπει νά ἔχω ἀποφασίσει γιά τή θέση μου χωρίς νά τή διογκώνω: στήν τροχιά πού διαγράφω ὅπως κάθε ἀστέρι τοῦ σύμπαντος καί κάθε μικρό χόρτο τῆς γῆς. Ἡ ἐλευθερία μου βγαίνει μέσα ἀπό τή θέληση τῶν ὀστῶν μου γι αὐτήν τήν ἀνεξήγητη ἀντοχή. Χρειάζεται τότε να ἐξορίσω κάθε σκέψη τοῦ ἑαυτοῦ μου γιά τόν ἑαυτό μου. Χρειάζεται νά στραφῶ ἐντελῶς πρός τόν θαυμασμό, ὅπως ἔκαναν οἱ πολύ μακρινοί μου πρόγονοι. Ἀλλά ἕναν θαυμασμό ἀπαλλαγμένο ἀπό τόν φόβο. Τόν ἀπορημένο θαυμασμό τῆς ἀγάπης.

Ὅποια ἀνάσα κι ἄν ἀκούσω ζητάει τήν προθυμία μου νά τήν ἀγαπήσω. Μόνο μιά μικρή προθυμία, τίποτα ἄλλο. Βρίσκομαι τότε κατάπληκτος μπροστά στήν ἀδυναμία μου ν’ ἀγαπήσω ἔστω καί ἐλάχιστα ! Ἀλλ’ ἐξ ἴσου κατάπληκτος μπροστά στήν δυνατότητα μιᾶς ἐλάχιστης προθυμίας γι’ ἀγάπη πού κρύβεται στό βάθος κάθε εἰκόνας καί κάθε ἀνάσας. Αὐτή ἡ προθυμία εἶναι ἡ ἀνάμνηση τοῦ κήπου πού τόν πότιζαν τά τέσσερα ποτάμια.

Ναί , βέβαια... ὑπῆρχαν πολλά ποτάμια στά ὀρεινά χωριά πού μάθαινε τά βοσκόπουλα γράμματα ὁ φίλος μου. Γιατί τά πιό πολλά παιδιά ἦσαν βοσκόπουλα καί τσελιγκόπουλα. Τίποτα ρομαντικό δεν ὑπῆρχε σ’ αὐτό. Ἡ ζωή για ὅλους ἦταν τραχειά.Ἤθελαν νά φύγουν, ἤθελαν νά μείνουν, δέν ἤξεραν τι ἤθελαν. Ἀκόμα κι ἐκεῖ σάλευε μιά ἀνησυχία. Τό πολυπόθητο «κέντρο» ἔμοιαζε νά εἶναι ἀλλοῦ, πολύ μακριά. Τό μπέρδευαν, ὅπως πάντα, μέ τήν Τροία καί τούς θησαυρούς της.

Ὀνόμασα τόν κύριο Φί φίλο μου . Δεν ξέρω πότε ἔγινε φίλος μου . Ἴσως τη μέρα πού μοῦ ἐξομολογήθηκε μιά στιγμή εὐδαι-

μονίας του :

Ἤμουνα στην αὐλή τοῦ σχολείου, κοίταζα πέρα τίς ραχοῦλες καί τίς σκιερές πλαγιές, ἀκούγονταν ἀπό μακριά οἱ φωνές τῶν παιδιῶν πού εἶχαν ἀρχίσει νά ἔρχονται ἀλλά ἔμοιαζαν περισσότερο μέ φωνές πουλιῶν . Νά αὐτό ἦταν ὅλο . Δεν ὑπῆρχε καμιά ἐξήγηση, ἀλλά μιά ἐλαφριά μέθη ἀνέβηκε ἀπό τήν καρδιά μου.

Νομίζω πώς ἤμουν πάντα λίγο… βλάκας.

Ἀναρωτήθηκα ἄν τό πίστευε πραγματικά, ὅπως ἔδειχνε τό ὕφος του .

Δέν θά μποροῦσα ν’ ἀλλάξω ποτέ τόν κόσμο στό παραμικρό.

Ὅμως ἐκείνη τήν ὥρα ἔφυγε κάθε βάρος ἀπό πάνω μου. Ἀγαποῦσα τά μικρά μου ἀγριμάκια, ἀγαποῦσα τά βουνά πού μέ κλείνανε – αὐτό ἦταν.

Συχνά μοῦ ἔλεγε πολλά ὡραῖα πράγματα ἀλλά ἐκεῖνο πού κυρίως μοῦ ἔδειξε ἦταν… Παράξενο , δέν τολμάω νά τό πῶ! Λές κι ἄν τό πῶ κινδυνεύει νά τελειώσει . Ὅμως θά δοκιμάσω :

Ὁ φίλος μου ἔμοιαζε λίγο μέ τόν Θεῖο Βάνια . Κι ἐγώ ἔμοιαζα καί μέ τίς Τρεῖς Ἀδελφές ! Λές καί ἦμουν, θέλω να πῶ, οἱ… τρεῖς σέ μία. Ἔτσι φτιάχναμε ἕναν παράξενο θεατρικό οἱ δυό μας, ἕναν συνδυασμό ἡρώων τοῦ Τσέχωφ :

«Οἱ Τρεῖς ... ἐγώ » φωνάζανε : « Στό κέντρο , Στό κέντρο !» . Μιά παραλλαγή τοῦ : «Στή Μόσχα, Στή Μόσχα !» . Ἐνῶ ὁ «Θεῖος Βάνιας» ἤξερε πώς δεν ὑπάρχει κανένα κέντρο νά τούς περιμένει .

Ἴσως εἶχε δίκηο ὁ Καβάφης, ὅταν ὑπαινισσόταν πώς στόν ἱστορικό χρόνο « ὅλα εἶναι ἐπαρχία » . Ἴσως εἶχε δίκηο ὁ Μούζιλ , ὅταν ἔδειχνε πώς στό «αὐτοκρατορικό κέντρο» στροβιλίζεται ἡ ἀόριστη νεφέλη ἑνός ὁράματος πού καταλήγει σέ μιά ἀκόμη γραφειοκρατία ἀνθρώπων …χωρίς ἰδιότητες.

Τόσα χρόνια μετά τί ἀπέγινε ἡ ἰδέα πού δέν τόλμησα ποτέ νά συζητήσω μέ τόν φίλο μου; Ἡ ἰδέα γιά τή « θεραπευτική γραφή » ἐννοῶ.

Μιά φορά ὁ γέρος κύριος Φί γέλασε καί μοῦ εἶπε σά νά εἶχε διαβάσει τήν καρδιά μου :

« Οἱ συγγραφεῖς δέν εἶναι σωτῆρες τοῦ κόσμου . Εἶναι καλό νά ἀναγνωρίσει κανείς τήν ἀσημαντότητά του. Ὅσο πιό ἔγκαιρα τόσο τό καλύτερο. Νά ἀναγνωρίσει τήν ἀσήμαντότητά του χωρίς νά φτάσει στό σημεῖο νά ρίξει νερό στή φωτιά . Οὔτε τή δική του, (ὅσο μικρή καί νά εἶναι) φωτιά , οὔτε κανενός ἄλλου πολύ περισσότερο . Ἀλλιῶς ὁ κύριος λογοτέχνης δέν εἶναι τίποτα παραπάνω ἀπό ἕναν ἀκόμη φιλοτομαριστή».

Ἡ τελευταία λέξη μέ ξάφνιασε . Δέν ἦταν ἀπό τούς ἀνθρώπους πού βρίζουν. Ἀλλά δέν μοῦ διέφυγε πώς ἔδωσε τόν χαρακτηρισμό μέ τόν ἴδιο τρόπο πού εἶχε ἄλλοτε ὀνομάσει τόν ἑαυτό του «βλάκα». Ἐντελῶς οὐδέτερα .

Ἡ συνέχεια τῆς φράσης δέν ἦταν τόσο οὐδέτερη ὡστόσο :

«Μακριά ἀπό τήν τομαρίλα τῶν συγγραφέων ! Ἡ μπόχα της μπορεῖ νά σέ φτάσει ἀκόμη καί στά πιό ἀπρόσιτα βουνά... Δέν χρειάζεται κανείς νά πεθάνει στή Σιβηρία μαζί μέ τόν Μάντελσταμ, σπαρταρώντας μέσα στόν πόνο καί στήν ἀθλιότητα, γιά νά φανερωθεῖ ἡ ἀναλγησία της !»...

Τόν ρώτησα ἄν πραγματικά ἔχει τόσο κακή ἰδέα γιά τούς χαρακτῆρες τῶν συγγραφέων. Ἡ ἀπάντηση μέ ξάφνιασε πιό πολύ ἀκόμη :

« Ὄχι, δέν ἔχω καμιά κακή ἰδέα γιά τούς χαρακτῆρες οὔτε τῶν συγγραφέων οὔτε τῶν καλλιτεχνῶν γενικά. Γιά τό ἄδειο πού παραγεμίζουν καί, μέ τή σειρά του, τούς παραφουσκώνει, ἔχω πολύ κακή γνώμη.»

Δεν θυμᾶμαι τί εἴπαμε στή συνέχεια. Ἀπό ἐκείνη τή μακρινή ἐποχή μοῦ ἔχουν μείνει μερικά δικά μου γράμματα, γιά τά ὁποῖα δέν εἶμαι σίγουρη ἄν εἶναι ἀντίγραφα πού κράτησα ἤ ἄν δέν τοῦ τά ἔστειλα κἄν .

Ἀγαπητέ κύριε, ἀναρωτιέμαι ἄν σᾶς ἀπασχόλησε ποτέ τό ἐρώτημα : ποιόν λατρεύει κανείς σ’ ἕνα λογοτέχνημα ; Εἶναι ἕνα κόλπο γιά νά λατρεύει κάποιος τόν ἑαυτό του ; Εἶναι ἕνας τρόπος γιά νά χτίζει γύρω του ἕνα φρούριο ἀπό ἰδέες καί εἰκόνες ; Εἶναι ἕνας τρόπος γιά νά κρυφτεῖ ; Εἶναι μιά παγίδα θηραμάτων ἤ μιά παράξενη θεραπεία τους ;

Τό πιστεύετε ἐσεῖς πώς μπορεῖ κανείς πραγματικά νά παγιδεύσει τόν χρόνο ; Μήπως τό μόνο πού πετυχαίνει εἶναι νά παγιδευτεῖ ἀμετάκλητα ἀπ’ αὐτόν ; Ὁ ἴδιος φαίνεται ἔχετε τόση καλωσύνη ὥστε στά ἔργα σας δέν ἀνακαλεῖτε τό παρελθόν ἀλλά κατά κάποιο τρόπο ἀνασταίνετε χωρίς πικρία μιά τάξη πραγμάτων πού γνωρίσατε. Καταφέρατε νά βγάλετε ἀπό μέσα της τό κεντρί τῆς πικρίας καί τῆς ἀπουσίας δικαιοσύνης. Σέ τοῦτο συνίσταται νομίζω ἡ ἀνάσταση.

Ἀγαπητέ κύριε, ἡ τελευταία λέξη πού σᾶς ἔγραψα μέ τρόμαξε τόσο πολύ πού κόντεψα νά λιποθυμήσω μέ τό πού τήν ἔγραψα.

Ἐπιχείρησα νά τή σβήσω ἀλλά δέν τά κατάφερα. Ἐπιχείρησα νά τήν ἀντικαταστήσω ἀλλά δέν τό κατάφερα οὔτε αὐτό. Τήν ἄφησα ἄλλά κάποια ζευγάρια μάτια νιώθω νά μέ παρακολουθοῦν περιγελαστικά. Ποτέ δε μ’ ἄρεσε νά μέ περιγελοῦν. Ὑπάρχει κανείς πού νά τοῦ ἀρέσει ; Ὁ καθένας θέλει νά εἶναι σεβαστός, ἀξιοπρεπής καί ἀξιοθαύμαστος. Ἐσᾶς δέν σᾶς ἐνοχλοῦσε ὅταν τύχαινε νά πάρετε εἴδηση πώς τά παιδιά σᾶς πειράζουν πίσω ἀπό τήν πλάτη σας ; Ἐμένα φοβᾶμαι πώς μέ περιγελάει ὁ ἑαυτός μου . Ἀλλά , ἐπειδή συμφωνῶ μέ κάτι πού εἴπατε μιά φορά πώς «δέν παίρνατε πολύ στά σοβαρά τόν ἑαυτό σας», νά ξέρετε πώς προσπαθῶ νά ἀδιαφορήσω γιά τό αὐτοπεριγέλιο.

Ἀγαπητέ κύριε, ἡ πόζα εἶναι κάτι γελοῖο ἀλλά τά κομψά της ροῦχα καί τά λεπτά της καμώματα κρύβουν ἀριστοτεχνικά τή γελοιότητά της. Ὅμως ἀκόμα καί ἡ πόζα περνιέται γιά ἕνα εἶδος καλλιτεχνικῆς ἀξιοπρέπειας . Ἀλλιῶς πῶς θά διαφέρει κανείς ἀπό τούς ὑπόλοιπους ἀνθρώπους ; Αὐτό εἶναι νομίζω. Σκέφτομαι τίς φωτογραφίες τοῦ Σεφέρη, τοῦ Ἐλύτη, τοῦ Σικελιανοῦ, τοῦ Σολωμοῦ . Μέ τό δικό του τρόπο ὁ καθένας συνθέτει μιάν ἀξιοπρεπή εἰκόνα . Μιά εἰκόνα παρ’ ὁλίγον μεγαλειώδη . Ὅσο γιά τήν εἰκόνα τοῦ Καρούζου, ἡ θηριώδης ἀπόγνωση εἶναι κι αὐτή μιά ἰδιόρυθμη μορφή ἀξιοπρέπειας . Τί σηκωμένα φρύδια ὁ Λειβαδίτης στά νιάτα του, τί βλέμμα ...Ὅμως στά τέλη...Τ ό τ ε εἶναι πού δέν μπορεῖς νά μήν τόν ἀγαπᾶς περισσότερο ἀκόμα , ἕτοιμος νά ξε- σπάσεις σέ λυγμούς ... Συνωστισμός συναισθημάτων ! Ὅλα ἀνεξέλεγκτα καί ἀξιοπρεπέστατα . Νομίζω πώς μόνο ἡ φωτογραφία τοῦ Παπαδίτσα μοῦ ἔδωσε κάποτε τήν ἐντύπωση ἀνθρώπου μπροστά σέ κάτι ἀπόκρημνο –καμιά σχέση με τήν ἀξιοπρέπεια.

Βλέπετε, μπερδεύτηκα πάλι. Πρίν λίγες μέρες ἀναγνώριζα στά ἔργα σας τήν ἀναγεννημένη ἁπλότητα , καί τώρα κρίνω τόν κόσμο, λές καί δέν εἶναι ὅλοι ἐλεύθεροι νά ἐπιλέγουν πῶς θά ντύνονται, τί χειρονομίες θά κάνουν καί μέ τί βλέμμα θά κοιτάζουν. Καλύτερα νά βρῶ τό θάρρος νά μήν ἐνδιαφέρομαι γιά τήν δική μου ἀξιοπρέπεια , ἀνυπόκριτα.

Δυσκολεύτηκα πολύ να πάρω την ἀπόφαση νά ξαναδια- βάσω το γράμμα τοῦ κυρίου Φί. Ὅταν ὅμως τό ἔκανα , ἀμέσως κατάλαβα γιατί το εἶχα τσαλακώσει καί μετά τό παράχωσα . Νά τί μοῦ ἔγραφε :

Παρ’ὅλο πού εἶναι ἐγκωμιαστικός ὁ τρόπος πού μιλᾶτε γιά μένα ὀφείλω νά σᾶς πῶ ὅτι ἔχετε πλάσει μιά φανταστική εἰκόνα. Ἡ πραγματικότητα εἶναι πώς ὑπῆρξα ἐγωϊστής καί ματαιόδοξος, καθόλου λιγότερο ἀπό τούς ὑπόλοιπους. Ὅταν ἐπρόκειτο νά πῶ ἕναν καλό λόγο γιά ὁμότεχνο, συνήθως κατάπινα τή γλῶσσα μου, ἀλλά ἄν ἐπρόκειτο γιά σαρκασμό, εἰρωνεία... ἐκεῖ τήν ξανάβρισκα καί γινόμουν λαλίστατος. Τό φόρτε μου ὅμως ἦταν ἡ σιωπή καί οἱ ἀδιόρατα δηλητηριώδεις ὑπαινιγμοί γύρω ἀπό τά λάθη ἤ τίς ἀποτυχίες τῶν ἄλλων. Στό βάθος βάθος πίστευα πώς ἤμουν ὁ καλύτερος ἤ ἔστω μέσα στούς δυό τρεῖς καλύτερους.

Νομίζετε πώς δέν εἶχα ἐπαφές ἀλλά κάνετε λάθος. Ὅλο καί κάποιο τρόπο ἔβρισκα νά προωθῶ τά βιβλία μου.

Πρῶτα πρῶτα κατάλαβα πώς πρέπει νά καλλιεργήσω ἕνα μύθο γύρω ἀπό τά βουνά καί μένα. Μετά νά κεντρίσω τή νοσταλγία γιά μιάν «ἐπιστροφή στη φύση» μιά νοσταλγία πού δέ θέλει καί πολύ γιά νά φουντώσει ὀνειρικές εἰκόνες ἀπό τή ζωγραφική ἀλλά κι ἀπό τήν ἀντιπάθεια πού τρέφουν οἱ περισσότεροι ἄνθρωποι γιά τίς πόλεις ὅπου ζοῦν. Εἶναι πραγματικά λίγοι ἐκεῖνοι πού θέλγονται ἀπό τό θόρυβο καί τήν ἀδιάκοπη κίνηση μιᾶς πόλης καί νιώθουν ζωντανοί , γεμάτοι κέφι ἀνάμεσα σέ πλήθη ἀγνώστων. Συνήθως ἀγάλλονται μέ τίς δυό τρεῖς διαδρομές τίς ὁποῖες γνωρίζουν τόσο ὥστε νά νιώθουν ἕνα εἶδος οἰκειότητας, καί κάποια στέκια γιά τά ὁποῖα πλέκουν παρόμοιους μύθους μ’ αὐτούς πού ἔπλεξα ἐγώ, μαζί μέ ἄλλους παλιότερους γιά τά βουνά καί τά ποτάμια.

Μετά ἔγινα σέ τόση δόση γρινιάρης γιά τή μοναξιά μου, ὅση γιά νά μέ λυποῦνται ὡς εὐγενές θύμα τῶν περιστάσεων πού μέ κρατοῦσαν δέσμιο τοῦ καθήκοντος, ἐ μ έ ν α πού θά μοῦ ἔπρεπε νά εἶμαι μόνον ἐπισκέπτης εἰδυλλιακῶν τοπίων - ἀληθινός ἀπόγονος ἑνός ὕστερου ρομαντισμοῦ . Πολλά περισσότερα , πού δέν θά μποροῦσα νά σημειώσω τώρα , σχημάτισαν μιά φιγούρα σεβαστή γιά ὅσους μέ γνώρισαν ἀπό τά βιβλία μου καί ἕνα ἀξιολάτρευτο πρόσωπο γιά τόν ἴδιο . Προσπάθησα νά κλείσω τίς ραφές του γύ- ρω ἀπό μένα χωρίς μεγάλα κενά καί γιά χρόνια δέν εἶχα ἰδιαί- τερες ἔγνοιες μέ τήν κοπτοραπτική μου . Ἤμουνα εὐχαριστημένος μέ τήν δημιουργία τοῦ ἑαυτοῦ μου, μποροῦσα ἀκόμα καί νά καυχιέμαι πώς εἶμαι ...«αὐτοδημιούργητος». Ἀλλά κάποτε τό πράγμα ἁπλά σωριάστηκε.

Τά σχολειά ἀρχίσαν νά ρημάζουν μαζί μέ τά χωριά πού μέ ταχύ ρυθμό ἐρήμωναν. Πέθαναν οἱ περισσότεροι ἀπό τούς φίλους μου καί ἀπό τούς ἀντιπάλους συγγραφείς, ὅσους τέλος πάντων ἐπιθυμοῦσα νά ἐξουδετερώσω ἤ νά μειώσω ὥστε νά ξεχωρίζω ἀνεδεμπόδιστος. Ἡ γραφή μου ἄρχισε νά θεωρεῖται «περιφερειακή » καί ὁ μύθος μου νά παρακμάζει. Φούντωνε πάλι ἡ νοσταλγία γιά τό «κέντρο», μόνο πού αὐτή τή φορά ἦταν παγκόσμιο ἤ πιό σωστά παγκοσμιοποιημένο κι ἔτσι κανείς δέ γνώριζε ποῦ ἀκρι- βῶς ἦταν . Ὁπωσδήποτε τά «παλιά κλάματα» ὅπως καί τά παλιά βουνά, δέν συγκινοῦσαν σχεδόν κανέναν. Ἄν τά τελευταῖα μποροῦσαν νά ξαναβαφτιστοῦν με κάποιο ἄλλο ὄνομα, ἔστω κι ἀπό τήν Παταγωνία, τή Νέα Γουϊνέα ἤ τήν Ἰσλανδία τῶν ντοκυμαντέρ, θά ἦσαν περισσότερο ὑποφερτά. Τότε ἔχασα λίγο λίγο καί τήν ὅρασή μου. Ὅπως ἄλλοτε φανταζόμουνα τό μέλλον μου, ἔτσι τώρα παρατηροῦσα σέ μιά φανταστική ἐσωτερική ὀθόνη τό παρελθόν μου, ὅπου δέν μποροῦσα νά διακρίνω παρά μεγάλα ἤ μικρά κενά.

Στήν ἀρχή ὑπέφερα ἀβάσταχτα. Μετά ἴσως γιατί, ὅπως σᾶς εἶπα κάποτε «νομίζω πώς εἶμαι βλάκας», ὁ πόνος ἄρχισε νά κοπάζει. Σκεπτόμουνα τόσους ἄλλους συγγραφεῖς πού κανείς δέ θυμόταν οὔτε τό ὄνομά τους, οὔτε τίς διεκδικήσεις τους, οὔτε τόν θόρυβο πού ἔκαναν μαζί μέ τή μικρή ἤ μεγάλη παρέα τους. Δέν μπορῶ να πῶ πώς αὐτό μέ παρηγοροῦσε ἐντελῶς ἀλλά ἦταν μιά ἄγκυρα γιά νά μή βουλιάζω ὁλότελα στήν ἀπύθμενη θάλασσα τῆς ματαιότητας. Τῆς ματαιότητας ὅλων τῶν ψεμμάτων ἐννοῶ μέ τά ὁποῖα φάσκιωσα τή ζωή μου. Τή χουχούλισα ἐκεῖ μέσα σέ ἀλλεπάλληλα στρώματα ἀπό πόζες, ἀλλά αὐτό δέ βοήθησε σέ τίποτα. Ἀκόμη και τά καλύτερα ψέμματα κάποτε ξεφουσκώνουν ἀπό τόν ἀέρα μέ τόν ὁποῖο πλανῶνται σάν ἀερόστατα. Τό μόνο που μπορῶ να σᾶς πῶ εἶναι :

Μήν ἀκολουθήσετε αὐτό τό δρόμο. Κι ἄν τόν ἔχετε πάρει χωρίς νά τό καλοκαταλάβετε, ἐγκαταλεῖψτε τόν ὅσο πιό γρήγορα μπορεῖτε. Μακάρι να ἀντισταθεῖτε σε κάθε ὑποψία πόζας.

Τώρα πραγματικά μπορῶ νά ἀντιληφθῶ ὄχι μόνο γιατί καταχώνιασα το γράμμα του, ἀλλά και γιατί δέν τό κατέστρεψα.

Ἡ σκέψη τῆς θεραπευτικῆς γραφῆς δέν μέ ἔχει ἐγκαταλείψει ἐντελῶς , πιό σωστά ἐγώ δέν τήν ἔχω ἀπαρνηθεῖ ὁλότελα .

Ὅμως ἀπό χρόνια σκέπτομαι πώς ἡ προσδοκία μου μοιάζει μέ τό νά ζητάει κανείς νά συναντήσει στή ζωή του... τόν ἴδιο τόν Φραγκίσκο τῆς Ἀσσίζης τήν ὥρα πού μιλάει μέ τά πουλιά κι αὐτά συνάζονται καί τόν ἀκοῦνε εὐτυχισμένα. Τόν Φραγκίσκο ἤ ὅποιον ἄλλο πιό κοντινό ἄγνωστο, ἄσημο ἀλλά ἀγαθό συνομιλητή , συμπορευτή καί μαζί θεραπευτή κάθε τι ἄγριου καί σκληροῦ στή φύση .

Εἶναι μιά καλή προσδοκία πού λάμπει ὅπως ἀστρόσκονη ἄλλου γαλαξία. Πιό πολύ τήν φαντάζεσαι παρά τήν βλέπεις.

Οἱ εὐλαβικές ἐπιθυμίες καί μόνο πού γεννήθηκαν στήν καρδιά, ἔχουν μια κατευναστική ἐπίδραση και ἡ ἀλήθεια τους ἐλευθερώνει.

Ὁ κύριος Φί διέθετε μιά λυτρωτική εἰλικρίνεια ἄν και μοῦ πῆρε χρόνια νά τήν ἀντέξω. Ἦταν ἐπίσης ὅπως καί ὁ Φραγκίσκος, ἀληθινός. Θέλω νά πῶ: ὑπῆρξε. Τι πειράζει ἄν τό γνωρίζουν ἐλάχιστοι; Ἕνας αὐθεντικός φραγκισκανός ἤ τραππιστής ἤ ἀδελφός τῆς ἡσυχίας τυλίγεται μέ τόση χαρά στήν ἀνωνυμία του, ὅση ὅλοι οἱ ὑπόλοιποι μαζί στίς πούλιες καί τά στράς τῶν κοστουμιῶν τοῦ θορύβου .

Λοιπόν, δέν τό ἀποκλείω καθόλου νά ἀνατείλουν κάποτε φεγγοβόλοι συγγραφεῖς, μεγάλοι τεχνίτες στήν ἄσκηση τῆς θεραπευτικῆς γραφῆς.

Ἄν τύχει καί ρίξουν μιά ματιά πίσω τους μέσα στούς αἰῶνες τῆς κοσμικῆς σκοτεινιᾶς, ἡ καρδιά τους θα διακρίνει πώς πίστευα στήν ἔλευσή τους καί πώς ἔβαλα ὅλη μου τήν ἀντοχή στήν ἀναμονή τους. Ἦταν δύσκολο καί πολύ ὄμορφο πού τούς περίμενα γιά ὅσο ἔζησα… μετά Φίν! (μετά τόν Κύριο Φί ἐννοῶ).

[Τό κείμενο δημοσιεύθηκε στό περιοδικό "Ἐμβόλιμον", τεῦχος 61-62, Καλοκαίρι-Φθινόπωρο 2011]

Ημερολογιο Αποδημιας: Τό Φῶς τῆς Ζωῆς μας

2011-12-07T10:30:00.000+02:00

Ημερολογιο Αποδημιας: Τό Φῶς τῆς Ζωῆς μας: Πρίν ἀπό κάθε εὐλογημένη στιγμή ὁ ἄνθρωπος ἔχει συνήθως βαδίσει ὡς πρό-δρομο ἕνα ἀθέατο μονοπάτι, πάνω του καί μέσα του. Μοιάζει μέ τούς σ...

Παρουσίαση στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λιβαδειάς την 23/11/2011

2011-11-04T13:40:00.002+02:00

Νατάσας Κεσμέτη: Τά μώβ ἐπιούσια ἀρτίδια

2011-10-10T08:09:00.003+03:00

Στόν γιατρό Δημήτρη Ὡραιόπουλο

Πολύ κοντά στήν ἀμμουδιά σύρριζα στήν ἄμμο ὑψώνονται γιά μιάν ἐφήμερη ἄνθιση. Θά ἔχουν κάποιο ὄνομα, μπορεῖ κι ἕνα πολύ εὔηχο μάλιστα. Ἀλλά μιᾶς καί κανείς δέν βρέθηκε νά τό γνωρίζει, τά ὀνομάσαμε Τά μώβ. Τό δικό τους, ἀκόμα κι ἔτσι χωρίς κανένα ἄλλο ἐπίθετο, ξεχωρίζει ἀπ’ ὅλα τά μώβ.

Πέντε ἐλαφρότατα στίς ἄκριες τους σγουρά πέταλα γίνονται πιό δυνατά μώβ στό βάθος τῆς καρδιᾶς τους. Τό πρωί λάμπουν, τό μεσημέρι λεπτότατες ρυτίδες τά θαμπώνουν, νωρίς τό ἀπόγευμα εἶναι κιόλας «πολύ ἀργά» γι αὐτά: τά ἔχει πάρει ὁ ἀέρας. Ὅλες τίς ὧρες, ἀκόμα κι ὅταν τά ἔχει ἁφαρπάσει ἀπό τόν μακρύ τους κάλυκα ὁ ἄνεμος, διατηροῦν μιά λεπτή ἀκεραιότητα.

Σάν στέκουν μόνα, τραβοῦν τό μάτι στή ντελικάτη μοναχικότητητά τους. Ἄλλιῶς φτιάχνουν μεγάλες συντροφιές καί τό σύνολο ὑψώνει μιά μώβ κυματιστή Τράπεζα. Ἄν δέν ἔρθουν ἄγγελοι, πλησιάζουν, συλλειτουργοί τά μικρά ἔντομα: ἄλλοτε βουϊζοντας κι ἄλλοτε σιωπηλά.

Τά μώβ δέν πενθοῦν. Κι ἄν στή θέα τους σκεφθεῖ κανείς τό πένθος εἶναι γιατί στή δική του καρδιά θά ὑπάρχει ριζωμένη θλίψη. Τά μώβ στήν καλύτερή τους ὥρα λαμπυρίζουν μιά τ ω ρ ι ν ή στιγμή. Σέ καλοῦν νά συγκεντρωθεῖς σ’ αὐτήν ὁλόκληρος.

Δέν εἶναι οὔτε εὔκολο οὔτε ἁπλό. Ἀλλά κάθε μώβ καθώς ταλαντεύεται ἐπιμένει: Ἐγώ εἶμαι τό ἐπιούσιο ἀρτίδιο. Ἐσύ πού μέ κοιτᾶς;

Τά μώβ δέν μποροῦν νά σοῦ χορτάσουν καμιάν ἀπληστία, μποροῦν ὅμως νά σοῦ θυμίσουν τήν πληρότητα νά εἶσαι ἐλάχιστο ψιχίο. Ἀρκεῖ νά ε ἶ σ α ι δηλαδή κ α ί γιά κάποιον γνωστό ἤ ἄγνωστο ἄλλο.

Ὅμως «ὁ ἄνθρωπος τοῦ προσωπικοῦ του καπρίτσιου δέν πιστεύει καί δέν συναντᾶ. Δέν γνωρίζει σύνδεσμο· τό μόνο πού γνωρίζει εἶναι τόν πυρετώδη κόσμο ἐ κ ε ῖ ἔ ξ ω καί τήν πυρετώδη του ἐπιθυμία νά τόν χρησιμοποιήσει.»*

Ὁ λευκός ὕπερος προσκολλημένος στήν καρδιά τῶν μώβ διατηρεῖ μιάν ἀθέατη ἀφοσίωση στόν συλλειτουργό πού θά πετάξει κοντά του καί θά τόν ἀγγίξει σέ μιά ἀνταπόκριση ἀμοιβαιότητας.

Εἶναι εὔκολο νά εἶσαι ἄπληστος καί σπάνιο νά χαίρεσαι τήν πληρότητα τῆς ἀφοσίωσης. Τό κοινό χιλιοπατημένο μονοπάτι εἶναι γεμάτο προκλητικές πινακίδες πού κεντρίζουν τή μανία γιά κέρδος κι ἄλλο κέρδος. Μάτια νά συναντηθοῦν μέ τά μώβ, δέν θά βρεθοῦν ποτέ ἐκεῖ.

Στή γῆ τῶν μώβ μπορεῖ νά εἰσέρχεται κανείς στό ἄβατο μιᾶς ἐξαιρετικῆς μοναχικότητας. Ὄχι ὅμως ἐρήμωσης. Μιᾶς μοναχικότητας ἡ ἐξαιρετικότητα τῆς ὁποίας ἔγκειται στό ὅτι παραμένει ἐν σ χ έσ ε ι.

Γνώρισα ἕναν ἄνθρωπο πού ἔβλεπε τούς μαθητές, τούς συναδέλφους, τούς συνεργάτες, τούς νοσηλευτές καί τούς ἀσθενεῖς του ὡς συλλειτουργούς. Πίστευε κατά ἀπόλυτο τρόπο στό «θεραπευτικό ἄγγιγμα». Ἡ μόνη πινακίδα στό δικό του δημιουργικό δρόμο ἐπέμενε: «Πρόσφερε ἀκόμα καί μέ προσωπική σου ζημιά».

Στό τέλος ἀγγελιαφόροι ἀπό κάθε γωνιά τῆς γῆς κι ἀπό τά βάθη τῆς δικῆς του καρδιᾶς ἄρχισαν νά τοῦ φέρνουν καθημερινά ἀρτίδια βαθιᾶς εἰρήνης. Κατανόησε γ ι α τ ί ἔ ζ η σ ε καί κάθε φόβος θανάτου τόν ἐγκατέλειψε.

Τά μώβ λαμπυρίζουν τήν αἰώνια παροντικότητα. Ἡ σχέση εἶναι ἀμοιβαιότητα.

Πόσο ντελικάτη κάθε ἐκδήλωση τοῦ Ἐσύ.**

* Μάρτιν Μποῦμπερ.

** ὅ. π.

Η Μαρία Μαρκαντωνάτου για το μυθιστόρημα "Η ζωή είναι εδώ"

2011-07-26T15:01:00.000+03:00

Στο πρώτο μυθιστόρημα της Νατάσας Ζαχαροπούλου: «Ίχνος κραγιόν η νύχτα» (1996) επισημάναμε αρετές όπως: ικανότητα σύνθεσης, νεύρο και τόλμη, αλλά και μια ευκολία γραφής που συχνά παρασύρει, μυθιστορηματική απόπειρα με τις συνήθεις αδυναμίες πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων.

Στο δεύτερο μυθιστόρημά της η Ν.Ζ., με πιο ώριμη ματιά, κάνει μια κατάδυση στο χάος της σύγχρονης μεγαλόπολης ανασύροντα πρόσωπα εγκλωβισμένα ανάμεσα στα θέλω τους και τα θέλω των γονιών τους ή και τις επιταγές της Ανάγκης, παρακολουθεί τον αγώνα και την αγωνία τους για μια έστω μικροαπόδραση, ως την έξοδο προς μια πιο ανθρώπινη εκδοχή, μέσα από το δικό τους , πρωτίστως, εσωτερικό προχώρημα.

Με όρους που τείνουν σιγά-σιγά να επικρατήσουν στο λεγόμενο « παγκόσμιο χωριό», οι ήρωες της Ν.Ζ. μοιάζουν δέντρα δίχως ρίζα βαθειά, αρπάζονται απ΄ό,τι βρουν, για να μη ξεριζωθούν, όπως είναι Διαδικτυακή δυνατότητα, η δήθεν ισχύς που εξασφαλίζει η μυστική συμμετοχή σε παράνομες πράξεις, η ψευδαίσθηση μιας υπερύπαρξης μέσω κερδοφόρων, για τους επιτήδειους, τελετών, πράγματα που συνιστούν, εν τέλει, έλλειμμα συλλογικής ταυτότητας.

Κατά τον γνωστό τρόπο, ο αφηγητής- συγγραφέας παρακολουθεί, κατά κεφάλαια, τους πρωταγωνιστές και τη ζωή τους, όπως αυτή εξελίσσεται σε δύο εικοσιτετράωρα, ενώ, με τη μέθοδο του συνειρμού ή της αναδρομής, ο αναγνώστης πληροφορείται σημαντικά γεγονότα που διαμόρφωσαν την προσωπικότητά τους.

Η γραφή, κοφτή και ασθμαίνουσα- στους ρυθμούς της εποχής μας, αποτυπώνει δραστικά στάσεις και συμπεριφορές, σκέψεις και ψυχικές εντάσεις, σκιτσάρει με μαεστρία, σκιαγραφεί, ζωγραφίζει. Κάποτε χαλαρώνει κάπως, ρεμβάζει ή και επιδίδεται σε ποιητική απεικόνιση της πραγματικότητας, πράγμα που απογειώνει και ξεκουράζει.

Στον ζοφερό κόσμο του μυθιστορήματος, αντί για την επιδίωξη της προσωπικής ευτυχίας, μέσα από ένα στέρεο σύστημα αξιών, κυριαρχούν το κυνήγι της καριέρας και του ευδαιμονισμού, αντί για τον έρωτα ως σχέση ουσίας και πληρότητας, το σεξ και η λαγνεία, αντί για την αληθινή ανθρώπινη επαφή, η απρόσωπη συνεργασία που συχνά εκφυλλίζεται σε βάρβαρη μηχανιστική διαδικασία, καταστάσεις σαθρωτικές, ιδίως για τους νέους, που κυριολεκτικά πλαντάζουν για ομορφιά και αρμονία, αίσθηση δημιουργική και επικοινωνία.

Η Ν.Ζ., άνθρωπος της γενιάς των ηρώων της, γνωρίζει καλά τα μορφώματα αυτά του καιρού μας και, αν το μυθιστόρημά της έχει μια θέση στη λογοτεχνία, είναι ακριβώς αυτή: Ρίχνει φως σε σκοτεινούς λαβυρίνθους, εκθέτοντας με ρεαλισμό αλλά και ποίηση το έρεβος της ύπαρξής μας, όταν χάνει τον βηματισμό της, και παραπαίει επώδυνα.

Σ’ ένα τέτοιο ανθρώπινο τοπίο, το τρυφερό κομμάτι της ζωής εξεγείρεται διεκδικώντας τον ζωτικό του χώρο. Θα τον βρεί; Αυτό θα εξαρτηθεί από το βαθμό συνειδητότητας και τις ηθικές αντιστάσεις του καθενός.

Η συγγραφέας φαίνεται να πιστεύει πως, μ’ όλη τη στρέβλωση και την κακοποίησή της, η ζωή είν’ εδώ.

(Δημοσιεύεται στο περιοδικό Ομπρέλα, τεύχος 86, Σεπτέμβριος-Νοέμβριος 2009)

Ο θοδωρής Βοριάς για το μυθιστόρημα "Η ζωή είναι εδώ"

2011-07-26T14:59:00.000+03:00

Έπιασες κάποιους τύπους της ελληνικής κοινωνίας κι έχτισες μια ιστορία που αντικατοπτρίζει τα σύγχρονα αστικά αδιέξοδα που βιώνουμε.

Οι ερωτικές σκηνές υπήρξαν τα καθοριστικά σημεία της ιστορίας, ιδιαίτερα οι στιγμές στο ξενοδοχείο που προέκυψαν από τη διαδικτυακή γνωριμία δυο αγνώστων…

Κατάφερες να πιάσεις την κίνηση, την ατμόσφαιρα, τους παλμούς της καρδιάς τους, την άπληστη περιέργεια του αναγνώστη και να τα δέσεις όλα αυτά σε κείμενο. Θα έλεγα πως ο αναγνώστης από το σημείο εκείνο και ύστερα δικαιούται να ταυτίζει την Bianca με την συγγραφέα του έργου, έτσι κι αλλιώς είναι δικαίωμά του.

Οι διαδικτυακοί διάλογοι στο κείμενο σίγουρα θα θυμίζουν σε πολλούς κάπως παλαιότερους την πρώτη επαφή με το διαδίκτυο, τις πρώτες διαδικτυακές γνωριμίες μιας και τότε δεν ήταν ακόμα τόσο διαδεδομένο και υπήρχε κάτι το μυστηριώδες πίσω από την ανωνυμία γιατί ποιος διέθετε τότε κάμερα κλπ.

Το σημείο της μεγάλης αγωνίας του Nero υπήρξε η φυσική αρχή του επιλόγου, κι εκεί έπιασες την αγωνία του και αυτή του αναγνώστη, έπιασες ακόμη το βαρύ νυχτερινό τοπίο, καθήλωσες την προσοχή μας σε μικροήχους και μικροκινήσεις κάτι που το παθαίνουμε συχνά όταν έχουμε πυρετό. Οι εμμονές του Nero στο σημείο εκείνο προκαλούν στον αναγνώστη παράξενα συναισθήματα. Η κατάσταση του Nero ξεθάβει παλιές ενοχές κι αγωνίες των αναγνωστών -βρίσκει εύκολα κανείς τέτοιες ενοχές- που ενισχύουν τη φόρτισή τους και τους κάνει να ταυτίζονται μαζί του.

Το τέλος δεν το συζητώ, ίσως έτσι έπρεπε να κλείσει, ίσως αλλιώς, δεν έχω άποψη.

Ἡ ζωή είναι εδώ" στο "Βακχικόν"

2011-07-26T14:57:00.000+03:00

Οι παγωμένες ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν το πιο πρόσφορο έδαφος για να γεννηθεί ένας νέος φασισμός.

Με το παραπάνω απόφθεγμα του αυστριακού σκηνοθέτη Μίκαελ Χάνεκε μας υποδέχεται στο τελευταίο της βιβλίο η συγγραφέας Νατάσα Ζαχαροπούλου με τίτλο «Η Ζωή Είναι Εδώ».

Πρόκειται για ένα σύγχρονο μυθιστόρημα αποτελούμενο από δυνατούς χαρακτήρες. Παράλληλα δίνεται η δυνατότητα στον αναγνώστη να αναγνωρίσει όχι μόνο στοιχεία του εαυτού του μέσα από τους ήρωες, αλλά ακόμα και ανθρώπους που κινούνται στο ευρύτερο περιβάλλον του. Και σίγουρα πρόκειται για βιβλίο που θα κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον χωρίς να γίνεται κουραστικό σε κανένα του σημείο.

Το «Η Ζωή Είναι Εδώ» παρακολουθεί για δυο 24ωρα τις καθημερινές στιγμές έξι διαφορετικών χαρακτήρων, που όμως αφορούν μόλις τρεις ανθρώπους! Οι ήρωες ισορροπούν μεταξύ δυο διαφορετικών κόσμων προσπαθώντας να απαγκιστρωθούν από καταστάσεις που τους «αιχμαλωτίζουν», επιδιώκοντας να πραγματοποιήσουν τις κρυφές επιθυμίες τους αλλά και τα όνειρά τους αφού πρώτα καταφέρουν να βρουν τους εαυτούς τους.

Στους ταχύτατους ρυθμούς της μεγαλούπολης, όπου κινούνται σαν πιόνια σε μια άλλη σκακιέρα οι τρεις ήρωες της ιστορίας πραγματοποιώντας μάλιστα κινήσεις που δεν αποτελούν καθ’ αυτό επιλογές τους, παρασύρονται άνθρωποι και αξίες με το χάος μιας σύγχρονης πόλης να υψώνει τα τείχη της. Έτσι, αντικρίζουμε πίσω από αυτούς, πρόσωπα εγκλωβισμένα στα θέλω της. Φιγούρες από ένα νέο θέατρο σκιών που αναζητούν απόδραση από τα δεσμά μιας «παγκόσμιας» φυλακής, με γνωριμίες μέσω διαδικτύου αλλά και όργια κατανάλωσης αφού «όταν καταναλώνω τότε υπάρχω».

Πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος μας αν μπορούσε να γίνει κατανοητό ότι οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι δεν είναι αυτοί που έχουν τα καλύτερα πράγματα. Αλλά είναι εκείνοι που φτιάχνουν το καλύτερο με αυτά που ήδη έχουν!

Μια τέτοια μάχη δίνουμε καθημερινά όλοι μας είτε σε προσωπικό είτε σε επαγγελματικό επίπεδο. Έτσι και οι πρωταγωνιστές που αφηγήματος-μυθιστορήματος, έχουν τοποθετήσει στο κέντρο του στόχου τους το κυνήγι της καριέρας και με τα βελάκια που έχουν στη φαρέτρα τους προσδοκούν να τον κατακτήσουν παραμερίζοντας εντελώς την προσωπική τους ευτυχία. Αναζητούν λίγες στιγμές λαγνείας και σεξ μέσα από τον κυβερνοχώρο φοβούμενοι να γνωρίσουν νέους αληθινούς κόσμους, να τους εξερευνήσουν, να τους φλερτάρουν, να τους ερωτευθούν, να τους αγαπήσουν ή ακόμα και να προσπαθήσουν να πετύχουν κάτι από όλα αυτά, αν όχι όλα. Κυριαρχεί στις σκέψεις τους, πώς θα εκμεταλλευτούν το κάθε τι που θα βρεθεί στην πορεία τους, προκειμένου να πετύχουν το «ταξίδι» που έχουν χαρτογραφήσει. Παράλληλα ποντάρουν σε μια απρόσωπη όσο και ψεύτικη συνεργασία έχοντας παραμερίσει την αληθινή ανθρώπινη επαφή.

Γι’ αυτό, λοιπόν, η «Ζωή» είναι… «εδώ». Μακριά από φόβους, παγωμένες σχέσεις, περιορισμούς και όρους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν πρέπει να λειτουργούμε ηθικά και με συνείδηση

Νίκος Μπίνος, Περιοδικό Βακχικόν, τεύχος 7, Σεπτέμβριος-Νοέμβριος 2009

Περί Ευθύνης

2011-06-30T20:14:00.002+03:00

Ἄν μποροῦσε κάποιος νά σταθεῖ ὡς ἁπλός παρατηρητής τῶν τεκταινομένων τα συλλογικῆς ἤ καί προσωπικῆς καθημερινῆς ζωῆς, θά ἐπισήμαινε μιά συνεχή ροή χρήσης λέξεων τῶν ὁποίων ἔχει μᾶλλον παραφθαρεῖ ἡ κατ’ἀρχήν ἔννοια καί ἡ σημασία ἤ ἔχουν ἀπογυμνωθεῖ ἤ καί ἀπομακρυνθεῖ ἀπό τό βάρος τῆς φιλοσοφικῆς ἤ καί συνειδησιακῆς ἀντιστοιχίας τους, δηλαδή τῆς Ἠθικῆς.

Αὐτές οἱ λέξεις χρησιμοποιοῦνται βασισμένες στήν κάτ’ ἴδιον συμφέρον ἑρμηνεία τους, πού ἐν τέλει καταλήγει σέ ἰδιοποίησή τους καί ἀπό μικρές ἤ καί μεγαλύτερες κοινωνικές ὁμάδες, ἔτσι πού τό ἰδιοτελές ἰδιωτικό, τό ὁποῖο στήν οὐσία του εἶναι διαχωριστικό, καταφέρνει, ἀναλόγως τῶν συγκυριῶν, νά ἑνώνει πληθυσμιακές μάζες.

Ὁρισμένες ἀπό αὐτές τίς λέξεις μάλιστα κατά καιρούς γίνονται ἰδιαιτέρως ἐπίκαιρες καί εἶναι συχνότατα ἀναμασώμενες ἀπό χείλη ἐπίσημα: πνευματικῶν ταγῶν, ἐκπροσώπων τῆς πολιτικῆς ἤ καί τῆς θρησκευτικῆς ἐξουσίας, καλλιτεχνῶν, ἀλλά καί ἀπό χείλη λαϊκά.

Μία ἀνάμεσα στόν ποταμό τέτοιων λέξεων καί ἐκφράσεων εἶναι καί ἡ λέξη «ευθύνη» καθώς καί ὁρισμένα ἀπό τά παράγωγά της. Ἐδῶ καί ἀρκετό καιρό διατρέχει καί διαπερνᾶ τόν ἔντυπο ἤ καί προφορικό λόγο μέ τέτοιο τρόπο πού θά μποροῦσε νά πεῖ κανείς πώς τιτλοφορεῖ τήν πρός ὥρας ἑλληνική καθημερινότητα.

Ἡ πλειονότητα ἀναζητεῖ πρόσωπα καί καταστάσεις πού ἔχουν τήν «εὐθύνη» γιά τήν πολιτική καί οἰκονομική συγκυρία πού διανύει ἡ χώρα. Ἀναζητοῦνται οἱ «ὑπεύθυνοι», ὅμως και πλεῖστοι ὅσοι ἀπό τούς «ὑπευθύνους» μεταφέρουν ἤ ἐπιρρίπτουν τίς «εὐθύνες» σέ ἄλλους, εἴτε ἀνθρώπους εἴτε καταστάσεις, πραγματικές ἤ φαντασιακές, ἀκόμη-ἀκόμη καί σέ συνωμότες καί συνωμοσίες πού, εἴτε ἀνέκαθεν εἴτε τώρα, διαπλέχθηκαν ἤ διαπλέκονται ἐρήμην τάχα τῆς ἑκάστοτε ἐξουσίας καί ὁπωσδήποτε τοῦ «λαοῦ».

Ἔτσι, κρίνοντας ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος, φαίνεται πώς ἡ ἀναζήτηση (περί τῆς εὐθύνης γιά τήν ὅποια ἔκπτωση) εἶναι μάταιη. Κανένας ἐκπρόσωπος καμιᾶς ἐξουσίας (πολιτικῆς, δικαστικῆς, οἰκονομικῆς, ἐκκλησιαστικῆς, πολιτιστικῆς κ.ἄ.), δέν ἔχει ἀνακαλύψει ἤ ἀποκαλύψει κανέναν «ὑπεύθυνο», παρά πού ὀνόματα ρίχνονται κατά καιρούς βορά στό πλῆθος, ἐφ’ ὅσον σέ κανέναν ἀπό τούς θεωρητικά «ὑπευθύνους» καμιά εὐθύνη καί καμιά ποινή δέν ἔχουν καταλογιστεῖ.

Καί πῶς ἄλλωστε θά μποροῦσε νά συμβεῖ ὁ παραμικρός ἤ ὁ ἔστω τύποις καταλογισμός; Ἀπό ποιους;

Ὁ παρατηρητής ἐξ αὐτῶν ὁρμώμενος θά μποροῦσε ἐπίσης νά ἀναρωτηθεῖ ἄν ἡ «εὐθύνες» καί ἡ ἀπόδοσή τους εἶναι κατ’ ἀρχήν ζήτημα ἑρμηνείς τῆς ἔννοιας τῶν λέξεων «εὐθύνη» καί «ὑπεύθυνος» ἤ, ἄν πράγματι ὅλοι ἀντιλαμβάνονται τήν κατά κυριολεξία σημασία τους. Θά μποροῦσε ἐπίσης νά ἐρευνήσει ἄν οἱ πράξεις βασίζονται καί διέπονται ἀπό την ἀντίληψη τῆς ἐπακριβοῦς ἔννοιας τῶν λέξεων ἤ, κι ἄν ἐπιπροσθέτως οἱ λεκτικές σημασίες ἔχουν ὑποστεῖ ἐννοιολογική ἀλλοίωση λόγω, εἴτε τῆς ἐξαίρεσης τῆς προσωπικῆς συμπεριφορᾶς (ἄλλα μέτρα ἄλλα σταθμά γιά τόν ἑαυτό μου καί ἄλλα γιά τούς ἄλλους), εἴτε λόγω τῆς πολυπολιτισμικότητας πού διέπει τόν σημερινό κόσμο καί, κατά συνέπεια, τοῦ ἀναγκαστικῶς προκύπτοντος γλωσσικοῦ συμφύρματος πού αὐτή ἡ μείξη ἐπιφέρει.

Τί σημαίνει ὅμως γιά τούς Ἕλληνες ἡ λέξη «εὐθύνη»; Γνωρίζουμε τήν ἱστορία της, τήν προέλευσή της;[i] Διότι τόσο ἡ ἔννοια ὅσο καί ἡ προέλευσή κάθε λέξης καθίστανται ἰδιαιτέρως σημαντικές.

Φαίνεται ὅμως ὅτι ἡ ἐξέλιξη μιᾶς ἔννοιας σέ σχέση μέ τήν ἀρχική της σημασία, ὅπως καί τῆς συγκεκριμένης πού μᾶς ἀπασχολεῖ, ἐπηρεάζεται ἀπό τίς κοινωνικές καί πολιτισμικές ζυμώσεις καί συνθῆκες ὄχι μόνο κατά τό ἑκάστοτε παρόν, ἀλλά καθ’ ὅλη τή διάρκεια τοῦ Ἱστορικοῦ χρόνου-τοῦ Γίγνεσθαι.

Ἔτσι παρατηροῦμε καί σ’ αὐτήν τήν περίπτωση (τοῦ λόγου) νά συμβαίνει μιά «πτῶσις» ἀπό τήν Οὐσία, τό Εἶναι, στό Γίγνεσθαι, ὅπου ἡ ἄφεση στή ροή, στήν ἀκολουθία, ἐπιφέρει, ὅπως εἶναι ἑπόμενο, καί τήν ἀντίστοιχη «πτώση» στήν ἀντίληψη, τήν κρίση, τή συμπεριφορά καί ἄρα στή θέση καί τήν ἄποψη τοῦ ἀτόμου γιά τόν ἑαυτό του, τή ζωή καί τόν κόσμο.

Σέ ὅ,τι ἀφορᾶ στό παρόν κείμενο τή θεώρηση ὅτι ἡ ἀρχαία Ἑλληνική σημασία τῆς λέξης «εὐθύνη» ἀφορᾶ τήν Οὐσία, δέν προκύπτει ἀπό τή βάση περί τῆς «ἀνωτερότητας» ἤ τῆς «κατωτερότητας» κάποιου ἔθνους ἤ φυλῆς, ἀλλά ἀπό τό γεγονός ὅτι ἡ φιλοσοφία καί ἡ ἐξ αὐτῆς ἀνάγκη ἀναζήτησης καί προσδιορισμοῦ τῶν ἐννοιῶν γεννήθηκε καί κατ’ ἀρχήν ἐτέθη στήν ἀρχαία Ἑλλάδα.

Στή συγκεκριμένη περίπτωση διαπιστώνουμε ὅμως πώς, παρ’ ὅτι ἄπειρες ἑλληνικές λέξεις εἴτε υἱοθετήθηκαν εἴτε οἱ ρίζες τους αὐτούσιες ἀποτέλεσαν τίς ρίζες λέξεων ἄλλων Εὐρωπαϊκῶν γλωσσῶν, σέ ὅ,τι ἀφορᾶ τίς λέξεις «εὐθύνη» καί «ὑπεύθυνος» αὐτό δέν συνέβη.

Σχετικά μέ τίς δύο αὐτές, τόσο οἱ Λατινογενεῖς γλῶσσες, όσο και τα Βουλγαρικά[ii] (Σλάβοι[iii]) ἤ καί τά Ρουμανικά – ἀπ’ ὅσο μπόρεσα νά ἐρευνήσω – ἐπέλεξαν τή Λατινική προέλευση καί προσέγγιση ἑρμηνείας: Respondeo, spondi, sponsum, ere (2η συζ.) απαντώ, αποκρίνομαι//αρμόζω//ανταποδίδω (+δοτ.) σύντ.: respondeo alicui ad aliquid = αποκρίνομαι σε κάποιον ως προς κάτι.[iv][v][vi][vii][viii]

Παρατηροῦμε λοιπόν ὅτι εἶναι σημαντική ἡ διαφορά ἀνάμεσα στίς σημασίες: «ἀπάντηση», «ἀπόκριση» ἤ «ἀνταπόκριση» μέ τό «κάμνω κάτι εὐθύ», «λογοδοτῶ», «κακή διαχείριση μιᾶς ἐντολῆς», «ἀναλαμβάνω ὅλη τήν εὐθύνη γιά κάτι πού προτείνω ἤ κάνω», «δέχομαι τόν καταλογισμό».

Ἄν σταθοῦμε μάλιστα στήν ἀγγλική λέξη responsibility (εὐθύνη), the ability to response (ἡ ἱκανότητα νά ἀπαντᾶς, ἡ ἱκανότητας νά ἀνταποκρίνεσαι), μποροῦμε νά διαπιστώσουμε τόν διαφορετικό τρόπο ἀντίληψης καί σκέψης, καθώς ἐπίσης καί τή διαφορετική νοοτροπία καί τρόπο δράσης πού προκύπτει ἀπό τή χρήση τους, ἐφ’ ὅσον ἡ χρήση τῶν γλωσσικῶν κωδίκων δέν χρησιμεύει ἁπλῶς καί μόνον γιά ἐπικοινωνιακούς λόγους, ἀλλά ἀφορᾶ καί προσδιορίζει τήν ἀντίληψη τῆς ἴδιας τῆς ζωῆς τόσο ὡς φαινομένου ὅσο καί ὡς βιωμένης πραγματικότητας.

Κατά συνέπεια, αὐτή ἡ ἐπιρροή ἔχει σημασία ἀκριβῶς ἐπειδή μπορεῖ ἕνα ἄτομο ἤ ἕνα σύνολο νά χρησιμοποιεῖ, νά ἐκφέρει τή λέξη «εὐθύνη», ἀλλά νά σκέπτεται, νά αἰσθάνεται καί νά δρᾶ ὡς «ἔχω τήν ἱκανότητα νά ἀπαντήσω». Μπορεῖ νά λέει «κάμνω κάτι εὐθύ», ἀλλά νά λειτουργεῖ ὡς «ἀνταποκρίνομαι» (ἀντί+ἀποκρίνομαι), «ἀπαντῶ», ἀκόμη καί ἀρνητικά, δηλαδή ὑπεκφεύγοντας ἤ διαφεύγοντας τῶν βαρῶν, τῆς λογοδοσίας, τῆς τιμωρίας κ.λπ.

Ἡ Ἀρχαία Ρώμη ὡς κατακτητής ἄφησε τή σφραγίδα της, ὅπως εἶναι κοινῶς ἀλλά καί Ἱστορικά ἀποδεκτό, ἀλλά καί ἡ Νέα Ρώμη-ὁ ἀγγλοαμερικανικός τρόπος ζωῆς καί σκέψης, ὡς συνέχεια τῶν πρακτικῶν καί τῆς δόξας τῆς Παλιᾶς Ἐκείνης, διαπερνάει, ἐπιβάλλεται καί ἀλλοτριώνει τή σκέψη καί τόν βίο τῶν ἀνθρώπων σήμερα.

Ἀλλά κι ἄν ἐπιπλέον θυμηθοῦμε τήν ἐπέκταση, τίς κατακτήσεις καί τήν κυριαρχία τῶν Ἰσπανῶν καί Πορτογάλλων (ἄλλες «Ρῶμες» κι αὐτές), καί ὁπωσδήποτε τήν ἐπιβολή τῶν γλωσσῶν τους ὡς ἐπισήμων στούς λαούς πού καθυπόταξαν, ἄν προσθέσουμε τίς ἐπεκτάσεις καί ἀντίστοιχες κατακτήσεις τῶν Γάλλων καί παλιότερα τῶν Ἐνετῶν, τῶν Σαξώνων κ.λπ., θά ἄξιζε νά ἐρευνηθεῖ ἄν ὑπῆρχε στούς ὑποτελεῖς τους λέξη ἀντίστοιχη τῆς ἑλληνικῆς «εὐθύνης», ποια ἦταν ἡ ἐτυμολογία της, ἀλλά καί ποια ἡ πιθανή «πτώση» της ἐννοιολογικῶς καί ἡ παραφθορά της.

Τό οὐσιῶδες ζήτημα εἶναι λοιπόν τό πῶς ἀντιλαμβανόμαστε τίς ἔννοιες, δηλαδή ἄν ὄντως τίς κατανοοῦμε καί δροῦμε σύμφωνα μέ τή βαθειά τους κατανόηση ἤ, ἄν τό σύμφυρμα τοῦ Γίγνεσθαι μέσω τῆς πολυπολιτισμικότητας ἔχει ἀλλοιώσει τή διαδικασία καί τήν πρακτική τῆς κατανόησης ὑπέρ ἐκείνων τῆς ἑρμηνείας, καθώς καί τῆς ἐξ αὐτῆς προερχόμενης ἀντίδρασης με ψυχολογικούς ἐν τέλει ὅρους.

Διότι ἀκόμη καί ἡ ἐπιλογή τοῦ ποιᾶς προέλευσης καί ἐτυμολογίας γλωσσικό τύπο θά υἱοθετήσουμε καί θά χρησιμοποιοῦμε δέν εἶναι τυχαία. Ὅπως ἐπίσης δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ ἐπιστήμη τῆς ψυχολογίας καθώς καί οἱ ἐξ αὐτῆς προκύπτοντες διάφοροι κλάδοι (ψυχανάλυση, ψυχοθεραπεία κ.λπ.) γεννήθηκαν καί ἀναπτύχθηκαν ἀπό ἀνθρώπους πού τό γλωσσικό τους ὄργανο ἦταν λατινογενές.

Ἡ ἀνάγκη τοῦ ἀνθρώπου νά ἀναγνωρίσει ὅ,τι θεωρεῖ ὡς ἑαυτό του μέσω τοῦ ἄλλου, καί ἀφοῦ ἐν συνεχείᾳ ἐπιμερίσει καί καταλογίσει τίς εὐθύνες γιά τίς ἐπιλογές του στούς ὅποιους ἄλλους ὡς πταίοντες (νά ἐπινοήσει δηλαδή δικαιολογίες καί νά καλυφθεῖ πίσω τους), ἡ ἀνάγκη πού προκύπτει νά ἀλλάξει τά μοντέλα τῆς ζωῆς του καί ὄχι τήν ἀντίληψη καί τή θέση του, γίνεται στην οὐσία ἡ βακτηρία, τό δεκανίκι γιά τή συνέχιση τῆς ἐπι-βίωσής του, καί ἀνακλᾶ, μέσα ἀπό μιά διαφορετική προσέγγιση, αὐτήν ἀκριβῶς τήν «ἱκανότητα τοῦ ἀπαντᾶν», τήν «ἱκανότητα τοῦ ἀντί+ἀποκρίνεσθαι».

Αὐτή ἡ ἀντίληψη κατοπτρίζει τήν ἀνάγκη τῆς σωτηρίας και τῆς ἐπιβίωσης ὑπό ὅποιους ὅρους, μέσω τῆς διαφυγῆς, τῆς ἀποφυγῆς, τοῦ ψεύδους κ.λπ., καί πάντως ὄχι μέσω τῆς αὐτοεξέτασης (Πῆ παρέβην;/τί δ’ ἔρεξα;/τί μοί δέον οὐκ ἐτελέσθη;), τῆς πράγματι κατανόησης εἰς βάθος τῶν αἰτιῶν και τῶν συνεπειῶν τους, τοῦ καταλογισμοῦ καί τῆς ἀποδοχῆς τῆς ὅποιας ποινῆς ὡς τήρησης τοῦ Δικαίου, δηλαδή σάν φυσική ἐξέλιξη τῆς διαδικασίας τοῦ Αἰτίου καί τοῦ Ἀποτελέσματος, ἀλλά συμβαίνει ὡς παρωδία δικαίου καί τῆς κατά τό Δίκαιον πληρωμῆς, ὁπότε συνιστᾶ την κατάσταση τοῦ δικαίου ὑπό ὅρους (Δικονομία καί ὄχι Δικαιοσύνη).

Στήν πραγματικότητα πρόκειται ὄχι περί ἀνάληψης τῆς εὐθύνης, ἀλλά περί τῆς ἐκχώρησής της. Κι ὅταν ἡ εὐθύνη γιά τίς πράξεις κάποιου ἐκχωρεῖται στούς ἄλλους, τότε καί ὁ ὅποιος καταλογισμός ἐξαρτᾶται ἀπό τίς διαπλεγμένες σχέσεις/καταστάσεις, ἀπό τά κατά περίπτωσιν συμφέροντα πού συνδέουν τά δύο μέρη μεταξύ τους.

Τότε ἀκόμη καί στήν περίπτωση τῶν διαπροσωπικῶν σχέσεων, ἡ μή ἀνάληψη εὐθύνης δέν συνιστᾶ τή συνειδητή καί πράγματι ἐννοούμενη «συγγνώμη», ἄν ἔστω τύχει αὐτή νά ζητηθεῖ ἤ νά ἐκφρατεῖ. Σ’ αὐτήν τήν περίπτωση ἡ «συγγνώμη» εἶναι ἕνα ἐπιπλέον ὄχημα διαφυγῆς ἀπό τήν «εὐθύνη».

Ἡ ὅποια δράση προκύπτει ἀπό αὐτό δέν εἶναι ἄμεση ὡς συνέπεια τῆς ὅποιας ἐπιλογῆς ζωῆς, ἀλλά γίνεται ἔμμεση ὡς ἐπιλογή μεταξύ τοῦ τί συμφέρει καλλίτερα ἤ ὡς πληρωμή τοῦ ἐλάχιστου ἤ τοῦ καθόλου κόστους.

Καί πῶς θά μποροῦσε νά συμβεῖ ἀλλιῶς, ἐφ’ ὅσον ὁ τρόπος σκέψης καί ἡ πρακτική τῆς ζωῆς πού ἀσκοῦμε βασίζεται πάνω στόν «ἄλλον»: Οἱ «εὐθύνες» τοῦ «ἄλλου», ἡ ἐπιρροή τοῦ «ἄλλου», οἱ ἐπιλογές τοῦ «ἄλλου», οἱ πράξεις τοῦ «ἄλλου» κ.λπ. Τελικά, δίχως νά τό καταλαβαίνουμε ζοῦμε τή ζωή τοῦ «ἄλλου». Ὄχι τή δική μας, ἀλλά τοῦ «ἄλλου». Ἡ δική μας ἔρχεται δεύτερη, ὡς προέκταση τῆς ζωῆς ἐκείνου-τοῦ «ἄλλου»…

Θά μποροῦσε ἴσως καί νά πεῖ κάποιος ὅτι ὑπάρχουμε λόγω τοῦ «ἄλλου». Δηλαδή ἐτεροπροσδιοριζόμαστε ἤ ἐτεροφωτιζόμαστε. Ὁπότε καταλήγουμε νά ἐπι-βιώνουμε βάσει ψυχολογικῶν ὅρων καί ὄχι νά ζοῦμε σύμφωνα με τή χάρη τοῦ αὐθόρμητου καί τοῦ αὐτεξούσιου, πού κάθε στιγμή μᾶς καλεῖ ἡ Ζωή νά ζήσουμε.

Κατ’ αὐτήν τήν ἔννοια ὅλες οἱ κοινωνίες, ὁποιαδήποτε διαφορετική ἱστορία κι ἄν διαθέτουν, ἡ ὁποία φαινομενικά ἤ ἐπιφανειακά παραπέμπει ἐκφραστικῶς καί σέ μιά διαφορετική ἱστορικά ἐννοιολογική συνέχεια, λειτουργοῦν μέ παρεμφερεῖς τρόπους σέ ἀτομικό ἤ συλλογικό ἐπίπεδο, σέ συνειδητό ἤ ὑποσυνείδητο ἐπίπεδο, ἐπηρεασμένες ἀλλά καί κατευθυνόμενες ἀπό τήν ψυχολογική προσέγγιση τῶν ἐννοιῶν.

Ἄς θυμηθοῦμε σ’ αὐτό τό σημεῖο τήν οἰκονομικῶς τεράστια παγκόσμια ἐπιχείρηση ὅλων αὐτῶν τῶν ὁδηγῶν περί εὐζωΐας καί καλοπέρασης μέ τίς συνταγές περί τῆς ἐπαγγελματικῆς, οἰκογενειακῆς καί προσωπικῆς ἐπιτυχίας, τῆς εὐτυχίας, τῆς αὐτοπραγμάτωσης, τῆς αὐτοαπελευθέρωσης κ.ἄ., πού δέν εἶναι τίποτε περισσότερο ἀπό ἀναζήτηση τῶν «ἄλλων» ὡς ὑπευθύνων, εἴτε πρόκειται γιά τήν οἰκογένειας, τους γεννήτορες ἤ τούς προγεννήτορες, τους ἐργοδότες, τούς πάσης φύσης ἐξουσιαστές, τούς κάθε λογῆς «ἄλλους» συνωμότες καί ἐποφθαλμιοῦντες τή ζωή μας.

Ὅμως, στούς κόσμους τῶν «ἄλλων», ποιός «ἕνας» μπορεῖ νά εἶναι τελικῶς ὁ ὑπεύθυνος για κάτι καί γιά τί ἀκριβῶς; Καί μήπως ἐν τέλει αὐτή ἡ συνεχής ἀναζήτηση τοῦ «ἄλλου» ὡς ἰδέα και τρόπος ζωῆς συνιστᾶ αὐτό καθαυτό τό ἄχθος τῆς ζωῆς;

Μήπως ἡ συνειδητοποίηση τῆς διαστρεβλωμένης αὐτῆς τῆς ἰδέας γίνει ἀφορμή νά ἀναζητήσουμε τόν «ἕναν», τόν καθέναν-ἕναν, τόν ἑαυτό, κι ἔτσι τόσο ἡ ἀτομική ὅσο καί ἡ συλλογική ζωή ἀρχίσουν νά βρίσκουν ἀπαντήσεις καί λύσεις γιά τά βασικά τους ζητούμενα;

Έπειδή φαίνεται ὅτι ἡ «ἱκανότητα τοῦ ἀπαντᾶν» ἤ τοῦ «ἀνταποκρίνεσθαι» συναντιέται με τήν ἀνάγκη τοῦ «ἀνήκειν». Προϋποτίθεται ὅτι γιά νά «ἀνήκει» κάποιος, πρέπει νά ὑπάρχει κάποιο σύνολο, ὁμοίων ἔστω ἤ διαφορετικῶν, πάντως «ἄλλων». Τό σύμπαν τῆς καθημερινότητας πού χτίζουμε, ἀλλά καί τά οἰκοδομήματα τῶν Ἀξιῶν καί τῶν Ἰδεῶν βασίζονται στό τεχνητό δίπολο τοῦ «ἀνήκειν» καί τῆς «ἀπώλειάς» του.

Τό βασικό ἀξίωμα φαίνεται νά εἶναι: «ἀνήκω ἄρα ὑπάρχω» καί, προκειμένου νά ὑπάρχω, εἶναι δυνατόν τό «νόμιμο νά εἶναι καί ἠθικό», ἐφ’ ὅσον ὁ «ἄλλος» ἀφ’ ἑνός μέ ἀναγνωρίζει καί ἀφ’ ἑτέρου πράττει ὁμοίως πρός ἐμέ.

Ὁπότε ἡ προσπάθεια τῆς διατήρησης τοῦ «ἀνήκειν», προκειμένου νά μειωθεῖ ἤ νά ἐξαφανιστεῖ ἡ πιθανότητα τῆς ἀπώλειάς του ἀλλά καί οἱ ἐξ αὐτοῦ ἀπορρέουσες συνέπειες τῆς ἀπομόνωσης καί τῆς ὑπαξίας τοῦ ατόμου, ἐνδυναμώνει τήν «ἱκανότητα τοῦ ἀπαντᾶν», ενισχύοντας τίς πολιτικές, τίς πλάγιες δηλαδή καί ὄχι εὐθείες ἀντιδράσεις ἔμπροσθεν τῆς Συνειδήσεως. Ἐν τέλει, ἡ Συνείδηση ἀποκρύπτεται πίσω ἀπό τά πέπλα τῆς «ψυχολογίας τοῦ ἄλλου».

Μοιάζει λοιπόν ὅτι δέν ξέφυγε καί ἡ δική μας κοινωνία ἀπό τό σύνδρομο τῆς «ἱκανότητας νά ἀντιδρᾶ» σέ σχέση μέ τήν «ἀνάληψη τῆς εὐθύνης», μέ τό νά «πράττει τό εὐθύ». Ἐκεῖ βρίσκεται μιά σχάση. Τόσο λεπτή, σχεδόν ἀπαρατήρητη, πού ὅμως καθορίζει τή θέση, τή στάση καί τό μοντέλο τῆς ζωῆς. Πού συντείνει στό διαρκῶς ζητούμενο καί πάντα ἀνέφικτο: τή ροή τῆς ζωῆς σύμφωνα μέ τήν Τάξη, μέ τήν αἰτία καί τό ἀποτέλεσμα.

Διότι στήν πρώτη περίπτωση ὑπάρχουν ὁδοί διαφυγῆς. Στή δεύτερη, ἀκόμη κι ἄν ὑπάρχουν τέτοιες δυνατότητες, ὁ ἄνθρωπος ἐπιλέγει νά «λάβει» τό βάρος τῆς πράξης, νά «ὑποστεῖ» τό κόστος της, νά «δεχτεῖ» τόν ὅποιον καταλογισμό, νά διορθώσει, νά εὐθύνει τό στρεβλό, τό μή ὀρθό.

Πρίν φτάσουμε νά παρατηρήσουμε ἤ νά καταλήξουμε σέ ἕνα συμπέρασμα στά περί εὐθύνης ἰσχύοντα στά ὑψηλά κλιμάκια τῆς Ἐξουσίας, μποροῦμε νά ἐπισημάνουμε τίς πλεῖστες ὅσες περιπτώσεις τῆς ἀμερικανοαγγλικῆς ἀντίληψης τοῦ ὅρου «εὐθύνη» μέσα στή μικρή ἀτομική καί συν-πολιτική μας καθημερινότητα.

Ὅταν ὁ δάσκαλος ἐπί παραδείγματι δέν ἀναλαμβάνει τήν εὐθύνη γιά τό ἐπίπεδο παιδείας πού παραδίδει, ἀλλά ἐκπαιδεύει καί ἀσκεῖ την ἱκανότητά του στό νά ἀντιδρᾶ ἀπέναντι στό (ἀόρατο) σύστημα παιδείας πού (κατά τή γνώμη του) εὐθύνεται, ὅταν ἀκόμη κι ὁ μικρός τῆ τάξει δημόσιος ὑπάλληλος σκέφτεται καί ἀντιδρᾶ παρομοίως σέ κάθε περίπτωση πού δέν ἀσκεῖ τά καθήκοντά του ἀλλά παραβιάζει τό νόμο, ὅταν ὁ γιατρός, ὁ ἀκαδημαϊκός, ὁ πωλητής, ὁ ὑπουργός, ὁ ἔμπορος, ὁ καλλιτέχνης, ὁ ἄνεργος, ὁ ἱερωμένος, ὁ συνταξιοῦχος, ὁ γονιός παραποιοῦν καί παραβιάζουν τούς νόμους, τότε ποιός, πότε, ἀπό ποιά θέση καί πῶς θά καταστεῖ ὑπεύθυνος γιά ὁ,τιδήποτε; Ποιός μπορεῖ ἤ δικαιοῦται νά ἐπισημάνει λάθη, ἐλλείψεις, παραποιήσεις, ἤ καί νά ἀπευθύνει κατηγόριες, ποιός δικαιοῦται νά ὁμιλεῖ ἔστω γιά συνέπειες, ποιός νά τίς καταλογίσει καί ποιός ἐπιπλέον νά τίς ἐπιβάλλει; Ποιος μπορεῖ ἤ δικαιοῦται νά γίνει ὁ τιμητής; Καί ἔναντι τίνων;

Διότι ἀκόμη καί ἡ πρακτική τοῦ νά ἀναζητᾶς καί νά ἐπιρρίπτεις τίς εὐθύνες γιά ὅλα τά πράγματα ἀπροσώπως ἤ ἀορίστως στό ἀπρόσωπο καί στό ἀόρατο συνεργεῖ, ἐκτός ἀπό τόν διαρκή ὑποβιβασμό τῆς ποιότητας τῆς σκέψης καί ἄρα τῆς ἀντίληψης τῆς Ἀλήθειας, καί στή συντήρηση τῆς κοινωνίας στό ἐπίπεδο τῆς μάζας καί ἑπομένως στή διαρκή της ὑποτέλεια, στόν ἔλεγχο ποικίλων κέντρων ἐξουσίας καί τή διαιώνιση τῶν ἴδιων καταστάσεων μέσω καινοφανῶν ἄλλων.

Ἐπικαλούμενοι καί χρησιμοποιώντας κατά τό δοκοῦν τό πρόσχημα τῆς συλλογικότητας, συνήθως διαφεύγουμε ἤ ἁπλῶς λησμονοῦμε τή μικρή πλήν χρήσιμη λεπτομέρεια ὅτι, πρίν ἀπ’ ὅλα ἡ κάθε συλλογικότητα ἀποτελεῖται ἀπό ἀτομικότητες. Χωρίς αὐτές καμιά συλλογικότητα δέν εἶναι δυνατόν νά συσταθεῖ.

Κατ’ ἐπέκτασιν ἡ εὐθύνη εἶναι τρόπος σκέψης, τρόπος δράσης, στάση καί Κατάσταση τῆς προσωπικῆς ζωῆς τῆς κάθε μιᾶς ἀτομικότητας ξεχωριστά.

Εἶναι βέβαια ἕνα ζήτημα, ἄν ἡ ἀτομικότητα θά ἐπιλέξει νά ἀναλάβει ἀκόμη κι αὐτήν τήν εὐθύνη τοῦ ρόλου της ἤ, ἄν θά ἐπιλέξει νά χρησιμοποιεῖ καί πάλι τό πρόσχημα τῆς συλλογικότητας ὥστε νά δικαιολογεῖ τήν ἀδυναμία της καί γι’ αὐτήν ἀκόμη τή στοιχειώδη ἐπιλογή.

Διότι παρ’ ὅλο πού εἶναι ἐντελῶς ἄβολο καί κινητοποιεῖ ὀργή καί θυμό ἔναντι τῶν κατά περίστασιν καθοδηγητῶν, ἐν τέλει σέ κάθε περίπτωση πού ἡ ἀτομικότητα ἐπιζητεῖ νά διαφύγει τῶν συνεπειῶν τῶν ὅποιων της ἐπιλογῶν (respondeo), τότε κυριολεκτικά καί μεταφορικά ἡ μάζα (τό ποίμνιο) γίνεται τό ἀσφαλές καί χρήσιμο κρησφύγετο, τό μαντρί. Και φυσικά κάποιος παλιός ἤ νέος ποδηγέτης καθίσταται χρήσιμος καί ἀπαραίτητος. Ὁ «καλός» ποιμήν.

Βιώνοντας οἱ ἔνοικοι τοῦ μαντριοῦ κατά καιρούς ἄρρητα ἄκριτα τήν κατάσταση τῆς ἀνεύθυνης μαζικότητας, ἐπιδιώκουν τήν ἐπανάσταση καί τήν ἀνατροπή τοῦ Ποιμένα. Πρός τί; Ἐφ’ ὅσον ἀδυνατοῦν ν’ ἀντιληφθοῦν ὅτι τό θέμα δέν εἶναι ἡ ἀλλαγή τοῦ Ποιμένα, ἀλλά ἡ κατ’ ἀρχήν ἀναγνώριση τῶν ἀτομικοτήτων τους καί κατ’ ἐπέκτασιν ἡ προσωπική ἀλλαγή τῆς κάθε μιᾶς ἀπό αὐτές.

Ἐπειδή εἶναι ζήτημα ἀτομικῆς εὐθύνης ἡ ἀποδοχή νά ἀνήκει ὁ καθείς στό «ποίμνιο» καί, εἴτε ὑπάρχουν εἴτε ὄχι λύκοι, νά ἐκχωρεῖ στόν «ποιμένα» τό δικαίωμα νά τόν προστατεύει ἤ νά τόν σώζει, νά ἐπιλέξει ἐκεῖνος ποιό πρόβατο θά φαγωθεῖ πρός ὄφελος ἄλλων καί ποιῶν ἀκριβῶς, καθώς καί ποιά θά ἐπιβιώσουν.

Χρειάζεται ἡ ἀναγνώριση τοῦ ρόλου κάθε ξεχωριστῆς ἀτομικότητας, ἡ ἀναζήτηση καί ἡ ἀντίληψη τοῦ Μεγέθους καί τῆς ἀτομικῆς συνεισφορᾶς καί εὐθύνης μέσω αὐτῆς τῆς συμμετοχῆς στά πράγματα, ἡ βύθιση στήν πρωταρχική σημασία, στήν χωρίς ἔκπτωση σημασία τῶν γλωσσικῶν κωδίκων, προκειμένου καί μέ αὐτόν τόν τρόπο νά διευρυνθεῖ ὁ ψυχικός κόσμος καί οἱ νοητικές ἱκανότητες. Προκειμένου νά εἰδωθοῦν, νά καθαριστοῦν καί νά συντηρηθοῦν οἱ ἁρμοί πού ὁρίζουν τήν Τάξη καί καταργοῦν τό Χάος.

Ἐπειδή ὁ Λόγος δέν γίνεται νά λειτουργεῖ ἐρήμην τῶν κωδίκων τοῦ λόγου. Κι ἐπειδή, ἄν ὁ καθένας ἀντιλαμβάνεται, ἑρμηνεύει καί χρησιμοποιεῖ διαφορετικά τούς κώδικες, δέν μπορεῖ στήν πραγματικότητα νά ἀναγνωρίσει οὔτε τή μέσα του Τάξη οὔτο το Χάος μέσα του.

Καί δέν μπορεῖ νά ὑπερβεῖ ποτέ οὔτε αὐτόν τόν λόγο, οὔτε στή σιωπή γίνεται ποτέ νά βυθιστεῖ, παρ’ ὅλο πού μπορεῖ διακαῶς ν’ ἀναζητᾶ τήν ἐπαφή καί τή σύνδεση μέ τόν Λόγο.

Χρειάζεται ἁπλῶς ἡ ἐφαρμογή τοῦ «νά κάμω κάτι εὐθύ». Ὄχι ἡ ἐπίκριση πού ἐνυπάρχει στήν ἐρώτηση: «πράττει ὁ «ἄλλος» τό σωστό, τό πρέπον»; Ἀλλά τό «εὐθύ». Κι ὄχι γιά τόν «ἄλλον», γιά ἐμέ: «Πράττω τό εὐθύ;» «Εἶμαι, ἐν τέλει, εὐθύς;»

Ὄχι τό πλάγιο ἐρώτημα, τό ἔμμεσο, τό ψυχολογικό, τό πολιτικό-ἀλλά τό ἄμεσο: Πράττω εὐθέως; Ὄχι τό διαχωριστικό, τό παγιδευτικό «σωστό ἤ λάθος», ἀλλά τό οὐδέτερο, τό ἰσοβαρές καί ἀπό ἴση ἀπόσταση θεώρησης ἔναντι τοῦ κάθε τί, τό οὐσιῶδες, τό ὑπαρξιακό: «κάμνω τή ζωή εὐθεία»;

Κι αὐτό δέν εἶναι μιά πρακτική ἀναγκαία, ἀλλά εἶναι μιά ἄσκηση, μιά διαρκής ἄσκηση ἐπιφυλακῆς γιά τήν Ἀνάγκη καί τό Ἀναγκαῖο. Καί ὁπωσδήποτε γιά τήν ἴδια τή Ζωή καί τήν ἄσκηση στήν Οὐσία της.

Καί σέ ὅ,τι ἀφορᾶ ἐμᾶς, ἄν τόση ἔγνοια ἔχουμε, ἄν τόσο κοπτόμαστε γιά τήν «ἑλληνική» μας συνέχεια, γιατί δέν ἀρχίζουμε νά σκεπτόμαστε καί νά δροῦμε ὡς Ἕλληνες; Ὡς ἐκεῖνοι οἱ Ἕλληνες; Θά πρόκειται ἄλλωστε γιά μιά στροφή, γιά ἕνα μικρό βῆμα πρός τό Συνειδός.

[i] Ευθύνη η (ΑΜ εύθυνα και ευθύνη) η υποχρέωση που έχει κάποιος να δώσει λόγο των πράξεών του («ανα-λαμβάνω όλη την ευθύνη γι’ αυτό που προτείνω»)// (νεοελλ.) 1. Το σύνολο των συνεπειών σε βάρος κάποιου/για την παράβαση ηθικής αρχής ή για την κακή διαχείριση ορισμένης εντολής. 2. (φρ.) α) «ποινική ευθύνη» - η υποχρέωση που έχει παραβάτης νόμου να υποβληθεί σε ανάκριση και δίκη ενώπιον ποινικού δικαστηρίου και να εκτίσει την ποινή που του επιβλήθηκε. β) «ευθύνη δημοσίου» - η νομική υποχρέωση του δημοσίου γι ανόρθωση των ζημιών που προκλήθηκαν σε ιδιώτες από πράξεις ή παραλείψεις των υπαλλήλων του // (αρχ.-μσν.) 1. Απόδειξη της αλήθειας 2. Διόρθωση, τιμωρία («η γάρ εύθυνα βλάβη τις δικαία εστίν» Αριστοτ.) // (αρχ.) 1. Το να κάνει κάποιος κάτι ευθύ, το ίσιωμα. 2. Κλήση για λογοδοσία. 3. (στην Αθήνα) η λογοδοσία την οποία κάθε δημόσιος υπάλληλος ήταν υποχρεωμένος να δώσει κατά το τέλος της δημόσιας υπηρεσίας του. 4. (φρ.) α) «πρεσβείας εύθυναι» - λογοδοσία για πρεσβεία. Β) «απαιτώ τινα ευθύνας τινός» ζητώ λογοδοσία από κάποιον για κάτι. Γ) «τας ευθύνας κατηγορώ», « επί τας ευθύνας έρχομαι» αμφισβητώ την λογοδοσία κάποιου δ) «ευθύνας» (ή εύθυναν) οφλείν» κατηγορούμαι ή καταδικάζομαι για κατάχρηση ε) «ευθύνας αποφυγείν (ή διαφυγείν) απαλλάσομαι από την κατηγορία στ) «αι του βίου εύθυναι» ο απολογισμός του βίου.

[ΕΤΥΜΟΛ. Αρχικός είναι ο τ. Εύθυνα, ο οποίος προήλθε υποχωρητικώς από το ρ. ευθύνω. Από τις πλάγιες πτώσεις (ευθύνης, ευθύνη) προέκυψε αργότερα η παροξύτονη ονομαστική σε –η ευθύνη- (παρβλ. Τόλμα>τόλμη)] 1.Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Πάπυρος, Αθήνα, 2007 2. [Η λ. προέρχεται από τη γενική πτώση (της ευθύνης) του αρχ. ουσ. εύθυνα, το οποίο ανάγεται στο επίθ. ευθύς.] Λεξικό της Ελλ. Γλώσσας Γ. Μπαμπινιώτη

2. Ευθύνω (ΑΜ ευθύνω) [ευθύς] κάνω κάτι ευθύ, ευθειάζω, ισιάζω («ευθύνω μέταλλο»)// (νεοελλ.) 1. Καθιστώ κάποιον υπεύθυνο, βαρύνω κάποιον με ευθύνες. 2. (συν. Μεσ.) ευθύνομαι – είμαι υπεύθυνος, φέρω ευθύνη («θα τιμωρηθούν όσοι ευθύνονται για τις βομβιστικές ενέργειες»)// (αρχ.μσν.) 1. Διοικώ, κυβερνώ («φίλιππον λαόν ευθύνων δορί» Ευρ.) 2. Αναιρώ, ανασκευάζω («την Φιλίστου διάλεκτον ευθύνειν» Πλούτ.) //(μσν.) καταδικάζω //(αρχ.) 1. Οδηγώ στην ευθεία ή κατ’ ευθείαν («προς οίκον ευθύνοντες εναλίαν πλάτην», Ευρ.) 2. (για δρόμο) στρώνω, αφαιρώ τα εμπόδια («φωνή βοώντος εν τη ερήμω, ευθύνατε την οδόν Κυρίου», ΚΔ) 3. Δικάζω σύμφωνα με το δίκαιο 4. Στέλνω («χρόνος όλβον… ευθύνει», Πινδ.) 5. (στην Αθήνα για τους άρχοντες) καλώ κάποιον σε λο-γοδοσία 6. Υποβάλλω σε βασανιστήρια 7. Υπηρετώ ως εύθυνος 8. Διοικούμαι, κυβερνώμαι 9. (παθ.) ευθύνομαι α) ανασκευάζομαι, εξελέγχομαι β) υποβάλλομαι σε κριτική έρευνα 10. Α) (αρς. Μτχ. Ενεργ. Ενεστ. ως ους.) ο ευθύνων, ο πηδαλιούχος β) (η μτχ. Παθ. Ενεστ. Στο αρσ. Πληθ.) οι ευθυνόμενοι, οι κατηγορούμενοι. Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Πάπυρος, Αθήνα, 2007

3. Εὔθυνα, ἡ, ἀλλά κατά το πλεῖστον ἐν τῶ πληθ. εὔθυναι αἱ (εὐθύνω). ἔλεγξις λογαριασμῶν, λογο-δοσία // εὐθύνας ἀπαιτῶ = ἀπαιτῶ λογοδοσίαν παρά τινος (νά λογοδοτήσῃ // εὐθύνας δίδωμι = ὑπέχω εὐθύνας, παρέχω (ὑποβάλλω) λογαριασμούς πρός ἐξέτασιν, λογοδοτῶ // εὐθύνας ὀφλισκάνω = κατηγοροῦμαι ἤ καταδικάζομαι ἐπί καταχρήσει, ἤ ἐν περιπτώσει καταδίκης πληρώ-νω πρόστιμον (ἤ: εἶμαι ὑποχρεωμένος νά πράξω οὕτω). // τιμωρία, ἐπανόρθωσις. Ἐξ αὐτοῦ το

Εὔθυνος, ὁ. ὁ εὐθύνων δικαστής, τ. ἔ. ὁ ἐξελέγχων, ὁ ἐξερευνῶν, ὁ διορθῶν, ὁ τιμωρῶν δικαστής. Ἐν Ἀθήναις Ἀρχή ἐκ δέκα ἀνδρῶν, οἵτινες ἐξήλεγχον τάς λογοδοσίας τῶν διαχειρισθέντων δημό-σιον ἀξίωμα καί ἀπεφαίνοντο ἐπ’ αὐτῶν. // διορθωτής, τιμωρός. Λεξικόν της Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Γλώσσης, Ιωάννου Σταματάκου, Άθήνα, 1994 ]

[ii] Отговорност - riza:отговор// otgovotnost- ριζα – otgovor (απαντηση), δινω το λογο μου, θα απαντω για πραξη, αναλαμβανω να προσεχω κατι. (η δασκαλα ευθυνεται για τα παιδια ) [Ευχαριστίες στην κα Penka Njamova]

[iii] Ήδη στις αρχές του 7ου αιώνα, την εποχή του αυτοκράτορα Ηρακλείου, εντοπίζονται Ιστορικά σλάβικες εποικίσεις στην Δαλματία, τη Δαρδανία και τη Μοισία από όπου θα εξαπλωθούν στα νότια των Βαλκανίων. [Πηγή: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BB%CE%AC%CE%B2%CE%BF%CE%B9]

[iv] Βασικό Λεξικό της Λατινικής, Γερ. Α. Μαρκαντωνάτος, Εκδ. Gutenberg, Αθήνα 1995

[v] Responsible a. 1599. [a. obs. F., l. respons-, respondere to Respond.] +1. Correspondent or answering to something - 1698. 2. Answerable, accountable (to another for something); liable to be called to account 1643. B. morally accountable for one’s actions; capable of rational conduct 1836. 3. U.S. answerable to a charge 1650. 4. Ca-pable of fulfilling an obligation or trust; reliable, trust-worthy; of good credit and repute 1691. b. of respectable ap-pearance 1780. 5. Involving responsibility or obligation 1855.

Response. M.E. [orig. a. OF. Respons or response. Later, ad. L., responsum, f. respondere.] 1. An answer, a reply. B. transf. and fig. An action or feeling which answers to some stimulus or influence 1815. 2. Eccl. A. = responsory sb. 1450. B. a part of the liturgy said or sung by the congregation in reply to the priest. (Correl. To Versicle). 3. An oracular answer 1513. 4. Mus. In contrapuntal music, the repetition by one part of a theme given by another part 1797. 3.The ancient oracle.. from which.. the Greeks of his time used to seek responses 1869. Hence Re-spo.nseless a. giving no r. or reply.

Responsible a. 1599. [a. obs. F., l. respons-, respondere to Respond.] +1. Correspondent or answering to something - 1698. 2. Answerable, accountable (to another for something); liable to be called to account 1643. B. morally accountable for one’s actions; capable of rational conduct 1836. 3. U.S. answerable to a charge 1650. 4. Ca-pable of fulfilling an obligation or trust; reliable, trust-worthy; of good credit and repute 1691. b. of respectable ap-pearance 1780. 5. Involving responsibility or obligation 1855.

1.The Mouth large, but not r. to so large a Body 1698. 2. Being r. to the King for what might happen to us 1662. B. this great God has treated us as r. beings 1836. 4. Very r. tenants 1817. B. he is wrapped in a r. dressing-gown Dickens. 5. High and r. positions 1880. Hence Respo.nsibleness. respo.nsibly adv. [The Oxford Universal Dictionary Illustrated, William Little, H.W. Powler, J. Coulson, revised and edited by C.T. Onions, reprinted with corrections 1965, Great Britain]

[vi] Responsabilité n. f. Obligation de réparer le dommage cause à autrui par soi-même, par une personne qui dépend de soi, ou par un animal ou une chose qu’on a sous sa garde. // Obligation de supporter le châtiment prévu pour l’infraction qu’on a commise. //Capacité de prendre une décision San en référer préalablement a une autorité supérieure. //nécessite, pour un ministre, d’abandonner ses fonctions lorsque le Parlement lui refuse sa confiance: la responsabilité ministérielle caractérise le régime parlementaire. Responsabilité collective, fait de considérer tous les membres d’un groupe comme solidairement responsables de l’acte commis par un des membres de ce groupe.

Responsible adj. (du lat. Responder, se porter Garand). Qui doit répondre, être garant de ses propres actions ou de celles d’autrui dont il a la charge: gouvernement responsable. // - N. Personne qui a la capacité de prendre des décisions, mais qui doit en rendre compte à une autorité supérieure ou à ses mandants. [Petit Larousse Illustre, Paris, 1978]

[vii] responsable. (Del lat. responsum, supino de respondĕre, responder). 1. adj. Obligado a responder de algo o por alguien. U. t. c. s. 2. adj. Dicho de una persona: Que pone cuidado y atención en lo que hace o decide. 3. com. Persona que tiene a su cargo la dirección y vigilancia del trabajo en fábricas, estable-cimientos, oficinas, inmuebles, etc. ~ civilmente. 1. m. Der. responsable que, sin estar sometido a responsabilidad penal, es parte en una causa a los efectos de restituir, reparar o indemnizar de un modo directo o subsidiario por las consecuencias de un delito. [DICCIONARIO ONLINE DE LA REAL ACADEMIA ESPAŇOLA [Ευχαριστίες στην κα Ελπίδα Θεοδωρακάκου]

[viii] ὑπ-αίτιος, α Verantwortung gezogen, unter Anklage; τινί, einem verantwortlich; ὑπαίτιόν ἐστί μοί τι πρός τινα, ich habe eine Verschuldung gegen einen auf mich geladen, so daß ich der Anklage von seiner Seite ausgesetzt bin. Προέρχεται από τη λέξη Antwort που σημαίνει απάντηση. [http://www.operone.de/griech/altspraksearch.php?search=Verantwortung&operator=and. [Ευχαριστίες στην κα Isolde Pluta]]

[Πρώτη Δημοσίευση: Ηλεκτρονικό περιοδικό "Βακχικόν", τεύχος 14, Ιούνιος-Αύγουστος 2011]

Νατάσας Κεσμέτη: Πέρα ἀπό τό Φράγμα

2011-04-09T14:51:00.011+03:00

Στήν ἀγαθή μνήμη τῆς Νίκης Ριζάκη

Γιατί ὁ ἄνθρωπος εἶναι πλατύτερος κι ἀπ' τήν

πατρίδα του

πιό ἀληθινός ἀπό τό ποτισμένο χῶμα ὅπου θρέφει

τήν ἐλιά καί τό σκουλήκι,

μιλάει καλύτερα στ' ἀνοιχτά στόματα τῶν πηγαδιῶν

κι οἱ ρίζες τοῦ προσώπου του ἁπλώνονται ἀνάμεσα σέ

στάχτες, τάφους καί βασιλικό.

Σπύρος Κοκκίνης

Λοιπόν ὑπῆρχαν ἀπογεύματα πού πίναμε νερό ὄχι μόνο ἀπό τό παγούρι ἀλλά καί ἀπό τόν ἥλιο πού βασίλευε. Παίρναμε τίς καρέκλες μέσα ἀπό τήν ἐκκλησία καί τίς βγάζαμε στήν ἄκρη τοῦ λόφου. Καθόμασταν ἐκεῖ μαζί μέ τόν παπά πού μόλις εἶχε τελειώ- σει τόν ἑσπερινό καί τήν παράκληση καί ἀκούγαμε ἱστορίες κοιτά- ζοντας τόν ἥλιο πού λίγο λίγο κατέβαινε μέσα σέ τουλίπες ἀπό σύννεφα.

Ὁ παπάς ἦταν ὄμορφος, ὁ καντηλανάφτης μονόφθαλμος, οἱ γυναῖκες χοντρές, τά παιδιά πολλά. Οἱ γυναῖκες θαύμαζαν τόν παπά, μπορεῖ νά ἦσαν καί ἐρωτευμένες μαζί του. Ὁ παπάς ἀγαποῦσε νά διηγεῖται κι ἔτσι ὅλοι κρέμονταν ἀπό τά χείλη του. Οἱ γυναῖκες σιωποῦσαν. Ὅταν τελείωνε ὁ παπάς ἔπαιρνε τόν λόγο κάποιος ἄλλος ἄνδρας, μετά κάποιος ἄλλος κι ὅταν ἔπεφτε σιωπή τότε ἄρχιζαν τά τραγούδια. Στά τραγούδια οἱ γυναῖκες ἔβρισκαν τή φωνή τους. Δέν ἤμασταν περισσότερο ἀπό μιάν ἀσθενική ἀνάμνηση πάλαι ποτέ διαλαμψάσης σύναξης , ἰσχνό ἀποτύπωμα σφριγηλοῦ κάποτε Πληρώματος .

Ἐξακολουθοῦμε ὅμως ν’ ἀποστργγίζουμε σταγόνες ἀπό κεῖνο τό παγούρι. Γυρίζουμε πρός τόν ἥλιο ἐπίσης, ὅταν δέν μᾶς ἔχει μείνει τίποτα ἄλλο νά μᾶς ποτίζει. Ἡ ἐκκλησία στέκει σιωπηλή καί οἱ ἅγιοι πάντα μᾶς περιμένουν νά ἀνακαλύψουμε πώς εἶναι δικοί μας. Φοβόμαστε πολύ τούς ξένους, αὐτή εἶναι ἡ ἀλήθεια πού προσπαθοῦμε νά κρύψουμε ἀπό τόν ἑαυτό μας . Εἶναι πολύ παράξενο γιατί ὅλες οἱ ἱστορίες τοῦ Χριστοῦ στό βάθος μιλοῦνε γιά ξένους. Κι ὁ ἴδιος βάδισε σάν ξένος ἀνάμεσα στούς ἀνθρώπους. Φοβόμαστε τούς ξένους, θά πεῖ πώς φοβόμαστε τόν ἑαυτό μας. Αὐτός εἶναι πού μᾶς ἔχει γίνει τόσο ἀλλόκοτος , ἀγνώριστος καί ἀποκομμένος.

Τά ἀπογεύματα μετά τίς παρακλήσεις, ἀφήναμε πίσω τήν Θεοτόκο ἀφοῦ τήν φορτώναμε μέ ὅλα μας τά βάσανα καί νιώθαμε κάπως ξαλαφρωμένοι. Ξεχνάγαμε τόν ἑαυτό μας , ἀλλά δέν θέλαμε νά σκεφτοῦμε πώς αὐτό δέν ἀρκεῖ, πώς πραγματικά πρέπει νά τῆς μοιάσουμε. Ἴσως δέν πέρναγε ἀπό τό μυαλό μας πώς σ΄αὐτήν τήν ζωή, τώρα δά πρέπει νά ἁπλωθοῦμε ὄχι σέ παρήγορες ἱστορίες ἀλλά σέ μιά πολύ συγκεκριμένη ἀγάπη. Γιατί ; Δέν μᾶς φτάνουν τά βάσανα μας ; Εἶναι ἀνάγκη νά φορτωθοῦμε κι ἄλλα; Μήπως ὅλοι δέν προσπαθοῦσαν ἀνέκαθεν νά ξεφορτωθοῦνε τό κάθε τί ἀπό πάνω τους; Ἤ μήπως δέν βρισκόμασταν σέ σύγχυση ; Ἀκόμα καί γιά τούς λεοντόκαρδους πάππους μας εἶχαν ξεθωριάσει τά λάβαρα μιᾶς κληρονομημένης και κληροδοτούμενης militia Christi. Ἀντίθετα χρόνιες ἀμφιβολίες εἶχαν μπεῖ στό αἷμα μας κι ὅταν κόντευε ἡ ράχη μας νά σπάσει ἀπό τό βάρος τῆς καχυποψίας, τότε μᾶς ἔπιανε ἕνα τεράστιο πείσμα καί ὑποστηρίζαμε τή γνώμη μας μέ τόση ἐπιμονή, σάν νά μᾶς κράταγε αὐτή ἡ γνώμη στή ζωή.

Ἀλλά τότε ὑπῆρχαν ἀκόμη προσιτά πηγάδια καί τό Φράγμα προκαλοῦσε ἀκόμη θαυμασμό. Μιά φορά ὁ παπάς ὀργάνωσε ἐκδρομή καί μᾶς πῆγε στό Φράγμα τοῦ Μαραθώνα. Τά δέντρα ἦσαν πυκνά , τό νερό πλούσιο μέσα στή λίμνη του καί πέρα στίς δασωμένες πλαγιές, κάτω ἀπ’ τά δέντρα , στίς δροσιές βρήκαμε κυκλάμινα . Πρέπει νά ἦταν προχωρημένος Αὔγουστος. Τό πρωί ὁ παπάς ἔκανε τή Λειτουργία στό ὕπαιθρο. Μικροί -μεγάλοι σταθήκαμε στή σειρά νά μεταλάβουμε μέσα στίς σκιές τῶν πυκνόφυλλων κλαδιῶν . Προοπτική μας ἦταν ἡ Λίμνη πέρα ἀπ’τό Φράγμα καί ἴσως γι αὐτό ἔμοιαζε νά πλέουμε ὅλοι μαζί πάνω σ’ἕνα ἀόρατο πλεούμενο, ὅμοιο μέ τή βάρκα τοῦ Κυρίου στίς βιβλικές Λίμνες.

Κεντημένη ἔκτοτε στή μνήμη μέ φρέσκες καί ξερές πευκοβε- λόνες πάνω στό ἀντιμήνσιον πού ἅπλωσε ὁ παπάς , βαθιά ἐντυπωμένη ἡ Θεία Ευχαριστία. Καμιά Λειτουργία δέν ἦταν σάν αὐτήν ποτέ ξανά. Ἄν κι αὐτό εἶναι λάθος ἤ μᾶλλον ἀποτελεῖ μιά ἀγαπημένη ἀνακριβή ἐντύπωση , τήν ὁποία δέν θέλουμε νά ἀποχωριστοῦμε , ἐνῶ ἡ Λειτουργία εἶναι μόνο Μία καί ἡ Αὐτή εἰς αἰώνας αἰώνων.

Μετά, μαγνητίσαμε πάλι μικρές καί μεγάλες καταστροφές, ἡ μιά κατόπιν τῆς ἄλλης. Ἐξυφανθήκανε ἐξαπατήσεις ὁλοένα πιό ὕπουλες καί πιό ριζικές. Λίγο λίγο δέν εἴχαμε πιά ποῦ νά σταθοῦμε. Ἄν καί κατηγορηθήκαμε γά συνάφεια μέ βέβηλους, ἀσεβεῖς λαϊκιστές , τό πραγματικό μας ὀλίσθημα εἶναι πώς καταντήσαμε ἀπόκοσμοι.

Ζοῦμε ἐντούτοις, πάρ’ ὅλες τίς διαδοχικες ἀναζωπυρώσεις μιᾶς δίχως τέλος ἀποτέφρωσης . Ἀπίστευτο, ἀκόμα ὑπάρχουν πηγάδια ! Ἀλλά δέν εἶναι τόσο εὔκολο πιά νά τά βρεῖς. Στά χρόνια πού τά πηγάδια ἀφθονοῦσαν μπορεῖ νά ἦταν κοπιαστικό νά βγάλεις νερό ἀλλά ὅταν ὁ κουβάς ἀνέβαινε, ξεχειλίζοντας ἕνα θαύμα - μᾶς ἔφερνε χαρά. Ποιό ἦταν αὐτό τό θαύμα ; Ἴσως ἦταν ἡ θέα τοῦ νεροῦ πού ἄστραφτε στό φῶς , ἴσως ἦταν εἰκόνες πού ἀνέβαιναν μαζί του καί μᾶς πότιζαν τήν ψυχή. Εἰκόνες φρέσκιες ἄν καί πολύ παλιές :

Ὁ Χριστός καθώς μιλάει μέ τήν γυναίκα δίπλα στό φιλιατρό,οἱ ἀρχαῖες θεότητες τῶν νερῶν, κι ἄλλες πού περνοῦσαν ἀγκαλιασμένες μπροστά ἀπό τά μάτια μας ἑνώνοντας διαφορετικούς ἱστορικούς χρόνους χωρίς καμιά δυσκολία γιά μᾶς πού ἀνήκαμε στό νερό , στό πηγάδι , στό φῶς. Μέ μιάν ἀφάνταστη σιγουριά ἀστραπιαία ἀναγνωρίζαμε πώς ἀνήκαμε στό Θεό κι Ἐκεῖνος σέ μᾶς.

Αὐτό ἦταν ἕνα πάρα πολύ μεγάλο θαύμα γιά νά τό ἀντέξουμε. Μιά ρομφαία τρυποῦσε τήν καρδιά μας καί ξαναγινόμαστε περιορισμένοι . Περιορισμένοι μέσα στή σύγχυσή μας ἤ μέσα στήν πεισματάρα γνώμη μας πού πολεμοῦσε κάθε ἄλλη. Ξαναγινόμασταν ἐχθροί καί ξένοι πρός τό κάθε τι, βαδίζοντας ἀπό ἥττα σέ ἥττα καί ἀπό ἀπώλεια σέ ἀπώλεια. Ὅσο καί νά προσπαθούσαμε νά ξεγελάσουμε ἑαυτούς καί ἀλλήλλους ἡ ἀλήθεια εἶναι πώς

Εἴχαμε ἀπό καιρό χάσει τή θέληση

καί τή δύναμη. **

Πρέπει να εἴμαστε εὐγνώμονες γιά ἐκεῖνο τό παγούρι ὡστόσο . Ἡ εὐγνωμοσύνη θά τό ξαναφέρει γεμάτο ζωντανό νερό καί τώρα. Ἀλλά καί ἡ εὐγνωμοσύνη θέλει κόπο. Βρίσκεται μέσα στό πιό βαθύ πηγάδι καί μόνο μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ μποροῦμε νά τήν ἀνασύρουμε. Μέ τήν βοήθεια τῆς Θεοτόκου πού εἶναι καλή γῆ καί καθαρό νερό. Μᾶς κρατᾶ τό χέρι πού τρέμει καί μᾶς ἐμπνέει κουράγιο καί ἐμπιστοσύνη ὥσπου νά φτάσουμε πολύ χαμηλά , ἐκεῖ πού ἡ ευγνωμοσύνη ἁπλώνει τίς ὑπόγειες λίμνες της καί ἀνακινεῖ τά νερά , τά ὠθεῖ νά ταξιδεύουν σ’ ὅλη τή γῆ και πέρα ἀπ’ αὐτήν : στό σύμπαν ὁλόκληρο. Τότε θυμόμαστε πάλι , χάρη στήν εὐγνωμοσύνη , τό ξεχασμένο Δέντρο τῆς Ζωῆς.

Τό Δέντρο τῆς Ζωῆς δέν φοβᾶται καμιά πυρκαγιά , δέν φοβᾶται τίποτα , οὔτε κάν τόν κόσμο τῶν μηχανῶν, τῶν ὑπολογιστῶν, τόν ἡλεκτρονικό κόσμο. Τό Δέντρο τῆς Ζωῆς ὀρθώνεται γιά ὅποιον ἔχει μάτια μέσα στά τσιπάκια καί μέσα στίς μνῆμες καί μέσα στά κάθε εἴδους ἀρχεῖα. Δέν εἶναι κάτι παρωχημένο γιατί ε ἶ ν α ι τό αὐτό εἰς αἰώνας αἰώνων.

Ἐκεῖνοι πού παρερχόμαστε εἴμαστε ἐμεῖς. Ἀπερχόμαστε ὡσάν νά κρυβόμαστε μέσα στά κλαδιά του, ἀπορροφημένοι στόν ὑπερύψηλο κορμό του ἤ ἴσως θρυμματισμένοι μέσα στήν ὑπερκόσμια Λειτουργία . Ἀλλά Ἐκεῖνο μένει πάντα θαυμαστά ἐνδοκοσμικό , ἀκέραιο, κρατώντας μας ὅπως τό ἔλατο κρατᾶ τά κεριά τῶν καρπῶν του.

Γι αὐτό θά ἐπιστρέφουμε πάντα στόν Μαραθώνα καί πάντα θά πίνουμε ἀπό ἐκεῖνο τό παλιό παγούρι περνώντας το ἀπό χέρι σέ χέρι , ἀκόμα καί τότε πού δέν θά θυμόμαστε τίποτα, πού κάθε μνήμη θά ἔχει χαθεῖ ἐντελῶς. Ἀλλά ἐμεῖς θά ἐξακολουθοῦμε νά πηγαίνουμε καί ὡς ἴσκιοι ἔστω , συνεχίζοντας ἐν γνώσει ἤ ἔν ἀγνοία νά ἀνήκουμε στόν Θεό κι Ἐκεῖνος σέ μας. Κι αὐτός ὁ Ἔρωτας δέν θά ἀποτεφρωθεῖ ποτέ .

Μόνον οἱ ψευδαισθητικοί κόσμοι μας , μαζί μέ τή δῆθεν πραγματικότητά τους , κορώνουν καί ἀναφλέγονται , ὄχι ὅμως καίτό πανάκριβο τους τίμημα σέ ζωές : ἄπειρες θρυπτές, πικρές στάμνες - στάχτες πάνω στή γῆ.

Ἔλεγα πώς ἡ ἔρημος ἐπανέρχεται ὅμως καί τό νερό ἐπανέρχεται...

Ἔλα, λοιπόν, ἄς δοκιμάσουμε τή χαρά πού ὡσάν

ἀγριεμένη φοράδα ἀνατέλλει καί δύει

καί τρέχει πάλι στόν τόπο πού ἀνάτειλε

ἔλα, λοιπόν, ἄνοιξε τήν καρδιά σου

ὅλοι οἱ χείμαρροι πηγαίνουν στή θάλασσα

κι ἡ θάλασσα δέ γεμίζει.

Πανέμνοστο δέντρο μου

μηλιά πολύκαρπη

κλῆμα πολύμορφο

τριανταφυλλιά μυριστική

ἄνοιξε καρδιά μου, παρηγορήσου!

Ἄς παρουσιαστεῖ καί τό Πλήρωμα! Οἱ δίκαιοι, οἱ πραεῖς, οἱ πεφυτευμένοι ἐν οἴκῳ Κυρίου, Militia Christi. Ἕως πότε γενεά σκολιά καί παραπικραίνουσα;
Ἄς ἐπιφανοῦν οἱ πεπαιδευμένοι τῆ καρδίᾳ ἐν σοφίᾳ.

......
Πέρα ἀπό τό Φράγμα, ἤδη, τό πλεούμενο πλησιάζει.

* Οἱ στίχοι τοῦ παραθέματος ὅπως καί τοῦ τελευταίου ποιήματος εἶναι ἀπό τήν συλλογή «Πικρό Ποτήρι » τοῦ Σπύρου Κοκκίνη, Βιβλιοπωλεῖον «Ὁ Ἑρμής », Ἀθήνα, 1974

** Ἀπό τό ποίημα « Ἐπί πτερύγων ἀνέμων » στήν συλλογή « Οἱ Δρόμοι τῆς Φαϋττοῦ, τοῦ Ξάνθου Μαϊντᾶ, Πλανόδιον , 2009

Νατάσας Κεσμέτη: Κοράλλι που πετάει **

2010-12-20T19:03:00.002+02:00

Από τα πλατάνια πέφτανε κάθε λίγο σκουριασμένα φύλλα με χρυσωμένες άκρες, άλλα ολοκίτρινα, άλλα θαμπωμένα όπως χνωτισμένα γυαλιά ή ξεφτισμένα κομμάτια από παλιούς κασσιτερωμένους καθρέφτες.

Σ' ένα από τα τσίγκινα τραπεζάκια καθόταν η Ελένη, χωμένη στο παλτό της -εικόνα φθινοπώρου, πολύ μόνη. Έτσι μπορεί να νόμιζε κάποιος που δεν θα την γνώριζε καθόλου, ούτε θα είχε το χάρισμα να παρατηρεί, όχι από περιέργεια, αλλά με αυθεντικό ενδιαφέρον. Για όποιον όμως η θέα της Ελένης ραντισμένης από τόσα χρυσωμένα φθινοπωρινά υαλουργήματα ήταν συναρπαστική, άλλα σημεία θα αποκαλύπτονταν στην κάπως σαστισμένη του αναγνώριση:

Η Ελένη σκεφτόταν όπως πάντα και έγραφε όπως σ' όλη τη ζωή της κι ακόμα περισσότερο τώρα που είχε βρεθεί κάτω από την βροχή των πλατανόφυλλων. Όμως βρισκόταν μέσα στην μαγική αύρα εκείνων που είχε μαζί της, θεούς, θεές, ήρωες αλλά κυρίως τους παίδες: από τον "παράξενο Τελεσφόρο" και τον αλεξανδρινό Αρποκράτη μέχρι τον "Αρχέμορο, το παιδί του θανάτου", την "Αταλάντη, το ταχύτατο κορίτσι", τον "Γλαύκο, το αναστημένο παιδί", τον "Ίαμο, το παιδί των μενεξέδων" κι ένα πλήθος άλλα "πέτρινα παιδάκια" του αρχαίου κόσμου και των μύθων του. Παιδάκια που της ήσαν όχι μόνο αγαπημένα αλλά και πολύτιμα, τόσο που να γράφει πως τα βλέπει στους σύγχρονους δρόμους ζωντανεμένα....

Το τσίγκινο τραπεζάκι όπου ακουμπούσε τους αγκώνες της έσταζε κάπου κάπου από τις στρογγυλεμένες άκριες του μικρές ωοειδείς σταγόνες -αντανακλάσεις που μέσα τους ελάχιστα θραύσματα από τον ουρανό ή το πρόσωπό της λάμπανε για μια στιγμή. Νερό και ουρανός γύρω από το τραπεζάκι σχημάτιζαν έναν θαμπό αργυρό δίσκο κάτω από το αγαπημένο φυτό της δενδρίτιδος.*

Όπως κοίταζε χωμένη στην περισυλλογή της, δεν ήξερε αν το κάλεσε ή αν ήρθε από μόνο του τυχαία. Δεν μπορεί να ήταν όμως τυχαία γιατί αυτό δεν ήρθε για μια στιγμή μόνο. Δεν πέταξε πάνω από το κεφάλι της για να χωθεί, διαλέγοντας ένα κλαδί του πλατάνου, ανάμεσα στα φύλλα που λίγο λίγο τον εγκατέλειπαν, ώσπου να τον αφήσουν εντελώς γυμνό. Όχι! Αυτό έφερε τον πορτοκαλί πουπουλένιο μανδύα μπροστά στο πρόσωπό της κι άρχισε να κάνει κύκλους γύρω του φανερώνοντας όλες τις αποχρώσεις των κοραλλιών που το στόλιζαν. Ένα τόσο δα πουλάκι! Ίσως ένα ξεχωριστό είδος κοκκινολαίμη.

Δεν έδειξε ξαφνιασμένη. Μπορεί να το αναγνώρισε σαν μέρος της ρέμβης της ή σαν ένα ολόφωτο στοχασμό, έναν ζ ω ν τ α ν ό στοχασμό που πετούσε ολόγυρά της. Αλλά το κοραλλένιο πλάσμα δεν αρκέστηκε στο να την τριγυρίζει. Πλησίαζε όλο και πιό πολύ το πρόσωπό της. Της άγγιξε τα χείλη και αυτή δεν τραβήχτηκε καθόλου στο άγγιγμα του ράμφους του. Είχε κάποιο ψιχουλάκι στα χείλη της; Μπορούσε να ταΐζει τα πετεινά του ουρανού;

Η Ελένη Λαδιά και ο ρουμπινένιος κοκκινολαίμης έφερναν ένα μήνυμα. Αλλά για ποιόν; Ίσως για μένα. Θα μάθω κάποτε το περιεχόμενό του; Θέλω πολύ. Δεν πρόλαβα να εκφράσω αυτή την ισχυρή επιθυμία και ξαφνικά ήρθε ένας φίλος. Πόσο έμοιαζε με παραμύθι! Όμως δεν ήταν. Απλά ο φίλος γνώριζε πολλά για τον Μεσαίωνα

"Τότε" μου είπε "έβλεπαν στον κοκκινολαίμη το Παιδίον, το Παιδί-Χριστός! Κι ακόμα έβλεπαν το Θείο Πάθος Του, και είχανε μια σχετική ιστορία.

Λέγανε πως ο κοκκινολαίμης πέταξε ψηλά στο κεφάλι του Κυρίου και προσπαθούσε με το μικρό του ράμφος να βγάλει ένα ένα τα αγκάθια απ' το στεφάνι Του. Αλλά τ' αγκάθια ήτανε μεγάλα κι ο κοκκινολαίμης δεν ήταν παρά ένα μικρό πουλάκι. Τ' αγκάθια του τρυπήσανε το στήθος κι από τότε φοράει, ωσάν παράσημα της αγάπης και του πόνου του για τον Κύριο, το ρουμπινένιο περιλαίμιό του!

Θυσία και ανανέωση της ύπαρξης, άνοιξη μες στο καταχείμωνο, υπηρεσία, προσφορά, είναι μόνο κάποιοι απ' τους συμβολισμούς.", είπε ο πολύμαθος φίλος μου.

Η καρδιά μου πόνεσε και χάρηκε. Είδα πάλι την Ελένη Λαδιά να κάθεται ωσάν εικόνα φθινοπώρου, συνομιλώντας όμως με την πιο ανάλαφρη, φτερωτή άνοιξη στόμα με στόμα. Και σκέφτηκα: Τι μου θυμίζει αλήθεια;... Κοράλλι που πετάει!

Αλλά για μένα, θα προτιμήσω να κρατήσω τα φτερούδια, το πετάρισμα, το ράμφος του κοκκινολαίμη καθώς τσιμπολογάει αθέατο αρτίδιο, στο φως από έναν λόγο του Πασκάλ:

"Κάθε τι που εμφανίζεται υποδεικνύει όχι μια πλήρη εξαίρεση ούτε μια έκδηλη παρουσία της θεότητας αλλά την παρουσία ενός Θεού που κρύβει τον εαυτό του" *

Νατάσα Κεσμέτη, Δεκέμβριος 2010

* Ελένης Λαδιά: "Οι Έλληνες παίδες στην αρχαιότητα"

* εκδ. Gema, 2010, σελ.151, όπου και κατά το Θεόκριτο η εγγραφή πάνω στη φλούδα του πλατανιού: ΔΩΡΙΣΤΙ ΣΕΒΟΥ Μ' ΕΛΕΝΑΣ ΦΥΤΟΝ ΕΙΜΙ

** Ευχαριστώ την κυρία Νατάσα Κεσμέτη για την τιμή να φιλοξενηθεί στο blog μου η πρώτη δημοσίευση του παρόντος καινούργιου της κειμένου.

Νατάσα Κεσμέτη: Η διπλή λειτουργία της εικόνας στον "Ατμό" της Ν.Ζ.

2010-11-30T09:28:00.005+02:00

Μιλώντας για "διπλή λειτουργία" εννοώ πως η εικόνα άλλοτε λειτουργεί ως μέσο σύλληψης της στιγμής, κάτι που συμβαίνει στο πλείστον των ποιημάτων, και άλλοτε ως απόπειρα εξόδου από το συνεχές του χρόνου.

Το ερώτημα που τίθεται αφορά στο σκοπό αυτού του διπλού τρόπου χρήσης της εικόνας. Αν, δηλαδή, δεν εξυπηρετεί αποκλειστικά περιγραφικές / αναπαραστατικές ανάγκες, τότε σε τι στοχεύει;

Νομίζω πως η βαθύτερη πρόθεση είναι αυτοπροσδιοριστική ή κάποτε αυτογνωστική.

Παρ' όλο που το "εγώ" στα περισσότερα μικρά ποιήματα δεν προβάλλεται ρητά, εντούτοις δηλώνεται παρόν μέσω μιας αναπαράστασης που ζητά όχι τόσο να περιγράψει όσο να φανερώσει την εν-γραφή μιας εξωτερικής εικόνας στη συνείδηση του γράφοντος που έτσι καθίσταται ενεργητική και δρώσα. Το εκάστοτε τοπίο, με άλλα λόγια, ούτε προκαλεί ούτε προκαλείται από νατουραλιστικό ενδιαφέρον, ούτε πάλι συμβολίζει μια ψυχική κατάσταση. Αποτελεί μάλλον το λεπτό περίγραμμα μέσα στο οποίο, δια της εικόνας, η ύπαρξη προβαίνει σε μιαν ακαριαία εμφάνεια.

Από την άποψη αυτή μπορεί επίσης να ειπωθεί πως κάθε εικόνα καθεαυτή δεν είναι άηχη, πολύ λιγότερο "βουβή". Πέραν των φθόγγων της, αντηχεί μια υπόρρητη επιβεβαιώση, ένα: "είμαι εδώ τώρα" ή ακόμη: "εγώ είμαι εδώ τώρα" ή ακόμη: "εγώ υπάρχω τώρα εδώ". Αλλά επίσης και το: "εγώ είμαι που φεύγω από το εδώ, τώρα!" μπορεί να αποτελεί την άλλη όψη της ίδιας υπαρκτικής πρότασης.

Τα παραπάνω δεν πρέπει να μας κάνουν να σκεφτούμε κρυμμένους φιλοσοφικούς στοχασμούς. Καθόλου. Αλλά μάλλον την ώθηση προς έκφραση ενός ισχυρού αιτήματος πλήρους υπάρξεως.

Η πλήρης ύπαρξη δεν αφορά ούτε στην επιβίωση μόνο, ούτε στη συναίσθηση της ζωής μόνο. Δεν σχετίζεται με το επί μέρους, αν και μοιάζει να επικεντρώνεται σ' αυτό. Σχετίζεται με το όλον, με την πληρότητα ακόμη και επ' αφορμή του ελαχίστου. Άλλοις λόγοις το διαφεύγον, ο "ατμός" αποτελεί την αξία ή την ποιότητα που μετατρέπει το φαινόμενο σε πραγματικότητα, την αδράνεια σε κίνηση, τη στατική εικόνα σε εμψυχωμένο δηλαδή ζωντανεμένο τοπίο, την ελάχιστη στιγμή στο α ί φ ν η ς μιας εξόδου από την κλειστότητα στην προοπτική και το εύρος.

Σε άλλους καιρούς δεν θα φοβόμασταν, δηλαδή δεν θα ήμασταν τόσο δύσπιστοι και επιφυλακτικοί στο να χρησιμοποιήσουμε λέξεις σχετικές με την επιθυμία του αιωνίου.

Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο ανάγνωσης κάποιες επί μέρους παρατηρήσεις:

Το πιο εύστοχο από τα μικρά ποιήματα είναι το:

Χρυσή το χάραμα έρχεται

Χρυσόμυγες χορεύουν

Αποχωρεί χρυσή.

Όχι μόνον εξ αιτίας των αλλεπάλληλων παρηχήσεων αλλά και γιατί συλλαμβάνει μιαν εξαιρετικά ρευστή στιγμή. Ταυτοχρόνως αφήνει χώρο για να προσθέσει ο αναγνώστης ό,τι παρακινηθεί από τη δική του φαντασία ή εν γένει ικανότητα συμμετοχής του. Η δική μου πρώτη σκέψη αφορούσε την αυγή, στο πρώτο πρώτο γλυκοχάραμα (την "κροκάτη γάζα" του Βάρναλη που έρχεται και αποχωρεί "χωρίς να μπει στην καρδιά μας"). Εν τούτοις ο παρατηρητής, δηλαδή ο ποιητής είναι εκεί και βλέπει.

Στις σελίδες 16,

Σταλιά σταλιά στην πέτρα
η μέρα μου κυλά
εξατμίζεται

55,

Στιγμή
τη στιγμή
κύμα σπάει

και 80

Σκόνη τη σκόνη
κι η πέτρα
γεννάει βουνά

εμφανίζεται ένα παρόμοιο σχήμα: "σταλιά-σταλιά", "στιγμή τη στιγμή", "σκόνη τη σκόνη". Ίσως εδώ κρύβεται ένα μοτίβο της ποιήτριας. Μπορεί να έχει να κάνει με τη διαδοχή εν γένει, μπορεί να είναι σχετικό με την αντίληψή της του χρόνου. Έτσι κι αλλιώς όλα έχουν να κάνουν με μια πρόθεση να "αρπάξουν" το ακαριαίο.

Πιο αποκαλυπτικό περί των παραπάνω είναι το της σελ. 62:

Ίσως και νά 'ναι

η έσχατή μου εικόνα.
Γίνομαι στιγμή της

Είναι και το πιο σύνθετο ποίημα, γιατί θέτει ένα θέμα στοχασμού: τη σχέση Εικόνας και Χρόνου αφ' ενός και τη στάση της Βούλησης αφ' ετέρου. Χωρίς τη Βούληση και μάλιστα στην ένεργητική δεν μπορεί κανείς να "γ ί ν ε ι στιγμή μιας, ενδεχομένως, τελευταίας εικόνας".

Με αυτά που έγραψα δεν το εξάντλησα. Υπογράμμισα όμως ότι εδώ η ποιήτρια δεν λειτουργεί αποκλειστικά ως δραστήριος παρατηρητής. Στη σελ. 64:

Έφηβη μέρα

παρατηρώ

λιμνάζοντας

τούτο δηλώνεται άλλωστε. Αλλά στοχάζεται κιόλας προσπαθώντας να ερμηνεύσει και ίσως να ερμηνευθεί επίσης.

Το επόμενο καλό ποίημα είναι αυτό της σελ. 70:

Άπνοια
Κουπί μετέωρο
στην ομίχλη

Γιατί εδώ δεν δίδεται μόνο η στιγμή με μια πινελιά, όσο διαρκεί το μετέωρο του κουπιού, αλλά και η μεγάλη μοναχικότητα. Είναι και εξ αιτίας του θέματος το πιό κοντινό προς τα ιαπωνικά ή κινέζικα ανάλογα. Προφανώς η Ζεν έχει απασχολήσει τη Ν.Ζ. ή πάντως της έχει προξενήσει ισχυρή εντύπωση.

Το της σελ. 74,

(Σκαριά τρύπες

τ' αντικρινά

νησιά στην πάχνη)

είναι μια παραλλαγή.

Υπάρχουν δυο ρήματα αδόκημα: πελαγεύει (σελ. 18) και ακόμα περισσότερο το ρυτιδεύει (σελ.24).
Η σχιχμή, η χαραμάδα, το θραύσμα, η άκρη (π.χ. το της σελ. 19,

Θραύσμα κήπου
άκρη ουρανού
Ακροβατώ

και της σελ. 37:
Μια χαραμάδα
στον ορίζοντα
αρπάζει τη βολή μου,
δεν δείχνουν μόνο μετεωρισμό ή αίσθηση εκκρεμότητας, αλλά και τη σημασία της εξόδου. Άλλωστε και στη σελ. 11 δηλώνεται:
Από μια σχισμή
δρασκελάω
στον ορίζοντα
Θυμήθηκα το του Σάρτρ, αν δεν κάνω λάθος, πως ο άνθρωπος εξίσταται είτε προς το κενό είτε προς τον έρωτα. Αλλά ήδη η έκ-σταση είναι κίνηση προς. Τα περισσότερα από αυτά τα μικρά περιέχουν μια κίνηση προς...

Το πιο της καρδιάς είναι, κατ' εμέ πάντα, το της σελ. 25:

Χάντρες τις άκρες
του νερού ο άνεμος
σκορπά-τα δάκρυά μου

Δεν μπορώ να δεχτώ το "σύμπα" στη σελ. 54. Είναι κακόηχο. Διαβάζω "σύμπαντα". (Αν επρόκειτο για ονομαστική δεν θα υπήρχε θέμα "ο κόσμος σύμπας").
Κάπου κάπου εμφανίζονται οι "πέτρες".

Σπασμένες πέτρες φιλάει
το κύμα κι ολόκληρες
Όπως γλείφω τις πληγές μου
Είναι οι πέτρες ισοδύναμες με πληγές; Αυτή είναι μια από περισσότερες ερωτήσεις που θα μπορούσε κανείς να θέσει.

Κάποτε ίσως η Ν.Ζ. πέρασε μια εποχή αγάπης στον Ελύτη κι η ποίησή του (στηριγμένη κατά ένα μεγάλο μέρος στη δύναμη των οφθαλμών να αποτυπώνουν την φύση καθρεφτίζοντάς την θριαμβευτικά αναγεννημένη) άφησε τα ίχνη της:

Χαρταετοί ολοτρόγυρα
Ο σγουρός σιρόκος
στους κηπώνες

Στη σελ. 44:

Κύμα στη στέρνα.
Μέλισσες και σπουργίτια
ξεδιψούν

Στη σελ. 47:

Νέφη-πιρόγες
Θάλασσα όρθια
Ουρανός-κάλμα

και άλλα.
Ωστόσο η Ν.Ζ. εμφανίζεται να έχει ιδιαίτερα ασκημένο το αυτί της και στα ελάχιστα θροΐσματα:

Στο μονοπάτι θρος
Σερνάμενος ο ανθός...

Τι απομένει στον αναγνώστη κλείνοντας τη συλλογή; Μια ή πολλές αχνές εντυπώσεις; Μου φαίνεται πως για τον μη βιαστικό αναγνώστη αυτό που μένει είναι η αγάπη και η άσκηση στη λιτότητα. Απέναντι στην ακατάσχετη φλυαρία και στον πληθωρισμό των λέξεων η Ν.Ζ. αντιτάσσει την αξία του αναγκαίου.

Φοβόμαστε πολύ τον όρο "λιτότητα". Έχουμε ξεχάσει πως δεν αποτελεί συνώνυμο της φτώχειας αλλά του απέριττου, του λείου, του απλού, του ολιγοδάπανου. Κι ακόμα πως σχετίζεται με την ικεσία και τη θυσία, αφού "λιτή" (από το ρήμα "λίτομαι") σημαίνει προσευχή.

Πράγματι εδώ θυσιάζεται η πολυλογία, η υπεραφθονία, η βουλιμία του οφθαλμού αλλά και των άλλων αισθήσεων. Αφήνεται, εντοπίζεται ή δημιουργείται απλωσιά για να έχουν θέση όχι μόνο τα παρόντα αλλά και τα κληρονομημένα:

Νέφος λευκό

Φτερό του απείρου

Κειμήλιο πατρικό.

[Νατάσα Κεσμέτη, 29 Νοεμβρίου 2010]

Ασημίνας Ξηρογιάννη "Η προφητεία του ανέμου"

2010-09-18T19:07:00.000+03:00

«Η προφητεία του ανέμου» είναι η πρώτη ποιητική εκδοτική απόπειρα της Ασημίνας Ξηρογιάννη. Αποτελείται από δύο ενότητες, την πρώτη με τον τίτλο «Η σκέψη βυθίστηκε στα χέρια σου», στην οποία περιλαμβάνονται είκοσι ένα ποιήματα, και την δεύτερη με τίτλο «… τα ωραιότερα ταξίδια είναι του μυαλού», στην οποία εντάσσονται είκοσι τέσσερα επιπλέον, μικρά ή μεγαλύτερα, ποιήματα.

Ο έρωτας, το ανεκπλήρωτο, κάποιες φορές, μερικών υποσχέσεων ή της προσμονής με τις προεκτάσεις μιας φαντασιακής πραγματικότητας που δεν επαληθεύεται, οι προσπάθειες για διάρκεια στην ερωτική σχέση κι η ανάγκη να δέσουν ρίζες μεταξύ τους οι καρδιές, η απώλεια του έρωτα εντέλει καθώς και ό,τι μένει πίσω είναι η κύρια και βασική θεματογραφία της συλλογής, που διατρέχει και διαπερνά και τις δύο ενότητες και καταγράφεται με απλωμένο, με εκτατικό λόγο, ο οποίος παραπέμπει στιχουργικά σ’ έναν εφηβικό ξέσπασμα ημερολογιακής καταγραφής σκέψεων και γεγονότων, ή κι εξ αφορμής γεγονότων, καθώς επίσης και συναισθημάτων, βιωμένων ή μη.

«…Προσπάθησα πολύ να σε κάνω να δεις τα χρώματα
Μακριά στον ορίζοντα
Το πέλαγος απ’ τ’ ανοιγμένο παράθυρο,
τον γλάρο που τον πάει ο άνεμος…»
«… Μήπως πετύχω την ένωση των αλλοπρόσαλλων βημάτων σου
με τα δικά μου σταθερά πατήματα και ευλογήσω τ’ όνειρο…» (Ματαιότητα)

«Όπως σε είδα ν’ ανεβαίνεις τη σκάλα του έρημου σταθμού
εκείνο το απόγευμα
Με το βλέμμα καρφωμένο στο κενό –προσηλωμένος,
Κλειδωμένος ήσουν -…» (Στιγμιαία αίσθηση)

«… Στα νερά της θάλασσας θα πλυθούμε
Με κατάνυξη θα μας ατενίζει το ανεμοδαρμένο ξωκλήσι
Κι εγώ… σεμνή πια μέσα στην ελευθερία του έρωτα
Θα περνώ από την αγορά ενάρετων ανθρώπων…» (άτιτλο, σελ. 29)

Η δεύτερη ενότητα «… τα ωραιότερα ταξίδια είναι του μυαλού» εμπεριέχει ποιήματα που ξεπηδούν περισσότερο από στιγμές περιπλεγμένες στην ατομικότητα της μνήμης:

«… Αναμνήσεις χωρίς χρονικότητα…» (άτιτλο σελ. 52)
«… την θαλπωρή παρέχουν
τα φαντάσματα
του παρελθόντος ονείρου
που καλούσαμε ζωή» (Θλίψη)

«… Ν’ αντέξει το μυαλό μου μονάχα…
… σαν κιβωτός…
… από τις επιθέσεις του φθοροποιού χρόνου…
… ν’ αντέξει
Το μυαλό» (Υπέρ μνήμης)

«… Μόνο η μνήμη τους απέμεινε πιά… -» (Φαντάσματα)

Αξιοπαρατήρητη είναι και η επαναλαμβανόμενη αγωνία της Α.Ξ. για την «άλλη όχθη» , τον θάνατο, «την άλλη νύχτα» , το εν γένει επερχόμενο, κι ίσως δεν είναι τυχαίο που ο τίτλος τον οποίον επέλεξε ως γενικό τίτλο της συλλογής «Η προφητεία του ανέμου», διακρίνεται ως το κατ’ εξοχήν ποίημα της από την εν λόγω αγωνίας της.

« «Να περάσεις το ποτάμι.
Να ανακυκλώσεις τη ζωή που σπατάλησες.»
Μα εγώ… καρφωμένη στη μία όχθη,
Αρκέστηκα στο να ονειρευτώ την άλλη.» (Η προφητεία του ανέμου)

Το τελευταίο ποίημα με τίτλο «της αγάπης» κλείνει τον κύκλο της συλλογής ανοίγοντας συγχρόνως έναν καινούργιο, όπως συμβαίνει ακριβώς και στη ζωή, όταν η μέθη, το άρπαγμα, οι ανασφάλειες, οι φόβοι, οι ακανθώδεις επιθέσεις των οδυνηρών μνημών κατασιγάζουν στην απαλότητα που χαρίζει η ασφάλεια της χρονικής απόστασης, κι όταν πια η ανάγκη κυριαρχίας του ενός στον άλλον επιτέλους ξεδιψούν και χορταίνουν, τότε πλέον αρχίζουν «οι ελευθερίες» και «μοιράζονται σωστά, με οικονομία. Και ο χρόνος μάς» σέβεται.

[Η προφητεία του ανέμου, Ποιήματα, Ασημίνα Ξηρογιάννη, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα 2009]

Ό,τι μας ενώνει ή "...εάν μισούνται ανάμεσά τους δεν τους πρέπει ελευθεριά..."*

2010-06-17T16:48:00.007+03:00

Ο καιρός των ψευδαισθήσεων έχει ήδη τελειώσει. Όχι ύπουλα και μαλακά όπως υφάνθηκε το παραμύθι τόσες δεκαετίες, αλλά βίαια και απροκάλυπτα. Όμως έτσι δεν συμβαίνει με όλα τα παραμύθια όταν αναγκάζεσαι να εγκαταλείψεις τους κόσμους τους, και να προσαρμοστείς στην πραγματικότητα;

Παρ’ όλα αυτά το Σύστημα που όλοι δομήσαμε, άλλος πολύ άλλος λίγο, όλα αυτά τα χρόνια, αρνείται να παραδώσει τα όπλα προσπαθώντας να διατηρήσει με νύχια και με δόντια τόσο τη στρεβλή του οντότητα όσο και τα σαθρά του κατασκευάσματα.

Οπωσδήποτε υπάρχουν άνθρωποι που δεν συμμετείχαν στο λεγόμενο «πάρτυ της μεταπολίτευσης» άμεσα εκμεταλλευόμενοι τις δυνατότητες που αυτό χάριζε στους κατά συγκυρίαν «ημετέρους», αλλά, αναρωτιέμαι, η σιωπή, ή η άρρητη και άκριτη παραδοχή πως η κοινωνία και οι δομές της είναι έτσι όπως είχαμε συνηθίσει να είναι, δεν συνιστά κι αυτό μια πράξη συμμετοχής εν τέλει;

Η συγκεκριμένη άποψη έχει εγείρει σθεναρή αντίκρουση, σχεδόν λυσσαλέα άρνηση περί της αλήθειας της από πολλούς. Αλλά, αν ο αυτο-έλεγχος ίσχυε για τον καθέναν από εμάς ως μέθοδος επαγωγικής αυτοανάλυσης και άρα αυτογνωσίας, τότε θα ήμασταν μια διαφορετική κοινωνία, μια άλλη χώρα. Τότε δεν θα φτάναμε ποτέ στο σημείο που είμαστε τώρα.

Οπωσδήποτε λοιπόν έχει ευθύνη ο καθένας μας διότι συνετέλεσε ώστε να δημιουργηθεί, να συντηρηθεί και να διαιωνιστεί μια κοινωνική δομή ά-σχημη, δηλαδή δύσμορφη. Επι-λέξαμε να αφεθούμε ώστε να γίνουμε μάζα, μη πιστεύοντας ποτέ ότι θα έρθει η ώρα της πληρωμής των πεπραγμένων μας. Επειδή μάλιστα δεν πιστεύαμε ή δεν θέλαμε να πιστεύουμε στην ισχύ του Νόμου της Αιτίας και του Αποτελέσματος, νομίσαμε ότι δεν υφίσταται κι όλας.

Μήπως λοιπόν αυτό που στο βάθος μας φοβίζει είναι το κόστος της κατ’ αναλογίαν επί ενός εκάστου εξ ημών πληρωμής; Και μήπως αυτός ο έκβαθυς φόβος μετατρέπεται και εκδηλώνεται ως θυμός και τυφλή οργή κατά πάντων εκείνων που θεωρούνται και φαίνονται ως οι οιωνεί υπεύθυνοι;

Νομίζω ότι πρόκειται για απλουστευτικό τρόπο σκέψης ενός λαού από τον οποίον ελλείπει η παιδεία, βασικό συστατικό της οξείας αντίληψης, της εις βάθος κριτικής και αναλυτικής σκέψης, της ευφυούς ικανότητας της επανασύστασης ενός ή πλείστων νέων συνόλων από τα μέρη, με σκοπό την δημιουργική ανασυγκρότηση, την παραγωγικότητα-δημιουργία σε όλα τα επίπεδα της ατομικής και συλλογικής ζωής, δηλαδή την εν γένει και πράγματι ανάπτυξη.

Όμως γιατί ακόμη και σήμερα επι-τρέπουμε στα παράγωγα του νεκρού αυτού Συστήματος να μας θεωρούν μάζα; Γιατί τους επι-τρέπουμε επί πλέον να μαζικοποιούν το θυμό και την οργή μας; Και γιατί εν κατακλείδι επι-τρέπουμε στους εαυτούς μας είτε να γίνονται βορά είτε να συγκολλώνται στο ανώνυμο, απαίδευτο, άνουν πλήθος;

Εξακολουθούμε άραγε να πιστεύουμε και να ελπίζουμε ότι, παρά τις συνεχείς και για δεκαετίες διαψεύσεις μας, θα μπορούσαν τώρα να προσφέρουν κάτι χρήσιμο και αληθινά δημιουργικό στο σύνολο της κοινωνίας όλοι εκείνοι που ως «ημέτεροι» επιδίωξαν κι επέτυχαν την προσωπική τους ανέλιξη και μόνο;

Ή μήπως εξακολουθώντας να τους επι-τρέπουμε να μας ποδηγετούν συνεχίζουμε να γινόμαστε τροφή προς άλεσιν στις ιδέες και τις επιδιώξεις εκείνων που συνέχουν το ίδιο ακριβώς Σύστημα, οι οποίοι ακόμη και εν μέσω αυτών των καταιγιστικών ανατροπών αρνούνται να παραδεχτούν τις ευθύνες τους και να παραδώσουν επί τέλους τα όπλα;

Ας σκεφτούμε το εξής ξεκάθαρο: Αυτοί δεν θα υπήρχαν (πολιτικά κόμματα, συνδικαλιστικοί φορείς, Πρυτανείες, εργοδοτικές ή εργατικές ομοσπονδίες και συνομοσπονδίες, επιμελητήρια κ.λπ.), αν εμείς δεν τους ενισχύαμε, αν εμείς δεν τους πριμοδοτούσαμε όχι μόνο με την ψήφο μας, αλλά – το χειρότερο – με την αδιαφορία μας ή με τη σιωπηλή παραδοχή, την υπέρτατη δικαιολογία του «ωχαδερφισμού» πως «κι αυτό θα περάσει».

Αν εμείς δεν είχαμε αποδεχτεί την έκπτωση των αξιών μας, της ηθικής, αν εμείς δεν ελπίζαμε στην επιβίωσή μας μέσω του στρεβλού μοντέλου, το οποίο αν κι εκείνοι εξουσιοδοτημένοι από εμάς διεκδικούσαν, εμάς στην ουσία βόλευε, εξυπηρετούσε τη δική μας ανικανότητα ή προωθούσε τις δικές μας μειωμένες δεξιότητες.

Συνηθίσαμε να ζούμε λάθρα μες στον εγωκεντρισμό, τον ηδονισμό, την πλαστή ευμάρεια, την επιφανειακή γνώση που απαρτίζεται από καταιγισμό πληροφοριών, παπαγαλίζοντας το κάθε τι και κυρίως τις εκδοχές του βίου άλλων, μαϊμουδίζοντας.
Ας δανειστούμε το εξής παράδειγμα από την πραγματικότητα: Λόγω της αλλαγής στο Ασφαλιστικό Σύστημα περίπου εκατόν σαράντα χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι που έχουν κατοχυρώσει δικαίωμα σύνταξης, θα υποβάλλουν αίτηση προκειμένου να προλάβουν την εφαρμογή των ευεργετικών διατάξεων προηγούμενων Νομοσχεδίων.

Αλήθεια πώς αντιλαμβάνονται αυτές οι χιλιάδες πολιτών το καλό του Κράτους και το προσωπικό τους καλό; Πώς αντιλαμβάνονται το καλό για την κοινωνία και τις επερχόμενες γενιές;
Πόσο εύκολο τούς είναι να οργίζονται εναντίον ενός αόρατου Συστήματος, την ίδια ακριβώς ώρα που αυτοί γίνονται οι εκφραστές στην πράξη αυτού του Συστήματος το οποίο αφ’ ενός κατηγορούν και στο οποίο αφ’ ετέρου εναντιώνονται;
Παραβλέπουν το δικαίωμα στην επιλογή που ο καθένας μας διαθέτει, και αρέσκονται να μεταθέτουν την ευθύνη της πράξης τους στο ότι τους παρέχεται η δυνατότητα, την οποία «και γιατί να μην εκμεταλλευτούν εν τέλει;»

Αυτή τελικά η νοοτροπία «της αρπαγής του κάθε τι που μπορώ να εκμεταλλευτώ και με συμφέρει» μας έχει φέρει εδώ. Την ώρα λοιπόν που θα έπρεπε να συμβαίνει ο ψύχραιμος αναλογισμός της προσωπικής μας συνεισφοράς στην αποσάθρωση του Κρατικού οικοδομήματος, διαλέγουμε πάλι τον εύκολο δρόμο.
Και συγχρόνως αφήνουμε χώρο στην τυφλή οργή να συλλέγεται μέσα μας, να μεγαλώνει με κίνδυνο να εκτοξευθεί ανεξέλεγκτα από κάθε κατεύθυνση προς κάθε κατεύθυνση. Η τυφλή οργή της μάζας. Αλλά πριν την αφήσουμε ανεξέλεγκτη ας αναρωτηθούμε τουλάχιστον η κατευθυνόμενη (γιατί περί κατευθυνόμενης πρόκειται) οργή και το μίσος τι και ποιους πράγματι εξυπηρετούν;

Ας ψάξουμε λίγο βαθύτερα πριν συνεχίσουμε ν’ ἀφηνόμαστε πανικόβλητοι, απογοητευμένοι, ευθυνόφοβοι, ριψάσπιδες σ’ έναν φαινομενικά αντισυστημικό, (αλλά όλως συστημικό και καθεστωτικό εν κατακλείδι), έλεγχο του θυμικού μας καθώς και της κατεύθυνσης εκδήλωσής του, την ίδια αυτή ώρα που παράλληλα γυρεύουμε πώς και με ποιόν τρόπο θα γλυτώσουμε ή, πώς θα εγκαταλείψουμε το πλοίο πρώτοι το ταχύτερο δυνατόν.

Επιδιώκουμε να κάνουμε δηλαδή πράξη με απόλυτο αμοραλισμό τη ρήση «ο σώζων εαυτόν σωθήτω», πρακτική την οποία ήδη εφαρμόζει η πολιτική εξουσία και κάθε εξουσία τούτες τις μέρες σ’ αυτόν τον τόπο, κατηγορούμενη βεβαίως από τη μάζα, ενώ την ίδια ακριβώς αντίδραση, της εγκατάλειψης δηλαδή του πλοίου με συνοπτικές διαδικασίες, επιδιώκει θεωρώντας το ως αναφαίρετό της δικαίωμα να διαφυλάξει και για τον εαυτό της η κάθε μια ξεχωριστή μονάδα που συνέχει την πανικόβλητη μάζα.

Διαβάζω ότι χιλιάδες νέοι στέλνουν βιογραφικά τους σε εταιρείες άλλων Ευρωπαϊκών χωρών ή της Μέσης Ανατολής. Μου λένε επίσης ότι μεταπτυχιακοί φοιτητές ψάχνουν προγράμματα διδακτορικών για να φύγουν και να μη επιστρέψουν ποτέ. Η εύκολη δικαιολογία είναι ότι η μετανάστευση ήταν πάντα στο αίμα μας ή, ότι εδώ υπάρχει ανεργία, φτώχεια και πείνα.

Αναρωτιέμαι για το εξής: Αν την ημέρα της αναγγελίας της Γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα με την κατάληψη των Αθηνών το 1941 διέθεταν οι Έλληνες τις σημερινές δυνατότητες και τα μέσα, θα τό ‘σκαγαν όλοι; Είναι πιθανόν καιρός να επανεξετάσουμε κι όλες τις πράξεις ηρωϊσμού που μας αρέσει να μνημονεύουμε, ειδικώς μάλιστα από τα μπαλκόνια.

Γίναμε ήρωες από επιλογή ή επειδή δεν μπορούσαμε να κάνουμε αλλιώς; Όπως επίσης να εξετάσουμε ποιόν θα θεωρούσαμε ήρωα σήμερα και ποιές πράξεις νομίζουμε ηρωϊκές. Κι ας εξετάσουμε με την ευκαιρία μη τάχα οι «παλλαϊκές» μας αντιδράσεις είναι στην ουσία άρνηση να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες μας, να ελέγξουμε τις υποχρεώσεις, να αναθεωρήσουμε ό,τι θεωρούμε ως αναφαίρετο δικαίωμά μας και να εργαστούμε για την ανασυγκρότηση αυτού του τόπου.

Ας ερευνήσουμε τι είναι αυτό που στην πραγματικότητα φοβόμαστε; Τις απρόβλεπτες αλλαγές στις βολεμένες ζωές μας; Την αλλαγή του μοντέλου ζωής που έμοιαζε να είχαμε ελέγξει και τακτοποιήσει κατά το περίστασιν κι ανά κοινωνική ομάδα συμφέρον;

Κι από την άλλη, μήπως είναι τώρα η μεγάλη ευκαιρία να εμφανιστούν μπροστά μας επιτέλους οι πνευματικοί μας ταγοί, οι δάσκαλοι, οι εν-πνευσμένοι καλλιτέχνες και να μας βοηθήσουν να διακρίνουμε την ατομικότητά μας, δείχνοντάς μας παράλληλα τον τρόπο πώς να κάνουμε τον θυμό, την οργή και το φόβο μας παραγωγικούς, ναι, ακόμη και τον πανικό μας μπροστά στο ανεξέλεγκτο εν τέλει άγνωστο, προκειμένου να επιτευχθεί η αλλαγή, η οποία και θα μας αφορά εν τέλει συλλογικά; Άλλωστε οι πολλαπλές ατομικότητες δεν συνιστούν το σύνολο;

Ίσως ήρθε η στιγμή να θυμηθούμε εκτός από τα ά-σχημα και ό,τι τελικά θετικό και όμορφο μας ενώνει. Είναι η κατάλληλη ώρα πιθανώς ν’ αφήσουμε στην άκρη τον καθημερινό καταιγισμό των γεγονότων και των καταστάσεων που συνιστούν χωριστικότητα, να κλείσουμε τ’ αὐτιά μας στα λαϊκίστικα φερέφωνα που τέτοια διαδίδουν και από αυτά τρέφονται, και να προχωρήσουμε στην επικοδομητική Ενότητα.

Και δεν εννοώ εκείνη την ενότητα που θα εγείρει έναν καινούργιο πόλεμο του τύπου «ο λαός θύμα εναντίον του θύτη ΔΝΤ», «ο αδικημένος λαός ενάντια στην Κυβέρνηση των συμφερόντων» κ.ά. ανεδαφικά παρόμοια, αλλά εννοώ την Ενότητα που θα καταστήσει την Ειρήνη. Μέσα μας κι ανάμεσά μας.

Διότι ο κάθε πόλεμος εκ φύσεως, ακόμα κι εκείνος που εμφορείται από Ιερή Οργή, είναι παράγοντας χωριστικότητας, εφ’ όσον η ειρήνη που επιβάλλεται στο τέλος του είναι η ειρήνη με τους όρους του νικητή (ένα καινούργιο Σύστημα δηλαδή, που εν καιρώ θ’ αποδειχτεί το ίδιο άρρωστο, άδικο και μάταιο όπως και το καταλυθέν προηγούμενο), η οποία διόλου υπολογίζει την χρησιμότητα ή και την αναγκαστική, έστω, συμμετοχή και συνεισφορά των ηττημένων.
Ένας τέτοιος πόλεμος (αλλά ο κάθε πόλεμος εν τέλει είναι τέτοιος), είναι στην ουσία η βασικότερη συνισταμένη Αντίστασης στην Αλλαγή. Αντίσταση του Σκότους στην Έλευση του Φωτός. Εξ ου και κανένας πόλεμος έως σήμερα δεν έφερε μόνιμα ειρήνη σε κανέναν λαό, σε καμιά συνιστώσα κανενός κοινωνικού ιστού, σε καμιά κοινωνική δομή, παρά μόνο προσωρινά, για λίγες ώρες, ώσπου δηλαδή ο κάθε «επαναστάτης» να καταλάβει μια θέση εξουσίας.

Όμως η κύρια επιταγή της Εποχής που έρχεται δεν χρειάζεται απλώς και μόνο την αλλαγή του μοντέλου ζωής. Η Νέα Ειρήνη για να κατασταθεί χρειάζεται πρωτίστως να συμβεί στον καθένα μας μία, τουλάχιστον μία, εσωτερική μετατόπιση.
Καμιά αλλαγή δεν πρόκειται να έρθει απ’ έξω. Όπως και ποτέ έως σήμερα δεν ήρθε. Καμιά ουσιαστική βελτίωση της ζωής. Μόνο η εσωτερική αλλαγή προς το καλλίτερο, προς το υψηλότερο, που είναι και το ταπεινότερο συγχρόνως, μπορεί πλέον να βάλει βάσεις για τη βελτίωση της ζωής μας και εξωτερικά.

Μόνο η αλλαγή της ποιότητας της εσωτερικής μας δομής μπορεί να αλλάξει την ποιότητα των εξωτερικών δομών, των εξωτερικών εκδοχών των ζωών μας. Ας κατανοήσουμε πώς ο συνετός, ο σώφρων και ο πεπαιδευμένος άνθρωπος, αφού κατ’ αρχήν επισημάνει και καταμετρήσει τη συμμετοχή του στα πράγματα, χωρίς κατηγόρια κι αυτομαστίγωμα, χωρίς εκδικητική διάθεση προς εαυτόν και αλλήλους, σκύβει μέσα του πρώτα-πρώτα μ’ ευγνωμοσύνη (επειδή καθάρισε η όρασή του και είδε ή οίδε), με συγχωρητική διάθεση ((συν+χωρώ), επειδή κατανοεί τις ίδιες ή παρεμφερείς με του εαυτού του αδυναμίες, παραλείψεις κ.ά. και στους άλλους), με ιαματική διάθεση (να κόψει κάθε τι σάπιο και άρρωστο που επιμένει να μολύνει την πληγή), με άπειρη κατανόηση πάνω από τα σκοτάδια του (γιατί χωρίς το σκότος κανείς δεν αντιλαμβάνεται τα ζωηφόρα πλεονεκτήματα του Φωτός), και προσπαθεί να θεραπεύσει τον εαυτό του θεραπεύοντας παράλληλα σιωπηλά και φιλάνθρωπα κάθε τι άλλο πληγωμένο γύρω του.

Αλλά ώσπου να φανούν οι σύγχρονοί μας δάσκαλοι που θα μας φωτίσουν το δρόμο και θα μας φανερώσουν τις ιαματικές μεθόδους, ας θυμηθούμε πως ο Διδάσκαλός μας ο Σωκράτης ουδέποτε εγκατέλειψε τον τόπο του, την Αθήνα, παρά που η καταδικαστική απόφαση ήταν προϊόν σκευωρίας με τη συνεισφορά του όχλου, αντιθέτως, παρέμεινε να δικαστεί με τους Αθηναϊκούς Νόμους, αν και τόσο η δραπέτευσή του όσο και η συνέχεια του βίου του ήταν απολύτως εξασφαλισμένες.

Ας θυμηθούμε, από την πρόσφατη σχετικά Ιστορία μας, τις ανώνυμες γυναίκες της Πινδου, που, παρά που ο θάνατος ήταν η μόνη βεβαιότητα, ούτε για μια στιγμή δεν δείλιασαν προκειμένου να μεταφέρουν τρόφιμα και πολεμοφόδια σ’ έναν ημιδιαλυμένο πλην ηρωϊκό στρατό, ώστε να μην εκχωρηθεί ούτε μισό χιλιοστό από την Εθνική Κυριαρχία μας.

Διότι δεν μας ενώνει μονάχα η με όποιο μερτικό του καθενός μας ευθύνη για τη συμμετοχή στη σημερινή διάλυση και το χάος που τώρα βιώνουμε, αλλά μας ενώνει κι αυτό ακριβώς το μεγαλείο, που είναι βαθιά ριζωμένο στη γονιδιακή μας μνήμη. Αποτελεί κι αυτό το γεγονός σημαντική και μεγάλη Ευθύνη επίσης.

Μας ενώνει η Ανάγκη να εγκυμονήσουμε και να επαναγεννήσουμε αυτή τη χώρα που είναι κομμάτι μας και είμαστε κομμάτι της, που είναι Γλώσσα, Ιστορία και Αίμα μας-Καρδιά και χτύπος της ζωής στο στήθος μας.

Μας ενώνει η Ανάγκη να εγκυμονήσουμε και να επαναγεννήσουμε ο καθείς τους εαυτούς μας. Όχι ως Έλληνες απογόνους ή ως εκλεκτό λαό, αλλά ως Έλληνες ταπεινούς και σώφρονες, Έλληνες του Μέτρου, της Επι-λογής της Αρετής Έλληνες.

Άλλωστε, γονιδιακή μας μνήμη δεν αποτελεί και η από καταβολής της Μυθολογίας μας βεβαιότητα περί της ανάληψης του κόστους για την Ύβριν και την Αλαζονείαν;

* (Διονύσιος Σολωμός, «Ύμνος εις την Ελευθερίαν», στρ.147)

1. [Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Βακχικον, τεύχος 10, Ιούνιος-Αύγουστος 2010]
2. [Δημοσιεύθηκε επίσης στο έντυπο περιοδικό "Φιλοσοφία και Παιδεία", τεύχος 57, Ιανουάριος-Μάϊος 2011]

"Η σούτρα της χρυσής αιωνιότητας", Τζάκ Κέρουακ, μετ. Γιάννης Λειβαδάς

2010-03-27T10:44:00.006+02:00

«Ο Jack Kerouac γράφει τη «Σούτρα της χρυσής αιωνιότητας» τον Μάιο του 1956, ενθαρρυμένος από τον Γκάρυ Σέντερ, η οποία κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1960 από τις εκδόσεις Corinth», όπως διαβάζουμε στον πρόλογο της λιτής και δίγλωσσης έκδοσης (το αγγλικό πρωτότυπο και η ελληνική μετάφραση), των εκδόσεων Απόπειρα. Το συγκεκριμένο έργο του Κέρουακ μεταφράζεται για πρώτη φορά στα Ελληνικά, από τον ποιητή Γιάννη Λειβαδά.

Η λέξη «σούτρα» είναι σανσκριτική, σημαίνει «συρραφή, ακολουθία» και χρησιμοποιήθηκε σαν ονομασία της ακριβούς καταγραφής των διαλόγων του Βούδδα με τους μαθητές του. Υπάρχουν αρκετά τέτοια κείμενα-σούτρας, μερικά από τα οποία έχουν αποδοθεί στα ελληνικά και κυκλοφορούν ως εξής: «Η σούτρα της καρδιάς και της υπερβατικής σοφίας. Η διαμαντένια σούτρα» (μετ. Ευστάθιος Λιακόπουλος, εκ. Σωμανούς, Αθήνα, 1999), η σούτρα του έρωτα, το γνωστό Κάμα Σούτρα, αφιερωμένο στις αρχές της απόλαυσης, Η σούτρα του Λωτού (μετ. Πάνος Μπολανάκης, εκ. Κέδρος, Αθήνα 2006), που πρωτοεμφανίστηκε στην Κίνα τον 3ο αιώνα και θεωρείται ένα από τα λαμπρότερα κείμενα του Βουδδισμού Μαχαγιάνα, οι Yoga sutras του Patanjali, κ.λπ.

Φυσικά, η ίδια Αλήθεια που κηρύσσεται από τον Βούδα υπάρχει και στις παραδόσεις των Ινδιάνων της Βόρειας Αμερικής, στα Αιγυπτιακά Μυστήρια, στην Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία, στις ρήσεις του Κρίσνα όπως μας μεταφέρονται στη Μαχαμπαράτα, στον εσωτερικό Χριστιανισμό, αλλά σήμερα επιβεβαιώνεται πλέον και από τα αποτελέσματα των πειραμάτων πολλών κλάδων της σύγχρονης επιστήμης και ειδικότερα της Φυσικής, μετά την καθοριστική συμβολή του Αϊνστάϊν.

Από τον εμπεριστατωμένο και σύντομο πρόλογο του βιβλίου, γραμμένο από τον ασκημένο στον καίριο ποιητικό λόγο και ταλαντούχο ποιητή και μεταφραστή Γιάννη Λειβαδά, αντλούμε όσα στοιχεία μας χρειάζονται για να προσεγγίσουμε επαρκώς το κείμενο του Κέρουακ.
Η σούτρα του Κέρουακ αποτελείται από «εξήντα έξι αφορισμούς και διαλογισμούς και πεζά ποιήματα», όπως διαβάζουμε στην εισαγωγή, με τη διαφορά ότι κανένα από τα μέρη, αν και σχεδόν όλα μοιάζουν αυτόνομα, δεν μπορεί να αποκοπεί από τα υπόλοιπα εφ’ όσον το καθένα είναι απαραίτητος κρίκος μιας αλυσίδας που σαν σύνολο υπηρετεί τον εννοιολογικό προσδιορισμό της «χρυσής αιωνιότητας».

Όσο ο αναγνώστης εισέρχεται λέξη τη λέξη όλο και βαθύτερα στη σούτρα αντιλαμβάνεται και συμμετέχει σ’ έναν μαγικό χορό ανάμεσα στις έννοιες και την ουσία τους, ο οποίος έχει την ίδια ανοδική ή και καθοδική σπειροειδή κίνηση όπως ακριβώς συμβαίνει με την κίνηση της Ενέργειας στο Σύμπαν.

Η σούτρα ακροβατεί μεταξύ πεζού λόγου με ποιητικά στοιχεία ή ενός ποιήματος με πεζολογικά στοιχεία κι ενός κειμένου όπου οι μεταφυσικές αναζητήσεις του Τζακ Κέρουακ καθώς επίσης και η εντρύφησή του στον Μαχαγιάνικο Βουδδισμό τού έχουν, κατά κάποιο τρόπο, «υπαγορεύσει». Τελικά όμως πέρα από την κατάταξη της σούτρας σε οποιοδήποτε είδος του λόγου, στην ουσία πρόκειται για ένα κατ’ εξοχήν κείμενο εσωτερικής πνευματικής αναζήτησης.

Εδώ πλέον ο κορυφαιος εκπρόσωπος της γενιάς των Μπιτ, εισάγει τη λογοτεχνία στη μεταφυσική. Όχι μόνο λόγω της εξωτερικής μορφής που ακολουθεί το αφοριστικό ύφος του είδους, αλλά λόγω της ουσίας του περιεχομένου. Καθώς μάλιστα έχουμε συνηθίσει να διαβάζουμε κείμενα που αφορούν την πνευματική αναζήτηση, όπου όμως δεν θεωρούμε απαραίτητο το λογοτεχνικό τους υπόβαθρο ή αρκούμαστε σε έναν ελαφρώς λογοτεχνίζοντα τρόπο γραφής, ο Κέρουακ με τη «σούτρα της χρυσής αιωνιότητας» βάζει ψηλά τον πήχυ όσον αφορά στις απαιτήσεις της αναγνωστικής μας εμβάθυνσης, αντίληψης και απόλαυσης.

Ο μεγάλος λογοτέχνης δεν μιμείται, δεν αντιγράφει και δεν αναπαράγει τα διαβάσματά του, αλλά δημιουργεί ένα κείμενο όπου η βαθειά κατανόηση των βουδδικών παραινέσεων και η έσχατη και ύψιστη αναζήτησή του, η γνώση του Εαυτού, γίνεται προσβάσιμη στον καθέναν από εμάς.

Το κείμενο διατρέχει η αλήθεια του βουδδισμού πως ο κόσμος μας είναι δημιουργημένος από τον Νου, είναι δηλαδή μια Νοητική Απεικόνιση, κι έτσι αυτό που υπάρχει συγχρόνως δεν υπάρχει, όχι με την έννοια της ανυπαρξίας αλλά με την έννοια της Κενότητας. Αυτό που Είναι-Είναι Τίποτα, το Καλό και το Κακό δεν υφίστανται επειδή «Αυτό-που-πάντα-Είναι» είναι Αγάπη και η Αλήθεια είναι το Τίποτα-η Κενότητα. Και αυτό που είμαστε, αυτό που νομίζουμε ότι είμαστε ενώ βιώνουμε την ταραχή και τον φόβο «μοιάζει/ με τη χρυσή αιωνιότητα όταν παριστάνει πειραματικά/ την αίσθηση της κατάστασης της ταραχής-και-/του φόβου. Ένας άνθρωπος ήρεμος και χαρούμενος/ μοιάζει με τη χρυσή αιωνιότητα όταν παριστάνει/ πειραματικά αυτήν την εμπειρία. Ένας άνθρωπος που/ βιώνει την Αισθανόμενη Ύπαρξή του μοιάζει με τη/ χρυσή αιωνιότητα όταν το παριστάνει κι εκείνη. Ένας/ άνθρωπος που δεν κάνει σκέψεις είναι σαν τη χρυσή/ αιωνιότητα που παριστάνει πως είναι ο εαυτός της. Γιατί/ η κενότητα των πάντων δεν έχει αρχή ούτε τέλος/ και είναι αυτήν τη στιγμή άπειρη». (αφορ. Νο 33)

«Κοίταξε το μικρό σου δάχτυλο, η κενότητά του
δεν διαφέρει από την κενότητα του απείρου» (Νο 58)

«Ψηλά στον παράδεισο δεν θα τις θυμάσαι όλες αυτές
τις πλάνες σου. Ούτε καν θα αναστενάξεις «Γιατί;»
Είτε ως ατομική σκόνη είτε ως τεράστιες πόλεις, ποια η
διαφορά σ’ όλο αυτό το πράγμα. Το δέντρο παραμένει
ένας ουζοπότης…» (Νο 60)

Ο Γιάννης Λειβαδιάς ασκημένος, όχι μονάχα στη μετάφραση, αλλά ειδικότερα στο έργο του Κέρουακ (Τριστέσσα, εκ. Ηριδανός, Αθήνα 2009, Μέξικο Σίτυ Μπλουζ, Ηριδανός, Αθήνα 2009, Ποιήματα, εκδ. Ηριδανός, Αθήνα 2007, Πικ, εκ. Απόπειρα, Αθήνα 2008, Ο γυρισμός του ταξιδευτή, εκ. Απόπειρα, Αθήνα 2007, Γραφές της Αιωνιότητας, εκ. Απόπειρα, Αθήνα 2006), ποιητής και ο ίδιος, παράμετρος ιδιαιτέρως σημαντική για όποιον ερωτοτροπεί με την ιδέα και τη διάθεση να μεταφράσει ποίηση και όχι μόνο, μια που αφ’ ενός η καιριότητα και αφ’ ετέρου η διατήρηση του αυθεντικού και του αυτούσιου είναι ζητούμενα μιας καλής μετάφρασης, κάνει κι εδώ πολύ καλή δουλειά.

Η παράθεση του Αγγλικού κειμένου είναι στα συν της έκδοσης, αλλά και στα υπέρ της μεταφραστικής εργασίας του Γ.Λ. Η προσπάθειά του μάλιστα να μεταφέρει στον αναγνώστη τη συναισθηματική και νοητική «ουδετερότητα», που έτσι κι αλλιώς είναι το ζητούμενο για την αντίληψη της Αλήθειας στα Βουδιστικά κείμενα και όχι μόνο, επιλέγοντας τις κατάλληλες λέξεις, χωρίς καθόλου να μας στερήσει την εννοιολογική και αισθητηριακή απόλαυση και παραμένοντας σχεδόν απολύτως πιστός στο ύφος και την κυριολεξία του πρωτοτύπου, είναι αξιοσημείωτη και αξιέπαινη. Διότι η γλώσσα που χρησιμοποιεί δεν υποπίπτει στην ευκολία και την προχειρότητα, αλλά ούτε παρασύρεται στην εκζήτηση, προκειμένου να αποδοθούν στα Ελληνιά η λεπτότητα και η ιδιαιτερότητα των φιλοσοφικών εννοιών που λέγονται ή υποκρύπτονται.

Η "Σούτρα της χρυσής αιωνιότητας" είναι ένα βιβλίο απαραίτητο όχι μόνο για τον οδοιπόρο ενός πνευματικού μονοπατιού, αλλά για τον κάθε αναζητητή της Αλήθειας που είναι η Γνώση του Εαυτού. Είναι απαραίτητο για τον κάθε έναν που ενδιαφέρεται ν’ ανακαλύψει ότι το να γίνεσαι οπαδός ερμηνειών περί της Αλήθειας ή και των ερμηνευτών τους είναι στην πραγματικότητα δρόμος που σε απομακρύνει όλο και περισσότερο από το καθαυτό ζητούμενο που είναι η Αλήθεια. Και η Αλήθεια δεν μπορεί να είναι άλλο από Ελευθερία - η Αποδέσμευση μας δηλαδή από κάθε προσκόλληση - αλλά και Μοναχικότητα.

«Όταν κατανοήσεις τη γραφή πέτα την. Αν δεν

μπορείς να την κατανοήσεις αυτήν τη γραφή, πέτα την.

Εμμένω στην Ελευθερία σου.» (Νο 45)

[Το κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στη ηλεκτρονικό περιοδικό "Βακχικόν", τεύχος 9]
["Η σούτρα της χρυσής αιωνιότητας", Τζάκ Κέρουακ, μετ. Γιάννης Λειβαδάς, εκδ. Απόπειρα, Αθήνα 2009]

Νατάσα Κεσμέτη, "Νησί από ελαφρόπετρα"

2009-12-20T22:49:00.005+02:00

Το νερό δεν έχει σχήμα, δεν έχει χρώμα. Παίρνει το σχήμα και το χρώμα του υλικού εντός του οποίου περιέχεται. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, έχει το σχήμα και το χρώμα των ηρώων της Νατάσας Κεσμέτη στο «Νησί από ελαφρόπετρα», αλλά επίσης το σχήμα και το χρώμα της μνήμης και όλου του εσωτερικού κόσμου της συγγραφέως.

Ταυτόχρονα το νερό διαρρέει όλα τα διηγήματα της συλλογής και λειτουργεί σαν συνδετικός κρίκος ανάμεσά τους. Το νερό περιβρέχει το «νησί από ελαφρόπετρα» αλλά και το διαπερνά. Πλάσματα νερένια το περιποιούνται και το περιφυλάσσουν.

Ωστόσο το βιβλίο είναι στέρεο και γαιώδες. Κι αυτό αποτελεί ένα βασικό στοιχείο της ικανότητας της Ν.Κ., της «κυρίας Νηρού» ή «Ρανούς», του «Νηρίτη», που διαπλέκεται στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον των ηρώων της, περιπλεκόμενη η ίδια, και που δεν περιορίζεται μόνο στις κλασικές λογοτεχνικές αναζητήσεις περί ζωής, αλλά προβληματίζεται και γι’ αυτή καθαυτή την ποιότητα και την αναγκαιότητα της ίδιας της λογοτεχνίας, ειδικότερα μάλιστα στις μέρες μας.

Από το πρώτο διήγημα της συλλογής με τον τίτλο «Τροφώς» ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι δεν έχει να κάνει με μια «εύκολη» λογοτεχνία. Κι όμως δεν μπορεί να αφήσει το βιβλίο από τα χέρια του.

Και δεν οφείλεται, κατά τη γνώμη μου, αυτό στην ηδονή που προκαλεί ο κατακλυσμός των λέξεων, που μόνο σε τυχαία επιλογή δεν βασίζεται, αλλά οι πολυποίκιλες αισθητικές και έσω-έξω αισθητηριακές κλιμακώσεις, οι οποίες συχνά φτάνουν τον αναγνώστη στο αίσθημα βαθειάς πληρότητας, κατάσταση η οποία είναι αφ’ ενός προϋπόθεση κι αφ’ ετέρου υποχρέωση της λογοτεχνίας.

Σκέφτεσαι διαβάζοντας, αλλά δεν θέλεις να σκεφτείς. Νιώθεις. Και δεν θέλεις να σωπάσεις. Θέλεις να κρατήσεις και συγχρόνως να μοιραστείς τις «πεταλούδες» που μέ κάθε νεύμα-κάλεσμα της κυρίας Νηρού ή Ρανούς σηκώνονται από τις μυστικές φωλιές τους, από τη νάρκη τους και φτερουγίζουν προς το φως που ξεχύνεται παντού ένα γύρω και λαμποκοπά και φωτίζει της ψυχής τα πείρατα και γαργαλούν κι αυτού του σώματος την ευδαιμονία: «Κι εσύ υπάρχεις».

Η ψυχή του αναγνώστη συναντάει επιτέλους το αληθινό. Το αναγνωρίζει. Η πλοκή των κειμένων δεν στήνεται για να γίνει είδος του λόγου, αλλά οι λέξεις υπηρετούν ό,τι προϋπάρχει: της καρδιάς τα πάθη, το πλάνταγμα, τις βαθειές οδύνες, το άνοιγμα.

Όταν η δύναμη του λόγου ξεχειλίζει χωρίς να υπηρετεί τίποτα ψεύτικο, τίποτα δήθεν, αλλά όταν κάθε λέξη συνηθισμένη ή σπάνια – δείγμα μιας ακμαίας νοητικής ικανότητας κι ενός συναισθηματισμού όχι βολεμένου στις επιδερμικές ψυχο-ερμηνείες, αλλά βυθισμένου στην αναζήτηση και τη γνώση καταστάσεων που φτάνουν μέχρι τις ρίζες της ατομικής ύπαρξης που είναι ξεχωριστή και συνάμα αλληλένδετη με τις υπόλοιπες – υπηρετεί τον εναλλασσόμενο ρυθμό της καρδιάς, άλλοτε ταχύ άλλοτε άρρυθμο, αγωνιώδη, πάσχοντα, συμπάσχοντα, νευρώδη, ατίθασο, σπηλαιώδη, ευγνωμονούντα, διαμπερή, συμπάλλοντα.

Κανονικά αδυνατώ να επιλέξω κάποιο κείμενο που να υπερτερεί ή να υστερεί. Όλα δυνατά, εφάμιλλα. Το καθένα με τον τρόπο του και για τους λόγους που γράφηκε. Το καθένα ένα διαμάντι. Καλοδουλεμένο χωρίς προεξοχές, γωνίες, ακατέργαστα στοιχεία.

Η επιμονή στη λεπτομέρεια, η οποία όμως δεν γίνεται εμμονή, χαρακτηρίζει την Ν.Κ.. Λατρεύει να περιγράφει επιμελώς την απαρατήρητη λεπτομέρεια, που εντέλει χαρακτηρίζει τη μοναδικότητα ενός εκάστου.

Η πένα της στριφογυρίζει γύρω από πρόσωπα, καταστάσεις, αντικείμενα, γεγονότα, συνθήκες ζωής και παράλληλα ανατέμνει σε βάθος, εισχωρεί στο αντικείμενο της παρατήρησής της, χωρίς να ναρκισσεύεται. Διαγράφει σπειροειδείς κινήσεις ανεβαίνοντας ή κατεβαίνοντας επίπεδα παρατηρητικότητας και καταγραφής λεπτομερειών, που οδηγούν τόσο την ίδια τη συγγραφέα όσο και τους αναγνώστες της σε λεπτεπίλεπτα και ιδιαίτερα εσωτερικά επίπεδα νοητικής και συναισθηματικής υφής. Και το πράττει χωρίς να βιάζεται, χωρίς να χρονοτριβεί. Δίνει χώρο και χρόνο. Και μοιάζει να έχει βρει τη χρυσή τομή ώστε να μην απολέσει το ενδιαφέρον όποιου θα εμβαπτισθεί στα κείμενά της.

Οπωσδήποτε τη σπάνια αυτή της ικανότητα δεν την οφείλει μόνο στην 35ετή της εμπειρία από την ενασχόληση με το λόγο, ούτε και στην εμπειρία ζωής με την οποία έχει ως τώρα προικιστεί. Είναι αυτό το κάτι πίσω και πέρα από τις λέξεις. Είναι της ψυχής το φτεροκόπημα που σαρκώνεται και σαρκώνει το λόγο, που χαρίζει ποιότητα σ’ αυτή την ίδια τη ζωή και τα τεκταινόμενά της. Αλλιώς είναι προτιμότερη η σιωπή. Υπάρχει πολλαπλάσιο κέρδος άλλωστε από αυτή.

Και δεν έχω παρά να συμφωνήσω με όσους τεχνίτες του λόγου («Καμωμένα από Νηρίτη», σελ. 185, ο πρώτος, που «είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία, ο δεύτερος ο «ποιητής» και ο τρίτος, το «πολύ σκληρό… κοχύλι») που είδαν και αναγνώρισαν αυτό το κάτι, και άλλα κάτι συγχρόνως, όπως το προσωπικό της στυλ γραφής, παρά που σε μερικά σημεία έχει και τις λογοτεχνικές του αναφορές, και την παρότρυναν. Όμως είναι σημαντικό κάτι επίσης να υποψιάζεσαι ή και να γνωρίζεις και ο ίδιος τις επιρροές και να ασκείσαι συνεχώς και συγχρόνως παλεύοντας ν’ αποφύγεις τις παγίδες της ταύτισης, ώστε να τις υπερβείς, βρίσκοντας και χρησιμοποιώντας εντέλει την ιδιαιτερότητα της δικής σου φωνής.

Η Ν.Κ. πιστεύει ότι η θεραπεία βρίσκεται στο να «διορθώσουμε τα μάτια μας» κι αυτό προσπαθεί. Να μας βοηθήσει «να βλέπουμε με τα μάτια των νεκρών την Ιερότητα» («Εικαστική λογοτεχνία» ή «νησί από ελαφρόπετρα», σελ. 159), όπου «Ιερότητα» είναι τόσο η ζωή όσο κι η λογοτεχνία.

Άλλωστε, τόσο ο ζωντανός, ο Παρών αναγνώστης όσο κι ζωντανός, ο Παρών συγγραφέας πρέπει «ισόβεια και ιώβεια να υπομένουν» και «να δειπνούν αργά-αργά τη Σκιά τους» («Καμωμένα από Νηρίτη»).

Εν κατακλείδι, το «Νησί από ελαφρόπετρα» είναι μια εξαίρετη συλλογή διηγημάτων που σε κρατάει εδώ, παρόντα στο παρόν των κειμένων, και σε αποτρέπει από το να γίνεσαι απλώς χρονοφάγος φυλλομετρητής.

[Νατάσα Κεσμέτη, Νησί από ελαφρόπετρα, Διηγήματα, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2008]

[Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Βακχικόν, τεύχος 8, Δεκέμβριος 2009-Φεβρουάριος 2010]

Συνεντευξη στο "Βακχικόν" για το μυθιστόρημα "Η ζωή είναι εδώ"

2009-11-01T19:32:00.002+02:00

Τα πάντα ανατράπηκαν μέσα σε λίγες μόνο ώρες. Ξαφνικά η Χαλκιδική έγινε Λευκάδα και το κάμπινγκ έδωσε τη θέση του σ' ένα δωμάτιο μιας μονοκατοικίας 5 χλμ έξω από τη Χώρα. Στο διάστημα της -εκεί- παραμονής μου, με συντρόφευε το δεύτερο μυθιστόρημα της κ. Ζαχαροπούλου (σε απάντηση των κακεντρεχών σχολίων περί ρεμβάσματος). Στο νησί, λοιπόν, των Βαλαωρίτη και Σικελιανού προσπάθησα ν' ανακαλύψω αν και εφόσον "Η Ζωή Είναι Εδώ". Είναι τελικά; Και ποιός θα μπορούσε να δώσει μια πιο κατατοπιστική απάντηση από την ίδια τη δημιουργό. Κάπως έτσι, λοιπόν, κλείστηκε η συνάντηση μας. Απόγευμα Σαββάτου, ενώ κοντοζύγωνε το τέλος του καλοκαιριού, το ραντεβού είχε κανονιστεί στη γωνία Ναυαρίνου και Ζωοδόχου Πηγής (για τους γνωρίζοντες). Καθίσαμε με τη συγγραφέα στο ξύλινο τραπέζι και συζητήσαμε παρέα με παγωμένο λευκό κρασί και μπόλικους φίλους στα πέριξ. Ακολουθεί μία γεύση για το τι διαδραματίστηκε :

Στο τελευταίο σας βιβλίο περιγράφετε δύο 24ωρά της ζωής έξι διαφορετικών χαρακτήρων, που στην πραγματικότητα αφορούν μόλις τρείς... Εξηγήστε μας ποιοι είναι αυτοί οι πρωταγωνιστές;

Είναι νέοι, στην ηλικία των τριάντα με τριάντα πέντε χρόνων και ένας περίπου πενηντάρης. Ζουν μίαν άνετη -οικονομικά- ζωή και κάποιοι είναι καριερίστες. Πρόκειται για κατοίκους μιάς σύγχρονης μεγαλούπολης, διαθέτουν κοινωνικές γνωριμίες αλλά βιώνουν την απομόνωση και το ανεκπλήρωτο, όπως και αρκετοί άνθρωποι γύρω μας στο σήμερα. Το είδος της ζωής που κάνουν τους έχει αναγκάσει να έχουν κάποια μυστικά. Αυτά διαπλέκουν τις ζωές τους... περιπλέκοντάς τους και, έτσι, το μυθιστόρημα τούς συναντά και τούς παρακολουθεί σ’ αυτό ακριβώς το χρονικό σημείο.

Ποιοι λόγοι έχουν οδηγήσει τους ήρωες σας σ’ αυτή τη διπλή ζωή;

Το γεγονός ότι έχουν αρνηθεί ν’ αντιμετωπίσουν τους εαυτούς τους, κατά πρώτον, και τις επιθυμίες και τα θέλω τους, εν συνεχεία. Είναι μια κατάσταση που συμβαίνει συχνά και σε πολλούς από εμάς. Όχι ακριβώς όπως συμβαίνει στους ήρωες του βιβλίου, αλλά κατ’ αναλογίαν.
Και αυτή η άρνηση της πραγμάτωσης των βαθύτερων επιθυμιών μας, που μπορεί να προκαλείται από πολλές καταστάσεις και κυρίως από φόβο, μας οδηγεί με τη λογική να βρίσκουμε αρκετές δικαιολογίες για την επιλογή να κάνουμε μια ζωή πολύ διαφορετική από αυτήν που χρειαζόμαστε και που μας εκφράζει. Αυτό δημιουργεί πολύ θυμό. Δημιουργεί συναισθηματικές εκρήξεις, οι οποίες όταν δεν εκφράζονται, συστρέφονται και γεννούν νοσηρότητα. Πολλές φορές μοιάζει να είμαστε θύματα των επιλογών κάποιων άλλων, που έχουν αποφασίσει πριν από εμάς για μας, για το είδος της ζωής μας και την εξέλιξή της. Αλλά κάπου βαθιά μέσα μας γνωρίζουμε όλοι ότι η ευθύνη είναι ατομική. Αυτό μας θυμώνει περισσότερο, έστω κι αν διαλέγουμε τρόπους οικτρά βίαιους για να ξεσπάσουμε την ακόρεστη εσωτερική μας οργή.

Τι είναι αυτό που μας φρενάρει να πετάξουμε αυτά που μας "χαλάνε";

Νομίζω ο φόβος. Ο φόβος απέναντι στο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε, αφού είμαστε κοινωνικά όντα, και φυσικά απέναντι στον εαυτό μας. Έχουμε μεγαλώσει και έχουμε γαλουχηθεί με πρότυπα που αδυνατούμε να ξεφύγουμε. Φοβόμαστε την απόρριψη. Την απόρριψη των γύρω, την απομόνωση. Πασχίζουμε να χτίσουμε έναν χαρακτήρα και μια ζωή που θα είναι αποδεκτά. Κάθε στραβοπάτημα που πιθανόν να ραγίσει την εικόνα φαίνεται να είναι οδυνηρό. Δεν αντέχεται. Επίσης, το κενό και το ανικανοποίητο, το αίσθημα της διαρκούς έλλειψης είναι διαδικασίες επώδυνες.

Ξέρουμε τον τρόπο για να τα αποβάλλουμε;

Ίσως και να τον ξέρουμε, αλλά όσο παραμένουμε στην ίδια κατάσταση, εκείνο που υπολογίζουμε είναι το κόστος. Είναι μια κατάσταση που δημιουργεί αφ’ ενός μια μόνιμη γκρίνια κι αφ’ ετέρου διαιωνίζει το βόλεμα. Οι ήρωες του μυθιστορήματος πάντως, όταν βρίσκονται στη δική τους οριακή στιγμή ρισκάρουν να σπάσουν τους καθρέφτες τους. Ο ένας μάλιστα στη θέση τού σπασμένου δεν βάζει έναν άλλον καινούργιο. Γιατί και τότε θα έβλεπε το είδωλο που θα ήθελε και τον εξυπηρετούσε. Σπάζει τον καθρέφτη του για να δει τον εαυτό του. Τον βλέπει και τον αποδέχεται. Δεν τον αντιμετωπίζει όμως. Και σ’ εκείνο το σημείο ξαναβρίσκει τον άνθρωπο μέσα του. Βρίσκει την καρδιά του. Αλήθεια, σε ποιάν άκρη βρίσκεται η καρδιά μας μέσα στη ζωή μας; Μέσα στην καθημερινότητά μας;

Γιατί όμως δίνουμε περισσότερη σημασία σε αξίες που μας κάνουν λιγότερο ευτυχισμένους;

Οι ήρωες του βιβλίου ζουν το σήμερα στο έπακρο. Όπως κι ο κάθε ζωντανός άνθρωπος δίπλα και γύρω μας, πίστεψαν κι αυτοί βασισμένοι στο μοντέλο της ζωής και τις εμπειρίες τους πως οι εξωτερικές αναζητήσεις, η υλική εξασφάλιση και το κυνήγι όλων αυτών των καταστάσεων που ονομάζουμε επιτυχία και επιτυχημένη ζωή, θα τους έκανε να αισθανθούν και εσωτερικά ασφαλείς και πλήρεις. Όμως ποιες είναι οι αξίες που έχουμε σήμερα; Κανονικά η αξία σαν έννοια δεν θα έπρεπε να διαχωρίζεται σε αξία που μας κάνει περισσότερο ευτυχισμένους και σε αξία που μας κάνει δυστυχισμένους. Η αξία δεν μπορεί να ορίσει το μέτρο της ευτυχίας γιατί ορίζεται από εμάς, όπως επίσης και το μέτρο της ευτυχίας ή της δυστυχίας ορίζεται από εμάς. Οπότε σημασία έχει αν υπερτιμούμε πράγματα και καταστάσεις των οποίων η αξία εκ προοιμίου είναι χαμηλή. Σ’ αυτήν την περίπτωση έχουμε κατεβάσει εμείς οι ίδιοι τον πήχυ της ευτυχίας μας. Και στο "γιατί" της ερώτησής σας καλείται να απαντήσει ο καθένας μας ατομικά : Τι χρειάζομαι; Τι είμαι; Ποιος είμαι; Ποιο είναι το μέτρο μου; ποια η αποτίμηση του εαυτού μου;

Από πού ορμώμενη γράψατε αυτό το αφήγημα-μυθιστόρημα;

Αφορμές πήρα από αυτά που συμβαίνουν γύρω μας και είναι ένα κομμάτι πραγματικότητας που βιώνουμε όλοι μας, όπως επίσης και τα αδιέξοδα μέσα στα οποία έχει περιπλακεί η ζωή μας.

Πόσο τυχαία είναι η επιλογή των χαρακτήρων σας;

Δεν είναι καθόλου τυχαία, αν και ο ένας ήρωας, ο τρομοκράτης, θα μπορουσα να πω ότι αυτοπαρουσιάστηκε μπρος μου. Σε γενικές γραμμές, πάντως, οι ήρωες ζουν κομμάτια πραγματικής ζωής πραγματικών ανθρώπων, που ορισμένες συγκυρίες της ζωής διασταυρώθηκαν μαζί μου.

Και γιατί επιλέξατε αυτούς τους χαρακτήρες και οχι άλλους;

Γιατί ακριβώς κοίταξα γύρω μου, κοντά μου, πολύ κοντά μου. Και έπαθα σοκ. Και το σοκ μάλλον ήταν ότι η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική από αυτό που νόμιζα ότι είναι πραγματικότητα. Δεν γνωρίζω μόνο ανθρώπους σαν τους ήρωες του βιβλίου, οπωσδήποτε, αλλά οι άνθρωποι αυτοί είναι στα διπλανά μας σπίτια. Το φαίνεσθαι και η υποκρισία που διακρίνει την οικογένεια και την κοινωνία τους ντύνει με τα καλά τους, τους μακιγιάρει, τους λουστράρει και προσπαθεί να θολώσει την οπτική και την κρίση των υπολοίπων, μειώνοντας τα συμβαίνοντα ή προσπαθώντας να μηδενίσει τις συνέπειες, και φτάνοντας κάποια στιγμή στο σημείο να τους εξιλεώσει ή και να τους οδηγήσει στη κάθαρση χαρίζοντάς τους απλόχερα μεγαλόσχημους τίτλους και εξιδανικευμένα κοινωνικά προφίλ. Δεν ισχυρίζομαι ότι τέτοιοι άνθρωποι αποτελούν την πλειοψηφία, αλλά οπωσδήποτε δεν είναι μειοψηφία. Το θέμα είναι αν τελικά μας συμβαίνει αυτό που συμβαίνει και στους ήρωες του βιβλίου : αν δηλαδή παραδεχόμαστε μπροστά στον καθρέφτη μας την αλήθεια κι αν μετά από αυτό αναζητούμε το φως.

Ως αναγνώστρια και όχι ως δημιουργός ποιά σημεία θα ξεχωρίζατε απο το βιβλίο;

Όσο και να το θέλω η αλήθεια είναι πώς δεν μου είναι εύκολο να ξεχωρίσω κομμάτια του.
Θα σας μεταφέρω όμως τις απόψεις κάποιων ήδη αναγνωστών, που μου έχουν πει τη δική τους γνώμη. Κάποιοι θεωρούν πολύ δυνατό το πρώτο κεφάλαιο, κάποιοι άλλοι την ερωτική συνάντηση της Bianca και του Night Walker, ορισμένοι βρίσκουν ενδιαφέροντες τους διαλόγους του chatting, κάποιοι άλλοι το κεφάλαιο όπου ο Nero βιώνει τη σκοτεινή νύχτα της ψυχής του, κάποιοι το τελευταίο κεφάλαιο, ορισμένοι το κεφάλαιο με τη γρήγορη εναλλαγή των γεγονότων που έχει πολύ και εναλλασσόμενη δράση και κάποιοι, επίσης, σοκαρίστικαν από τις συνθήκες της ζωής που περιγράφονται.

Στην αρχή του βιβλίου αναφέρετε μια φράση του Χάνεκε. Πόσο επηρεάζει τις διαπροσωπικές μας σχέσεις η συγκεκριμένη ιδεολογία?

Επειδή το "εγώ" περισσεύει καθημερινά σε όλο το φάσμα των σχέσεών μας, αυτό συνιστά φασισμό. Ο φασισμός χρειάζεται την απομόνωση και την περιχαράκωση. Την εσωτερική. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, είτε ατομική είτε συλλογική που ο αποκλεισμός περισσεύει και η ανταλλαγή της καρδιάς δεν συμβαίνει, υπάρχει φασισμός. Ο φόβος του να συνυπάρξεις ή να μοιραστείς, η αρπακτικότητα με το πρόσχημα του εδώ και τώρα, ο φόβος κάθε πιθανής απώλειας διατηρεί ή εφευρίσκει όλο και περισσότερες ευκαιρίες και κανόνες δεσμεύσεων και ελέγχου. Αυτού του είδους οι συμπεριφορές είναι φασιστικές ακόμα και στην περίπτωση που κάποιος μέσα σε μία σχέση επιλέγει το ρόλο του θύματος. Ο φασισμός δεν ασκείται μόνο από εκείνον που έχει τον έλεγχο, αλλά και από εκείνον που τον αποδέχεται είτε προσπαθεί να τον αποτινάξει είτε επειδή καταπιέζεται και συνθλίβεται. Ο φασισμός σε συλλογικό ή ατομικό επίπεδο έχει πάντα αναφορά στη μονάδα. Όπως και κάθε τι. Και τελικά, για να κάνουμε μία ακόμη σύνδεση του φασισμού ως μότο του βιβλίου και των ηρώων του, όταν θέλεις μονάχα να παίρνεις τα πάντα που θεωρείς ότι δικαιούσαι και να επιβάλλεις το δικό σου τρόπο σκέψης ή αντίδρασης στα πράγματα, τι άλλο υπάρχει εκτός από από φασισμός;

Τελικά "Η Ζωή είναι εδώ" ή "Η Ζωή είναι αλλού" κατά Κούντερα;

Ο Γιάρομιλ, ο ήρωας του Κούντερα, ψάχνει τη ζωή αλλού από εκεί που είναι. Είναι κι αυτός απομονωμένος εξαιτίας της μητρικής αγάπης που τον κυνηγά και που έχει σκηνοθετήσει τη ζωή του και εξαιτίας των ευαισθησιών του, που του δημιουργούν πρόβλημα στη ζωή και τις σχέσεις του με τις γυναίκες. Γίνεται τελικά οπαδός του καθεστώτος και καταδότης. Και οι ήρωες του «H Ζωή είναι εδώ» βρίσκονται σ’ ένα παρόμοιο οριακό σημείο με τον Γιάρομιλ. Αναζητούν τη ζωή, που είναι από άλλους "έτοιμη", είτε από φόβο να ακολουθήσουν το δρόμο που θέλει η καρδιά τους, είτε εγκλωβισμένοι σε στρεβλές πεποιθήσεις για το τι είναι ζωή και ειδικότερα τι θεωρείται "επιτυχημένη ζωή, κοινωνικές σχέσεις και καριέρα". Όμως υπάρχει ένα οριακό σημείο στους ήρωες του "Η Ζωή είναι εδώ" : θα πρέπει να διαλέξουν αν θα μείνουν με τη σκοτεινή τους πλευρά ή αν θα αποφασίσουν να αφήσουν το φως να γλιστρήσει από μια χαραμάδα και να γίνει δρόμος τους. Τελικά ανακαλύπτουν ότι η ζωή δεν ήταν εκεί που την ζούσαν αλλά εδώ που ετοιμάζονται να βαδίσουν τώρα. Η ζωή άλλωστε είναι πάντα εκεί που είμαστε ολόκληροι : mε το σώμα, τον νου και την καρδιά μας.

H Nατάσα Ζαχαροπούλου είναι συγγραφέας και ποιήτρια. Έχει εκδώσει τα μυθιστορήματα "Ίχνος κραγιόν η νύχτα" (Ανατολικός, 1996) και "Η Ζωή είναι εδώ" (Ανατολικός, 2009), τις συλλογές διηγημάτων "Κι ας με ταξιδεύεις όπου" (Λύχνος, 1995) και "Όπου ορίζει το φιλί" (Ανατολικός, 1999) και τις ποιητικές συλλογές "Να σ' έχω" (Λύχνος, 1995) και "Ατμός" (Ανατολικός, 2008).

Βακχικόν, τεύχος 7, 2-11-2009

Παρουσίαση του βιβλίου "Η ζωή είναι εδώ"

2009-10-26T01:35:00.000+02:00

Κριτικό σημείωμα της Μαρίας Μαρκαντωνάτου για το μυθιστόρημα "Ἡ ζωή εἶναι ἐδῶ"

2009-06-29T21:15:00.003+03:00

Στο πρώτο μυθιστόρημα της Νατάσας Ζαχαροπούλου: « Ίχνος κραγιόν η νύχτα» επισημάναμε αρετές όπως: ικανότητα σύνθεσης, νεύρο και τόλμη, αλλά και μια ευκολία γραφής που συχνά παρασύρει, μυθιστορηματική απόπειρα με τις συνήθεις αδυναμίες πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων. Στο δεύτερο μυθιστόρημά της η Ν.Ζ.,με πιο ώριμη ματιά, κάνει μια κατάδυση στο χάος της σύγχρονης μεγαλόπολης ανασύροντα πρόσωπα εγκλωβισμένα ανάμεσα στα θέλω τους και τα θέλω των γονιών τους ή και τις επιταγές της Ανάγκης, παρακολουθεί τον αγώνα και την αγωνία τους για μια έστω μικροαπόδραση, ως την έξοδο προς μια πιο ανθρώπινη εκδοχή, μέσα από το δικό τους , πρωτίστως, εσωτερικό προχώρημα.
Με όρους που τείνουν σιγά-σιγά να επικρατήσουν στο λεγόμενο « παγκόσμιο χωριό», οι ήρωες της Ν.Ζ. μοιάζουν δέντρα δίχως ρίζα βαθειά, αρπάζονται απ΄ό,τι βρουν, για να μη ξεριζωθούν, όπως είναι Διαδικτυακή δυνατότητα, η δήθεν ισχύ που εξασφαλίζει η μυστική συμμετοχή σε παράνομες πράξεις, η ψευδαίσθηση μιας υπερύπαρξης μέσω κερδοφόρων, για τους επιτήδειους, τελετών, πράγματα που συνιστούν, εν τέλει, έλλειμμα συλλογικής ταυτότητας.
Κατά τον γνωστό τρόπο, ο αφηγητής- συγγραφέας παρακολουθεί, κατά κεφάλαια, τους πρωταγωνιστές και τη ζωή τους, όπως αυτή εξελίσσεται σε δύο εικοσιτετράωρα, ενώ, με τη μέθοδο του συνειρμού ή της αναδρομής, ο αναγνώστης πληροφορείται σημαντικά γεγονότα που διαμόρφωσαν την προσωπικότητά τους.
Η γραφή, κοφτή και ασθμαίνουσα- στους ρυθμούς της εποχής μας, αποτυπώνει δραστικά στάσεις και συμπεριφορές, σκέψεις και ψυχικές εντάσεις, σκιτσάρει με μαεστρία,σκιαγραφεί, ζωγραφίζει. Κάποτε χαλαρώνει κάπως, ρεμβάζει ή και επιδίδεται σε ποιητική απεικόνιση της πραγματικότητας, πράγμα που απογειώνει και ξεκουράζει.
Στον ζοφερό κόσμο του μυθιστορήματος, αντί για την επιδίωξη της προσωπικής ευτυχίας, μέσα από ένα στέρεο σύστημα αξιών, κυριαρχούν το κυνήγι της καριέρας και του ευδαιμονισμού, αντί για τον έρωτα ως σχέση ουσίας και πληρότητας, το σεξ και η λαγνεία, αντί για την αληθινή ανθρώπινη επαφή, η απρόσωπη συνεργασία που συχνά εκφυλλίζεται σε βάρβαρη μηχανιστική διαδικασία, καταστάσεις σαθρωτικές,ιδίως για τους νέους, που κυριολεκτικά πλαντάζουν για ομορφιά και αρμονία, αίσθηση δημιουργική και επικοινωνία.
Η Ν.Ζ., άνθρωπος της γενιάς των ηρώων της, γνωρίζει καλά τα μορφώματα αυτά του καιρού μας και, αν το μυθιστόρημά της έχει μια θέση στη λογοτεχνία, είναι ακριβώς αυτή: Ρίχνει φως σε σκοτεινούς λαβυρίνθους, εκθέτοντας με ρεαλισμό αλλά και ποίηση το έρεβος της ύπαρξής μας, όταν χάνει τον βηματισμό της, και παραπαίει επώδυνα.
Σ’ ένα τέτοιο ανθρώπινο τοπίο, το τρυφερό κομμάτι της ζωής εξεγείρεται διεκδικώντας τον ζωτικό του χώρο. Θα τον βρεί; Αυτό θα εξαρτηθεί από το βαθμό συνειδητότητας και τις ηθικές αντιστάσεις του καθενός. Η συγγραφέας φαίνεται να πιστεύει πως, μ’ όλη τη στρέβλωση και την κακοποίησή της , η ζωή είν’ εδώ.

Μαρία Μαρκαντωνάτου

(Δημοσιεύεται στο περιοδικό Ομπρέλα, τεύχος 86, Σεπτέμβριος-Νοέμβριος 2009)

Ἡ ζωή εἶναι ἐδῶ (Προδημοσίευση)

2009-06-08T23:52:00.001+03:00

1.

CaCl
Ώρα 3.00 π.μ. στο κέντρο της πόλης

Ἔκλεισε μέ δύναμη τό φερμουάρ τοῦ μαύρου σακιδίου του. Προηγουμένως, εἶχε ἐλέγξει τέσσερις φορές τό περιεχόμενο. Φόρεσε τήν περούκα μέ τά μακριά ξανθά μαλλιά καί μετά κόλλησε ἕνα ξανθό καί ψιλογκριζαρισμένο μουστάκι, κάνοντας τήν κίνηση, ἀπό πείρα, στόν ἀέρα.
Ἔστρωσε τό μαῦρο μαντήλι στό λαιμό του, δένοντας τίς ἄκρες του πίσω ἀπό τόν σβέρκο. Τό ἄγχος του γιά τό περιεχόμενο τῆς τσάντας εἶχε χτυπήσει κόκκινο. Ἑτοιμάστηκε νά τήν ἀνοίξει ἀκόμα μιά φορά, ἀλλά ἀντιστάθηκε στόν πειρασμό.
Πῆρε ἀπό τό κρεβάτι, ὅπου ἦταν ὥς τώρα πεταμένο τό μαῦρο πέτσινο μπουφάν του, καί βιαστικά προσπάθησε νά τό κουμπώσει ὅμως, γιά μιάν ἀκόμη φορά, τό φερμουάρ του σκάλωσε.
Σιχτίρισε ἀπό τά νεῦρα. Τά μακριά νευρώδη του δάχτυλα ἐπέμειναν μέ ἄτσαλες κινήσεις. Κοίταξε τό ἠλεκτρονικό ρολόϊ πάνω στό κομοδίνο του, πού σιωπηλά ἀλλά ἀμείλικτα χρονομετροῦσε, ἐνῶ ἡ ἀντήχηση τοῦ βίαιου καλπασμοῦ τοῦ χρόνου στό μυαλό του ἦταν ἐκκωφαντική, καθώς πλησίαζε ἐπικίνδυνα γρήγορα στό ὁριακό σημεῖο. Καί 'κεῖνος ἀκόμη δέν εἶχε ξεκινήσει.
Τελικά τά κατάφερε. Τό τράβηξε ὥς τό τελευταῖο χιλιοστό τοῦ γιακά, μέ τό ἕνα χέρι σήκωσε τό σακίδιο περνώντας το στόν ὦμο καί μέ τό ἄλλο βούτηξε τό κράνος, πού εἶχε φροντισμένα ἀκουμπήσει στό γραφεῖο του.
Τό μυαλό του δούλευε πυρεττωδῶς, ἄν καί ὀργανωμένα, παρ' ὅλο πού ἦταν χωρισμένο σέ διάφορες λειτουργίες συγχρόνως: ἀπό τή μιά προσπαθοῦσε νά κάνει ξανά καί ξανά ἔλεγχο σ' ὅλη του τήν προετοιμασία, ἀπό τήν ἄλλη, σκεφτόταν κάθε μικρή κίνηση ἀπό ὅσες θά ἐπακολουθοῦσαν στήν πορεία τῆς νύχτας καί, παράλληλα, φρόντιζε νά θυμᾶται ἐπαναλαμβάνοντας τίς ὑπόλοιπες ὑποχρεώσεις τῆς συνήθους καθημερινότητάς του.
Δυνάμωσε τήν ἔνταση τοῦ μικροῦ στερεοφωνικοῦ, πού βρισκόταν στό πρῶτο ράφι τῆς σκούρας βιβλιοθήκης. Ὄχι τόσο δυνατά πού νά ἐνοχλεῖ, ἀλλά σέ τέτοιο βαθμό πού ν' ἀκούγεται, τουλάχιστον, ὥς ἔξω ἀπό τήν πόρτα του, ἄν κάποιος τύχαινε νά περάσει ἀπό 'κεῖ.

Ἄνοιξε μαλακά τήν ἐξώπορτα καί βγαίνοντας στόν μακρύ στενό διάδρομο τοῦ ὀρόφου του ἀφουγκράστηκε τό πνιχτό σκοτάδι. Γνώριζε ὅλους τούς ἤχους τῆς νύχτας ἀπό τή συγκεκριμένη γειτονιά, ἀπό τά διπλανά του διαμερίσματα. Τράβηξε ἀργά τό πόμολο κι ἔκλεισε τήν πόρτα ἀθόρυβα πίσω του.
Δέν ἄναψε κανένα φῶς. Ἔφτασε μέχρι τά σκαλοπάτια τοῦ κλιμακοστασίου καί τά κατέβηκε στά τυφλά, νυχοπατώντας σάν τή γάτα. Φτάνοντας στό ἰσόγειο, κοίταξε νά δεῖ ἄν ὑπῆρχε γείτονας ἤ τυχαῖος περαστικός τριγύρω καί ὕστερα προχώρησε ὥς τήν κεντρική εἴσοδο τῆς πολυκατοικίας.
Προσπάθησε νά διακρίνει κάποια κίνηση ἤ παρουσία στό πεζοδρόμιο ἤ καί στόν δρόμο, κι ἀφοῦ τίποτα δέν κινιόταν, πετάχτηκε, τρέχοντας σχεδόν, ὥς τήν ἀπέναντι πλευρά, πού ἦταν παρκαρισμένη ἡ πολλῶν κυβικῶν μηχανή του.
Κρέμασε τό σακίδιο στήν πλάτη του, καβάλησε φορώντας συγχρόνως τό μαῦρο μάτ κράνος του, μισοκατέβασε τή σκούρα φυμέ ζελατίνα, ἔβαλε τό κλειδί στή μίζα ξεκλειδώνοντας πρῶτα τό τιμόνι, καί πάτησε τό μπουτόν τῆς ἠλεκτρονικῆς ἀνάφλεξης.
Ξεπάρκαρε μαλακά, ἄν καί μέσα του ἔβραζε ἀπό ἀνυπομονησία καί ὅλες του οἱ αἰσθήσεις ἦταν τεντωμένες ἀπό τό ἄγχος, καί μέ προσοχή, μή καί ζημιώσει τ' αὐτοκίνητα, ἀνάμεσα στά ὁποῖα ἦταν σφηνωμένος.
Γέμισε τήν πρώτη δίνοντας μερικές παραπάνω στροφές στό γκάζι, πράγμα πού ἔκανε ν' ἀκουστεῖ δυνατά μέσα στήν ἐκκωφαντική ἡσυχία τό κλείδωμα τῆς ταχύτητας, καί σέ μερικά ἑκατοστά τοῦ δευτερολέπτου τόν κατάπινε ὁ μισοφωτισμένος δρόμος.

Ἔφτασε σ' ἕνα μικρό στενό στήν ἀνατολική ἄκρη τῆς πόλης...

Θοδωρή Βοριᾶ, Νυχτερινές Ἐπιπλοκές

2009-03-13T19:38:00.005+02:00

Ἔχω τήν αἴσθηση διαβάζοντας τήν ποιητική συλλογή «Νυχτερινές Ἐπιπλοκές», ὅτι ὁ Θοδωρής Βοριάς εἶναι ἕνας τρυφερός ἄνθρωπος, ἕνας ἔφηβος, πού ἡ νύχτα τόν ἐπιπλέκει καί τόν περιπλέκει μέ τίς καί στίς διαδρομές της.
Ὅλα τά ποιήματα τῆς συλλογῆς εἶναι νυχτερινά ἐπεισόδια τῆς πόλης του, τῆς Θεσσαλονίκης, τά ὁποῖα ξετυλίγονται μπροστά μας, καθώς ἐπίσης καί στιγμιότυπα ζωῆς τοῦ ἴδιου τοῦ ποιητῆ πού συμπλέκεται μαζί τους, γι' αὐτό ἴσως ἀκόμη καί στά πιό μικρά του ποιήματα ἐπιλέγει τήν ἀφηγηματική ἐξομολόγηση, παρά τήν ἀφαιρετική οἰκονομία τῆς ποίησης.
Ἡ πόλη εἶναι, μέ τήν παραμικρή εὐκαιρία, πανταχού παρούσα (ὁ Λευκόπυργος, ἡ Ἀρετσού, Μητροπόλεως, Μπενιζέλου, Ἐγνατία, στό Βαρδάρι), λές κι ἀποτελεῖ μιά δικλείδα ἀσφαλείας, τήν ἀνάγκη ἑνός ριζικοῦ καταφυγίου, στή μελαγχολική ἐπαναστατικότητα, τή διαψευσμένη (...γερασμένα συνθήματα.../...περισσέματα ὁραμάτων.../... Ὅποιος μπορεῖ να στέκει ἤρεμος/σ' αὐτή τήν πόλη/μπορεῖ ν' ἀφουγκραστεῖ τίς φωνές/καί τά συνθήματα/πού δραπετεύουν κάθε μέρα/κι ἔρχονται πάλι τίς νύχτες/ να λουφάξουν/πίσω ἀπό τούς ξεφτισμένους τοίχους) τοῦ ἔφηβου ποιητῆ.
Ἀκόμα καί στόν ἔρωτα ὁ Θ.Β., παρ' ὅλη τή «συναλλαγή», «τῶν τραβεστί τά στέκια», «τίς ἀνάσες ὀργασμοῦ», τ' «ἀγκαλιάσματα/στά σκοτεινά ἀποδυτήρια» παραμένει τρυφερός κι ὀνειροπόλος, «ἄν λιποθυμήσεις/θά σέ πάρω στά χέρια/νά σ' ἁπλώσω σ' ἄλλο ποίημα», λέει, καί γλιστράει στήν ἐσωτερική του κρύπτη, ὅπως «βρῆκε χαραμάδες ὁ ἀέρας/καί σιγά σιγά δραπέτευσε», πού τόν περιφυλάσσει ἁπαλό ἡ ποιητική του μοναξιά καί τόν περισώζει.
Ἡ γλώσσα του, συνεπής στό ἀφηγηματικό της ὕφος εἶναι λιτή καί χωρίς ἐξάρσεις ἤ ἐξεζητημένες λέξεις, καθημερινή, κάποιες φορές γίνεται, κατά τή γνώμη μου, ἐπίμονη στό νά μεταβάλλει τό ξύλινο λεκτικῶς σήμερα (γκράφιτι, γλουτολίνη, ἀφισοκόλληση, μολότοφ) προσπαθώντας νά τό μεταβάλλει καί νά τό ἐντάξει στό ποιητικό περιεχόμενο.
Στά σύν τῆς συλλογῆς ἡ ἐπιλογή τοῦ πολυτονικοῦ, σημεῖο ἀναφορᾶς τῆς γλωσσικῆς μας συνέχειας, πού ἐπιστεγάζει ἡ ποίηση.

Ἐν ὥρᾳ ὑπηρεσίας

Κλέβεις ἀνύποπτες στιγμές

γιά νά τίς κάνεις ποιήματα,

ἐσύ, ἕνας ἔνστολος ἐν ὑπηρεσίᾳ!

Γέρνουν οἱ τοῖχοι,

σ' ἐλέγχουν κάθε νύχτα,

σέ ὑποπτεύονται

γιατί ἔσκυψες στό δρόμο

ἤ γιατί βρῆκες κάτι

καί τό ἔβαλες στήν τσέπη σου...

Ἤξερες νά κρύβεις τά κλεμμένα᾿

λίγα παλιόχαρτα τσαλακωμένα,

κρυμμένα μές στήν τσέπη

ἦταν τά ὄνειρα κι οἱ στίχοι σου.

Ὅταν ἔσφιγγε τό κρύο

ἔχωνες ἐκεῖ τά χέρια

καί τά ζέσταινες.

[Νυχτερινές Ἐπιπλοκές, Θοδωρής Βοριᾶς, ποιήματα, ἐκδ. Ἐρωδιός, Θεσσαλονίκη 2008]

[Ατμός]...

2009-02-25T15:50:00.002+02:00

θρόμβοι θάλασσας
στεγνώνουν πάνω σου
Λάμνει το καλοκαίρι

Δημήτρη Ἀθηνάκη, Ιστορίες Ψυχοθεραπείας

2009-02-04T22:00:00.011+02:00

Ψυχαναλυτές με προβλήματα ψυχικά, ψυχαναλυτές-σχιζοφρενείς, ψυχαναλυτές-δολοφόνοι, ψυχαναλυτές-ψυχαναλυτές. Κι από την άλλη, ψυχαναλυόμενοι σε ανάγκη, ψυχαναλυόμενοι από συνήθεια, ψυχαναλυόμενοι από περιέργεια, ψυχαναλυόμενοι από βαριεστιμάρα. Όλοι αυτοί παρελαύνουν περιπαθώς απ' τα διηγήματα που έχουν συγκεντρωθεί σ' αυτό το βιβλίο και προσπαθούν να βγουν στην επιφάνεια και να μιλήσουν στον αναγνώστη όχι μόνο γι' αυτά που έχουν "πάθει", αλλά για όλα εκείνα που νομίζουν ότι έχουν πάθει. Και οι ψυχαναλυτές βρίσκονται στο δρόμο των ψυχαναλυόμενων όχι μόνο για να τους βοηθήσουν, αλλά -παράλληλα- για να βοηθηθούν. Παντί τρόπω.
Οι ιστορίες Ψυχοθεραπείας αναψηλαφούν και ανασύρουν στην επιφάνεια τόσο το πρόσωπο του ψυχαναλυτή όσο και του ψυχαναλυόμενου, όπως αυτά διαγράφονται σε διάφορες εκφάνσεις τους. Το πρόσωπο του ψυχαναλυτή δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την εικόνα που ο καθένας μας έχει σχηματίσει στο μυαλό του. Και εδώ κρύβεται το μυστικό των Ιστοριών Ψυχοθεραπείας.

Ὁ Δημήτρης Ἀθηνάκης ἐπέλεξε καί μετέφρασε ὀκτώ ἱστορίες. Θεωρῶ, κατ' ἀρχήν, ὅτι ἡ μεταφραστική του δουλειά εἶναι πολύ καλή, ἐπειδή δέν μοῦ ἄφησε κενά, ἔτσι ὥστε δέν μ' ἐνδιέφερε, τελικά, νά γνωρίζω ἤ ν' ἀνατρέξω στά πρωτότυπα κείμενα.
Κατά δεύτερον, θεωρῶ ὅτι εἶναι πολύ καλός, γιατί χρησιμοποίησε ὡραία καί στέρεη ἑλληνική γλώσσα. Σωστή ἑλληνική, χωρίς ἰδιοτυπίες καί ἀγγλισμούς, πού, δυστυχῶς, συναντιοῦνται συχνά στίς μέρες μας, σέ ἀρκετές μεταφραστικές ἀπόπειρες.
Ἡ γλώσσα του εἶναι ἁπλή καί εὔληπτη, ἀλλά ἀπαιτήσεων, χωρίς, ὅμως, νά γίνεται λόγια ἤ ἐξεζητημένη, προκειμένου νά δείξει τήν γλωσσική δεινότητα ἤ, τό ἀναμφίβολο εὖρος τῶν ἱκανοτήτων καί τῶν γνώσεων τοῦ μεταφραστῆ.
Ὁ Δημήτρης Ἀθηνάκης δέν ἀφέθηκε στήν εὐκολία τῆς ἐπανάληψης λέξεων, δέν παρασύρθηκε ἀπό τή ροή τοῦ «νά τελειώνω».
Ἡ δουλειά του φανερώνει ὅτι βασανίστηκε καί, νομίζω, ὅτι ὁ κόπος του θ' ἀνταμειφθεῖ ἀπό τήν ὑποδοχή, πού θά ἔχει τό βιβλίο.
Διότι καί τά ἴδια τά κείμενα, σίγουρα, δέν ἦταν εὔκολα. Κι ἀκόμα κι ἄν ἡ ἐπιλογή τους ἔγινε ἀπό ἐκεῖνον, τό νά μπορέσει, ἐν τέλει, νά διαλέξει μιά ποικιλία θεμάτων, πού καί τό μέγεθός τους νά εἶναι μικρό καί σύντομο (ὀκτώ ἱστορίες, 187 οἱ καθαρές σελίδες) κι ὅταν εἶχε, μάλιστα, νά διαχειριστεῖ, τό «ἀπό μέσα» τους, σίγουρα, δέν ἦταν καί δέν θά μποροῦσε νά εἶναι μιά ἁπλή, εὔκολη καί γρήγορη δουλειά.
Ἡ ἐπιτυχία του, ἐξ ἄλλου, σ' αὐτό τό θέμα ἔγκειται στό ὅτι κατάφερε νά ἀκολουθήσει τόν ρυθμό τοῦ κάθε συγγραφέα καί νά μᾶς τόν μεταφέρει. Κατάφερε, ἐπίσης, νά μᾶς χρωματίσει τή σημερινή Ἀμερική καί τά ἀδιέξοδά της. Χωρίς νά ὀλισθαίνει σέ προσωπικές ἐξάρσεις. Πού θά μποροῦσε, ἐφ' ὅσον ὁ μεταφραστής εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων καί συνδημιουργός.
Καταλαβαίνει, πάντως, διαβάζοντας κάποιος τίς «Ἱστορίες Ψυχοθεραπείας» ὅτι πρόκειται ὡραία σύγχρονη ἀμερικάνικη γραφή (κι αὐτό, ἐπίσης, ὀφείλεται στό ταλέντο τοῦ μεταφραστῆ) σέ ὡραία σύγχρονη καί φρέσκια ἑλληνική.
Γι΄ αὐτό καί συστήνω τό βιβλίο σ' ἐκείνους πού ἐνδιαφέρονται γιά θεματογραφίες τοῦ εἴδους.

Συγγραφεῖς τοῦ βιβλίου: Peter Collier, Martha McPhee, Francine Prose, Jonathan Baumbach, Charles Baxter, James Gorman, Barbara Lawrence, Steven Barthelme

[Ἱστορίες Ψυχοθεραπείας, ἐπιλογή-μετάφραση Δ. Ἀθηνάκης, ἐκδ. Μελάνι]

[Τό πρῶτο μέρος τοῦ κειμένου εἶναι μεταφορά ἀπό τό ὀπισθόφυλλο τοῦ βιβλίου καί ἀπό τόν πρόλογο τοῦ μεταφραστῆ]

[Ἀτμός]...

2009-02-02T11:17:00.001+02:00

Σκαριά τρύπες
τ' ἀντικρινά
νησιά στήν πάχνη.