Eczacılık tarihi

TETAG Annual Report (2016)

2017-01-21T01:30:00.000-08:00

The year 2016 was quite remarkable in terms of the history of Turkish pharmacy with many publications, conferences, and talks given all around Turkey as well as abroad. Here is a brief report of some of the major activities from this year.

On April 1st, a history of pharmacy exhibition entitled “Pharmacy from Past to Present,” based on historical objects selected from the Istanbul University History of Pharmacy collection, was launched at the Istanbul University Turkish Bath Culture Museum under the guidance of Prof. Afife Mat. The catalogue of this exhibition was also published in a bilingual book in both Turkish and English (see selected publications). This exhibition kept its doors open for more than four months and was viewed by a great number of visitors. On April 27th, Halil Tekiner gave an invited lecture entitled “Historical Milestones of Turkish Pharmacy” at the Cumhuriyet University Faculty of Pharmacy in the city of Sivas, addressing mostly the pharmacy undergraduate students there.

The highlight of the year, however, was the 12th Biannual National Conference on the History of Turkish Pharmacy, which was held at the Anadolu University Faculty of Pharmacy in Eskisehir between June 1st and 3rd with an attendance of nearly 90 participants (three from the US and France). In addition to seven invited lectures, a total of 26 oral and 27 poster communications were presented at this congress. Main topics included the history of Turkish pharmacy education, pharmaceutical books/pharmacopoeias, the drug industry, professional societies, and pharmacy in art. With regard to the last subject, A. Mat and H. Tekiner presented a comedy play entitled “The Pharmacist (1909),” written by French playwright Max Maurey (1868‒1947). At the end of this presentation, participants were delighted to be offered a Turkish translation of this play in print, translated by A. Mat from original French. The next Conference for the History of Turkish Pharmacy will be held at the Istanbul University Faculty of Pharmacy between May 17th and 19th, 2018.

At the 2nd International Congress of Interdisciplinary History of Health, held between July 13th and 15th at the Coimbra University School of Pharmacy, H. Tekiner and Ahmet Dogan Ataman presented a poster communication entitled “A Philatelic History of Portuguese Pharmacy.” At the 22nd National Meeting of Medical Plants, held on September 1st in Trabzon, A. Mat also delivered a plenary lecture entitled “Two Pharmacist Scientists: Prof. Turhan Baytop and Prof. Asuman Baytop,” a well-respected academic couple who had done a great amount of work for the history of pharmacy and botanic research in Turkey, besides many of their other contributions to Turkish pharmacy. On December 24th, A. Mat gave a plenary lecture on the history of pharmacy studies in Turkey at the 13th National Congress of the Turkish Pharmacists’ Association. A day later, the Golden Mortar Award for the History of Pharmacy was given to Pharmacist Eyup Talha Kocacik for his recent bibliographical study of a Turkish pharmaceutical journal issued between 1931 and 1954 (see selected publications).

TETAG members are very much looking forward to joining the upcoming ICHP in Warsaw in September 2017, hopefully with a large number of delegates.

Selected publications:

Ataman, Ahmet Dogan., Tekiner, Halil. “The Philatelic History of Pharmacy in Portugal,” 2nd International Congress of Interdisciplinary History of Health (13-15 July 2016, Coimbra). Coimbra, 2016: 95.
Karayaman, Mehmet. Sihhiye Mudiriyet-i Umumiyesi Eczaci Diploma Defteri [Pharmacist Diploma Records of the General Health Directory (1874-1940)]. Kayseri: Tiydem Yayinlari, 2016, ISBN: 978-605-9622-09-7, 407 p.
Kocacik, Eyup Talha. Farmakolog Dergisinin Ozetli Bibliyografya ve Incelemesi [Annotated Bibliography of the Turkish Pharmacy Journal ‘Farmakolog’]. Istanbul: Eczacilik Tarihi Arastirma Dernegi, 2016, ISBN: 978-605-6646-72-0, 272 p.
Mat, Afife., Sen, Burcu. Pharmacy from Past to Present - Exhibition Catalogue. Istanbul: Istanbul Universitesi Yayinlari, 2016. ISBN: 978-605-07-0598-0, 156 p.
Mat, Afife., Tekiner, Halil. (eds) XI. National Conference on the History of Turkish Pharmacy (25-28 May 2014, Kayseri): Proceedings. Kayseri: Erciyes Universitesi Eczacilik Fakultesi, 2016, 181 p.
Mat, Afife., Tekiner, Halil., Sen, Burcu. (eds) 42^nd International Congress for the History of Pharmacy Proceedings: The Exchange of Pharmaceutical Knowledge between East and West. Istanbul: Eczacılık Tarihi Arastirma Dernegi, 2016, ISBN: 978-605-664-670-6, 628 p. (This book was sent to the most of the participants of the 42. ICHP Congress. Please let us know if you are willing to have a copy in print.)
Maurey, Max. Eczacı (Bir Perdelik Komedi) [The Pharmacist: One Act Comedy Play]. Trans. Afife Mat. Istanbul: Eczacilik Tarihi Arastirma Dernegi, 2016, ISBN: 978-605-6646-71-3, 40 p.
Tekiner, Halil. “Un roman d’Orhan Pamuk,” Revue d’Histoire de la Pharmacie, LXIV, N. 391, (2016): 487-488.
Tekiner, Halil., Kosar, Muberra. “The opium poppy as a symbol of sleep in Bertel Thorvaldsen’s relief of 1815,” Sleep Medicine, 19, (2016): 123-125.

Halil Tekiner gave an invited lecture entitled “Historical Milestones of Turkish Pharmacy” at the Cumhuriyet University Faculty of Pharmacy (27 April 2016, Sivas).

Ahmet Dogan Ataman and Halil Tekiner presented a poster communication entitled “A Philatelic History of Portuguese Pharmacy” at the 2nd Portuguese International Congress of Interdisciplinary History of Health (14 July 2016, Coimbra).

A photo taken at the history of pharmacy exhibition entitled “Pharmacy from Past to Present,” based on historical objects selected from the Istanbul University History of Pharmacy collection. Prof. Mat and rector of the Istanbul University visit the exhibition (1 April 2016, Istanbul).

12th Biannual National Conference on the History of Turkish Pharmacy was held at the Anadolu University Faculty of Pharmacy (3 June 2016, Eskisehir).

TETAG Annual Report (2015)

2016-02-07T12:44:00.001-08:00

In terms of Turkish history of pharmacy, the year 2015 was truly international, with many scientific visits abroad and an international congress organized in Turkey.

During his summer-term appointment as a visiting assistant professor at Harvard Medical School in Boston, MA, Dr. Halil Tekiner visited the American Institute of the History of Pharmacy (AIHP) and the University of Wisconsin-Madison between July 27^th and 31^st, 2015, which was supported by a grant from the Sonnedecker Visiting Scholar Program. On July 29^th, he gave a presentation entitled “One hundred years of the history of pharmacy studies in Turkey” at the University of Wisconsin School of Pharmacy and discussed the subject with the faculty.

TETAG organized the 42^nd International Congress for the History of Pharmacy (ICHP) between September 8^th and 11^th at the Istanbul University Convention Center. Considering Turkey’s special location astride Asia and Europe, the main theme of this congress had been decided as “Pharmaceutical Knowledge Exchange between East and West.” A total of 217 participants from around 30 counties participated in this congress, where 5 plenary lectures, 79 oral presentations and 47 poster presentations were presented (abstracts are available online at https://sites.google.com/site/42ichpistanbul/home). 28 participants from Turkey attended the congress and presented 10 oral and 13 poster presentations. As part of scientific excursions offered during the congress, participants were able to visit the Istanbul University Turkish History of Pharmacy Museum, the Herbarium of the Faculty of Pharmacy of Istanbul University, the Suleymaniye Manuscripts Library, and the Bayezid II Museum of Turkish Bath Culture.

On September 9^th, Prof. Dr. Afife Mat became a member of the International Academy for the History of Pharmacy and was awarded the Schelenz-Plakette, given by the German Society for the History of Pharmacy. A day later, H. Tekiner was elected the vice president of the International Society for the History of Pharmacy (ISHP).

On November 5^th and 6^th, A. Mat gave a lecture entitled “The history of the serpent figure as a pharmaceutical symbol” at the Faculties of Pharmacy at the Eastern Mediterranean University in Famagusta and Cyprus International University in Lefkosa. On November 20^th, she also gave a talk entitled “From the Aztecs to the Present: The Medicinal Importance of Chocolate” in Ankara.

On November 30^th, A. Mat received the Golden Mortar Distinguished Service Award, and H. Tekiner received the Golden Mortar History of Pharmacy Award in Istanbul.

The 12^th National Conference on the History of Turkish Pharmacy will be held on June 1^st through 3^rd, 2016, in Eskisehir (http://tett2016.anadolu.edu.tr/).

Selected publications from 2015 were as follows:

Aktas, Yesim., Yenice, Irem., et al., “Amphiphilic cyclodextrins as enabling excipients for drug delivery and for decades of scientific collaboration: Tribute to a distinguished scientist, French representative and friend - A historical perspective,” Journal of Drug Delivery Science and Technology, 30, (2015):261-265.
Elmali, Ferhat., Staiger, Christiane., Tekiner, Halil. “Can pharmaceutical history courses contribute in building future pharmacy leaders? A preliminary study from Erciyes University, Turkey,” Pharmazie, 70(11), (2015): 753-754.
Sezer, Melih Ziya. Yeni Moda Eczanesi – Kurulusu: 1902 (The Yeni Moda Pharmacy – Founded in 1902). Istanbul: Bilim Ilac, 2015.
Tekiner, Halil. “One hundred years of the history of pharmacy studies in Turkey,” Pharmazie, 70(2), (2015): 139-144.
Tekiner, Halil. “Tekiner reports on his AIHP visit,” Pharmacy in History, 57(1-2), (2015): 30-31.
Tekiner, Halil. “Turhan Baytop (1920-2002): a pioneer historian of pharmacy from Turkey,” Journal of Medical Biography, (2015), published online: October 28, 2015.
Tekiner, Halil., Ulu, Ahmet. “The historical evolution of the Turkish pharmaceutical legislation from 1852 to the present,” Farmacia, 63(4), (2015): 619-622.

42nd International Congress for the History of Pharmacy (8-11 September 2015, Istanbul, Turkey)

2016-01-02T03:22:00.003-08:00

The 42nd International Congress for the History of Pharmacy ( 42. ICHP) was held between 8-11 September 2015 in Istanbul, Turkey. Considering Turkey's special location astride Asia and Europe, main theme of the congress was "Exchange of Pharmaceutical Knowledge between East and West." A total of 215 participants from more than 30 countries attended the congress. Below is the scientific programme, and for those interested in reading the abstracts of the communications, abstract booklet can also be downloaded here.

Some of the participants of the 42. ICHP, 11 September 2015, Istanbul

Participants visiting the Suleymaniye Library of Manuscripts, 9 September 2015, Istanbul

SCIENTIFIC PROGRAMME

9 September 2015

Hall A Chairman: Bruno Bonnemain
09.00 - 09.30	PL1 Olivier Lafont - The Greek Science at the Center of Dialogue between East and West
09.45 - 10.45	Hall A Chairman: Bruno Bonnemain	Hall B Chairman: Halil Tekiner	Hall C Chairman: François Ledermann
09.45 - 10.00	SL14 Nina Aldin Thune Cosmas and Damian, the medical saints from the east	SL 26 Michail Lefas The Use Of Helleborus In Mental And Emotional Disorders From Antiquity Up To Modern Times	SL 63 Jelena Manojlović, Dušanka Krajnović The art of pharmaceutical care. Influence of the Habsburg Monarchy and the Ottoman Empire on the skills and doctrine in countries of South - Eastern Europe in the period from the 16th to the 18th century. A comparative analysis
10.00 - 10.15	SL 24 Anita Maria Magowska Hygeia, the patron of pharmacy, in European cityscapes today	SL 41 Dimitrios Kokkinakis Chios mastic(ha) tree pharmaceutical preparations and oral cavity problems. Past and future	SL 68 Natalia Bachour Exchange of Pharmaceutical Knowledge on Antisyphilitica Between East and West in the Sixteenth and Seventeenth Century
10.15 - 10.30	SL 27 Maximilian Haars, Sabine Anagnostou Did Galen of Pergamum (A.D. 129 – ca. 216) know the Powers of Cardiac - glycoside - based Drugs?	SL 59 Iwona Arabas, Shoji Asada Medicinal and magical plants in Polish studies of the Ainu culture	SL 72 Bożena Płonka Syroka, Agnieszka Kaźmierczak Humoral Therapy of Selected Diseases in the Concept of Polish Authors at the Turn of 18th and 19th Century – Ludwik Perzyna and Leopold Lafontaine
10.30 - 10.45	SL 49 Arman Zargaran, Afshin Borhani Haghighi, Pouya Faridi, Saeid Daneshamouz, Abdolali Mohagheghzadeh From the history to current medicine: Reformulation of historical traditional chamomile oil as pain relief in patients with migraine without aura	SL 60 Célia Cabral, João Rui Pita The "Simples" of Garcia de Orta in the Historico-Pharmaceutical Heritage of the University of Coimbra (Portugal)	SL 62 Klaus Koch, Peter W. Gorski Knowledge Transferal by Field Post between Turkey and Germany During the World War I

	Hall A Chairman: Olivier Lafont	Hall B Chairman: Yusuf Öztürk	Hall C Chairman: Afife Mat
11:15 : 11:30	SL 12 Yohko NatsumeHaritaki in Buddhist Treatise on Ancuent Indian Pharmacy	SL 11 Mary Schaeffer ConroyThe Imperial Russian and Soviet Pharmaceutical Industries: Cross-fertilization West and East, 1850s-1950s	SL 67 Cecilio Venegas Fito, Rocío Ruiz Altaba, Antonio Ramos Carrillo Le voyage de la Turquie: 1557
11:30 - 11:45	SL 17 Stuart AndersonEast to West: The Integration of Indian Medicinal Plants into British Pharmacy Practice 1841-1932	SL 40 Juris SalaksThe results of the ISHP research fellow grant "The operations of F:Hoffmann-La Roche in Russia from 1896 until 1920"	SL 32 Ivan RicordelLes pharmaciens de la Guerre d'Orient 1854-1856
11:45 - 12:00	SL 01 Patrick ChiuThe Beginngs of Western Pharmacy in Colonial Hong Kong, 1841-1940	SL 46 Ramunas KondratasThe Beginnings of Modern Biotechnology in Lithuania	SL 37 Michèle NicolasPharmacies et Pharmaciens d'Autrefois à Istanbul
12:00 - 12:15	SL 54 K Hüsnü Can Başer, Neşe Kırımer The History of Lityazol Cemil, A Herbal Remedy for Kidney Stones	SL 25 Bjarne Gudmund ThuneWhat happened to the protected pharmacy interiors of Norway?	SL 04 Bruno BonnemainLa Faculté de Pharmacie de Beyrouth: un pont entre l’Orient et l’Occident de 1888 à nos jours

	Hall A Chairman: Axel Helmstaedter
14:00 - 14:30	PL2 Sabine Anagnostou - From East to West: Creation, Transmission and Developement of Phytopharmaceutical Knowledge over the Centuries
	Hall A Chairman: Axel Helmstaedter	Hall B Chairman: Hüsnü Can Başer	Hall C Chairman: Alain Legrand
14:45 - 15:00	SL 22 Szabolcs Dobson, Zsuzsa Molnár Experiences with the new website of the Hungarian Society for the History of Pharmacy	SL 28 Ingrid LuxCasanova as Knowledge Vehicle between Constantinople and Venice	SL 05 Bruno BonnemainLes publicités pharmaceutiques en France et l’Orient au XXe siècle
15:00 - 15:15	SL 71 Yusuf ÖztürkA Virtual Historical Museum: The Case of Historical Sihhat Pharmacy (Tarihi Sihhat Eczanesi) in the Faculty of Pharmacy of Anadolu University	SL 30 Evelien Jan Jozef Michelline Vanden Berghe The ‘Cruydthalle’ in Bruges, a meeting point of herb traders	SL 10 Joëlle RicordelLa présentation du projet d'équipe d'un «dictionnaire historique de la langue scientifique arabe"
15:15 - 15:30	SL 77 Ina Schwarzer , Michael W Moennich The German Pharmaceutical Central Library	SL 48 Vilma GudieneOriental herbs and their prices in Lithuanian pharmacy during the first half of the nineteenth century	SL 65 Giorgio Du BanItineraire Historique-Pharmaceutique-Litteraire dans le Monde du Vin
15:30 - 15:45	SL 19 Frederik VongehrPharmacy beyond the Final Frontier: “Star Trek” between Science Fiction, Forecast and Science Fact	SL 53 Maria Luisa De Andrés TurriónDisinfection and autarky in the Spanish army during the first years of Franco’s dictatorship (1939-1945). Official reports of the Central Military Laboratory of Pharmacy on use of "DDT" and "HCH 666"

10 September 2015

Hall A Chairman: Stuart Anderson
09:00 - 09:30	PL3 Gregory Higby - American Pharmacy and the Orient: The Example of Ginseng
	Hall A Chairman: Angelo Beccarelli	Hall B Chairman: Sabine Anagnostou	Hall C Chairman: Michèle Nicolas
11:00 - 11:15	SL 47 Şeref EtkerDr.pharm. T.C. Ladakis (1876-1947), historian of pharmacy of The Levant	SL 52 Holger Goetzendorff, Andrea Ludwig Stand die Wiege der Waage in Sumer? Kulturgeschichte von Gewichten und Waagen	SL 15 Alain LegrandLa diététique: d'Hippocrate au régime méditerranéen
11:15 - 11:30	SL 31 Gunvor SolheimTycho Brahe as physician and alchemist	SL 70 Fatma HendenDe Materia Medica, Pedanius Dioscorides	SL 09 Yves Lehmann, Hélène Lehmann Dioscoride, passeur de la tradition pharmaceutique gréco-orientale
11:30 - 11:45	SL 50 Eleni Skaltsa, Nikolaos Kolman“Heybeliada Halk Eczanesi”. The last Greek Pharmacy in Istanbul	SL 43 Elias ValiakosDas Dynameron des Nikolaos Myrepsos (13. Jh.): Einfluesse und Auswirkungen	SL 56 Eleni Skaltsa, George Savvits, Nikolaos Kolman Une approche pharmacognostique des composants du Saint Chrême (dans l' Église Orthodoxe Orientale)
11:45 - 12:00		SL 35 Barbara Rumpf LehmannKaffee, heiß wie die Hölle, schwarz der Teufel!	SL 76 Ilter UzelLes Drogues Odonto-stomatologiques dans le Codex lE Vındebonensıs 93: Un Manuscrit Medıcal Illustré du 13ème siècle

	Hall A Chairman: Olivier Lafont
13:30 - 14:00	PL4 Angelo Beccarelli - Constantin the African: the Master of East and West
	Hall A Chairman: Christa Kletter	Hall B Chairman: Christiane Staiger	Hall C Chairman: Eleni Skaltsa
14:15 - 14:30	SL 61 Wouter KleinShifts in the Acculturation of Peruvian Bark in Science and Society: An Innovative Approach for Research on Early Modern Exotic Drugs	SL 39 Christoph FriedrichBriefe eines Gesandtschaftsarztes in Konstantinopel an einen Erfurter Apotheker	SL 75 Andrzej Syroka, Łukasz Braun The Impact of External Factors on Legal and Economic Aspects of Functioning of Silesian Pharmacies in XVII and XVIII Centuries
14:30 - 14:45	SL 38 Hanna UchinoThe Purple Gift from a White Flower Called Murasaki in Japan	SL 34 Ilse DenningerThe pharmacy sector in post-war Germany the example of two pharmacies in Baden	SL 45 Kiichiro TsutaniUpton Sinclair's influence to Japanese drug regulatory policy change in 1909
14:45 - 15:00	SL 03 Liliana Schifter, Patricia Aceves Chemistry and Pharmacology of medicinal plants in XIXth century Mexico	SL 18 Michael W MoennichDie Auflösung der Pharmazie in Stuttgart und die Gründung eines Pharmazeutischen Instituts in Tübingen 1935 bis 1953	SL 21 László Szmodits, Szabolcs DobsonAntisemitic Laws, Holocaust and Pharmacy in Hungary, 1938-1945
15:00 - 15:15	SL 06 Mariana Ortiz Reynoso, Patricia Elena Aceves Pastrana Opiates in Mexico: products, uses and American substitutes (1846-1930)	SL 64 Burcu ŞenDeutsch-Türkische Beziehungen in der Pharmazie	SL 36 Sabīne Lauze, Baiba Mauriņa, Venta Šidlovska Latvian pharmacist activities in the Latvian Red Cross organization during exile in Germany (1945-1968)

11 September 2015

Hall A Chairman: Alain Legrand
09:00 - 09:30	PL5 Afife Mat - Al-Biruni, Un savant qui a Marqué son Siècle
	Hall A Chairman: Gregory Higby	Hall B Chairman: Christoph Friedrich	Hall C Chairman: Joelle Ricordel
09:45 - 10:00	SL 78 Mehrnaz Katouzian-Safadi Drug therapy and Rhazes (865 – 925): cultural heritage and innovation	SL 16 Ahmet Dogan Ataman, Inci Hot Die Bedeutung von Babürnâme in Bezug auf Botanik-Geschichte und Pharmakognosie	SL 58 Ana Carată, Constanţa Rizescu, Mihai Stănescu Témoignages sur les relations internationales pharmaceutiques des roumans au fil du temps
10:00 - 10:15	SL 51 Elias Valiakos, Marios Marselos, Nikolaos Sakellaridis, Theophanis Constantinidis,Eleni SkaltsaOn the Medicines of the Element Alpha in the Nikolaos Myrepsos' Dynameron	SL 13 Marina Franziska Bisping, Sabine Anagnostou GETREIDE – EIN UNTERSCHÄTZTES HEILMITTEL? Traditionelle Anwendungen von Feldfrüchten am Beispiel von Dinkel und Weizen sowie ihre heilenden Eigenschaften in unserer Zeit	SL 08 Rengin DramurLa pratique de la Pharmacie et de la Médecine au 19 ème siecle aux palais de l’Empire Ottoman’
10:15 - 10:30	SL 66 Klaus Koch, Peter W. Gorski The Spread of Medical Knowledge in Europe with the Cult of Saint Pantaleon Since the 4th Century	SL 23 Inci Hot, Ahmet Dogan Ataman Drogen gegen Syphillis Bekämpfung in der Türkei	SL 29 P. Ruiz Vega<< L’opiata de Masdevall >> et << Le Theriaca Magna >> de Fray Francisco Gutierrez, Professeur de Pharmacie de L’hôpital de San Juan de Dios de Cadix, Conformément à la Documentation de L’acadèmie Royale de Mèdecine et Chirurg

	Hall A Chairman: Emine Akalın	Hall B Chairman: Feza Günergun	Hall C Chairman: Arman Zargaran
11:00 - 11:15	SL 69 Ayşe Mine Gençler Özkan Eleusinian Mysteries: A Pharmaceutical Approach	SL 74 Mateusz Dąsal DąsalFrom Popularization to Penalization. Socio-cultural Factors of Success and Downfall of Psychoactive Substances in the Late Nineteenth and Early Twentieth Century	SL 44 Paulina OszajcaProspero Alpino's Treatise on Egyptian theriac as an example of differences between Eastern and Western theriac preparations
11:15 - 11:30	SL 07 Stefanie Boman Degen, Christoph Friedrich Walther Zimmermann (1890–1945) and the scientific analysis of plant archives	SL 57 Jan Babica, Ladislav Svatos, Ladislava Valaskova Coffee - an Oriental Crop as a Drug in Early Modern Europe	SL 73 Aleksandra SzlagowskaParacelsus Teachings about Signatures and Their Elements in Polish Folk Medicine
11:30 - 11:45	SL 20 Axel HelmstaedterEthnopharmacological information from the botanical correspondence of Berthold Seemann (1825 - 1871) – a pilot study	SL 42 Maher Memarzadeh, Ph. D.HOW TOBACCO BECAME A CASH CROP: Exchange of Pharmaceutical Knowledge Between East and West	SL 33 Kerstin Grothusheitkamp, Sabine Anagnostou, Christoph Friedrich Poison Hemlock (Conium maculatum L.) in the Homeopathic Treatment of Cancer
11:45 - 12:00	SL 02 Nanno BoltApothecary clothing in time of the Burgundian State. Inspired by the East?		SL 79 Halil TekinerPharmacy Ethics in Turkey: A Historical Perspective

PLENARY LECTURES

Sabine Anagnostou: ‘’From East to West: Von Ost nach West: Bildung, Übermittlung und Entwicklung des phytopharmazeutischen Wissens über die Jahrhunderte”

Since antiquity, the forming of phytopharmaceutical knowledge was intensely influenced by the mutual exchange between East and West, by traveling and trading via the old trade routes like the Silk Road or the Incense Road, and by scientific exploration and exchange. This intense exchange has determined the continuous development of the European Materia medica significantly. The tradition in Europe is built by the antique Greek authors like Dioscurides, followed by Byzantine scholars and medieval Arabian and finally the European scientists. The Arabian scholars played an imminent role in the transmission of phytopharmaceutical knowledge. By receiving, translating and adapting the antique texts, they preserved the scientific heritage and enriched it by their own skilled studies. The works of the Islamic-Arabian authors like Rhazes and Ibn Sina translated into Latin built then an essential column in the recovery and development of the phytopharmaceutical knowledge in the Latin Middle Age after the Barbarian migration and also contributed significantly to the forming of the academic medicine at the medieval universities leading to the development of modern medicine and pharmacy which still nowadays shows traces of the Arabian expertise. This tradition was continued by the famous renaissance herbals, and added in the following centuries by comprehensive works about exotica from East and West, finally leading to the academic discipline of modern Pharmacognosy. At the same time, medicinal plants which were given up by the academic sciences, survived in the folkloric medicine of many regions. This knowledge and experience of generations about the uses of medicinal plants is laid down in an abundance of historical sources which waits to be explored by the history of pharmacy. By the example of the history of frankincense in comparison to modern studies concerning its efficacy, it can be shown that the exchange of knowledge between East and West formed persistent traditions in evidence-based uses of medicinal plants and their products which can be evaluated by the international collaboration of history of pharmacy and the other pharmaceutical sciences for the development of new remedies.

Gregory Higby: “American Pharmacy and the Orient: The Example of Ginseng”

The story of American ginseng and its trade in Asia continues to fascinate us today. First described botanically in 1716 by French missionary J. F. Lafitau in Quebec, Panax quinquefolius, L., was little used or valued by Native Americans. European colonists and their descendants valued it even less medicinally, leaving it out of pharmacopeias and dispensatories. However, Americans soon found that ginseng possessed great value in Asian markets and they gathered ginseng roots by the millions, nearly extirpating the plant by 1900. This presentation will explore the history of American ginseng with a focus on its collection in the wild, special legal status, eventual cultivation, and trade over three centuries.

Olivier Lafont: “The Greek Science at the Center of Dialogue between East and West”

Greek science in the centre of the Dialogue between Orient and Occident.
Most pre-Socratic Greek philosophers originated from Ionia, in Minor Asia, where Achaeans had been installed since the 11th century B.C. During the Age of Pericles, Empedocles of Agrigento, in Sicily, Leucippus and Democritus from Abdera, Anaxagoras of Clazomenae, active in Athens, and Socrates in Athens also took aver philosophy and science in Continental Greece. Plato, Socrates’ disciple and founder of Academia, and his own disciple Aristotle, founder of the Lyceum, and his pupils, such as Theophrastus of Eresos, followed them. In the area of medicine and pharmacy, Hippocrates of Cos and his disciples and followers redacted between 450 and 300 B.C., what is known as Hippocratic corpus. Then came Galen from Pergamum who completed the theory of Humours, during the second century. Nestorian Christians, considered as heretical in the Byzantine Empire, were accepted in Sassanid Persia and carried Greek culture with them. After Arabic conquest and Baghdad City creation, in 762, they translated Hippocratic corpus in Arabic language so that Hippocratico-Galenic theory could pass in Arabic-Muslim world. It was then developed by Al-Kindi in Baghdad, Ibn Al-Jazzar in Kairouan, Razes or Avicenna, both Persians. The 11th and the 12th centuries were characterised by Latin translations, by Constantine the African in Monte-Cassino, Gerard of Cremona or Mark of Toledo. The School of Salerno created then the conditions for the fusion of Greek, Arabic and Jewish medicines.
The creation of modern science from Greek philosophy was a consequence of a permanent dialogue between Orient and Occident.

Angelo Beccarelli: “Constantin the African: The master of East and West”

Pour toute une série de coincïdences favorables, la pensée scientifique médicale, à l'époque du Moyen-Age, se développa dans une ville comme Salerno, centre stratégique de la Méditerranée de commerces et d'échanges parmi des cultures différentes.

Pendant les siècles X et XI des savants bien érudits et polyglottes comme Gherardo da Tolède et Constantin l'Africain à Salerno, contribuèrent au développement des connaissances médicales en traduisant du grec, de l'arabe et de l'hébraïque soit des textes déjà connus comme ceux de Galène et d' Ippocrate, que des textes de savants, surtout arabes, qui, jusqu'alors étaient ignorés dans le monde occidental.

L'Ecole de Médecine de Salerno fut le terrain le plus fertile et le plus prompt à accueillir et à englober des traditions, des tendances et des cultures différentes, elle fut en effet un des plus importants centres européens d'échange, de confrontation et de développement des différentes théories scientifiques-médicales-philosophiques occidentales et orientales, du temps passé et du présent.

Le personnage le plus représentatif de cette période est surtout Constantin l'Africain, un homme très cultivé à la vie aventureuse et mystérieuse qu'il avait passée en voyageant en Orient, en Egypte, en Perse, aux Indes où il apprit des connaissances énormes. L'histoire et les détails de sa vie et de son oeuvre nous sont donnés soit par la biographie de Pietro Diacono, un moine de Montecassino où il vécut pendant plusieurs années de sa vie, soit par des manuscrits gardés dans le monastère.

L'oeuvre de Constantin est fondamentale juste parce qu'il fut le premier à faire connaitre en Europe les grandes o euvres classiques de la médecine arabe dont les indications et les théories furent acceptées sans traumatisme par les intellectuels occidentaux.

Sa très importante activité de traducteur contribua à la croissance exponentielle de l'Ecole de Médecine de Salerno qui lui valut l'épithète de Magister orientis et occidentis.

Afife Mat: Al-Biruni, Un Savant qui a Marqué son Siècle

Les travaux d’Abu Reyhan al-Biruni, le grand savant de l’Asie Centrale à l’esprit encyclopédique, ont marqué dans l’histoire de la pensée humaine une étape dont l’importance apparaît de plus en plus grande à mesure qu’on les découvre.

C’est au 19 ème siècle que l’Europe découvrit al-Biruni. On s’est rendu compte qu’il était très en avance sur son temps. Astronome, mathématicien, physicien, géographe, historien, linguiste, pharmacologue, philosophe et poète, il est le symbole du 11 ème siècle. Al-Biruni s’évertuait non seulement à accumuler ses connaissances, mais aussi à faire partager son savoir. Il exerça une énorme influence sur la science orientale.

C’est au déclin de sa vie qu’al-Biruni écrivit sa pharmacopée “Kitab al-saydala fi al-Tibb” qui renferme d’inestimables renseignements sur la médecine et les médicaments dans le monde musulman aux 10 ème et 11 ème siècles. Ce traité de matière médicale inspiré de Dioscoride, répertorie environ trois mille médicaments cités chacun en persan, arabe, grec, syriaque et sanscrit avec mode d’emploi, composition et contre-indications. Le plus ancien et le plus connu manuscrit de cet ouvrage se trouve dans la bibliothèque de “Kurşunlu” à Bursa, en Turquie.

LookUs & Online Makale

Dr. Halil Tekiner's Report on his visit to the American Institute of the History of Pharmacy

2015-11-15T05:21:00.001-08:00

DR. HALIL TEKINER’S (TURKEY) REPORT

ON HIS VISIT TO THE AMERICAN INSTITUTE OF THE HISTORY OF PHARMACY

October 12^th, 2015

Dr. Halil Tekiner at the Kremer's Reference Files Room
of the American Institute of the History of Pharmacy
(29 July 2015, Madison WI)

During my summer-term appointment as a visiting assistant professor at Harvard Medical School, I have had the privilege of visiting the American Institute of the History of Pharmacy (AIHP) and the University of Wisconsin-Madison between July 27^th and 31^st, 2015, which was supported from a grant from the Sonnedecker Visiting Scholar Program.

My primary expectation from this visit was to search through the Institute’s collections in order to figure out the representation of Turkish pharmacy in American pharmaceutical press apart from collecting historical data about the pharmaceutical trade between Turkey and the United States, beginning mainly from the first half of the 19^th century. Secondly, I was willing to obtain new reference materials for my future articles on pharmacy ethics, pharmaceutical humanities, and contributions of the history of pharmacy undergraduate courses for developing leadership and professionalism in pharmacy.

I can say with candor that I have fulfilled all these expectations with ease and pleasure, and even have found much more during my historical research utilizing such facilities as the Kremer’s Reference Files, Memorial Library, and the Library of the Wisconsin Historical Society. I was lucky to find, within the Kremer’s Reference Files, a special file devoted to Turkey, which includes some very interesting records and newspaper/journal clippings on the Turkish history of pharmacy that appeared in American media. I also benefited from those other, well-classified files related to pharmacy ethics, which were greatly in use for my in-press article focusing on the cases of patient confidentiality breaches in pharmacy practice.

Furthermore, I was able to find numerous well-illustrated articles talking about pharmaceutical practices in Turkey in American and British medico-pharmaceutical periodicals (e.g., American Journal of Pharmacy, National Druggist, The Pharmaceutical Era, The Chemist & Druggist, The British Medical Journal, and Lancet) dated from 1828 to the 1930s, registered at the Library of the Wisconsin University. The most beautiful surprise, however, was finding among the biographical files, a very rare autographed photo of T.C. Ladakis (1876-1947), a well-respected Ottoman-Greek professor of pharmacy who received his PhD degree from the Philadelphia College of Pharmacy with distinction in May 1908, with his thesis on “Pharmacy in Turkey.”

The scientific outcomes of my visit to the AIHP were not limited with obtaining historical resources. As a Sonnedecker grant recipient, I have also had a unique and unforgettable opportunity of meeting Prof. Glenn Sonnedecker in person. I am so honored and inspired to meet one of the most respected paragons in the field of history of pharmacy and to benefit from his valuable thoughts and recommendations for my future studies. Moreover, visiting the AIHP’s memorial room devoted to Prof. George Urdang was another experience for me to commemorate one of the founding fathers of our discipline worldwide. I was so impressed to see the personal objects and documents that once belonged to Prof. Urdang and that are exhibited at this room, in addition to a wonderful collection of books either written by pharmacists such as O. Henry, T. Fontane, and H. Ibsen, or other literary works talking about pharmacy-related subjects. Thanks to a short leaflet giving a full list of books within this collection, I have already begun using some of the literary works exhibited herein during my “Pharmacy in Literature” selective course for my pharmacy undergraduate class at Erciyes University in Kayseri, Turkey.

Dr. Halil Tekiner was able to meet with Dr. Sonnedecker (left, above) as well. He described this visit with Glenn Sonnedecker as, "a unique and unforgettable opportunity . . . to meet one of the most respected paragons in the field of history of pharmacy and to benefit from his valuable thoughts and recommendations for my future studies."

Last but not least, on July 29^th, 2015, I had the opportunity to give a presentation entitled “One hundred years of the history of pharmacy studies in Turkey,” at the University of Wisconsin School of Pharmacy, and to discuss the subject with the faculty.

In short, I spent a hectic but very fruitful week at the AIHP, and therefore I would like to express my deepest gratitude to Prof. Greg Higby, the executive director of the Institute, who kindly helped and guided me during all my research activities. I also thank Marian, Beth, Elaine, Joseph, and Greg for welcoming me at both the AIHP and in Madison.

As a Turkish historian of pharmacy, and a member of the British, French, and German societies for the history of pharmacy, I have personally witnessed AIHP’s incredibly significant role and success in preserving the history of our profession for the use of our future generations. Therefore, I warmly recommend that all my international colleagues seeking to gain a novel perspective for their research in the history of pharmacy to visit AIHP at least once in their lifetimes.

Yours sincerely,

Halil Tekiner, PhD

Head, Department of the History of Pharmacy an Ethics

Erciyes University School of Pharmacy

Melikgazi 38039 Kayseri, Turkey

www.haliltekiner.com

htekiner@erciyes.edu.tr

42. Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongresi İstanbul’da düzenlendi

2015-09-17T04:03:00.002-07:00

Uluslararası Eczacılık Tarihi Birliği’nin (International Society for the History of Pharmacy, ISHP) iki yıl arayla düzenlenen kongrelerinin kırk ikincisi 8-11 Eylül 2015 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nin ev sahipliğinde İstanbul Üniversitesi Kongre ve Kültür Merkezi’nde düzenlendi.

Türkiye’nin ilk kez ev sahipliği yaptığı bu kongreye 30’u aşkın ülkeden 215 kişi katıldı. Ana konusu “Doğu ile Batı Arasında Eczacılık Alanındaki Bilgi Alışverişi” olarak belirlenen kongrenin açılış töreninde Prof. Dr. İlber Ortaylı katılımcılara “Bir Mesleğin Tarihi Neden Bilinmeli?” başlıklı İngilizce bir konuşma yaptı.

Davetli konuşmacılar arasında Uluslararası Eczacılık Tarihi Akademisi Eski Başkanı Prof. Dr. Olivier Lafont “Doğu ile Batı Arasındaki Diyaloğun Merkezinde Yunan Bilimi” başlıklı, Alman Eczacılık Tarihi Birliği Başkanı Prof. Dr. Sabine Anagnostou “Doğudan Batıya: Yüzyıllar Boyunca Fitofarmasötik Bilgilerin Gelişimi ve Aktarımı” başlıklı, Amerikan Eczacılık Tarihi Enstitüsü direktörü Prof. Dr. Greg Higby “Amerikan Eczacılığı ve Doğu: Amerikan Ginsenginin Hikâyesi” başlıklı, İtalyan Eczacılık Tarihi Birliği Başkanı Prof. Dr. Angelo Beccarelli “Afrikalı Konstantin: Doğu ve Batının Üstadı” başlıklı ve Türk Eczacılık Tarihi Araştırma Derneği Başkanı Prof. Dr. Afife Mat ise “Biruni: Çağına Yön Veren Âlim” başlıklı konferanslar verdiler.

Toplam 79 sözlü bildiri ve 47 poster bildirinin sunulduğu kongrede katılımcılar bilimsel program dışında İstanbul Üniversitesi Türk Eczacılık Tarihi Müzesi, İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Herbaryumu, Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi ve İstanbul Üniversitesi Hamam Kültürü Müzesi’ni ziyaret etme fırsatı buldular.

42. Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongresi katılımcıları (Eylül 2015, İstanbul)

Prof. Dr. Afife Mat (sağda) eczacılık tarihi alanındaki uluslararası katkıları nedeniyle

Schelenz Madalyası ile ödüllendirildi.

Katılımcılar Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi'ni ziyaret ettiler.

(9 Eylül 2015, İstanbul)

Kongre düzenleme komitesi başkanı Prof. Dr. Afife Mat Uluslararası Eczacılık Tarihi Akademisi’ne (International Academy for the History of Pharmacy) üye seçildi ve Alman Eczacılık Tarihi Birliği’nin seçkin ödülü Schelenz Madalyası ile ödüllendirildi. Kongre sekreteri Yrd. Doç. Dr. Halil Tekiner ise Uluslararası Eczacılık Tarihi Birliği Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığına seçildi.

Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongrelerinin kırk üçüncüsü Eylül 2017’de Polonya’da düzenlenecek.

Halil Tekiner - Özgeçmiş (2016)

2015-02-18T01:18:00.003-08:00

HALİL TEKİNER

Özgeçmişi
1983 yılında Kayseri'de doğdu. Kayseri Fen Lisesi (2000) ve Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'nden (2004) mezun oldu. Aynı üniversitenin Eczacılık İşletmeciliği ve Tarihi Anabilim Dalı'nda yüksek lisans (2006) ve doktora (2011) eğitimini tamamladı. Marburg Philipps (Almanya), Semmelweis (Macaristan) ve North Carolina (ABD) Üniversitelerinde ziyaretçi araştırmacı, Harvard (ABD) ve Helsinki (Finlandiya) Üniversitelerinde misafir öğretim üyesi olarak çalışmalarda bulundu.

Tıp, eczacılık, müzik, edebiyat ve kültür tarihi konularında yayımlanmış 12 kitabı, 50'nin üzerinde makalesi ve 1999-2003 yılları arasında piyano için yaptığı bestelerden oluşan bir CD'si bulunmaktadır. Eczacılık Teşvik Ödülü (Birincilik) (2004), Türk Eczacıları Birliği Eczacılık Akademisi Jüri Özel Ödülü (2006), Dünya Eczacılık Federasyonu Yılın Muhabiri Ödülü (2006), Ecz. Hamdi Bey Eczacılık Tarihi Ödülü (2010), Altı Nokta Körler Derneği Hizmet Ödülü (2010) ve Altın Havan Ödülü (2015) sahibidir. Uluslararası Tıp Tarihi Birliği'nden başka Alman, Amerikan, Fransız ve İngiliz Eczacılık Tarihi Birliklerinin üyesi ve Türk Eczacılık Tarihi Araştırma Grubu'nun (TETAG) kurucu üyesidir.

2004-2013 yılları arasında Kayseri'de Yoğunburç Eczanesi'nin sahip ve mesul müdürlüğüne ek olarak İrem Ecza Deposu Tic. ve San. A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürüttü. 2011-2014 yılları arasında Andante klasik müzik dergisinde ünlü bestecilerin hastalıkları hakkında köşe yazıları yazdı.

Halil Tekiner şu an Erciyes Üniversitesi (ERÜ) Eczacılık Fakültesi Eczacılık Tarihi ve Etik Anabilim Dalı'nda öğretim üyesi, ERÜ Gevher Nesibe Tıp Tarihi Enstitüsü müdür yardımcısı ve Uluslararası Eczacılık Tarihi Birliği (ISHP) başkan yardımcısıdır.

Eczacılık Tarihi Koleksiyonu
Tutkulu bir bibliyofil olan Halil Tekiner'in kişisel kütüphanesinde 15000'i aşkın kitap bulunmaktadır. 2001 yılında oluşturmaya başladığı "Tıp ve Eczacılık Temalı Kitaplar Koleksiyonu"nda 19. yüzyıl ile 20. yüzyılın ilk çeyreği arasında Paris ve İstanbul'da basılmış tıp ve eczacılık kitapları başta olmak üzere; yazma eser, tıbbi dergi, gazete, mektup, şehadetname, sertifika, reçete, rapor, ilan, reklam, fatura, zarf, antetli kağıt, fotoğraf, ilaç şişesi, ilaç kutusu ve laboratuar malzemelerinin oluşturduğu 1500'ü aşkın parça yer almaktadır.

Koleksiyondaki en eski parça Sienalı ünlü hekim ve botanikçi Pietro Andrea Mattioli'nin (1501-1577) Venedik'te basılmış İtalyanca bir Materia Medica Şerhi'ne ait 1568 tarihli orijinal folyodur. Hekimbaşı (Efendizade) Abdülhak Hayrullah Efendi tarafından Fransızca aslından Türkçeye çevrilen Makalat-ı Tıbbiye (1844) koleksiyonda yer alan Türkçe olarak basılmış ilk tıp eseridir. Koleksiyonun önemli bir bölümünü Osmanlıca tıp ve eczacılık kitapları oluşturmakta; bunu Fransızca, Latince, Rumca, Ermenice, Farsça, Arapça, Almanca, İtalyanca, İspanyolca, İsveççe, Fince, Danca, Karamanlıca ve diğer dillerde yazılmış çeşitli kitap ve efemera takip etmektedir. Koleksiyonda yer alan 100 kadar tıp ve eczacılık tarihi kitabı merhum tıp tarihçisi Prof. Dr. Ali Haydar Bayat'ın (1941-2006) kişisel kütüphanesinden intikal etmiştir.

Koleksiyonda imzalı kitabı yer alan tıp ve eczacılık tarihi araştırmacıları arasında şu isimler yer almaktadır: Prof. Afife Mat, Prof. Ali Haydar Bayat, Bengt Mattila, Bruno Bonnemain, Prof. Christoph Friedrich, Prof. Emre Dölen, Prof. Esin Kahya, Prof. İlter Uzel, Mert Sandalcı, Prof. Nuran Yıldırım, Prof. Olivier Lafont, Prof. Süheyl Ünver ve Prof. Turhan Baytop.

Eczacılık Tarihine Katkıları

1. 25 Eylül Dünya Eczacılar Günü'nün fikir babasıdır. İngiliz "Pharmaceutical Historian" dergisinde yazdığı bir makale ile 25 Eylül'ün "Dünya Eczacılar Günü" olarak kutlanmasını önermiş ve Dünya Eczacılık Federasyonu'nun bu öneriyi kabul etmesiyle 25 Eylül Dünya Eczacılar günü olarak kutlanmaya başlamıştır.

2. Eczacılık tarihi araştırmacısı olarak birçok orijinal bilgi ve belgeyi kayıt altına almış ve yayınlamıştır. Eczacılık tarihi konusunda İngilizce, Türkçe ve Fransızca birçok makale ve kitap yayımlamış, ulusal ve uluslararası bilimsel toplantılarda 40'ı aşkın bildiri sunmuştur. Kayseri Eczacılık Tarihi (2005) kitabı ile daha önce İstanbul'la sınırlı kalmış olan şehir eczacılık tarihi araştırmalarının ilk örneğini vermiştir. Prof. Gülbin Özçelikay ile birlikte "Türk Eczacılık Tarihi Bibliyografyası" adlı bir eser kalem almış ve burada Türkiye'de yayımlanan eczacılık tarihi makale ve kitaplarını tematik olarak incelemiştir.

3. Eczacılık tarihinin Türkiye'de bilimsel bir disiplin olarak kurumsallaşması için çalışmıştır: Prof. Afife Mat ile birlikte Türk Eczacılık Tarihi Araştırma Grubu'nu (TETAG) kurmuş ve bu sayede Türkiye'nin Uluslararası Eczacılık Tarihi Birliği'nde (ISHP) temsil hakkı kazanmasını ve 2015 Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongresi'nin (42. ICHP, www.42ichp.org) İstanbul'da düzenlenmesini sağlamıştır. 2013 yılında Kayseri'de düzenlenen 11. Türk Eczacılık Tarihi Toplantısı'nı (TETT) sekreterliğini yürütmüştür. Aynı yıl Erciyes Üniversitesi bünyesinde Eczacılık Tarihi ve Etik Anabilim Dalı'nın kurulmasına öncülük etmiş ve bu anabilim dalının başkanlığını yürütmüştür.

4. Sanat ve edebiyatın eczacılık eğitiminde yararlı ve bu nedenle de gerekli olduğu görüşünü benimseyen Tekiner bu konuda birçok makale yazmış, ayrıca Erciyes Üniversitesi'nde "edebiyatta eczacılık", "eczacılık ve sanat" başlıklı iki seçmeli ders vermiştir. Haydn'ın Lo Speziale (Eczacı) Operası'nın Türkiye'de ilk gösteriminin yapılmasını sağlamış ve bu opera hakkında bir makale yazmıştır.

5. Tıp ve eczacılık tarihini ilgilendiren birçok Osmanlıca eseri günümüz Türkçesine aktarmış ve ulusal/uluslararası yayınlarla geniş kitlelerle paylaşmıştır.

Detaylı özgeçmişi için bkz: www.haliltekiner.com

18 Şubat 2016

TETAG Annual Report (2014)

2015-01-12T14:54:00.002-08:00

TURKEY - TURKISH PHARMACY HISTORY RESEARCH GROUP (TETAG)

The year 2014 was quite fruitful for TETAG members. Several conferences and meetings were organized that, surprisingly, a great number of pharmacy students also attended.

In February, Dr. Halil Tekiner visited the Helsinki University Faculty of Pharmacy (Finland), where he gave a talk on the history of pharmacy in Turkey.

11th National Conference on the History
of Turkish Pharmacy was held in Kayseri

The 11th national conference on the history of pharmacy in Turkey was held 25-28 May 2014 at Erciyes University in Kayseri with an attendance of 127 participants, including pharmacy historians from abroad: three members from the SHP (France) and one member from DGGP (Germany). The main theme of this conference was the history of complementary therapies in Turkish pharmacy. A total of 58 communications were presented during this conference, where Prof. Afife Mat was also awarded with the Pharmacist Hamdi Bey Award, which has been given since 2002 and is named after the first Turkish community pharmacist of the Ottoman Empire. The next national conference will be held in May 2016 at Anadolu University in Eskisehir.

In June 2014, Turkey’s first association for the history of pharmacy was officially founded, and Prof. Mat was elected as the president of the association. In September, Prof. Mat also attended the annual conference of the Italian Academy for the History of Pharmacy, held in Ferrara, where she delivered a talk on the first museum of the history of pharmacy in Turkey.

Another piece of good news is that October 2014 observed the foundation of the second department of the history of pharmacy in Turkey at Erciyes University in Kayseri. Dr. Halil Tekiner was attained as the founder-head of the department. Furthermore, a street located at the same university was named after Turhan Baytop (1920-2002), professor of pharmacognosy and renowned pharmaceutical historian, with a vivid inauguration ceremony on December 22, 2014.

TETAG is going to organize the 42^nd ICHP to be held 8-11 September 2015 in Istanbul. Further information can be found online at www.42ichp.org.

A street located at Erciyes University
was named after Turhan Baytop (1920-2002),
professor of pharmacognosy and pharmaceutical historian

Here are some books and articles that appeared on the Turkish history of pharmacy in 2014:

· Mat A. Tüm Dertlerin İlacı Çikolata [Chocolate as a panacea]. Istanbul: Farmavizyon, 2014.

· Mat A, Tekiner H. (ed.) X. Türk Eczacılık Tarihi Toplantısı (İstanbul, 6-8 Haziran 2012) Bildiriler [Proceedings of the 10^th National Conference on the History of Turkish Pharmacy]. İstanbul: Istanbul Universitesi Yayinlari, 2014.

· Tekiner H, Mat A. “Les thériaques dans la littérature turque,” Turkish Studies, 9(7), (2014): 517-524.

· Mat A, Tekiner H. “Türkiye’deki eczacılık tarihi müzeleri [Museums of the history of pharmacy in Turkey],” Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 15(2), (2014): 1-20.

· Tekiner H, Sandalcı M, Mat A. “A rare book shedding light on the history of pharmacy in Turkey: ‘Turkish Pharmaceutical Preparations’ (1929),” Lokman Hekim Journal of History of Medicine and Folk Medicine, 4(1), (2014): 43-48.

· Tekiner H. “Stockholm eczacılık tarihi gezi rehberi [The pharmacy historian’s guide to Stockholm],” Doz, 1(5), (2014): 36-40.

· Başer KHC, Tekiner H. “Alkaloitlerin Türk Edebiyatındaki Yansımaları [Reflections of alkaloids in Turkish literature],” X. Türk Eczacılık Tarihi Toplantısı (İstanbul, 6-8 Haziran 2012) Bildiriler. Ed.: A. Mat, H. Tekiner. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 2014: 217-223.

TETAG Annual Report (2013)

2013-12-24T07:51:00.001-08:00

TURKEY - TURKISH PHARMACY HISTORY RESEARCH GROUP (TETAG)

The year 2013 was an annus mirabilis for the field of Turkish history of pharmacy with the following acquisitions and promising news: The first separate department for the history of pharmacy in Turkey has been founded by Professor Afife Mat at the Istanbul University Faculty of Pharmacy. This department is expected to promote and encourage history of pharmacy research at an academic level; previously, many Turkish pharmacy historians were required to affiliate with related departments such as pharmacy management, pharmacognosy, and pharmacology.

Furthermore, Professor Zuhal Ozaydin has published a detailed account on the Turkish history of medicine, pharmacy, dentistry, veterinary medicine, nursery and midwifery bibliographies. This 1275-page book was published by the Istanbul University Faculty of Medicine and is currently the most detailed and up-to-date bibliographic reference that a pharmacy historian may consult in Turkish. Another book that has recently appeared on the bookstores’ shelves is a facsimile of Pedanius Dioscorides’ well-illustrated Arabic translation of De Materia Medica dating back to the 13th century. The original manuscript is entitled Kitab’ul Hashaish fi’t-Tib and registered to the Ayasofya Collection of Suleymaniye Manuscripts Library in Istanbul.

In terms of pharmacy history and art, thanks to Dr. Halil Tekiner’s personal initiatives, the Turkish State Opera artists performed the première of Haydn’s opera buffa named Lo Speziale (The Apothecary) on 9 April 2013 in Ankara. This opera was attended by a large number of pharmacists and pharmacy students and was received with real interest. In addition, Tekiner has also succeeded in inserting two new elective courses related to the history of pharmacy and humanities into the Turkish pharmacy curriculum. These are Pharmacy in Literature (PL) and Pharmacy in Art (PA), which were offered for the first time at the Erciyes University Faculty of Pharmacy in Kayseri in fall 2013.

A dozen of Turkish pharmacy historians attended the 41^st International Congress for the History of Pharmacy (ICHP) in September 2013 in Paris and presented a total of 14 oral and poster presentations in French and English. A month later, Mr. Mert Sandalci and six of his undergraduate students at Anadolu University Faculty of Pharmacy published a book entitled History of Pharmacy in Eskisehir, which brought a nationwide acclaim as well as the Golden Mortar Award 2013 to the driver of the project, the Eskisehir Chamber of Pharmacists. Moreover, a new pharmacy history and pharmaceutical technology museum was launched at the Ankara University Faculty of Pharmacy on 17 December 2013.

TETAG’s future events include the 11^th National Gathering for the History of Pharmacy, to be held on 25–28 May 2014 in Kayseri. The main theme of the gathering is complementary therapies in the history of pharmacy. While only one session is planned to be in English, at least 15 international participants, mainly from France and Switzerland, are expected to join and then to visit Cappadocia. Further information can be found at www.tett2014.org.

TETAG is also very looking forward to hosting the 42^nd ICHP on 8–11 September 2015 in Istanbul. The Congress venue will be the Istanbul University Convention Center, which is located on the European side of the city and is also close to the Faculty of Pharmacy, the Suleymaniye Manuscripts Library, the Topkapi Palace, and the Spice Bazaar.

Lo Speziale (Eczacı) Operası Türkiye'de!..

2013-04-12T09:14:00.000-07:00

Ünlü besteci Joseph Haydn’ın 1768 yılında bestelediği Lo Speziale (Eczacı) operasının Türkiye prömiyeri 9 Nisan 2013 akşamı Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi - Operet Sahnesi’nde yapıldı.

Vesayeti altında bulunan güzeller güzeli Griletta ile evlenerek onun mal varlığı sayesinde refah içinde bir yaşamın hayallerini kuran yaşlı eczacı Sempronio ile Griletta’nın diğer talipleri (yoksul eczacı kalfası Mengone ve zengin müşteri Volpino) arasındaki komik mücadelenin konu alındığı eser ilaç şişeleri ve şifalı otlarla süslü bir 18. yüzyıl eczanesi dekoru içinde geçiyor.

Mustafa Erdoğan’ın orkestra şefliği, Zeynep Çelen Tamer’in rejisi ve Edip Akman’ın çevirisiyle Türkçe olarak sahneye konan Eczacı Operası, aralarında çok sayıda eczacı ve eczacılık fakültesi öğrencisinin de bulunduğu izleyicilerden büyük alkış aldı.

Eserin bir sonraki gösterimi 14 Nisan 2003 Pazar günü saat 14:00’te Ankara Operet Sahnesi’nde yapılacak.

(Dr. Halil Tekiner, Ankara, 10 Nisan 2013)

Ankara Devlet Opera ve Balesi tarafından sahnelenen Eczacı Operası’ndan bir sahne (Fotoğraf: Arda Aktar)

Çocuk Süthânesinden Anne Sütü Bankasına!..

2013-03-14T08:42:00.003-07:00

Geçtiğimiz yıllarda ilköğretim öğrencilerine ücretsiz süt dağıtımı uygulamasının ardından başlayan tartışmalar, Sağlık Bakanlığı’nın İzmir’de bir anne sütü bankası kurmayı planladığı haberiyle şimdilerde yeniden alevlendi. Anne sütünün yetersiz kaldığı hallerde bebeklerin süt ihtiyacını karşılayacak olan bu bankanın işlevini Cumhuriyet öncesinde ise sütanneler veya süthâneler yerine getiriyordu. İşte size 1920’li yıllara ait bir çocuk süthânesi ilânı…

Fennî ve Sıhhî

ÇOCUK SÜTHÂNESİ

Târih-i tesisi [Kuruluş tarihi] 1337 (m.1921)

Mustafa Hayri

Çenberlitaş Tavuk Pazarı

12-14 numerolu imâlâthânesi

Resmî istatistiklerle de sâbit olduğu vech üzere memleketimizde çocuklar arasındaki vefeyât [ölümler] müdhiş bir yekûna bâliğ oluyor [toplama erişiyor]. Bunun esbâbı miyânında [nedenleri arasında] çocuklara verilen süt en mühimini teşkîl ediyor. Çünkü memleketimizde saf süt bulmak pek müşküldür [güçtür]. Sütlere umûmiyyetle [genellikle] su katıldığı gibi bir de manda sütünden kaymak yapıldığından veya tereyağı çıkarıldıktan sonra bakıyye [geri] kalan ve “kaymakaltı” denilen süt inek sütlerine su yerine katılmaktadır. İşte bu sütleri çocuklar hazmedemediklerinden sû-i hâzm [hazımsızlık], ishal ve sâire baş gösteriyor. Sütlerin sâfiyetinden başka bir de ineklerin tam’üs-sıhha [sağlıklı] olmaları lâzımdır. Veremli bir inekten alınan sütte mebzûlen [çokça] verem mikropları bulunur. Süt her ne kadar kaynatılsa da sütün sathında teşkîl eden zarda mikroplar ber-hayât [hayatta] kalırlar.

Kaynak: Etıbbâ ve Eczacılar Rehberi - Birinci sene, Birinci Defter. Yıl belirtilmemiş, s. 14. (Özege: 5237)

TETAG Annual Report (2012)

2012-12-16T13:10:00.001-08:00

2012 was quite positive for Turkish pharmacy historians. As in the year before, TETAG organized history of pharmacy excursions to different places in Turkey under the guidance of Mr. Mert Sandalci from Anadolu University (Eskişehir). Three destinations were chosen from different periods of the history of pharmacy: the Gevher Nesibe Dar'us-sifasi (Kayseri), a hospital and medical school complex from the early 13^th century, was visited on March 10, the Asklepion of Pergame (Izmir) from the 4^th Century B.C., on April 28, and the Bajazet II Dar'us-sifasi (Edirne) from the late 15^th century, on November 26.

The highlight of the year, however, was spectacular opening ceremony of the re-organized Turkish History of Pharmacy Museum on June 5 at Istanbul University. This was followed by the 10^th National Gathering for the History of Pharmacy, held between 6−8 June at the same venue. The main theme of the gathering was the History of Turkish Drug Industry and Its Pioneers, and also included other historical subjects (i.e., pharmacy museums, pharmacy legislations, pharmaceutical books and periodicals, and pharmacy in literature).

Compared with the previous Gatherings, this event was not only more crowded—a total of seventy-two participants attended—but also had a rather hectic agenda, with four plenary lectures, thirty-four oral and eleven poster presentations, as well as a panel for discussion. Prof. Alain Legrand and Dr. Michèle Nicolas, members of the Société d'Histoire de la Pharmacie (France), were the international speakers of the meeting. It is, however, with much regret that one of the first female pharmacist-entrepreneurs of the country and the honorary guest of the gathering, whose life and professional achievements were presented, Mrs. Leman Kazuk (1918–2012), passed away a month later.

In addition to conferences given by Prof. Afife Mat, Dr. Christiane Staiger and Dr. Halil Tekiner at different universities, a commemorative meeting was also held in honor of Prof. Sarim H. Celebioglu (1897–1982), founder of the first pharmacognosy institute in Turkey, on December 11 with the attendance of his family, colleagues, and students at Istanbul University Faculty of Pharmacy.

Due to his longtime contributions in teaching history of pharmacy, Prof. Emre Dolen (1945) was awarded the Eczacı Hamdi Bey Prize, which has been given since 2002 and is named after the first Turkish community pharmacist of the Ottoman Empire, Hamdi Bey. The Golden Mortar Award, another prestigious prize given annually for pharmacy history-related endeavors, was issued to the mayor of Bergama (Pergame), Mr. Mehmet Gonenc, for having commissioned the first and only statue of Galenos of Pergame, now located at the old town square.

TETAG will organize the next National Gathering at the Erciyes University (Kayseri) in May 2014 as well as the 42. International Congress for the History of Pharmacy in September 2015 in Istanbul; if it turns out those Mayan prophecies do not come true.

Dr. Halil Tekiner

When Shall We Celebrate an International Pharmacy Day?

2012-09-24T22:16:00.001-07:00

Note: A year after the publication of this article, International Pharmaceutical Federation approved 25 September as World Pharmacists' Day.

NOT: 25 Eylül'ün Dünya Eczacılık Günü olarak kutlanması teklifini ilk kez 2009 başında Uluslararası Eczacılık Federasyonu'nun (FIP) web sitesinde yayınlanan yazımda yapmış ( http://www.fip.org/www/index.php?page=news_publications&news=newsitem&newsitem=66 ) ve bu yazıyı hazırlarken FIP Genel Sekreteri Ton Hoek'ün yardımlarıyla FIP Arşivindeki orijinal kuruluş kayıtlarını incelemiştim. (Bu yazı o tarihten beri FIP sitesinde yayında). Aynı fikri daha sonra İngiliz Pharmaceutical Historian dergisinde yayımlanan "When Shall We Celebrate an International Pharmacy Day?" başlıklı yazımda da dile getirmiştim. Diğer taraftan 25 Eylül'ün Dünya Eczacılık Günü olarak kutlanması için resmi başvuruyu ise 2009 Eylül'ünde Türk Eczacıları Birliği yaptı ve başarılı oldu. Resmi başvuruyu yapan ve süreci yürüten Türk Eczacıları Birliği olduğu için esas tebrik ve teşekkürü hak edenlerin dönemin TEB delegeleri olduğunu düşünüyorum.

Tekiner, Halil. “When Shall We Celebrate an International Pharmacy Day?”

Pharmaceutical Historian, vol. 39 no. 3 (2009): 50.

TETAG Annual Report (2011)

2011-12-27T14:59:00.000-08:00

Turkish Pharmacy History Research Group (TETAG)

2011 was a prolific year in terms of pharmacy history in Turkey. Our national group, TETAG (Turk Eczacilik Tarihi Arastirma Grubu), was founded this year through the initiatives of Prof. Afife Mat, Mr. Mert Sandalci and Dr. Halil Tekiner. Around the country, nearly 50 members are enrolled so far. We also organized the second French-Turkish joint meeting on history of pharmacy, held on 2 May 2011 at Istanbul University, with the participation of 40 pharmacy historians. Besides the scientific session in Istanbul, participants had a unique opportunity to travel to more than 10 ancient cites around Turkey (including Aphrodisias, Ephesus, and Pergame), as well as to visit Turkey's first History of Pharmacy Museum (Istanbul) and the Library of Suleymaniye, where some highly precious Materia Medica manuscripts are preserved. In addition, on 12 May, H. Tekiner opened a Pharmacy in Turkish Caricatures (1875-2010) exhibition at Erciyes University (Kayseri).

TETAG was represented by a total of 6 presentations at the 40. ICHP in September, in Berlin. A month later, a group of pharmacy students from Anadolu University (Eskisehir) visited the birthplace of Dioscorides: Anazarbus Ancient City (near Adana), where pharmacy historians M. Sandalci and H. Tekiner gave short lectures. The next excursion is planned to Pergame (near Izmir), where Galenos was born. Further, in 2012, our group will organize the 10. National Gathering for History of Pharmacy on 6–8 June at Istanbul University.

Apart from several articles that appeared mostly in Turkish pharmacy journals, a new book about the history of pharmacy—From Plants to Medicine: They Have Their Own Stories, by A. Mat—was published. Furthermore, two issues of the 12^th volume of the Journal of Studies in Ottoman Science were devoted to the history of pharmacy. Full texts of a total 25 articles are available online at http://www.iudergi.com/tr/index.php/oba/issue/view/767

We are additionally happy to announce that Prof. A. Mat received the Golden Mortar Award in November 2011, due to her contributions to reorganizing the first History of Pharmacy Museum in Istanbul.

Cemal Nadir Karikatürlerinde Eczacılık

2011-11-16T05:43:00.001-08:00

Cemal Nadir Güler (1902−1947) Türkiye’de karikatür sanatının sevilip yaygınlaşmasında emeği geçen en önemli isimlerden biri. 45 yıllık kısa ömrüne sığdırdığı binlerce karikatür sadece Türkiye’de değil, yabancı ülkelerde de büyük ilgi gördü ve kendisine Viyana Uluslararası Karikatür Yarışması’nda birincilik ödülünü kazandırdı.

Bulgaristan göçmeni bir ailenin oğlu olarak Bursa’da doğan Cemal Nadir, ilkokulu bu şehirde, ortaokulu ise Bilecik’te okudu. Ailesinin maddi durumu iyi olmadığı için çocukluk yıllarından itibaren makinistlik, kasnakçılık, tabelacılık ve gezici resim öğretmenliği gibi işlerde çalıştı. İlk karikatürleri 1920 yılında Diken adlı mizah dergisinde yayınlandı. 1928’den 1943’e kadar Akşam Gazetesi’nde, 1943’ten sonra da Cumhuriyet Gazetesi’nde günlük karikatürler çizdi. 1941’de Vedat Günyol’la birlikte çocuklara yönelik Arkadaş dergisini yayınladı.⁽¹⁾

Cemal Nadir, karikatürü toplumsal eleştiri için bir araç olarak görüyordu. Kendisiyle yapılan bir söyleşiden alınan şu sözler karikatüre bakış açısını yansıtması yönüyle dikkate değer: “Her şeyin gülünecek, tuhaf tarafı vardır. Fakat olay kalabalığı arasında bunları seçebilmek için dürbün gibi büyütüp yaklaştıran bir yardımcı gerekmektedir. Karikatürlerimle size bu yardımı yapabilirsem ne mutlu!”

Sayıları çok olmamakla birlikte, konusunu eczacılık ya da ilaçlardan alan Cemal Nadir karikatürlerini iki grup altında sınıflandırmak mümkün: İlki genellikle toplumsal eleştiri amacıyla çizdiği, ilaç ve eczacılık konusunda yaşanan güncel sorunların işlendiği karikatürler, ikincisi ise ilaç firmaları tarafından sipariş edilen karikatür serisi şeklindeki ilaç reklamları.

Eczacı Amca Bey

Cemal Nadir'in meşhur Amca Bey tiplemesi

Cemal Nadir’in yarattığı yerli karikatür tipleri arasında Dalkavuk, Salamon, Akla Kara, Yeni Zengin halkın büyük beğenisini topladı ama hiçbirisi Cemal Nadir’in 1930’larda yarattığı Amca Bey tiplemesinin kazandığı popülariteye erişemedi. Toplumdaki çarpıklıkları, iki yüzlülükleri ve çıkar ilişkilerini alaya alan Amca Bey kısa sürede halktan öylesine büyük ilgi gördü ki bu isim Cemal Nadir’le adeta özdeşleşti, yakınları bile ona bu isimle hitap etmeye başladı.

Eczacılık tarihi araştırmacısı ve koleksiyoncu Mert Sandalcı, Belgelerle Türk Eczacılığı başlıklı dev eserinde Cemal Nadir karikatürlerindeki Amca Bey tiplemesinin aslında yazar ve ressam Fikret Otyam’ın (1926−) babası eczacı mülazımı evvel (üsteğmen) Vasıf İbrahim Bey olduğunu söylüyor.⁽²⁾ (Vasıf Bey uzun yıllar Aksaray’da Halk Eczanesi’ni işletmiş, oğlu Nusret Kemal Otyam (1922−) da babasının mesleğini tercih ederek İstanbul Üniversitesi Eczacılık Okulu’ndan 1946’da mezun olmuştu.)

Gelecek yıl 110. doğum yıldönümünü kutlayacağımız Cemal Nadir’i bu sayıda karikatürlerinden seçtiğimiz iki örnekle anıyoruz. İlk örneğimizde Amca Bey, kilo alamamaktan şikâyetçi bir hastaya Türkiye’nin en eski yerli müstahzaratından Pertev Şurubu’nu kullanmasını salık veriyor. 1945 yılında çizilen ikinci karikatür ise o dönemde yaşanan “ilaç karaborsası” hastalığının vurucu bir eleştirisi…

Kaynaklar

(1) Yücebaş, Hilmi. Cemal Nadir – Hayatı, Karikatürleri, Hâtıraları. İstanbul: Dizerkonca Matbaası, 1957.

(2) Sandalcı, Mert. Belgelerle Türk Eczacılığı (1840-1948) cilt 1. İstanbul: Dr. Nejat Eczacıbaşı Vakfı Yayınları, 1997.

“History of Pharmacy” Map of Turkey

2011-10-29T12:50:00.000-07:00

Because it sits at the crossroads of various civilizations throughout history, Turkey houses a rich blend of medico-pharmaceutical heritage from the Assyrian, Greco-Roman, Arab-Islamic and the European origins. Bearing this in mind, Turkish pharmacy historians began working on an annotated map of pharmacy history-related sites of Turkey, which is expected to be published next year.

In this context, Anavarza Ancient City (birthplace of Pedanius Dioscorides, 1^st Century) near Adana, Bergama Ancient City (birthplace of Galen, 2^nd Century) near Izmir and the old pharmacy of the II. Bayezid Darussifasi (15^th Century) in Edirne are worth mentioning. A great majority of the sites, however, is located in Istanbul, including the Turkish History of Pharmacy Museum (Turkey’s first and largest museum for the history of pharmacy), the Suleymaniye Manuscripts Library (contains a large number of pharmaceutical manuscripts dating from the 13^th century) and the Abdi Ibrahim Archive for the Turkish History of Pharmacy form the highlights.

Pharmacy students visit the birthplace of Pedanius Dioscorides
(Anavarza Ancient City, Adana, 2011)

Karikatürkiye'nin Eczacı (!) Aktarları

2011-10-25T10:27:00.000-07:00

Türkiye karikatürcüler için bulunmaz cennet. Konu sıkıntısı yok. Malzeme bol. Çiz çizebildiğin, yaz yazabildiğin kadar… Eczanede yaşadıklarımız da gözden kaçacak değil ya! İlacından reçetesine, hastasından eczacısına kadar akla gelen ne varsa karikatüre malzeme. Onların çizgiyle yaptıklarını kelimelerle anlatmamı mazur göreceğinizi bilsem şöyle bir karikatürü de ben çizerdim:

Raflarında tek tük ilaç kalmış bir eczane. Duvarda eczacının portresi, diploması ve sadece üzerindeki “Mart” yazısı okunabilen bir takvim. Vitrinde tersten, büyük harflerle ECZANE yazısı. Sol yanındaki kırmızı renkli “E“ harfi gecenin karanlığını aydınlatıyor. Bankonun önünde, itiş kakış kendine yer bulmaya çalışan bilim-kurgu filmlerinden çıkma hastalar. Eczacının elindeki son lavman setini almak için kıyasıya yarışıyorlar. Eczacı, gözleri fal taşı gibi açılmış, kendi kendine hayıflanıyor: “Hay aksi şeytan! Bugünün kozmik beden temizliği günü olduğunu nasıl da unutmuşum!”

Karikatürümün alt yazısı ise şöyle olacak:

“Esas mesleği tütün uzmanlığı olan, bir süre endüstri mühendisliği okuyup İktisat Fakültesinde doktora yapan, Azerbaycan’da ekonomi profesörlüğüne yükseltilip yurduna dönen meşhur bir tıp (!) âliminin hastalarına sunduğu kozmik beden temizliği reçetesi: Turp, kırmızılâhana, marul, hıyar ve turşu suyundan oluşan kozmik karışım mevsim değişiminin yaşandığı ilk dolunaylı gecenin seherinden başlanarak bir hafta boyunca her gün lavman yapılacak.”

Konusunu hayatın içinden alan bu karikatürümü sevdiniz değil mi?

Eczacı olmadıkları halde kendilerince ilaç yapma sevdasına tutulanların tarihinin ne kadar eski olduğunu geçenlerde değerli tıp tarihçimiz Prof. Dr. Nuran Yıldırım’ın bir makalesinden* öğrendim. Osmanlı Devleti’nin eczacılıkla ilgili ilk yasal düzenlemesinden (1852) bahseden bu makalede Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerinin ışığında geçmişteki sahte eczacılık uygulamalarından örnekler veriliyordu. Bakın kimler heveslenmiş eczacılığa?

Doktoru, dişçisi,

Aktarı, berberi,

Sabuncusu, macuncusu,

Kasıkçısı, çıkıkçısı,

Tütüncüsü, şerbetçisi,

(Biraz da ben ilave edeyim)

Okumuşu, cahili,

Yoksulu, zengini,

Yaşlısı, yaşsızı,

Feslisi, fessizi,

Dertlisi, dertsizi,

...

Anlayacağınız bir Allah’ın kulu da çıkıp “yahu, ben bu işten anlamam” dememiş.

Hoş, bu saydığımız mesleklerden bazıları tarih içinde ya tamamen kayboldu ya da mensupları kendi uzmanlık alanlarının dışına çıkmamaları gerektiğini fark ederek sözde eczacılık yapmaktan vazgeçtiler. Biri hariç: Aktarlar.

Aslında eskiden beri severim aktar dükkânlarını. Sıra sıra dizilmiş cam kavanozlardaki rengârenk baharatları, kenarı kutnu kumaşı kaplı torbaları dolduran kuru yaprak yığınlarıyla tabiat ananın küçük bir şubesi gibi gelir bana. Birkaç ayı geçmez, ne yapar eder bir aktar dükkânına uğrar; lavanta, adaçayı, oğulotu, kuşburnu, artık hangi bitki lazımsa alırım. Bir yandan da aktarların müşterilerine anlattıklarını can kulağıyla dinlemeyi, sattıklarını göz ucuyla takip etmeyi ihmal etmem tabii.

Tecrübelerim bana aktarların dükkânları teftiş olmadığı sürece kendilerini baharatçı olarak değil, bitkilerin gizli dünyasına vâkıf şifa dağıtıcılar olarak gördüklerini söylüyor. Bilgilerinin yegâne kaynağı ya kendileri gibi aktar olan babaları ya da çoğu zaman eczacı ve doktor dışında her türlü meslekten olan kişilerin yazdığı derleme kitaplar. Yanlış zamanda, yanlış şekilde, yanlış yerden toplanmış, yanlış şekilde muhafaza edilmiş ve hatta yanlış isimler altında satılan bitkileri görmek için uzaklarda değil, çevrenizde kısa bir gezinti yapmanız kâfi.

Dioskorides’ten bugüne çok sular aktı köprünün altından. Geniş spektrumlu antibiyotikler, kontrollü salınım tabletleri, insülin preparatları, enterik kaplı tabletler, mikropellet kapsüller, inhalerler, aerosollerin hüküm sürdüğü bir çağda modern bilim ve teknolojinin nimetlerini görmezden gelmek olsa olsa cehaletiyle övünen safdillere vergi. Yine de bir çuval dolusu kuru yaprak yığınına bakarak her soruya cevap, her derde deva bulan aktarları görünce şaşırmamalı. Boşuna mı dedik:

“Türkiye karikatürcüler için bulunmaz cennet. Çiz çizebildiğin, yaz yazabildiğin kadar…”

* * *

* Yıldırım, Nuran. “Nizamname-i Eczacıyan der Memalik-i Osmaniye – Osmanlı Devleti’nde Eczacılar Nizamnamesi, 1852.” IV. Türk Eczacılık Tarihi Toplantısı Bildirileri. İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları, 2000: 43-104.

Kaynak: Tekiner, Halil. "Türkiye'nin Eczacı (!) Aktarları," TEB Haberler Dergisi, Mart-Nisan sayısı (02), (2011): 34-35.

40. Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongresi Berlin’de Düzenlendi

2011-09-29T01:24:00.000-07:00

Uluslararası eczacılık tarihi kongrelerinin kırkıncısı 14-17 Eylül 2011 tarihleri arasında Almanya’nın başkenti Berlin’deki Brandenburg Bilimler Akademisi’nde düzenlendi. 32 ülkeden 400’e yakın kişinin katıldığı bu kongrenin ana teması ise hayli ilginçti: “Eczacılık ve Kitaplar”. Eczacılık tarihçilerine geniş bir alanda araştırma yapma imkânı veren bu konu kapsamında, meslekte bilimsel ilerlemenin itici gücünü oluşturmuş farmakope, formüler, eczacılık ders kitabı, herbal, sözlük vb. kitaplar ele alındı.

Alman Eczacılık Tarihi Birliği Başkanı Prof. Dr. Christoph Friedrich “Kitap Yazarı Olarak Eczacılar” başlıklı açılış konuşmasında, yazdığı kitaplarla 15. yüzyıldan günümüze dek eczacılık mesleğine yön vermiş çok sayıda eczacıyı tanıttı. Davetli konuşmacıların sunumları da en az açılış konuşması kadar ilgi çekiciydi: Doç. Dr. Sabine Anagnostou’nun “Farmakobotanik Yazını: Bitkilerle Tedavi Bilgilerinin Geçmişten Günümüze Aktarımı”, Prof. Dr. François Ledermann’ın “Şehir Farmakopelerinden Avrupa Farmakopesi’ne”, Prof. Dr. Wolf-Dieter Müller-Jahncke’nin sekiz farklı dilden örneklerle süslediği “Şiirlerde Eczacı ve Eczacılık”, Doç. Dr. Axel Helmstädter’ın “Eczacılık Eğitiminde Ders Kitapları” ve Dr. Ulrich Meyer’in “İlaç Endüstrisinin Yayınları” başlıklı konuşmaları hepimiz için ufuk açıcı oldu.

Kongre katılımcıları açılış konuşmasını dinliyor

Bildirilerde üzerinde en çok durulan konulardan biri de M.S. 1. yüzyılda Adana yakınlarında (Anazarba) doğan Dioscorides ve ünlü eseri Materia Medica idi. Norveçli eczacılık tarihçisi Bjarne Thune, yaklaşık iki bin yıl önce yazılmış bu eserde bahsi geçen tıbbi bitkilerin bugün de benzer amaçlarla kullanıldığını güncel bilimsel verilere dayanarak gösterdi. Eşi Nina Thune ise 6. yüzyılda İstanbul’da Bizans Prensesi adına yazılmış Materia Medica’daki resimleri sanat tarihi açısından değerlendirdi. Ayrıca Türk katılımcılardan Dr. Ahmet Doğan Ataman da “Filatelide Dioscorides” başlıklı poster bildirisiyle Dioscorides’in filatelideki uluslararası popülaritesine dikkat çekti.

Katılımcıların sunduğu 93 sözlü ve 54 poster bildiri eczacılık tarihi alanında yapılan çalışmaların ne denli yenilikçi ve özgün olabileceğinin birer kanıtıydı. İşte birkaç örnek: “Barcelona Üniversitesi’ndeki Eczacılık Tarihi Kitaplarının Dijitalizasyonu”, “Geçmişten Günümüze Eczacılıkta Piktogramlar”, “Eczacı Bir Yazar: Tadeusz Pankiewicz”, vb.

Prof. Dr. Afife Mat ile birlikte

Biz ise geçtiğimiz Ağustos ayında Prof. Dr. Afife Mat ve eczacılık tarihi araştırmacısı Mert Sandalcı’yla birlikte kurduğumuz Türk Eczacılık Tarihi Araştırma Grubu (TETAG) adına şu bildirileri sunduk: “Prof. Dr. Turhan Baytop’un Kitaplarının Türk Eczacılığına Katkıları”, “İstanbul Üniversitesi Eczacılık Tarihi Müzesi’ne Kayıtlı Kitaplar Üzerine İstatistiksel Bir Değerlendirme”, “Türk Eczacılık Tarihine Işık Tutan Nadir Bir Eser: Türk Tıbbi Müstahzaratı (1929)”, “Osmanlı Eczacısı Pierre Apéry’nin Doğu Tıp ve Eczacı Yıllığı (1892)”, “Türk Edebiyatında Aspirin’in Yansımaları” ve “Yüzyıllar Boyunca Eczacı Kıyafetlerinin Evrimi”. Bu bildirilerin yabancı katılımcılardan gördüğü ilgi ve aldığı olumlu eleştiriler bizleri sevindirdi.

Berlin Brandenburg Kapısı

Kongre sosyal programı oldukça zengindi; ancak bilimsel programla çakışması nedeniyle Botanik Müzesi, Mısır Müzesi, Kraliyet Porselen Fabrikası, Tıp Tarihi Müzesi, Berlin Milli Kütüphanesi ve Charlottenburg Kalesi gezilerine katılma imkânımız olmadı. Yine de Brandenburg Kapısı, Reichstag (Parlamento Binası), Soykırım Anıtı, Ihlamurlar Altı Caddesi ve Berlin Duvarı’nın yıkılmadan kalan kısımları gibi Berlin’in olmazsa olmaz yerlerini otobüsün içinden de olsa görebildik. Kongre programında yer almadığı halde Pergamonmuseum’u (Bergama Müzesi) ziyaret etmeyi unutmadık tabii. 20. yüzyıl başlarında Türkiye’den demiryoluyla Almanya’ya taşınmış yüzlerce tarihi eserin sergilendiği bu öz be öz “Anadolu” müzesini gezerken hüzünlenmemek elde değil. Tarihine sahip çıkmayı lüks sayan idareciler için tarihin verdiği ne hazin bir ders…

Bir sonraki Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongresi, Fransız Eczacılık Tarihi Birliği’nin yüzüncü kuruluş yıldönümü anısına 11-14 Eylül 2013 tarihleri arasında Paris’te düzenlenecek. İlgilenenler bu kongre hakkında detaylı bilgilere gelecekte www.41ichp.org adresinden ulaşabilirler. 2015 yılındaki kongrenin Türkiye’de düzenlenmesi için Uluslararası Eczacılık Tarihi Birliği yönetimiyle görüşmelerimiz sürüyor. 5-6 Haziran 2012 tarihlerinde İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nin ev sahipliğinde düzenlenecek 10. Türk Eczacılık Tarihi Toplantısı’nın bu büyük kongre için de bir ön hazırlık olacağını ümit ediyoruz.

Ömer Seyfettin ve "Türkçe Reçete" Başlıklı Öyküsü

2011-09-20T02:49:00.000-07:00

Bu satırların yazarından başka kim bilir kaç kuşağın çocukluğu daha iki Türk yazarının tuhaf, hüzünlü ve yer yer korkutucu kitaplarını okuyarak geçti? İlki Küçük Besleme, Öksüz Murat, Karanlıkta Bir Çocuk, Annesizler, Babasızlar, Sakat Çocuk, Kolsuz Bebek gibi adı bile ürkütücü kitapların yazarı Kemalettin Tuğcu (1902−1996), ikincisi ise özellikle tarihi konuları ele aldığı öykülerinde ne yapıp edip kanlı bir sahne yaratmaktaki ustalığıyla; gövdesi, kesik başını almak için ayağa kalkıp var gücüyle savaşan, kocasının kesik başının sarılı olduğu kılıfı bomba zanneden ya da diyetini ödemek için satırla kendi kolunu kesen kahramanların yaratıcısı Ömer Seyfettin (1884−1920).

Tuğcu’yu bilmem ama Ömer Seyfettin’in Türk öykü sanatımızdaki eşsiz yeri ve dilde sadeleşme için gösterdiği olağanüstü çabalarıyla gelecek kuşaklar tarafından da hatırlanacağından eminim.

Birkaç ay oluyor, Ömer Seyfettin’in tüm öykülerini bir de yetişkin gözüyle okumaya karar verdim. Öyle ya, çocuk aklımla okuyup anladıklarım şimdikinden çok farklı olmalıydı. Üç, dört derken farkına bile varamadan tam on yedi kitabını okuyuvermişim. Geçen onca yıla rağmen pek çok öyküyü hâlâ hatırladığımı fark ettim. Çocukluk günlerimde değil ama şimdi eczacı gözüyle son derece ilginç bulduğum bir öyküyü keşfettim üstelik: Türkçe Reçete.

Kaynaklara göre ilk kez 30 Aralık 1918’de yayımlanan bu öykü, Fransızcanın dönemin hekim ve eczacıları arasındaki yaygın kullanımına tanıklık ediyor olması nedeniyle eczacılık tarihimiz açısından da oldukça önemli. Öykünün konusu ise kısaca şöyle:

Duyduğu şiddetli baş ağrısı, kalp çarpıntısı ve sinirlilik hâli nedenleriyle öleceği kuruntusuna kapılan Belkıs Hanım, hizmetçisi Eleni’den ünlü kadın hastalıkları uzmanı Doktor Şerif’i çağırmasını ister. Eve gelen doktor, hastasını önce uzun uzun, şairane sözlerle över; ardından son günlerin dedikodularından ve kadın haklarından söz açar. Bu konuşmalar sırasında bütün sıkıntılarını unutan Belkıs Hanım doktordan yine de kendisine etkili bir ilâç yazmasını ister. Bu isteği kabul etmek zorunda kalan doktorun reçeteyi Türkçe yazdığını görünce ilkin çok şaşırır; fakat reçetesinde, kadın dergilerinde gördüğü son moda tayyörlerin terziye diktirilmesi, her gün bir otomobille iki saat gezdirilmesi gibi tavsiyelerin yazılı olduğunu okuyunca da çok keyiflenir. Doktor Şerif’e kendisini tüm hasta arkadaşlarına tavsiye edeceğini söyler.

Aşağıda, “Türkçe reçete olur mu?” sorusunun geçtiği bölümden kısa bir pasajı aktarıyorum.

* * *

Doktor Şerif gülümsedi. Yazmaya başladı. Belkıs yan gözle yazdığına bakıyordu:

“A!.. Doktor, Türkçe mi yazıyorsunuz?” dedi.

“Evet.”

“Türkçe reçete olur mu hiç?”

“Niçin olmasın?”

“O halde demek siz de mutaassıp [bağnaz] Türkçülerdensiniz!”

“Hayır.”

“Eey, niçin Türkçe yazıyorsunuz?”

“Yapacak eczacı belki Fransızca el yazısı okuyamaz.” diye…

Yavaş yavaş, düşüne düşüne yazıyordu. Belkıs uzaktan bakıyor fakat okuyamıyordu. Gram filan miktarını gösteren rakama benzer bir şey gözüne ilişmedi. Uzun uzun satırlardı.

(Kaynak: Ömer Seyfettin. Türkçe Reçete. haz. M. Sabri Koz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010, s. 70-75)

* * *

Bu öyküyü okuduktan sonra Türk eczacılığının neredeyse 20. yüzyıla kadar hep Türkçeden başka dillerin etkisinde kaldığını hatırladım. Aklıma bir soru takıldı sonra: Acaba hangi kelimeleri hangi dillerden almıştık? Kısa bir araştırmayla bu dillerin sayısının sandığımdan da fazla olduğunu anladım. Sözgelimi eczacı, Arapça “eczâ” kelimesinden türetilmiş. Eczacıya eskiden ispençiyar denirdi ya, işte o da İtalyanca “speziale” (okunuşu: spetsiyale) kelimesinden geliyormuş. Eczane ise Arapça-Farsça kırması, Arapça “eczâ” ve Farsça “hâne” kelimelerinin evliliğinden doğan sevimli bir melez. Farmakope Eski Yunancadan, reçete İtalyancadan, tablet Fransızcadan, OTC İngilizceden...

Daha sayayım mı? Artık bir başka yazıya borcum olsun…

Kaynak: Tekiner, Halil. "Ömer Seyfettin ve 'Türkçe Reçete' Başlıklı Öyküsü," Ankara Eczacı Odası Bizim Gazete sayı 31 (2011): 6.

Karikatürün "Gör" Dediği...

2011-09-09T08:35:00.000-07:00

Hayata mizahla bakmak… Felsefe kitaplarında yazar mı bilmem ama yarın ne olacağını kestiremediğimiz bir dünyada yapacağımız en aklı başında işin bu olduğunu düşünmüşümdür hep. Üstelik Nasrettin Hoca’sı, Karagöz’ü, Komik-i Şehir Naşid’i, Neyzen Tevfik’i, Aziz Nesin’iyle koskoca bir mizah kültürünün mirasçısı olan bir ülkede pek de zor olmasa gerek hayata mizahla bakmak, mizahla yaşamak.

Geçenlerde okudum; bir çocuk günde ortalama 400 kez gülerken yetişkinlerde bu sayı 15’miş. Aradaki 385’in nereye gittiğini anlamak güç. Peki, ne oluyor bize de her geçen yıl yüzleri daha asık ve kaşları daha çatık yetişkinler oluyoruz? Yoksa şu son yıllarda yaşadığımız sıkıntılar mı bizi mizah duygusundan yoksun bırakıyor? Televizyon komedilerinin, stand-up showların dışında da fıkradan hicve, ortaoyunundan müzikli güldürüye kadar ne çok türü var oysa mizahın. Ve tabii ki karikatür.

Karikatür sanatına duyduğum merak eskilere, çocukluk yıllarımda okuduğum bir kitabın (Hababam Sınıfı) sayfa aralarını süsleyen Turhan Selçuk karikatürlerine hayran hayran baktığım günlere uzanıyor. O yıllarda Selçuk’un Abdülcanbaz karikatürlerinden başka sakız paketlerinden çıkan sivri burunlu Tipitip karikatürlerini de bir defterde toplamayı huy edinmiştim. (Kaybolan çocukluk anılarım arasında bir yerlerde saklı kalan bu deftere ne olduğunu hala bilmiyorum.) Bu çocuksu merakımı alıp başlı başına bir ilgi alanı haline getirense bir başka karikatürcü, kendisiyle hiç tanışmadığım halde adını söylerken hep “Semih Bey” deme ihtiyacı hissettiğim Semih Balcıoğlu oldu. Ardından eskiler; meşhur Cem, Ramiz, Amcabey karakterinin yaratıcısı Cemal Nadir ve diğerleri.

2009 yılında Almanya Philipps Üniversitesi’nde verdiğim “Türk Sanatında Eczacılık” konulu konferansım için hazırlık yaparken karikatür merakımla mesleğimi buluşturan, ülkemizde bakir kalmış bir alanı keşfettim: Karikatürlerde eczacılık. O tarihten beri de gittiğim her ülkede ilk iş karikatür müzelerini bulur, karikatür sergilerini gezer, arşivleri inceler, eczacılıkla ilgili bulabildiğim tüm karikatürleri titizlikle toplarım. Basel ve Frankfurt’takiler gibi olmasa da bizde de İstanbul ve Eskişehir’deki Karikatür Müzelerinin varlığı beni mutlu ediyor. Bir yenisini de ünlü karikatürcümüz Mahmut Karatoprak’la birlikte Kayseri’de açmak niyetindeyiz. Ya nasip!..

Karikatür bizde Tanzimat sonrasında gelişen, nispeten yeni bir sanat. Ülkemizde basılı ilk karikatür 1870 yılında Teodor Kasap’ın yayınladığı Diyojen isimli mizah dergisinde imzasız olarak yer alıyor.⁽¹⁾ Nedeninin şark müzehhip ya da hattatlarına has alçakgönüllülük değil siyasi baskılardan kaçınmak olduğunu söylemeye bilmem gerek var mı? Karikatürün tanıtılmasında elbette başkalarının; Opçanadassis, Nişan Berberyan, Ali Fuad Bey (ilk Türk karikatürcü), Rıza ve Benetsanos gibi isimlerin de rolü oldu.^(1,2)İlerleyen dönemlerde bazı engellemelere rağmen kısa sürede halk tarafından benimsendi. Cumhuriyet devriyle birlikte yeni bir ivme kazandı, genç kuşak karikatürcülerimizin elinde kimliğini buldu.

Karagöz, Kalem ya da Akbaba gibi bundan 70-80 yıl öncesinin karikatür ve mizah dergilerinin bugün bile büyük keyifle okunacağından eminim. Çünkü karikatür, genellikle konusunu doğrudan yaşamın içinden; gerçek kişilerden, olaylardan, eylemlerden alan bir sanat. Bir yönüyle güncel, diğer yönüyle de ebedi. İşte son seksen yılın her daim güncel karikatürlerinin ortak konularından birisi: Eczanede işler kesat! Tıpkı bugünkü gibi.

Karikatür aynasındaki suretimize bakmak… Karikatürün o uyarıcı, eleştirel gücünü fark etmek…

İşte, karikatürün “gör” dediği…

Kaynaklar
(1) Koloğlu, Orhan. Türkiye Karikatür Tarihi. İstanbul: Bileşim Yayınevi, 2005.
(2) Balcıoğlu, Semih. Türk Karikatürü. 2. Baskı. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1987.

Klasik Türk Müziğinde Bir Ekol: Ecz. Rıza Rit

2011-09-08T06:46:00.000-07:00

Genç kuşakların klasik Türk müziğine olan ilgisi azalıyor mu? Korkarım evet. Hem de sanıldığı gibi son 15-20 yıldan beri değil, çok daha uzun süredir... Çevremdekilere sordum; kimisi şarkıların sözlerini anlayamamaktan şikâyetçi, kimisi ritmin ağırlığından, kimisi de müzik zevkine hitap etmediği ya da aradığını bulamadığından… Öyle ya, hayâli dü çeşminden [iki gözünden] gitmeyen, zülfünün esiri olunacak mah [ay] yüzlü sevgililer yerini öp öp öp öp doyulamayan bal dudaklı, önce huyunun suyunun ve sonra da teninin uyumunun (!) bilinmesi gereken sevgililere bırakalı, eh, bir hayli oluyor… Fakat hep merak etmişimdir: Ne oluyor da 20’li yaşlarda pek ciddiye almadığımız bu müziğin 30’lu yaşlarda azar azar, 40’lı yaşlarda epey ve 50’lerde büsbütün müptelası oluyoruz?

İşte, İstiklal Caddesi’ni boydan boya arşınladığım bir akşamüstü aklımdan tam bu soru geçiyordu ki gözüme bir müzik mağazasının vitrinini süsleyen, sepya renkli kapağı film şeridi şeklinde tasarlanmış bir CD ilişti: Musıkimizde İz Bırakanlar: Rıza Rit. Bu isim kulağıma bir yerlerden çalınıyordu ama nereden? Hemen satın aldım, ambalajını sabırsızlıkla açıp CD kitapçığını okudum. Evet, hislerimde yanılmamıştım; bir meslektaşımıza aitti bu kayıt, üstelik Türk müziği ses sistemindeki perdeleri en doğru şekilde icra etmesi nedeniyle kendisine Tanburi Necdet Yaşar tarafından Perdeci lakabı verilmiş bir TRT sanatçısına. Eve dönüp CD’yi dinlediğimde ise adeta büyülendim. Münir Nurettin ekolünü takip eden sağlam bir üslup ve son derece açık, anlaşılır telaffuzun kat be kat güzelleştirdiği, billur gibi bir ses… Hemen, kendisi de uzun yıllar İstanbul Klasik Türk Müziği Korosu’nda korist olarak yer alan ve bu nedenle müzik kulağına güvendiğim annem Ecz. Emel Tekiner’e dinlettim. Onun da benimle aynı fikri paylaştığını görünce Rıza Bey hakkında ufak bir araştırmaya giriştim. İşte bulduklarım:

22 Eylül 1925 tarihinde İstanbul’da doğdu. Çocukluğunda dinlediği Münir Nurettin Selçuk plakları ve radyo fasıllarından etkilenerek küçük yaşlardan itibaren Türk müziğine ilgi duydu. Lise yıllarında besteci Şerif İçli ile tanışarak eserlerinden ve nota arşivinden yararlandı. 1944’te İstanbul Üniversitesi Eczacı Okulu’na girdi. Üniversite’de okuduğu yıllarda Mesut Cemil ve Cevdet Kozanoğlu’nun teşvikleriyle müziğe olan ilgisi derinleşti. 1946’da Ankara Radyosu’nda ilk solo icrasını gerçekleştirdi. 1948’de Eczacı Okulu’ndan mezun oldu. 1950’de bir yıl süreyle Ankara’da Yenişehir Eczanesi’nin mesul müdürlüğünü yaptı. Ertesi yıl İstanbul’a gelerek iki yıl süresince ailesine ait Rit Çikolata ve Rit Sabun Fabrikalarında görev aldı. (Rit Çikolataları’nın tersine piyasada büyük başarı kazanan, kendine özgü kokulu Rit Güzellik Sabunlarını o devirleri yaşamış eczacılarımız mutlaka hatırlayacaklardır.) Aynı yıl İstanbul Radyosu’nda solist ve korist olarak göreve başladı ve Dr. Nevzad Atlığ’ın teşvikiyle İstanbul Belediye Konservatuarı Türk Müziği İcra Heyeti’ne girdi. 1955-60 yılları arasında Öziş Ecza Deposu’nun mesul müdürlüğünü yürüttü. Ardından Şişli’de Rıza Rit Eczanesi’ni açarak 1972 yılına kadar eczane eczacılığı yaptı. 1972’den sonra sanatçı, şef ve âyinhan [Mevlevi âyinleri okuyucusu] olarak tüm mesaisini Türk müziğine verdi. 1978-84 yılları arasında iki dönem TRT Yönetim Kurulu Üyeliği görevini yürüttü. 1990’da yaş haddi nedeniyle TRT’den emekli oldu. Bu tarihten sonra da uzun yıllar İstanbul Eczacı Odası Klasik Türk Müziği Korosu’nu yönetti. Seslendirdiği eserlerin bir kısmı CD’ye aktarılarak Musıkimizde İz Bırakanlar: Rıza Rit (Çınar Müzik, 2007) ve Rıza Rit’ten Seçmeler (TRT Arşiv Serisi, 2010) adlarıyla yayınlandı.

* * *

Hem kendisini tebrik etmek hem de bu yazıyla ilgili bilgi eksiklerimi gidermek için geçtiğimiz Mart ayında Rıza Bey’le telefonda görüştüm. Önümde 1948 Eczacı Yıllığı’ndan kendisiyle ilgili bölüm, Rit Güzellik Sabunu reklamları, hakkında daha önce yazılmış makaleler, CD’leri ve kişisel notlarım… Belki yarım saati buldu konuşmamız. Eczacı Okulu’ndan Rit Sabunlarına, Münir Nurettin’den TRT’nin son dönem müzik programlarına kadar pek çok konudan konuştuk. Klasik Türk müziğine duyduğu engin sevgi ve hayranlığın birer kanıtı olan sözlerinden ben de kendi payıma çok şey öğrendim. Ve istedim ki böyle bir meslek büyüğünü tanımış olmanın verdiği gururu sizlerle de paylaşabileyim…

Teşekkür: Ecz. Rıza Rit hakkında temin ettiği bilgi ve belgelerden ötürü değerli büyüğüm, sanat dostu, şair Ecz. Melih Ziya Sezer’e teşekkür ederim.

Kaynak: Tekiner, Halil. “Klasik Türk Müziğinde Bir Ekol: Ecz. Rıza Rit.” Ankara Eczacı Odası Bizim Gazete sayı 30. (2011): 6.

Ekslibris (Kitap Etiketi) ve Eczacılık

2011-09-08T06:32:00.000-07:00

Yazar Anatole France'ın meşhur bir sözü var: “Kitaplarınızı başkalarına vermeyiniz; zira ben kitaplığımı başkalarından aldığım kitaplarla kurdum.” Tecrübeyle sabittir ki bazı talihli dostlarımızın kitaplıkları, ödünç aldıkları kitaplarla zenginleşiyor. Kitabın gerçek sahibi için ne büyük bir üzüntü kaynağıdır; onca emekle arayıp bulduğu, satın aldığı, ufacık bir çizgi ya da kırışıktan gözü gibi sakınarak satır satır okuduğu ve bir gün yeniden lazım olacağı umuduyla ilk günkü haliyle korumak için türlü sıkıntılar çektiği kitaplarını kıramayacağı bir dostunun ebediyen ödünç alması. Evet, yazar doğru söylemiş: Kitaplarınızı başkalarına vermeyiniz, giden gelmiyor. Hoş, ekslibris yani kitap etiketleri sayesinde artık bu işin de bir hal çaresi var.

EKSLİBRİS

Ekslibris, kitapseverlerin kitaplarının iç kapağına yapıştırdıkları ve üzerlerinde kendi adlarının ve değişik konularda resim, sembol ya da özlü sözlerin yer aldığı küçük boyutlu özgün sanat yapıtlarına, bir başka ifadeyle de kitabın kime ait olduğunu gösteren kitap etiketlerine verilen isim. “Ex” ve “libris” kelimelerinden oluşan bu Latince deyiş Türkçede “…’nın kitabı”, “…’nın kitaplığından” ya da “…’nın kütüphanesine ait” anlamına geliyor.

Ekslibris ilk kez 15. yüzyılda Güney Almanya’da kullanılmaya başlanmış. 18. yüzyıl sonlarına dek daha çok soyluların arması olarak rağbet gördüyse de 19. yüzyılla birlikte tümüyle sanatsal değeri olan bir nesne haline gelmiş. Günümüzde ise işlevsel niteliğinden çok estetik yönüyle öne çıkan bir koleksiyon malzemesi.

Türkiye’deki tarihi çok eski sayılmaz. Her ne kadar Osmanlı döneminden kalma el yazması ve basılmış kitaplarda görülen mühürler de özgün kaligrafik yapılarıyla ait oldukları kişilerin arması veya logotaypının yer aldığı birer mülkiyet işareti (eski tabirle temellük kaydı) olarak kabul edilebilirse de gerçek anlamda bir ekslibris sayılmaz. Bizde bu sanatın gelişimi özellikle 1990’lı yıllarda değerli ekslibris sanatçımız Prof. Dr. Hasip Pektaş ve öğrencileri sayesinde ivme kazandı. Artık bizim de uluslararası camiada tanınmış ekslibris sanatçılarımız var. (Eserlerini geçtiğimiz yıllarda İstanbul’da açılan IMOGA Ekslibris Müzesi’nde görmek mümkün.) Ben de bu sayıda eczacılıkla ilgili bazı ekslibris örneklerini sizlerle paylaşmak ve bu sanatın tanıtımına “karınca kararınca” katkıda bulunmak istedim.

(Ekslibris hakkında daha detaylı bilgi edinmek isteyen meslektaşlarıma şu kitabı okumalarını özellikle tavsiye ederim: Pektaş, H. Exlibris. İkinci Baskı. Ankara: Ankara Exlibris Derneği, 2003.)

Kaynak: Tekiner, Halil. “Ekslibris (Kitap Etiketi) ve Eczacılık.” Ankara Eczacı Odası Bizim Gazete sayı 29. (2011): 6.

Karagöz ve Eczacılık

2011-09-08T06:23:00.000-07:00

Yar bana bir eğlence medet! Yaklaşık altı yüzyıldır bu sözleri söyleyerek perdeye çağırıyor Hacivat Karagöz’ü. Kim bilir kaç çocuk sabırsızlıkla bekledi bu iki gölgenin perdede görünmesini ya da kaçı avundu Karagöz oyununa götürüleceği sözleriyle. Yazar Prof. Sabri Esat Siyavuşgil 1910’lu yıllara ait çocukluk anılarında uzun uzun bahsediyor İstanbul’da babasının refakatinde gittiği kahvehanelerde izlediği, o dönemin çocukları için en büyük eğlence kaynağı olan Karagöz oyunlarından. Aslında, ne benim kuşağım ne de benden önceki kuşak izleyebildi gerçek Karagöz’ü… Bunu şimdilerde anlıyorum. Taş Devri, Şirinler gibi çizgi filmleri izleyerek büyüdük biz; önceki kuşak ise Tommiks-Teksas çizgi romanları ya da Doğan Kardeş dergileriyle. Şanslı bir azınlık erişebildi aralarında belki Hayalî Küçük Ali’nin (Muhittin Sevilen) radyoda yayınlanan Karagöz oyunlarına.

Geçtiğimiz yıl Bursa’da tanıştığım son hayalîlerden birinin oyununu izleyene dek açıkçası Karagöz oyunlarını sevmez, basit ve sıkıcı bulurdum. Meğer ne kadar yanılmışım! Sahne arkası, müziği, tekniği, hele bir de usta ellerdeyse, koskoca bir “hayal” dünyasıymış. Bu oyunun felsefî yönden ne denli derin; yarı aydın burjuva tipiyle cahil-saf halk tipini temsil eden iki karakter arasındaki karşıt düşünce ve yanlış anlamalar üzerine kurulu nüktedan üslubuyla da ne denli canlı olduğunu yazık ki geç keşfettim.

Karagöz tarihini araştırırken karşıma çıkan bir oyun, sanırım sizleri de çok şaşırtacak: Eczacı Yahut Karagöz’ün Doktorluğu.

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında eczane işleten bir sahte hekimin (Karagöz) başından geçen komik olayların anlatıldığı eser, o dönemde hekimlerin eczanede hasta muayene etmesi, alafranga frak giymeleri, “fenn-i tıp” yani tıp bilimi tahsillerini Fransızca yapmaları ve hastalarla “anlaşılmayan” bir dille konuşmalarını hicvediyor. Burada eserin özetini verip tam metni okumak isteyen meslektaşlarımın hevesini kırmak yerine eserden kısa bir pasajı almakla yetiniyorum:

Hacivat – Öyleyse zevzekliği bertaraf et de beni iyi dinle! Evvelce dediğim veçhile fenn-i tıpta (tıp biliminde) oldukça mahâretim (ustalığım) vardır. Hususiyetle, bir dükkânım olduğu gibi, senin gibi bir adama da eşedd-i (aşırı) ihtiyacım var. Bazı muâlecâtı (ilaçları) mümkün mertebe sana tarif edeyim. Irz-ü edebinle (namus ve edebinle) dükkânda oturur, sâye-i veli-ni’mette (padişahı kastediyor) refâh-i hâl ile geçinip gideriz.

Karagöz – Eksik olma, adam, ömrüne bereket.

Hacivat – Mesela ben bazan öteye beriye viziteye giderim, sen dükkânda yalnız kalırsın. Gelen müşteriye hüsn-i muâmele (iyi davranış) etmeli. “ - Efendim, bir yere gitti, şimdi gelir,” gibi oyalarsın, değil mi?

Karagöz – Kuzum Hacivat, viziteye beni de götür de sayende ameliyatı güzelce tahsil edeyim.

Hacivat – Yoo! Birdenbire olmaz! Kalfa olmadan ustalığa seğirtme.

(Kaynak: Kudret, C. Karagöz – 1. Cilt. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2005)

“Karagöz” sadece Türk gölge oyununun değil; bir dönemin popüler mizah gazetelerinden birinin de adıydı. Yanda İstanbul Karikatür ve Mizah Müzesi Kütüphanesi’nde tespit ettiğim, 1909 yılında yayımlanmış bir Karagöz karikatürü yer alıyor. Duvarda yazan yazıdan anlaşıldığı kadarıyla Matbuat (şimdiki dille Basın) Eczahanesi’nin sahibi olan Karagöz’ün verdiği ilaç tarifi bana kalırsa geçerliliğini hâlâ koruyor…

Karagöz – Muazzez [aziz] vatanımıza şefkat ve muhabbeti olanlara

insaf ve merhamet ve itidal [aşırıya kaçmama] ve metanet lazım…

Başka ilaç veremem…

(Karagöz Eğlence Gazetesi numero 78,

2 Rebiulahir 1327/22 Nisan 1909)

Kaynak: Tekiner, Halil. “Karagöz ve Eczacılık,” Ankara Eczacı Odası Bizim Gazete sayı 26 (2010): 6.

Filateli ve Eczacılık

2011-09-08T06:08:00.000-07:00

Filateli (Fr. philatélie), posta pullarını konu edinen uğraş alanına verilen isimdir ve posta pullarıyla ilgili ilk gün zarfı (FDC), özel gün damgası, antiye, vb. ile de ilgilenir. Posta pulları, posta gönderim ücreti karşılığı olarak ilk kez 6 Mayıs 1840’ta İngiltere’de kullanılmaya başlandı. Kısa süre sonra İsviçre (1843), Brezilya (1843), Amerika Birleşik Devletleri (1847), Hindistan (1850) gibi ülkeler de kendi pullarını basarak bu uygulamayı takip ettiler. Osmanlı İmparatorluğu’nda basılan ilk posta pulu ise 1862 tarihlidir. Koyu mavi ve pembe üzeri siyah tuğra baskılı, dantelsiz bu pullar İstanbul’da Darphâne-i Âmire’de basılmış ve 1863 yılında ikinci baskısı yapılmıştır. Osmanlı dönemi, Anadolu Hükümeti dönemi ve Türkiye Cumhuriyeti dönemi başlıkları altında incelenebilecek Türk filateli tarihinde eczacılıkla ilgili posta pulları sadece Cumhuriyet döneminde basılmıştır. İSFİLA Türk Pulları ve Antiyeler Kataloğu’na göre 2009 yılı itibariyle toplam 32 adet olduğu tespit edilen bu pullar konularına göre şöyle sınıflandırılabilir: Tıbbi bitkiler, ilaçlar ve ilaç şekilleri, meşhur eczacılar, darüşşifalar, eczacılık toplantı ve kongreleri. Burada kişisel koleksiyonumda yer alan ve grafik tasarımlarıyla sanatsal değere sahip bulduğum, tarihleri 1896 ile 2009 arasında değişen yerli ve yabancı bazı eczacılık pullarını sizlerle paylaşmak istiyorum.

Kaynak: Tekiner, Halil. “Filateli ve Eczacılık,” Ankara Eczacı Odası Bizim Gazete sayı 27 (2010): 6.

Haldun Taner’in Unutulmayacak Eseri: Fazilet Eczanesi

2011-09-08T05:47:00.000-07:00

Bir tiyatro düşünün: Dekorda raflar dolusu ilâç kutusu, önde bir banko, köşede bir terazi ve havan, duvarda eczacının fotoğrafı… Sahnede ise çırağı, kalfası ve hastalarıyla yaşlı bir eczacı... Tiyatroda eczane olur mu demeyin. Bal gibi olur!.. Hele bir de usta bir kalemin elinden çıkmışsa oyun ve yalnız seyirciler değil, oynayanlar da eczacıysa değmeyin keyfine… Ankara Eczacı Odası’nın kulağa çok hoş gelen bu etkinliği önümüzdeki Ekim ayında gerçekleştireceğini duyduğumda nasıl heyecanlandım anlatamam. Birkaç yıl önce Viyana’daki bir toplantıda bildiri olarak sunduğum bu oyunun kitap sayfalarından kurtulup yeniden sahneye konacak olması beni çok mutlu etti. Eczacı Odası yönetim kurulu ve bu etkinliğe emek veren tüm meslektaşlarımı yürekten kutluyor, etkinliğe ben de bu eseri tanıtan bir yazıyla katkıda bulunmak istiyorum.

Ülkemizde epik tiyatro türünün öncüsü ve Türk edebiyatının önde gelen öykü yazarlarından Haldun Taner’in (1915–1986) erken yazarlık dönemindeki tiyatro oyunları arasında Fazilet Eczanesi önemli bir yere sahip. Eser 1950’li yılların İstanbul’unda, Boğaziçi Eczanesi’nin sahibi Eczacı Sadettin Dertsavar’ın çevresinde yaşananları konu alıyor. Dönemin eczacılık anlayışı, eczacı-hasta ilişkileri, eczanede kullanılan majistral ve müstahzarlara ilişkin detaylı gözlemleri yansıtması yönüyle de oldukça ilginç.

Eserin başkahramanı Eczacı Sadettin Bey, kendini çevresinde yaşanan maddi ve manevi değişimden uzak tutmaya çalışan, hazır ilâç yerine havan eczacılığını savunan, çıkarcı dünya görüşünü kabul etmeyen, yeni düzene ayak uydurmak yerine kendi değerlerine daha sıkı sarılmış, mesleğine gönül vermiş biri. Fazilet Eczanesi ise sahibinin her derde çare ilâçlar ürettiği, kalfasıyla usta-çırak ilişkisi kurduğu bir yer olmanın dışında başka önemli işlevlere de sahip: Tanışıkların karşılaşıp sohbet ettikleri, yoruldukça soluk alınan, sıkıldıkça dost bulunan, sevinç ya da üzüntü paylaşılan, insanların birbirine zaman ayırdığı bir buluşma merkezi…

Haldun Taner’in eşi, meslektaşımız Sayın Demet Taner’in verdiği bilgiye göre, yazar eserin hazırlanış sürecinde İstanbul Erenköy’deki Afiyet Eczanesi’nden esinlenmiş ve bu eczanedeki gözlemlerinden yararlanmış.

Devlet Tiyatroları Belgelik Birimi’nin kayıtlarına göre piyes 1976–77 ve 1982–83 dönemlerinde Devlet Tiyatrolarında da sergilenmiş; ama nedendir bilinmez, değerli pek çok tiyatro eserinin akıbeti bu oyunu da bulmuş, arşivin tozlu raflarına kaldırılmış. Ne mutlu bize ki Fazilet Eczanesi şimdilerde değerini en iyi bilecek kişilerin, eczacıların elinde yeniden diriliyor.

* * *

Eserden bir bölüm

SADETTİN – Şu havanı görüyor musun Leman Hanım, şu havanı? (Onu kolundan tutar laboratuarın açık kapısından görünen teraziyi göstererek) Bir de şu teraziyi. Eczacılığın anası evladı, olmuşu olacağı, namusu haysiyeti budur işte. Yoksa selefon ambalajlı cicili bicili kutularla vitrin avcılığı değil. Değil mi öyle Recai Bey? Değil mi tapucu?

RECAİ – Ona ne şüphe?

SADETTİN – (Havan ezerek) Ne anladım ben dozaj makinası ile yapılan ilâçtan. Sade toz ezmez bu havan. El ayasının sıcaklığı ile insan sevgisi de karışır ilâcın terkibine.

RECAİ – Çok doğru.

SADETTİN – Her nabza ayrı şerbet. Her bünyeye ayrı ilâç. Böyle feyz aldık biz Mehmet Ref’i Bey hocamızdan.

REFET – Nur içinde yatsın.

* * *

Haldun Taner (1915–1986)

İstanbul Çemberlitaş’ta doğdu. 1935 yılında Galatasaray Lisesi’nden mezun oldu. 1935–38 arasında Heidelberg Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi’nde ekonomi ve politika okudu. Ağır bir hastalığın ardından yurda döndü. 1950 yılında İstanbul Üniversitesi Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. 1955–57 arasında Viyana Üniversitesi’nde Prof. Heinz Kindermann’ın yanında felsefe ve tiyatro bilimi okudu. Türkiye’de kabare tiyatrosunun temelini atarak “Haldun Taner Tiyatrosu” ekolünü oluşturdu. 1967’de Zeki Alasya, Metin Akpınar ve Ahmet Gülhan’la birlikte Türkiye’nin ilk kabare tiyatrosu olan Devekuşu Kabare Tiyatrosu’nu, 1969’da ise Münir Özkul ile birlikte Bizim Tiyatro’yu kurdu.

New York Herald Tribune adına düzenlenen hikâye yarışması birincilik ödülü (1954), Sait Faik Hikâye Ödülü (1955), Türk Dil Kurumu Tiyatro Ödülü’nün (1972) de aralarında bulunduğu çok sayıda ödülün sahibi olan Taner 7 Mayıs 1986 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti. 1987 yılından itibaren Haldun Taner adına bir hikâye yarışması düzenlenmektedir. 1988 yılında ise Kadıköy Şehir Tiyatrosu’na “Haldun Taner Sahnesi” adı verilmiştir.

“Sade toz ezmez bu havan. El ayasının sıcaklığı ile insan sevgisi de karışır ilâcın terkibine.”

Kaynak: Tekiner, Halil. “Haldun Taner’in Unutulmayacak Eseri: Fazilet Eczanesi,” Ankara Eczacı Odası Bizim Gazete sayı 28. (2010): 6.

39. Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongresinden İzlenimler ve Zincir Eczacılık Konulu Bildiri

2011-09-08T05:36:00.000-07:00

İki yılda bir düzenlenen Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongrelerinin 39.'su bu yıl 16-19 Eylül tarihlerinde Avusturya Eczacılık Tarihi Birliği’nin ev sahipliğinde Viyana Üniversitesi’nde düzenlendi.

Toplantıda sunulan 120’ye yakın bildiri arasında oldukça ilginç konular vardı: Apollo Uzay Mekiklerinde Kullanılan İlaçlar, Japonya Eczacılık Tarihi, İlaç Dozaj Formlarının 19. Yüzyıl Avrupa’sındaki Gelişimi, Bir Kültürel Fenomen Olarak Eczacılık, Daumier’den Günümüze Sanatçıların Gözüyle Tıp, ya da Pietro Longhi’nin meşhur “Eczacı” tablosu bunlardan sadece bazıları. Türk katılımcıların sunduğu bildiler ise şunlardı: Osmanlı İmparatorluğu’nda Afyonun Tarihi, Dr. Bernard’ın Askeri Farmakopesi, 1919’dan 2009’a İstanbul Eczanesi, Geç Osmanlı Döneminden Şehremini Merkez Eczanesi, Kayhan Eczanesi – İki Şehirde Kırk Yıl, Türkiye’deki Materia Medica Yazma Eserleri, Haldun Taner ve Bir Dönemin Eczacılığına Işık Tutan Tiyatro Eseri: Fazilet Eczanesi. (Bana “En İyi 2. Poster” ödülünü kazandıran bu son bildiriden gelecek sayılardan birinde daha detaylı bahsetmek istiyorum.)

Kongrede en çok ilgi çeken bildirilerden birisi de şüphesiz, Norveçli Eczacı Bjarne G. Thune’nin, eczanesi bir ZİNCİR ECZANE grubuna dâhil olduktan sonra yaşadığı sıkıntılar ve sonunda bu sıkıntılara dayanamayıp emekli olmasının hüzünlü hikâyesiydi. Pek çoğumuz bu hikâyeyi zaman zaman gözlerimiz dolarak ve kendi payımıza ders alarak dinledik. Thune’nin bu bildirisinden bazı bölümlere bu yazımın sonunda ayrı bir başlık altında yer veriyorum. (Dileyenler bu bildirinin İngilizce tam metnini benden temin edebilirler.)

Dioscorides’in İstanbul Kodeksi

Katılımcılar bilimsel programın dışında kalan zamanlarında Viyana’nın en eski eczaneleri, Avusturya Milli Kütüphanesi Yazma Eserler Bölümü ve Viyana Üniversitesi Farmakognozi Departmanı Koleksiyonunu da ziyaret etme imkânı buldular. Bu ziyaretlerde bizleri Türk eczacılık tarihi açısından özellikle ilgilendiren Milli Kütüphane’deki Grekçe bir yazma eserdi. Dioscorides’in bazı kaynaklarda Constantinopolitan Codex (İstanbul Kodeksi), bazılarında ise Codex Vindobonensis (Viyana Kodeksi) adıyla geçen meşhur Materia Medica’sından bahsediyorum. Bugün Avusturya Milli Kütüphanesi’nin en değerli yazma eseri kabul edilen bu Materia Medica, M.S. 512 yılında İstanbul’da Bizans prensesi Juliana Anicia için yazılmış ve 16. yüzyılda Avusturya İmparatoru Ferdinand’ın Kanuni Sultan Süleyman nezdindeki sefiri O. G. Busbecq’in mektubu üzerine 100 düka altını karşılığında Kanuni’nin başhekimi Musa bin Hamon’un oğlundan satın alınarak İtalya üzerinden Avusturya’ya getirilmişti. Ne var ki güvenlik gerekçesiyle özel bir kasada muhafaza edilen bu eserin aslını değilse de tıpkıbasımını görmekle yetindik.

Not: Bir sonraki Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongresi 14-17 Eylül 2011 tarihinde Berlin’de düzenlenecek. İlgilenenler detaylı bilgilere http://www.40ichp.org/ sitesinden ulaşabilirler.

* * *

Eczacı B. Thune’nin Zincir Eczacılık Konulu Bildirisinden Bölümler

“1 Mart 2001 tarihinde Norveç’te, eczane mülkiyet hakkını düzenleyen yeni bir yasa kabul edildi. Yasa yürürlüğe girdikten çok kısa bir süre sonra uluslararası ortaklı üç zincir eczacılık şirketi pazara hâkim oldu. Eczacılar endişeliydi. Pek çoğumuzun aklına aynı soru geliyordu: Acaba sistemin dışında kalır mıyız? Bir taraftan ne olacağını kestiremediğimiz bu süreç bizi korkutuyor; diğer taraftan da zincir eczacılık şirketlerinin sunduğu cazip teklifler, şirket temsilcilerinin zincir eczanelerine dâhil olmamızı telkin ettikleri onlarca ziyaret ve sayısız telefon görüşmesi ve bu süreçte eczacı meslektaşlarımızın eczanelerini hızla zincir eczane gruplarına satışı aklımızı çeliyordu.

Sonunda ben de eczanemi zincir grubuna satmaya karar verdim. Bu kararımda kendimi haklı buluyordum; çünkü çalışanlarımın hiçbiri işten çıkarılmayacaktı, zincir eczane grubunun üst düzey yöneticilerinin birçoğu eczacıydı ve uygulamada tüm etik kurallara riayet edileceği anlaşılıyordu, eczacılık hizmeti satış odaklı değil, tıpkı eski güzel günlerdeki gibi devam edecekti. Üstelik bana da çok cazip ücretler teklif edilmiş ve zincire dâhil olduğumda da yine eczanemin yöneticisi olarak devam etmem istenmişti. Evet, kararımda haklı olmalıydım…

Kısa bir süre sonra OTC ürünlerinin eczane dışında satışına imkân veren yeni bir düzenleme yürürlüğe girdi ve OTC satışlarımız % 15-20 azaldı. Bu değişiklik karşısında zincir eczane bizden “daha yaratıcı(!)” olmamızı, bize ek gelir getirecek yeni yollar bulmamızı istiyordu. Artık eczanemizde sadece ilaç, bitkisel ve kozmetik ürünler değil; güneş gözlükleri, spor kıyafet ve ayakkabıları, hatta oyun topları bile satar hale gelmiştik… Eczanemden utanır olmuştum! Geçmişte herkesin aradığını kolayca bulduğu eczanem şimdi tam bir kargaşa içinde, hastalarımın zikzaklar çizerek yürümek zorunda kaldıkları bir labirent halini almış; bebek arabalı ya da tekerlekli sandalyeli hastalar daracık, dolambaçlı yollardan geçemez hale gelmişti.

Üstelik zincir bizden daha fazlasını, çok daha fazlasını bekliyordu. Çalışma saatlerimiz 12 saate çıkarıldı ama çalışan sayımız aynı kalmalıydı. Derken yeni prosedürler: doldurmam gereken akıl almaz formlar, yazmam gereken yığınla rapor ve her ayın ilk günü bir önceki aya ait tüm verilerin saat 15.30’dan önce eksiksiz hazırlanıp zincir yönetimine fakslanması, kendi hazırladığım bütçeyi bir sonraki dönemde tutturma mecburiyetim bunlardan sadece bazıları... Bütçeyi tutturmakta güçlük çektiğimizde önerdikleri reçete ise basitti: Daha yaratıcı olmak ve belki de birkaç çalışanı işten çıkarmak! Zaman zaman müşteri kılığında eczaneme gelip beni denetleyen müfettişler ve birkaç hafta sonra elime ulaşan değerlendirme raporları ve bu raporlarda yer alan; hasta başına daha az vakit ayırırken daha çok ve pahalı ürünler satmam gerektiği tavsiyeleri karşısında şaşırıyordum.

Yılda bir düzenlenen zincir eczaneler toplantısı adeta Oscar töreni havasında geçiyordu. Çalışan başına en yüksek satış, hasta başına en yüksek satış, en yüksek jenerik ilaç satışı kategorilerinde verilen ödüllerin başarı kriteri tek ve açıktı: Satış! Daha çok satış! İnsan sağlığı değil… Oslo’nun en lüks otelinde, meşhur sanatçıların sahne aldığı, en lezzetli yemeklerin, en kaliteli şarapların sunulduğu bu geceler ağzımda buruk bir tat bırakmıştı.

6 yıllık mücadelenin sonunda 30 yıllık meslek yaşantıma son noktayı koydum: Ayrıldım… Benden sonra ise çalışanlarımın önce ikisi, sonra da dördü işten çıkarıldı.”

* * *

İşte böyle!.. Bugün Norveç’teki toplam 646 eczanenin 591’i zincire bağlı, 32’si ise hastane eczanesi. Bilmem anlatabildim mi?

---

Kaynak: Tekiner, Halil. “39. Uluslararası Eczacılık Tarihi Kongresinden İzlenimler ve Zincir Eczacılık Konulu Bildiri,” Ankara Eczacı Odası Bizim Gazete sayı 24 (2010): 6.