moje myśli

praca maturalna:Przemiana wewnętrzna, jako motyw określający osobowość bohatera literackiego. Omów na wybranych przykładach

2011-07-16T02:34:00.000-07:00

Przemiana wewnętrzna, jako motyw określający osobowość bohatera literackiego. Omów na wybranych przykładach

Przemian- według słownika języka polskiego jest to stanie się innym niż poprzednio, przekształcenie się jednej formy w drugą; zmiana wyglądu zewnętrznego, charakteru, przeobrażenie się. Przemiana wewnętrzna to gruntowna zmiana sposobu zachowania, myślenia. Przemiana człowieka wynika ze zmienności natury ludzkiej, zmienia się każdy w każdym wieku, często tego nie zauważając gdyż w niektórych przypadkach jest to proces bardzo powolny a w innych przemiana następuje dość szybko. Postacie literackie, na podstawie, których rozważę problem przemiany, przeszły ją w sposób bardzo diametralny, dzięki temu staje się ona bardziej widoczna.

Literatura jest bogata w przykłady przemian wewnętrznych. Już w biblii pojawia się tekst mówiący o przemianie z nikczemnika w człowieka uczciwego, co ukazane jest w Przypowieści o synu marnotrawnym. Opowiada ona o pewnym człowieku, który opuszcza ojca i starszego brata. Egoistyczny syn zabiera ze sobą połowę majątku ojca i wyrusza w świat. Z dużą ilością pieniędzy Zabawia się na różnego rodzaju ucztach. Radość syna marnotrawnego znika bardzo szybko. Nędza popycha go do tego, że zatrudnia się u farmera i pasie jego świnie. W tych okolicznościach zaczął myśleć o swoim ojcu. Tutaj zaczyna się gruntowna przemiana. Syn marnotrawny dostrzega to, że postąpił źle wobec brata i ojca, że był arogancki i samolubny. Wobec tych przeżyć postanowił wrócić do domu, mając nadzieję, że ojciec się nad nim ulituje i przyjmie go, chociaż jako sługę. Gdy syn marnotrawny przyszedł do domu to ojciec z radością go przywitał i urządził ucztę z okazji powrotu syna, który „umarły był, a powrócił do życia, zaginął a odnalazł się.”.

Syn marnotrawny zmienia swoje zachowanie pod wpływem głębokiego przeżycia. Gdy niemiał już pieniędzy to każdy go odrzucił, był sam i nie mógł liczyć na nikogo, oprócz swego ojca. Myślę, że to w dominującym stopniu przyczyniło się do gruntownej przemiany w nim.

Najbardziej widoczne zmiany wewnętrzne bohaterów zauważam w literaturze romantycznej, gdzie bohaterowie zmieniają się z młodzieńców, nieszczęśliwe zakochanych, kierujących się uczuciami, z indywidualistów i marzycieli w bojowników o wolność, w patriotów, którzy dobro ojczyzny stawiają na pierwszym miejscu. Zanim jednak odnaleźli cel swojego życia w walce o niepodległość często musiały zajść w nich głębokie przemiany. Są one najbardziej widoczne w dramatach: „Kordian”- Juliusza Słowackiego, „Dziadach cz. III” Adama Mickiewicza i „Nie-boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego.

Ja, spośród tych utworów skupie się na „Kordianie”. Bohatera poznajemy, jako 15-letniego chłopca, nieszczęśliwie zakochanego w starszej od siebie Laurze, która nie traktuje młodzieńca poważnie. Z tego powodu Kordian cierpi na „chorobę wieku”, odczuwa apatię, nudę, niechęć do życia, które wg niego jest bezsensowne i pozbawione celu. Popada w różne skrajne emocje: „100 we mnie żądz, 100 uczuć, 100uwiędłych liści”. Zmęczony tym wszystkim próbuje popełnić samobójstwo. Jednak nie udaje mu się.

W drugiej części Kordian staje się wędrowcem. Wyruszył w świat by znaleźć cel swego życia. W pewnym momencie dostrzega, ze światem nie żądzą podniosłe ideały, ale pieniądze. Kordian traci młodzieńcze złudzenia, dojrzewa. Chce działać, zmieniać rzeczywistość i wyzwolić kraj. Na szczycie Monte Blanc przechodzi radykalną przemianę. Odnajduje poczucie własnej wyjątkowości: „Jam jest posąg człowieka-na posągu świata”. W trzeciej części Kordiana widzimy, jako spiskowca. W lochach Katedry św. Jana współplanuje zabójstwo cara. Ostatecznie zostaje sam. Nie zabija cara, bo ogarnia go Strach i Imaginacja. Przegrywa- trafia do domu wariatów.

Kordian na tle utworu przechodzi metamorfozę. Na początku przeżywa „ból świata”, jest bierny, stroni od ludzi, cierpi w samotności, wreszcie popełnia samobójstwo. W czasie podróży nabiera doświadczenia, staje się dojrzalszy, bardziej pewny siebie, zaczyna rozumieć, do czego jest przeznaczony. Jako spiskowiec wykazuje się odwagą, konsekwencją w działaniu, bezkompromisowością. Niestety, okazuje się słaby psychicznie, niezdolny do czynu wbrew zasadom wiary chrześcijańskiej i kodeksu rycerskiego.

Innym przykładem jest Jacek Soplica, czyli Ksiądz Robak z „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza, którego przemiana następuje w trakcie utworu. Jacek Soplica był polskim szlachcicem, impulsywnym, pewnym siebie, lubiącym zabawy. Gdy zakochał się w Ewie Horeszkównej zmienił się, ale jej ojciec Stolnik odmówił mu ręki córki podając czarną polewkę. Jacek oszalał z miłości i wściekłości. Ożenił się z kobietą, której nie kochał. Popadł w pijaństwo. Podczas najazdu Moskali na zamek Horeszki przypadkowo zabija Stolnika. Został uznany za zdrajcę, uciekł z kraju. Zabójstwo spowodował przełom i głęboką przemianę w jego życiu. Zapomina o rodzinie, dotychczasowym życiu i własnej dumie. Wstępuje do zakonu i na znak pokuty przybiera imię Robak. Staje się prawdziwym patriotą. Walczy przy boku Napoleona. W ten sposób postanawia odkupić swoje winy młodości, chce się zrehabilitować w oczach ludzi, Boga i własnego sumienia.

Przemiana Jacka Soplicy z zabijaki w emisariusza powoduje, że zmienia się całe dotychczasowe jego życie. Z naiwnego, łatwowiernego chłopaka przeobraża się w dojrzałego mężczyznę, który odznacza się nie tylko inteligencją, ale i sprytem. Miłość do kobiety przerodziła się w miłość do ojczyzny; z krzykliwego i pysznego młodzieńca zmienia się w cichego myśliciela, do którego bardzo często ludzie zwracają się o pomoc, jest dla nich autorytetem. Jego przemiana może być przykładem, że każdy człowiek ma prawo stać się lepszym, zmienić siebie i swoje życie, by nie krzywdzić a czynić dobro.

Przykładem z innej epoki-pozytywizmu jest główny bohater „Lalki” B. Prusa- Stanisław Wokulski. Jako młody chłopak pracował u Hopferra w winnicy i jednocześnie pobierał nauki. Postanowił wziąć udział w powstaniu styczniowym. Po jego upadku trafił do Irkucka, gdzie podjął się studiów. Powrócił jednak do Warszawy i ożenił się z wdową Małgorzatą Minclową. W tym czasie najważniejsze dla niego była nauka i pieniądze. Jednak, gdy poznał Izabelę Łęcką przechodzi wewnętrzną metamorfozę. Przestaje się liczyć z tym, co do taj pory było dla niego najważniejsze. Wszystko podporządkowuje pannie Łęckiej, którą kocha. Z kupca staje się romantykiem, idealizuje Izabelę, a nie dostrzega jej wad. To sprawia, że trwoni swój majątek, by tylko zdobyć przychylność ukochanej. Jednak z czasem odkrywa, że miłości nie da się kupić. I tutaj można dostrzec kolejną przemianę Wokulskiego: z człowieka beznadziejnie zakochanego i chcącego kupić uczucie w człowieka bardziej racjonalnego, który rozumie, czym jest miłość, że nie można jej ot tak sobie nabyć za pieniądze. Porzuca, swoje dotychczasowe życie i podejmuje próbę samobójczą, która była nieudana. Wokulski znika bez śladu. Możliwe, że wyjechał do Gweisa by tam poświęcić się tylko i wyłącznie nauce.

Dostrzegamy, że Wokulski przechodzi liczne przemiany, ponieważ nie ma swojego zdania, jest targany uczuciami i ciągle poszukuje celu w życiu.

Ostatnim już przykładem jest Cezary Baryka z „Przedwiośnia” Stanisława Żeromskiego. W jego życiu możemy dostrzec kilka sytuacji, po których zmienia swoje życie i podejście do wielu spraw. Pierwszą przemianę przechodzi już w młodzieńczych latach, gdy po beztroskim dzieciństwie, wśród kochanych rodziców i dostatku, wybucha rewolucja, a zbuntowany i zainteresowany polityką Cezary popierał idee rewolucyjne. Z czasem jednak przejrzał na oczy, dojrzał. Dostrzegł, że zaniedbywał matkę, a głoszone hasła są oszustwem. Po śmierci matki przeżywa wstrząs i pierwszą głęboką przemianę. Odnalazł ojca i razem wyjechali do Polski, ale ojciec zmarł w trakcie podróży. W Warszawie nie potrafił znaleźć sobie miejsca, więc korzystając z zaproszenia Hipolita jedzie do Nawłoci. W Cezarym znów coś się zmienia. Przestał myśleć o polityce i sprawach państwowych. Tu poznaje 3 kobiety, w których zakochuje się. I tak z polityka Baryka zmienia się w kochanka. Jednak i romanse nie wyszły mu na dobre. Zrozumiał, że miłość nie jest jego przeznaczeniem. Szybko, więc wrócił do Warszawy, gdzie porzuca sprawy uczuć i miłosnych fascynacji na rzecz polityki i zagadnień społecznych.

Cezary przez cały czas szukał swojej drogi, przeżywał fascynacje i rozczarowania. Najpierw był zwolennikiem rewolucji, potem ją krytykował i uciekał od niej, by w zakończeniu mógł ruszyć z demonstrantami na Belweder. Nie potrafił uwolnić się od niszczących namiętności, zmieniał się kilkakrotnie. Przechodził metamorfozy zwłaszcza wtedy, gdy dostrzega szansę otrzymania władzy. Smutne jest to, że nie potrafił przeciwstawić się złu i ciągle do niego wracał. Można pokusić się o stwierdzenie, że przemiany, jakie przechodził były daremne.

Tak, więc na przytoczonych przykładach można dostrzec, że bohaterowie utworów, nie zależnie od wieku ani pozycji społecznej, przechodzą silne i głębokie przemiany wewnętrzne, które nadają im nowy sens życia. Są to przemiany sprowadzające na dobrą drogę(syn marnotrawny), prowadzą do odnalezienia sensu życia(Kordian) lub też wnoszą pewne ożywienie w życiu bohaterów, ale po pewnym czasie wracają do starego życia(Wokulski- powrót do nauki; czy Baryka- do polityki).Należy również zauważyć, że metamorfozy zachodzą głównie pod wpływem emocji lub cierpienia, które towarzyszyło przytoczonym bohaterom, stało się ono źródłem procesów, które doprowadzały do zmiany ich osobowości i życia. Ale zmiany nie dotyczą tylko postaci literackich, ale również każdego człowieka, z tymże w życiu trudniej jest je dostrzec.

rolnictwo dawniej i dziś

2011-07-16T02:31:00.001-07:00

Obejście

Niejednokrotnie widzieliśmy obrazy czy zdjęcia, na których dom był ogrodzony drewnianym płotem, przy nim był mały sad, a pod drzewem bawiły się dzieci. Za ogrodzeniem znajdowały się pomieszczenia inwentarskie wspólne dla krów, trzody chlewnej, owiec, kóz i koni. Dziś podwórko, na którym prowadzona jest jakakolwiek produkcja, powinno być utwardzone(np. kostką brukową) i solidnie ogrodzone, a każdy gatunek utrzymywany w oddzielnych pomieszczeniach.

Pomieszczenia gospodarskie

Tak jak już wspomniałem, dawniej wszystkie zwierzęta mogły zajmować jedno pomieszczenia, a utrzymywane były na ściółce ze słomy. Dziś, aby możliwa była produkcja zwierzęca, każdy gatunek zwierząt musi stać w oddzielnym budynku, dostosowanym do nich. Niezbędne są też na stałe zamontowane poidła i karmidła. W nowoczesnych gospodarstwach w oborach i chlewniach można wyróżnić: porodówkę, izolatkę, miejsce spożywania posiłków i oddzielne miejsce przeznaczone na odpoczynek. Niezmiernie ważne jest utrzymanie optymalnej temperatury, wilgotności i stężenia gazów oraz zapewnienie zwierzętom dostępu do światła słonecznego lub sztucznego. Dlatego też montuje się odpowiednie wentylatory, których zadaniem jest ciągła wymiana powietrza, aby stężenie gazów toksycznych i temperatury nie przekraczało ustalonych norm. Pomieszczenia inwentarskie są również ogrzewane. Ściółkę ze słomy coraz częściej zastępują maty lub ruszty, co ma niezbyt dobry wpływ na zdrowie zwierząt.

Wyposażenie budynków inwentarskich

a) koryto-to w nim jest podawana pasza dla zwierząt, głównie trzody chlewnej.

b)poidła-dawniej gospodarz podawał zwierzęciu wodę z wiadra lub koryta w ograniczonej ilości. Obecnie niezbędne są poidła, z których zwierzę może korzystać do woli i przez cały czas- ten wymóg może zostać spełniony tylko przez instalowanie w pomieszczeniach inwentarskich poideł samoczynnych.

c)stół paszowy- wykorzystywany głównie w chowie bydła; to, co kiedyś krowa dostawała do żłobu, obecnie może do woli zjadać ze stołu paszowego(dotyczy głównie siana); jest to bardzo wygodne i praktyczne wykorzystanie szerokiego korytarza w oborze.

d) ściółka-niegdyś wszystkie zwierzęta gospodarcze utrzymywane były na ściółce głębokiej. Obecnie podłogi ściółkowe stosuje się w budynkach o tradycyjnych systemach utrzymania zwierząt i w gospodarstwach drobnotowarowych. W dużych gospodarstwach dominują podłogi bezściółkowe(rusztowe). Jest to wygodne rozwiązanie, głównie dla rolnika, ale niekoniecznie dobre dla zwierząt, które łatwo uszkadzają sobie kończyny przez obtarcia czy złamania.

Odchody zwierzęce.

Jeszcze kilkanaście lat temu były używany jako podstawowy nawóz naturalny, jesienią pod oziminy i wiosną pod jare i okopowe. Obecnie w dużych gospodarstwach mogą być problemem, gdyż ich produkcja znacznie przewyższa możliwości użycia na gruntach rolnych. I o ile składowanie i przewożenie obornika nie stanowi większego problemu, o tyle gnojowica stanowi duży problem sanitarno-epizootyczny. Dlatego też niezbędna jest budowa odpowiednich zbiorników lub płyt gnojowych, w których będą mogły być gromadzone i fermentowane odchody zwierząt

Obornik bez płyty gnojowej zbiornik na gnojowicę

Uprawa roli

a) Siła pociągowa. Do prac polowych jako siły pociągowej w dawnych czasach używano wołów i krów, a w późniejszych czasach koni ras zimnokrwistych lub pogrubionych, które miały predyspozycje do ciężkich prac polowych. Obecnie konie zostały zastąpione ciągnikami o coraz większej mocy, a konie przeznaczone są głównie do celów rekreacyjnych i sportowych.

Koń zimnokrwisty używany do pracy w polu koń szlachetny rekreacyjny

Ursus c330 i marzenie wielu rolników

b) orka. Orka jest podstawowym zabiegiem w systemie uprawy płużnej roli. Zaczęto ją stosować około 4000 lat p.n.e. początkowo prymitywną wykonywaną za pomocą radła ciągnionego przez woły (bez odwracania skiby). Częściowe odwracanie skiby umożliwiła socha, wprowadzona we wczesnym średniowieczu, natomiast całkowi te odwracanie skiby umożliwił pług.

→Radło, najstarsze narzędzie rolnicze służące do prymitywnej uprawy gleby (orka bez odwracania), znane w Europie od epoki brązu, stosowane w Polsce do końca XII w. Obecnie narzędzie służące do robienia bruzd przy uprawie roślin okopowych i do ich obsypywania. Początkowo była to gałąź z twardego drewna, z dobrym sękiem, którym spulchniano glebę.

→ Socha, podobne do radła narzędzie typu rylcowego służące do konnej orki, posiadające rozdwojoną (rosochatą) część pracującą, umożliwiającą częściowe odwracanie skiby. Rozróżniano sochę dwupolicową, gdzie dwie deski, zwane policami, odkładały skibę, oraz sochę łopatkową, w której skibę odwracała rozdwojona łopata zaopatrzona w metalowe naroża - sośniki. Wykorzystywana na gruntach lekkich i kamienistych, gdzie zyskiwała przewagę nad pługiem. Zanikła na początku XX w.

→ Pług, podstawowe narzędzie rolnicze służące do orki. Główną częścią pługa jest korpus płużny, składający się z lemiesza, odkładnicy, słupicy i płozu. W zależności od liczby korpusów pługi dzieli się na: jednoskibowe i wieloskibowe. Ze względu na rodzaj siły pociągowej wyróżnia się pługi: konne (bezkoleśne, koleśne - ze specjalnym dwukołowym wózkiem zapewniającym stałą głębokość orki, oraz ramowe) i ciągnikowe (przyczepiane lub zawieszane).

Pług konny Pług pięcioskibowy

c) bronowanie- Jest to zabieg wykonywany broną w celu płytkiego spulchnienia roli, pokruszenia brył i skorupy glebowej, ograniczenia liczby chwastów, wyrównania powierzchni pola, przykrycia nasion i nawozów mineralnych.

→Brona, narzędzie lub maszyna rolnicza (konne lub ciągnikowe) do uprawy uzupełniającej albo podstawowej do głęb. 15 cm. Brony stosuje się do bronowania, spulchniania i talerzowania roli. Wyróżniamy m.in.: bronę chwastownik, kolczatkę, rotacyjną, sprężynową, talerzową.

d)siew. Siew wszystkich roślin dokonywany był ręcznie i stan ten utrzymał się do okresu powojennego. Nasiona i nawozy przykrywano glebą za pomocą lekkich bron. Wprowadzenie siewników pozwoliło na wysiewanie nasion w określonej ilości na jednostkę powierzchni, równomierne ich rozmieszczenie i na odpowiedniej głębokości oraz przykrycie równą warstwą gleby.

Podstawowymi roślinami uprawianymi były: żyto, jęczmień, proso, pszenica i koniczyna czerwona.

Pielęgnacja zbóż sprowadzała się do wycinania z pszenicy kłosów żyta, które się zamieszało do pszenicy siewnej, a z ze zbóż jarych wycinano chwasty, głównie oset. W prosie stawiano strachy, które miały odstraszać ptaki - szczególnie wróble. Przy uprawie koniczyny dodatkową czynnością było zbieranie kamieni wczesną wiosną, aby nie szczerbiły kos przy koszeniu.

Ziemniaki wymagały więcej pielęgnacji. Przed sadzeniem znacznikiem konnym wykonywano radlinki wzdłuż pola i znacznikiem ręcznym w poprzek, uzyskując kratownicę na przecięciu której sadzono ziemniaki. Długi czas sadzono w dołki wykonywane motyką (pod motykę) co było dość uciążliwe, później zaczęto rzucać sadzeniaki w przecięcia redlinek i wdeptywano w ziemię. Po posadzeniu przykrywano ziemniaki ziemią za pomocą obsypników o regulowanych skrzydłach do różnych szerokości międzyrzędzi. Na ogół po pewnym czasie w celu niszczenia chwastów "oborywano" ziemniaki w poprzek, a następnie powtórnie wzdłuż. Do niszczenia chwastów używano również opielaczy ( pielników) o regulowanej szerokości, które oprócz niszczenia chwastów spulchniały również glebę.

→Siewnik. Rozróżniamy siewniki uniwersalne rzędowe do wysiewu zbóż, punktowe do wysiewu pojedynczych nasion kukurydzy, buraków, słonecznika i warzyw i rzutowe do wysiewu drobnych nasion koniczyny czy trawy. Zasadniczymi zespołami siewnika uniwersalnego są: zbiornik nasion, w którym znajduje się mieszadło zapewniające dopływ do aparatów wysiewających; aparaty wysiewające (roweczkowe lub kołeczkowe) wygarniają nasiona ze zbiornika do przewodów nasiennych przeważnie teleskopowych; przewody zakończone są redlicami żłobiącymi rowki jednakowej głębokości i rozstawie, do których wpadają nasiona, przykrywane następnie glebą przez zagarniacze znajdujące się za redlicami.

e)zbiory. Mniej więcej do końca XIX w. zboże żęto sierpami, potem do lat 60-tych koszono kosami a następnie wprowadzano do użycia najpierw kosiarki potem żniwiarki , snopowiązałki i wreszcie kombajny.

→Sierp, najstarsze narzędzie żniwne. Sierp miał ostrze półkoliste, ząbkowane, o długości 18-30 cm, trzonek wygięty pod kątem prostym i tulejkę do osadzania rękojeści. Rozróżniano sierp do zboża (kształt ostrza zbliżony do krzywej logarytmicznej) i do trawy (ostrze półkoliste). Do XIX wieku sierp był głównym narzędziem żniwnym świata, do dziś stosowany jest w krajach zacofanych, a w cywilizowanych jako narzędzie pomocnicze w gospodarstwach indywidualnych.

→Kosa, ręczne narzędzie rolnicze do koszenia roślin, składa się z zakrzywionej stalowej klingi i drewnianego kosiska. Do kosiska można mocować pałąk lub grabie, służące do zagarniania na bok koszonych roślin i formowania pokosu. Do koszenia niższych roślin jak jęczmień, na część pałąka zakładano płótno. Kosa z użycia zaczęła wychodzić w połowie XX w.

→Snopowiązałka, maszyna służąca do zbioru zbóż i rzepaku, które po skoszeniu i związaniu sznurkiem w snopy wyrzuca na ściernisko. Snopowiązałki konne mają napęd od koła jezdnego a ciągnikowe są napędzane wałkiem przekaźnikowym ciągnika. Koszone rośliny są oddzielane od reszty łanu przez rozdzielacz obrotowy, umieszczony nad lewym kołem wiązałki i ścinane przez nożycowy zespół tnący. Nagarniacz podtrzymuje zboże podczas cięcia a następnie układa na przenośniku poziomym. Zboże jest przenoszone na stół wiążący i formowane w snop przez ubijacze a dolna część snopa - knowie, wyrównywana jest przez wyrównywacz knowia.

→Kombajn do zbioru zbóż. Pierwsze kombajny zostały zastosowane w 1860 w USA ciągnione przez 20 - 40 koni, zbierające zboże z 10 - 18 ha dziennie. W Polsce pierwsze kombajny ŻMS-4, wzorowane na sowieckich S-4 wprowadzono w 1954, kolejno produkowano Vistulę i Bizon. Kombajn kosi, młóci i oddziela zanieczyszczenia.

Łąki koszono dwukrotnie: pierwszy raz w czerwcu przed zakwitnięciem traw i drugi raz jesienią (potraw). Trawę koszono na pokos, pokosy rozrzucano a następnie zależnie od pogody odwracano raz lub dwukrotnie grabiami celem wysuszenia. Wysuszone siano zgrabiano na wałki i zwożono do stodoły lub w stogi czy brogi. Przy deszczach czy burzach podsuszone siano okapiano w małe stogi na łące, a z nastaniem pogody dosuszano. Przy zmiennej pogodzie kopiono nawet kilkakrotnie.

Grabiarka konna roztrząsacz do siana konny kosiarka

We wrześniu i październiku przystępowano do wykopków kartofli. Przez długi czas kartofle kopano motykami do koszy a z nich na prowizoryczne kopce - sypane na kartoflisku i przykrywane łozami aby obeschły i nie zieleniały od słońca. W latach 50-tych wprowadzono kopaczki wirnikowe.

→ Kopaczka. Maszyna rolnicza konna lub ciągnikowa, służąca do wykopywania ziemniaków z redlin. Kopaczka składa się z lemiesza i gwiazdy

→Kombajn do zbioru ziemniaków. Pojawił się po II woj. św.: jest budowany jako jedno- do czterorzędowego, przyczepiany do ciągnika lub samojezdny. Kombajn dodatkowo oddziela łęciny a na stole selekcyjnym ręcznie oddziela się kamienie i bryły ziemi natomiast ziemniaki są kierowane do zbiornika a stąd na środki transportu.

Hodowla zwierząt

Udomowianie zwierząt trwało tysiące lat i poprzedzało je oswajanie dzikich zwierząt. Łatwiej udomowieniu ulegały zwierzęta stadne. Najwcześniej udomowiono psa ok. 10 tys. lat p.n.e. następnie w kolejnych tysiącleciach: owcę, kozę, bydło domowe, konia, świnię i osła ok. 4 tys. lat p.n.e. Z ptactwa najwcześniej udomowiono gołębia ok 5-4 tys. lat p.n.e. a następnie kurę, gęś i kaczkę ok. 500 lat p.n.e.

Mimo że większość zwierząt hodowlanych udomowiono jeszcze przed naszą erą to do połowy XX w. chów zwierząt odbywał się metodami tradycyjnymi, ekstensywnymi polegającymi na wypasie zwierząt na pastwiskach czy drobiu w gospodarstwach - system przydomowy. Poprawa produkcyjności polegała na odpowiednim doborze zwierząt i poprawie warunków chowu.

Hodowlę twórczą zmierzającą do doskonalenia poszczególnych cech hodowlanych zwierząt zapoczątkowano w drugiej poł. XVIII w. jednak do końca XIX w. opierał się on na intuicji, obserwacji i doświadczeniu. W latach 20-tych XX w. poznanie mechanizmów dziedziczenia zapoczątkowane przez G. Mendla doprowadziło do powstania nowych metod hodowli. W Polsce nowoczesne metody hodowli zaczęły się upowszechniać pod koniec lat 50-tych XX wieku.

a)świnie. Świnie pierwotnie hodowano półdziko. Lato zwierzęta spędzały na pastwiskach i w lasach żywiąc się pędami, korzeniami i żołędziami, a w zimie przetrzymywano je w prymitywnych pomieszczeniach. W gospodarskim chowie warchlaki w lecie karmiono zielonkami z dodatkiem otrąb, natomiast tuczniki parowanymi w parnikach ziemniakami z dodatkiem śrut i otrąb. W karmieniu świń wykorzystywano również odtłuszczone mleko i maślankę. Karmę przygotowywano w szaflikach, w których rozcierano ziemniaki tłuczkiem i mieszano z dodatkami, a zadawano karmę w korytach, drążonych najpierw z pnia drzewa, a później zbijanych z desek.

Rozwój hodowli świń rozpoczął się na większą skalę na przełomie XVIII i XIX w. w związku z rozwojem przemysłu i miast i w tym czasie wyhodowano pierwsze szlachetne rasy. Dawniej hodowano świnie tłuszczowo - mięsne ras: złotnickiej białej, złotnickiej pstrej i puławskiej. Po II wojnie zaczęto przechodzić na hodowlę świń typowo mięsnych, charakteryzujące się szybkim przyrostem, niskim zużyciem paszy, dużą mięsnością lub płodnością. Do tych ras należą: Pietrain, Durock, Hampshire, Polska biała zwisłoucha i Wielka biała polska..

Świnia puławska knur rasy duroc

b)bydło- Bydło domowe pochodzi od tura. Żyje ok. 20 lat, dojrzałość płciową osiąga w wieku 6-10 miesięcy a hodowlaną - 15-24 miesięcy. W intensywnej hodowli krowy użytkowane są do wieku 6-8 lat. Ciąża trwa ok. 280 dni i rodzi się 1 cielę. Cykl płciowy zdrowej nie zacielonej jałówki powtarza się co ok. 21 dni.

Dawniej krowy wypasano na wspólnych pastwiskach, przez pastucha, a po podziale pastwisk każdy w swoim gospodarstwie . W celu ograniczenia swobody poruszania bydło pętano w pęta ze sznurów lub pęta metalowe; dopiero w latach pięćdziesiątych zastosowano łańcuchy do wiązania na pastwisku, a następnie pastuchy elektryczne. Hodowano głównie rasy ogólnoużytkowe, m.in.: polska białogrzbieta, polska czarno-biała, chociaż dominowało użytkowanie mleczne, a ubijane były i zjadane tylko pojedyncze sztuki chore lub stare.

W okresie zimowym krowy karmiono sieczką tj. ciętą w sieczkarniach słomą zmieszaną z sianem do której potem dodawano otrąb. Skarmiano również buraki pastewne i ziemniaki. Karmę zadawano w żłobach.

Obecnie pogłowie bydła na świecie liczy ponad 1,2 mld sztuk, najwięcej w Indiach, Ameryce Płd., i USA. W Polsce ok 7 mln szt. a produkcja mleka 12 mln ton i wołowiny 800 tys.ton. Mimo niskiej jednostkowej wydajności, Polska zajmuje 5 miejsce w Europie i 10 w świecie.

Białogrzbieta krowa holsztyńsko-fryzyjska buhaj limousine

c)owce. Owce hodowano w niewielkich ilościach, głownie dla wełny z której wyrabiano odzież i kilimy oraz dla skór z których wyrabiano kożuchy. Dlatego też aktualne było przysłowie: „kto ma owce ten ma co chce”. I choć obecnie hodowane są na całym świecie w wielu typach( wełnisty, mięsny, wełnisto-mięsny, mleczny, smuszkowy (karakuł), kożuchowy), to niestety dawne przysłowie nie ma najmniejszego znaczenia, ponieważ spada zarówno zapotrzebowanie na produkty owczarskie jak i pogłowie, które w 2001 r. liczyło nieco ponad miliard szt. a w Polsce 300 tys. szt i w ostatnich 10 latach spadło 10-krotnie.

Uhruska wrzosówka merynos polski

d) drób.

→Kury dawniej hodowane były typu ogólnoużytkowego charakteryzujące się dość dobrą nieśnością i dobrym umięśnieniem. Hodowano je w niewielkich stadkach systemem ekstensywnym na podwórkach, a na noc przetrzymywano w kurnikach lub w lecie na gałęziach drzew. Stosowano wylęgi naturalne pod kwoką. Paszę stanowiło ziarno zbóż, parowane ziemniaki i pożywienie zbierane przez kury na podwórku. Kury hodowano głównie dla pozyskiwania jaj, zresztą było takie powiedzenie, że kurę zabijano w przypadku, gdy chory był gospodarz albo chora była kura.

Przykładem dawniej hodowanej kury była zielononóżka kuropatwiana. Była to rasa niezwykle odporna na złe warunki środowiskowe, odznaczała się dużą zdrowotnością, nie wymagała większej uwagi, a użytkowana była zarówno dla jaj jak i dla mięsa.

Dziś chowa się oddzielne rasy od których pozyskuje się jaja, i oddzielne od których mamy mięso.

→ Gęsi -hodowano przede wszystkim dla piór z których wyrabiano poduszki i pierzyny. Najbardziej popularną gęsią była gęś biała. Wylęg jaj gęsich w zależności od odmiany trwa od 28 do 32 dni. Jaja gęsie wysiadywały przeważnie kwoki kury. Pożywienie w dużym stopniu stanowiły zielonki.

Zielononóżka kuropatwiana brojler

czym jest odporność???

2011-07-16T02:29:00.001-07:00

Odporność. Układ immunologiczny

Każdy organizm, czy to ludzki czy zwierzęcy, napotkał przynajmniej raz w życiu jakiś czynnik wywołujący chorobę. Mogły być to bakterie, wirusy czy grzyby, które znajdują się wpokarmie, wodzie czy zakażonym powietrzu. ale co może się stać z organizmem gdy ten sam czynnik wniknie do organizmu poraz kolejny? Dlaczego jedne zwierzęta chorują częściej, a inne wogóle? Jak to się dzieje że choroba przebiega inaczej u różnych zwierząt?

Na te pytania istnieje tylko jedna odpowiedź: ODPORNOŚĆ, a dokładniej układ odpornościowy, który działa jak wojsko broniące ciało przed inwazją patogenów.

Zacznijmy od wyjaśnienia podstawowych pojęć związanych z tematym rozważań.

Odporność jest to zespół złożonych procesów fizjologicznych, które tworzą niejako nadzór immunologiczny zdolny do kontrolowania stanu zdrowia organizmu oraz do rozpoznawania i unieczynniania czynników szkodliwych. Takie czynniki nazywamy antygenami.

Antygen jest to cząsteczak związków organicznych(najczęsciej białka) na powierzchni czynnika chorobotwórczego, która jest charakterystyczna dla danego czynnika i uniemożliwia jego rozprzestrzenianie. Antygeny mogą pochodzić zrówno ze środowiska zewnętrznego(np. bakterie, wirusy, pyły organiczne, pyłki kwiatów) jak również wewnętrznego, np. komórki tkanek nowotworowych czy metabolity. Jednak cechą wspólną wszystkich antygenów jest immunogenność, czyli zdolność do wywoływania reakcji odpornościowej.

Zakażenie – wtargnięcie do organizmu drobnoustrojów chorobotwórczych. W celu wywołania choroby muszą one pokonać odporność organizmu. Jeżeli wrota zakażenia znajdują się w pobliżu miejsca występowania infekcji mówi się o zakażeniu miejscowym. Gdy zakażeniu towarzyszą objawy ogólnoustrojowej reakcji zapalnej taki stan nazywa się sepsą.

Zarażenie – przeniesienie biologicznego czynnika zaraźliwego od nosiciela (człowieka lub zwierzęcia) na wrażliwą osobę lub zwierzę.

Zaraźliwe czynniki biologiczne są pasożytami w szerokim znaczeniu tego słowa. Mogą one powodować choroby lub być niepatogenne. Zdolność patogennego czynnika biologicznego do zarażania osobników zdrowych określa się mianem zaraźliwości choroby. Zarażenie czynnikiem niepatogennym powoduje, że zarażony organizm staje się tylko jego nosicielem.

Przechorowanie- przebycie choroby, a w związku z tym wytworzenie się przeciwciał przeciwko konkretneum antygenowi.

Jak już wspomniałem antygeny mogą wywoływać reakcję odpornościową, czyli odpowiedź immunologiczną, która przebiega następująco:

>Po wniknięciu antygenu do wnętrza organizmu rozpoczyna się faza jego rozpoznania. Komórki żerne, głównie makrofagi fagocytują bakterie i wirusy. Jednak nie trawią ich w całości, tylko rozdrabniają na fragmenty, które są umieszczane na powierzchni makrofaga. Jest to tzw. prezentacja antygenu.

> Teraz do akcji wkraczają limfocyty, które posiadają na swojej powierzchni białkowe receptory rozpoznające określony antygen. Rozpoznanie odbywa się na zasadzie wzajemnego precyzyjnego dopasowania (zasada klucz-zamek). Ostateczna decyzja czy prezentowany przez makrofaga antygen jest „obcy" i czy należy uruchomić odpowiedź immunologiczną należy do limfocytów T-pomocniczych.

> Pobudzone przez kontakt z antygenem limfocyty Th wydzielają substancje białkowe interleukiny, które oddziaływująna pozostałe limfocyty T - cytotoksyczne (Te) i limfocyty B. Aktywacji ulegają tylko te z milionów limfocytów, które rozpoznają swoisty dla nich antygen, czyli są zdolne do związania się z nim za pomocą receptora. Kilkanaście rodzajów interleukin jest wydzielanych również przez pozostałe limfocyty typu T i makrofagi, a także przez inne komórki somatyczne. Interleukiny uczestniczą w komunikowaniu się i koordynowaniu funkcji leukocytów, ale także wpływają na czynności niezwiązane z reakcjami obronnymi.

>Pobudzone i namnożone limfocyty T-cytotoksyczne biorą udział w odpowiedzi komórkowej - likwidują zakażone wirusem komórki. Zainfekowana komórka prezentuje na swojej powierzchni fragmenty antygenu; limfocyt Te wiąże się z nimi za pomocą receptora i uwalnia białka cytotoksyczne niszczące zakażoną komórkę. Likwidacji ulegają także komórki zmienione nowotworowe (na ich powierzchni pojawiają się wtedy nietypowe dla danego organizmu antygeny).

> Limfocyty B biorą udział w odpowiedzi humoralnej, która polega na pro-tcji przeciwciał (inaczej immunoglobulin) czyli białek, które wiążą i neutrali-gą antygen. Każde przeciwciało (podobnie jak receptor limfocytu) pasuje tylko »jednego antygenu. Pobudzone limfocyty B rosną, namnażają się intensywnie tygodniu z jednej komórki może powstać kilka tysięcy!) i przekształcają r plazmocyty - które już się nie dzielą, tylko wytwarzają dany rodzaj przeciwciała. ¹ Zarówno część potomnych limfocytów T, jak i limfocytów B nie bierze „ak-*nego" udziału zwalczaniu antygenów, lecz przekształca się w tzw. komórki lięci immunologicznej. Są to limfocyty z wbudowanymi w błonę komórkową zeciwciałami, pochodzącymi z pierwszego kontaktu z antygenem. W razie po-.vnej inwazji tych samych antygenów inicjują szybką reakcję immunologiczną.

>W miarę ubywania antygenów aktywność limfocytów B jest hamowana przez tokiny wydzielane przez limfocyty T-supresorowe (Ts).

Ogólnie rzecz biorąc odporność można podzielić na dwie grupy: odporność swoistą i nieswoistą.

Odporność nieswoista (wrodzona) bywa nazywana „pierwszą linią obrony", która jest skierowana przeciwko każdemu patogenowi. Ten typ odporności ma za zadanie nie dopuścić do wniknięcia patogenu do ustroju. Jeśli jednak to nastąpi, nieswoiste mechanizmy obronne starają się jak najszybciej zlikwidować patogen, zanim poczyni on szkody w organizmie. Do mechanizmów odporności nieswoistej należą:

>bariera mechaniczna w postaci nieuszkodzonej skóry, o zwartej strukturze i kwaśnym odczynie potu (niskie pH potu 3,5-5,5 jest zabójcze dla wielu bakterii);

> błony śluzowe układu oddechowego i pokarmowego zabezpiecza enzym lizozym (obecny także we łzach i ślinie) rozpuszczający otoczki (ściany komórkowe) niektórych bakterii;

> drobnoustroje, które dostaną się do żołądka ulegają zniszczeniu przez niskie pH soku żołądkowego;

>śluz w drogach oddechowych unieruchamia wiele drobnoustrojów, które są unieszkodliwiane przez fagocyty, a następnie ususwane na zewnątrz przez ruch rzęsek;

>odruchy takie jak kichanie, kaszel, wymioty, biegunka to reakcje mające za zadanie jak najszybsze usunięcie szkodliwych substancji lub patogenów.

Jeśli jednak patogeny dostaną się do krwi lub limfy uruchamiane są kolejne nieswoiste mechanizmy obronne:

> fagocyty, czyli leukocyty o zdolnościach do fagocytozy pochłaniają („zjadają") czynniki chorobotwórcze;

>komórki zainfekowane wirusem wydzielają białko interferon, które przenika do sąsiednich komórek i - w razie ataku wirusa - hamuje jego namnażanie;

> miejscowo lub ogólnie w ustroju podwyższa się temperatura co stwarza niekorzystne warunki dla rozwoju wielu mikroorganizmów chorobotwórczych;

> w zainfekowanych miejscach dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych(pojawia się charakterystyczne opuchnięcie i zaczerwienienie) co usprawnia dopływ krwi, a wraz z nią białek i komórek układu immunologicznego.

Jeżeli mechanizmy odporności nieswoistej okażą się nieskuteczne - w zakażonym organizmie zostają uruchomione mechanizmy obrony swoistej (nabytej), wysoko wyspecjalizowanej, skierowanej przeciwko określonemu patogenowi i nabywanej w czasie życia. W ten rodzaj obrony są zaangażowane makrofagi (duże komórki żerne powstające z monocytów) oraz limfocyty typu B i typu T.

Limfocyty typu B człowieka dojrzewają w szpiku kostnym,a u ptaków w uchyłku kloaki - tzw. torebce Fabrycjusza; ich zadanie polega na wytwarzaniu i uwalnianiu przeciwciał skierowanych przeciwko określonemu antygenowi. Jest to tzw. odporność humoralna, charakterystyczna głównie dla infekcji bakteryjnych. Każdy limfocyt B produkuje tylko jeden typ przeciwciała -jednak liczba różnych przeciwciał, które mogą być potencjalnie wytworzone w organizmie człowieka jest ogromna, rzędu 10¹⁵. Limfocyty B znajdują się w stanie gotowości w węzłach limfatycznych, czekając na moment, kiedy będą potrzebne.

Limfocyty typu T dojrzewają w grasicy, gdzie nabywają receptory powierzchniowe identyfikujące tzw. antygeny zgodności tkankowej. Receptory są odpowiedzialne za identyfikację komórek „własnych" i odróżnienie ich od czynników „obcych". Zdolność tę, nabywaną tylko w pierszych latach życia, nazwano immunokompetencją. Mechanizm obrony polega głównie na niszczeniu zainfekowanych komórek. Jest to tzw. odporność komórkowa skierowana przeciwko komórkom zainfekowanym wirusami lub zmienionym nowotworowe. Ten rodzaj reakcji odpowiada także m.in. za odrzucanie przeszczepów. Istnieje kilka rodzajów limfocytów T: komórki pomocnicze T, cytotoksyczne limfocyty T (inaczej komórki-zabójcy T) oraz supersyjne limfocyty T.

Z kolei odporność swoistą można podzielić następująco:

odporność swista

/ \

dziedziczna nabyta

(wrodzona) (w życiu osobniczym)

/ \

bierna czynna

/ \ / \

sztuczna nabyta sztuczna naturalna

Odpornością bierną sztuczną będzie wprowadzenie do organizmu tzw surowicy odpornościowej, czyli surowicy innego osobnika, zawierającej przeciwciała wytworzone w wyniku przebytego schorzenia bądź sztucznego uodpornienia. Surowicę odpornościową podajemy np. świniom chorym na różycę.

Odporność bierną naturalną nabywa płód i noworodki karmione mlekiem matki; przeciwciała matki przechodzą przez łożysko do rozwijającego się ogranizmu lub są dostarczane wraz z mlekiem; noworodek korzysta z przeciwciał do czasu, aż jego organzim zacznie je produkować.

Odporność czynna sztuczna odporność uzyskuje się przez podskórne wprowadzenie osłabionego lub zapitego patogenu, lub tylko jego fragmenty. Limfocyty produkują odpowiednie przeciwciała i są przygotowane na ewentualny atak nieosłabionego patogenu

Odporność czynna naturalną będzie wytworzenie przeciwciał w wyniku naturallnego zetknięcia się organizmu z bakteriami środowiska. Najczęściej odporność taką zyskuje się w czasie trwania choroby. Czasami organizm wytwarza przeciwciała bez zewnętrznych objawów chorobowych. Osobniki, które przebyły chorobę, przez pewien czas może być dawcą surowicy zawierającej przeciwciała przeciw antygenom, które wywołały schorzenie.

Mogłoby się wydawać, że układ odpornościowy jest na tyle rozwinięty i dokładny, że może dziłać samodzielnie. Jednak aby wszystko mogło współgrać układ immunologiczny musi współdziłać z innymi układami.

Podobnie jak układ nerwowy ma zdolność uczenia się, zapamiętywania, reagowania na bodźce zewnętrzne, a ponadto potrafi rozpoznawać struktury obce i własne. Ściśle współpracuje z układem nerwowym i reaguje na wszelkie zaburzenia równowagi sygnalizowane przez gruczoły wydzielania wewnętrznego, tj. układ endokrynny. Jest jednym z najważniejszych systemów integracyjnych organizmu. Wraz z układem nerwowym i endokrynnym tworzy triadę zwaną siecią neuro-hormonalno-odpornościową, decydującą o stanie równowagi organizmu, o naszym zdrowiu; jest wyposażony sam w sobie w bardzo precyzyjne mechanizmy autoregulacyjne, które są nadzorowane przez specjalne komórki i wydzielane przez nie mediatory. Niewątpliwie można go nazwać „drugim mózgiem człowieka”, który swoją złożonością ciągle uczy nas pokory, skłania do badań, czasem odsłania kolejne tajemnice. Niektórzy badacze określają go mianem siódmego zmysłu.

Układ odpornościowy bardzo różni się od innych układów ustroju; składa się z niezwykle zróżnicowanych elementów, często nie stanowiących zwartych struktur. Tworzą go pierwotne ośrodkowe narządy limfoidalne – grasica, szpik kostny: narządy obwodowe – śledziona, węzły chłonne, utkania tkanki chłonnej, występujące w różnych narządach oraz pula komórek luźno rozrzuconych w tkankach, krążących w krwiobiegu i recyrkulujących pomiędzy tkankami, krwią i chłonką. Tę olbrzymią pulę komórek stanowią limfocyty i makrofagi. W reakcjach immunologicznych uczestniczą również granulocyty wielojądrzaste, kwasochłonne, zasadochłonne i komórki NK – naturalne komórki zabijające. Niezwykle ważną rolę pełnią cząsteczki biologicznie czynne, do których między innymi należą białka surowicy, swoiste i nieswoiste mediatory reakcji immunologicznych.

Odporność nie zawsze działa jednakowo. w złych, niekorzystnych warunkach może ona ulec pogorszeniu, przez co patogeny mogą bezkarnie wnikać do organizmu i powodować chorobę. Do czynników obniżających odporność zaliczymy:

-gwałtowne różnice temperatury (szybkie ochłodzenie lub rozgrzanie organizmu, szczególnie odczuwane na przełomie jesieni i zimy oraz zimy i wiosny),

-częste przyjmowanie antybiotyków,

-stres i napięcia nerwowe(np. związane z przewozem zwierząt),

-zmęczenie i brak snu (przemęczony organizm jest bardziej podatny na wszelkie infekcje),

-źle skomponowana dawka paszowa.

Na podstawie teog krótkiego referatu można dowiedzieć się i zrozumieć sens odporności. Można również pokusić się o stwierdzenie, że każdy żywy organizm to pewnego rodzaju fabryka produkująca przeciwciała, a sam układ odpornościowy to żołnierz który broniąc organizm przed najeźdźcami (patogenami) wykorzystuje różne linie obrony( odporność swoistą i nieswoistą).

2011-07-11T11:14:00.000-07:00

jesteśmy razem od ponad 3 lat. zapoznaliśmy się tuż przed szalonym czasem studniówek dzięki naszej wspólnej znajomej... niby nic-pierwsze spotkanie, spojrzenie w oczy, taniec do tandetnej muzyki disco polo na wiejskiej zabawie. Ale to wystarczyło żeby rozbudzić w nas ciekawość siebie. ku złości "przyjaciółki" zaczęliśmy się spotykać coraz częściej. najczęściej w samochodzie. czas nam schodził na długich rozmowach. w końcu pewnej ciepłej, chodź już jesiennej nocy mój luby zapytał mnie, czy nie zechciałabym zostać jego dziewczyną, ale taką na poważnie i do końca życia. byłam zaskoczona, chodź w głębi duszy chciałam tego. z jednej strony bałam się, bo zawsze gdy kochałam to ja nie byłam kochana, bałam się zobowiązań, ale ciekawość jak to jest w związku zwyciężyło. po pewnej próbie poloneza(bo jak już wspomniałam było to przed studniówka), pposzliśmy do parku gdzie przy pełni księżyca powiedziałam, że chcę być jego i tylko jego...

I tak te słowa są nadal aktualne między nami. jak w każdym związku, tak i w naszym były różne chwile, smutne i wesołe, takie które chce się zapomnieć, i takie które chciałoby się przedstawić całemu światu...

wiersze

2011-06-29T09:35:00.001-07:00

kilka latek temu, jak chyba większość nastolatek, zakochałam się w pewnym chłopaku. był o rok starszy. chodziliśmy do jednej szkoły... i wtedy zaczęłam pisać. wiem, że jest to chała, ale dzięki temu dawałam upust mojej nieszczęśliwej miłości. były to wiersze nigdy nie czytane, nigdy nie wysłane, zalegające w ciemnej szufladzie mojego serca(a właściwie to biurka:-))

"samotność to początek i koniec żałosnego wyczynu człowieka, jakim jest życie..."

"znałam cię kilka dni.
pokochałam po tygodniu.
trwałam kilka miesięcy.
znienawidziłam po roku..."

parę słów o mnie

2011-06-29T09:33:00.000-07:00

hejka :-)

mam na imię Aga, 21lat, jestem studentką, od września zaczynam kolejną szkołę. mieszkam na wsi, ale nie przeszkadza mi to; jest tu to co lubię:cisza, spokój, lasy, łąki, zwierzęta i mój rodzinny dom...

nie lubię o sobie pisać. jestem zwykłą osobą, która kocha i chce być kochana. ma swoje plany na przyszłość, ale i tak będzie jak Bóg zechce. tak, zgadza się, jestem osobą wierzącą i nie wstydzę się tego.

kiedyś moją pasją była muzyka, zarówno jej słuchanie jak i jej tworzenie; uwielbiałam syntezator, później poznałam gitarę... niestety rodzice skutecznie mi wybili to z głowy, więc syntezator leży pod łóżkiem, a gitara w kącie... nawet przy ognisku wstydzę się grać, chodź wiem, że nawet nieźle mi to wychodzi:-)

obecnie są wakacje i żeby uczyć się odpowiedzialności sprowadziłam do swojego gospodarstwa króliki. Są fajnusie i milusie, aż już mi ich szkoda, żeby poświęcić je na obiad przy rodzinnym stole...