Ogród

Generator wodoru do samochodu

2012-06-12T14:07:00.002-07:00

Generator wodoru HHO w samochodzie (gaz Browna)

w portalu Samochody - części i akcesoriaHHO generator to pojęcie często spotykane w artykułach typu:
„Auto na wodę”, „Samochody napędzane wodą”, czy „Woda jako paliwo”.
Wiadomo że wodór to jeden z najczęściej występujących pierwiastków na Ziemi.
Pojęcie „Samochód zasilany wodorem” jest zapewne znane większości osób interesujących się motoryzacją.
HHO generator to pojęcie często spotykane w artykułach typu: „Auto na wodę”, „Samochody napędzane wodą”, czy „Woda jako paliwo”. Wiadomo że wodór to jeden z najczęściej występujących pierwiastków na Ziemi. Pojęcie „Samochód zasilany wodorem” jest zapewne znane większości osób interesujących się motoryzacją. Fakt ten wynika z „czystości” tego źródła energii. Samochody na wodór nie wydzielają spalin, a jedynie czystą wodę! Jeśli więc można w pojeździe wodorowym zamienić wodór i tlen na wodę, czemu nie odwrócić tego procesu? Moglibyśmy wtedy produkować z wody, której mamy narazie pod dostatkiem, czysty wodór. Takie właśnie rozwiązanie w uproszczonej formie zapewnia nam tzw. Generator gazu HHO. Jako wynik elektrolizy wody otrzymujemy tutaj zmieszany wodór z tlenem, czyli mieszanka wręcz idealna do spalenia w klasycznym silniku spalinowym.
Niestety obecna wydajność tego typu rozwiązania jest dosyć niska. Do wygenerowania gazu HHO jest niezbędny prąd i woda. Wody mamy pod dostatkiem, ale z dostępnością prądu nie jest już tak łatwo. Alternator samochodu nie generuje go tak wiele, by wystarczyło go do procesu elektrolizy na większą skalę. Eksperymenty, których wiele w sieci, pokazują, że w warunkach zbliżonych do tych w samochodzie, podczas minuty możemy wytworzyć ok 1 litra gazu. To zbyt mało by samochód mógł być zasilany tylko poprzez „wodę”. Rozwiązaniem może być ciągłe generowanie gazu i magazynowanie go w zbiorniku pod ciśnieniem, a podczas jazdy odpowiednie dozowanie HHO i klasycznego paliwa.
Ta technologia cały czas ewoluuje, generatory są coraz wydajniejsze, a silniki spalinowe mają większą sprawność niż jeszcze niedawno.
Czytaj także w portalu Samochody - części i akcesoria: Ogniwa paliwowe, Golf GTI Edition 35, pierwszy samochód
wodór w aucie gaz Browna generator auto na wodę wodór HHO

Paliwo odnawialne przyszłości

Od paru lat widać coraz więcej oznak zainteresowania odnawialnymi źródłami energii. W wielu pismach i programach naukowych uczeni snują wizję „czystej” przyszłości, bez dymiących kominów i zanieczyszczających powietrze samochodów. Co niektórzy starają się nam wmówić, że jak skończą się złoża ropy możemy wydobywać gaz z pokładów istniejących głęboko pod dnem oceanów albo nawet na księżycu!Czytaj więcej...

Ogniwa paliwowe - przyszłość motoryzacji

Czy przemysł samochodowy czeka rewolucja? Niektórzy twierdzą, że tak. Wiadomo, że producenci samochodów prowadzą badania nad zasilaniem aut wodorem. Do tego celu stosują coraz to wydajniejsze ogniwa paliwowe. Są one zasilane wodorem i na zasadzie reakcji chemicznej generują prąd elektryczny.Ogniwa paliwowe - więcej...

MEGA ZAROBEK

2012-05-28T10:32:00.002-07:00

JESIENNE INSPIRACJE

2011-10-30T00:41:00.000-07:00

Nawożenie jesienne:
Późną jesienią z działek znikają letnie i wczesnojesienne plony.
Warto rozpocząć przygotowywanie się do następnego sezonu wegetacyjnego i pomyśleć o jesiennym nawożeniu gleby.
Ta pora nawożenia przynosi wiele korzyści.

Po pierwsze unikniemy możliwości wypalenia roślin, do którego może dojść w wyniku zbyt intensywnego użycia nawozu wiosną.W czasie zimy składniki nawozu ulegną korzystnym przemianom, elementy balastowe zostaną wypłukane, a nawóz dobrze rozprowadzi się w glebie.
Możemy również użyć tańszych form nawozów, takich których użycie wiosną byłoby nieskuteczne lub nawet szkodliwe dla roślin.

Kolejnym argumentem przemawiającym za wykonaniem nawożenia jesienią jest zmniejszenie natężenia prac w ogrodzie o tej porze roku.Wiosną będziemy mogli zatem swoje siły, poświęcić na inne prace ogrodowe.

Ochrona przed zającami, gryzoniami i kretami
W okresie jesienno-zimowym wiele szkód w ogrodach i na działkach mogą wyrządzać zające i gryzonie polne.
Efekty działań tych zwierząt to pozjadane nasiona i cebule roślin, pogryzione korzenie roślin, uszkodzone łodygi i podstawy pędów, ogryziona kora u podstawy drzewek.

Dość charakterystyczne są kopce, będące dziełem kretów.
Aktywność tych zwierząt wzrasta pod koniec jesieni (koniec października) kiedy to przygotowują się do przetrwania zimy.
Ich aktywność ponownie wzrasta wiosną, kiedy to w żyznej i wilgotnej glebie pojawiają się liczne larwy i pędraki, będąceprzysmakiem kretów.
Pojawienie się licznych kretowisk może być dla nas zatem niemiłym zaskoczeniem, gdy wiosną przyjdziemy na działkę.

PAMIĘTAJ O DOKARMIANIU PTAKÓW W OKRESIE ZIMOWYM

Aby uchronić pnie drzew przed działalnością zajęcy i gryzoni, podstawy pni owija się owija się słomą, papierem falistym lub specjalnymi osłonkami z tworzyw sztucznych.
Można też stosować rozmaite preparaty odstraszające te zwierzęta oraz trucizny przeciw gryzoniom.

Aby skutecznie zapobiegać zniszczeniom powodowanym przez gryzonie oraz krety, warto bliżej poznać biologię tych zwierząt i nauczyć się rozpoznawać, które z nich jest sprawcą zniszczeń w naszym ogrodzie.

Pamiętaj o ochronie roślin – zobacz film

Korzenie roślin najlepiej wyścielić agrowłókniną ściółkującą i kilku centymetrową warstwą kory a samą roślinę opatulićkapturami z agrowłókniny
lub agrowłókniną gdy roslina jest duża
/agrowłóknina to produkt wieloletni ,możemy korzystać z niej przez kilka lat /
WPROWADZILIŚMY DO SPRZEDAŻY WORKI FOLIOWE

- szeroka gama zastosowań od kiszonej kapusty aż po troty …

Grzybowa Micha na jesienne wieczory !!!

2011-10-30T00:39:00.001-07:00

Grzybowa Micha na jesienne wieczory !!!
To nic innego jak nowy fantastyczny zestaw do uprawy pieczarki w domu i to na parapecie kuchennym.
Jest to zestaw który nadaje się na oryginalny prezent w bardzo przystępnej cenie

TYLKO TERAZ W PROMOCJI JAKIEJ NIE WIDZIAŁEŚ
KUPUJĄC DWA ZESTAWY TRZECI DOSTAJESZ GRATIS

Taka oferta skierowana jest tylko dla naszych klientów

Chcieliśmy poinformować Was że od miesiąca października podpisaliśmy Umowę z dystrybutorem na Polskę narzędzi firmy Draper

Draper jest firmą rodzinną dostarczającą narzędzia ręczne od 1919roku. Od ponad 40 lat zlokalizowana jest w Hampshire w Anglii.
W swojej ofercie posiadają bardzo ciekawy asortyment ,który to stopniowo będziemy wprowadzać do oferty naszego sklepu www.gadar.pl
Towar jest pierwszej jakości / nie jakieś chińskie podróbki / co oznacza że może służyć nam bardzo wiele lat

Oto wybrane towar na dzień dzisiejszy

Automatyczny ściągacz do kwiatów -HIT !!

Pokrowce na meble ogrodowe

Pamiętaj o ochronie roślin – zobacz film

Korzenie roślin najlepiej wyścielić agrowłókniną ściółkującą i kilku centymetrową warstwą kory a samą roślinę opatulić kapturami z agrowłókniny
lub agrowłókniną gdy roslina jest duża
/agrowłóknina to produkt wieloletni ,możemy korzystać z niej przez kilka lat /

Gdy nadejdzie zima...

2011-10-30T00:37:00.000-07:00

Gdy nadejdzie zima...

Październik jest miesiącem wilgotnym
W tym miesiącu kończy się niemal całkowicie okres wegetacyjny roślin.
Barwne owoce utrzymują się jeszcze na niektórych krzewach ozdobnych.
Jednak z większości drzew liściastych pod wpływem podmuchów wiatru opadają już ostatnie, brunatne i zaschnięte liście

KOMPOSTOWNIK OBROTOWY

Meble ogrodowe
Po zakończeniu sezonu należy wybrać odpowiednie miejsce do przechowywania mebli ogrodowych przez zimę.
Drewnianych mebli ogrodowych nie wolno przechowywać w miejscu bardzo suchym i ciepłym, ponieważ mogą za bardzo przeschnąć.
Miejsce powinno być zatem chłodne, ale zabezpieczone przed wilgocią.
Mebli drewnianych nie należy nigdy przykrywać folią lub podobnym materiałem, gdyż może to spowodować rozwój pleśni lub grzybów.
Jeżeli chcemy meble okryć, należy użyć materiału przewiewnego, spod którego odparuje wilgoć.Odpowiednio pielęgnowane drewniane meble ogrodowe będą nas cieszyć przez długie lata.Pokrowce na meble ogrodowe

AGROWŁÓKNINY OSŁANIAJĄCE NA ZIMĘ -zobacz ofertę

Korzenie roślin najlepiej wyścielić agrowłókniną ściółkującą i kilku centymetrową warstwą kory a samą roślinę opatulić kapturami z agrowłókniny
lub agrowłókniną gdy roslina jest duża
/agrowłóknina to produkt wieloletni ,możemy korzystać z niej przez kilka lat /

PROMOCJA

Długie konanie silnika benzynowego. Alternatywne paliwa jutra

2011-10-23T09:33:00.000-07:00

(',')');?> Historia motoryzacji zaczęła się w 1886 roku, kiedy to genialny Niemiec Karl Benz opatentował pierwszy samochód w dzisiejszym rozumieniu — trzykołowy Der Motorwagen. Wcześniej, w 1770 roku, powstał „ciągnik Cugota" potrafiący przejechać kilkaset metrów dzięki parze wodnej. Była to jednak li tylko rozrywka arystokracji. W 1883 roku Gottlieb Daimler wynalazł silnik benzynowy a w 1887 roku — pierwszy samochód czterokołowy nazwany Daimler Motor Kutsche. Jak widać, motoryzacja narodziła się w latach 80-tych XIX wieku. Diesel, wynaleziony w 1892 roku i opatentowany 23 lutego 1893 roku przez Rudolfa Diesla, po raz pierwszy został zastosowany w samochodzie osobowym Mercedes 260D w 1936 roku. Od tego czasu zmieniło się wszystko poza… napędem. Wprowadzano co prawda nowinki i ulepszenia w układzie napędowym, takie jak silnik Wankla, działający pod maską Mazdy RX-8, turbodiesel, wprowadzony po raz pierwszy w 1978 roku w Mercedesie 300SD, seria W116, czy wreszcie bezpośredni wtrysk paliwa zarówno dla diesli — typu common rail kolejno pierwszej, drugiej i trzeciej generacji, obecny na rynku od premiery Alfa Romeo 156 JTD w 1997 roku — jak i „benzyniaków", czyli Gasoline Direct Injection. Zasadniczo jednak te usprawnienia nie zmieniają samego napędu ani jego sposobu działania, opartego na technologii rodem z drugiej połowy XIX wieku.

Uwarunkowania polityczne

Przyczyną takiego stanu rzeczy jest wysoka gęstość energii obu paliw wynosząca 10,942Wh/l dla ropy i 9,700 Wh/l dla benzyny (przed pomnożeniem przez wielkość sprawności, zob.). W przeliczeniu na kilogram jest to jeszcze więcej. Jednak na skutek najpierw presji ekologicznej pod koniec XX wieku, wskazującej na zanieczyszczenie środowiska przez przemysł motoryzacyjny (sam jako dziecko szedłem w „pochodzie ekologicznym" z transparentem „STOP emisji tlenku azotu") a w ostatnich latach — politycznego wykorzystywania paliw płynnych (tak się złożyło, że większość przemysłowych złóż ropy znajduje się na terenie państw arabskich oraz Wenezueli, które zawiązały kartel OPEC) paliwa kopalne są dziś wyjątkowo passé. Głównym zainteresowanym zmianą status quo są Stany Zjednoczone, dla których wybitna zależność od ropy naftowej jest jednym z największych problemów. Na kraj ten przypada ponad jedna czwarta światowej konsumpcji. Innymi słowy zużycie ropy wynosi 453 galony amerykańskie na osobę, podczas gdy w UE — 102 a w Chinach — 10 (zob.). 55% z dwudziestu milionów baryłek zużywanych w USA dziennie jest importowana a do 2025 roku odsetek ten wzrośnie do 70%. Jednocześnie cena ropy naftowej jest bardzo wrażliwa — zmniejszenie światowego wydobycia o 10%, co może się zdarzyć w wypadku wojny, katastrofy naturalnej lub nawet zamachu terrorystycznego, zwiększyłoby jej cenę dwukrotnie. To za tymi faktami stoi ogłoszony właśnie przez prezydenta Busha plan „dwadzieścia w dziesięć" - zmniejszenia zużycia ropy naftowej o 20% do 2017 roku (zob.). Plan prezydencki zakłada wyprodukowanie ekwiwalentu 35 miliardów galonów amerykańskich (132 km sześcienne) z odnawialnych i alternatywnych źródeł energii oraz stałe zwiększanie efektywności silników spalinowych. Plany takie lub podobne, sprowadzające się do uniezależnienia od importu paliw kopalnych, mają wszystkie rozwinięte państwa świata. Nie ma przesady w stwierdzeniu, że zależność państw rozwiniętych od ropy, jej wielka koncentracja w Zatoce Perskiej oraz podatność na wahania cen są największym problemem współczesnego świata, za którym kryją się bieżące wydarzenia na arenie międzynarodowej.

Jeszcze pod koniec lat 90-tych na celowniku opinii publicznej były zanieczyszczenia powodowane przez motoryzację. Obecnie wszyscy mówią o dwutlenku węgla, który zanieczyszczeniem nie jest. Chodzi o to, że emisja dwutlenku węgla rośnie wprost proporcjonalnie do zużycia paliwa podczas, gdy zanieczyszczenia nie są bezpośrednio z nim związane. W rzeczywistości jest to więc sposób rządów na przekonanie swoich obywateli, że „grają w tej samej drużynie" — obrońców środowiska. Dzięki temu zabiegowi socjotechnicznemu każdy „świadomy ekologicznie" zachodni konsument pomaga swemu rządowi zmniejszyć import ropy naftowej.

Otworzyło to drogę do rozwoju alternatywnych źródeł energii lub nawet odkurzenia starych technologii, zarzuconych w okresie taniej ropy po drugiej wojnie światowej. Stosowane są liczne zachęty do kupowania samochodów o mniejszym zużyciu paliwa lub używających źródeł alternatywnych takie jak: brak opłat autostradowych, zmniejszenie kosztów rejestracji pojazdu, zmniejszenie lub odstąpienie od podatku drogowego, darmowe parkingi, odpisy podatkowe (co może być lepszym pomysłem niż polski wynalazek dawania pieniędzy „księdzu proboszczu") czy wprost dofinansowanie zakupu przez rząd. Taka ingerencja w rynek ma spowodować raptowny wzrost udziału pojazdów na te paliwa, nawet przy takim samym koszcie eksploatacji. Drugim stosowanym środkiem jest zestawienie i upublicznienie informacji o zużyciu paliwa i emisji dwutlenku węgla w samochodach oraz ich podział na klasy energochłonności podobnie jak żarówki czy lodówki (Amerykanie mają swój podział liczbowy od 0 do 10). W Polsce jest to zestawienie sporządzone na podstawie Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie zestawień istotnych z punktu widzenia ochrony środowiska informacji o produktach, Dz. U. 2004 nr 98 poz. 999. Samo zestawienie jakimś cudem udało mi się znaleźć na stronie o wdzięcznej nazwiewww.mt.gov.pl/viewattach.php/id/6e154dcf1363ca0e89896922c44f2af6. Nie tylko praktyczny brak dostępności dla konsumentów (dla których formalnie je zrobiono), ale także beznadziejny sposób wykonania i jego niezrozumiałość świadczą o tym, że zrobiono to na typowe "odwal się [Wspólnoto Europejska]". Rozporządzenie to wynika bowiem z dyrektywy 1999/94/WE z dnia 13 grudnia 1999 r. w sprawie dostępności dla konsumentów informacji o zużyciu paliwa i emisjach CO2 w odniesieniu do obrotu nowymi samochodami osobowymi (Dz. Urz. WE L 12 z 18.01.2000 r.). Dla porównania — w Wielkiej Brytanii jest to stronawww.vcacarfueldata.org.uk, na której można bez trudu sprawdzić i porównać dowolne zawarte w niej dane. Wreszcie trzeci sposób, najmniej widoczny choć najskuteczniejszy to wytworzenie klimatu w którym sprawa importu paliw, ładnie opakowana w papierek ekologii jest najwyższym priorytetem państw i przedmiotem uwagi opinii publicznej. Nie sposób sobie wyobrazić, by jakaś piosenkarka czy inna gwiazda jeździła wielkim paliwożernym monstrum spalającym kilkanaście litrów na sto kilometrów — choć niewątpliwie każdą byłoby na to stać a — jak wykazali antropolodzy — duże i wysokie samochody mają ważne znaczenie społeczne. Przeciwnie — wszystkie wielkie gwiazdy jeżdżą samochodami hybrydowymi, a nawet prototypami elektrycznymi lub wodorowymi. Przykładem George Clooney, nabywca pierwszego sportowego samochodu elektrycznego Tesla Roadster czy Placido Domingo, który otrzymał za darmo od BMW najnowszy prototyp zasilany wodorem Hydrogen7. Nawet Watykan, twierdza konserwatyzmu, postanowił skorzystać z nowego trendu i pokryć dach audytorium Pawła VI panelami słonecznymi. Z kolei brytyjski następca tronu, książę Karol, kazał zmienić napęd w swoich samochodach na czysty biodiesel, oraz zapowiedział podawanie do wiadomości publicznej wyprodukowanego przez swoje włości CO2. Jeżdżenie samochodami 4x4, mającymi najgorszą prasę, jest czymś o czym wiadomo, że nie jest karalne, ale się tego nie robi. W tej sytuacji postęp w dziedzinie alternatywnych technologii był jedynie kwestią czasu.

Napędy alternatywne

Pierwszą propozycją jest mieszanka 85% bioetanolu i 15% benzyny zwana E85. Biokomponenty, które niedawno dodawano w ilości do 5% same stały się alternatywnym paliwem. Światowy lider tego segmentu, szwedzki Saab obiecuje samochód hybrydowy E100-prąd, który pokaże synom Allaha gest Kozakiewicza. Co ciekawe, nie tylko paliwo to zostawia w tyle benzyny klasy Premium, mając 107 oktanów, ale także zwiększa moc silnika o 20% i moment obrotowy o 15%. Główną przeszkodą w upowszechnieniu E85 jest wysoki koszt wejścia — nie ma samochodów, bo nie ma stacji paliw i odwrotnie. W Wielkiej Brytanii problem ten częściowo udało się rozwiązać poprzez współpracę Saaba z siecią supermarketów Morrisons, dysponującą 274 własnymi stacjami przy supermarketach. Obecnie E85 tankować można przy 21 sklepach. Powinno to wystarczyć do zadziałania mechanizmów rynkowych.

Następne to CNG i LPG. Najlepszy model na CNG - Honda Civic GX — ma nad swymi konkurentami dwie istotne przewagi: może być zasilana z domowej sieci gazowej dzięki kompresorowi Phill (inne tylko na odpowiedniej stacji) oraz nie używa w ogóle benzyny (inne mają dwa osobne zbiorniki). Jest to paliwo tańsze w eksploatacji niż benzyna. Do tego dochodzą zachęty rządowe. Wady są podobne jak w przypadku samochodów elektrycznych — zasięg 270 km i 16 godzin ładowania. Innym wariantem są samochody na wiele rodzajów paliwa, takie jak Siena 1.4 Tetrafuel działająca na gaz, benzynę, E100 i gazohol (mieszankę 20% alkoholu i 80% benzyny). Jeśli chodzi o LPG to poza Polską jest to napęd prawie nieznany. Jego lokalna popularność jest rezultatem opresyjnie wysokiego opodatkowania benzyny. Nawet w Polsce nie ma modelu z seryjnie montowanym LPG. Niektórzy producenci zgadzają się na zachowanie gwarancji w przypadku montażu zbiornika.

Szczególnym przypadkiem jest występująca razem trójca GTL / CTL / BTL. Są to syntetyczne paliwa otrzymywane odpowiednio z gazu, węgla lub biomasy. Powstałe w marcu 2006 roku w Brukseli Stowarzyszenie na rzecz Promocji Paliw Syntetycznych w Europie (ASFE) lobbuje za produkcją takich paliw jako „ekologicznych" (podczas produkcji, ale tylko BTL, wydziela się do 90% mniej gazów cieplarnianych). W rzeczywistości jest to powrót do idei uniezależnienia się od importu, po raz pierwszy zastosowanej przez III Rzeszę (technologia ta pochodzi z lat 30-tych) a po wojnie rozwijanej przez objęte sankcjami gospodarczymi RPA. Polska może produkować CTL w Oświęcimiu na bazie firmy Dwory SA i jest to poważnie rozważane. Tym niemniej paliwa syntetyczne stanowią dla motoryzacji rozwiązanie polityczne, a nie konstrukcyjne i jako takie kierowców — w przeciwieństwie do rządów — interesuje najmniej. Zachętą byłaby tu niższa cena.

Znacznie bardziej od powyższych obiecujące i trendy są pomysły częściowego lub całkowitego zastąpienia benzyny i ON prądem elektrycznym. Do tej pory technologia ta znajduje się praktycznie w powijakach — elektryczne są rowery, hulajnogi, a ostatnio skutery. Jest tak, ponieważ stosowane baterie NiMH cechują się zbyt niską na potrzeby motoryzacji gęstością energii. Sprawę utrudniają dwa warunki sine qua non — temperatura pokojowa (baterie mają lepsze parametry w bardzo niskich temperaturach) i odnawialność (jednorazowe przekraczają 1 kWh/l). Do rozwoju samochodów elektrycznych potrzebne są baterie litowo-jonowe, takie jak w laptopach i telefonach komórkowych. Wykorzystanie ich w motoryzacji okazało się być bardzo trudne ponieważ odpowiednio duże niebezpiecznie nagrzewały się i wymykały spod kontroli. Wyniki udało się jednak poprawić i wkrótce mają pojawić się na rynku samochody z tymi bateriami. Pierwszym będzie Saturn Vue Green Line zapowiadany na jesień 2009. Matsushita pokazała prototyp baterii Li-Ion trzeciej generacji o gęstości 740 Wh/l (nie przekłada się to bezpośrednio na użycie w samochodach). Mają one silnych konkurentów. Ich ewolucją są baterie litowo-polimerowe (LiPo) o gęstości energii około 300 Wh/l. Jeszcze lepszymi wynikami odznaczają się baterie litowo-siarkowe firmy Sion Power Corporation. Obecnie uzyskują 400 Wh/l, a firma przewiduje, że wkrótce osiągnie 600 Wh/l. Jej konkurentem jest Electrovaya z technologią SuperPolymer — potwierdzono 650 Wh/l. Wyniki te są bardzo szacunkowe gdyż w tej dziedzinie ma miejsce gwałtowny postęp. W 2008 roku ma rozpocząć się masowa produkcja „ultracapacitor-a" (połączenie baterii i akumulatora) firmy EEStor (zob.), który będzie napędzał samochód ZENN. Firma zapowiada, że samochód elektryczny na jej hybrydowej baterii przejedzie 500 mil (800 km), co pokonałoby piętę achillesową samochodów elektrycznych i odesłało do lamusa silniki spalinowe.

Szacuje się, że krytyczną granicą dla samochodów na baterie jest prędkość maksymalna samochodów miejskich czyli ok. 150-160 km/h oraz 500 km zasięgu - po jej osiągnięciu będą wypierać dzisiejsze auta. W osiągnięciu tego może pomóc samo wykorzystanie zbędnych elementów mechanicznych w samochodach spalinowych — nie tylko samego zbiornika paliwa, ale także silnika, skrzyni biegów, sprzęgła i całej reszty ciężkiego żelastwa, które ma tylko jeden cel — zamienić paliwo na pracę mechaniczną. Razem jest to co najmniej 300 kg w każdym samochodzie osobowym. Baterie zaś znajdują się pod podłogą — i to prawie wszystko. Dobrym przykładem jest francuski BlueCar, wyjątkowo przestronny przy długości zaledwie 3,05 metra i ważący mniej niż tonę. Wykorzystanie na baterie zaoszczędzonej w ten sposób masy i przestrzeni pozwoli zrównoważyć niższą gęstość energetyczną.

Samochód elektryczny ma wiele innych zalet — jest banalnie prosty w obsłudze (nie ma sprzęgła ani skrzyni biegów), jest bezszelestny, stały moment obrotowy dostępny jest przy każdej prędkości, jego waga w czasie jazdy nie zmienia się, nie wymaga ani nowej infrastruktury (jak E85) ani nawet istniejącej — do ładowania można go podłączyć do dowolnego gniazdka elektrycznego. Korzysta więc z takich źródeł prądu jakie zasilają sieć elektryczną i w tym sensie zanieczyszcza środowisko w takim samym stopniu jak każde urządzenie elektryczne, np. telewizor, który szczęśliwie nie jest na celowniku ekologów. Tutaj zaś rozwiązaniem jest najbardziej ekologiczna energia jądrowa oraz energia odnawialna, głównie słoneczna, która według prognoz długoterminowych w połowie 21 wieku ma dostarczać połowy zużywanej energii na świecie. Gwoli uczciwości trzeba zaznaczyć, że obecnie ładowanie w zwykłym gniazdku odpowiada emisji 63 g CO2 na kilometr. Spada to do zera w przypadku korzystania z „zielonej" energii, np. domowego panelu solarnego. Nawet jednak 63 gramy to wynik daleko poniżej najsurowszych wymagań ponieważ do 100 gram samochody oznaczane są jako najoszczędniejszego typu „A" zaś samochód o napędzie spalinowym do podobnego wyniku musiałby przejechać aż sto mil na jednym galonie (anglosaska miara zużycia paliwa, odpowiednik europejskiego "litrów na sto kilometrów"). Ich największa zaleta leży jednak w niezwykle taniej eksploatacji — od darmowej w przypadku korzystania ze źródeł odnawialnych do ekwiwalentu cenowego ponad 100 mpg. Dzieje się tak ponieważ samochody te można ładować w nocy, kiedy prąd jest znacznie tańszy (w Polsce taryfa G12 nocna — prąd tańszy nawet o połowę w stosunku do G11). Oszczędności występują nawet w taryfie całodobowej. Licząc w ten sposób, najpopularniejszy samochód elektryczny G-Wiz osiąga do 600 mpg — 10 razy więcej niż najoszczędniejsze samochody konwencjonalne. Zamieniając to na bardziej obrazowe porównanie — zużywa prądu w ciągu roku za tyle, ile kosztuje jedno zatankowanie paliwożernego SUVa. Dodając liczne ulgi, odpisy i przywileje jest to najtańszy samochód na świecie, jedyny, który w ciągu użytkowania może okazać się… bezpłatny, w porównaniu z typowym samochodem. Takiego interesu nawet najlepsi rabini nie wymyślili. Do tego prąd może być objęty ulgową lub zredukowaną stawką podatku VAT - we Włoszech jest to 4% a we Francji 5,5% (zob.), podczas gdy w Polsce — 22% VAT-u plus akcyza (Polska nakłada akcyzę na prąd jako jedyny kraj Unii; niesłusznie, bo prąd był towarem luksusowym, ale przed wojną). Po planowanym na 2009 rok stworzeniu ogólnoeuropejskiego wolnego rynku energii elektrycznej (zob.) ekwiwalenty mpg wzrosną jeszcze bardziej. Może to wpłynąć na gwałtowny rozwój samochodów BEV w ciągu dekady.

Drugą — poza obecnie niezadowalającym zasięgiem — wadą samochodów elektrycznych (zwanych BEV) był długi czas ładowania, praktycznie uziemiający samochód i jego właściciela przy mieszkaniu jak chłopa pańszczyźnianego. Tu też dzięki nanotechnologii osiągnięto postęp i obecnie baterie firmy A123 można naładować do 90% w ciągu 5 minut. Jeszcze dalej idą naukowcy z MIT, którzy naładowali całą baterię w ciągu sekund. Ładowanie przyszłej baterii samochodowej nie będzie trwało dłużej niż dziś wlewanie paliwa. Trzecim problemem, znanym także posiadaczom telefonów komórkowych, było zmniejszanie się pojemności baterii w miarę kolejnych ładowań. Nanotechnologia pozwala rozwiązać ten problem całkowicie — np. bateria Toshiby rozładowała się o 1% po tysiącu cykli zaś w prototypie EEStor samorozładowanie w ogóle nie występuje.

Z tych powodów uważam, że przyszłość motoryzacji należy do samochodów elektrycznych napędzanych dopiero opracowywanymi rodzajami wysokowydajnych baterii lub hybryd bateryjno-akumulatorowych o gęstości energii ponad 500 Wh/l.

Przedtem jednak czeka nas „okres burzy i naporu" czyli samochody typu PHEV — ewolucyjne rozwinięcie obecnych samochodów hybrydowych. Pojazdy takie mogą korzystać z silnika elektrycznego na krótkich dystansach w czasie codziennego użytkowania a na dłuższych trasach z tradycyjnego silnika spalinowego (zob.). Obliczono, że przeciętny Amerykanin pokonuje dziennie 29 mil, zaś 70% - mniej niż 40 mil dziennie (zob.). Gdyby trasę tę pokonywali na bateriach, wspomniany na wstępie plan Busha zostałby wykonany z nawiązką, jednocześnie znacznie obniżając koszty eksploatacji pojazdu. Obecnie (listopad 2007) nie ma seryjnie produkowanych PHEVów, ale istnieje już rynek zamiany hybryd na PHEVy — głównie w światowej Mekce „zielonych" samochodów i technologii, czyli w stanie Kalifornia.

Pomijając zużycie prądu PHEVy będą mogły uzyskać zużycie paliwa około 100-150 mpg (w zależności od dziennego przebiegu i miejsca jazdy). W dodatku (tak jak hybrydy) będą miały lepsze wyniki w mieście niż na drodze — odwrotnie niż zwykłe samochody.

„Klasyczne" PHEVy będą pojazdami na dwa równoważne paliwa — prąd i benzynę lub ON. Niejako kolejnym krokiem naprzód było zaprojektowanie samochodu elektrycznego, w którym tradycyjne paliwo pełni już tylko rolę służebną. Tak działa koncepcyjny Chevrolet Volt oczekiwany w salonach w 2010 roku. W prototypie nie ma połączenia między kołami a silnikiem spalinowym. Paliwo (E85) użyte jest do produkcji dodatkowej energii elektrycznej doładowującej baterię. Rozwiązuje to największy (obecnie) problem samochodów BEV czyli ograniczony zasięg - Volt może przejechać ponad 1000 km. Jako PHEV ma zasięg na bateriach 40 mil (typ PHEV-40). Volt jest nadzieją GM na pokonanie Priusa trzeciej generacji na jego własnym polu. Gdyby do tego czasu upowszechniono E100 byłby to samochód elektryczny z dala od domu wspomagany alkoholem (co faktycznie może być interesujące). GM poszedł jeszcze dalej w drugiej generacji prototypu, w której zamiast silnika na E85 użyto ogniw paliwowych na wodór żeniąc dwa główne napędy alternatywne. Rozwiązanie takie (pierwszej generacji) w potencjalnie konkurującym z Voltem Volvo Recharge nazwano po prostu Pomocniczą Jednostką Energetyczną (ang. Auxiliary Power Unit). Teoretycznie właściciel samochodu wyposażonego w jednostkę ma do dyspozycji swój własny generator prądu na wypadek przerwy w dostawie mocy.

Dodatkiem do hybryd, PHEVów i BEVów jest panel słoneczny zamontowany na dachu o mocy ok. 240W. W eksperymentalnym Priusie w słonecznej Kaliforni poprawiło to spalanie paliwa o 10%. Co ważniejsze, wydłuża to zasięg samochodów o 15 km. Firma Solar Electrical Vehicles, która zamontowała już ponad sto takich paneli zapewnia, że inwestycja zwraca się po dwóch do trzech latach. Najbardziej interesująca jest możliwość uzyskania lakieru lub cienkiej folii produkujących prąd. Laboratorium Angstroema, potentat w dziedzinie innowacyjnych energii zaprezentował taką folię, ważącą jedynie 20-30 g/m2. W Tybindze pokryto nią dach kościoła. Prawdopodobnie więc przyszłe samochody będą wyposażone w takie fotoogniwa standardowo lub co najmniej na życzenie. Na tak zwaną całość poszła firma Venturi dodając do samochoduEclectic montowany na dachu wiatrak produkujący do 400W noszący dumną nazwę „osobistej turbiny wiatrowej". Według producenta w wietrzny dzień turbina pozwala na przejechanie 15 kilometrów. Niewykluczone, że jest to strzał w dziesiątkę. Nowe turbiny produkują prąd już przy wietrze 1,6 m/s (1 Beauforta czyli powiew), mają 60% efektywności, pracują do 45 km/h (6 w skali Beauforta) i nie mają ostrych krawędzi. Poza tym w warunkach ruchu miejskiego wiatr jest wręcz gwarantowany za sprawą ciężarówek, pojazdów uprzywilejowanych i innych uczestników ruchu. Turbina wiatrowa może wykorzystać do napędu sam ruch uliczny jednocześnie w nim czując się najlepiej.

Innym źródłem energii jest siła mięśni kierowcy, którą można wykorzystać jako jej jedyne źródło (pojazd HPV), połączyć z energią elektryczną (hulajnogi, rowery, velomobile czyli rowery w aerodynamicznej obudowie, samochód Twike) czy wreszcie z OZE — z możliwością podłączenia do sieci elektrycznej (bardziej prawdopodobne) lub nie. Hybrydy słońce+HPV budowano na użytek konkursów samochodów solarnych (wyjątkowo mocno naginając zasady...). Nie weszły do masowej produkcji z powodu zbyt wysokich kosztów. Osobne technologie są dobrze rozwinięte, problemem jest ich zintegrowanie i sprzedanie za konkurencyjną cenę. Perspektywiczne HPV to np. dwuosobowe rowery czterokołowe firmy CosyCycle. Natomiast aerodynamiczne samochody solarne testowane są w ramach Shell Eco-marathon gdzie mają osobną kategorię. Najlepsze wyniki uzyskuje pojazd Solar Car Solution grupy Lycee Louis Pasquet, nie przypadkiem podobny do rekordowych pojazdów zasilanych siłą mięśni. Gdyby je scalić… powstałby idealny pojazd miejski. Zdrowy mężczyzna jest w stanie na kilka sekund osiągnąć moc 1 KM, a sportowcy — 2 KM. Po godzinie moc spada do ok. 200 wat. Przy ekstremalnej konstrukcji HPV nawet jednak 150 wat wystarcza do uzyskania 58 km/h przy czym Greg Kołodziejczyk osiągnął średnio 115W przez dobę. Rekordy pojazdów HPV dowodzą możliwości wykorzystania ich w transporcie (aczkolwiek potwierdził to już samochód Twike):

prędkość maksymalna 130,36km/h (Sam Whittingham, Varna Diablo II) oraz 110,90 km/h dla tandemu (Double Gold Rush, Easy Racers Team)

średnio 86,77 km/h przez godzinę (Sam Whittingham, Varna 3) oraz 74,51 km/h dla tandemu

100 km ze średnią prędkością 81 km/h (Lars Teutenberg, Whitehawk)

1046 km w 24 godziny (średnio 43,6 km/h) (Georg Kolodziejczyk, Critical Power Streamliner).

Uzupełnieniem byłoby tu wykorzystanie energii produkowanej przez ludzkie ciało. Obfity posiłek dostarcza mu 7kW prądu. W Center for Space Power and Advanced Electronics, dziale NASA,obliczono, że na wykorzystanie czeka: 81W podczas snu, 128W stojąc,163W spacerując, 407W szybko maszerując, 1048W podczas biegu długodystansowego i 1630W podczas sprintu, przy czym około 2kW dla sprinterów olimpijskiego formatu. Część można odzyskać z ciepła, ruchu, ćwiczeń lub moczu. Larry Rome, założyciel firmy Lightning Packs skonstruował prototyp plecaka odzyskującego 7W z energii chodu. Inny zespół umieścił baterię w obcasie buta. W tym ostatnim wynalazku wystarczyło to do zasilania radia. Już od 1988 roku dostępne są „kinetyczne" zegarki Seiko. Inne dostępne zastosowania to „kinetyczne" latarki, ładowarki telefonów, radia, komputer XO „za 100$" a przede wszystkim zapowiedź rewolucji — generator prądu Weza ładowany przez naciskanie dźwigni o mocy do 40 wat. W sklepach Japonii od niedawna dostępne są baterie NoPoPo. Mają moc 500 mAh w baterii AA i trzeba do nich… nasikać. Jakkolwiek pomysł sikania do baku nie wydaje się intrygujący to ufundowanie X Prize za odzyskanie 500W mogłoby zrewolucjonizować zasilanie. Wystarczyłoby to do napędzenia velomobile (problematyczne czy byłby to BEV czy nadal HPV!) lub ultraoszczędnego trzykołowca — zwłaszcza listonoszom czy żołnierzom. Prototyp hybrydy HPV+"odzyskana energia" (tj. zasilanej przez człowieka podczas jazdy i przed nią) mógłby zostać przetestowany do poruszania się po wiosce olimpijskiej podczas Igrzysk Olimpijskich. W innej wersji kierowca nie musiałby bezpośrednio napędzać samochodu przy pomocy mięśni — wystarczyłoby gromadzenie wytwarzanej energii jeśli gaz i hamulec obsługiwane byłyby rękoma w technice drive-by-wire. W tym przypadku problemem jest jednak sprawność.

Podobną technologią jest uzyskiwanie energii słonecznej na ubraniach — tzn. użycie ubrań jako fotoogniw. Prace nad produkcją takich mundurów prowadzi armia amerykańska.

W praktyce kolejność zużywania energii byłaby następująca:

energia ruchu/ciepła kierowcy
energia słoneczna z ubrania i noszonych przedmiotów
energia słoneczna z fotoogniw samochodowych
energia wiatrowa z wiatraczka samochodowego
zasilanie siłą mięśni:
a. bezpośrednio, tak jak w rowerze lub
b. pośrednio, a la generator Weza (pożądane: odzyskanie 500W z pozycji siedzącej)
zasilanie awaryjne z baterii (jak „zwykły" samochód elektryczny)

O ile samochód typu „1+5" byłby gadżetem dla olimpijczyków to dodanie źródeł 2, 3 i 4, zwłaszcza przy pokryciu wydajnymi fotoogniwami całej karoserii i kształcie Aptery (zob. dalej), wystarczyłyby do osiągnięcia „miejskich" 50 km/h w samochodzie miejskim o wnętrzu Smarta — przepis na rewolucję godną Forda T.

Jednym z najbardziej niezwykłych projektów jest samochód napędzany sprężonym powietrzem. Okazuje się, że ma ono gęstość energii wystarczającą do użycia w samochodzie miejskim. Pierwszy taki pojazd ma wyprodukować już za rok hinduska Tata we współpracy z firmą MDI byłego inżyniera Formuły 1 Guya Negre. Będzie ładowany ze specjalnej pompy w ciągu 2 minut lub w ciągu 4 godzin przy użyciu kompresora zasilanego prądem ze zwykłego gniazdka. Jedynym produktem jest zimne powietrze o temperaturze -15 st. C, które można wykorzystać do klimatyzacji a nawet chłodni (czyżby rewolucyjny samochód dostawczy...?). Emitowany dwutlenek węgla — 4 g na kilometr — jest tym, który został wcześniej pobrany. Warto zauważyć, że w przypadku zasilania z gniazdka z perspektywy klienta jest to samochód elektryczny, tyle że prąd zamiast do ładowania baterii używany jest do kompresowania powietrza. Test zasięgu i prędkości przy poborze tej samej ilości kilowatogodzin rozstrzygnie, czy jest to technologia konkurencyjna dla samochodów elektrycznych.

Niejako naturalnym pomysłem jest wykorzystanie pierwiastka boru o 2,5 raza większej gęstości energii na litr niż benzyna. Pod względem fizykochemicznym to paliwo idealne. Uwaga naukowców skupiona była na NaBH4 — tetrawodorobromianie sodu. Jego teoretyczna gęstość energii wynosi 7314 Wh/l przy efektywności 40% czyli gęstość praktyczna prawie 3 kWh/h. Mniej niż ropa, ale znacznie więcej niż ciekły wodór. Reagując ze zwykłą wodą wydziela wodór, ciepło i NaBO2. Technologię tę nazwano „wodór na żądanie". Do właściciela patentu - firmy Millennium Cell — ustawiła się już kolejka klientów na czele z US Army (zob.). Firma współpracowała z dwoma producentami. We współpracy tej firmy z Daimler Chrysler powstał koncepcyjny Natrium. Jednak trudności podczas reakcji chemicznych spowodowały zamknięcie programu w 2003 roku. Efektem współpracy z Samsungiem był prototyp skutera (zob.). NaBH4 ma przed sobą wielką przyszłość nie tylko w motoryzacji. Don Gervasio z Arisona State University pracuje nad wykorzystaniem go w urządzeniach przenośnych, np. laptopach (zob.). Znacznie dalej idzie Tareq Abu-Hamed z University of Minnesota i jego współpracownicy z Weizmann Institute of Science w Rehovot w Izraelu. Pracują nad użyciem jako paliwa czystego boru (zob.). Jak obliczyli, 18 kg boru i 45 litrów wody dałoby „na żądanie" 5 kg wodoru co równa się 40 litrom benzyny. Jedynym produktem jest tritlenek diboru (B2O3) składowany osobno w celu recyklingu. Co więcej, można z niego odzyskać bor w zamkniętym cyklu reakcji chemicznych pod wpływem temperatury 1000C, którą można osiągnąć przy użyciu energii słonecznej. Jedynym produktem tych reakcji byłby uwalniany do atmosfery tlen. Przy sprawności fotoogniw 35% cały system — od pobrania energii słonecznej do reakcji w silniku samochodu — działałby ze sprawnością 11%. Jest tylko jeden problem — bor kosztuje 5$ za gram. 18 kg zatem — 90 tys. $. Poza tym już teraz jego światowe zużycie rośnie a kopalnie nie nadążają z wydobyciem (zob.), więc cena raczej wzrośnie a nie spadnie. Samochód na bor byłby więc warty tyle co z przemycanymi narkotykami — i podobnie bezpieczny.

Największą reklamę (niezasłużenie) zrobiono ogniwom paliwowym zasilanym wodorem. Prace nad nimi podjęto za prezydentury Billa Clintona, który roztaczał wizje samochodów produkujących jedynie parę wodną (a w domyśle — niezależności energetycznej USA) w 2025 roku. Rzeczywistość okazała się być bardziej skomplikowana. Najbardziej atrakcyjny był pomysł użycia go w stanie ciekłym (ma wówczas ponad dwukrotnie większą gęstość energii niż skompresowany do 700 barów). Zarzucono go jednak ponieważ w prototypowym pojeździe GM Hydrogen3 inżynierowie nie mogli rozwiązać problemu ogrzewania się i parowania paliwa (wodór jest cieczą w zakresie od -259 do -253 st. C). Skupiono się więc na maksymalnej kompresji. European Integrated Hydrogen Project (EIHP) wymaga wytrzymałości zbiornika 23500 psi (funtów na cal kwadratowy) i mnożnika 2,35 między dopuszczalną kompresją a fizycznym rozerwaniem testowanego zbiornika. Wiodąca firma Quantum Fuel Systems Technologies Worldwide osiągnęła 24,000 psi czyli bezpieczną granicą wytrzymałości jest tu około 10 tysięcy psi czyli 700 barów lub 70 MPa. Jej konkurent, Lincoln Composites, osiągnął wytrzymałość 25000 psi (1750 barów). Pewne nadzieje budzi najtwardszy materiał na świecie powstały z połączenia diamentu i stali. Ale Andy Abele, dyrektor ds. rozwoju w Quantum, studzi hurraoptymizm. Osiągnięte 700 barów odpowiada 800 Wh/l i dużo więcej nie można już zrobić (zob.). Planowane jest osiągnięcie gęstości 900 Wh/l po 10$/kWh w 2010 roku dzięki modyfikacjom zbiornika. Jest to o wiele mniej niż przewidywały optymistyczne plany amerykańskiego Departamentu Energetyki, który spodziewał się, że w 2010 zostanie osiągnięte 1,5 kWh/l po 4$/kWh a w 2015 — 2,7 kWh/l po 2$/kWh, co otworzyłoby drogę do seryjnej produkcji samochodów na wodór. "Gęstość energii jest taka jaka jest" — powiedział wprost Abele. W domyśle — żaden urzędnik nie zmieni praw natury i może zakładane plany gęstości energii wyrzucić do kosza. Tymczasem 900 Wh/l to tylko lub aż o połowę więcej od obecnych najlepszych baterii, które nie powiedziały jeszcze ostatniego słowa (teoretyczna gęstość rozwijanych baterii litowo-siarkowych to 2,6 kWh/l czyli do wyrównania wystarczy 35% efektywności) a w dodatku nie potrzebują niczego poza prądem z gniazdka.

Alternatywne napędy samochodów (synteza)

TABELA 1

Napęd Przedstawiciel Uwagi

czysty bioetanol (E100) lub mieszanka z paliwem (E85) E100 — prototyp Saaba 9-5 BioPower 100 Concept E85 — światowy lider Saab, ponadto Ford Focus możliwość mieszania z benzyną (technologia Flexible fuel vehicles); w Brazylii działa E100 dzięki brakowi mrozów; 107 oktanów

czysty biodiesel (B100) lub mieszany (np. B30) eksperymentalne

CNG (skompresowany do 25 MPa gaz ziemny)/ LPG Honda Civic GX (jako jedyne), Volvo S60,Volvo V70 (CNG+benz.) LPG — możliwość zainstalowania w salonie bez utraty gwarancji

paliwo syntetyczne (GTL / CTL / BTL) eksperymentalne brak siarki i związków aromatycznych

LNG (liquefied natural gas), temp. -163st. C nie istnieje; stosuje się w transporcie morskim utrzymanie tak niskich temperatur w baku samochodu jest trudne i nieopłacalne; w wyniku podgrzania ciecz paruje

ciekły wodór temp. -253 st. C powstał prototyp GM Hydrogen3, technologia zarzucona

pojazdy o napędzie hybrydowym Toyota Prius NHW20, Lexus RX 400h, Toyota Camry Hybrid głównie używa paliwa, prądu uzupełniająco

PHEV (plug-in hybrid electric vehicle) oczekiwane w 2009 roku; możliwa konwersja hybrydy w PHEV, m. in. w Kaliforni; Opel Flextreme — 2010 używa prądu na krótkich trasach do ok. 60 km, następnie benzyny lub ON; ładowany z gniazdka

pojazdy autonomiczne: wykorzystujące słońce, wiatr, siłę mięśni (Human Powered Vehicle — HPV) lub energię ludzkiego ciała (chód, bieg etc.) Twike (HPV + bateria NiMH) Critical Power Streamliner (HPV) Nuna 3, Nuna 4 (solarny) Venturi AstroLab; Venturi Eclectic; możliwe konwersje (panel solarny o mocy 240W, trwają prace nad 320W) do BEV lub hybrydy; w przyszłości pokrycie całej karoserii; konwersje - firma Solar Electrical Vehicles (zwrot inwestycji po 2-3 latach w Kaliforni) potencjalnie idealny samochód miejski

na baterie (battery electric vehicle — BEV); od 2008 — ultracapacitor firmy EEStor G-Wiz, ZAP Xebra, BlueCar (prototyp), Tesla Roadster (sprzedaż 2008), Smart Fortwo EV (obecnie leasingowany za 375 GBP/miesiąc), Phoenix Motorcars SUT firma A123 będzie dostawcą baterii Li-ion dla GM; nanotechnologia - rozwiązanie problemu czasu ładowania i samorozładowania

90 m3 powietrza sprężone do 700 barów (70 MPa) istnieją prototypy; najbliższa komercjalizacji współpraca Tata-MDI planowana produkcja samochodów od sierpnia 2008; typ — samochód miejski, zasięg 200-300 km

wodór sprężony do 700 barów (70MPa) Chevrolet Equinox Fuel Cell, Chevrolet Sequel (GM w ogniwa paliwowe zainwestował miliard $) obecna efektywna gęstość energii — 800Wh/l, potencjał do 900 Wh/l; produkcja ew. ok. 2020 r.

bor produkujący wodór („wodór na żądanie") w reakcji z wodą (sam lub jako NaBH4) NaBH4 + 2 H2O: prototypowy skuter Samsunga Natrium (prototyp z 2002) 2 B + 3 H2O: prototyp do 2010 r. 18 kg B + 45 l. H2O ŕ 5 kg H2 Tareq Abu-Hamed, University of Minnesota; wada: astronomiczna cena

rozkład betawoltaniczny trytu ewentualnie odległa przyszłość wstępne prace badawcze w University of Missouri-Columbia na zlecenie US Air Force Research Laboratory, Space Vehicles Directorate

Kontratak „benzyniaków"

Nikt nie powinien się dziwić, że samochody benzynowe — a ściślej: zasilające je koncerny naftowe — nie chcą podzielić losu dinozaurów. Mają one w rękawie kilka asów — kilka tylko dla nich i kilka wspólnych z innymi napędami.

Metody podniesienia wydajności
Tylko dla spalinowych:	Dla wszystkich:
— wzrost wydajności silników — zwiększenie wydajności — zmniejszenie strat — wyeliminowanie pracy bezużytecznej — zmniejszenie zapotrzebowania na moc — atut dużego zasięgu — obniżenie podatków na paliwa	- poprawa korelatów fizycznych - niskie Cx - mała pow. czołowa - masa <1t a nawet <600 kg - dobre opony - "hypermiling" — dobre drogi (jurysdykcja rządów)

Tylko dla spalinowych

Założony cel być może uzyska silnik rozdzielonego cyklu (ang. split cycle engine) firmy Scuderi Group spalający paliwo pod wysokim ciśnieniem. Założone cele są rewolucyjne: efektywność około 40%, zmniejszenie zanieczyszczeń o 80% i jednocześnie zwiększenie mocy. Projekt otrzymał dotacje na badania oraz nagrodę za innowację w dziedzinie silników. Jedynym problemem jest to, że nie ma prototypu na którym można by to sprawdzić.Pierwszym jest plan zwiększenia wydajności silników o 45% do roku 2012. Odpowiadałoby to zmniejszeniu zużycia paliwa o 10-15%. Obecnie średnia wydajność to 25% dla osobowych samochodów benzynowych i 35% dla diesli (co jest powodem ich niższego spalania). 5% tracone jest na tarcie, dalsze 60-70% — na chłodzenie i w postaci spalin. Amerykański Departament Energetyki przeznaczył 87,5 miliona dolarów na wsparcie dwunastu projektów (zob.). Idą one w dwóch kierunkach — zwiększenia efektywności spalania, m. in. stworzenia silnika HCCI (Homogeneous Charge Compression Ignitron) oraz wykorzystania traconego ciepła. Mercedesowi udało się wyprzedzić Amerykanów i jako pierwszy stworzył łączący zalety silników benzynowych i wysokoprężnych silnik HCCI nazwany DiesOtto. Charakteryzuje się on m.in. bezpośrednim wtryskiem benzyny, turbodoładowaniem, zmiennymi wartościami sprężania, kontrolowanym automatycznym zapłonem oraz wysoce efektywnym procesem spalania, podobnym do tego w dieslu. Efekt? Z pojemności 1.8-litra dostarcza moc 238 KM i maksymalny moment obrotowy równy 400 Nm. Jednocześnie spalanie takiego silnika utrzymuje się na poziomie poniżej 6l/100km w samochodzie wielkości Mercedesa klasy S. Silnik może pracować na zwykłej benzynie bezołowiowej. Innymi słowy, udało się osiągnąć parametry typowe dla sześciocylindrowego silnika 3,5 litra. Pierwszym samochodem z silnikiem DiesOtto będzie Mercedes F700. GM stworzył własny silnik tego typu zasilany E85 i testuje go w Oplu Vectra HCCI.

Innym już zastosowanym rozwiązaniem jest system „stop-start", wyłączający silnik podczas postoju. Badania wykazały, że samochód w mieście na odcinku siedmiu kilometrów zatrzymuje się dwanaście razy na 15 sekund. W takich warunkach zużycie paliwa spada o 8%. W przypadku korków oszczędność może przekroczyć 10%. Zastosowano go w Daihatsu Cuore Eco — co pozwoliło mu wejść do klasy A — oraz w BMW 1. Obiecujące są także prace nad zamianą wytworzonego ciepła w energię mechaniczną lub elektryczną prowadzone przez Detroit Diesel. Istnieje także pomysł zamiany energii kinetycznej drgań samochodu w energię elektryczną.

Drugim asem jest umocnienie się w niszy, w której samochody elektryczne ani wodorowe nie są obecnie w stanie konkurować - czyli pojazdów wymagających dużego zasięgu. Jest to technicznie najprostsze, bo do wydajnego silnika wystarczy dodać duży bak. Z tego powodu można przypuszczać, że napędy alternatywne ominą transport międzynarodowy.

Wreszcie as trzeci — być może najważniejszy — to wspomniane podatki. W Polsce stanowią większość ceny benzyny (zob.). Benzyna jest najwyżej opodatkowanym produktem na rynku. Nawet w stawianym za wzór USA jest to 46% (zob.). Najmniejszy udział, bo tylko 25% (czyli nadal więcej niż wysoki polski VAT!) jest na Alasce. Gdyby je obniżyć cena by spadła a tym samym wzrosłaby konkurencyjność benzyny w stosunku do paliw alternatywnych. Formalnie decyzji takiej nie można kupić a jeszcze trudniej ją wykonać nawet legalnym władzom — tym niemniej jest to najpewniejszy sposób zwiększenia konkurencyjności a Big Oil w obliczu zagrożenia nie będzie próżnować.

Bez radykalnego obniżenia podatków na paliwo nawet gdyby najdoskonalszy silnik samochodu osobowego w 2012 roku marnował tylko połowę paliwa (!) przy obecnym opodatkowaniu oznaczałoby to, że kierowca tankując za 100 zł korzysta z benzyny za 20 zł — 60 zł to podatki, benzyna z marżą — 40 zł. Obecnie przy 60% podatków i 25% sprawności jest to 10 zł z każdych 100 zł. Jeżdżenie samochodem to wysokowydajny sposób tracenia pieniędzy — gorszy tylko od sekstelefonów i utrzymania kochanki. Nawet licząc dla nisko opodatkowanej benzyny w USA (średnio tylko 46%) dałoby to 27% „benzyny w benzynie". Zwiększanie wydajności porównać więc można do uporczywej terapii — a tej odmówił nawet Jan Paweł II. Silnik benzynowy potrzebuje raczej eutanazji, którą może być wprowadzenie na rynek motoryzacyjny baterii Li-Ion.

Wspólne dla wszystkich

Wbrew pozorom nawet potencjalnie rewolucyjny silnik Scuderi nie wystarcza do osiągnięcia dobrych wyników zużycia paliwa. Trzeba wykonać drugą część zadania — osiągnąć jak najbliższe ideału fizyczne korelaty spalania.

Osiąga się to przez:

obniżenie Cx
zmniejszenie wysokości i/lub rozmiarów
zastosowanie opon o niskim oporze toczenia (współczynnik 0,006 daje 3-4% oszczędności paliwa w stosunku do standardowych opon w tym 4-6% w jeździe miejskiej)
zmniejszenie wagi pojazdu (poniżej tony, por. np. Audi A2); w Japonii samochody osobowe podzielone są na szesnaście klas wagowych (analogicznie do podnoszenia ciężarów czy sportów walki!) — ułatwia to uczciwszą rywalizację oraz wprowadzanie decyzji administracyjnych
modyfikacje skrzyni biegów
odzyskiwanie energii hamowania (tylko dla hybryd)
osobne zasilanie klimatyzacji i odbiorników prądu (najlepiej z fotoogniw zamontowanych na dachu)
zastosowanie tempomatu (interesujący byłby tempomat stosujący „pulse and glide"!)
zastosowanie układu tandem w samochodach dwuosobowych
zastosowanie przekładni E-CVT
analizę stylu jazdy kierowcy przez komputer pokładowy w celu wykształcenia bardziej oszczędnego stylu jazdy (zastosowane w studyjnym Fiacie Panda Aria) oraz wyświetlacz bieżących parametrów spalania (VW Up)

Najdoskonalszy kształt w przyrodzie ma spadająca kropla wody — współczynnik Cx 0,04. Najlepsze samochody osiągają Cx=0,25 (Audi A2, Honda Insight, Lexus LS430z zawieszeniem pneumatycznym). Już w 1935 roku wizjonerska i zaskakująco współczesna Tatra T77 miała Cx=0,212. Przyszłość należy jednak do samochodów o Cx<0,2, co pozwoliłoby na znaczne oszczędności paliwa. Takie prototypy o Cx 0,14-0,17 już istnieją. Wyprzedzając swoją epokę o pół wieku 0,19 osiągnął już w 1953 Alfa Romeo BAT. Pierwszy nowoczesny samochód elektryczny EV1 miał 0,195. Podpatrując naturę a ściślej rybę Ostracion cubicus w prototypieMercedes-Benz Bionic osiągnięto 0,19. Planowany na 2009 ekstremalny VW „1-litre" [na 100 km] ma 0,159 (zob.). Jeszcze niżej mogą zejść pojazdy zrywające z dzisiejszym wyglądem samochodu a wyglądające jak uniesione w powietrzu jajko lub kropla. Takim samochodem 22 wieku będzie kalifornijska Aptera, na którą można już składać zamówienia. Cx — 0,11. Głównymi wrogami Cx są załamania karoserii, wystające lusterka zewnętrzne (zastępowane kamerami), klamki, antena, listwy dachowe, kształt felg i kołpaków, duży prześwit a także fartuchy przeciwbłotne i bagażnik dachowy.

Prawdopodobnie po przekroczeniu magicznych 100 mpg (2,82l/100km) kształt pojazdów może zostać głęboko zredefiniowany. Dzieje się tak ponieważ samochody czterokołowe mają wyższe zużycie paliwa przy niskich prędkościach niż przy średnich (co jest ich wadą). Natomiast w samochodach trzykołowych z dwoma kołami z przodu spalanie paliwa rośnie wraz ze wzrostem prędkości. Taka konstrukcja przy niskiej masie i zasilaniu hybrydowym może przekroczyć 200 mpg — więcej niż Chevrolet Volt - pozostając funkcjonalnym samochodem dwuosobowym z normalnymi siedzeniami. Alternatywnym pomysłem jest „samochód" jednoosobowy podobny do wózka inwalidzkiego czyli Toyota i-Real — coś, co można nazwać rowerem dla staruszków. Z kolei w MIT trwają prace nad hiper-oszczędnym pojazdem integrującym w całość wszystkie metody znane z samochodu oraz wykorzystującym siłę mięśni (zob.).

Bardzo dużo zależy od stylu jazdy kierowcy (stąd podpowiedzi komputera oraz analiza spalania i emisji w czasie rzeczywistym) oraz tuningu samochodu. Wyniki można poprawić o ponad jedną trzecią ponad podane przez producenta stosując metody odkryte i rozwinięte przez „nenpimaniaków" (od japońskich słów „maniacy zasięgu"; jest to nowy sport wśród posiadaczy Priusów):

Tuning samochodu pod kątem spalania („hardware"):

tuning komputera pokładowego oraz dodanie informacji o dystansie, temperaturze powietrza i użyciu wycieraczek (dla dalszej analizy)

wymianę świec zapłonowych, filtra powietrza, filtra paliwa, użycie specjalnego oleju (zob.) zmniejszającego tarcie (nie z „ceramizerem", który wygląda na ten sam rodzaj wynalazków co słynny „magnetyzer")

zaizolowanie gumą lub pianką silnika i grilla

usunięcie zbędnego bagażu (w wersji ekstremalnej — części wyposażenia)

dodanie wskaźnika nacisku pedału gazu (stosuje się także jazdę na boso)

podgrzanie silnika przed jazdą (największe spalane ma miejsce w pierwszych 5-iu minutach jazdy)

wymianę żarówek na diody LED (docelowo — wszystkie odbiorniki prądu klasy A)

dopompowanie opon do 2,75 bar (40 psi), zdemontowanie bagażnika dachowego i fartuchów przeciwbłotnych (jeśli są).

Technika jazdy („software"):

technikę „rozpędź i szybuj" (ang. pulse and glide); pozwala na obniżenie spalania o połowę

jazdę z prędkością dla której spalanie jest najniższe (w praktyce — co najmniej nieprzekraczalnie prędkości); po kryzysie paliwowym pierwszą odpowiedzią rządu USA było obniżenie dopuszczalnej prędkości na autostradach; może to mieć decydujący wpływ na proponowane wprowadzenie ograniczenia prędkości na autostradach w Niemczech

unikanie na ile tylko można gwałtownego przyspieszania, hamowania i ryzykownych manewrów

jazdę na niewielkiej ilości paliwa (obniżenie masy o około 40 kg)

nieużywanie klimatyzacji, radia itd.

jechanie za ciężarówką wykorzystując podciśnienie (technika niebezpieczna)

używanie biegu jałowego przy zjeżdżaniu i do zwalniania

unikanie biegu wstecznego, zwłaszcza na parkingach

zamknięcie okien i szyberdachu

jak największe wykorzystanie napędu elektrycznego w hybrydach.

Warunki pogodowe (niska temperatura, deszcz, wiatr) oraz rodzaj nawierzchni. Użycie do budowy dróg wysokiej jakości asfaltu obniżającego opór toczenia opon (ściślej: o odpowiedniej makro- i megateksturze) oraz ich dalsze należyte utrzymanie może poprawić spalanie nawet o 10 procent (zob.), (zob.).

Dzięki zastosowaniu powyższych metod najoszczędniejsze samochody (pomijając elektryczne) to:

VW 1-Litre (???), Chevrolet Volt (???), Opel Flextreme (???), Volvo Recharge (???)

Loremo LS (planowany na 2009) — 50 g CO2/km

Fiat Panda Aria (pojazd studyjny, prawdopodobna produkcja; dwupaliwowy benzyna-CNG) - 69

Smart Fortwo CDI MHD (diesel-hybryda) — 78

VW Lupo 3L TDI — 79 (zaprzestano produkcji w 2005 roku)

Audi A2 1.2 TDI — 81 (zaprzestano produkcji w 2005 roku)

Smart Fortwo CDI — 88

Peugeot 308 Hybrid HDi (planowany na 2010) — 90

Daihatsu Cuore Eco (z systemem start-stop) — 99

VW Polo BlueMotion bez klimatyzacji — 99

Jak widać samochody z silnikami wewnętrznego spalania mogą wejść do elitarnej klasy A gdzie presja ekologiczna znacznie maleje. Co więcej w przyszłych samochodach hybrydowych lub radykalnie zminiaturyzowanych osiągalne jest zejście poniżej 70g CO2/km czyli do poziomu porównywalnego z samochodami elektrycznymi zasilanymi z gniazdka. Odpowiada to około 100 mpg, co można uznać za granicę od której przestaje być problemem emisja gazów cieplarnianych. Znajdą się tam samochody biorące udział w konkursie Automotive X Prize(mającym na celu przyspieszenie rozwoju samochodów osiągających ponad 100 mpg). Wyniki tego konkursu poznamy w 2009 roku. Na marginesie mówiąc, sam ten konkurs najlepiej odzwierciedla postęp jaki dokonuje się w dziedzinie designu i paliw (zob.).

Warto wiedzieć, że producenci samochodów 7-osobowych zdają się lansować wskaźnik emisji CO2 na kilometr na osobę. Przy 7 osobach w samochodzie mógłby wynosić mniej niż 30 — zamiast około 200 licząc tradycyjnie. Nie wydaje się jednak, by było to czymś więcej niż trikiem marketingowym. Idąc tym tokiem rozumowania można by kupić autobus i podzielić jego spalanie przez 60. Poza tym wszędzie na świecie średnio w samochodzie jedzie 1,6-1,8 osób.

Zastosowanie wszystkich chwytów z obu grup ma w sobie duży potencjał oszczędności i może zaowocować w przyszłych samochodach hybrydowych spalaniem ponad 100 mpg, spodziewanym po Priusie trzeciej generacji (bliskie są takie pojazdy jak VW Up — 94 mpg, Smart Fortwo diesel-hybryda — 97,4 i Toyota 1/X; pozwoli to przekroczyć magiczne 100 mpg przy oszczędnej jeździe). „Nenpimaniacy" w warunkach rekordu świata osiągnęli 116 mpg w zmodyfikowanej Toyocie Prius (zob.) i 110 mpg w oryginalnej (zob.), co pokazuje jak wielkie jest znaczenie tuningu i stylu jazdy (oraz podaje na talerzu rozwiązania uczestnikomAutomotive X Prize, uważnie analizowane przez Toyotę). Tym niemniej nawet przy osiągnięciu tego niezwykle niskiego poziomu problemy z ropą nie zostaną rozwiązane, a jedynie złagodzone. Podobna do samochodów elektrycznych zasilanych z gniazdka jest tu już emisja CO2, ale ropa jest znacznie droższa niż ekwiwalent prądu, nieporównywalnie trudniejsza w przesyle, zanieczyszcza atmosferę podczas wydobycia i spalania w silniku (co niwelują kolejne normy emisji — Euro 4, Euro 5 i Euro 6) oraz jest ogromnym problemem politycznym. Z tego powodu nigdy nie będzie dobrym rozwiązaniem bez względu na postęp technologiczny w motoryzacji. Co więcej, 100 mpg jest osiągalne tylko dla pojedynczych rekordzistów i to w segmencie aut najmniejszych. Średnia nie tylko dla całego przemysłu, ale nawet najlepszych marek przekracza 140 gram CO2/km a najbardziej ambitny plan na świecie zakłada 95 gram w 2020 roku — o 1/3 ponad emisję samochodów elektrycznych. Oznacza to, że reguły gry nie zmienią się bez co najmniej upowszechnienia pojazdów PHEV — i 1-litrowe Volvo, odwrotność Bugatti Veyron, nie może być listkiem figowym całego przemysłu.

Można się zatem spodziewać coraz więcej decyzji administracyjnych dotyczących spalania paliwa i emisji CO2 przechodzących ze stadium marchewki w stadium kija. Pierwszym tego typu programem na świecie był Zero Emission Vehicle Program wprowadzony w 1990 roku w Kaliforni, który uczynił z tego stanu światową Mekkę „zielonych" technologii (zob.). Podobny od lat 90-tych ma Japonia. W 2006 roku rząd Japonii podniósł wymagania o 20-25% z poziomu roku 2004 na 2015 (np. samochody do 600 kg - 4,4l/100km (zob.)). Unia Europejska postawiła na dobrowolne ograniczenia, które jednak nie zostały dotrzymane (P:1|W 1999 założono dobrowolne osiągnięcie średnio 140g CO2/km do 2008, po fiasku w 2007 wyznaczono cel 120g CO2/km do 2012 i 95g do 2020 egzekwowany metodami administracyjnymi.}. Bardzo prawdopodobne jest więc wprowadzenie systemu kar i zakazów. Radykalny plan bawarskiego CDU zakłada zakaz sprzedaży samochodów wyłącznie spalinowych od 2020 roku (zob.). Jest to zmuszanie producentów do przyjęcia planu Toyoty, która zapowiedziała, że od 2020 roku będzie produkować wyłącznie hybrydy (zob.). Duże samochody są do tego stopnia passé w Europie, że zaniepokojenie destabilizacją rynku wyraził unijny komisarz do spraw przemysłu, Guenter Verheugen, uważany za rzecznika koncernów samochodowych.

Podsumowanie

Ropa naftowa jako surowiec energetyczny wykorzystywana jest od 1853 roku, kiedy to ojciec przemysłu petrochemicznego, Polak Ignacy Łukasiewicz oświetlił w nocy salę operacyjną szpitala, co uratowało życie pacjentowi Władysławowi Choleckiemu. Wcześniej „olej skalny" był przeklinany przez rolników na terenach roponośnych ponieważ uniemożliwiał wypas i uprawy. Jest to jeden z najbardziej energetycznych surowców w przyrodzie. Jest to źródłem jej sukcesu i zastosowania jako napęd samochodów mimo ogromnych wad i rosnących kosztów — a jednocześnie stawia to wysoko poprzeczkę dla jej następcy. Wyraźnie lepsze są tylko (poza fuzją jądrową) bor, beryl, aluminium oraz — ale tylko w układzie grawimetrycznym czyli w przeliczeniu na kilogram masy — wodór.

W 1970 roku baryłka ropy kosztowała 2 dolary. W 1973 roku podczas kryzysu paliwowego spowodowanego embargiem zastosowanym przez kartel OPEC jej cena wzrosła do 35 dolarów powodując kryzys we wszystkich krajach uprzemysłowionych. Państwa zachodnie przestawiły się wówczas na ekologię co jest społecznie zrozumiałą nazwą uniezależnienia od OPEC. By się o tym przekonać wystarczy przeprowadzić prosty eksperyment myślowy: czy gdyby produkcja ropy była „ekologiczna" (wydajność silników rzędu 80%, brak zanieczyszczeń i gazów cieplarnianych) to problemu by nie było? Otóż byłby o wiele gorszy, bo wartość takiej „superropy" byłaby o wiele większa i byłoby jeszcze trudniej przestawić gospodarkę na paliwa alternatywne (poprzeczka byłaby tak wysoko, że wręcz nie do pokonania). A zatem uzależnienie od OPEC w całości wyjaśnia istnienie ekologii. Od 1999 roku ropa nieustannie drożeje. Obecnie (październik 2007) bije rekordy wszechczasów i wynosi 92 dolary za baryłkę. Amerykański bank Goldman Sachs prognozuje przekroczenie 100 dolarów w 2008 roku i dalsze rekordy w przypadku wojny z Iranem lub dalszych zamachów terrorystycznych na ropociągi. Jest to zresztą zrozumiałe, bo wzrasta na nią popyt, głównie za sprawą gwałtownego wzrostu gospodarczego w Chinach. Odpowiedzią zachodnich rządów jest przeniesienie akcentów ekologicznych z walki z freonami i smogiem na emisję dwutlenku węgla czyli — de facto — zużycia paliwa i wypromowanie tego na największy problem współczesnego świata.

Jako paliwa alternatywne proponuje się: paliwa syntetyczne (co jest dobrym rozwiązaniem politycznym i prawie żadnym technologicznie) czy paliwa pochodzenia roślinnego (co wychodzi naprzeciw życzeniom europejskiego rolnictwa, pochłaniającego połowę unijnego budżetu). Produkowane są one z jedzenia, co może być uznane za moralnie odrażające, nie mówiąc o tym, że jest to lekarstwo gorsze od choroby (zob.). Nawet ekonomicznie jest to klęska, ponieważ wykorzystując pola uprawne zwiększa cenę żywności. Ratunkiem może być produkcja etanolu z produktów ubocznych gospodarki leśnej i rolnictwa, np. słomy.

Remedium popieranym przez Big Oil (pejoratywne określenie wielkich koncernów paliwowych) są pojazdy typy PHEV, będące rozwinięciem hybryd takich jak Toyota Prius, zużywające prąd i tradycyjne paliwa. Wszak lepiej zarobić mniej niż nic i wypaść z gry. Big Oil jest w stanie wydać miliardy dolarów na to, by z tej gry nie wypaść — inwestując w zwiększenie efektywności silników spalinowych i — ze względów taktycznych — rozwój technologii PHEV. Może to doprowadzić do spowolnienia rozwoju innych paliw lub osiągnięcia konkurencyjnej z nimi pozycji, co doprowadzi do ich koegzystencji na rynku. PHEVy dzięki częściowemu użyciu prądu będą oszczędniejsze od dzisiejszych samochodów. Nie rozwiązują jednak żadnego problemu związanego z ropą. Mogą co najwyżej zmniejszyć jej import.

Ciekawą propozycją jest użycie skompresowanego powietrza. Wadą samochodów miejskich na ten napęd będzie jednak mały zasięg, około 200 km. Zainteresowanie produkcją hinduskiej Taty sugeruje, że głównym rynkiem zbytu będą rynki wschodzące.

Pojazd autonomiczny, łączący siłę mięśni i siłę natury (słońce i wiatr) może znaleźć zastosowanie w ruchu miejskim jeśli jako „powiększacz zasięgu" użyta zostanie ładowana z gniazdka bateria (analogicznie do silnika spalinowego w Chevrolet Volt). Może być w pełni funkcjonalny jeśli połączy najlepsze rozwiązania w potrzebnych elementach: kształt Aptery, efektywność panelu solarnego ponad 25%, pokrycie nim całej karoserii i 400W turbinę wiatrową. W wersji mniej radykalnej wszystko to służyłoby do zwiększenia zasięgu a produkowana przez kierowcę podczas jazdy energia mechaniczna byłaby zamieniana na elektryczną. Łączyłby dwa najlepiej sprzedające się trendy: aktywność fizyczną i ochronę środowiska. Sukces murowany. Obecnie takiego samochodu nie ma ponieważ wymaga zintegrowania intensywnie rozwijanych technologii.

Pozostałe rozważane źródła napędów to ogniwa paliwowe zasilane wodorem o ciśnieniu 700 barów, bor w reakcji z wodą oraz baterie nowej generacji.

Wodór, który nie występuje w stanie wolnym, otrzymać można na różne sposoby: reforming, gazyfikacja węgla lub biomasy, technologia plazmowa, elektroliza wody, fotoelektroliza, metoda biologiczna (pozyskiwanie przez fotosyntezę, fermentację lub ze ścieków). Samochody na wodór są ciekawym rozwiązaniem pod warunkiem, że gaz ten będzie można produkować niskim kosztem w warunkach domowych (w praktyce metodą elektrolizy, zwłaszcza przy użyciu panelu solarnego (zob.)). Teoretycznie można sobie wyobrazić, że elektroliza zachodziłaby w samym samochodzie (tzw. „samochód na wodę"). Wymagałoby to jednak dostarczenia energii z baterii do zajścia reakcji. W rezultacie efektywność byłaby niższa niż przy samym użyciu baterii. Niestety, to samo dotyczy elektrolizy w warunkach domowych. Skoro trzeba użyć prądu do elektrolizy a potem prądu do sprężarki uzyskując 900 Wh/l (nie mówiąc o przenoszeniu i zakładaniu ciężkiego zbiornika a i to zakładając, że będzie wymienny jak toner w drukarce) — to czy w ogóle ma to sens? Optymizm co do sprężonego wodoru jest więc warunkowy i ograniczony a nie brak mu krytyków (zob.). Nie bez znaczenia jest często podnoszony fakt, że wodór jest paliwem łatwopalnym — w przypadku katastrofy drogowej i rozszczelnienia zbiornika nastąpi potężny wybuch a pasażerowie spłoną w ciągu kilku sekund.

Problem składowania i przewożenia sprężonego wodoru rozwiązuje użycie go „na żądanie" — w reakcji boru z wodą. Po wyczerpaniu boru można go odzyskać w reakcjach chemicznych w zakładzie odzyskiwania skąd cysterna zabierze go z powrotem do stacji „borowej". Zarówno jazda samochodem jak i odzyskiwanie nie emitowałyby żadnych zanieczyszczeń ani gazów cieplarnianych (osiągnięto by ostateczny cel ekologiczny — neutralną ekologicznie motoryzację). Przy cenie 100 tysięcy dolarów za zbiornik paliwa może to być strzał w dziesiątkę dla Romana Abramowicza i odpokutowanie za ekologiczny grzech posiadania prywatnego Airbusa A380.

Wszystkie problemy związane z wodorem, oligopolem, stacjami benzynowymi i opresyjnymi podatkami rozwiązuje zasilanie prądem elektrycznym. Może on doprowadzić do „demokratyzacji" rynku energii — miliony konsumentów byłyby jednocześnie producentami. Obecnie prawdziwym problemem jest to, że zarabiające miliardy dolarów koncerny paliwowe (Exxon Mobile zarobił rekordowe w historii biznesu 8,4 miliarda dolarów tylko w ciągu jednego kwartału 2006 roku, zob.) są w stanie wpływać na decyzje rządzących poza mechanizmami demokratycznymi, np. uzyskując przywileje podatkowe (co w Polsce jest akurat dobrze zrozumiałe — kto jest ważny ten nie płaci podatków). Oskarżane są także o degradację środowiska, niszczenie ekosystemów, bezwzględny wyzysk robotników w Trzecim Świecie, przymykanie oczu na zbrodnie lokalnych reżimów (zob., zob.), nakłanianie do wojen (między innymi w Iraku) i kupowanie licencji na alternatywne metody tylko po to, by położyć je na dnie szuflady i nigdy ich nie wykorzystać (czego zakaz, obok wprowadzenia podatku Tobina, jest jednym ze sztandarowych postulatów alterglobalistów). Bez rozwiązania problemu oligopolu „Big Oil" historia zatoczy koło i będzie to samo — ale z wodorem, borem lub czymkolwiek innym. Istnieją podobne zaawansowane plany pozyskiwania z Księżyca helu-3, co też nie czyni wielkiej różnicy — ropa, wodór, bor czy hel-3.

Ważne, że żaden konsument nie byłby producentem a produkcja należałaby do kilku-kilkunastu gigantów na świecie. Można to porównać do sytuacji w której istniałoby kilka superkomputerów na świecie których właściciele decydowaliby kiedy i jakie obliczenia na nich prowadzić. Na szczęście istnieje przetwarzanie rozproszone i tysiące właścicieli komputerów uczestniczy w pożytecznych badaniach np. nowych leków (zob. BOINC). Już obecnie każda rodzina klasy średniej może produkować prąd na własny użytek — instalując panel solarny czyli fotoogniwa. Przekroczono już sprawność 40% (zob.), co jest wynikiem lepszym zarówno od wynalazku natury czyli fotosyntezy (5%) (zob.) jak i dzisiejszych diesli. Rząd USA chce uczynić energię słoneczną cenowo konkurencyjną do 2015 roku (zob.). Prace Laboratorium Angstroema stwarzają możliwość taniego wykorzystania jako wielkich paneli solarnych całych ścian. Nie należy zapominać o domowym wykorzystaniu energii wiatrowej produkującej ponad 1 MWh prądu rocznie — np. estetycznym Quiet Revolution 2,5. Można wykorzystać takie nośniki energii jak spuszczanie wody, otwieranie drzwi czy chodzenie po przedpokoju.Osiągnięcie samowystarczalności energetycznej domu (i samochodu) uniezależniłoby państwa zachodnie od OPEC (czego chcą państwa zachodnie, nie chce OPEC i co jest prawie bez znaczenia dla obywateli) a obywateli od państw (czego chcą obywatele, nie chcą rządy i co jest prawie bez znaczenia dla OPEC).

Wymaga to stosowania odbiorników prądu klasy energetycznej A, bardzo dobrej izolacji i może wymagać zmiany pewnych przyzwyczajeń (zarówno w domu jak i w samochodzie). Niewątpliwie jednak jest to idea zapładniająca wyobraźnię. Sam samochód stałby się zintegrowanym z domem sprzętem AGD, tyle że działającym niejako w delegacji. Dodatkowym sposobem jest paliwowy generator prądu - oczywiście pod warunkiem opłacalności w stosunku do prądu z gniazdka (w praktyce — dostępu do nieopodatkowanego paliwa). Teoretycznie można by do tego użyć Chevroleta Volt (lub jego dowolnego konkurenta). W niedalekiej przyszłości energię ze źródeł odnawialnych można będzie magazynować w baterii umieszczonej np. w piwnicy i używać w dowolnej chwili, z sieci korzystając tylko w przypadku niedoboru. Po kilku latach inwestycja zwróciłaby się nawet bez korzystania z OZE ponieważ cały zużywany prąd byłby pobierany w nocy — nie mówiąc o bezpieczeństwie w przypadku awarii. Poza tym — istnieje doskonale zorganizowana sieć przy użyciu której nadwyżkę można będzie sprzedać skracając czas zwrotu inwestycji. W przypadku wodoru byłby on jedynie składowany, analogiczna sieć nie istnieje a stacje wodoru trzeba by budować od zera. Byłby to więc rynek doskonale konkurencyjny a „Big Oil" przestałoby istnieć. Uniezależniłoby to państwa od ryzyka przerw w dostawach prądu przez wielkie zakłady. Podczas II wojny światowej fabryka benzyny syntetycznej w Policach była intensywnie bombardowana przez aliantów. Z kolei Niemcy ponieśli wielkie nakłady na jej obronę przeciwlotniczą. Uczynienie z rodzin producentów energii — na wzór sieci ARPANET, która miała wytrzymać atak atomowy w razie III wojny światowej — rozwiązałoby ten problem. Elektrownie o mocy ponad 100 MW są jednym z pierwszych celów w razie wojny zaś wielkie, o mocy ponad 1 GW, są niebezpieczne nawet w czasie pokoju. Elektrownie na OZI o mocy do kilku MW — takie jak planowana elektrownia geotermalna w Uniejowie - czynią duży postęp, ale dopiero domowa produkcja elektryczności (mikrogeneracja) jest ideałem przy obronie i problemem przy ataku. Jest nie tylko opłacalna, bezemisyjna, likwiduje straty przesyłowe i obniża import ropy naftowej, ale także zwiększa bezpieczeństwo narodowe. Przyszłość należy więc do samochodów elektrycznych używających prądu pozyskiwanego przez miliony gospodarstw domowych.

Gwoli uczciwości należy dodać, że jest jeszcze jeden śmiertelny wróg samochodów zasilanych prądem — rządy, które zarabiają wiele miliardów euro na akcyzie za paliwo. Unia Europejska dba o to, by urzędy rosły w siłę a urzędnicy żyli dostatniej. Zgodnie z dyrektywą 2003/96/EC akcyza na olej napędowy nie może być niższa niż 302 euro na 1000 litrów, 330 euro od 2010 r. oraz proponowana jest podwyżka do 380 euro od 2012 r. (zwana, jak za Gomułki, „harmonizacją"). Natomiast VAT nie może być niższy niż 15% (należy rozumieć, że łamałoby to prawa człowieka). „Prymusem" jest Wielka Brytania, gdzie akcyza „bez bicia" wynosi 700 euro. Wstyd przyznać, że akcyza na ON jest w Polsce nielegalnie niska — tylko około 280 euro. Same Niemcy „tracą" 2 mld euro rocznie z powodu tankowania przez Niemców paliwa w „stacji benzynowej Europy" czyli Luksemburgu oraz w Polsce. W tej sytuacji gdyby upowszechniły się samochody na prąd, rządy mogłyby zbankrutować z powodu braku wpływów — lub musiałyby drastycznie podnieść podatki gdzie indziej. Z uśmiechem na ustach, ponieważ osiągnęłyby cel, o który tak usilnie walczą — neutralną ekologicznie motoryzację.

Dla naszych prawnuków zużywanie zasobów naturalnych Ziemi marnując przy tym większość energii, niszcząc ekosystemy oraz produkując dwutlenek węgla i zanieczyszczenia będzie tym samym, co włamanie się do domu i zabłocenie dywanu po to, żeby wypić mleko rozlewając większość na podłogę. W konsekwencji w 2050 roku używanie silników spalinowych zostanie zdelegalizowane i postawione na równi z posiadaniem broni czy paleniem tytoniu.

Jak będzie wyglądał hit salonów w 2020 roku? Jestem gotów założyć się, że będzie to opływowy, czarny, ważący 500 kg samochód elektryczny bez lusterek zewnętrznych, z Cx 0,2 i wspomagany autonomicznymi źródłami napędu. Całkowicie pokryty folią z fotoogniwami, z bateriami o wydajności 1 kWh/l, z joystickiem zamiast kierownicy (system drive-by-wire), elektryczną hulajnogą lub rowerem (przydatne do obejścia zakazu wjazdu a także niezbędne aby przeżyć Europejski Dzień bez Samochodu), gniazdkiem do odbioru prądu z butów, ubrania, torebki damskiej, aktówki czy parasolki, z opcjonalną turbiną wiatrową i z 20% rabatem na właśnie wprowadzony na rynek zestaw: panele słoneczne o wydajności 50% i bateria wystarczająca na tydzień zasilania domu. Do tego ładowany podczas jazdy z pedałowania — dla sportu, rozrywki i aby móc dojechać do najbliższego gniazdka w przypadku rozładowania. Reklamowany pod hasłem "Wreszcie ponad tysiąc kilometrów. Teraz możesz bezszelestnie wyemigrować aż do Luksemburga".

Inne paliwa do produkcji gazu generatorowego

2011-03-17T01:14:00.000-07:00

Gaz generatorowy można produkować nie tylko z drewna. Inne paliwa wymagają zastosowania nieco innych urządzeń do oczyszczania wyprodukowanego gazu niż te będące częścią instalacji na drewno.

O tych właśnie innych paliwach będzie mowa w tym wpisie.

Węgiel drzewny

Węgiel drzewny ma mniej więcej trzykrotnie większą wydajność energetyczną niż drewno. Oznacza to że w przybliżeniu 1 kg węgla drzewnego daje ilość energii równą litrowi benzyny. Po przeliczeniu na złotówki (cena 1 kg zwykłego węgla drzewnego to wydatek zazwyczaj rzędu 1,50 – 2 zł) koszt pracy silnika wychodzi w porównaniu do paliw płynnych konkurencyjnie. Węgiel drzewny jest też bardzo łatwo dostępny, latem można go kupić na wielu stacjach benzynowych.

Warto wziąć pod uwagę fakt, że na wyprodukowanie 1 kg węgla drzewnego potrzebne jest ok. 5 kg drewna, dlatego w szerszym ujęciu węgiel drzewny się nie opłaca.

Węgiel drzewny ma bardzo małą gęstość, przez co stosunkowo niewielki jego zapas zajmuje dużo miejsca. Poza tym jest niewygodny przy manipulacji — kruszy się i pyli, co powoduje stratę części paliwa. Nieco lepiej wygląda sytuacja w przypadku brykietów węgla drzewnego, są one mniej kruche i mają większą gęstość, jednakże są droższe od zwykłego węgla drzewnego o ok. 30%.

Ponieważ węgiel drzewny nie zawiera smoły i ma mniej wilgoci niż drewno, więc gaz będzie mniej zanieczyszczony. Oznacza to możliwość zastosowania mniejszego filtra i konieczność usunięcia mniejszej ilości pary wodnej z gazu.

Moim zdaniem użycie węgla drzewnego jako podstawowego paliwa do gazogeneratora jest nieopłacalne, drewno będzie lepszym wyborem.

Węgiel

Węgiel (antracyt).

W porównaniu do paliw wymienionych do tej pory, węgiel ma stosunkowo dużą gęstość, co pozwala na posiadanie dużego jego zapasu w pojeździe z zainstalowanym generatorem. Ma on również większą wartość opałową, co oznacza lepszą wydajność energetyczną. Niestety, węgiel zawiera dużo więcej popiołu niż drewno, co oznacza konieczność usunięcia z gazu większej ilości pyłów niż w instalacjach na drewno. W gazie generatorowym wyprodukowanym z węgla będzie niewiele wodoru, ponieważ paliwo to ma względnie małą wilgotność (węgiel należy zgazowywać nie w powietrzu a w powietrzu z dodatkiem pary wodnej)

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że węgiel zawiera pewną ilość siarki, która jest substancją niepożądaną. W wyniku jej spalania powstają tlenki siarki, które łączą się z wodą tworząc kwas siarkowy. Może on niszczyć metalowe powierzchnie m.in. instalacji wydechowych silników. Poza tym emisja tlenków siarki jest regulowana odpowiednimi przepisami.

Torf

Wysuszony torf opałowy w czasie II Wojny Światowej stosowany był również jako paliwo do generatorów gazu, jako domieszka do drewna, w ilości nie przekraczającej 50%. Zawiera on dość dużo zanieczyszczeń mineralnych różnego rodzaju, a także posiada zdolność akumulacji olbrzymich ilości wody (300-1500% masy, zależnie od gatunku), co może powodować konieczność długotrwałego suszenia.

Moim zdaniem zastosowanie torfu jako paliwa do generatorów gazu nie ma większego sensu, nie licząc pojedynczych sytuacji gdy np. użytkownik ma bardzo łatwy dostęp do tego surowca po bardzo niskich cenach lub może wykorzystać torf odpadowy np. z procesu produkcyjnego pieczarek.

Drewno do produkcji gazu drzewnego

2011-03-17T01:05:00.000-07:00

Skoro ustaliliśmy już, że można do zasilania silników spalinowych stosować drewno (a dokładniej wyprodukowany z niego gaz drzewny), czas na kilka słów na temat tego, jakie drewno nadaje się najlepiej do produkcji gazu drzewnego.

Skąd brać to drewno?

[url=http://rapideo.pl/polecam,dodolino][img]http://rapideo.pl/rapideoUserbar.png[/img][/url]

Możliwości wbrew pozorom jest sporo. Najlepsze do produkcji holzgazu zdaje się być drewno odpadowe. Przede wszystkim dlatego, że jest dużo tańsze (czasem można otrzymać je za darmo, albo tylko za koszt transportu), często jest już też pokawałkowane (szczegóły niżej).

Gatunek drewna

Najlepsze do zastosowań generatorowych jest drewno twarde, liściaste. Pożądana jest mała zawartość smoły, która poważnie zanieczyszcza gaz drzewny (i trzeba ją potem z niego usunąć). Producenci gazogeneratorów z czasów II Wojny Światowej zalecali dodawanie drewna iglastego w ilości nie większej niż 50% całkowitego wsadu do generatora.

Warto wspomnieć w tym miejscu o możliwości użycia bardzo popularnej ostatnio rośliny, którą jest wierzba energetyczna.

Drewno opałowe, ustawione pod dachem do wyschnięcia.

Rozmiary kawałków

W zależności od konstrukcji generatora, drewno do niego podawane nie powinno mieć wielkości większej niż powiedzmy 5 x 5 x 5 cm, ale wymiary te są uzależnione od konstrukcji generatora. . Z tego względu musi zostać najpierw pokawałkowane. Zbyt duże elementy załadowane do zasobnika w generatorze nie będą ‘spływać’ do paleniska, z kolei zbyt małe części drewna (np. pył drzewny) będą unoszone przez strumień gazu opuszczający palenisko i szybko zapchają filtr gazu.

Wilgotność

Ocenia się, że drewno powinno mieć wilgotność ok. 12-15%, a na pewno nie więcej niż 20%. Musi ono schnąć kilka miesięcy, najpierw w całości, a następnie w postaci pokawałkowanej. Można też w celu przyspieszenia suszenia wykorzystać ciepło spalin opuszczających silnik (jeżeli nie jest wykorzystywane w inny sposób).

Dlaczego właśnie drewno?

Bo jest to paliwo odnawialne, przy jego spalaniu do atmosfery nie jest emitowany dwutlenek węgla ani związki siarki (szczegóły w artykule „Holzgas a ekologia”). W dodatku zawiera mało popiołu, co upraszcza instalację i ułatwia jej obsługę (czyszczenie). Po trzecie — jest to paliwo szeroko dostępne, jego źródłem wcale nie musi być las, może być to też wierzba energetyczna
hodowana na polu za domem.

Istotne jest też to, że drewno dostępne jest w kraju, nie ma potrzeby jego importowania, a więc jego cena jest niezbyt niewrażliwa na zmiany gospodarcze i polityczne na świecie, czego powiedzieć nie można o ropie naftowej. Dodatkowo, warto wspomnieć, że drewno nie jest obciążone podatkami, w odróżnieniu od innych paliw.

W porównaniu do innych paliw, z których można produkować gaz drzewny, drewno zawiera bardzo niewielką ilość popiołu, rzędu 1-2%, co pozwala na prostszą konstrukcję gazogeneratora (mniejszy filtr, mniejszy popielnik).

Zaletą drewna jest również fakt, że nie ma strat związanych z jego przechowywaniem.

[url=http://rapideo.pl/polecam,dodolino][img]http://rapideo.pl/buttonRapideo.png[/img][/url]

Gaz drzewny

2011-03-17T01:01:00.000-07:00

Gaz drzewny

Gaz drzewny (ang. wood gas, niem. holzgas) powstaje w procesie zgazowania drewna. Jest to mieszanka palnych gazów: tlenku węgla,wodoru i metanu, a także niepalnych — azotu, dwutlenku węgla, pary wodnej. Skład gazu zależy od wielu czynników, między innymi od temperatury panującej w palenisku generatora gazu, wilgotności załadowanego paliwa i innych.

Zgazowywanie paliw stałych jest technologią liczącą ponad 200 lat. Na początku XIX w. używano tzw. gazu miejskiego do zasilania kuchenek gazowych, latarni ulicznych i do celów przemysłowych. Był on wtedy wytwarzany z węgla. Ogólnie — gaz powstały sztucznie ze zgazowania paliwa stałego nazywany jest gazem generatorowym.

Technologia ta polega na poddaniu paliwa stałego serii reakcji termochemicznych, w wyniku czego wyprodukowany zostaje palny gaz. Zgazowaniem określa się właśnie ten cykl przemian, opisanych dokładniej w artykułach„Produkcja gazu drzewnego” i „Produkcja holzgazu w praktyce”. Proces ten odbywa się w urządzeniu zwanym gazogeneratorem.

Gaz drzewny może służyć do zasilania silników spalinowych o zapłonie iskrowym i samoczynnym (z małymi zastrzeżeniami).

Gaz generatorowy stracił na znaczeniu w momencie odkrycia ropy naftowej i jej rafinacji, a także złóż gazu ziemnego. Gaz drzewny wrócił do łask w czasie II Wojny Światowej, gdy cywilni posiadacze pojazdów mieli trudności z dostępem do paliw płynnych. Wtedy miał miejsce renesans tej technologii.

Właśnie II W. Ś. zawdzięczamy upowszechnienie się terminu holzgas. Wynika to z tego, że armia niemiecka, okupująca terytorium Polski, używałaholzgazu do zasilania m.in. ciężarówek.

Skład gazu drzewnego może wyglądać następująco [1]:

tlenek węgla CO	19%
wodór H₂	18%
metan CH₄	1,25%
dwutlenek węgla	12%
para wodna H₂O	2,50%
azot N₂	reszta

Z tych wymienionych, tylko trzy pierwsze gazy (wyróżnione kolorem) są palne. Pozostałe się nie palą i w zasadzie stanowią tylko niepotrzebny balast, rozcieńczają gaz i zmniejszają jego wartość opałową. Z tego względu dobrze byłoby je usunąć.

O ile azotu z gazu drzewnego usunąć się nie da (jest on podstawowym składnikiem powietrza, w którym zgazowujemy drewno), to parę wodną można względnie łatwo wykroplić z gazu w chłodnicy. Z kolei zawartość dwutlenku węgla zależy przede wszystkim od temperatury w gazogeneratorze (im wyższa, tym więcej CO a mniej CO₂).

Gaz generatorowy

Gaz generatorowy to pojęcie szersze niż gaz drzewny, jak to już zostało wspomniane. W zależności od sposobu jego produkcji i zastosowania był on nazywany też:
- gazem miejskim (świetlnym) — był to gaz produkowany w miejskich gazowniach z węgla, służył do oświetlania ulic i zasilania domowych kuchenek gazowych,
- gazem wodnym — powstaje on w wyniku zgazowania węgla gdy czynnikiem zgazowującym jest para wodna.

Rośliny energetyczne

2011-03-16T06:31:00.000-07:00

Wierzba energetyczna

Pod nazwą wierzba energetyczna kryje się cała rodzina wierzb szybkorosnących. Wśród nich największą popularność zdobyła wierzba krzewiasta (wierzba konopianka) - Salix viminalis. Jest to roślina o bardzo dużych,rocznych,przyrostach masy drzewnej (ok.14-krotnie większe niż las rosnący w stanie naturalnym). Z 1 hektara plantacji można uzyskać co roku 30-40 ton masy drzewnej. Jest rośliną wieloletnią, raz posadzona plonuje przez 25-30 lat.

Dodatkowe zalety:

małe wymagania glebowe (gleby klasy: III, IV i V oraz tereny podmokłe),
możliwość wykorzystania nieużytków rolnych pod uprawę,
łatwe rozmnażanie wegetatywne (z pociętych pędów),
duża odporność na choroby i szkodniki owadzie oraz na warunki klimatyczne (mróz i przymrozki),
niskie koszty uprawy (małe zapotrzebowanie na nawozy i pestycydy),
możliwość nawożenia osadami ściekowymi.

Porównanie wartości opałowych:

Rodzaj paliwa	Wartość energetyczna (GJ/t)	Koszt zakupu (zł/t)	Koszt 1GJ energii (zł/GJ)
Olej opałowy	43	2700	62,8
Węgiel kamienny	26	600	23,0
Miał węglowy	21	420	20,0
Gaz ziemny (GJ/1000m³)	38	1000 (1000m³)	26,3
Wierzba energetyczna (sucha masa)	20	50 !(produkcja własna)	2,5 !(produkcja własna)

(Aktualizacja 01.03.2009)

Ceny tradycyjnych paliw są bardzo wysokie i zapewne będą ciągle rosły. Energia (ciepło) pozyskana z własnej plantacji wierzby energetycznej jest najtańsza !! Nawet po uwzględnieniu rzeczywistych kosztów związanych z uprawą wierzby (nawozy, paliwo) to i tak koszt 1GJ (gigadżula) energii jest najniższy ze wszystkich tradycyjnych paliw.

Uprawa wierzby energetycznej źródłem darmowego opału

Dzięki uprawie wierzby eneregetycznej można zapewnić sobie darmowy opał dla gospodarstwa domowego na okres 25-30 lat (tyle lat plonuje raz zasadzona wierzba energetyczna). Z 1 hektara plantacji wierzby można uzyskać w ciągu roku ok.30-40 ton masy drzewnej (czyli 15-20 ton suchej masy), co odpowiada (pod wzgledem energetycznym) ok 10-13 tonom węgla.

Oto kilka danych przydatnych do obliczenia potrzebnego areału:

Plon z 1 hektara plantacji - 30-40 ton masy drzewnej (wilgotność ok. 50%)

1 tona świeżej masy drzewnej = 0,5 tony suchej masy

Porównanie wartości energetycznych (opałowych):

1 tona suchej masy drzewnej = 1 tona miału = 0,66 tony węgla
lub inaczej : 1 tona węgla = 1,5 tony suchej masy drzewnej

Aby zaspokoić potrzeby energetyczne (opałowe) dla typowego budynku mieszkalnego wystarczy pod uprawę wierzby przeznaczyć areał ok. 50 arów (0,5 hektara). A w dodatku można do tego celu wykorzystać nieużytki i pola z glebami niższych klas (zobacz Poradnik uprawy).

Przykład: Do ogrzania budynku mieszkalnego w sezonie zimowym zużywa się 6 ton węgla. Obliczmy jaki areał należy przeznaczyć po uprawę wierzby energetycznej:

6 ton x 1,5 = 9 ton suchej masy drzewnej
czyli plantacja corocznie powinna zapewnić plon w wysokości 9 x 2 = 18 ton

Jeśli przyjmiemy że średni plon z hektara wynosi 35 ton
to areał pod uprawę powinien wynosić 18/35=0,51 ha

Można również zastosować uproszczony przelicznik, przyjmując że:

1 hektar plantacji = 12 ton węgla = 18 ton miału

Wierzbę energetyczną, w warunkach domowych, najlepiej spalać w postaci zrębek lub polan (zobacz Produkty z wierzby). Proces spalania może odbywać się w tradycyjnym piecu węglowym C.O. i to zarówno w postaci czystej jak również w postaci mieszanek z węglem lub miałem (zobacz Domowe spalanie wierzby energetycznej).
Problem spalania zrębek zebranych prosto z pola polega na ich ok.50% wilgotności. Aby można je spalić w domowym kotle należy stosować mieszanki z suchym miałem lub węglem. Najlepiej jednak jest podsuszyć zebranę masę drzewną poprzez sezonowanie pod wiatą z kilkukrotnym przesypywaniem lub rozdrobnić dopiero po przeschnięciu całych pędów - tak przygotowana masa drzewna nadaje się do bezpośredniego spalania. Do rozdrabniania wierzby na zrębki można wykorzystać rozdrabniarki do gałęzi (do kupienia w sklepach ogrodniczych lub supermarketach).
W przypadku, gdy chcemy z wierzby uzyskać polana, najlepiej do tego celu nadaje się roślina 3-letnia. Ma ona u podstawy ok. 5 cm grubości i jest wysoka na 5-7 metrów. Należałoby wtedy areał plantacji podzielić na trzy równe części i zbierać plony z każdej z nich co 3 lata. Pocięta na pile poprzecznej lub piłą spalinową na odcinki o długości 30-40 cm nadaje się, po krótkim sezonowaniu , do spalenia w kominku lub piecu.

Produkty z wierzby energetycznej

Dominującym sposobem wykorzystania wierzby energetycznej są właśnie cele energetyczne (co jest jak najbardziej zgodne z przypisaną dla tej odmiany wierzby nazwą) - czyli w wyniku spalania wierzby uzyskujemy enrgię cieplną, którą można wykorzystać do ogrzewania lub wytworzenia energii elektrycznej.
Ponieważ pędy wierzby mają znaczną długość (nawet 7 metrów) należy je przetworzyć, aby można je spalać w typowych oraz specjalistycznych piecach. W wyniku przetworzenia pędów wierzby można otrzymać:

ZRĘBKI	powstają w wyniku rozdrobnienia (pocięcia) pędów rośliny na małe (kilkucentymetrowe) kawałki. Do rozdrabniania ściętych pędów można wykorzystać rozdrabniarki do gałęzi, rębaki lub nawet tradycyjne sieczkarnie. Najwygodniej jednak dokonać rozdrobnienia pędów już w momencie zbioru rośliny wykorzystując specjalistyczny sprzęt (kombajn, przystawki do ciągnika). Zrębki wydają się być najlepszą (najtańszą i najwygodniejszą) formą do spalania w warunkach domowych.
BRYKIET	rozdrobniony na trociny surowiec drzewny jest suszony do wilgotności ok.10%, a następnie poddawany wysokiemu ciśnieniu w tzw. brykieciarce. Wytwarza się przy tym duża temperatura , która powoduje rozpuszczanie naturalnych żywic, które następnie stygnąc pomagają wiązać zbity przez urządzenie surowiec. Brykiet jest bardzo wygodny w użyciu, jego wartość opałowa odpowiada wartości opałowej węgla. Jednak w warunkach domowych (dla własnych celów) wytwarzanie brykietu mija się z celem, gdyż koszt maszyn (rozdrabniarka, suszarnia, brykieciarka) jest bardzo wysoki (od kilkudziesięciu tysięcy złotych).
PELLETS	sposób wytwarzania "peletów" jest bardzo zbliżony do wytwarzania brykietu. Tutaj również rozdrobniony materiał drzewny poddawany jest wysokiemu ciśnieniu i po przepuszczeniu przez odpowiednie kanaliki w urządzeniu formowany do postaci małych wałeczków o średnicy 6-10 mm i długości ok. 25 mm. Pellets jest bardzo wydajnym i ekologicznym paliwem, popularnym zwłaszcza na zachodzie Europy. Pellets spala się w kotłach retortowych z podajnikiem ślimakowym. Niestety, podobnie jak w przypadku brykietu, wadą jest wysoki koszt urządzeń do jego wytwarzania.
KORKI	dowodem tego, że "Polak potrafi" jest właśnie typowo polski patent czyli KORKI - odpowiednik drogich w produkcji pellets. Korek powstaje w wyniku pocięcia na kawałki o długości 2-3 cm. jednorocznych pędów wierzby energetycznej (ma ona wtedy grubość od kilku milimetrów do ok 2 cm.).
POLANA	3-letnie pędy wierzby energetycznej mają długość dochodzącą do 7 metrów i grubość u podstawy ok. 5 cm. Jeżeli potniemy je na odcinki 30- 40 cm (piłą spalinową lub stacjonarną piłą tarczową) otrzymamy tradycyjne polana. Po krótkim sezonowaniu (podsuszeniu) można ich używać do spalania w domowym kominku, piecu, na ognisku....itp.

Do innych energetycznych zastosowań wierzby energetycznej należy zaliczyć także próby wytwarzania alkoholu metylowego z biomasy drzewnej, który byłby dodatkiem do paliw płynnych zmniejszającym zanieczyszczenie środowiska a w najbliższej przyszłości alternatywnym paliwem dla silników.

Oprócz zastosowań typowo energetycznych, wierzbę lub powstałe z niej produkty można wykorzystać:

w przemyśle drzewnym i meblarskim (płyty wiórowe, elementy konstrukcji mebli ...)
w przemyśle papierniczym i celulozowym
w medycynie (kwas salicylowy)
w przemyśle chemicznym (garbniki)
budownictwo drogowe, wodne (maty drogowe i wzmacniające)
elementy "zielonej architektury" (rekultywacja terenów przemysłowych, zielone pasy ochronne wokół zakładów i autostrad)

Poradnik uprawy wierzby energetycznej

Wymagania glebowo-klimatyczne

Wierzbę energetyczną można uprawiać na wielu różnych typach gleb. Roślina cechuje się dużą elastycznością i znosi gleby o pH od 4,5 do 7,6 (odczyn wyższy niż 7,6 jest źle tolerowany). W odniesieniu do gleb rolniczych najkorzystniejszymi są gleby klasy: III, IV i V oraz tereny podmokłe, a także okresowo zalewane. Szczególnie należy tutaj zwrócić uwagę na możliwość wykorzystania pod uprawę nieużytków rolniczych.
Generalnie wierzba jest rośliną bardzo lubiącą wodę. A więc wskazane jest sadzić ją na grunatch, które zapewnią jej odpowiednią ilość wilgoci (wysoki poziom wód gruntowych). Jest to szczególnie ważne w pierwszym roku, gdy roślina dopiero wykształca system korzeniowy. Jeśli w tym okresie będziemy mieć pecha i dotknie nas susza - najprawdopodobniej roślina uschnie, a na pewno jej przyrost będzie bardzo mały (aby uratować plantację w takich sytuacjach należy rozważyć możliwość sztucznego nawadniania). W kolejnych latach roślina wykształca już rozbudowany system korzeniowy i okresowe susze jej nie zagrażają.
Wierzba energetyczna reaguje szczególnie wyraźnie na przebieg warunków atmosferycznych od połowy czerwca do końca sierpnia (w tym okresie przypada maksymalny przyrost masy roślinnej). Opady i umiarkowanie wysoka temperatura w tym okresie wpływają na wysokość plonów prętów wikliny. Susza powoduje spadek plonowanie nawet o 50%.

Przygotowanie gruntów pod uprawę

Odpowiednie przygotowanie gruntów pod uprawę ma duże znaczenie. Im lepiej grunty zostaną przygotowane tym mniej pracy czeka nas w pierwszym roku wegetacji (walka z chwastami). Wszystkie prace agrotechniczne najlepiej zakończyć w okresie jesiennym (niezależnie od czasu wysadzania wierzby - jesień czy wiosna), a to dlatego, że jeżeli zamierzamy wysadzać wierzbę na wiosnę należy to uczynić najwcześniej jak to jest możliwe. Gleba wtedy jest bardzo wilgotna i wjazd sprzętem do uprawy może okazać się niemożliwy.
Generalnie można powiedzieć, że grunty należy przygotować tak jak pod uprawę np. ziemniaków. Ważne jest odpowiednie spulchnienie gleby oraz warto przeprowadzić odchwaszczanie za pomocą środków chemicznych.
Grunty na których zamierzamy założyć plantację wierzby energetycznej można podzielić na dwie grupy : grunty orne regularnie uprawiane oraz grunty odłogowane (nieużytki rolne, a także łąki). W zależności od grupy gruntów prace agrotechniczne będą przebiegać trochę inaczej:

Grunty orne:
Tutaj sprawa jest ułatwiona. Porządek zabiegów może być np. taki:
1. Odchwaszczanie (jeśli jest konieczne) - jeśli pojawiają się (odrastają) chwasty warto przeprowadzić odchwaszczanie chemiczne - np. oprysk Randoupem (ok. 4l/ha) lub doglebowo Azotop (1,5-2,5 kg/ha)
2. Zasilenie gleby nawozami (jeśli jest konieczne) - glebę można zasilić nawozami naturalnymi (obornik, gnojowica) lub sztucznymi (30 kg azotu (N)/ha, 10 kg fosforu (P)/ha, 30 kg potasu (K)/ha).
3. Sprawdzenie i ewentualne uregulowanie (wapnowanie) pH gleby (pH 4,5-7,6)
4. Zabiegi uprawowe (orka, bronowanie lub kultywatorowanie). .

Grunty odłogowane (również łąki):
Na przygotowanie gruntów dobrze jest przeznaczyć nawet kilka miesięcy. Duży nacisk należy położyć na dobre odchwaszczenie gruntów. Porządek zabiegów może być np. taki:
1.Oprysk herbicydem (np. Randoup w dawce 4-8 l/ha)
2. Po ok. 30 dniach gdy chwasty zaczną usychać wykonujemy głęboką orkę
3. Sprawdzenie i ewntualne uregulowanie (wapnowanie) pH gleby (pH 4,5-7,6)
4. Zasilenie gleby nawozami naturalnymi lub sztucznymi
5. Po kolejnych 30 dniach (gdy pojawią się zielone odrosty) kolejny oprysk herbicydem
6. Po następnych 30 dniach gdy odrosty zaczną usychać ponowna orka (płytka)
7. Bronowanie lub kultywatorowanie.

Sadzenie:

Jako termin wysadzania wierzby energetycznej można przyjąć dwa okresy : jesienny (koniec listopda do pierwszych przymrozków) oraz wiosenny (od marca do połowy kwietnia).
Sam proces sadzenia polega na wciśnięciu (pionowo) sadzonki w glebę na prawie całą długość, pozostawiając ok. 2 cm nad ziemią (ważne jest w związku z tym dobre spulchnienie gleby). Sadzenie może odbywać się ręcznie (najczęściej) lub mechanicznie, za pomocą sadzarek (na dużych plantacjach). Niezależnie od metody wysadzania ważne jest aby zachować równe odstępy między roślinami oraz międzyrzędowe (zobacz dział) co ma duże znaczenie przy późniejszych pracach pielęgnacyjnych i zbiorze za pomocą sprzętu zmechanizowanego.

Prace pielęgnacyjne w pierwszym roku:

".......Najtrudniejszy pierwszy krok" - można by powiedzieć, zgodnie ze słowami znanego przeboju. Niestety słowa te idealnie pasują do uprawy wierzby energetycznej. O ile kolejne lata nie wymagają praktycznie żadnych zabiegów agrotechnicznych, to pierwszy rok może okazać się bardzo pracowity. Ponieważ roślina w tym czasie się ukorzenia, to największymi zagrożeniami dla niej wtedy są: brak wody (susza) oraz chwasty. Charakterystyczną cechą tego okresu uprawy jest szybki i dynamiczny wzrost chwastów oraz powolny wzrost wierzby. Dlatego tak istotne jest dobre przygotowanie (odchwaszczenie i uprawa) gleby przed wysadzaniem wierzby - co pozwoli znacznie zminimalizować nakłady na walkę z chwastami.
Zabiegi agrotechniczne służące zwalczaniu chwastów w planatacji wierzby energetycznej:

Po wysadzeniu wierzby, zanim zaczną rozwijać się pędy (1-3 dni) można zastosować herbicydy doglebowe : Azotop (1,5-2,5 kg/ha), Bladex 50WP (2-5 kg/ha), Bladex 500SC (3-4 kg/ha).
W okresie wegetacji wierzby możliwość stosowania środków chemicznych jest znacznie ograniczona. Z bezpiecznych herbicydów można zastosować : Fusilade Super E.C. (1,5 l/ha)-do zwalaczania chwastów jednoliściennych jak np. perz.
Bardzo skuteczna jest również mechaniczna walka z chwastami. Można do tego celu wykorzystać pielniki podpinane do ciągnika rolniczego. Bardzo ważne jest, aby mechaniczne zwalczanie chwastów rozpocząć zanim chwasty rozwiną silny system korzeniowy. Najczęściej w okresie wegetacji wskazane jest jest 2-3 krotne spulchnienie międzyrzędzi w celu zniszczenia chwastów. Należy jednak uważać aby podczas tego zabiegu nie uszkodzić wzrastających pędów wierzby i ich systemu korzeniowego (w takiej sytuacji roślina najczęściej po prostu usycha).
Jedynym skutecznym sposobem mechanicznego zwalczania chwastów pomiędzy roślinami jest okopywanie ręczne. Jeśli zabiegi chemicznego zwalczania chwastów nie przynoszą rezultatu, konieczne może być nawet 2-3 krotne okopywanie ręczne.

Generalnie w walce z chwastami chodzi o to aby nie zdominowały one wzrastającej wierzby. Jeśli pędy wierzby znacznie górują nad chwastami (przełom lipca i sierpnia) można uznać batalię za wygraną i nie podejmować już żadnych działań. Co prawda chwasty będą dalej wzrastać, ale znacznie dynamiczniej wzrastać będzie wierzba, tłumiąc przy tym rozwój chwastów.

W kolejnych latach przyrost wierzby na wiosnę jest bardzo dynamiczny, a opadłe jesienią liście tworzą dodatkową warstwę hamującą wzrost chwastów. W takiej sytuacji stosowanie zabiegów przeciwko chwastom jest raczej zbędne.

Nawożenie:

Wierzba jest rośliną mało wymagającą, jeśli chodzi o nawożenie. Będzie zadowalająco wzrastać nawet gdy nie będziemy jej nawozić. W zależności od możliwości można jednak zastosować niemal dowolne formy nawożenia:
-popularne nawozy mineralne (w dawce Azot (N) 80 kg/ha, Fosfor (P) 30 kg/ha, Potas (K) 80 kg/ha),
-obornik, gnojowica,
-także osady ściekowe
Po wysadzeniu wierzby można "podsypać" w marcu lub kwietniu pod każdą rośliną małą ilość uniwersalnego nawozu np. Polifoski w ilości od 100 do 200 kg/ha, aby wspomóc jej wzrost. W kolejnych latach dodatkowym źródłem minerałów będą opadające na jesień liście.
Dodatkowym źródłem dochodu dla plantatora wierzby energetycznej może być wykorzystanie do nawożenia plantacji osadów ściekowych z oczyszczalni ścieków. W ten sposób zyskujemy darmowy nawóz, a ponadto oczyszczalnie płacą za odbiór takich osadów!! Na 1 hektar plantacji można wywieźć nawet 10 ton osadów. Trzeba jednak kontrolować pH gleby (aby nie dopuścić do zakwaszenia gleby). Trzeba mieć na uwadze fakt, że chociaż takie osady są bardzo bogate w pierwiastki to jednak ich proporcje nie są idealne. Przed zastosowaniem osadów na naszej plantacji warto przeprowadzić test na małym kawałku i zaobserwować reakcję rośliny na taki nawóz.

Zbiór:

Zbiór wierzby przeprowadza się po opadnięciu liści i trwać on może od późnej jesieni (od połowy listopada) do wczesnej wiosny (do marca). W zależności od przyjętej strategii zbiór można przeprowadzać corocznie (plon 30-40 ton/ha, wysokość rośliny 2-3 m, grubość ok. 2 cm), co 2 lata (plon 60-80 ton/ha, wysokość 5-6 m, grubość ok. 3-4 cm) lub co 3 lata (plon 90-120 ton/ha, wysokość 5-7 m, grubość ok. 5 cm). Jednak w ciągu pierwszych dwóch lat zaleca się dokonać zbioru co roku (ścinając wierzbę na wysokości ok. 10-15 cm nad ziemią) co powoduje rozkrzewianie się wierzby (z każdego ściętego pędu wyrastają 3-4 dodatkowe).
Zbiór wierzby może odbywać się:

Ręcznie
- sekatorem,
- kosą spalinową z założoną tarczą,
- spalinową piłą łańcuchową,
- specjalna kosiarka spalinowa z piłą tnącą,
ścięte pędy wiąże się w snopki, a później rozdrabnia np. za pomocą domowej rozdrabniarki do gałęzi lub tradycyjnej sieczkarni.
Mechanicznie:
- przystawki do ciągnika - np. Orkan (które zazwyczaj od razu rozdrabniają wierzbę),
- wzmocniona kosiarka listwowa,
- kombajn do zbioru kiszonki z przystawką - np. Class
- kombajny specjalistyczne

Maszyny

W dziale tym pragnę przedstawić maszyny ułatwiają uprawę, zbiór i przetwarzanie wierzby energetycznej. Dział ten jest w ciągłej rozbudowie. Jeśli macie Państwo jakieś dodatkowe informacje (adresy firm, urządzenia, własne doświadczenia..itp) to proszę o podesłanie ich na mój e-mail () aby dział ten był kompletny i rzetelny.

(Obrazki można nacisnąć aby zobaczyć powiększenie)

Maszyny do zbioru wierzby
Urządzenie	krótki opis	Gdzie szukać
Sekator	Jako proste narzędzie nadaje się do zbioru wierzby (jednorocznej) z bardzo małych plantacji (najczęściej z niewielkich mateczników z przeznaczeniem na sadzonki). cena: ok. 10-40 zł	Sklepy ogrodnicze Supermarkety
Kosa spalinowa z tarczą tnącą kosa plecakowa	Do zbioru ręcznego można wykorzystać także kosy spalinowe z założoną tarczą tnącą. Ścinkę najlepiej przeprowadzać w grupach 2 osobowych. 1-osoba ścina wierzbę, druga nagina wierzbę (za pomocą drewnianej żerdki - BEZPIECZEŃSTWO !!). Ze względu na niewielką wydajność metodę tą można wykorzystać na niedużych plantacjach (maksymalnie kilka hektarów). Najlepiej ścina się wierzbę sadzoną w tym samym roku (która ma 2-3 pędy). Wierzbę rozkrzewioną (z wieloma odrostami) ścina się trudniej, ponieważ mała tarcza tnąca nie obejmuje swym zasięgiem całej karpy i trzeba ją ścinać "na raty" z różnych stron (co niestety jest dość pracochłonne). Warte uwagi są również plecakowe kosy spalinowe (do koszenie w trudnym terenie). Cały ciężki osprzęt kosiarki (silnik, sprzęgło, zabiornik paliwa) trzymamy na plecach, natomiast w rękach tylko wysięgnik z aparatem tnącym. Co pozwala na łatwiejsze operowanie piłą tnącą i mniejszy wysiłek. cena: 1-2 tyś. zł cena kosiarki plecakowej 1,6-2,5 tyś. zł	Sklepy z kosiarkami w internecie: www.e-kosiarki.pl www.artgarden.pl www.stihl.pl www.husqvarna.pl
Kosiarka listwowa	Kosiarki listwowe (np. typu OSA napędzne od WOM ciągnika) pozwalają ścinać wierzbę jednoroczną. Zamiast opisu przytoczę tutaj opinię o takim zbiorze wyszukaną w internecie: "......... Ja ścinam kosiarką listwową - lepszego sposobu jeszcze nie poznałem - ale ścięte "kije" spadają przed kosiarkę i są jeszcze raz przecinane. W ten sposób powstaje strata tj. grube kawałki, które mają parę centymetrów i nie nadają się do sprzedaży. Oczywiście staram się "kłaść" wierzbę za kosiarkę, jak to się robi ze zbożem, ale nie ma siły żeby zdążyć mimo wolnej jazdy ciągnika" oraz jeszcze jedna opinia: "......W tamtym sezonie kosiłem C-330 na IV biegu i sporym gazie (bo tak jeżdżąc nie ucinały się ponownie)...." Obecnie już nikt nie produkuje (tak mi się wydaje) kosiarek tego typu, więc jedynym wyjściem jest zakup używanej. cena używanej: ok. 300-700 zł	Składy ze sprzętem rolniczym, ogłoszenia w gazetach, w internecie: www.autogielda.com.pl
Kosiarka do wierzby	Kosiarka do wierzby energetycznej. Podpinana do ciągnika i napędzana wałkiem odbioru mocy (WOM). Umożliwia ścinanie wierzby 1, 2, 3 letniej (jednocześnie ścinany jest jeden rząd). Elementem tnącym jest drobnoząbkowa tarcza (ze spiekami widiowymi) o średnicy 50 cm. Dedykowana jest ona dla małych i średnich plantacji (kilkanaście hektarów) i jest doskonałą alternatywą dla wycinki wierzby przy użyciu kos spalinowych. cena: 2850 zł Oto krótkie filmiki pokazujące pracę kosiarki : filmik1 - praca kosiarki "na sucho" - na postoju filmik2 - kosiarka w akcji - ścinanie wierzby	Zapraszam do działuOferta
Sieczkarnia model Z304 Sieczkarnie do kukurydzy Sieczkarnia 2-rzędowa	Sieczkarnie do kukurydzy, napędzane od wału odbioru mocy ciągnika (WOM), nadają się również do zbioru wierzby energetycznej (najlepiej jednorocznych odrostów). Sieczkarnia od razu dokonuje rozdrobnienia (zrębkowania) pędów wierzby i wyrzuca zrębki poprzez specjalną rynnę na przyczepę (dlatego zbiór wymaga zazwyczaj dwóch ciągników). W przypadku sieczkarni jednorzędowej model Z304 (18 000 tyś. zł) istnieje mozliwość podpięcia przyczepy do sieczkarni, a więc do zbioru wystarczy jeden ciągnik. cena używanej sieczkarni: 1-3 tyś. zł cena nowej sieczkarni: ok. 14 tyś. zł (orkan - jednorzędowy)	Składy ze sprzętem rolniczym, ogłoszenia w gazetach, w internecie: www.sipma.pl www.famarol.com www.chempest.com.pl www.poettinger.at/pl/ www.autogielda.com.pl
Sieczkarnia samojezdna CLASS	Sieczkarnia samojezdna (np. CLASS model Jaguar) to już profesjonalny sprzęt, pozwalający na zbiór wierzby energetycznej na dowolnym etapie wzrostu (1,2,3 letnie). Kombajn taki dokonuje zrębkowania wierzby i wyrzuca zrębki na przyczepę (potrzebny dodatkowo ciągnik z przyczepą). Wydajność takiej sieczkarni (w zależności od wieku wierzby) to 0,3-3 ha/h. Jedyną wadą jest wysoki koszt zakupu. Stosowanie takiej sieczkarni ma więc sens na dużych plantacjach (minimum kilkadziesiąt hektarów). Oto filmik (serwis YouTube) pokazujący pracę takiej sieczkarni - filmik - cena używanej sieczkarni: ok. 40 tyś. zł cena nowej sieczkarni: ???? tyś. zł	Składy ze sprzętem rolniczym, ogłoszenia w gazetach, w internecie: www.autogielda.com.pl

Urządzenia do rozdrabniania (zrębkowania) wierzby energetycznej
Urządzenie	krótki opis	Gdzie szukać
Sieczkarnia tradycyjna	W wielu gospodarstwach znajdują się (nieraz bezużyteczne) tradycyjne sieczkarnie. Z powodzeniem można je wykorzystać (najlepiej napędzne silnikiem elektrycznym) do rozdrabniania pędów wierzby energetycznej 1-rocznych, ewentualnie 2-letnich. Aby zrębki nie były zbyt drobne można wymontować połowę noży tnących (np. z 4 pozostawić tylko 2). Najlepiej (najłatwiej) rozdrabniać wierzbę świeżą, zebraną prosto z pola.	Jeśli nie mamy takiej sieczkarni, to najlepiej kupić ją od innego rolnika (który jej nie używa i zapewne tylko mu przeszkadza)
Rozdrabniarka do gałęzi	W przypadku małych areałów (na własne potrzeby opałowe) do rozdrabniania pędów wierzby można zastosować ogrodowe rozdrabniacze do gałęzi. Napędzne są one silnikami elektrycznymi o mocy ok. 2 kW (2000 W) i potrafią rozdrabniać gałęzie (w zależności od modelu i mocy silnika) do ok. 4,5 cm grubości, a więc nawet 3-letnie pędy wierzby energetycznej. Wadą takich rozdrabniaczy jest mała wydajność (w zależności od mocy silnika ok. 80-150 kg/h). cena: 400-2000 zł	Sklepy ogrodnicze Supermarkety w internecie: www.alko.pl www.artgarden.pl www.e-kosiarki.pl www.ogrodniczy.com.pl www.autogielda.com.pl
Rębaki	O wiele większą wydajność oraz zdolność rozdrabniania posiadają rębaki. Ilość przerobionego (rozdrobnionego) materiału liczona jest już w m3 (metrach sześciennych), a grubość gałęzi może dochodzić do kilkunastu centymetrów (oczywiście zależy to od konkretnego modelu rębaka). Rębaki mogą być napędzane własnym silnikiem spalinowym, silnikiem elektrycznym, a także być podpinane do ciągnika i napędzane wałem odbioru mocy (WOM). Cena nowych rębaków zależy od ich wydajności, zastosowanych rozwiązań techniczncych (np. automatyczne podajniki) i waha się od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. cena: 3,5 tyś - kilkadziesiąt tyś. zł	w internecie: www.e-kosiarki.pl www.teknamotor.pl www.junkkari.pl www.artgarden.pl www.drewno.com.pl

Urządzenia do brykietowania
Urządzenie	krótki opis	Gdzie szukać
Małe brykieciarki	Małe brykieciarki wcale nie są takie małe....chodzi tutaj raczej o ich wydajność wynoszącą ok. 100-200 kg/h. Nie jest to dużo, zwłaszcza jeśli planuje się przemysłową produkcję. Ale niestety ceny już nie są tak niskie. cena: ok. 35 000 - 50 000 zł Polecam stronę internetową - forum o brykieciarkach i brykietowaniu www.brykieciarki.fora.pl	w internecie: www.ekoinstal.prx.pl www.drewno.com.pl www.brykieciarki.fora.pl
Brykieciarki Linia produkcyjna	Brykieciarki z wydajnością 800-1000 kg/h już nadają się do przemysłowego przetwarzania wiór drzewnych na brykiet. Adekwatnie do wydajności rosną również ceny tych urządzeń. Na rynku mamy dość bogtą ofertę zarówno nowych jak i używanych urządzeń. cena: ok. 50 000 - 100 000 zł Brykieciarki służą jedynie do brykietowania wiór, które wcześniej muszą być odpowiednio przygotowane (rozdrobnienie drewna, podsuszenie), a więc kompleksowa linia do produkcji brykietu zazwyczaj składa się także z rozdrabniaczy i suszarni drewna. Cena kompletnej linii do produkcji brykietu wynosi ok. 100 000 zł (za używaną) i 600 000 zł (za nową) Polecam stronę internetową - forum o brykieciarkach i brykietowaniu www.brykieciarki.fora.pl	w internecie: www.ekoinstal.prx.pl www.drewno.com.pl www.brykieciarki.fora.pl

Jak zarobić na wierzbie energetycznej

Kilka pomysłów na to jak zarobić na wierzbie energetycznej:

Darmowy opał (oszczędność na tradycyjnych paliwach: węgiel, miał, gaz)
Dopłaty rolnicze - są przyznawane według zasad ogólnych...jak do innych upraw (ok. 280 zł/ha).
Do nawożenia plantacji można wykorzystać osady z oczyszczalni ścieków (oczyszczalnie płacą za odbiór takich odpadów) .
Sprzedaż sadzonek (cena jednej sadzonki to ok. 5 gr. - z 1 ha plantacji można uzyskać ok. 300 000 sadzonek)
Sprzedaż biomasy (masy drzewnej) na cele opałowe osobom indywidualnym lub zakładom przetwórczym (produkującym np. brykiet drzewny) - cena skupu biomasy to ok. 150 zł/t
Produkcja i sprzedaż brykietu drzewnego
Sprzedaż biomasy na cele opałowe/energetyczne dużym zakładom (ciepłownie, elektrociepłownie, elektrownie) - zgodnie z dyrektywami UE zakłady takie mają obowiązek stosowania paliw, w których co najmniej kilka procent stanowią tzw. paliwa odnawialne (np. biomasa wierzby) - cena skupu biomasy to ok. 150 zł/t (lub więcej)
Pędy wierzbowe można wykorzystywać do budowy mat drogowych, płotków ozdobnych, w sadownictwie jako podkładka do szczepienia drzewek szlachetnych.

Wierzba jako szybkorosnący żywopłot

Oprócz zastosowań czysto energetycznych coraz większym zainteresowniem cieszy się wykorzystanie wierzby jako szybkorosnące i tanie żywopłoty.
Przemawiają za tym takie cechy jak:

bardzo duży i dynamiczny przyrost roczny (do 3m)
łatwe rozmnażanie wegetatywne - z pociętych pędów o niemal dowolnych długościach (od 20 cm do 2,5 m)
niewielkie wymagania glebowe
możliwość formowania różnych form i kształtów poprzez zaplatanie pędów wierzbowych

Budowa żywopłotu z tradycyjnych sadzonek

Najprostszą i najtańsza metodą jest wykorzystanie do sadzenia typowych sadzonek (o długości 20 cm), takich samych jak do zakładania plantacji wierzby energetycznej.
Zalety tej metody:

niski koszt sadzonek
rosnące pędy mają ładny zielony odcień
pędy są bardzo elastyczne co umożliwia ich zaplatanie i formowanie różnych kształtów

Przygotowanie i sadzenie:

zakładanie żywopłotu najlepiej przeprowadzić wczesną wiosną (marzec-kwiecień do początku maja)
przed wysadzeniem sadzonki moczymy w wodzie przez 1-2 dni

wyznaczamy linię pod żywopłot
w wyznaczonej linii przekopujemy i spulchniamy pasek ziemi o odpowiedniej szerokości (sadzonek nie wolno wsadzać bezpośrednio w trawę, gdyż ich przyrost będzie bardzo słaby)
w miarę możliwości w przekopanym pasku ziemi można zastosować ziemię ogrodową lub jakąś inną formę nawozu organicznego lub mineralnego
wsadzamy (wciskamy) sadzonki w ziemię (zostawiając nad ziemią ok 2 cm). Sadzonki wysadza się dość gęsto (25 cm między sadzonkami i między rzędami) w 2-3 rzędach na tzw. szachownicę. Na 1 metr bieżący 1 rzędu żywopłotu przypadają 4 sadzonki (8 sadzonek dla 2 rzędów i 12 dla trzech rzędów)

Pielęgnacja i utrzymanie:

w pierwszym roku ważne jest utrzymanie niskiego poziomu zachwaszczenia pomiędzy wzrastającymi pędami wierzby (ideałem jest utrzymanie "czarnej" ziemi), można stosować:
- pielenie mechaniczne,
- wysypać korę pomiędzy pędy,
- stosować folie i włókniny ogrodnicze...itp
w przypadku suchego lata warto wspomóc wzrost rośliny przez podlewanie (tylko w pierwszym roku)
pierwszej jesieni (od posadzenia) po opadnięciu liści ścinamy żywopłot ok. 15 cm nad ziemią. Spowoduje to zagęszczenie pędów w następnym roku. Ścięte pędy można wykorzystać do dalszej rozsady, na opał lub po rozdrobnieniu jako odpowiednik kory podsypać pod żywopłot.

w kolejnych latach ścinamy wierzbę już na wybraną wysokość np. 1,5 m - w ten sposób otrzymamy solidny, bardzo gęsty, odporny na warunki atmosferyczne żywopłot, który dodatkowo można modelować.

Galeria fotografii

FOTO MIX:

http://www.ihar.edu.pl

Perspektywy rozwoju upraw energetycznych.

Perspektywy rozwoju upraw energetycznych. Pomysł na bezpieczny, rentowny, stabilny i gwarantowany długoterminowo biznes.

Rozmowa z Panem Andrzejem Rubczyńskim

Podczas Wiosennego Szczytu Unii Europejskiej w 2007 r. przyjęto wspólne cele polityki klimatycznej i energetycznej. Przywódcy państw członkowskich zdecydowali, by do 2020 roku, 20% energii wykorzystywanej w krajach UE pochodziło z odnawialnych źródeł oraz by zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych, o co najmniej 20 % w porównaniu do roku 1990. W styczniu 2008r. Komisja Europejska w ramach „Pakietu środków wykonawczych w odniesieniu do celów UE w zakresie zmian klimatycznych i energii odnawialnej do 2020r.” zgłosiła projekt umożliwiający osiągnięcie celów Pakietu klimatyczno-energetycznego. Zgodnie z podjętymi zobowiązaniami, w Polsce udział energii odnawialnej w pierwotnym zużyciu ma wzrosnąć do 7,5 % w 2010r / w ubiegłym roku zużycie wynosiło około 4,5 %, a w 2006 niecałe 4%/. Do roku 2020 Polska musi zwiększyć do 15% udział energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych. Jeśli nie osiągniemy tego poziomu, nasz kraj będzie musiał kupować tak zwane "zielone certyfikaty" od krajów mających nadwyżki w produkcji energii odnawialnej.
Do 2020 roku zapotrzebowanie na rośliny energetyczne do spalania wzrośnie o 8 mln ton. Jeśli Polska nie zwiększy produkcji biomasy rolnej, to nie osiągnie zakładanych celów produkcji energii ze źródeł odnawialnych. W jaki zatem sposób elektrownie pozyskiwać będą odnawialny surowiec energetyczny?
Czy elektrownie będą ponosić koszty związane z wdrożeniem technologii produkcji energii elektrycznej z biomasy?
Andrzej Rubczyński - Dodatkowe koszty pojawią się bez wątpienia, gdyż biomasa jest trudnym paliwem. Spalanie biomasy, oprócz problemów eksploatacyjnych, wiąże się z nieuniknioną koniecznością budowy dodatkowych instalacji i obiektów na terenie elektrowni bądź elektrociepłowni. Biomasa jest dla energetyki nowym gatunkiem paliwa, więc należy do niego przystosować istniejące zakłady. Relatywnie najniższy wysiłek finansowy towarzyszy budowie instalacji współspalania biomasy z węglem, natomiast budowa kotłów spalających tylko biomasę jest już dużym przedsięwzięciem inwestycyjnym. Ponadto należy pamiętać, iż w przeliczeniu na wartość energetyczną biomasa jest paliwem dwukrotnie droższym od węgla. Jak widać kosztów jest sporo, ale warto ten wysiłek finansowy podjąć wiedząc, że zaczynamy stosować paliwo neutralne dla środowiska, a także obciążone mniejszym ryzykiem cenowym czy „politycznym”, jakim jest obarczone każde paliwo importowane do kraju.
W jakim okresie elektrownie będą w stanie wdrożyć tę technologie i czy w zakładach tych wytwarzane będą równolegle: energia oparta na surowcach tradycyjnych i na biomasie?
Andrzej Rubczyński - Jak wspominałem, instalacje do współspalania są prostsze, więc można je wybudować w ciągu jednego roku. Natomiast budowa nowego kotła to minimum 2 – 3 lata. Proces modernizacji elektrowni i elektrociepłowni jest procesem ciągłym, dlatego też nowe instalacje będą pojawiać się sukcesywnie towarzysząc kolejnym kampaniom remontowo – inwestycyjnym w polskiej energetyce. Oczywiście bardzo istotnym czynnikiem, który może przyspieszyć lub opóźnić decyzje inwestycyjne jest sprawa opłacalności tego typu projektów. Tradycyjne paliwo, jakim jest węgiel nie zostanie wyeliminowane z polskiej energetyki w dającej przewidzieć się przyszłości. Ważnym jest jednak, by udział innych paliw był coraz większy i by przejść od dzisiejszej dominacji węgla, którego udział w produkcji energii elektrycznej wynosi około 94% do bardziej zrównoważonego „mixu” paliwowego, gdzie pojawiają się znaczące ilości energii odnawialnej (biomasa, wiatr, woda), gazowej oraz, co jest nieuniknione, energii nuklearnej.

Czy w Państwa opinii produkcja energii odnawialnej będzie działalnością opłacalną?
Andrzej Rubczyński - Gdybyśmy patrzyli tylko na koszty, o których mówiłem wcześniej, tj. drogie paliwo biomasowe, problemy eksploatacyjne oraz wydatki inwestycyjne to produkcja energii przy wykorzystaniu biomasy byłaby nieopłacalna. Na szczęście w ostatnich latach zaczęto mówić o kosztach łącznych produkcji energii, czyli nie tylko tych bezpośrednich, ale i pośrednich, jakie ponosi społeczeństwo. Tymi kosztami pośrednimi produkcji energii są na przykład koszty usuwania skutków zmian klimatycznych wywołanych między innymi przez przemysł energetyczny. Idea handlu pozwoleniami na emisję gazów cieplarnianych (CO2) jest właśnie próbą włączenia do kosztów produkcji, kosztów związanych z „naprawą” zdegradowanego środowiska naturalnego. W niedalekiej przyszłości każdy zakład produkujący energię będzie dociążany kosztami środowiskowymi proporcjonalnie do wielkości emisji gazów cieplarnianych. Ci, którzy będą spalać paliwa czyste – a takim jest biomasa – nie poniosą tego dodatkowego kosztu środowiskowego, jakim jest zakup pozwoleń na emisję dwutlenku węgla. Jeżeli cena tych pozwoleń będzie odpowiednio wysoka to spalanie biomasy będzie opłacalne. Powiedziałem, że idea handlu pozwoleniami na emisję CO2 jest próbą włączenia kosztów środowiskowych w koszty produkcji energii. Ponieważ jest to próba to i cena tych pozwoleń jest umiarkowana. W konsekwencji produkcja energii w oparciu o biomasę w dalszym ciągu byłaby nieopłacalna. Aby jednak wymusić rozwój energetyki odnawialnej (czytaj: uczynić przebudowę energetyki bardziej opłacalną) wprowadzono w Polsce, jak i w wielu innych krajach Unii Europejskiej, system zachęt finansowych, którego najważniejszym elementem jest możliwość sprzedaży przez wytwórców tak zwanych „Zielonych Certyfikatów” w ilości proporcjonalnej do ilości czystej energii wytworzonej w zakładzie. Certyfikaty musza kupić sprzedawcy energii a od nich kupujemy je my – finalni odbiorcy, płacąc rachunki za prąd. Konkludując – dopiero te dwa elementy, jakimi są: uniknięty koszt zakupu pozwoleń na emisję CO2 oraz możliwość sprzedaży Zielonych Certyfikatów powodują, iż opłaca się przebudowywać dzisiejszą energetykę krajową na bardziej przyjazną środowisku.

Czy dążąc do poprawy rentowności produkcji energii z biomasy, elektrownie same zaczynają wprowadzać uprawy potrzebnych im roślin?
Andrzej Rubczyński - Powodem, dla którego „wielka energetyka” zainteresowała się uprawami roślin szybkorosnących jest chęć ustabilizowania sytuacji na dzisiejszym, bardzo płytkim rynku biomasy. Wszyscy wiemy, że w wyniku realizacji przez Polskę postanowień Pakietu Klimatycznego 3x20, biomasa będzie bardzo poszukiwanym surowcem. Gdy nadmiernie wzrośnie popyt - ceny mogą poszybować do bardzo wysokich poziomów wynikających z gry na niedojrzałym rynku i jednocześnie zupełnie nie odzwierciedlających kosztów wytwarzania biomasy. Nie chcąc przenosić tych zwiększonych kosztów zakupu biomasy w cenę energii elektrycznej i cieplnej, energetyka zawodowa rozpoczęła działania stymulujące rozwój upraw roślin energetycznych. W kraju mamy, według różnych szacunków, od 1,5 – 2 mln ha terenów, które mogą być przeznaczone pod uprawy energetyczne. Widać duży potencjał i możliwości rozwoju rynku, ale ktoś musi, mówiąc kolokwialnie, sprawę popychać, gdyż założenie 1 ha plantacji to koszt (zależnie od gatunku roślin) 5-20 tysięcy PLN/ha. Jest to bardzo poważna bariera finansowa, która powoduje, że rolnicy rezygnują z podejmowania tego wyzwania i inwestowania w nowy nierozpoznany biznes. Ktoś musi ich zachęcić. Ktoś musi trochę dopomóc.

Podobno już dziś elektrownie samodzielnie zakładają wzorcowe plantacje wierzby energetycznej. Rolnicy biorący udział w projekcie nie ponoszą kosztów związanych z przystąpieniem do niego, gdyż inwestorzy sami wykładają pieniądze na założenie plantacji. Jaki jest zamierzony cel tego kosztownego przedsięwzięcia i jakie efekty biznesowe firmy zamierzają osiągnąć w wyniku tych inwestycji?
Andrzej Rubczyński - Jako Vattenfall przygotowujemy pełną ofertę kooperacyjną dla rolników chcących podpisać z nami wieloletnie umowy. Jeśli ktoś posiada ziemię i chce ją nam wydzierżawić – jesteśmy gotowi na zorganizowanie całego procesu zakładania plantacji, uprawy, zbioru i transportu do naszych elektrociepłowni. Jest to pełna oferta, w której bierzemy na siebie cały wysiłek organizacyjny i finansowy. Oczywiście sytuacje, z którymi się spotykamy są różne. Czasami ktoś chce uprawiać i zbierać biomasę. Wtedy naszą ofertę odpowiednio dostosowujemy do takiej propozycji. Jesteśmy elastyczni. Ważne by byli chętni i by oferowane tereny miały odpowiednią wielkość gwarantującą opłacalność przedsięwzięcia. Celem tej nietypowej, jak dla energetyki, działalności jest chęć zapewnienia w przyszłości dostaw biomasy w odpowiednich ilościach, o odpowiednich parametrach, no i przede wszystkim w przewidywalnej cenie, wynikającej z kosztów produkcji a nie będącej konsekwencją spekulacji na płytkim rynku. Łatwo sobie wyobrazić sytuację, kiedy pojawi się szereg zasobnych w fundusze firm pośredniczących, które zakupią biomasę od wytwórców i sprzedadzą ją energetyce z zawyżoną marżą. Chcemy się bronić przed takim zjawiskiem chroniąc tym samym naszych odbiorców energii elektrycznej i cieplnej.

Jaki obszar planujecie Państwo do objęcia wzorcowym projektem uprawy roślin energetycznych?
Andrzej Rubczyński - Przewidujemy, iż w najbliższych miesiącach podpiszemy umowy na założenie kilku plantacji wzorcowych wierzby krzewiastej o łącznej powierzchni około 200 ha. Będą one ulokowane w takich miejscach, w których istnieje szansa pojawienia się dalszych plantacji, gdy sąsiadujący z pierwszym plantatorem rolnicy przekonają się do tej nowe działalności, poznając uwarunkowania techniczno – organizacyjne oraz ekonomiczne. Do roku 2016 chcielibyśmy zainicjować powstanie docelowych plantacji na obszarze co najmniej 10 tysięcy ha, co powinno pozwolić nam na pozyskanie około 150 tys. ton biomasy rocznie.

Rynek biomasy jest w Polsce bardzo niestabilny, opłacalność produkcji roślin energetycznych także. Czy zawieranie wieloletnich kontraktów pomiędzy producentami energii a wytwórcami biomasy przyczyni się do jego stabilizacji?
Andrzej Rubczyński - Jestem przekonany, ze działanie firm energetycznych przyczyni się do zwiększenia podaży biomasy na rynku, a więc i do stabilizacji cen. Kontrakty wieloletnie indeksowane kosztami produkcji biomasy będą tego gwarantem.

W listopadzie 2008 r. Rada Unii Europejskiej, po dyskusji na temat Wspólnej Polityki Rolnej, podjęła decyzję o zniesieniu od 2010 roku systemu płatności z tytułu roślin energetycznych. Czy to oznacza, że rynek roślin energetycznych jest już na tyle stabilny, iż nie potrzebuje wsparcia?
Andrzej Rubczyński -Z posiadanych danych statystycznych wynika, iż polski rynek biomasy jest daleki od płynności i możliwości dostarczenia surowca w ilościach wynikających z planu realizacji postanowień Pakietu Klimatycznego 3x20. Musimy też pamiętać, ze krajowa legislacja wymusza spalanie biomasy nieleśnej, której będzie w najbliższych latach brakowało. Bez trwałego systemu dopłat do zakładania plantacji roślin energetycznych i samych upraw podaż biomasy będzie ograniczona ze względu na barierę wejścia, jaką jest wysoki koszt założenia plantacji. Energetyka też nie jest w stanie zapłacić każdej ceny za oferowaną biomasę ze względu na ustawowo określoną (ograniczoną) cenę Zielonych Certyfikatów oraz presję na obniżanie ceny pozwoleń na emisję CO2. Ekonomia działań po stronie plantatora biomasy i energetyki tworzy system naczyń połączonych i bardzo ważne jest zrozumienie tych zależności, aby odpowiednio stymulować rozwój energetyki odnawialnej. Tego zrozumienia oczekujemy od legislatorów tworzących polskie prawo i systemy wsparcia.

Jakie rośliny energetyczne są najbardziej interesujące dla elektrowni? Które z nich są najbardziej opłacalne i perspektywiczne dla plantatora, z punktu widzenia rozwoju energetyki ze źródeł odnawialnych?
Andrzej Rubczyński - Jest wiele odmian roślin, które mogą być przeznaczone dla energetyki. Do najpopularniejszych należą: wierzba krzewiasta, miskant, ślazowiec pensylwański. Podjęcie decyzji o wyborze gatunku roślin musi być poprzedzone badaniem gatunku gleby, nawodnienia, temperatury powietrza itp. Oczywiście ważnym też jest, jakim budżetem dysponujemy, gdyż na przykład założenie 1 hektara upraw miskanta kosztuje około 20 tys. PLN. Z przeprowadzonych przez nasanaliz wynika, iż najbardziej opłacalna jest uprawa wierzby krzewiastej.

Jakie kryteria spełniać muszą potencjalni producenci biomasy, by przystąpić do współpracy? Gdzie mogą uzyskać niezbędne informacje na ten temat?
Andrzej Rubczyński - Każdy właściciel ziemi czy producent biomasy, który zaakceptuje fundamentalne zasady, przestrzegane przez naszą firmę, może stać się naszym wieloletnim partnerem. Jakie to zasady?

Pierwszą jest zakaz palenia w kotłach energetycznych żywnością. Wykorzystanie produktów rolnych do celów energetycznych, gdy ogromna część populacji ludności na świecie głoduje, uważamy po prostu za niemoralne. Dlatego nie będziemy spalać surowców, które mogą zostać przetworzone na żywność, możemy natomiast wykorzystywać odpady produkcji rolnej i przemysłu przetwórstwa spożywczego.

Drugą zasadą jest nie wykorzystywanie dobrych gatunków gleby, takich właśnie „pszenno-buraczanych”, pod uprawy roślin energetycznych. Naszym celem jest zagospodarowanie gruntów o niskiej klasie oraz nieużytków.

Stare odmiany drzew owocowych

2011-03-16T04:18:00.000-07:00

W ostatnich latach panował trend aby w ogrodach przydomowych i działkowych sadzić nowe odmiany drzew owocowych, głównie deserowe i corocznie plonujące. Drzewa owocowe, przede wszystkim jabłonie, szczepione na silnie rosnących podkładkach, zastępowano roślinami o ograniczonym wzroście, szczepionymi na podkładkach karłowych.

Na terenie wielu ogrodów działkowych nadal można spotkać stare, duże drzewa owocowe. Dziś coraz częściej powraca się do uprawy starych odmian.

Jabłonie są najczęściej spotykanymi drzewami owocowymi na działkach i w przydomowych sadach. Dają nam nie tylko pyszne jabłka ale też pięknie kwitną.

Dlaczego tak się działo? Te nowe, karłowe drzewa owocowe niosą ze sobą wiele zalet. Przede wszystkim, osiągając niewielkie rozmiary, pozwalają na sadzenie ich gęściej, przez co z niewielkiej nawet powierzchni działki można uzyskać spory plon. Pozwala to też na posadzenie większej liczby gatunków i odmian, a zatem uzyskanie większej różnorodności owoców, które z działki trafią na nasz stół. Poza tym łatwiejsza wydaje się być pielęgnacja mniejszych drzew oraz przeprowadzenie zbiorów - wysłużona drabina mogła odejść w niepamięć.

Ale, ale... nie wszystko złoto co się świeci! O ile w produkcji towarowej, w sadach przemysłowych, nowe odmiany drzew osiągających ograniczone rozmiary, okazały się strzałem w dziesiątkę, o tyle w uprawach amatorskich, w których raczej unikamy stosowania "chemii", pojawił się pewien zgrzyt...

Otóż drzewa szczepione na podkładkach karłowych okazały się być znacznie mniej żywotne i bardziej wrażliwe na choroby i szkodniki. Aby zdrowo rosły i obficie plonowały, wymagają silnego nawożenia oraz przeprowadzania szeregu zabiegów ochronnych. Innymi słowy - sztuczne nawozy i pestycydy poszły w ruch. A nie o to przecież chodziło... Obecnie więcej osób zwraca uwagę na możliwość uzyskania z własnej działki zdrowych owoców i warzyw bez użycia sztucznych nawozów i pestycydów, a przynajmniej przy bardzo ograniczonym ich zastosowaniu.

Dlatego coraz częściej powraca się do uprawy starych, sprawdzonych, długowiecznych odmian drzew owocowych, bardziej odpornych na choroby i szkodniki, wymagających mniej zabiegów uprawowych (szczególnie w późniejszym okresie rozwoju). Do łask wracają dużych rozmiarów jabłonie, które niegdyś rosły niemal przy każdej zagrodzie wiejskiej. Coraz częściej też rozważa się odratowanie i kontynuację uprawy starych drzew, które tu i ówdzie zachowały się na działkach. Powstały nawet organizacje zajmujące się zachowaniem starych odmian drzew owocowych w miejscach, gdzie niegdyś tradycyjnie je uprawiano. Pierwszy taki projekt ruszył w 1995 roku na obszarze Parku Krajobrazowego Dolnej Wisły, a pieczę nad nim sprawują członkowie Towarzystwa Przyjaciół Dolnej Wisły. Jednym z efektów ich działań jest założenie kolekcji starych odmian jabłoni w Chrystkowie.

To wszystko wpisuje się w obecny trend odwrotu ku ekologii i naturalnym metodom uprawy, szczególnie w ogrodnictwie amatorskim. Mamy dosyć owoców ze sklepowych półek, pięknie wyglądających, nadspodziewanie dużych rozmiarów, które jednak podle smakują i wyhodowane zostały przy użyciu masy sztucznych nawozów i pestycydów. Coraz częściej tęsknimy za smakami z dzieciństwa - jabłkami z ogrodów naszych dziadków, które choć mniej okazałe i czasem "z robaczkiem", zupełnie inaczej smakowały i były bogatsze w substancje odżywcze.

Warto tu także zwrócić uwagę na inne zalety starych sadów, z których przeciętny ogrodnik amator może nie zdawać sobie sprawy. Stare sady przydomowe mogą chronić przed erozją wietrzną i wodną. We wnętrzu koron dużych drzew panuje swoisty mikroklimat umożliwiający rozwój porostów. Ciągi drzew owocowych przy polnych drogach, są znakomitymi kryjówkami i miejscem żerowania dla drobnej zwierzyny.

Te liczne zalety starych odmian drzew owocowych powodują, że warto rozważyć powrót do ich uprawy na działkach i w ogrodach przydomowych. Poniżej przedstawiam wybrane stare odmiany najpopularniejszych drzew owocowych - jabłoni. Wszystkie wymienione tu odmiany są obecnie dostępne w handlu.

Stare odmiany jabłoni

Z odmian letnich warto przede wszystkim wymienić, cały czas dość popularną, Oliwkę Żółtą (Papierówkę). Jest doskonała do uprawy amatorskiej ze względu na dużą mrozoodporność oraz małą podatność na parcha i mączniaka jabłoni. Jej owoce mają wszechstronne zastosowanie. Przede wszystkim są owocami deserowymi (zebrane w pełni dojrzałości) ale również doskonale sprawdzają się jako składnik przetworów (w tym celu zbieramy je mniej dojrzałe).
Zobacz więcej na temat: Oliwka Żółta (Papierówka)lub lub zamów sadzonki

Jedną z doskonale nadających się do uprawy amatorskiej odmian jest Oliwka Żółta, zwana też Papierówką. Jest to odmiana wczesna (owoce dojrzewają w drugiej połowie lipca lub początku sierpnia), wytrzymała na mróz i mało podatna na parcha i mączniaka jabłoni.
zamów drzewka

Kolejną odmianą letnią jest, pochodzący z Wileńszczyzny, Ananas Berżenicki. Jest również odporna na mróz i mało podatna na choroby. Drzewa rosną silnie, tworząc kuliste korony, średnio zagęszczone. Dają owoce typowo deserowe, duże, kulisto-stożkowate, z zielonkawożółtą skórką pokrytą różowym rumieńcem. Miąższ jest kremowy, zwarty (po dojrzeniu kruchy), mało soczysty, w smaku winno-słodki. Są to owoce typowo deserowe.
Zamów sadzonki

Kolejną odmianą letnią, wartą polecenia do uprawy na działce, jest Ananas Berżenicki. Uchodzi za prawdziwy letni smakołyk.
zamów drzewka

Z odmian wczesnojesiennych wiele walorów prezentuje Kronselka. Jest to odmiana pochodząca z Francji. Drzewa te rosną silnie, tworząc kuliste korony z pędami lekko przewieszającymi się. W owocowanie wchodzi wcześnie ale owocuje przemiennie. Do uprawy na działce predysponuje ją wysoka mrozoodporność ale trzeba się liczyć z podatnością na parcha jabłoni i mączniaka. Owoce daje duże lub średniej wielkości, pokryte zielonożółtą skórką z nieznacznym rumieńcem. Miąższ jest kremowy i soczysty. W smaku są kwaskowato-słodkie, bardzo aromatyczne.
Zobacz więcej na temat: jabłoń Kronselka lub lub zamów sadzonki

Nieco później, bo we wrześniu, będziemy mogli cieszyć się owocami Antonówki Zwykłej. Jest to odmiana również bardzo wytrzymała na mróz i mało podatna na parcha. Owoce tej odmiany są doskonałe na przetwory, surówki, sałatki i na szarlotkę.
zamów drzewka

Osoby wolące pozostać przy polskich odmianach, mogą wybrać Kosztelę. Tę odmianę szczególnie polecam jako "bezproblemową" - cechuje ją duża mrozoodporność, mała podatność na choroby, niechętnie atakują ją również szkodniki. Trzeba się jednak liczyć z tym, że w owocowanie wchodzi dość późno, owocuje obficie ale naprzemiennie. Owoce Koszteli są bardzo lubiane - soczyste i słodkie. Dojrzewają w drugiej połowie września. Dobrze się przechowują (w chłodni aż do końca grudnia).
Zobacz więcej na temat: jabłoń Kosztela lub zamów sadzonki

Koksa pomarańczowa to bardzo smaczna, zimowa odmiana jabłoni, owocująca co drugi rok, uważana za jedną z najlepszych odmian deserowych. Dość odporna na mróz i choroby.
zamów drzewka

Kolejną wartą polecenia odmianą jesienną jest Antonówka. Drzewa tej odmiany początkowo rosną dość wolno, ostatecznie osiągając średnie rozmiary. Owoce są świetne na przetwory, a także jako składnik sałatek i surówek. Antonówki polecam szczególnie ze względu na dużą mrozoodporność oraz małą wrażliwość na parcha i mączniaka. Lepiej jednak unikać ich uprawy jeżeli w okolicy drzewa są często atakowane przez brunatną zgniliznę lub zarazę ogniową.
Zobacz więcej na temat: jabłoń Antonówka lub zamów sadzonki

Klasyką wśród zimowych odmian jabłoni jest Złota Reneta, zwana też Królową Renet.
zamów drzewka

Niemniej znaną starą odmianą jesienną jest Koksa Pomarańczowa. Jest to odmiana angielska, znana już w XIX w. Drzewa te początkowo rosną silnie, potem wolniej. W owocowanie wchodzą wcześnie ale obfitość owocowania jest umiarkowana. Owoce są średniej wielkości, pokryte dość grubą skórką. Miąższ jest kruchy, soczysty z charakterystycznym gruszkowym posmakiem.
Zamów sadzonki

Spośród starych jesiennych odmian w handlu spotykana jest także Landsberska, zwana też czasem Renetą Landsberską. Daje dość duże owoce z soczystym, wyraźnie winnym miąższem. Są to owoce deserowe, mające także zastosowanie w przetwórstwie. Dają się dość długo przechowywać. W owocowanie wchodzi wcześnie ale, jak większość starych odmian, owocuje naprzemiennie. Niestety ma słabą mrozoodporność i jest podatna na choroby, przez co nie polecam jest amatorom "bezproblemowej" uprawy na działce. Jest to jednak gratka dla kolekcjonerów rzadszych odmian, dających owoce o wybornym smaku.
Zamów sadzonki

Pora na "zimówki", wśród których prym wiodą oczywiście Renety. Tutaj najpopularniejsza jest Złota Reneta (zwana też Królową Renet) - jest odmianą pochodzącą z Anglii, uprawianą już od XVII w. Jest to odmiana wczesnozimowa. Jej owoce są średnie do dużych, ze zwięzłym, średnio soczystym, winno-kwaskowatym miąższem, o lekkim korzennym posmaku. Nadają się do bezpośredniego spożycia jak i na przetwory. Dobrze się przechowują. Drzewa w owocowanie wchodzą wcześnie, plonują obficie, choć naprzemiennie. Do zalet należy zaliczyć też małą podatność na choroby. Niestety z mrozoodpornością jest słabiej.
Zobacz więcej na temat: jabłoń Złota Reneta lub zamów sadzonki

Szukając bardziej mrozoodpornej Renety, wybierzmy Szarą Renetę. Owoce tej odmiany są duże, soczyste, także z charakterystycznym korzennym posmakiem. Bardzo chętnie są wykorzystywane dna wypieki, do surówek i sałatek, a także na susz. Dojrzałość zbiorczą osiągają pod koniec września i dają się przechowywać nawet do lutego.
Zobacz więcej na temat: jabłoń Szara Reneta lub zamów sadzonki

Na koniec wspomnę jeszcze o mniej znanej odmianie wczesnozimowej Cesarz Wilhelm, zwanej także Renetą Czerwoną. Podobnie jak u w/w Renet, jej owoce są soczyste, kwaskowato-słodkie, z korzennym posmakiem i są dobre do przechowywania. Odmiana raczej tylko dla kolekcjonerów. Amatorom łatwej uprawy amatorskiej nie polecam, gdyż późno wchodzi w owocowanie (nawet dopiero po 8 do 10 latach), jest niezbyt wytrzymała na mróz, i choć jest odporna na parcha i mącznika, to w niektóre lata bywa silnie porażana przez drobną plamistość podskórną.
Zamów sadzonki

Jestem przekonany, że z powyższych propozycji, wybierze coś dla siebie każdy, komu starczy powierzchni na działce aby posadzić duże drzewo owocowe. Drzewo takie docenimy, gdy wiosną w jego koronie będą świergotać ptaki, latem - będzie można odpocząć w cieniu jego korony, a jesienią wiele radości sprawią wspólne zbiory z kimś z rodziny, kto będzie potrzebny aby przytrzymać drabinę :-)

Osobom poszukującym więcej informacji o starych odmianach drzew owocowych gorąco polecam stronę internetową mgr inż. Marty Dziubiak "Stare Odmiany Jabłoni", a także artykuły jej autorstwa opublikowane w Haśle Ogrodniczym - "Moda na stare odmiany jabłoni (cz. 1)" i "Moda na stare odmiany jabłoni (cz. 2)". Informacje o starych odmianach innych drzew owocowych znajdziemy na stronie wspieranej przez Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły - "Stare odmiany", a także na stronieGospodarstwa Szkółkarskiego Jasińscy. Informacje z tych stron stanowiły dla mnie nieocenione wsparcie podczas pisania tego artykułu.

Jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea)

2011-03-16T04:04:00.000-07:00

Jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea)

Jeżówka to rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Należy do niego 9 gatunków pochodzących z Ameryki Północnej. Miłośnikom uprawy roślin w ogrodach najbardziej znana jest jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea).

Nasza bohaterka jest byliną kłączową, w naszym klimacie całkowicie mrozoodporną. Od środka lata do października jeżówki stanowią doskonałą ozdobę ogrodowych rabat. Sztywne, szorstkie łodygi są pojedyncze lub górą rozgałęzione. Rośliny mogą osiągać do 1,5 m wysokości, a mimo to nie pokładają się i nie wymagają podpór. Liście są zielone, lancetowate, długości do 20 cm, ułożone skrętolegle. Kwiatostany, osiągające do 15 cm średnicy, wyrastają z łodyg pojedynczo. Składają się z kwiatów języczkowatych (płatków) odchodzących promieniście od stożkowatego środka, utworzonego przez kwiaty rurkowate.

Kwiaty jeżówek są bardzo lubiane przez motyle.

Jeżówka purpurowa 'Green Envy' to przepiękna odmiana ogrodowa, o seledynowo-fioletowych kwiatach. Osiąga do 80 cm wysokości.
Zamów kłącza...

Jeżówkę purpurową 'Harvest Moon' zdobią kwiaty barwy żółtej. Kwitnie od lipca do września.
Zamów kłącza...

Jeżówka purpurowa 'Sundown' o kwiatach ceglasto-pomarańczowych z dość wąskimi płatkami.
Zamów kłącza...

Odmiana 'Sunset' ma kwiaty ceglasto-czerwone.
Zamów kłącza...

Kwiatostany jeżówki purpurowej 'White Swan' mają jasnozielonkawobiałe płatki i złocisty stożek w środku. Odmiana ta dorasta do 75 cm wysokości.
Zamów kłącza...

Jeżówki nadają się na rabaty bylinowe, szczególnie dobrze prezentują się rosnąc w grupie. Są to doskonałe rośliny do dużych ogrodów ziołowych i naturalistycznych oraz na kwiat cięty i do suchych bukietów. Są roślinami miododajnymi. Warto je też posadzić, jeżeli do ogrodu chcemy zwabić motyle.

O wysokiej przydatności jeżówek do uprawy w ogrodzie decyduje też jeszcze jedna zaleta tych roślin - są niezwykle rzadko atakowane przez choroby czy szkodniki.

Warto też wspomnieć, że o popularności jeżówek zadecydowały nie tylko ich właściwości ozdobne ale także lecznicze. Od wieków Indianie z ich rodzimych stron wykorzystują je jako panaceum na ukąszenia węży i gojenie się ran, na ból gardła i oparzenia. Roślinom tym przypisuje się właściwości wspomagające naszą odporność, przez co są polecane do leczenia przeziębień. W celach leczniczych wykorzystuje się zbierane w czasie pełnego kwitnienia kwiaty, bądź też korzenie, zbierane na jesieni z czteroletnich okazów.

Warunki uprawy

Jeżówki najlepiej rosną w pełnym słońcu (choć tolerują też półcień) na żyznej, próchnicznej, dość wilgotnej ale przepuszczalnej glebie. Można je uprawiać z siewu nasion. Wówczas nasiona wysiewa się w marcu pod osłonami lub w kwietniu wprost do gruntu. Uprawiana z nasion wymaga pikowania i przesadzenia na miejsce stałe we wrześniu. Mniej kłopotliwym sposobem uprawy, polecanym amatorom, jest sadzenie kłączy wiosną. W sklepach ogrodniczych wybór kłączy różnych odmian jest dość spory, można znaleźć rośliny o kwiatach w pełnej gamie barw - zamów kłącza...

Jeżeli zechcemy powiększyć liczebność swojej kolekcji jeżówek, rośliny te można rozmnażać wiosną przez podział kłączy lub sadzonki korzeniowe.

Warto wiedzieć:

glebę wokół roślin warto ściółkować

aby przedłużyć kwitnienie usuwaj przekwitnięte kwiatostany

przed nadejściem zimy zetnij łodygi

jeżówki źle znoszą przesadzanie

Poradnik dla ogrodnika

2011-03-16T03:20:00.000-07:00

Jak sadzić drzewa i krzewy z odkrytym korzeniem?

Rośliny sprzedawane w pojemnikach łatwiej się przyjmują i można je sadzić przez cały sezon wegetacyjny. Niestety są też dość drogie.

Jeżeli chcemy posadzić większą liczbę roślin, np. na żywopłot, sporo zaoszczędzimy kupując rośliny z odkrytym korzeniem. Na fotografii żywopłot z ligustru.

Kupując rośliny z odkrytym korzeniem musimy koniecznie im się przyjrzeć aby wybrać egzemplarze zdrowe. Drzewa i krzewy liściaste powinny być sprzedawane w stanie bezlistnym. Na fotografii rośliny sprzedawane przez Sadowniczy.pl

Kupując drzewa i krzewy do naszego ogrodu często stajemy przed dylematem - wybrać droższe rośliny w pojemnikach, czy też tańsze z tzw. gołym korzeniem. Czym się kierować przy podejmowaniu decyzji?

Drzewa i krzewy w pojemnikach z reguły łatwiej się przyjmują. Bryła korzeniowa tych roślin jest w lepszym stanie, pojemnik stanowi dla niej ochronę. Dzięki temu można je sadzić przez cały sezon wegetacyjny. Mniejsze jest ryzyko uszkodzenia czy przesuszenia korzeni podczas transportu. Na rośliny w pojemnikach decydujemy się przeważnie gdy sadzimy pojedyncze egzemplarze, często bardzo cenne, a także rośliny zimozielone.

Gdy jednak trzeba posadzić większą liczbę roślin, aby utworzyć np. żywopłot, kusząca jest niższa cena sadzonek z odkrytym korzeniem. Takie sadzonki często można kupić kilkakrotnie taniej, niż rośliny w pojemnikach. Są to rośliny, które w szkółkach były uprawiane w gruncie i po wykopaniu przewiezione do sklepów ogrodniczych (stąd też zamiennie używana nazwa - kopane z gruntu). Nieraz warto wybrać się bezpośrednio do szkółki aby kupić jeszcze taniej, a przy okazji mieć kontrolę nad tym jak traktowane są rośliny od momentu wykopania w szkółce do przywiezienia do naszego ogrodu.

Z odkrytym korzeniem sprzedawane są przede wszystkim drzewa i krzewy o liściach opadających na zimę. Najczęściej są to rośliny żywopłotowe, drzewa i krzewy owocowe, oraz róże. Decydując się na ich zakup musimy pamiętać, iż wymagają odpowiedniego postępowania. Podstawowym wymogiem jest termin sadzenia. Rośliny te powinny być sadzone w stanie bezlistnym. Dlatego sadzi się je późną jesienią (od października do listopada, dopóki nie ma mrozów) lub wczesną wiosną (marzec do początku kwietnia). Coraz częściej w sprzedaży pojawiają się też rośliny iglaste z odkrytym korzeniem. I tak w szkółkach leśnych atrakcyjnie można nabyć np. świerk pospolity z przeznaczeniem na żywopłot.

Jaki termin sadzenia wybrać?

Dla większości roślin zalecanym terminem sadzenia jest jesień. Wówczas przed nadejściem wiosny rośliny zdążą już zregenerować swoje systemy korzeniowe i nie będą narażone na szok wodny. Minusem tego terminu jest narażenie roślin na przemarznięcie w czasie zimy. Dlatego nasadzenia trzeba zabezpieczyć przed mrozem. W przypadku roślin najbardziej wrażliwych na mrozy, takich jak morele, brzoskwinie, a z ozdobnych - róże pienne, lepiej wybrać termin wiosenny. Wówczas pamiętajmy o regularnym nawadnianiu nasadzeń.

Wybieramy się na zakupy

Najlepszym źródłem drzew i krzewów z odkrytym korzeniem są szkółki leśne. Na fotografii plantacja świerka pospolitego, z której pochodzą rośliny sprzedawane przez Sadowniczy.pl

Po wykopaniu rośliny trzeba przechowywać zadołowane w miejscu cienistym. Na fotografii drzewa owocowe sprzedawane przez Sadowniczy.pl

Pod sadzoną roślinę wykopujemy dołek około dwukrotnie większy od bryły korzeniowej.

Przed zakopaniem dołka ziemię warto wymieszać z HydroŻelem, który pomoże utrzymać wilgoć i zabezpieczy korzenie przed przeschnięciem. Polecany szczególnie przy sadzeniu wiosennym, kiedy rośliny są narażone na stres wodny.

Zamów HydroŻel...

Roślinę umieszczamy na takiej samej głębokości, na jakiej rosła w szkółce. Następnie zakopujemy dołek i ubijamy glebę wokół pnia.

Jeżeli roślina wymaga palikowania, palik umieszczamy podczas sadzenia. Nie wolno go wbijać w glebę dopiero po zakopaniu dołka.

Od razu po posadzeniu rośliny obficie podlewamy.

Rośliny sadzone wiosną przycinamy tuż po posadzeniu. Jeżeli sadziliśmy jesienią - przycinamy najbliższej wiosny.

Kupując rośliny z odkrytym korzeniem musimy koniecznie im się przyjrzeć aby wybrać egzemplarze zdrowe, nie przesuszone, bez widocznych uszkodzeń i złamań, a także infekcji chorobowych. Powinny być sprzedawane w stanie bezlistnym - jesienią po opadnięciu liści, a wiosną przed otwarciem pąków.

Jeżeli kupujemy je w sklepie, koniecznie sprawdźmy w jaki sposób są przechowywane. Powinny być zadołowane w glebie, najlepiej w miejscu cienistym. To chroni korzenie przed przeschnięciem. Problem ten nie występuje, jeżeli kupujemy rośliny wprost ze szkółki, gdzie będą one przy nas wykopywane. Wówczas pozostaje odpowiednie zabezpieczenie ich na czas transportu.

Do transportu rośliny trzeba zabezpieczyć przed przesuszeniem, działaniem słońca i wiatru. Po wykopaniu bryły korzeniowe trzeba owinąć folią (często rośliny składa się w pęczki i razem owija np. po 20 sztuk), a po złożeniu na samochód, całość okryć plandeką. Po dowiezieniu do ogrodu powinny być od razu posadzone. Jeżeli zajdzie konieczność przechowania ich jeszcze przez kilka dni, trzeba je zadołować w cienistym miejscu ogrodu. W tym celu wykopujemy płytki rów i układamy rośliny pod skosem. Następnie przysypujemy ich korzenie grubą warstwą ziemi i obficie podlewamy.

Czy warto zamawiać przez internet?

Podstawowym problemem przy zakupach przez internet drzew i krzewów z odkrytym korzeniem jest obawa o stan brył korzeniowych i zabezpieczenie ich na czas transportu. Jak się jednak okazuje renomowani sprzedawcy radzą sobie z tym doskonale, dlatego takie rośłiny zamawiajmy tylko w sprawdzonych sklepach.

Przykładem jest sklep internetowy Sadowniczy.pl, który oferuje szeroką gamę drzew owocowych (w tym cenne stare odmiany jabłoni) oraz roślin żywopłotowych w wyjątkowo atrakcyjnych cenach. Jak zdradził nam właściciel sklepu - Pan Mariusz Kwiatkowski - dzięki bliskiej współpracy z lokalnymi szkółkami roślin oraz własnym plantacjom, większość roślin sprzedawanych przez Sadowniczy.pl jest wykopywanych z gruntu tuż przed wysyłką. Po wykopaniu rośliny są wiązane w pęczki, ich korzenie zanurzane w specjalnej wilgotnej zawiesinie zHydroŻelem, a następnie zawijane folią. Ten sposób pozwala utrzymać wilgoć wokół brył korzeniowych nawet przez kilkanaście dni. Tak zabezpieczone rośliny są pakowane do kartonów i przekazywane kurierowi, który jak najszybciej dostarcza je do klienta.

Oto polecane oferty z internetu:

Świerk pospolity - najtańszy sposób na żywopłot iglasty, rośliny 3-letnie, pakowane po 20 sztuk, cena za sztukę 75 groszy! Zobacz...

Świerk pospolity - sadzonki na żywopłot iglasty, 4-letnie rośliny z ładnie ukształtowaną koronką i bardzo okazałym systemem korzeniowym, wys. 50-60 cm, pakowane po 20 sztuk, cena 1,30 zł za sztukę Zobacz...

Liguster pospolity - sadzonki na żywopłot liściasty, pakowane po 10 sztuk, cena za sztukę - 1 zł. Zobacz...

Berberys Thunberga "Atropurpurea" - sadzonki na żywopłot liściasty, wys. 40 -50 cm, pakowane po 5 sztuk, cena za sztukę - 2,5 zł. Zobacz...

Brzoza brodawkowata - rośliny wys. ok. 70 cm, pakowane w pęczki po 20 szt, cena za sztukę 1 zł. Zobacz...

Drzewa owocowe - pełen asortyment różnych gatunków do amatorskiego sadu, w tym cenione stare odmiany jabłoni. Zobacz...

Jak sadzić?

Przede wszystkim - rośliny posadźmy jak najszybciej, najlepiej od razu gdy tylko do nas dotrą. Przed sadzeniem usuwamy korzenie połamane i martwe, a pozostałe, w zależności od wielkości rośliny, przycina się na około 20 cm. Warto jest także na kilka godzin bryły korzeniowe zamoczyć w wodzie z dodatkiem fungicydu (środka zapobiegającego chorobom grzybowym), np. Kaptanu lub Topsinu.

Rośliny sadzimy do wcześniej przygotowanych dołków. Dołki wykopujemy tak, aby były około dwukrotnie większe od brył korzeniowych sadzonych roślin. Jeżeli ziemia wykopana z dołków jest bardzo ciężka, zlewna, rozluźniamy ją dodając piasku lub żwiru. Jeżeli natomiast jest bardzo lekka i uboga, przed zasypaniem dołków, warto ją użyźnić dodając np. kompost. Dobrym pomysłem, szczególnie na stanowiskach bardzo nasłonecznionych, gdzie gleba szybko wysycha, jest wymieszanie ziemi zHydroŻelem. Jest to substancja akumulująca wodę i zapobiegająca wysychaniu gleby. Jak potwierdzili nasi forowicze testujący HydroŻel, daje on bardzo dobre efekty.

Kolejnym zabiegiem, do niedawna niedocenianym, jest mikoryzacja. Przed sadzeniem jest doskonała okazja aby korzenie zanurzyć w roztworze ze szczepionką mikoryzową. Dzięki mikoryzie korzenie szybciej się regenerują i lepiej pobierają z gleby składniki odżywcze. W efekcie rośliny są zdrowsze i często szybciej rosną. Wykorzystaniu mikoryzy w ogrodnictwie poświęcaliśmy wiele uwagi w poprzednich latach, dlatego zainteresowanych zapraszam do lektury tekstu mikoryza w ogrodzie.

Nie do każdej rośliny sadzonej z odkrytym korzeniem dostępna jest mikoryza. Jeżeli jednak dany rodzaj mikoryzy jest dostępny, warto z tego skorzystać. Przydać się może mikoryza dla iglaków, mikoryza do róż czy też mikoryza do drzew owocowych.

Na spodzie każdego dołka warto uformować niewielki kopczyk, co ułatwi osadzenie rośliny i równomierne rozłożenie korzeni. Korzenie powinny luźno opadać ku dołowi, unikajmy ich zawijania i skręcania. Rośliny sadzi się przeważnie na takiej samej głębokości, na jakiej rosły w szkółce. Nieco głębiej sadzi się róże, tak aby miejsce okulizacji znalazło się nieco poniżej poziomu gruntu. Pamiętajmy też, że egzemplarze o wiotkich pędach mogą wymagać palikowania. Paliki umieszczamy w czasie sadzenia, gdyż wbijając je później, łatwo uszkodzić korzenie.

Po usadowieniu roślin i odpowiednim rozłożeniu korzeni, dołki zasypujemy, a następnie ziemię nieco ugniatamy. Podczas sadzenia dużych roślin, dołek zasypuje się stopniowo i ugniata poszczególne warstwy gleby, szczególnie tuż przy pniu sadzonej rośliny. Ubicie gleby powoduje, że dobrze będzie ona przylegać do rośliny, nie będzie opadać, a także zmniejsza to ryzyko wywrócenia roślin przez podmuchy wiatru.

Jeżeli sadzimy jesienią, wokół pni usypujemy kopczyki z ziemi, co chroni rośliny przed przemarznięciem. Wiosną natomiast wokół rośliny tworzymy zagłębienie, tzw. "misę", w której będzie się zatrzymywać woda po podlaniu. Następnie obficie podlewamy. Korzystne jest także ściółkowanie powierzchni gleby, co zapobiega jej wysychaniu.

Wiosną, tuż po sadzeniu (a jeżeli sadziliśmy jesienią - to najbliższej wiosny) rośliny trzeba też przyciąć. Przycięcie pędów równoważy straty w systemie korzeniowym, zmniejsza zapotrzebowanie na wodę w początkowym okresie wzrostu, a w przypadku żywopłotów spełni też rolę cięcia formującego. Przeważnie rośliny przycina się na wysokości 20 cm lub nad 1-3 dobrze rozwiniętym pąkiem. Przed wykonaniem tego zabiegu warto jednak upewnić się jaki jest zalecany sposób cięcia dla danego gatunku, gdyż od tego zabiegu zależy czy dalszy rozwój rośliny będzie prawidłowy.

Na zakończenie pragnę zwrócić uwagę, iż mimo wykonania wszystkich w/w czynności z należytą starannością, trzeba się liczyć z niewielką liczbą tzw. "wypadów" czyli roślin, które się nie przyjmą i obumrą. Takie ryzyko istnieje w przypadku roślin z odkrytym korzeniem, nie martwy się że jest w tym nasza wina. Brakujące egzemplarze trzeba po prostu dosadzić. Jeżeli jednak posadzimy kilkadziesiąt roślin na żywopłot, a zaledwie kilka sztuk się nie przyjmie, to i tak wyjdzie to dużo taniej niż gdybyśmy sadzili rośliny w pojemnikach.

Napęd	Przedstawiciel	Uwagi
czysty bioetanol (E100) lub mieszanka z paliwem (E85)	E100 — prototyp Saaba 9-5 BioPower 100 Concept E85 — światowy lider Saab, ponadto Ford Focus	możliwość mieszania z benzyną (technologia Flexible fuel vehicles); w Brazylii działa E100 dzięki brakowi mrozów; 107 oktanów
czysty biodiesel (B100) lub mieszany (np. B30)	eksperymentalne
CNG (skompresowany do 25 MPa gaz ziemny)/ LPG	Honda Civic GX (jako jedyne), Volvo S60,Volvo V70 (CNG+benz.)	LPG — możliwość zainstalowania w salonie bez utraty gwarancji
paliwo syntetyczne (GTL / CTL / BTL)	eksperymentalne	brak siarki i związków aromatycznych
LNG (liquefied natural gas), temp. -163st. C	nie istnieje; stosuje się w transporcie morskim	utrzymanie tak niskich temperatur w baku samochodu jest trudne i nieopłacalne; w wyniku podgrzania ciecz paruje
ciekły wodór temp. -253 st. C	powstał prototyp GM Hydrogen3, technologia zarzucona
pojazdy o napędzie hybrydowym	Toyota Prius NHW20, Lexus RX 400h, Toyota Camry Hybrid	głównie używa paliwa, prądu uzupełniająco
PHEV (plug-in hybrid electric vehicle)	oczekiwane w 2009 roku; możliwa konwersja hybrydy w PHEV, m. in. w Kaliforni; Opel Flextreme — 2010	używa prądu na krótkich trasach do ok. 60 km, następnie benzyny lub ON; ładowany z gniazdka
pojazdy autonomiczne: wykorzystujące słońce, wiatr, siłę mięśni (Human Powered Vehicle — HPV) lub energię ludzkiego ciała (chód, bieg etc.)	Twike (HPV + bateria NiMH) Critical Power Streamliner (HPV) Nuna 3, Nuna 4 (solarny) Venturi AstroLab; Venturi Eclectic; możliwe konwersje (panel solarny o mocy 240W, trwają prace nad 320W) do BEV lub hybrydy;	w przyszłości pokrycie całej karoserii; konwersje - firma Solar Electrical Vehicles (zwrot inwestycji po 2-3 latach w Kaliforni) potencjalnie idealny samochód miejski
na baterie (battery electric vehicle — BEV); od 2008 — ultracapacitor firmy EEStor	G-Wiz, ZAP Xebra, BlueCar (prototyp), Tesla Roadster (sprzedaż 2008), Smart Fortwo EV (obecnie leasingowany za 375 GBP/miesiąc), Phoenix Motorcars SUT	firma A123 będzie dostawcą baterii Li-ion dla GM; nanotechnologia - rozwiązanie problemu czasu ładowania i samorozładowania
90 m3 powietrza sprężone do 700 barów (70 MPa)	istnieją prototypy; najbliższa komercjalizacji współpraca Tata-MDI	planowana produkcja samochodów od sierpnia 2008; typ — samochód miejski, zasięg 200-300 km
wodór sprężony do 700 barów (70MPa)	Chevrolet Equinox Fuel Cell, Chevrolet Sequel (GM w ogniwa paliwowe zainwestował miliard $)	obecna efektywna gęstość energii — 800Wh/l, potencjał do 900 Wh/l; produkcja ew. ok. 2020 r.
bor produkujący wodór („wodór na żądanie") w reakcji z wodą (sam lub jako NaBH4)	NaBH4 + 2 H2O: prototypowy skuter Samsunga Natrium (prototyp z 2002) 2 B + 3 H2O: prototyp do 2010 r.	18 kg B + 45 l. H2O ŕ 5 kg H2 Tareq Abu-Hamed, University of Minnesota; wada: astronomiczna cena
rozkład betawoltaniczny trytu	ewentualnie odległa przyszłość	wstępne prace badawcze w University of Missouri-Columbia na zlecenie US Air Force Research Laboratory, Space Vehicles Directorate