Δίχως Ρίζες στὸν Οὐρανὸ Δὲν Φτάνεις

Bahman Ghobadi, Και Οι Χελώνες Μπορούν Να Πετάξουν

2026-10-15T07:43:34.218+03:00

Με τους Αβάζ Λατίφ, Σοράν Εμπραχίμ, Σαντάμ Χουσεΐν Φεϊζάλ, Χιρς Φέισαλ Ραχμάν κ.ά.

Γράφει η Μαρία Πάλλα

Κουρδιστάν, περιοχή κι όχι χώρα, αφού δεν υπάρχει επισήμως και δεν αναγνωρίζεται. Σύνορα Ιράκ-Τουρκίας. Η ταινία διαδραματίζεται σ’ ένα στρατόπεδο Κούρδων προσφύγων. Μια ομάδα παιδιών χωρίς οικογένεια αφοπλίζει νάρκες και συναλλάσσεται με εμπόρους όπλων στην προσπάθειά της να επιβιώσει. Δεν έχουν κανέναν να τα νοιαστεί, πολλά από αυτά δεν έχουν δεξί ή αριστερό χέρι, τους λείπει το ένα πόδι. Ένα κοριτσάκι, ο ανάπηρος αδελφός της κι ένα αγοράκι σχεδόν μωρό περιφέρονται με τις ανοιχτές πληγές τους υπομένοντας τη μοίρα τους. Λες κι ο κόσμος ήταν πάντα έτσι, η γη τόσο άγονη, η ζωή τόσο σκληρή, κι ο πόλεμος υποχρεωτικός, δεδομένος.

Στους πολέμους τα μεγαλύτερα θύματα είναι πάντα οι άμαχοι· ανάμεσά τους τα παιδιά. Κανείς δεν τους υποψιάζει ότι γεννήθηκαν για να ζήσουν, ότι ζωή δεν είναι ο θανάσιμος κίνδυνος που διατρέχουν κάθε στιγμή. Ζουν τη ζωή τους κάτω από τις πιο απάνθρωπες συνθήκες χωρίς ελπίδα και με εντελώς αβέβαιο αύριο.

Δεν πρόκειται για αντιπολεμική ταινία από εκείνες που γκρινιάζουν και από την αρχή ως το τέλος δεν κάνουν άλλο παρά να βροντοφωνάζουν συνθήματα. Όσοι έχουν δει πριν από πολύν καιρό τα Μεθυσμένα άλογα (2000) του ίδιου σκηνοθέτη εντυπωσιάσθηκαν το ίδιο κι ένιωσαν την ίδια συγκίνηση, μαζί με αυτό που συνηθίζουν ν’ αποκαλούν «γροθιά στο στομάχι» στον κόσμο του βορείου ημισφαιρίου που τα βλέπει αυτά καθισμένος στις πολυθρόνες των κινηματογράφων ή στον καναπέ με την πίτσα στο χέρι.

Ιρανική παραγωγή, γυρισμένη σε φυσικούς χώρους, με ελάχιστα χρήματα, αλλ’ όμως ικανή για ανυπολόγιστο μπορούμε να πούμε αποτέλεσμα. Γιατί αυτό που δεν κάνει η διπλωματία και η πολιτική, μπορεί να το κάνει άριστα η τέχνη. Το λιγότερο, να κινητοποιεί τα μυαλά μας. Οι πρωταγωνιστές είναι ερασιτέχνες Κούρδοι πρόσφυγες, παίζουν τον εαυτό τους και την ιστορία τους, κι αυτό από μόνο του συνιστά ένα γεγονός που δεν είναι βέβαια μόνον κινηματογραφικό…

* Πρώτη δημοσίευση: Φιλυρέα, 36, Φεβρουάριος 2014

** Τό βίντεο της ταινίας με ελληνικούς υπότιτλους

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Εὐάγγελου Ι. Τζάνου, Τὸ πορτοκαλὶ βουνό

2026-10-05T07:48:20.507+03:00

Το έμαθα όταν μου τηλεφώνησαν από την κλινική. Κόντευε πέντε το ξημέρωμα. Μερικές ώρες πριν τον είχα επισκεφτεί όπως έκανα κάθε μέρα. Δεν ξαφνιάστηκα γιατί τον περιμέναμε. Φαινόταν ήδη ότι ο κύκλος της ζωής του θα έκλεινε πρόωρα. Ήμουν ο μόνος από τους φίλους του που είχε κλειδιά του διαμερίσματος που νοίκιαζε, γι’ αυτό ανέλαβα να πάρω τα ρούχα του για να τον ντύσουν. Μαζί μου ήρθε ο κοινός μας φίλος Ευγένιος. Η ώρα ήταν δέκα το πρωί και είχα μπροστά μου αρκετές ακόμη διατυπώσεις. Ο Ευγένιος τέτοια ώρα, συνήθως, βρισκόταν στο κρεβάτι, αλλά σήμερα το θλιβερό γεγονός τον σήκωσε βεβιασμένα χωρίς ωστόσο να διαμαρτυρηθεί. «Για πότε λες να ορίσεις την τελετή, Κλεάνθη;» με είχε ρωτήσει ατάραχος καθ’ οδόν. Οδηγούσε πάντοτε προσεχτικά και φρόντιζε οποιοδήποτε συναίσθημα, χαρά ή λύπη, να μην επηρεάζει τη συμπεριφορά του στο τιμόνι. «Ξέρεις καλά ότι επιθυμία του ήταν η σορός του να αποτεφρωθεί» είπα επειδή δεν είχα τίποτε κατά νου. Το μόνο που με ενδιέφερε για την ώρα ήταν να βρω τα ρούχα που ο Ιερεμίας είχε ορίσει ως το τελευταίο του ντύσιμο.

Ιερεμίας Χουρδάκης, συγγραφέας. Δηλαδή: δοκιμιογράφος, πεζογράφος, ποιητής και μεταφραστής δύο ευρωπαϊκών γλωσσών. Οι πιο πολλοί στο σινάφι του γνωρίζαμε καλά και θαυμάζαμε το καλοστεκούμενο έργο του. Γι’ αυτό και θεωρούσαμε τους εαυτούς μας τυχερούς. Το αναγνωστικό κοινό τον ήξερε, κατά κύριο λόγο, από τις μεταφράσεις των δύσκολων ποιημάτων και των απαιτητικών δοκιμίων που έκανε. Εντούτοις ο ίδιος ουδέποτε κυνήγησε τη διασημότητα. Δαπανούσε πολλές ώρες της ημέρας καθισμένος στο γραφείο του σπιτιού του εργαζόμενος πυρετωδώς. Σε γενικές γραμμές υπήρξε μοναχικός άνθρωπος. Οι φίλοι του ξέραμε πως, όταν ήθελε να μιλήσουμε στο τηλέφωνο ή πως όταν ήθελε να βρεθούμε, θα αναλάμβανε εκείνος την πρωτοβουλία. Και δεν τον ενοχλούσαμε – έτσι ένιωθε καλά. Αυτό που λένε μοναξιά γι’ αυτόν έμοιαζε με αερόστατο κι ο Ιερεμίας, μέσα σε αυτό και κάτω από κάτασπρα αραιά σύννεφα, κοιτούσε τις θάλασσες, τα νησιά, τα βουνά, τα ποτάμια, τα φαράγγια, τις κοιλάδες, τους κάμπους, τις μικρές ή μεγάλες πολιτείες και παρατηρούσε τους ανθρώπους. Κάθε φορά που ήθελε να εστιάσει κάπου, το αερόστατο πετούσε χαμηλότερα, αλλά, όταν ο Ιερεμίας προτιμούσε την απομόνωση, το αερόστατο χανόταν ψηλά στον ουρανό.

Το πρώτο πράγμα που έκανε ο Ευγένιος καθώς μπήκαμε στο σπίτι ήταν να καθίσει στην πολυθρόνα του γραφείου του Ιερεμία. Κάθισε σαν να κατάκτησε έναν απόρθητο τόπο. Λίγο μετά, αφού έριξε μια βιαστική ματιά ολόγυρα, σηκώθηκε και μετακίνησε το φωτιστικό δαπέδου που πάντοτε έλεγε ότι δεν ταιριάζει εκεί όπου το έχει τοποθετήσει ο φίλος μας. Στον Ευγένιο το άψυχο διαμέρισμα δεν είχε κάνει καμιά εντύπωση – ήθελε μονάχα να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Προτού καλά καλά τελειώσει, διαπίστωσε ότι είχε ξεχάσει στο αυτοκίνητο τα πανάκριβα γυαλιά του για τον ήλιο – δεν έκανε ρούπι χωρίς αυτά, συχνά ακόμη και το βράδυ. Στο μπαρ που συχνάζαμε εμφανιζόταν φορώντας τα σαν στέκα στα χρυσαφένια μαλλιά του. Έτσι, δυσαρεστήθηκε δυο φορές. Είχε βρει θέση αρκετά τετράγωνα μακριά κι έφυγε τρέχοντας λέγοντάς μου αλαφιασμένος: «Έρχομαι».

Ο χώρος στο διαμέρισμα ήταν ενιαίος. Ένα πάσο χώριζε την κουζίνα από το μεγάλο δωμάτιο και μια πόρτα άνοιγε στο διάδρομο που οδηγούσε στο υπνοδωμάτιο και το λουτρό. Ευρύχωρο διαμέρισμα, ψηλοτάβανο. Κάλυπτε όλες τις ανάγκες του Ιερεμία στο ζήτημα της κατοικίας. Αν και στο παρελθόν είχε συμβεί να βρεθώ εδώ χωρίς τον ένοικό του, όταν ο Ιερεμίας έλειπε, λόγου χάρη, σε διακοπές, σήμερα τα πράγματα ήταν αλλιώς. Ακόμη δεν μπορούσα να συμβιβαστώ με το γεγονός ότι αυτή τη φορά δεν θα γύριζε, ότι, επιστρέφοντας, δεν θα έλεγχε τα φυτά του προσεχτικά με αγωνία για να δει αν τα είχα φροντίσει όπως έπρεπε κατά την απουσία του. Στη θλίψη των τελευταίων εβδομάδων, που κορυφώθηκε με την είδηση του θανάτου του, προστέθηκε η αμηχανία. Ήξερα ότι με είχε ορίσει εκτελεστή της διαθήκης του, και τώρα έπρεπε να ταχτοποιήσω την κινητή περιουσία του σύμφωνα με την επιθυμία του –ακίνητη δεν είχε– εκτελώντας το λειτούργημά μου με ευλάβεια. Τιμή και χρέος. Κοίταξα το χώρο. Το πνεύμα είχε συναντήσει την ύλη κι αυτή, αφήνοντας το πρώτο να βρει το δρόμο του, απαιτούσε να έχει για την ώρα προτεραιότητα. Αντικείμενα που είχαν πάρει αξία αποκλειστικά λόγω της σχέσης τους με τον ιδιοκτήτη τους, αντικείμενα που θα εξακολουθούσαν να έχουν αξία ανάλογα με το κατά πόσο ήταν εξοικειωμένο το μάτι που θα τα έβλεπε. Χειρόγραφα, βιβλία, μινιατούρες – και τόσα άλλα. Μολονότι δεν μπορούσες να πεις ότι το διαμέρισμα ήταν βαρυφορτωμένο, εντούτοις περιείχε σε αφθονία τα αγαπημένα αντικείμενα ενός πνευματικού ανθρώπου.

Προτού πάω στο υπνοδωμάτιο, έριξα μια ματιά στα χαρτιά του Ιερεμία πάνω στο γραφείο του. Ο ίδιος μου είχε εκμυστηρευτεί ότι, πριν την τελευταία εισαγωγή του στην κλινική, συνέγραφε το διήγημα «Το πορτοκαλί βουνό». Το βρήκα εύκολα – ήταν, ασφαλώς, μισοτελειωμένο. Κάθισα στον καναπέ για να το διαβάσω, ήταν ένας τρόπος να νιώσω ξανά την παρουσία του Ιερεμία στο χώρο. Το διήγημα έκανε λόγο για έναν προβληματισμένο πεζογράφο. Τόσα χρόνια τα πεζά του αποτελούσαν προϊόν παρατήρησης και κρίσης, τα πρόσωπα κινούνταν σε τόπους επινοημένους, δηλαδή κατάλληλους, για τις ανάγκες της υπόθεσης. Ό,τι αφορούσε τη μνήμη και τα βιώματα, αυτά περνούσαν δύσκολα στα γραπτά του. Για κάποιες από τις καταστάσεις που έζησε, και για τα συναφή συναισθήματα που αυτές προκάλεσαν, είχε το ημερολόγιό του – μια σειρά από σχολικά τετράδια προστατευμένα από όλους. Εκεί κατέγραψε την οδύνη του για την ευθανασία που έγινε στο γέρικο σκύλο του, εκεί, παλαιότερα, εξομολογήθηκε τη λύπη του για το χωρισμό του από τη μακροχρόνια σχέση του. Εντούτοις σήμερα ο συγγραφέας του Ιερεμία ένιωσε κορεσμό. Οι φιλοσοφικές αναγωγές στα πεζά του ουδέποτε έγιναν το δυνατό τους σημείο. Στο επόμενο διήγημα θα τα ανέτρεπε όλα. Θα δοκίμαζε να θυμηθεί περιστατικά της ζωής του και θα τα μεταμόρφωνε σε λογοτεχνία. Θα μιλούσε για τους ήχους που άκουσε, για τα χρώματα που είδε, για τα πράγματα που άγγιξε. Θα θυμόταν τις μυρωδιές και τις γεύσεις που κατά καιρούς απόλαυσε. Θα μιλούσε, δηλαδή, για πράγματα περασμένα, καταχωνιασμένα, ωστόσο για πράγματα που, άθελά τους, τον είχαν ακολουθήσει μέχρι εδώ.

Το διήγημα δεν είχε συνέχεια. Ο Ιερεμίας δεν πρόλαβε να το ολοκληρώσει. Φαίνεται πως η μοίρα εμπόδισε να γνωρίσουμε ακόμη μία πτυχή του έργου του συγγραφέα του. Παράλληλα, είχε έρθει η ώρα να κάνει ο Ιερεμίας τις ημερολογιακές του σημειώσεις διηγήματα, αλλά ήρθε αργά.

Ο ήχος του κουδουνιού με ξάφνιασε. Ο Ευγένιος είχε επιστρέψει. Εντέλει το πνεύμα είχε πάρει ακόμη και τούτες τις στιγμές τον πρώτο λόγο. Άφησα τα χειρόγραφα στο γραφείο και πήγα ν’ ανοίξω. «Ξεθεώθηκα» είπε ο Ευγένιος μπαίνοντας λαχανιασμένος και φορώντας τα γυαλιά ηλίου. Και περάσαμε στο υπνοδωμάτιο.

Πίνακες:

Little Bunny, Sunset In The Misty Mountains was uploaded on July 14th, 2019. Little Bunny, Sunset Mountain
Sunset Mountain Art, Art

* Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Λούλης Τσαμαντάνη, Γρίφοι γηρατειών α΄ *

2026-09-16T08:18:34.298+03:00

Προετοιμασία

Τα κόκκαλά της

έλιαζε η γιαγιά μου

πριν τα κρύψει στη γη.

Τα βότανά της

ξεδιάλεγε η γιαγιά μου

πριν ταξιδέψει.

Μα και τους σπόρους

διάλεγε, από καρπούς

της ζωής, τους καλούς

να φυτέψει στο μέλλον.

Τι μπορούσε να γίνει

με τους χαλασμένους

σκεφτόταν· κι έψαχνε

από τα γηρατειά της

ποια παραδείγματα

πίσω ν’ αφήσει.

Εκτός από λίγα μυστικά, όλα

τα γνωστά τα μοίρασε.

Άκουσε το τικ τακ του ρολογιού.

Πρόλαβε το τικ τοκ στο κινητό.

Περιμένει το τακ τακ στην πόρτα.

Γεμάτο ζωή το ποτήρι της.

Μια σταγόνα ακόμα και

θα πιτσιλίσει τον αιθέρα.

Ορίζοντας

Με ράχη κυρτωμένη

φεύγει σιγά σιγά

προς τον ορίζοντα

το σώμα μου.

Μένω ακλόνητα

λίγο μόνη εδώ

ν’ αναμένω·

πάντα εγώ, μα

τόσο αλλοιωμένη

από τη συζυγία

με το σώμα μου.

Στο μονοπάτι

Ένας κόκκος χρυσόσκονης

μπήκε στο μάτι μου.

Δάκρυσα

για την τιμή που μου έγινε

μα τυφλώθηκα.

Δεν ζητώ χρυσές στιγμές

μόνο, πορευόμενη

να βλέπω καθαρά.

Χαϊκού

Με το κουράγιο

της χελώνας οδεύουν

και τα γηρατειά.

Μνήμες οσμής

Τα κολοκυθάκια μυρίζουν καλοκαίρι.

Τα μήλα φθινόπωρο μυρίζουν

τα μανιτάρια αποσύνθεση

όπως και κάποιες αναμνήσεις.

Μοσχοβολάνε τα μωρά

η πρόπολη μοσχοβολάει στην κυψέλη

αδιόρατα μυρίζει νωπό το πρωινό

όπως και κάποιες αναμνήσεις.

Τα μπαχαρικά μυρίζουν Ανατολή

το σώμα μου μύρισε γηρατειά

το ξύλο, ακόμα και νεκρό, μυρίζει

όπως και κάποιες αναμνήσεις.

Κι εγώ πώς δεν το μυρίστηκα;

Η οσμή είναι ωδή

μιας άλλης αίσθησης.

Ευχή

Η ζεστασιά του ενθουσιασμού

Η ζεστασιά της ανθρωπιάς

Η ζεστασιά μιας χειρονομίας

Η ζεστασιά μιας χειραψίας

ας συντροφεύουν, παιδί μου

τα βαθιά σου γεράματα.

* Λούλη Τσαμαντάνη, Γρίφοι γηρατειών α’, εκδ. Κουκκίδα, 2026

Πίνακες:

Joaquín Sorolla, Fishing Nets, Date: 1893; Spain, oil, canvas, WikiArt
Vincent van Gogh Branches of Almond tree in Bloom Painting, Framing Painting
Paul Cézanne (1839 – 1906), The Big Trees, About 1902 – 1904, Oil on canvas, National Galleries
Camille Pissarro, Landscape with Big Trees, WikiArt
L.F. Tantillo, Romaine Lettuce, A stunning still life painting of a summer harvest, L.F. Tantillo
Winslow Homer, The Herring Net, 1885, Oil on canvas, 76.5 × 122.9 cm (30 1/8 × 48 3/8 in.), Art Instintute, Chicago, www.artic.edu

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Cord Jefferson, Αμερικανική μυθοπλασία

2026-08-06T06:56:40.647+03:00

(American fiction, ΗΠΑ 2023)

με τους Jeffrey Wright, Tracee Ellis Ross, Issa Rae, Sterling K. Brown, John Ortiz, Erika Alexander, Leslie Uggams, Adam Brody, Keith David

Γράφει η Μαρία Πάλλα

Ο διανοούμενος των ημερών μας. Η «φασόν» πνευματική δημιουργία. Η πορεία της λογοτεχνίας. Οι μηχανισμοί «κατασκευής» των ευπώλητων, το εύκολο κέρδος – τα πολλά λεφτά για το τίποτα∙ η επικράτηση της ευκολίας και της πολιτιστικής ένδειας. Το παράλογο της επιβολής μιας δήθεν σύγχρονης ελεύθερης ή φιλελεύθερης κουλτούρας βασισμένης σε στερεοτυπική σκέψη σχετικά με την θέση των Αφροαμερικανών στην αμερικανική κοινωνία, η οποία και καλά κρατεί. Μορφές αλλοτρίωσης προσωπικής, ατομικής, κοινωνικής. Η υποτιθέμενη πνευματική αυτονομία που πνίγει συναισθήματα και αμφισβητεί (έως αποποιείται) θεσμούς πατροπαράδοτους και αξίες όπως είναι η οικογένεια, η αλληλεγγύη, η στοργή, ο έρωτας.

Η Αμερικανική μυθοπλασία βασίστηκε στο μυθιστόρημα «Erasure» του Πέρσιβαλ Έβερετ (2001) και αποτέλεσε την πρώτη και πέρα για πέρα επιτυχημένη σκηνοθετική απόπειρα του σεναριογράφου για την τηλεόραση Κορντ Τζέφερσον. Ένας οιονεί νεόκοπος ρατσισμός αναδυόμενος εκ της πραγματικότητος απασχολεί τους παράγοντες της ταινίας ως δημιουργούς, αλλά και ως άτομα-κοινωνικά υποκείμενα-πολίτες, που περνάει αυτομάτως και στον θεατή. Εξ ου και ο χαρακτήρας της ταινίας∙ διαμέσου του κωμικού αποβαίνει κοινωνικός και πολιτικός, καθώς παράλληλα με το γέλιο ο καθένας συλλογίζεται πάνω στα διαδραματιζόμενα και στις συνθήκες που τα γεννούν.

Ο Αφροαμερικανός Τελόνιους Έλισον, επονομαζόμενος Μονκ (διότι το όνομά του θυμίζει τον Thelonious Monk, μύθο της τζαζ του 20ού αιώνα), διδάσκει στο πανεπιστήμιο και γράφει βιβλία τα οποία, παρά την ποιότητα και την εντιμότητά τους, δεν έχουν καμιά τύχη. Σε ένα βιβλιοπωλείο εντοπίζει μια μελέτη του για τον Αισχύλο στα ράφια με την Αφροαμερικανική Λογοτεχνία και διαπιστώνει ότι η κατάταξη οφείλεται στη φωτογραφία του στο εσώφυλλο του βιβλίου. Μετά και από συζητήσεις με τον ατζέντη του, βρίσκεται αντιμέτωπος με την πραγματικότητα, που τον θέλει να συμμορφώνεται με τις προσδοκίες και τις επιταγές (βλέπε προκαταλήψεις, στερεότυπα) του λευκού – και όχι μόνο – αναγνωστικού κοινού, να γράφει δηλαδή ιστορίες «για μαύρους» καθόσον μαύρος ο ίδιος.

Με την οικογένειά του δεν έχει και τις καλύτερες σχέσεις. Ο αδελφός του ζη στον κόσμο της υπαρξιακής ομοφυλοφιλικής του αποκάλυψης, η αδελφή του περιποιείται την στα πρόθυρα της άνοιας μητέρα τους κι ένα απρόσμενο πένθος υποχρεώνει τον Μονκ να αναλάβει την φροντίδα της. Απαιτούνται χρήματα, και αποφασίζει να γράψει ένα μυθιστόρημα του είδους που απεχθάνεται, γι’ αυτό και του δίνει τον ανορθόγραφο τίτλο My Pafology (αντί του Pathology) χρησιμοποιώντας ψευδώνυμο και με ειρωνική διάθεση, για να καυτηριάσει την υποκρισία που επικρατεί στον κόσμο των εκδόσεων. Το βιβλίο υποτίθεται πως υπογράφει κάποιος βαρυποινίτης απόκληρος κατατυραννισμένος ονόματι Σταγκ Ρ. Λι (Stagg R. Leigh, από το παραδοσιακό τραγούδι “Stagger Lee” που συνδέθηκε στη συνέχεια με την ιστορία του rock & roll). Και γνωρίζει μεγάλη επιτυχία, αποφέρει πολλές χιλιάδες δολλάρια και το Χόλλυγουντ προσφέρει επίσης άφθονο χρήμα για τα δικαιώματα, προκειμένου να πάρει τον δρόμο της διασκευής για τον κινηματογράφο. Ο Μονκ βλέπει την φάρσα του να στρέφεται εναντίον του, ό,τι στους άλλους τον θύμωνε έχει μολύνει και τον ίδιο. Το αποκορύφωμα: το βιβλίο πρόκειται να αναδειχθεί ως το καλύτερο της χρονιάς και ο Μονκ επιλέγεται μέλος της κριτικής επιτροπής που θα το βραβεύσει.

Έτσι λοιπόν αναγκάζεται να αντιμετωπίσει τις ίδιες του τις αντιφάσεις, να επανατοποθετηθεί υπαρξιακά πλέον όχι μόνο απέναντι στο πανεπιστήμιο, στη λογοτεχνία, στην «φυλετική» του ταυτότητα, αλλά και σχετικά με τα αισθήματα προς την οικογένεια και τον έρωτα προς τη γειτόνισσά του, κοντολογίς να διαχειριστεί όσα κρυμμένα εντός του ενσύνειδα απέφευγε.

Ο Jeffrey Wright – εκπληκτικός στον ρόλο του Μονκ – δείχνει πολύ να το διασκεδάζει με αυτήν την ταινία∙ πέρα από την επίφαση του ανυποχώρητου επικριτή των διάφορων κλισέ και ταμπού, ο Μονκ τον οποίο υποδύεται αφήνει ερήμην να διαφαίνονται οι ουλές από παλιές πληγές ή και πρόσφατες. Είναι μόνος, γράφει για λίγους κι όταν είναι κανείς μόνος, δεν μπορεί ν’ ανατρέψει την κρατούσα κατάσταση. Τίποτα πιο πραγματικό από αυτό, άλλωστε: επί τριάντα χρόνια ο Jeffrey Wright συμμετείχε σε ταινίες με δεύτερους ρόλους και τώρα απογείωσε την τέχνη του.

Μαύρη κωμωδία, σάτιρα στο όριο του γκροτέσκου, ειρωνικό σχόλιο αλλά και οίκτος. Αποκαλύπτονται ευφυώς οι επιβιώσεις στο σήμερα παλαιότερων ρατσιστικών αποκλεισμών με εξελιγμένο ή απλώς τροποποιημένο προσωπείο και επισημαίνεται η εισχώρηση των νοοτροπιών φυλετικού διαχωρισμού στις βιομηχανίες του θεάματος, της μουσικής, της λογοτεχνίας, στη βιομηχανία της τέχνης γενικώς, φαινόμενα τα οποία απορρέουν από την οπτική μιας κοινωνίας όπου οι λευκοί αναζητούν γιατρειά για τις ενοχές τους διαβάζοντας για τα μαρτύρια των μαύρων από τους ίδιους, οι δε μαύροι αδυνατούν ν’ αποτινάξουν το καθεστώς θυματοποίησης κι επιμένουν στη διαιώνιση της εικόνας της βασανισμένης ζωής τους.

Μέσα από χιούμορ καυστικό και σαρκαστική διακωμώδηση των επικρατούντων με διαλόγους που προκαλούν πολλά γέλια ο σκηνοθέτης ελέγχει (για να μην πούμε επικρίνει) τους ήρωές του με μια φαινομενική ελαφρότητα που εντυπωσιάζει. Δεν τους αντιπαθεί∙ όλοι τους είναι θύτες και μαζί θύματα ενός επιφανειακής αλληλεγγύης συστήματος κερδοσκόπου, υποκριτικού, βουτηγμένου στην αδικία, που εγείρει αντιδράσεις στις όποιες προσπάθειες καθενός «περιθωριακού» να ξεκολλήσει από πάνω του τις ετικέτες. Δεν ενοχοποιεί εξάλλου την κοινωνία των λευκών που αναμφισβήτητα έχει κάνει – και συνεχίζει – θετικά βήματα ενάντια στον ρατσισμό και υπέρ της πολυμορφίας της καλλιτεχνικής δημιουργίας, η οποία κοινωνία και τίμησε τελικά την ταινία με το βραβείο σεναρίου.

Να κλείσουμε τα μάτια στις νέες μορφές που παίρνουν οι αποκλεισμοί; Τι είναι αυτό που κάνει τις ελίτ του πνεύματος να σιωπούν μπροστά σε εκδηλώσεις κατάφωρου φυλετικού, κοινωνικού, σεξουαλικού διαχωρισμού που καραδοκούν και παρεισφρέουν στις νοοτροπίες των λευκών για τους μαύρους, στις νοοτροπίες ενάντια στις μειονότητες γενικότερα, ακυρώνοντας τις όποιες αγαθές προθέσεις; Μήπως όμως και οι μειονότητες εντείνουν αυτήν την κατάσταση δημιουργώντας τα δικά τους στεγανά και αρνούμενες την όποια ενσωμάτωση, διαιωνίζοντας έναν ρατσισμό απ’ την ανάποδη;, μοιάζει να ρωτάει ο σκηνοθέτης. Και περαιτέρω∙ γιατί δεν είναι σωστό να δίνουμε στους αναγνώστες αυτό που θέλουν να διαβάσουν, αφού η πλειονότητα απεύχεται το ξεβόλεμα, αδιαφορεί για το αξιανάγνωστο και το πρωτοποριακό; Δικαιούται ένας διακεκριμένος διανοούμενος να θεωρεί απορριπτέο ό,τι δεν συνάδει με τις δικές του προδιαγραφές ποιότητας; Παίρνει άφεση κανείς όταν προδίδει τις αρχές του εξαιτίας ανωτέρας βίας; Και ποιος θα σκεφθεί τους λίγους απαιτητικούς αναγνώστες που πιστεύουν όπως κι ο ίδιος ότι η λογοτεχνία οφείλει να (εκ)παιδεύει και να προωθεί κριτική σκέψη;

Απαντήσεις φυσικά δεν δίνονται, όμως τα ερωτήματα ανακύπτουν∙ όλος αυτός ο προβληματισμός που μοιάζει με υπόθεση εργασίας σε κοινωνιολογική έρευνα εκτίθεται με δεξιοτεχνία – καταλήγει σε μερικές απλές ανθρωπιστικές αλήθειες: όλοι είμαστε εξίσου ευάλωτοι, όμοιοι στη χαρά και στον πόνο, στις δοκιμασίες, στην ανάγκη μας γι’ αγάπη και αναγνώριση. Δημιουργοί σαν τον Μονκ παραμένουν στο περιθώριο μονώτες και γενναίοι που λίγο χαίρονται και περισσότερο μελαγχολούν. Αλλά το περιθώριο τουλάχιστον είναι υπαρκτό. Είτε μας επιβάλλεται είτε το επιλέγουμε.

Πριν από πολύν καιρό, σε μια συζήτηση κάποιου δικού μας ανθρώπου των βιβλίων μ’ έναν δυτικοευρωπαίο σχετικά με την απήχηση της νεοελληνικής λογοτεχνίας στις αγορές της Δύσης, ο συνομιλητής του απάντησε πως από ίντριγκες και μυθοπλασίες οι συμπατριώτες του αναγνώστες είναι χορτάτοι από την δική τους λογοτεχνία, περιμένουν λοιπόν από τις «μικρές» λογοτεχνίες (βλέπε σε γλώσσες ομιλούμενες από λιγότερους) κάποιον εξωτισμό, να τους μαθαίνουν και κάτι∙ κι αυτό είναι όλο. Ας μην γενικεύουμε. Από την άλλη παρ’ όλ’ αυτά, μια τοιαύτη θέση και στάση σίγουρα δεν εξέφραζε μόνον τον ίδιο. Περιορίζει βέβαια δραματικά την εκτίμηση της ημέτερης λογοτεχνίας στους απανταχού της γης ελληνιστές, αλλά κυρίως – και δυστυχώς – επιβεβαιώνει περίτρανα τον λανθάνοντα (ή σοβούντα;) ρατσισμό τον οποίο ακριβώς και κατ’ ουσία στηλιτεύει η ταινία. Έχει αλλάξει αυτό στις μέρες μας; Φοβάμαι να επιχειρήσω μια όποια επισήμανση, πολύ περισσότερο να στηριχθώ στις διαβεβαιώσεις των εγχώριων εκδοτών…

* Πρώτη δημοσίευση: Anastasios Orfanidis, 27/7/2025

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Πολύκαρπου Τύμπα, Κατέβηκε πρός τό νερό

2026-07-13T13:33:25.528+03:00

Πῶς ἦρθε σίγουρη! Ἄν καί μ’ ἕνα μούδιασμα γραμμένο στὸ κορμί. Θά᾽χει ἀναστήσει παιδιά, θά᾽χει χαρεῖ κι ἐγγόνια.

Σὰν τὰ βενέτικα κάστρα τοῦ τόπου, κατέβηκε πρὸς τὸ νερό. Λεβέντικα.

Ἀποκαλύφτηκε ἡ ἀλήθεια της σὰν ἄφησε τὴ λουλουδάτη ρόμπα.

Σῶμα βαρύτιμο, δεμένο μὲ χρόνους καὶ καημούς.

Σφηνώνοντας μ᾽ ἱεροπρέπεια τὴ μαγκουρίτσα της στὸν βράχο, λεφτερώθηκε μεμιάς ἀπὸ τὸ βάρος.

Βούτηξε ἀθόρυβα μὲ τὴ χάρη τῆς γοργόνας, μὲ διάκριση σὰν τῆς Σελήνης.

Ἔγραψε δικό της, ἄφωτο δρόμο στὸ νερό, ριγίσαν οἱ ρυτίδες της· παντρεύτηκαν μ᾽ αὐτὲς ποὺ κάνει τὸ περγυάλι.

Θεέ μου, σκέφθηκα: Αὐτό εἶσαι! Θ ά λ α σ σ α.

Μήτρα, ποὺ μέσα της ριχνόμαστε γιὰ λυτρωμό.

Γιὰ νὰ γυρίσουμε στὴν πρώτη δόξα.

Στὴν ξέγνοιαστη κι ἀνάλαφρη πλεύση τῶν βρεφῶν.

Ὁ Πολύκαρπος Ἀθ. Τύμπας γεννήθηκε στά Τρίκαλα τό 1991. Εἶναι ὑποψήφιος διδάκτωρ Βυζαντινῆς Μουσικολογίας τοῦ Τμήματος Μουσικῶν Σπουδῶν τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ ΕΚΠΑ καί διδάσκει στήν εἰδίκευση Ψαλτικῆς Τέχνης τοῦ ἴδιου τμήματος. Ἔχει διδάξει Μουσική στήν πρωτοβάθμια καί μέση ἐκπαίδευση καί ἔχει ἀσχοληθεῖ μέ τήν καταλογογράφηση βυζαντινῶν μουσικῶν χειρογράφων στά Ἱεροσόλυμα, τό Σινά καί τό Ἅγιον Ὄρος. Εἶναι ἐπιστημονικός συνεργάτης τοῦ Ἱδρύματος Βυζαντινῆς Μουσικολογίας τῆς Ι.Συνόδου καί πρωτοψάλτης τοῦ ναοῦ Ἁγίου Θεράποντος Ζωγράφου. Παίζει κλασικό βιολί καί εἶναι μέλος τοῦ ψαλτικοῦ χοροῦ «Οἱ Μαϊστορες τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης». Γράφει ποίηση καί διήγημα. Ζεῖ μόνιμα στήν Ἀθήνα μέ τήν σύζυγό του Ὄλγα Γυφτογιάννη.

* Ζωγραφικά:

Πάρις Πρέκας

1) Νησιώτικο Τοπίο

2) Ἀπό Μονεμβασιά πρός Μάνη

*Ἐπιμέλεια, Νατάσα Κεσμέτη.

* Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Hafiz (c. 1320-1389), Τό ρόδο ἀνοίγει τήν καρδιά του

2026-07-03T14:17:17.115+03:00

Γυρισμένο στά Ἑλληνικά ἀπό τήν Νατάσα Κεσμέτη

Πῶς τό ρόδο

Ἀνοίγει πάντα τήν καρδιά του

Καί δίνει σ' αὐτόν τόν κόσμο

ὅλη τήν ὀμορφιά του;

Ἔνιωσε τήν ἐνθάρρυνση τοῦ φωτός

Κατάντικρυ τῆς ὕπαρξής του.

Ἀλλιῶς, ὅλοι μας θά παραμέναμε

πολύ τρομαγμένοι.

* Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Μαρίας Μαρκαντωνάτου, Δάσκαλοι*

2026-05-22T07:34:51.709+03:00

α. Στὰ νέφη νέφη πάει. . .

Μνῆμες σεπτὲς -οἱ δάσκαλοί μας ὅλοι

Ἡρακλεῖς δύστηνων συνθηκῶν

τότε καὶ τώρα καὶ ἐσαεί.

Κάποιοι –χάριτι θείᾳ;

ὑπερακοντίζουν κάθε ἀντιξοότητα

κι ἀνάβουν ἀστεράκια μέσα μας.

Ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ καὶ Νέα, Λατινικά, Ἱστορία

εὔκαρπες ὧρες μὲ φιλόλογο ταγμένο

ἄγγιζε τὴ λογοτεχνία μὲ ράβδο μαγικὴ

κι ἡ τάξη -παράγκα μετασεισμική,

στὰ νέφη-νέφη πάει στὰ νέφη περπατεῖ.

Χάρη σ’ αὐτὸν μάθαμε ἀπέξω σημαντικὰ

ποιήματα, στροφὲς ἀπὸ τὸν Κρητικὸ

καὶ τὸν Φιλόπατρι, Ἰωνικόν, Ἐν Σπάρτῃ,

Ἄγραφον -ὁλόκληρα, στίχους ἀπὸ τὴ Φοινικιά·

Ἔγκωμη καὶ τὰ Ρῶ τοῦ Ἐρωτα

ἦταν ἀκόμη ἀγέννητα.

Μᾶς μύησε στὴ χάρη τοῦ ἁπλοῦ,

τοῦ ἄμεσου -μὲ τὰ δημοτικά μας

Λιανοτράγουδα, Τοῦ Χάρου, Κάτω Κόσμου

καὶ τὰ μικρούλια τὰ παιδιὰ σὰν μῆλα ραβδισμένα

«τί παρομοίωση!» θαύμαζε

ἀσκώντας τὴ ματιά μας

« δύσληπτα μὰ ποιοτικά θὰ μᾶς δοθοῦν,

νὰ τὰ πολιορκοῦμε», κι ἔκλεινε τὴν παράδοση

μ’ἕνα δικό του ὁρισμὸ τῆς τέχνης·

τὸν ἀποθέτω ὲδῶ εἰς μνήμην του:

«Φανέρωμα ὀμορφιᾶς ποὺ αἰχμαλωτίζει

τὴν προσοχὴ τοῦ ἀνθρώπου μὲ τρόπο

εὐδαιμονισμένο ἤ τραγικό».

β. Πόλεμος

Τίμιο τὸ Λεξικό του, κειμήλιο τό’χω.

Μᾶς δίδασκε Σικελικὰ καὶ βούρκωνε

πνιγόταν ἡ φωνή του ἐκεῖ, στὶς Συρακοῦσες

στὰ νερά τους· ἔπεφτε βουβαμάρα.

Κι ἕνας συμφοιτητής μας ξαφνικά

ξέσπασε σ’ἕνα γέλιο. . .γέλιο τρελοῦ, σὲ κρίση.

Παγώσαμε

«συγγνώμη, κύριε καθηγητά, ψέλλισε

κι ἀκούστηκε σὰν κλάμα.

Ἀτάραχος ἐκεῖνος «κύριε, ὁ κλαυσίγελως

εἶναι παιδὶ τοῦ σπαραγμοῦ, ἄπατου πόνου

ἀφόρητου· εἶστε γόνος προσφύγων»;

Κι ἀπευθυνόμενος ὁ δάσκαλος πρὸς ὅλους

«Στὴν Ἰωνία, Νεοέλληνες,

θάφτηκε τῆς φυλῆς ἡ περηφάνεια

στὴ Σικελία καταποντίστηκε ἡ Πόλις

μ’ὅ,τι αὐτὸ σημαίνει· εἶναι στὴ φύση

τῶν ἀνθρώπων ὁ πόλεμος; Τί λέτε;»

Ἑξῆντα τόσα χρόνια μετά, ὁ Νεοέλληνας ἐγὼ

δὲν ξέρω νὰ τοῦ ἀπαντήσω.

γ.Τὸ φάλτσο

Μὲ πάθος κι αὐταπάρνηση, ἄξιος

μουσικός -ὁ λυριστὴς ἄς ποῦμε

ἤχους ἀγγελοπλάθει

κι ὅσο κι ἅν ἐπαινεῖται ἤ θριαμβεύει

στὴ σκήτη του μετὰ

τὸ φάλτσο μελετᾶ πάλι καὶ πάλι

σ’αὐτὸ κρεμάει τὸ σύμπαν του ὅλο.

Κι ὁ ψυχωμένος ἄνθρωπος

λέω τώρα δάσκαλε

τῆς φύσης μελετᾶ τὸ φάλτσο πάλι

καὶ πάλι -στὴ σκήτη του κι αὐτὸς

κατάμονος·

ἴσως λοιπὸν κι ὁ πόλεμος-

ὑπόθεση πολλῶν μαζὶ, γινόταν

κι ἐσαεὶ θὰ γίνεται.

Ἀπρίλης – Μάης 2024

α. ἀφιερωμένο στοὺς ἐκπαιδευτικοὺς μου: Ἀλεξάνδρα, Ἀλίκη, Ἀνδρέα, Δημήτρη.

γ. ἀφιερωμένο στὴν Ἀλίκη

Πίνακες:

Nikolay Bogdanov-Belsky (1868–1945), Mental Arithmetic. In Public School of S. A. Rachinsky (1895), oil on canvas, 107.4 × 79 cm, Tretyakov Gallery Государственная Третьяковская галерея, Moscow, Russia. Wikimedia Commons. Bach to School
François Bonvin (1817–1887), The Scholar (1874), oil on panel, 35.5 × 26.3 cm, location not known. Wikimedia Commons. Back to School
Jean-Baptiste Jules Trayer (1824–1909), A Breton Infants School (1882), watercolour over pencil on paper, 68 × 83.8 cm, location not known. Wikimedia Commons. Back to School

* Τό ποίημα περιλαμβάνεται στή Συλλογή "Περδικάκια", ἐκδ. Παρασκήνιο, 2025

Το έργο διατίθεται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού - Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές .

Στέλιου Μαφρέδα, Θεμέλιοι Λίθοι

2026-05-13T07:47:23.454+03:00

Ενθουσιάστηκες με τα πρωτόλεια

είπες για τις ιδέες, τις εικόνες μου

τα όσα για σένα έπλασα ειδώλια.

Χρόνια διστάζεις στον κόσμο μου να μπεις

πώς να εξηγήσω τις επιφυλάξεις

αρνείσαι διαρκώς τον ρόλο της εκλεκτής.

Έλα λοιπόν να δεις σε ποια ομήγυρη

έχεις την πρωτοκαθεδρία,

τους μέντορες μου καλώ σε μια πανήγυρη

εσύ η Παλλάδα Αθηνά, πόση ευωχία!

Να, ο γείτονάς μου Κώστας Καρυωτάκης,

δεν με άφησε ποτέ από το χέρι,

ο Γιάννης Δάλλας, κραταιός

εν τη μονή Ρωγών, ορίζω μου την αφετηρία,

ο περιλάλητος Νίκος Εγγονόπουλος

που περπατήσαμε μαζί στην προκυμαία,

και ο κυρ - Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

θεόπνευστος και κατηχητής μου.

Ο Τάκης Παπατσώνης, ο προ του Σχίσματος

Χριστιανός και πρωτοπόρος,

ο υπερκόσμιος Άγγελος ο Σικελιανός

τόσες φορές στην Ιερά οδό, τον είχα συνοδό μου.

Ο Μίλτος Σαχτούρης, κι ολόγυρα του το κενό

οι δυο μας ξενυχτήσαμε τόσους και τόσους στίχους.

Ο Νίκος Καρούζος ο θνητός

μπερδεμένος στους μαιάνδρους των ονείρων.

Ο ταπεινός Λάμπρος Πορφύρας

στα ερημοκκλήσια είδα το Φως, τα πράγματα να κλαίνε,

ο ομόηχός του ο αρχοντικός Τάσος Πορφύρης

Ηπειρώτης των βουνών αυτός, των θαλασσών εγώ

ευνοημένος.

Αυτοί συγκρότησαν τον κόσμο της ψυχής μου

θεμέλιοι λίθοι στο δικό μου ενδιαίτημα.

Άνοιξε την πόρτα περπάτησε στην αυλή μου·

έτσι θα νοιώσεις της ζωής το ευεργέτημα.

10/11/2023 – 20/12/2023

Σημειώσεις :

τους μέντορες μου καλώ σε μια πανήγυρη

εσύ η Παλλάδα Αθηνά, παντού ευδία.

Φεύγοντας ο Οδυσσέας από την Ιθάκη, για την Τροία, όρισε τον έμπιστο φίλο του Μέντορα

ως προστάτη της οικογένειας και της περιουσίας του. (Ραψωδία Β, 225-228) :

Μέντωρ, ὅς ῥ᾽ Ὀδυσῆος ἀμύμονος ἦεν ἑταῖρος,

καί οἱ ἰὼν ἐν νηυσὶν ἐπέτρεπεν οἶκον ἅπαντα,

πείθεσθαί τε γέροντι καὶ ἔμπεδα πάντα φυλάσσειν·

Και σε μετάφραση Ν.Δ. Μαρωνίτη :

ο Μέντωρ, του άψογου Οδυσσέα σύντροφος πιστός —

σ᾽ αυτόν εκείνος, με τα καράβια ξεκινώντας, το σπιτικό τού ανέθεσε,

ν᾽ ακούν όλοι τον γέροντα Λαέρτη, κι εκείνος να φροντίζει

το πώς θα μείνουν τα πάντα ανέπαφα.

Ο Μέντωρ, συνοδεύει τον Τηλέμαχο στην Πύλο, όπου μετέβη για να ζητήσει πληροφορίες από τον Μενέλαο, για την επιστροφή του πατέρα του Οδυσσέα.

Στο ταξίδι αυτό, τους συνοδεύει η θεά Αθηνά, με την μορφή άλλοτε του ίδιου του Μέντορα

και άλλοτε άλλων φιλικών προσώπων.

Γιάννης Δάλλας : πρβλ το ομότιτλο ποίημα «Εν τη Μονή Ρωγών» .

Ρωγοί = πόλη του Δεσποτάτου της Ηπείρου, στην περιοχή της Πρέβεζας.

Άγγελος Σικελιανός : πρβλ το ομότιτλο ποίημά του «Ιερά Οδός»

Μίλτος Σαχτούρης : πρβλ τα ποιήματα του :

α) «Το ποντίκι», όπου και ο στίχος : είδα τον Ποιητή / ολομόναχο/ και γύρω του να λάμπει το κενό.

Β) «Η παρουσία», στο οποίο υπάρχει το μότο : το ποίημα κάθεσαι και το ξενυχτάς σαν τον νεκρό

Νίκος Καρούζος : πρβλ το ποίημα «Με τ’ αστέρια» όπου και ο στίχος :

Εγώ στους μαιάνδρους των ονείρων μπερδεύτηκα

Λάμπρος Πορφύρας : πρβλ τα ποιήματα του Ερημοκλήσια και Lacrimae rerum

Γλυπτική:

Παπαγιάννης Θεόδωρος, δύο ἔργα ἀπό τίς ἐκθέσεις Minima Moralia (2023)

καί Τά Φαντάσματα (1994) Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Θεόδωρος Παπαγιάννης

Ζωγραφική:

Σόρογκας Σωτήρης, Μαύρη Πόρτα, Στόν Μίλτο Σαχτούρη

Κόρδης Γιῶργος, Νίκος Ἐγγονόπουλος, ποιητής

Ἐπιμέλεια, Νατάσα Κεσμέτη

Το έργο διατίθεται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού - Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές .

Çağan Irmak, Οι άνθρωποι του παππού μου

2026-05-11T16:40:01.622+03:00

Dedemin insanları, Toυρκία, 2011)

με τους:

Çetin Tekindor, Hümeyra Akbay, Ushan Çakır, Ezgi Mola, Yiğit Özşener, Durukan Çelikkaya

Γράφει η Μαρία Πάλλα

«Μια ιστορία που έλαβε χώρα, από ανθρώπους που την έζησαν», διαβάζουμε πριν από τα γράμματα. «Στη μνήμη του παππού μου», στο τέλος της ταινίας. Η οποία αρχίζει κιόλας μ’ ένα «Γιατί». Που δέχεται πολλές απαντήσεις και γεννά άλλες ερωτήσεις. Το «γιατί» είναι κρυμμένο μέσα μας, λέει ο σκηνοθέτης σε αυτήν την αυτοβιογραφική ταινία, όπου το «γιατί» ενός προσώπου είναι ταυτόχρονα ένα «γιατί» των λαών.

Η ιστορία των ξεριζωμένων από την άλλη πλευρά της θάλασσας. Οι Τουρκοκρητικοί δεν ήξεραν τουρκικά όταν εγκαταστάθηκαν στην Τουρκία, όπως οι Ρωμιοί τουρκόφωνοι Μικρασιάτες δεν ήξεραν ελληνικά όταν εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα με τις υποχρεωτικές ανταλλαγές των πληθυσμών που βασίστηκαν στο θρήσκευμα.

Στον νέο τόπο εγκατάστασης, τους πρόσφυγες οι ντόπιοι τους έλεγαν γκιαούρηδες, στην Κρήτη που μόλις είχαν αφήσει τους έλεγαν τουρκόσπορους. Μέσα στον πρώτο καιρό της απελπισίας και της σύγχυσης επιτήδειοι τους λήστευαν, η υποτιμητική διάκριση που αντιμετώπιζαν συνεχίσθηκε για πολύ, φτάνοντας ως το σχολείο με τα πετροβολήματα ανάμεσα στους μαθητές που κατάγονταν από ντόπιους και σ’ εκείνους που κατάγονταν από πρόσφυγες. Πόσα μας θυμίζει όλο αυτό… Θυμίζει επίσης έντονα το «Μόνον της ζωής του ταξίδιον» του Γεώργιου Βιζυηνού.

Ανάμεσα στους ανταλλάξιμους που έφυγαν από το Ρέθυμνο για να εγκατασταθούν στην Τουρκία, ένα παιδί παρατηρεί την ιστορία και δεν καταλαβαίνει γιατί η οικογένειά του εγκατέλειψε το σπίτι και το βιός της, γιατί ο αδελφός του πέθανε από τύφο στο ταξίδι, γιατί οι άνθρωποι της χώρας υποδοχής δεν ήσαν φιλικοί απέναντι στους πρόσφυγες. Κάποτε το παιδί μεγάλωσε, πρόκοψε, έφτιαξε τη δική του οικογένεια με παιδιά κι εγγόνια. Είναι ο παππούς της ιστορίας που αφηγείται η ταινία. Η γενέθλια γη ήταν για όλους σαν κι αυτόν μια χαμένη πατρίδα. Δεν ξεχνά τον τόπο που γεννήθηκε, γι’ αυτό στέλνει χαιρετίσματα μέσα σε μπουκάλια που πετάει στη θάλασσα. Όσες φορές προσπάθησε να γυρίσει εκεί σ’ ένα ταξίδι προσκυνήματος, πάντα κάποιο γεγονός το ματαίωνε.

Θα το πραγματοποιήσει όμως ένα από τα εγγόνια του παππού. «Έτσι είν’ η ζωή, τι να κάνουμε», «Αυτό είναι το σπίτι σου» λέει η ένοικος του σπιτιού στην Κρήτη που έχει γεράσει, ανταλλάξιμη κι αυτή, και του δείχνει φωτογραφίες της οικογένειας που κατοικούσε στο σπίτι και που στη βιασύνη της φυγής τις άφησε πίσω.

«Όλα είναι όπως τ’ άφησες, παππού, τίποτα δεν άλλαξε. Αυτό το ευτυχισμένο τέλος είναι για σένα», λέει το εγγόνι. «Σου στέλνω ένα μήνυμα από την άλλη πλευρά της ίδιας θάλασσας, από την παραλία μπροστά στο λευκό σπίτι». Και πετάει στη θάλασσα ένα μπουκάλι να πάει να βρει τις απέναντι ακτές και τις στεριές, όπου ο παππούς συγκρατούσε σ’ όλη τη ζωή του τις παιδικές μνήμες του τόπου που γεννήθηκε.

Η υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, από τα μεγαλύτερα δράματα της σύγχρονης ιστορίας, αποφασίστηκε σε γραφεία με υπογραφές και χειραψίες, οι χώρες διευθέτησαν τις εκκρεμότητές τους κι οι εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων που δεν ρωτήθηκαν κι ούτε έφταιξαν σε τίποτα, έχασαν οριστικά τις πατρίδες και τους τάφους των προγόνων τους.

Το έργο διατίθεται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού - Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές .

Νίκου Μωραϊτάκη, Ἐπίσκεψη στό Δημοτικό Λαογραφικό Μουσεῖο Κουβαρᾶ

2026-05-05T07:21:45.278+03:00

Στον Κουβαρά, αυτό το μοναδικό στα Μεσόγεια χωριό που παρέμεινε αλώβητο από τον χρόνο, τη μητρόπολη των Κ α λ υ β ί ω ν, λειτουργεί μια κυψέλη πολιτισμού, ένα μικρό λαογραφικό μουσείο διαφορετικό από τα άλλα.

Π ρ ώ τ ο ν διότι φιλοξενεί αξιόλογα εκθέματα της καθημερινής ζωής των κατοίκων (φορεσιές, εργαλεία, σκεύη, είδη νοικοκυριού, έπιπλα, χειρόγραφα, σημειώσεις, φωτογραφίες, σκεπάσματα, εικονίσματα, και άλλα ιστορικής σημασίας ενθυμήματα) λειτουργώντας ως κέντρο πολιτιστικής ταυτότητας για την περιοχή

και δ ε ύ τ ε ρ ο ν, κυρίως, διότι την ξενάγηση σε αυτό με βαθιά γνώση και εμφανές μεράκι κάνει η κ. Γιώτα Δράκου, μια ξενάγηση που αποτελεί στην ουσία διδαχή στην τοπική παράδοση και μύηση στην άυλη κληρονομιά μας

Πέραν της τοπικής ιστορίας και παράδοσης αναδεικνύει επίσης τον τρόπο ζωής των κατοίκων των Μεσογείων γενικότερα.

Στον Κουβαρά επιβιώνει ακόμη ίσως το παλαιότερο αρτοποιείο των Μεσογείων. Το ζυμωτό ψωμί τοπικής παρασκευής είναι ό,τι καλύτερο.

Μια εξόρμηση στην περιοχή συνδυάζεται με μια εξερεύνηση στο αισθητικό δάσος του Κουβαρά που καταλήγει στο Αυλάκι (Πόρτο Ράφτη) με τα μοναστήρια και τις παμπάλαιες εκκλησίες.

* Κείμενο-Φωτογραφίες: Νίκος Μωραϊτάκης

Το έργο διατίθεται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού - Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές .

Στέλιου Μαφρέδα, Τρία Ποιήματα ἀπό τήν ποιητική συλλογή Ἔρεισμα στερρόν *

2026-04-28T12:39:07.022+03:00

Παραλλαγή στο όνειρο

καὶ γάρ τ᾿ ὄναρ ἐκ Διός ἐστιν,

Ιλιάδα Α 63

Στέλνει το όνειρο ο θεός

μα εσύ το θέλημά του αγνοείς· κανένα βράδυ

στον ύπνο μου δεν έρχεσαι. Αρνείσαι διαρκώς

με τιμωρείς με απόλυτο σκοτάδι.

Απ’ τα χαράματα σε μελετώ

και προσπαθώ τη μνήμη να εκβιάσω,

στρώνω χαλί γονυπετώ κι όλο παρακαλώ

νήδυμος ο δαίμονας, από το χέρι να σε πιάσω.

Χαμένη η προσπάθεια στο όνειρο να ‘ρθεις.

Η μεσιτεία ίσως κάπου να χωλαίνει.

Νωρίς περπάτησα στα βήματα του Ωριγένη

σε γνώρισα σκιά στα σύνορα της Θήβας

άνθος στη Δαμασκό να σε μαραίνει ο λίβας.

Βλεφαρισμό σε ένοιωσα, κάποιας ροπής το χάδι

όση η απόσταση από το φως ως το σκοτάδι.

Έλα στο όνειρο και ψάξε μέσα μου και βρες την πρώτη ύλη,

κτίσε κορμό με πρόσωπο, χρώματα διάλεξε από το δείλι

έλα και δώσε την αγάπη σου, ζήσε και ανάστησέ με.

Λιγοστεύει το φως

ζώειν καὶ ὁρᾶν φάος ἠελίοιο.

Ιλιάδα, Ω 558

Μη σπαταλάς το φως, φεύγει ο Αύγουστος και λιγοστεύει

αυξάνουν οι σκιές

ο στεναγμός που ακούγεται από μακριά

κάποιας υπόστασης θεϊκής κρύβει τον θρήνο.

Αχ Περσεφόνη!

Τον ήλιο έχεις μόνο μάρτυρα του αρπαγμού σου

το φως όμως ποτέ δεν χόρτασες ακέριο.

Φεύγεις από την πανδαισία των φλογών

την ευφροσύνη των σωμάτων

στις αποσκευές σου έχεις το νυφικό και ένα σάβανο

και σπόρους σε χώμα κρύβεις καρπερό

από τον τόπο που έπαψες να είσαι πια παρθένα,

υάκινθοι και νάρκισσοι στον μαύρο κόσμο να βλαστήσουν

να κόβεις τα λουλούδια τους, τα ξέπλεκα μαλλιά σου να στολίζεις.

Έχουν στην πλάτη τους οι μύθοι πολλές χιλιετίες.

Κι αν μούχλα μόνο βρίσκεται στο ζοφερό σου μέρος

και οι σπόροι αν έχουν πεθάνει από καιρό

λάσπη να φτιάξεις με το σάλιο σου, να αναβλέψεις στο σκοτάδι,

να δεις τις κόρες τ’ ουρανού

την Ωκυρρόη, τη Μηλόβαση, τις τόσες άλλες

την Καλλιρρόη, την Πλουτώ και τη Λευκίππη

να μυρωθείς από την αύρα τους και το ερωτικό τους σφρίγος

τις προσφωνήσεις τους τα τόσα επίθετά σου να ακούσεις

στα μάτια σου αιώνια η αστραπή

ο ήλιος για τη μαρτυρία του να καρτερεί την εύνοιά σου.

Κόρη θεών εσύ, κάτι θα ξέρεις

για την αλήθεια της ζωής, κάτι για το πηχτό σκοτάδι.

Χάρισμα δακρύων

τα πράματα που αγιάσανε τα χέρια σου

αρχίζουν ένα κλάμα… και ένα κλάμα.

Λάμπρος Πορφύρας, «Lacrimae rerum”

Τα δάκρυα της Άννας Κομνηνής διάλεξε

ο μέγας Αλεξανδρινός στους στίχους του να βάλει

τάχα να ειρωνευτεί, οπωσδήποτε να τα αθανατίσει.

Στα ρείθρα τους παίχτηκε όλη η αυτοκρατορία.

Φωνάζει από παλαιά ο Αρχίλοχος

οἰδαλέους δ᾽ ἀμφ᾽ ὀδύνῃς ἔχομεν πνεύμονας

κι έναν πνιγμό θέλει να εξορκίσει.

Στα μύχια της θάλασσας ο κλύδωνας ψυχές έχει αφήσει.

Μα εμένα το κλάμα του ταπεινού Πορφύρα με συγκλόνισε.

Το κλάμα των πραμάτων που τ’ άγιασε μια άμοιρη ψυχή

κι έγινε ο χρόνος γυριστής στο μοιρολόι.

Είναι πια τα μάτια μου υγρά, υγρά σαν τα δικά σου

που κάποτε, κλειδούχους του παρόντος μου τα είχα πει

και αναβλύζουν δάκρυα να ποτιστεί η ξεραμένη γη

χορτάρι να βλαστήσει η έρημος Κηδάρ.

*Ἔρεισμα στερρόν, Οἱ Ἐκδόσεις τῶν Φίλων, 2026

Ζωγραφικά Ἔργα :

1) Χρύσα Βέργη, Ἡ Ἐλένη στή Χώρα τῶν Θαυμάτων, 2010

2)Δημοσθένης Κοκκινίδης , Προσωπική καταγραφή, Νέκυια

3) Μιχάλης Γεωργάς , Γυναίκα καί Ἄγαλμα

4) Μιχαήλ Οἰκονόμου, Γεφύρι

5) Χρύσα Βέργη, Πηγή.

Ἐπιμέλεια Ἀνάρτησης, Νατάσα Κεσμέτη

Το έργο διατίθεται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού - Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές .

Gabriel Axel, Τὸ Δεῖπνο τῆς Μπαμπέτ

2026-04-18T07:12:00.009+03:00

Babette’s gæstebud, Δανία 1987)

με τους:

Στεφάν Ωντράν, Μποντίλ Κερ, Μπιργκίτε Φέντερσπιλ, Ζαρλ Κούλε, Μπίμπι Άντερσον.

Γράφει ἡ Μαρία Πάλλα

Ο πολυβραβευμένος Γκάμπριελ Άξελ, που εκτός των διακρίσεων για το έργο του χρίσθηκε ιππότης των Γάλλων το 1995 και αξιωματικός της Λεγεώνας της Τιμής το 2003, μεταφέρει στον κινηματογράφο την νουβέλα της Κάρεν Μπλίξεν που περιέχεται στο Anecdotes of Destiny, 1958 (στα ελληνικά «Η πανδαισία της Μπαμπέτ», στον τόμο με τίτλο Ανέκδοτα του πεπρωμένου που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια το 1989 και σε επανεκδόσεις το 1990 και το 2006, σε μετάφραση Μ. Σερέφα και Μ. Πολέντα). Η «Γιορτή της Μπαμπέτ» κέρδισε το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας το 1988.

Σ’ ένα μικρό λουθηρανικό χωριό της χερσονήσου της Γιουτλάνδης ζουν δυο ηλικιωμένες αδελφές, η Μαρτίνα και η Φιλίππα, ο από χρόνια πεθαμένος πάστορας πατέρας τους είχε δώσει στις κόρες του τα ονόματα του Μαρτίνου Λουθήρου και του Φιλίππου Μελάγχθωνος. Συνεχίζουν το έργο του βοηθώντας τους ανήμπορους και οργανώνοντας συναντήσεις λατρείας στο σπίτι τους. Τρέφονται με ξεραμένα ψάρια και σούπες από ξερό μουσκεμένο ψωμί που του ρίχνουν μπύρα και το σουρώνουν.

Κάποτε που η Μαρτίνα και η Φιλίππα ήταν νεαρές κοπέλες, οι νέοι συνωστίζονταν για να τις δουν στον δρόμο για την εκκλησία τις Κυριακές και τις σχόλες. Σε όποιον τολμούσε πρόταση γάμου, ο πάστορας απαντούσε πως θα του στερούσε τα δυο του χέρια, μιας και η μία κόρη του ήταν το δεξιό κι η άλλη το αριστερό. Οι νέες ακολούθησαν την επιθυμία του πατέρα τους κι έμειναν ανύπανδρες από επιλογή, παρότι ερωτεύτηκαν· η Μαρτίνα τον Λώρενς Λέβενχελμ, αξιωματικό που εξελίχθηκε παίρνοντας τον βαθμό του στρατηγού, η Φιλίππα τον Αχιλλέα Παπέν, Γάλλο βαρύτονο, που είχε αναγνωρίσει το θείο δώρο της φωνής της και ανέλαβε να της κάνει μαθήματα για να τη βελτιώσει.

Μια νύχτα του 1871 με καταιγίδα, χτυπά την πόρτα τους μια νέα γυναίκα από τη Γαλλία, η Μπαμπέτ. Παρουσιάζει ένα γράμμα από τον Παπέν που τους πληροφορεί ότι έχει χάσει την οικογένειά της στα αιματηρά γεγονότα της Κομμούνας του Παρισιού και κινδυνεύει η ζωή της, παρακαλώντας να την βοηθήσουν και σημειώνοντας πως ξέρει να μαγειρεύει. Η Μπαμπέτ ζητάει να τις υπηρετεί χωρίς να πληρώνεται και οι αδελφές την δέχονται, αν και κάπως καχύποπτα για τις γαλλικές διατροφικές συνήθειες κατά κύριο λόγο μιας καθολικής, εντούτοις δεν θα προδώσουν το φιλανθρωπικό έργο τους.

Δεκατέσσερα χρόνια μετά, η Μπαμπέτ κερδίζει δέκα χιλιάδες φράγκα σ’ ένα λαχείο που αγοράζει για λογαριασμό της στη Γαλλία κάθε χρόνο ένας συγγενής της. Ζητάει μια χάρη από τις αδελφές: να της επιτρέψουν να προσφέρει αυτή το δείπνο την βραδιά της επετείου των εκατό χρόνων από τη γέννηση του πατέρα τους, έτσι θα τις ευχαριστήσει έμπρακτα για τη γενναιοδωρία τους απέναντί της. Εκείνες θα συναινέσουν εν όψει της αναχώρησής της πλέον, παραδεχόμενες πως κάποτε αυτό θα συνέβαινε («Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος πήρε»). Όταν βλέπουν την Μπαμπέτ να καταφθάνει μ’ ένα κάρο φορτωμένο ως επάνω με αγαθά φερμένο με πλοίο από το Παρίσι, διαβλέπουν βλασφημία· τέτοιο δείπνο αντιβαίνει στον λιτό ασκητικό βίο και προσβάλλει τις αρχές και την πίστη τους, γι’ αυτό και συνεννοούνται με όλους να μην εκφράσουν κανένα σχόλιο για ό,τι φάνε και πιούνε. Δεν το γνωρίζει όμως ο τελευταίος συνδαιτημών, ο στρατηγός Λώρενς Λέβενχελμ που έχει έρθει να δει τη θεία του και που προστίθεται στους καλεσμένους την τελευταία στιγμή. Το δείπνο πραγματοποιείται· η Μπαμπέτ στην κουζίνα φροντίζει για τα πάντα έχοντας βοηθούς τον αμαξά και έναν έφηβο του χωριού, οι οποίοι επίσης γεύονται τα φαγητά της κι ευφραίνονται.

Στο τραπέζι ο στρατηγός Λώρενς Λέβενχελμ επαινεί το Αμοντιλάδο («το ωραιότερο που έχει πιει»), τη χελωνόσουπα (παράτησε το κουτάλι κι άρχισε να πίνει από την κούπα, ως αν έπινε καφέ), τη σαμπάνια και τα κατάλληλα κρασιά που συνοδεύουν τα εκλεκτά εδέσματα στον παρακαθήμενό του που τρώει χωρίς να εκφράζεται, όπως και οι υπόλοιποι, οι οποίοι όμως δυσκολεύονται να κρύψουν την απόλαυση που δοκιμάζουν. «Στο Καφέ Αγγλέ τα σέρβιραν αυτά, λέει ο στρατηγός. Ο σεφ ήταν γυναίκα και τα Ορτύκια σε σαρκοφάγο δικής της έμπνευσης. Ο στρατηγός Γκαλιφέ, ο αποκαλούμενος και σφαγέας της Κομμούνας, είχε πει πως αυτή η πρώτη σεφ είχε την ικανότητα να μεταμορφώνει το δείπνο σε ερωτική υπόθεση που δεν κάνει διάκριση μεταξύ σωματικής και πνευματικής όρεξης. Θεωρούσαν αυτήν την γυναίκα ως τη μεγαλύτερη ιδιοφυΐα της μαγειρικής τέχνης» (για την ιστορία: για το Café Anglais που άνοιξε το 1802 κι «έκλεισε» το 1913, ονομαστό παρισινό εστιατόριο που συγκέντρωνε επώνυμους έως και αυτοκράτορες της Ευρώπης, βρίσκουμε αναφορές στη γαλλική λογοτεχνία και κυρίως στον κινηματογράφο).

Το δείπνο τελείωσε και οι γυναίκες έμειναν μόνες· οι αδελφές συγχαίρουν τη Μπαμπέτ για το εξαιρετικό δείπνο, εκείνη τους δηλώνει πως δεν πρόκειται να φύγει από κοντά τους, μιας και δεν έχει ούτε πού να πάει, ούτε χρήματα: ένα δείπνο στο Καφέ Αγγλέ για δώδεκα άτομα στοιχίζει ακριβώς δέκα χιλιάδες φράγκα.

Πριν απογοητευθούν οι χορτοφάγοι, θα αρκούσε να φανταστούν το δείπνο χωρίς κρέας για να εκτιμήσουν όλα τα υπόλοιπα της ταινίας. Κάτι αποτρόπαιο όπως η σφαγή – ή η αγριότητα που περιέχουν οι νόμοι της φύσης, όπως τα ένστικτα των σαρκοφάγων προκειμένου να τραφούν –, μετατρέπεται σε εκλεπτυσμένο προϊόν τέχνης. Το έχει υπόψη του ο σκηνοθέτης, γι’ αυτό επιμένει στην εικόνα των ορτυκιών μέσα στο μεγάλο κλουβί που τα ξαναβλέπουμε νεκρά να ξεπουπουλίζονται, της τεράστιας χελώνας που θα θυσιαστεί για τη χελωνόσουπα, τέλος στο κομμένο κεφάλι του βοδιού σε πρώτο πλάνο, που προκαλεί λύπη στον θεατή.

Ένας στοχασμός για τ’ ανθρώπινα: την προσφορά, την αυταπάρνηση, τις εν δυνάμει (ή καταπιεσμένες, αλλά και τις εμφανείς) ικανότητες, την αλληλεγγύη, τη μοναξιά, τη ματαιότητα, τη ζωή που τελειώνει. Για τα έργα της τέχνης και την στάση μας απέναντί τους· τον λόγο (τα κηρύγματα του ιερέα κι εκ παραλλήλου την επιστολή του Παπέν και τα λόγια του στρατηγού Λέβενχελμ), τη μουσική και τα τραγούδια (τα οπερατικά του Παπέν και τα παραδοσιακά λατρευτικά των πιστών), τη μαγειρική (το δείπνο αλά φρανσέζ στα καλύτερά του), τον χορό των ευφρανθέντων γύρω από το πηγάδι μέσα στη νύχτα, ενόσω τραγουδούν «Το ρολόι σημαίνει κι ο χρόνος φεύγει / Η αιωνιότητα πλησιάζει / Ας προσπαθήσουμε τούτη τη φορά / να υπηρετήσουμε τον Κύριο με το μυαλό και την καρδιά / ώστε να βρούμε το αληθινό μας σπίτι». Επίσης, το τραγούδι της αδελφής στο τέλος «Η άμμος της κλεψύδρας μας γρήγορα θα τρέξει / Τη μέρα η νύχτα κυριεύει / Οι δόξες του κόσμου τελειώνουν / Τόσο σύντομη η ζωή τους, τόσο εφήμερη η λάμψη τους / Θεέ, άσε το μεγαλείο Σου να λάμπει αιώνια / αξίωσέ μας του ελέους Σου, που σημειώνει εκτός των άλλων την ανθρώπινη ασημαντότητα μπροστά στην θεϊκή παντοδυναμία.

Από κει και πέρα, μια έμμεση αναφορά με πλήθος συμβολισμών περνάει από το υποβλητικό κείμενο της Κάρεν Μπλίξεν στο φιλοσοφικό (και φιλοσοφημένο) σενάριο με τη λεπτή ειρωνεία του Άξελ, με διαλόγους που προκαλούν αίσθηση, κι όπου επανέρχεται ο υπαινιγμός για τις αιρέσεις και την δύναμή τους επάνω στους ανθρώπους, χωρίς να κρίνεται ο Χριστιανισμός ούτε η πίστη των χωρικών αυτών, που έχουν απολαύσει ένα δείπνο χωρίς να χάσουν ίχνος από την ευσέβειά τους. Είναι λοιπόν άνευ νοήματος η τόση στέρηση, η πίστη δεν επιβάλλει αποχή από τις καλές στιγμές και τις χαρές της ζωής. Όπως δεν είναι δυνατόν οι αιώνιες ανθρώπινες αδυναμίες και η εχθρότητα να σταματήσουν ποτέ να υπάρχουν, όσο κι αν ακολουθούμε (ή το προσπαθούμε) τον θείο δρόμο. Το δείπνο, πρώτο αλλά και τελευταίο για τους ανθρώπους της μόνιμης νηστείας στο μικρό ψαροχώρι, που δοκιμάζουν πρωτόγνωρες γευστικές απολαύσεις, κυρίως διαπιστώνουν πόση αξία έχει το να μοιραζόμαστε ένα ωραίο γεύμα, συμβάλλει στην προσέγγιση δύο αντικρουόμενων κόσμων και νοοτροπιών, της καλοπέρασης και της λιτότητας, και στο επέκεινα από τη μια του καθολικισμού κι από την άλλη του λουθηρανισμού και του καλβινισμού με την υπερβολική αυστηρότητα και αυταρχία, για να συνομιλήσουν, προς την αλληλοκατανόηση.

Η γαστρονομία μπορεί να κατευνάσει τα πάθη γύρω από ένα τραπέζι. Το πλησίασμα έρχεται με τη διαμεσολάβηση του δείπνου κάνοντας τους ανθρώπους καλύτερους. Τροφή για την ψυχή και το πνεύμα επιζητούν οι αδελφές, τροφή για το σώμα εξασφαλίζει η Μπαμπέτ βάζοντας την ψυχή της σε κάθε πιάτο που προσφέρει. Οι μεμψίμοιροι, οι ευερέθιστοι αφήνουν τις αντιπαραθέσεις κι αρχίζουν να χαμογελάνε, να χαλαρώνουν, να γλείφουν τα μουστάκια. Ο λόγος του Θεού συμφιλιώνει δώδεκα πιστούς σ’ έναν δείπνο που θα μπορούσε να παραπέμπει στον Μυστικό· σαν ευαγγελική περικοπή, η διαδικασία μοιάζει με μυσταγωγία, θυσία και προσφορά, «Ξέρουμε ότι το έλεος είναι απέραντο… Και καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει κάτι καλό στο να αγαπάς τους άλλους. Και ιδού, ό,τι επιλέξαμε μας δόθηκε… Αγάπη, αλήθεια κι έλεος είναι αχώριστα, ορθοφροσύνη κι ευδαιμονία αλληλοασπάζονται η μια την άλλη. Και η αγάπη του Χριστού θα φωτίσει τον κόσμο», θα πει ο στρατηγός στην ευχαριστήρια ομιλία του. Η τέχνη στο ενδιάμεσο υλικού κόσμου και πνευματικότητας, τα εμπεριέχει και τα δυο, ικανή να υπερβαίνει τις αντιθέσεις μεταξύ τους και να τις εξαλείφει. Ανταγωνισμοί, διαφορές, μνησικακίες και μικροαθλιότητες αμβλύνονται, σε βαθμό να κατανοούν, να συγχωρούν, να φιλιώνουν ο εις με τον άλλον. «Ήξερα πώς να τους κάνω ευτυχισμένους», επισημαίνει η Μπαμπέτ μιλώντας για την μαγειρική τέχνη την εποχή που ζούσε στο Παρίσι. «Ένας καλλιτέχνης δεν είναι ποτέ φτωχός… Στην καρδιά του μια κραυγή μονάχα: δώστε μου την ευκαιρία να κάνω το ακόμα καλύτερο». Από την άλλη, οι ασκητικές αδελφές που ζουν για να προσφέρουν, διαπιστώνουν το μέγεθος της αφοσίωσης και της θυσίας της με την πίστη ότι το χάρισμα της τέχνης έρχεται από τον Θεό. «Στον παράδεισο θα είσαι η μεγάλη καλλιτέχνις, όπως το θέλησε ο Θεός. Δεν είναι το τέλος εδώ», της λένε.

Αυτό το δείπνο τους έδειξε ότι η χαρά στην εδώ ζωή δεν μπορεί να κλείσει τις πύλες του παραδείσου, όπως και το ότι ο καλλιτέχνης τις περνάει με διαβατήριο την τέχνη του. Το πιστεύει πρώτος ο Παπέν: «Τι είναι η φήμη; Ο τάφος που μας περιμένει όλους. Ακόμα και τώρα, όμορφή μου σοπράνο του χιονιού, καθώς γράφω τούτο το γράμμα, νιώθω πως ο τάφος δεν είναι το τέλος. Στον παράδεισο θα ξανακούσω τη φωνή σου. Εκεί θα είσαι για πάντα η μεγάλη καλλιτέχνις, που ήταν θέλημα Θεού να είσαι. Ω! Πώς θα μαγέψεις τους αγγέλους!...» Ένα κερί σβήνει και περνάμε στη νύχτα και στον θάνατο, κι από τον θάνατο στην αθανασία της ψυχής. Η Τέχνη δεν πεθαίνει, το θείο δώρο δεν μπορεί να τελειώνει στη γήινη ζωή.

Η σχέση των δύο γυναικών με την Μπαμπέτ στα δεκατέσσερα χρόνια που τις υπηρετεί είναι σχέση αμφίδρομου σεβασμού· ξεκίνησε ως αγαθοεργία, αλληλεγγύη, ευγνωμοσύνη, κατέληξε σε αληθινή αγάπη. Αγάπη που υπήρχε πάντα ως πρόθεση και που πλημμύρισε το σπιτικό τους τη βραδιά του δείπνου. Το μέλλον προδιαγράφεται με τις ίδιες στερήσεις του παρελθόντος για όλες τους, όμως έχουν πια τη συμβίωσή τους, την αφοσίωση, όσα τις δένουν στο παρόν τους. Και η ιστορία μιας ταπεινόφρονος, διακριτικά σιωπηλής Μπαμπέτ – από την έκπτωση και το πένθος για τις δικές της απώλειες – μετατρέπεται σε ωδή στην αδελφοσύνη, τη γενναιοδωρία, την αλληλοβοήθεια[1].

Ο μελαγχολικός απολογισμός του στρατηγού για τις κάθε είδους απώλειες αποδεικνύει του λόγου το αληθές για όσα υλικοπνευματικά έχει αποκομίσει από το αλησμόνητο δείπνο. Είναι σαν καθένας από τους κύριους πρωταγωνιστές να ξανασκέπτεται τον τρόπο που έζησε ως τώρα. Ρίχνει μια ματιά στα γαλόνια του και συνομιλεί με τον νεαρό εαυτό του, «Πέτυχα ό,τι ονειρεύτηκες. Ποιο το όφελος; Απόψε θα ξεκαθαρίσουμε τους λογαριασμούς μας. Πρέπει να μου αποδείξεις ότι η επιλογή μου ήταν σωστή». Στα νιάτα του, αποχαιρετώντας την Μαρτίνα, είχε πει «Φεύγω για πάντα και ποτέ μα ποτέ δεν θα σε ξαναδώ. Γιατί εδώ έμαθα πως η ζωή είναι σκληρή και ανελέητη και πως σ’ αυτόν τον κόσμο υπάρχουν πράγματα ανέφικτα». Τώρα που την αποχαιρετά δεύτερη φορά, δεν έχει αυταπάτες: «Ήμουν μαζί σου κάθε μέρα της ζωής μου. Πες μου πως το ξέρεις… Πρέπει να ξέρεις επίσης ότι θα είμαι μαζί σου κάθε μέρα που μου παραχωρείται από τώρα και στο εξής. Κάθε βράδυ θα κάθομαι να δειπνώ μαζί σου. Όχι με το σώμα μου που δεν έχει σημασία, αλλά με την ψυχή μου. Γιατί απόψε έμαθα, αγαπητή μου, ότι σ’ αυτόν τον όμορφο κόσμο μας όλα είναι πιθανά».

Δεν ξεχνιέται η Μπαμπέτ της Στεφάν Ωντράν με την κάπως αινιγματική μυστηριώδη έκφραση, το συγκρατημένο χαμόγελο, ταπεινή μα αποφασιστική, απόλυτα πειστική, που μ’ αυτά έχει ανατρέψει τα τοπικά ήθη. «Όταν βάζουμε πολλή αγάπη σ’ αυτό που κάνουμε, αυτό μεταμορφώνει τα πράγματα», φέρεται να είπε.

Ο Γκάμπριελ Άξελ άντλησε έμπνευση από τους πίνακες του Δανού ζωγράφου Βίλχελμ Χαμερσόι (1864-1916) υιοθετώντας δανέζικη αισθητική και ατμόσφαιρα στα εσωτερικά πλάνα και συνεπικουρούμενος από την άριστη φωτογραφία του Χένινγκ Κρίστιανσεν. Η σκηνή του δείπνου φωτίζεται από τα κεριά μόνον, στα εξωτερικά πλάνα το φαιό είναι κυρίαρχο, ενώ η όλη ιστορία κινηματογραφημένη από μια στυλιζαρισμένη απόσταση προσιδιάζει στην αφήγηση του παραμυθιού με ευγένεια, με τρυφερότητα θα έλεγε κανείς προς τον θεατή, καθιστώντας τον κοινωνό της ανθρωπιάς που από το κείμενο της Μπλίξεν και του σκηνοθέτη έχει διαποτίσει την ταινία.

Έχει γραφεί μάλιστα ότι μετά την ταινία πραγματοποιήθηκαν παρόμοια δείπνα (χωρίς τη χελωνόσουπα), ενώ ο σκηνοθέτης εισήλθε στη λεγεώνα της τιμής, γιατί προέβαλε τη γαλλική γαστρονομία. Ο κινηματογράφος – καλύτερα οι τέχνες – με τη δύναμή του κινητοποιεί κοινωνικοπολιτικές δράσεις, αντιδράσεις και συμπεριφορές.

[1] Βλ. και π. Βασίλειος Χριστοδούλου, Τὸ δεῖπνο τῆς Μπαμπέτ, https://antifono.gr, 18 Απριλίου 2019, «Στὴν Εὐχαριστία χρειάζεται νὰ ἀπαγκιστρώνεσαι ἀπὸ ἐξωτερικοὺς ἐντυπωσιασμοὺς καὶ συναισθηματικοὺς βερμπαλισμοὺς καὶ νὰ βυθίζεσαι στὸν χῶρο τῆς καρδιᾶς, νὰ τρυπώνεις μέσα ἀπὸ λεπτὲς χαραμάδες λέξεων καὶ κινήσεων, νὰ εἰσχωρεῖς σὲ στενωποὺς λειτουργικῶν ἐκφράσεων καὶ νοημάτων, γιὰ νὰ ξανοιχθεῖς σὲ πλατυσμὸ ἀπόλαυσης, παρακαθήμενος ἐλάχιστος καὶ πεινῶν σὲ δεῖπνο Θεϊκό».

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Ἡ Γάτα τοῦ Αὐτοκράτορα

2026-04-01T08:15:00.004+03:00

Ἀπό τό ἡμερολόγιο τοῦ Αὐτοκράτορα Uda, Μάρτιος 889:

Τώρα πού ἔχω λίγο ἐλεύθερο χρόνο, θά γράψω μιά περιγραφή τῆς γάτας μου. Αὐτή μου ἡ μαύρη γάτα εἶχε δοθεῖ στόν πρώην Αὐτοκράτορα ἀπό τόν Μιναμότο νό Σουγκούρου, τόν Νεότερο Βοηθό Γενικό Κυβερνήτη τοῦ Νταζάϊφου, κατά τήν ἐπιστροφή του στήν πρωτεύουσα, μετά τήν ὁλοκλήρωση τῆς θητείας του. Ὁ Αὐτοκράτορας ἀγαποῦσε τό χρῶμα τῆς γούνας της, τό ὁποῖο ἦταν πράγματι πέρα ἀπό κάθε σύγκριση. Ἄλλες γάτες ἔχουν ἕνα ἀνοιχτό μαῦρο χρῶμα, ἀλλά ἡ συγκεκριμένη εἶναι μαύρη σάν κοράκι, καί μοιάζει πολύ μέ τόν Κινέζικο σκύλο «Μπλάκι».

Ἡ γάτα μου ἔχει ἑνάμισι πόδι μῆκος καί περίπου ἕξι ἴντσες ὕψος. Ὅταν κουλουριάζεται εἶναι πολύ μικρή, μοιάζοντας μ’ ἕνα μαῦρο κόκκο κεχριοῦ, ἀλλά ὅταν τεντώνεται μακραίνει, μοιάζοντας μέ τεντωμένο τόξο. Οἱ κόρες τῶν ματιῶν της ἀστράφτουν, ἐκθαμβωτικά λαμπερές σάν γυαλιστερές βελόνες πού ἀναβοσβήνουν μέ φῶς, ἐνῶ οἱ ἄκριες τῶν αὐτιῶν της στέκουν ἴσιες πρός τά πάνω, ἀκλόνητα, μοιάζοντας μέ τό κοίλωμα ἑνός κουταλιοῦ. Ὅταν σκύβει γίνεται μιά μπάλα χωρίς πόδια, μοιάζοντας μ’ ἕνα στρογγυλό νεφρίτη βγαλμένο ἀπό τά βάθη μιᾶς σπηλιᾶς. Ἡ γάτα μου κινεῖται ἀθόρυβα, χωρίς νά κάνει τόν παραμικρό ἦχο, σάν μαῦρος δράκος πάνω ἀπό τά σύννεφα.

Ἀπό τή φύση της προτιμᾶ τίς Ταοϊστικές πρακτικές ὑγείας καί, ἐνστικτωδῶς, ἀκολουθεῖ τό «καθεστώς τῶν πέντε πτηνῶν». Κρατάει πάντοτε τό κεφάλι καί τήν οὐρά της χαμηλά στό ἔδαφος. Ἀλλά ὅταν καμπυλώνει τήν πλάτη της, ἐκτείνεται σέ ὕψος περίπου δύο ποδιῶν. Ἡ γούνα της εἶναι λαμπερή, ἴσως λόγῳ τῶν ταοϊστικῶν πρακτικῶν ὑγείας της. Εἶναι καλή στό νά πιάνει ποντίκια τή νύχτα, καλλίτερη σε αὐτό ἀπό ἄλλες γάτες.

Ὁ πρώην Αὐτοκράτορας ἀπόλαυσε τή γάτα για μερικές μέρες κι ἔπειτα μοῦ την ἔδωσε. Τήν φροντίζω ἐδῶ και πέντε χρόνια. Κάθε πρωί τῆς δίνω χυλό γάλακτος. Δέν εἶναι ἁπλῶς ὅτι ἐντυπωσιάζομαι ἀπό τά πολλά της ταλέντα· ἔχω αἰσθανθεῖ ἰδιαίτερα πρόθυμος νά τῆς προσφέρω τήν ὕψιστη φροντίδα, ὅσο ἀσήμαντο κι ἄν εἶναι ἕνα τέτοιο πλάσμα στήν πραγματικότητα, ἐπειδή μοῦ δόθηκε ἀπό τον πρώην Αὐτοκράτορα. Κάποια φορά τῆς εἶπα: «Κατέχεις τίς δυνάμεις τοῦ Γίν καί τοῦ Γιάνγκ καί ἔχεις ἕνα σῶμα ὅπως πρέπει νά εἶναι. Ὑποψιάζομαι ὅτι μές στήν καρδιά σου ἴσως γνωρίζεις τά πάντα γιά μένα!» Ἡ γάτα ἀναστέναξε, σήκωσε τό κεφάλι της καί κοίταξε σταθερά τό πρόσωπό μου, ἐνῶ φαινόταν πνιγμένη ἀπό συγκίνηση, ἡ καρδιά της τόσο γεμάτη συναίσθημα, πού δέν μποροῦσε ν’ ἀρθρώσει οὔτε μία λέξη γι’ ἀπάντηση.

Ο αυτοκράτορας Ούντα (宇多天皇, Ουντατένο , 10 Ιουνίου 866 – 3 Σεπτεμβρίου 931) ήταν ο 59ος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας , σύμφωνα με την παραδοσιακή σειρά διαδοχής . Η βασιλεία του Ούντα εκτείνεται από το 887 έως το 897. (https://en.wikipedia.org/wiki/Emperor_Uda)

* Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Ἀναστασίας Ἀ. Ἀντύπα, Μεγάλος Ἐρωτικός

2026-03-29T19:04:00.004+03:00

1972

Ταξίδι για ένα τετραήμερο ἑορταστικό Πάσχα

Οι δυό αδελφές ἀγαπημένες, συνοδεία κασέτας,

τραγουδούν τον «Μεγάλο Ερωτικό»

Μιά ευτυχής παράσταση αδελφικής συνεύρεσης.

Σαπφώ, Ευριπίδης, Σολωμός,

όλο το ελληνικό ποιητικό οπλοστάσιο[1],

ξετυλίγεται μελωδικά στ’ αυτιά μας.

Τυχεροί εμείς, παρακολουθούμε γοητευμένοι.

Μέσα στον ζόφο των ημερών,

«Μια πραγματεία περί Έρωτος», κυριαρχεί

το πάντρεμα ποίησης με τη μουσική./

Χρόνια αργότερα, η Αγάπη απούσα,

ψάχνει τον ομογάλακτο αδελφό της.

Η προαιώνια ελληνική διχόνοια,

Έδειξε τα δόντια της.

Όμως,

Εμείς θα συνεχίσουμε να την ακούμε.

Η μουσική δεν μας διασκεδάζει μόνο,

ξυπνάει ευαισθησίες, αναμνήσεις.

Γιατί είναι δυνατή η αγάπη σαν τον θάνατο[2]

Είθε να νικήσει.

Πίνακες:

Marc Chagall, «Le Baiser» / «Les Amoureux en bleu»
MarcChagall, The Promenade (1918)

[1] Παραλείπω τό Άσμα Ασμάτων του Σολομώντα από την Παλαιά Διαθήκη που μετέφρασαν οι Ο΄

[2] Κραταιά ως θάνατος αγάπη, Άσμα Ασμάτων

* Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Γιά τή Βροχοστάλα

2026-03-26T06:50:00.006+02:00

Σέ μετάφραση ἀπό τά Urdu τῆς Jane Hirshfield

καί γυρισμένο στά Ἑλληνικά ἀπό τήν Νατάσα Κεσμέτη

γιά τό Σαραντάμερο τῆς Μνήμης τοῦ ποιητῆ Κώστα Θ. Ριζάκη:

Το Σάββατο 28 Μαρτίου 2026

και ώρα 12:00

στην Παναγία Ξηριώτισσα

Δημοτικό Κοιμητήριο της Λαμίας.

Γιά τή βροχοστάλα, εἶναι χαρά σάν μπαίνει στό ποτάμι -

Ὁ ἀνυπόφορος πόνος γίνεται τό βάλσαμό του.

Ταξίδεψε πέρα βαθιά στή λύπη, τά δάκρυα μεταμορφώνονται σέ ἀναστεναγμό·

Μαθαίνουμε ἔτσι πῶς τό νερό πεθαίνει στόν ἀέρα.

Ὅταν, στό τέλος μεγάλης μπόρας, τά νέφη τῆς καταιγίδας δυαλύονται,

Δέν εἶναι γιατί ἔχουν θρηνήσει τούς ἑαυτούς τους ἕως τέλους καθαρούς;

Ἄν θέλεις νά μάθεις τό θαῦμα, πῶς ὁ ἄνεμος μπορεῖ νά γυαλίσει καθρέπτη,

Κοίτα: τό λαμπερό γυαλί γίνεται πράσινο τήν ἄνοιξη.

Εἶναι τό ἄνοιγμα τοῦ ρόδου, Γκαλίμπ, πού δημιουργεῖ τόν πόθο νά δεῖς _

Σέ κάθε χρώμα καί περίσταση, εἴθε τά μάτια νά ἀνοίγονται σέ κεῖνο πού ἔρχεται.

Διακοσμητικά ἀνάρτησης:

Ρένα Ἀνούση - Ἠλία. 1934 ,

α) Ἐπιζωγραφισμένο βότσαλο

β) Χαρακτικό

* Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Εὐάγγελου Ι. Τζάνου, Χρονογράφημα

2026-03-23T07:27:22.575+02:00

Προσπερνούσε τους ανθρώπους με τη διάθεση ενός περιηγητή: χωρίς να τους κοιτάζει, δίχως να τους μιλάει. Εντούτοις μήτε τα κτήρια τον ενδιέφεραν. Ανηφόριζε ήδη ένα γνώριμό του δρόμο στο εμπορικό τρίγωνο της πόλης και το τοπίο είχε μετατραπεί γι’ αυτόν σε σκηνικό κινηματογραφικής ταινίας. Στην πλάτη του κουβαλούσε ένα ξεφούσκωτο μικροσκοπικό backpack. Τον έλεγαν Πελοπίδα Σκαληνό, κι ήταν λεπτός και ακμαίος, παρ’ ότι κοντοζύγωνε στα σύνορα της τρίτης ηλικίας. Θα μπορούσες να τον πεις ψηλό. Είχε μουστάκι, και του άρεσε μέχρι λατρείας το περπάτημα της ημέρας. Χρόνια τώρα έφευγε από το γραφείο του στις εννιά το πρωί, έκανε μια βόλτα ως το κοντινό παρκάκι, κι επέστρεφε στις δέκα. Τα Σαββατοκύριακα περπατούσε σε ακτίνα εκατό μέτρων γύρω από το σπίτι του. Η γυναίκα του ουδέποτε συμβάδισε με το συνήθειό του, το ίδιο και τα παιδιά του.

Το γραφείο το είχε κληρονομιά από τον πατέρα του, κι ήταν το ορμητήριό του. Στην πρώτη ώριμη ηλικία του δεχόταν πελάτες ως δικηγόρος με ειδίκευση στα τροχαία ατυχήματα. Κατόπιν, καθώς είχε μαζέψει κάμποσα λεφτουδάκια, δήλωσε παραγωγός ασπρόμαυρων ταινιών. Μολονότι οι ταινίες που γύριζε ήταν φτηνιάρικες, πέρα από κάθε καλλιτεχνική αξία, σε μερικά χρόνια φαλίρισε και βάλθηκε αφενός να ξεχάσει αυτή την ατυχή περίοδο της ζωής του, αφετέρου να σταθεί στα πόδια του. Απορρίπτοντας την ιδέα να το ξαναρίξει στη δικηγορία, άρχισε να κάνει το μεσίτη. Επρόκειτο για μια δουλειά που απαιτούσε τρέξιμο και επικοινωνιακό χάρισμα. Δεν του έλειπε τίποτε από τα δυο.

Ως μεσίτης κατάφερε τουλάχιστον να έχει η οικογένειά του τον επιούσιο. Κι αν υπήρξε μήνας που τα κουτσοβόλευαν με τον μισθό της γυναίκας του, εκείνος είχε ήδη αποκτήσει τον αέρα, δηλαδή τον τουπέ, που φυσάει από τον ορίζοντα της μεγάλης οικονομικής επιφάνειας. Σήμερα ο περίπατός του δεν ήταν μακρύς, κι η απόσταση που διένυσε, μικρή. Μια φορά τη βδομάδα χωνόταν στο κοντινό γραφείο στοιχημάτων προσμένοντας να συναντήσει την τύχη του. Επρόκειτο για ένα χώρο όπου δεν θα συναντούσες, ούτε για δείγμα, γυναίκες, κι αν κάποτε η φουρτούνα της ζωής ξέβραζε εκεί καμιά, αυτό συνέβαινε επειδή η κάπως προχωρημένη ηλικία της την εμπόδιζε να ελπίζει σε οτιδήποτε διαφορετικό.

Στο γραφείο στοιχημάτων δεν υπήρχε ψυχή. Το ίδιο το γραφείο είχε λίγη ώρα που άνοιξε. Πίσω από τον γκισέ καθόταν αγουροξυπνημένος ένας κοντόχοντρος γενειοφόρος τριανταπεντάρης – ο ιδιοκτήτης. «Καλημέρα, Μικέ» του είπε ο Πελοπίδας. «Καλημέρα, καλημέρα, κύριε Πελοπίδα» είπε ο Μικές. «Πώς πάνε οι δουλειές;» «Τα έξοδα να βγαίνουν, κι απέ...» «Κρύο σήμερα.» «Τι να γίνει; Χειμώνας.» Ο διάλογος, προσαρμοσμένος στις εκάστοτε καιρικές συνθήκες, επαναλαμβανόταν κάθε βδομάδα. Ύστερα ο Πελοπίδας πήγαινε προς τον πάγκο που υπήρχε στον έναν τοίχο του μαγαζιού, και ο Μικές προσηλωνόταν στην οθόνη του υπολογιστή.

Ο Πελοπίδας σε πλήρη αυτοσυγκέντρωση, με ύφος σοβαρό, περίπου μουτρωμένο, στάθηκε όρθιος πλάι στον πάγκο με την προσδοκία ότι αυτή τη φορά θα προβλέψει τους κληρωθέντες τυχερούς αριθμούς. Σε ένα πρόχειρο λευκό χαρτί έκανε μερικές προσθέσεις και αφαιρέσεις και μετά, στρέφοντας ασυναίσθητα ελαφρώς το κεφάλι προς το παράθυρο, μην τυχόν δουν το πολύτιμο αρχείο του, έβγαλε από το σακίδιο ένα σημειωματάριο με σπιράλ. Γεμάτο αριθμούς. Αμ, εδώ χρειάζεται η τεχνητή νοημοσύνη κι όχι να σπαταλιέται σε δευτερεύοντα ζητήματα. Σημείωσε κάποιους αριθμούς στο πρόχειρο χαρτί, και με τις ίδιες αργές και προσεχτικές κινήσεις έβαλε το σημειωματάριο στη θέση του. Στη διαδικασία εύρεσης των ποθούμενων αριθμών δαπάνησε, με τη σοβαρότητα αναλλοίωτη, πολύ χρόνο, ξόδεψε αφειδώς φαιά ουσία μέχρι που από την πολλή σκέψη ένιωσε φαγούρα στο μέτωπο.

Κοίταξε και ξανακοίταξε το πρόχειρο όπως θα έβλεπε ένα δυσνόητο πίνακα ζωγραφικής, τα νοήματα του οποίου προσπαθούσε να αποκρυπτογραφήσει. Ένας ηλικιωμένος πέρασε δίπλα του ξυστά, αλλά ο Πελοπίδας δεν ανησύχησε. Ατάραχος, πόνταρε στον καταρράκτη του γέρου. Εντέλει, με μια κράμπα να καραδοκεί στο δεξί του πόδι, πήρε από τον πάγκο μια χρωματιστή φόρμα του γραφείου στοιχημάτων, τσέκαρε καθαρά τον απαραίτητο αριθμό των αριθμών, έριξε μια ματιά στο γραπτό του, ευχήθηκε από μέσα του καλή τύχη και κατέφυγε στο ταμείο. Η ορθοστασία κι η ανελέητη περίσκεψη –τα μισά της χιλιάδας είναι πεντακόσια– τον είχαν εξαντλήσει. Το ίδιο κι η απουσία προφήτη. Αλίμονο! Ποιος ξέρει η επόμενη κλήρωση τι θα του επιφύλασσε.

Από το γραφείο στοιχημάτων βγήκε με βαριά καρδιά. Αυτή τη φορά δεν οραματίστηκε τον εαυτό του ζάπλουτο με συνήθειες νεόπλουτου. Ένιωσε αιχμάλωτος ενός αφανέρωτου μέλλοντος που του κατέτρωγε το παρόν. Χωρίς δεύτερη σκέψη, έβγαλε από το σακίδιο το σημειωματάριο, έβγαλε από το πορτοφόλι του το δελτίο που μόλις είχε καταθέσει και τα πέταξε στο πρώτο καλάθι απορριμμάτων που συνάντησε. Ήταν σαν να είχε ελευθερωθεί.

Σιγοσφυρίζοντας αμέριμνα κατηφόρισε προς το γραφείο του. Όμως, επειδή πάντοτε κρατούσε το πάθος του κρυφό, δεν είχε με ποιον να μοιραστεί τη χαρά του. Στα μισά του δρόμου έπαψε το σφύριγμα και κοντοστάθηκε. Τον έλουσε κρύος ιδρώτας. Κι αν αυτή τη φορά κέρδιζα; ρώτησε τον εαυτό του. Μπα! Τι ιδέα κι αυτή! Πώς του κατέβηκε; Πήρε να συνεχίσει το δρόμο του, αλλά, ασυναίσθητα, έκανε μεταβολή. Με την αγωνία να του δυσκολεύει την ανάσα, τράβηξε βαδίζοντας γοργά προς το καλάθι των απορριμμάτων. Έπρεπε να είχε πάρει τις αποφάσεις του προτού συμπληρώσει το δελτίο, σκέφτηκε. Ελάχιστα λεπτά μετά, αδιαφορώντας για τους περαστικούς, άρχισε να ψάχνει στον κουβά για το σημειωματάριό του και για το ολοκαίνουργιο δελτίο. Η σκέψη ότι μονάχα σε λίγες μέρες θα γινόταν πλούσιος τον είχε υπνωτίσει.

Πίνακες:

Edward Hopper, Nightwalks, Year 1942, Medium, Oil on canvas, Movement American realism, Dimensions 84.1 cm (33.1 in) × 152.4 cm (60.0 in), Location Art Institute of Chicago

Yiannis Tsarouchis (Greek, 1910-1989), Seated man, signed in Greek and dated '50' (lower left), oil on panel, 48 x 41.5 cm.

* Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Νίκου Ἐρρ. Ἰωάννου, Μνημόσυνο Γρηγορίου Αὐξεντίου

2026-03-04T07:09:00.006+02:00

Στην Ιερό Ναό Αγίου Ανδρέα, Πετραλώνων

Σε βλέπω συχνά Γρηγόρη, μπροστά μου ολοζώντανο, μ’ εκείνο το χαμόγελο που αφήνει να φαίνεται το κενό ανάμεσα στα πάνω μπροστινά σου δόντια, το περιποιημένο μουστακάκι, το σπινθηροβόλο βλέμμα......

Το κεφάλι σου στολίζει το πηλήκιο του Έλληνα Αξιωματικού και στις επωμίδες σου λάμπει το ταπεινό αστεράκι του Ανθυπολοχαγού που στους ώμους σου συναγωνίζεται τα διάσημα πολλών Στρατηγών.

Το μεγάλο σου όνειρο να φοιτήσεις στη Σχολή Ευελπίδων και να υπηρετήσεις την Ελλάδα σαν Αξιωματικός δεν μπόρεσε να πραγματοποιηθεί, αλλά ο πόθος σου ν’ αποκτήσεις προσόντα που θα βοηθούσαν την μικρή μας Κύπρο στην διεκδίκηση της Ελευθερίας, σ’ οδήγησε στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών, απ’ όπου βγήκες με προσόντα ανεκτίμητα για τον Αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. για Ένωση με την Μητέρα Ελλάδα που ξεκίνησε την 1^η Απριλίου του 1955.

Την Κυριακή της Τυρινής, στις 3 Μαρτίου του 1957 τα τραπέζια στην Κύπρο δεν στρώθηκαν γιορτινά, με τα παραδοσιακά έθιμα και την διασκέδαση που πάντα γινόταν.

Στις 2 μετά το μεσημέρι ανελήφθη στους ουρανούς ο Γρηγόρης Αυξεντίου του Πιέρη και της Αντωνούς από το χωριό Λύση. Κάηκε ζωντανός μέσα στο κρησφύγετο αφού πολέμησε επί 10 ώρες με δεκάδες εκπαιδευμένους επίλεκτους στρατιώτες της υπερήφανης αγγλικής αυτοκρατορίας.

Ο Ζήδρος, που με «το κελάηδημα του βιολιού του», όπως έλεγε το αυτόματο όπλο του, κατάφερε να παγιδέψει τους Άγγλους να αλληλοσκοτωθούν στα Σπήλια, είχε γίνει παρανάλωμα του πυρός από την ανδρεία πυρπόληση του κρησφύγετου.

Η Καθαρά Δευτέρα ήταν σκοτεινή και κατάμαυρη. Ο ήλιος κρύφτηκε από τις στάχτες που γέμισαν τον ουρανό. Τα χωράφια κι οι ακρογιαλιές δεν γέμισαν από χαρούμενους ανθρώπους που θάβγαιναν να «κόψουν την μούττην της

Σαρακοστής». Τα πετάσσια δεν αμολήθηκαν με τη συνηθισμένη παιχνιδιάρικη διάθεση και την ανταγωνιστικότητα του ποιο θα πάει πιο ψηλά. Έλειψαν και τα πειράγματα για τον χαρταετό που φάνηκε να τους νικά όλους αλλά κατέληξε στα κλαριά μιας ελιάς μετά από απανωτές στροφές και βουτιές στον αέρα.

Παντού προβάλλει η μορφή του Γρηγόρη Αυξεντίου που γελαστός ζωσμένος στις φλόγες ανέβαινε, ανέβαινε τα σκαλιά της Δόξας, για την Κύπρο, για την Ελλάδα, για την Ένωση.

Τα χρόνια πέρασαν, οι άνθρωποι άλλαξαν (αλήθεια άλλαξαν ή μένουν πάντα ίδιοι;). Πολλοί δεν έχουν ακούσει το όνομα σου Γρηγόρη μου και οι αναφορές στον ηρωισμό και τη θυσία σου αφαιρούνται από τα σχολικά βιβλία.

Είναι δύσκολον να ομιλήσει κανείς με το προσήκον μέτρον εις περιστάσεις κατά τας οποίας και αυτή, η ακριβής παράστασις της αληθείας, δυσκόλως γίνεται πιστευτή (Επιτάφιος, Μετάφραση Ελ. Βενιζέλου)

Το μνημόσυνό σου όμως στη Μονή Μαχαιρά γίνεται κάθε χρόνο και πραγματικά φαίνεται πώς θεωρούν υποχρέωση, καθήκον, οφειλή, ανάγκη (δεν ξέρω) να παρίστανται πολλοί αξιωματούχοι και προβεβλημένοι της δημόσιας ζωής. Είναι και η τηλεόραση και δεν είναι δυνατόν να φανούν κάποιοι απόντες....

Ο Γρηγόρης Αυξεντίου δεν ανήκει και κυρίως δεν μπορεί να μονοπωληθεί από πολιτικό κόμμα, κοινωνική ομάδα ή παράταξη.

Γι’ αυτό του έχουν γράψει ύμνους και εγκώμια άνθρωποι του πνεύματος προερχόμενοι από όλο το φάσμα των πολιτικών αντιλήψεων αλλά και κάθε εθνότητος.

Ο γνωστός, στρατευμένος ποιητής της Αριστεράς, Γιάννης Ρίτσος, έγραψε ένα αριστούργημα από τις 4 μέχρι τις 25 Μαρτίου του 1957. Απομονώνω λίγους στίχους:

Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα και το αίμα μου.

Το σώμα και το αίμα του Γρηγόρη Αυξεντίου.

Ενός φτωχόπαιδου 29 χρόνων από το χωριό Λύση,

Οδηγού ταξί το επάγγελμα, πούμαθε στη Μεγάλη Σχολή του Αγώνα

τόσα μόνο γράμματα

όσα να φτιάχνουν τη λέξη «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ»

Και ο μεγάλος Κώστας Μόντης:

Εκείνο το ΟΧΙ δεν το επανέλαβε η ηχώ, ήταν πολύ βαρύ για να το μεταφέρει.

Και σε άλλο ποίημά του:

Να πάρουμε μια σταγόνα από το αίμα σου

να καθαρίσουμε το δικό μας

Να πάρουμε μια σταγόνα από το αίμα σου

να μπολιάσουμε το δικό μας

Στους επιμνημόσυνους λόγους εκθειάζεται ο ηρωισμός, η προσφορά σου στον Αγώνα και η εθελουσία θυσία σου για τον Μεγάλο Σκοπό.

Τα τελευταία χρόνια γίνεται επίκληση ακόμα και του ονόματός σου για την επιδίωξη της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας. Ομολογώ ότι κατέβαλα πολλές προσπάθειες να βρω τον συσχετισμό και δεν μπόρεσα. Μέχρι που σε είδα στον ύπνο μου:

«Δεν θέλω τέτοια μνημόσυνα. Μου φτάνει ένα πιατάκι με κόλλυβα, χωρίς πολλή ζάχαρη και ασημένιες καραμέλες κι ένα γνήσιο δάκρυ για την Κύπρο που δεν έχει ακόμα λευτερωθεί. Ευτυχώς έζησε ο Ματρόζος (Αυγουστής Ευσταθίου) και το ξέρουν όλοι. Το είπα και το εννοούσα ότι ΕΓΩ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΘΑΝΩ. Όταν το έλεγα δεν ήταν γιατί δεν αγαπούσα τη ζωή και κάποιους ανθρώπους πάρα πολύ, ήταν γιατί πίστευα ότι έτσι θάδινα Λευτεριά στην Κύπρο.

Ο Κυριάκος (Μάτσης) πρόλαβε και το φώναξε δυνατά και τον άκουσαν οι δολοφόνοι «αν θα βγω, θα βγω πυροβολώντας».

Και ο Ευαγόρας (Παλληκαρίδης) το έγραψε έγκαιρα πως «θα πάρει μιαν ανηφοριά, θα πάρει μονοπάτια, να βρει τα σκαλοπάτια που παν στη Λευτεριά».

Ο Ανδρέας (Ζάκος) σιγοσφυρίζει ακόμα την Ηρωική του Μπετόβεν μαζί με τον Εθνικό Ύμνο. Επειδή στο τελευταίο του γράμμα έλεγε «μόνο με την εκτέλεση θα μείνω για πάντα νέος και αθάνατος» ονομάσαμε τη διαμονή μας, οδό Αιωνίας Νιότης και Αθανασίας.

Το ξαναλέω λοιπόν και εκ μέρους τους.

«Δεν θέλουμε τέτοια μνημόσυνα, που δεν είναι ούτε θρησκευτικά ούτε εθνικά. Δεν θέλουμε να βλέπουμε κάποιους γερασμένους συμπολεμιστές μας να χειροκροτούν την Τουρκοποίηση της Κύπρου.

Κι αν με ρωτάτε, τι σημαίνει για μένα αυτό το Δ.Δ.Ο. θα έλεγα: «Δεν Δίνω τα Όπλα».

Από δω ψηλά βλέπουμε την «αναπαράσταση της μάχης» που γίνεται κάθε χρόνο και μας πιάνει θλίψη. Μπορεί να μην είχαμε πολλά και δυνατά όπλα αλλά είχαμε το πύρωμα της ψυχής που μας έβγαλλε Νικητές ακόμα κι όταν πέφταμε.

Ας σταματήσουν πια τα πυροτεχνήματα και τα άσφαιρα πυρά που δεν έχουν σχέση με μας γιατί στο τέλος, θα νιώσουν και δικαιωμένοι εκείνοι που αποκαλούσαν την Ε.Ο.Κ.Α. τρακατρούκες και Ψευτοδιγενήδες.

Γι’ αυτό, σας παρακαλούμε, ή να μας θυμάστε όπως είμαστε πραγματικά και γιατί αγωνιστήκαμε, ή να μας αφήσετε ήσυχους».

Μπορεί οι ποιητές να έκαναν λάθος κι εγώ να μην είδα το όνειρο. Αλλά αυτά που είπε η χαροκαμένη Μάνα Αντωνού, είναι πέρα για πέρα αληθινά κι ας τα ακούσουμε με προσοχή.

Χαλάλιν της Πατρίδος μου,

ο γιος μου, η ζωή μου

τζι αφού εν επαραδόθηκεν

τζι έμεινεν τζιε σκοτώθηκεν

ας έσσιει την ευτζιήν μου

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Ἀναστασίας Ἀ. Ἀντύπα, Παρθέν* Ξανά

2026-02-25T07:19:00.003+02:00

Τραπεζούντιον ἀσμάτιον

Άφαντα τα δάκρυα της Βρεφοκρατούσας

πού τρέχουν βροχή.

Εκατό χρόνια από τη «Συνθήκη της Λωζάννης,

Πήραν την πόλη ξανά οι εχθροί».

Το ορθόδοξη ξανθό γένος βουβό,

παρακολουθεί εκ του μακρόθεν.

(Πολιτικές σκοπιμότητες;)

Αλώθηκεν η Ρωμανία

Και δεν υπάρχει ένας Αισχύλος,

ένας Καβάφης έστω,

να γράψει τους κρυμμένους στίχους του,

για το αίσχος του αιώνα.

Την Ύβρη[1],[2].

* "Παρθέν", Ποίημα τοῦ Κ. Π. Καβάφη (Συλλογή: Ἀνέκδοτα-Κρυμμένα Ποιήματα, "Ποσειδωνιάτοι")

Πίνακες:

Χαράλαμπος Λάσκαρης, Ἡ Ἁγία Σοφία
Θεόφιλος Χατζημιχαήλ: «Κωνσταντίνος ο Αυτοκράτωρ των Ελληνορωμαίων εξέρχεται Άτρομος εις την μάχην το 1453 Μαίου 29».

[1] «Γιατί όταν ανθίζει η ύβρις / μεστώνει το στάχυ της πλάνης, / και τότε θερίζεις θέρος δακρύων» Αισχύλος, «Πέρσες», Μετ. Θεόδωρος Στεφόπουλος

[2] Ἀτις: σύγχυση, παραλογισμός, απερισκεψία, παρόρμηση πού προκαλείται από τους Θεούς (απερίσκεπτη συμπεριφορά στον Όμηρο). Τισις: απότιση, ανταπόδοση, εκδίκηση. Νέμεσις: οργή, αγανάκτηση για κάποιο πρόσωπο, αλλά και θέοθεν τιμωρία.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Κώστα Θ. Ριζάκη, Tρία Ἀνέκδοτα Ποιήματα

2026-02-12T13:47:00.004+02:00

κι ουδέν προσωπείδα

απρόσιτος περί πολλών στ’ αλήθειαν

τους απέφευγεν τους τσίτωνεν στην

πρόγκα κάποιοι ευγενώς κατέθεταν

πως κρίμα κρίμα τό παιδί μικρούλης

τέτοια αναίδειαν ποιος ναν μπορεί

το φανταστεί ή ποιος ναν συγχωρήσει α

δεν δεκάραν έδιδε στα σχόλια των άλλων

υπάκουος σέβονταν συχνά όσους γέμουν

αγάπης ‒ στενότερούς του συγγενείς φίλους

γονείς ενδιαίτημα τίποτα ουδέ π’ υφίστανται

σαρώνει φυλλοστρώματα κοιμάται δ’ εναλλάξ

σε πνιγηρά σκαλάκια η μια(ν) η έτερη μ’ εταίραν

νυκτών μουσούνισεν χιονιάς βίρα γαβ γαβ κορνάρων

τα μη υποταγμένα

άξιος άξιος ο μισθός σου βουίζει πάλιν

του επαινούντος από άμβωνος κραυγή

τόσος ο παραλογισμός όση η έντασίς του

για ποιον «μισθό» μού τσαμπουνάς σέντσι

μονό δεν κράτησα μόνον τ’ ό,τι προσφέρω

ούτε που τα χρειάζομαι ζωήν αφού δεν ζω

(καταχειροκροτούμενος απέστρεψα την δεξιά θεού)

ελαχίστου το παν

βρε δεν σε παίρνει ‒του εξηγούν συχνά

συχνότερα πυκνά κι όσο ο καιρός περνάει

η αλήθεια αιματώθηκεν προκαταβολικά

σταμάτησέ το διάβολε κόντρα όπως το

πας στην κόντρα πούθε το απρόσμενον

μαζί σου ναν συναντηθεί μ’ αν ναι έστω ότι

ναι πώς θα ενταχθείς ο άπιστος στο θαύμα

πρυτανεύων‒ φίλοι γνωστοί χαμπέρι αυτός·

φεγγάρια ευλόγως είκοσι και κάτι επαρωδούσαν

(μια μόνη νύκτα-ν άστραψε ο δέσμιος των άστρων)

Ζωγράφοι:

Σπυρόπουλος Γιάννης, 1912- 1990.

Ὁ μοναχικός καλλιτέχνης μέ τό προσωπικό σύμπαν ἀφαιρετικῆς τέχνης :

1) LOGOS B, 1965

2) Λόγος Ζ , 1980

Φιλοπούλου Μαρία, 1965

Θεωρεῖται ἐκπόσωπος τῆς σύγχρονης παραστατικῆς ζωγραφικῆς :

3) Σκάλα

4) Ἀρχαία Πισίνα, Ἱεράπολις

5) Σπυρόπουλος Γιάννης, Ἀντίλογος Ν, 1968

* Ἐπιμέλεια Ἀνάρτησης, Νατάσα Κεσμέτη

** Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Catherine Corsini, Τρεῖς κόσμοι

2026-02-08T08:58:00.003+02:00

Trois mondes, Γαλλία, 2012

με τους Raphaël Personnaz, Clotilde Hesme, Arta Dobroshi

Γράφει ἡ Μαρία Πάλλα

Πόσο κοστίζει η ζωή ενός λαθρομετανάστη και πόση αξία έχουν ζωτικά όργανά του, όταν τραυματίζεται σ’ ένα τροχαίο και πεθαίνει μετά από λίγες μέρες στο νοσοκομείο;

Ως ανασφάλιστος, κοστίζει στο γαλλικό κράτος 1400 ευρώ ημερησίως, λένε στη γυναίκα του, παράνομη επίσης, που δουλεύει για λίγα λεφτά και δεν μπορεί να βρει το τεράστιο για εκείνην ποσό, ώστε να πληρωθούν τα νοσήλεια. Ο τραυματίας πεθαίνει, της ζητούν να συναινέσει να αφαιρεθούν τα όργανα. Κι ορθώνει τότε μπροστά τους αμείλικτα ερωτήματα, πόσο αποτιμάται ένας νεφρός, το ήπαρ, τα μάτια, η καρδιά ενός νέου ανθρώπου που μπορούν να σώσουν ζωές, ενός ανθρώπου που όσο ζη ο δυτικός πολιτισμός τον εκμεταλλεύεται στο έπακρο και μόλις πεθάνει τον πετσοκόβουν παίρνοντας ό,τι άλλο ακόμα μπορούν να πάρουν απ’ αυτόν· κι αυτό το λένε δωρεά οργάνων, τσαλαπατώντας κάθε έννοια ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ορθοφροσύνης και δικαίου.

Οι νόμοι απαγορεύουν την πώληση οργάνων. Και φυσικά η πώληση οργάνων πρέπει να απαγορεύεται. Όπως απαγορεύεται κι ο αθέμιτος πλουτισμός, η φοροδιαφυγή, το ψέμα και η απάτη, το ξέπλυμα μαύρου χρήματος, η εγκατάλειψη του θύματος ενός τροχαίου στον δρόμο κι άπειρες άλλες αποκρουστικές πράξεις.

Οι ήρωες της ταινίας είναι ταυτόχρονα θύτες και θύματα αντιμετωπίζοντας τα αδιέξοδα από τα οποία επιστροφή δεν υπάρχει. Όλα ξεκίνησαν από ένα φαινομενικά αθώο παιχνίδι που εξελίχθηκε σε τραγωδία. Μια επιπόλαια αντίδραση αντιμετωπίζεται αψήφιστα, χειροτερεύει τα πράγματα κι οδηγεί στην καταστροφή.

Μας παρουσιάζονται τρεις κόσμοι που συνθέτουν το θέμα της ταινίας από όπου και προέκυψε ο τίτλος της. Ο πρώτος είναι ο προκομμένος «πρωτοκοσμικός», ο απάνθρωπος κόσμος των υποτίθεται πολιτισμένων χωρών της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής που κατέχει τις γνώσεις και τις τέχνες, φιλοσοφεί, λέει μεγάλα λόγια στα πανεπιστήμια και πλουτίζει αθέμιτα μη δίνοντας δεκάρα για τον άνθρωπο-οντότητα, για τη δυστυχία στον υπόλοιπο κόσμο. Ο δεύτερος είναι ο κόσμος των ξεριζωμένων, των απελπισμένων μεταναστών, των τριτοκοσμικών πλανήτων που επιδιώκοντας να βελτιώσουν την άθλια ζωή τους επιλέγουν τις καπιταλιστικές χώρες, οι οποίες μάλιστα μονοπωλούν το δίκαιο και διατείνονται ότι αποτελεί κατάκτηση δική τους αιώνες τώρα, από τα χρόνια του Διαφωτισμού και πολύ πριν ακόμη.

Και υπάρχει και ο τρίτος κόσμος, αυτόν που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε κόσμο των δικαίων. Όσων επιμένουν ότι σημασία έχει να είμαστε άνθρωποι πάνω απ’ όλα, αρωγοί σ’ όποιον υποφέρει και ότι η παραβίαση και η ύβρις κατά του ορθού και της αρετής οδηγεί στην απανθρωπία και στη συντριβή. Όλοι οι καλοί χωράνε σ’ αυτόν τον κόσμο των δικαίων κι ευπρόσδεκτοι όσοι προέρχονται από τους δύο προηγούμενους.

Είναι ένα γερό μάθημα της μετανάστριας στον θύτη του άντρα της, που αποφασίζει να μην τον καταγγείλει από συνειδητή επιλογή κι όχι από οποιασδήποτε μορφής μοιρολατρία, όταν του υπενθυμίζει πως η αποζημίωση, ακόμα κι ένα δικαστήριο, δεν θα φέρουν τον άντρα της πίσω. Κι ο φταίχτης ως άλλος Οιδίποδας, θα περιφέρεται στο εξής βουλιάζοντας στις ενοχές του κι υπομένοντας τις ψυχολογικές συνέπειες της πράξης του.

* Πρώτη Δημοσίευση: Φίλλυρον

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Ἀναστασίας Ἀ. Ἀντύπα, "Τὸ Σαμοβάρι" & "Ὀμορφιὰ στὴν Ἑλλάδα τῆς κρίσης"

2026-02-01T14:09:00.003+02:00

Τὸ σαμοβάρι

Γιὰ νὰ τὸ σώσει ἀπό τὴν ἐπέλευση τῆς νύφης,

ἔφερε ἡ μάνα στὸ σπίτι τῆς κόρης

τὸ παλιὸ σαμοβάρι.

Τεράστιο, μαυρισμένο, παλιομοδίτικο,

μὲ δίσκο καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ

ἱεροτελεστίας τοῦ τσαγιοῦ.

Ἡ κόρη τὸ ἐξαφάνισε σὲ ἕνα ντουλάπι.

(Ἡ νιότη της τὸ ἀπωθοῦσε.)

Χρόνια μετὰ ἀποκατεστημένο, γυαλισμένο

πάνω στὸν παλιὸ μπουφέ,

ἐπαίρεται γιὰ τὴν ἀλλαγὴ ποὺ ἀναπόφευκτα

ἔφερε ὁ πανδαμάτωρ χρόνος.

Ὀμορφιὰ στὴν Ἑλλάδα τῆς κρίσης

Τὰ πρωινὰ μουντά, δύσκολα.

Ἀπλήρωτοι λογαριασμοί,

ἐκκρεμότητες, λάθη, διαψεύσεις.

Βγαίνεις βαρύθυμος στὸ δρόμο.

Στὴν Πανεπιστημίου, μουσικὸς

μὲ τοῦ βιολιοῦ τὴν θήκη ἀνοιχτή

—στόμα ποὺ σὲ εὐρὼ ζητάει τροφὴ—

παίζει Concerto grosso τοῦ Corelli.

Γοητευμένος, τὴν πεινα του ἱκανοποιεῖς

ἀγνοώντας τὴ βλασφημία τῶν graffiti

στὰ μάρμαρα τῆς Τριλογίας.

Πιὸ κάτω μιὰ κυριούλα δὲν ζητιανεύει

Πουλάει τὴν ὀμοφριά τῆς ἄγριας ἀνεμώνης

Δεμένη σὲ κλωστή.

Ἐπιστρέφεις. Δὲς, ἄνθισε

τὸ λουλούδι σου στὴ γλάστρα· τὸ ποτίζεις

καὶ μιὰ ἀκτίνα ἥλιου τρύπωσε χειμωνιάτικα

ἀπ’ τ’ ἀνοικτὸ παράθυρο καὶ φώτισε τὸν κόσμο.

Εἶναι λοιπόν ἡ ὀμορφιά

—χωρὶς νὰ σώζει κανένα—

ἐδῶ, κοντά σου, γύρω σου,

ἀρκεῖ νὰ τὴν προσέξεις.

[25 Νοεμβρίου 2013]

* Πίνακες:

Samovar, 1876 - Vasily Surikov, Original Title: Самовар, Date: 1876; Saint Petersburg, Russian Federation, Wiki Art
Fritillaries in a Copper Vase, 1887 by Vincent Van Gogh, Vincent VanGogh

** Τά ποιήματα περιλαμβάνονται στήν "Καταλαγή" ἐκδ. Παρασκήνιο, Ἀθήνα 2020

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Θανάσης Κουτλής, Μικρό Ἀφιέρωμα

2026-01-26T07:39:00.002+02:00

Ἐπιλογή - Ἐπιμέλεια Νατάσα Κεσμέτη

Ἄγρια ἠλεκτρισμένα ὄντα τῆς σιωπῆς:

Φάσματα ἡμερωμένα τῆς ἀφῆς μου

***

Ἀόρατο τοῦ ἀνέμου τό ξυράφι

Χαράζει τόν καθρέφτη τοῦ νεροῦ

***

Μέλπει τό κύμα ἁπαλά

Χορεύει τό φτωχό κοχύλι

Ὅπως τ' ἀγκάθια γράφαν στό τετράδιο τ' οὐρανοῦ

Ἄγνωστα ποιήματα ὡς τά κινοῦσε ἡ αὔρα

Σάν ἀστραπή ἕνας στίχος φώτισε τό νοῦ

Καί χάθηκε στά χόρτα σάν τή σαύρα

***

Ἀκούμπα στήν Ἄρκτο τή δυστυχία σου

Τά κουρέλια σου θά γίνουν χρυσά

Κοιμήσου

***

Λυώνει ἡ σελήνη

Κυλοῦν στά πεῦκα

Χρυσές σταγόνες

Σκάψτε βαθιά πολύ βαθιά

Στά ἐγκατά μου νά τρυπώσετε·

Ἀθάνατ' ἡ ψυχή μου πεταλούδα

Μέσα σέ φῶς οὐράνιο κατοικεῖ

Πάλι στά χείλη σου ματώνει τό τελευταῖο του φιλί

Ρόδο στό στόμα καί πληγή πού κρυφοκαίει καί σέ λυώνει

Γυναίκα πού καπνίζεις μόνη στήν ἀνοιξιάτικη βροχή

Μοιάζεις θλιμμένη προσευχή σάμπως ὁ κόσμος νά τελειώνει

Καί ξαφνικά πεύκου δροσιά στήν κάμαρη

Ἅρωμα πεύκου μές στή θλίψη μου

Ἀπό 'να καλοκαίρι ἀνέμελο

Ἀπό 'να πεθαμένο ποίημα

Ὁ Θανάσης Κουτλής γεννήθηκε τό 1954 στή Λαμία. Σπούδασε στή Νεάπολη τῆς Ἰταλίας νομικά. Ξεχωριστή λυρική φωνή ὀλιγόστιχων ἐπί τό πλεῖστον ποιημάτων, καί θαυμάσιος μεταφραστής τῆς ποίησης τῶν:Quasimodo, Pasolini, Luzi, Turoldo, Pavese, Rebora, Saba, Montale, Pascoli, Raboni, Porta, Sereni, Cardarelli · πεζογραφίας τῶν: Pavese, Turoldo, Montale, Svevo, Ginsburg, Ballo, Landolfi, Leopardi, Cecchi, Magris, Sant'- Agostino, Mussati, Tozzi, Settembrini κ.ἀ.

Ἡ ἐπιλογή εἶναι ἐνδεικτική τῆς ποίησης τοῦ Θανάση Κουτλῆ, πού τραγουδάει σάν μοναχικό τριζόνι ἤ πένθιμο τρυγόνι σ' ὅλες του τίς συλλογές. Ὅπως ἡ Ἑλληνική Τρυγόνα, ἐξ αἰτίας τῆς ταχύτητας στό πέταγμά της, σώζεται ἀπό τό παραδοσιακό κυνήγι της, ἔτσι καί τά ποιήματα τοῦ Θανάση Κουτλῆ εἶναι κατά κάποιο τρόπο"ἀκριβοθώρητα". Ὅσα ἐπιλέγησαν στό παρόν μικρό ἀφιέρωμα ἐμφανίζονται ἄτιτλα, ἐπειδή, κατά τήν ἄποψη τῆς ἐπιμελήτριας, τά περισσότερα θυμίζουν τήν τέχνη τῶν σύντομων Ἰαπωνικῶν ποιημάτων tanka ἤ waka. Οἱ τίτλοι πάντως εἶναι οἱ ἀκόλουθοι μέ τήν σειρά πού ἐμφανίζονται ἐδῶ :

Ἄτιτλο
Γαλήνη
Προτοῦ ξεσπάσει ἡ τρικυμία
Στιγμή
Νυχτερινό Παραμύθι
Λυώνει ἡ σελήνη
Alle Spie
Χωρισμός
Καί ξαφνικά πεύκου δροσιά

Ζωγραφικά:

Φώτης Ζαχαρίου 1909 - 2001

Ψηφιδωτό, 1988
Ψηφιδωτό,1988
Μεγίστη Λαύρα, Ἀρσανάδες 1980-1988

Γιῶργος Κόρδης

Τά φευγαλέα ὁράματα τῆς χαρᾶς
Ὁ δρόμος πρός τήν ἀγάπη εἶναι νυχερινός
Βρέχει...

Πηγή: Paletaart Χρώμα & Φως

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Carmen Bernos de Gasztold, Δύο ἀπό τίς 27 "Προσευχές ἀπό τήν Κιβωτό"

2026-01-22T07:42:00.008+02:00

Γυρισμένες στά Ἑλληνικά ἀπό τήν Νατάσα Κεσμέτη

Ἡ Προσευχή τοῦ Ποντικοῦ

Εἶμαι τόσο μικρός και γκρίζος,

ἀγαπητέ Θεέ,

πῶς γίνεται νά μέ θυμᾶσαι;

Πάντα μέ κατασκοπεύουν,

πάντα κυνηγημένος.

Κανείς ποτέ δέ μοῦ δίνει τίποτα,

κι ἀπό τή ζωή ἐγώ μασουλάω λιγοστά.

Γιατί μέ κατηγοροῦν πώς εἶμαι ποντίκι;

Ποιός ἄλλος ἀπό Σένα μ’ ἔφτιαξε;

Το μόνο πού ζητάω εἶναι νά μένω κρυμμένος.

Δῶσε στήν πείνα μου ψιχουλάκια,

ἀσφαλῆ ἀπό τά νύχια ἐκείνου τοῦ πρασινομάτη δαίμονα.

Ἡ Προσευχή τῆς Γάτας

Κύριε,

Εἶμαι ἡ γάτα.

Δέν εἶναι ἀκριβῶς πώς ἔχω κάτι νά Σοῦ ζητήσω!

Ὄχι-

Δέν ζητάω τίποτα ἀπό κανέναν-

ἀλλά

ἄν ἔχεις κατά τύχη σέ κάποιο οὐράνιο στάβλο,

ἕνα ἄσπρο ποντικάκι,

ἥ ἕνα κουπάκι γάλα,

Γνωρίζω κάποιον πού θά τά ἀπολαύσει.

Δέν θά ἤθελες κάποια μέρα

νά δώσεις μιά κατάρα σ' ὁλόκληρη τή φάρα τῶν σκύλων;

Ἄν ναί, θά ὀφείλω νά πῶ

Ἀμήν.

Ἡ Carmen Bernos de Gasztold (1919, in Arcachon – 1995) εἶναι μιά Γαλλίδα ποιήτρια πού ἔζησε τά παιδικά της χρόνια στήν ἐπαρχία τοῦ Bordeaux. Εἶχε πέντε ἀδελφούς καί ἀδελφές. Μετά τόν Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο πῆγε νά ζήσει στήν Μονή τῶν Βενεδικτίνων ἀδελφῶν τοῦ Saint Louis du Temple at Limon-par-Igny.Οἱ Προσευχές ἀπό τήν Κιβωτό γράφτηκαν στά 1940 κατά τήν Γερμανική κατοχή τῆς Γαλλίας. Ἔχοντας χάσει τή μητέρα της, ἡ ποιήτρια, καί ὑποφέροντας τόσο σωματικά ὅσο καί ψυχικά, πῆρε μεγάλη ἐνθάρρυνση γιά νά ἐπεξεργαστεῖ τά ποιήματα της, ἀπό τίς ἀδελφές πού τήν φρόντιζαν στό ἀγρόκτημά τους. Μετά ἀπό τέσσερα χρόνια, ἡ ἐνθάρρυνσή τους ὁδήγησε στή σειρά τῶν 27 προσευχῶν ἀπό τούς κατοίκους τῆς Κιβωτοῦ. Ἡ συλλογή μεταφράστηκε στά Ἀγγλικά ἀπό τήν συγγραφέα Rumer Godden (1907–1998), ἡ ὁποία πῆγε στό Ἀββαεῖο τῶν Βενεδικτίνων καί, γιά πολύ καιρό, δούλεψε μαζί μέ τήν ποιήτρια γιά τήν μεταγραφή τῶν προσευχῶν στά Ἀγγλικά. Ἡ Godden σημειώνει στήν εἰσαγωγή της πώς ἡ ποίηση τῶν προσευχῶν καί τό διπλό νόημα πολλῶν λέξεων χανόταν στήν μεταφραστική της προσπάθεια. Ὡστόσο τόσο ἡ εἰκονογράφηση, ὅσο καί ἡ μετάφραση εἶναι τόσο τρυφερή καί συγκινητική ὥστε τό βιβλίο ἀγαπήθηκε πολύ μέσα στά χρόνια, καί ἔγινε ἔμπνευση γιά μελοποιήσεις καί παραστάσεις.

* Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Μαρίας Μαρκαντωνάτου, Στεφάνι

2026-01-18T09:40:00.008+02:00

Φωτογραφίες παιδιῶν· γύρω,

θαμναία βλάστηση- λεβάντες,

δεντρολίβανα κι ἄλλα μυριστικά-

ὄαση ταφικὴ σὲ χῶρο περιπάτου

φροντίδα ἀπὸ βαρυπενθοῦντες συγγενεῖς.

Συνήθως παρακάμπτω τὴ συνάντηση.

Θυμώνω γιὰ τὴν παραβίαση δημόσιου

χώρου, μ’ὅλο τὸν σπαραγμὸ γιὰ τὸ μοιραῖο

πρὶν πόσα χρόνια, ἐδῶ στὴ γειτονιά μας·

μὲ ἀπωθεῖ ἔκθεση πόνου ἀνίερη.

Ἀπόψε, παραταῦτα, θὲς τὸ φεγγάρι,

θὲς οἱ ροδοδάφνες, τῶν λόφων

οἱ μελιχρὲς γραμμές, ὁ νυχτοτζίτζικας

Ἀπόψε, στάθηκα νὰ κοιτάξω ἐπίμονα

τὰ πρόσωπα

- ἔφηβα ρόδα στὴ χρυσή κορνίζα τους-

ν’ἀποστηθίσω θέλησα ἕνα στεφάνι ὀνόματα:

Ἔρση

Ὁδυσσέας, Γιῶργος

Ἀλέξανδρος

Βημάτιζα στὸ φεγγαρόφωτο,

κι ἄκουγα τ’ ἀστειάκια τους, τὰ γέλια

σὰν νἀ ’μουν μὲ μαθητὲς μου ἐκδρομή,

καὶ ρίγος μὲ συνεῖχε ἀλλόκοτο

– δουλειὲς τοῦ φεγγαριοῦ;

πὼς ναί,

ὅλοι μαζί, ζῶντες καὶ νεκροί,

ζώνεκροι –πῶς στὰ ὄνειρα. . .

Πλέκουμε τὸ στεφάνι τῆς ζωῆς.

* Ζώνεκροι: τὴ λέξη χρωστῶ στὴ λογοτεχνία τοῦ Ἀθανάσιου Κ.Χριστοδούλου

** Τό ποίημα ἀπό τή συλλογή «Περδικάκια», ἐκδ. Παρασκήνιο, Ἀθήνα, 2025

*** Πίνακες:

DeannArt, Wreath of Grace, Canvas (https://www.deanndesigns.com/products/wreath-of-grace?srsltid=AfmBOop_TzmblAmV1hVtoMdY6W6xREiCYxZLhACN93VomfE1zOC7gWHU )
Vasily Perov, Old Parents Visiting the Grave of Their Son (Original Title: Старики-родители на могиле сына), 1874, oil, canvas, Location: Tretyakov Gallery, Moscow, Russia, Dimensions: 42 x 37.5 cm (https://www.wikiart.org/en/vasily-perov/old-parents-visiting-the-grave-of-their-son-1874 )

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Κώστα Θ. Ριζάκη, Δύο ἀνέκδοτα ποιήματα

2026-01-14T07:00:00.005+02:00

το ξεροκόμματο

ετσιθελικά τόν σύρανε στο γλεντοκόπι

κάποιο βράδυ ανοίγονταν λογαριασμοί

δεν ήθελεν εκείνος διόλου δη προσχήματι

μα ειλικρινά ωσαύτως στην παρέαν δεν

ανήκε ούτε βεβαίως επρόκειτο ίσως εγγύς

κάπου κοντά στο μέλλον δηλαδή ώστε ώρες

ολόκληρες άκουσε ανούσι’ ανέκδοτα γέλασεν

στανικά κολυμπηθρώνων τό ποτήρι στα ποτά

χαράμι τέτοιον χάραμα ποίημα πετάς τών σκύλων

χριστίνα

τρεμοζαγάριζα κάπου στο κρύον κι

ο δε δεκέμβρης θα προαυλιζόταν πάλ-

λευκος φόρα εκαπνίζαν’ καμινάδες

τί οι σκεπές χιονόγερτες δυσβάστακτα

κρατούνε στοκ φύσεως ξέσπασμα – τρως

κάτι κοκκαλιάρη; πλεύρισε όλως απρόσμεν’

η φωνή λίαν τρυφερής κυρίας μ’ έτριψε στην

μουσούδα πολυετώς χόρταινα πια στο πράο

αυτό χάδι

* Ἐπιμέλεια, Νατάσα Κεσμέτη

** Ζωγραφικά:

Ράλλης Κοψίδης ( 1929 -2010):

1. Φιγούρα στήν ὁμίχλη, 1979

2. Σύνθεση, 1995

Γιῶργος Μανουσάκης (1914-2003) Ἄτιτλο,1991

*** Πρώτη Δημοσίευση

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.