SUYA YAZDIKLARIM

Amanpour’u tanımıştım

2026-10-21T17:43:26.754+03:00

İran asıllı Amerikalı gazeteci Christiane Amanpour’un CNN International televizyonuna veda görüntülerini izledim.(*) Christiane, CNN’de geçen yılları için, “43 yıllık bir beraberlik, pek çok evlilikten uzun” diyordu, dünyanın her yerinde çatışmalarda, krizlerde yaptığı yayınlardan alıntılar da vardı görüntülerde. Amanpour, “Hep tarafsız olmaya ve ekip çalışmasına önem verdim” diye bağladı sözlerini.

Hemen, 1997 Irak Krizi’nde Bağdat’ta bir ay süreyle yayın yaptığımız dönemde yaşadıklarımız, Amanpour’la karşılaşmalarımız aklıma geldi. Saddam Hüseyin yönetiminin “kimyasal silah ürettiği ve bir gün bunları kullanarak Türkiye dahil, bölgenin pek çok ülkesini yok edeceği” iddiası gündemdeydi, (**) ABD bu yüzden Irak’a girmeyi, Saddam’ı düşürmeyi hedeflemişti. Kriz, Birleşmiş Milletler genel sekreteri Kofi Annan’ın Bağdat’a gelişi ve Saddam’la yaptığı zincirleme görüşmelerle geçici olarak çözülmüştü. ABD Genel Kurmay başkanı Colin Powell ve savaşa ön ayak olan tüm aktörler, (İngiliz Başbakanı Tony Blair dahil) yıllar sonra “biz yanılmışız, Irak’ta kimyasal silah filan yokmuş” deyip özür diledilerse de Irak’a ambargo hep sürdü, Saddam en sonunda Amerikan operasyonuyla ele geçirilip ipe çekildi.

——Christian Amanpour——

Dünyanın her yerinden gelen yüzlerce gazeteciyle birlikte biz de Kanal D’nin “iki kişilik ekibi” olarak Mustafa Güvenç’le o krizin göbeğinde Bağdat’taydık. Yaşadıklarımızı, o sırada yaptığım röportajların tam metnini, çok çetin geçen yol hikayelerini de ekleyerek Remzi Kitabevinden çıkan “Hamamböceği Sendromu” kitabımda (***) kayda geçirmiştim.

Amanpour’u izlerken o günleri yeniden düşündüm.

Mustafa ile birlikte dur duraksız bir çalışma yürütüyor, haberlerimizi kurgusu, seslendirilmesi tamamlanmış olarak her gün İstanbul’a geçip, akşam da canlı yayında son gelişmeleri aktarıyorduk. Görüntülerimizde çoğu kez Bağdat’dan insan manzaraları da yer alıyordu, yaşam krize rağmen devam ediyordu çünkü. Nikah törenleri, fakir çiftlerin Saddam’ın “balayı hediyesi” olarak bir geceliğine lüks otelde ağırlanışı, sokaklarda çıplak ayakla kir pas içinde koşturan çocuklar, biz geçmeden hemen önce Kerrade Caddesinde patlayan bombayla delinen su borusundan fıskiye gibi havaya fışkıran tonlarca su, hastanelerde aynı yatağı paylaşan hastaların, hele hele çocukların perişan hali… Bütün bunlara karşın lüks semtlerde devam eden havuzlu villa inşaatları ve pek çok tezat…

Bir gün, kurgu masasında İngiliz editör Steve ile çalışırken Christiane geldi, arkamızda durup dakikalarca haberimizi izledi. Mustafa ile o sabah Dicle Nehri kıyısından geçerken bir Iraklı gence rastlamıştık, elindeki paslı tavayı suya daldırıp, çamurlu suyu süzgeçten geçiriyordu. Mustafa hemen kayda geçti, dakikalar sonunda bir kaç milimetre çapında da olsa, bir altın parçacığı göründü, genç altın avcısı! çok sevinmişti, bize zafer işareti yaptı, eşyasını toplayıp koşar adım oradan ayrıldı. Bir başka görüntü de nehir kıyısında, yemekte buluşan kalabalık bir gazeteci topluluğunun, bavula istiflenmiş Irak dinarlarıyla hesabı ödeyişine dairdi. Irak ekonomisi yıllardır süren ambargo nedeniyle darboğazdaydı, “yerde sürünen dinarlar”ın garson tarafından sayılıp istiflenmesi dakikalarca sürmüştü. Irak ekonomisinin çöküşünü daha iyi anlatan bir görüntü olamazdı.

——O’na ambargo yok——-

Bu görüntüler Christiane’ın çok hoşuna gitmişti, detayları uzun uzun anlattırdı, hatta, “işlerin durgun gittiği bir gün, mesela yarın Dicle kıyısında balık yiyelim” diye konuştuk. Ertesi gün çalıştığımız spor salonundan bozma yere gelince baktım CNN’in salondaki dev ekranında Christiane var ve İngiltere Başbakanı Tony Blair’la canlı yayında… Kuş bile uçurulmayan, uçakların iniş kalkışına yıllardır izin verilmeyen Bağdat havaalanında bir kereliğine de olsa ambargo kaldırılmış, gönderilen özel uçak Amapour’u alıp Londra’ya Blair Röportajına götürüvermişti.

CNN’nin su gibi para akıttığı kriz ekibi aşağı yukarı 50 kişiden oluşuyordu, girişinde George Bush resminin yer aldığı, herkesin üstüne basarak geçmek zorunda kaldığı El Reşid Otelinin iki katı onlar için kapatılmıştı, bir keresinde teknik elemanın Atanta’daki merkezi bağıra çağıra arayışına tanık olmuştum;

-“Bizim buradaki stoklarımız tamamen tükendi. Çok acele buraya içki, kahve bisküvi, şeker, krema vs. gönderin, hangi koşullarda çalıştığımızdan sizin haberiniz var mı?”

Bizim asla öyle lüksümüz olmadı, Bağdat dönüşünde havalanında karşılaştığım meslektaşım Barçın Yinanç’ın, “Her akşam ekranda gördükçe çocuklarının durumunu merak ettim” deyip, şakadan yeri öptürmek isteyişi, kriz haberlerimiz için televizyon gazetecileri derneğinin ödülünü almak, Kanal D’nin bizim ekip için düzenlediği kutlama yemeği yetti de arttı bile…

(*) https://insidemetros.co.za/2026/10/21/cnn-anchor-christiane-amanpour-leaving-network-after-a-storied-career-of-43-years/

(**) https://share.google/TJgwAjOrDHpVxsbNT

(***) https://www.kitapyurdu.com/kitap/hamambocegi-sendromu/47934.html?srsltid=AU7gw4WAUXgMsqKIGuzO-djiV1cd6wk3FuWr6XLNBZxJ2ON-EJ6wYDDa

Hemingway ve altı parmaklı kedileri

2026-10-15T14:37:21.478+03:00

Silahlara Veda, Çanlar Kimin İçin çalıyor? İhtiyar Balıkçı, Kadınsız Erkekler, Kilimanjaro’nun Karları ve daha pek çokları… Ne keyifliydi onları okumak.

Ernest Hemingway’in yıllarını geçirdiği, kitaplarının çoğunu kaleme aldığı Key West’deki evdeyiz, karısı Pauline, ve altı parmaklı! kedisi Snow White ile bu evde uzun bir yaşam sürdürmüş. Şu anda evde altmış (60) kedi yaşıyor, Hemingway’in yatağında, çalışma masasında, koltuğunda, banyosunda keyif sürüyorlar, her doğan kediye ünlülerin isimleri konuyormuş , kitaplıkta uyuklayan Rock Hudson’u okşadım, altı parmaklıydı gerçekten, söylenene göre uğur getirirmiş, du bakali😂

“Gittin ya oralara, daa ne olsun?” Diyen olabilir, altı parmaklı bi kedi bulup sevsinler, buralara gelsinler inşallah😊

Evde incelenmeye değer pek çok unsur vardı, en çok banyosundaki dantel perdeler dikkatimi çekti. Kim örmüştü onları acaba?

Evin önündeki havuza Hemingway bütün parasını dökmüş, 20 bin dolara mal olan havuz için “cebimdeki son kuruşu da harcadım” diyormuş, hatta son kuruşunu (penny) havuz yapılırken çimentosuna fırlatmış. O yıllarda K West’te su sıkıntısı yaşanıyormuş, havuza denizden boru döşenip deniz suyu getirtilmiş.

Hemingway, 1. Dünya Savaşında gazetecilik de yapmış, yaralanmış, kendisini tedavi eden hemşireye aşık olmuş, evlenmiş, kadınlara düşkünlüğü (dört evliliği ve pek çok sevgilisi kayda geçmiş) biliniyor. Çok içki içermiş, yaşamının son yıllarında depresyona girmiş, Mayo Klinikte defalarca psikiyatrik tedavi (elektroşok bile yapılmış) görmüş, artık yazamaz olmuş, sonunda kendi silahıyla intihar etmiş.

Hemingway’in evini gezip, kendisine Pulitzer ve Nobel ödüllerini getiren portatif daktilosunu okşarken aklımdan bu dağdağalı yaşamı geçti. Kimi zaman yaşam, insanoğluna ne verirse versin mutlu edemiyor diye düşündüm.

https://www.hemingwayhome.com/our-cats

Aydınlatan bir kadın: Demet Işık… Madımak Davası yeniden açılamaz mı?

2026-10-07T15:54:13.418+03:00

Kimi insanlarla rastlantıyla tanışırsınız ve yaşam birden şenlenir, ışıklanır. İşte Demet Işık böyledir. Yıllar önce bir panelde karşılaşmıştık, hoş bir sohbetimiz olmuştu, bir kaç gün sonra aradı:

-Bir kitap kulübü kurmak istiyorum, siz de katılır mısınız?

İlk toplantımız 2008 Şubatında gerçekleşti, Demet Hanımın masal dünyasını andıran evinde buluştuk, katılımcılar, “Erendiz Atasü, Hasan Faruk Levent, Filiz Erman, Akın Atauz, Mine Özman, Alphan Akgül, Kıymet Giray, Rüvide Bayraktar idi. Kitapların seçimi, toplantıların rutine dönüştürülmesi gibi konuları konuştuk, akşamüstü buluşmalarımızda ikramları nasıl paylaşacağımızı da… Hemen o günlerde Timur Ertekin, Şelale Özmen, Biray Üstüner, Fevzi Yalım, Mustafa Şerif Onaran, Ünal Aytür, Necla Aytür, Barış Özçelik de aramıza katıldı, böylece Demet Hanımın deyimiyle grubun SİNÇO’ları tamamlandı.

Önceleri, “kitabımıza ağırlık verelim, masada sadece şarap, peynir, simit bulunsun” derken, Demet Hanımın ikramları öylesine çeşitlendi ki, şölen sofraları bile fakir kalırdı yanında. Neydi o kırmızı şarap eşliğinde sunulan, nar taneleriyle süslenmiş salatalar, peynir tabakları, çeşit çeşit börekler, zeytinyağlılar, özel soslu tavuklar, etler… Ardından çayla servis edilen pastalar, kurabiyeler, kimi zaman benim portakallı kekim…

—-Etkilendiğim kitaplar——

Güncel konuların da ele alındığı sohbetlerimizde kimi zaman konuklar da ağırladık, Hilmi Yavuz, Gürsel Aytaç, Necla Aytür, sorularımız üzerine ilginç konuşmalar yaptılar.

Okuduğumuz kitaplardan bazıları sonradan gündeme oturdu, hatta dizi filme bile çekildi (Masumiyet Müzesi) benim çok etkilendiğim kitapları saymam gerekirse, Büyülü Dağ (Thomas Mann) Kapı (Magda Szabo) Gece Kelebeği (Haydar Karataş) Çılgın Palmiyeler (William Faulkner) Saatleri Ayarlama Enstitüsü (Ahmet Hamdi Tanpınar) Mor Salkımlı Ev (Halide Edip Adıvar) Bir Başka Düğün Gecesi (Erendiz Atasü) Vejetaryen (Han Kang) Swann’ların Tarafı (Marcel Proust) Lolita (Vladimir Nabokov) … Saymaktan vazgeçtim çünkü sayıları çok. Bu sonuncusunu (Lolita) okuduğumuzda henüz torun sahibi değildim, sonra kız torunlarımız doğdu. Nabokov kitabında erotizme dair ya da bel altı hiç sözcük kullanmadığını iddia etse de bir kez daha kızdım ona, hatta ondan ve kitabından buz gibi soğudum.

——Tozlu palmiyeler——

Çılgın Palmiyeler’i Feyzan’ın hastalandığı sırada Abu Dhabi’ye yanımda götürmüştüm (hastanede refakat edecektim) ağlamaklı olduğum anlar oldu, o anları Ünal Aytür’e yazdığım mektupta paylaştım, -sizin çevirinizdeki palmiyeler çılgın olsa da, buradakilerin tozla kaplı yaprakları kımıldamıyor bile- diye dert yandığımı anımsıyorum.

Bir ara Cumhuriyet gazetesinin Kitap Eki’ne kitaplarla ilgili yazılar yazıyordum, Erendiz Atasü ile son kitabı üzerine (Kadınlık ve Toplumsal Çalkantı) bir röportajımız da yayınlandı, kitap kulübümüzün benim kitaplara bakış açıma büyük katkısı olduğunu düşünüyorum.

—-Madımak Davası——-

Geçenlerde sevgili Demet Işık’ı evinde ziyaret ettim, daldan dala bir sohbet yürüttük. Son günlerde Adalet Bakanı Akın Gürlek’in inisiyatifiyle adalete kavuşmadan kapanmış kimi dava dosyalarının yeniden açıldığını, anımsatarak, “Aydınların canına kast edilen Madımak olayının sağ kalan mağdurlarından birisiniz, tanıklığınız çok kıymetli, orada da adalet yerini bulmadı, sizce bu dava yeniden açılsa nasıl olur?” Diye sordum. Demet Hanım, “İyi olurdu tabii ama kendilerine zararı dokunabilir diye bunu istemeyebilirler” dedi. (*)

——Aziz Nesin’le suskun gün——

Sonra Uğur Mumcu’nun katledildiği günü konuştuk, Demet Hanım Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneğinin Ankara yapılanması ve geçmiş dönem etkinlikleri önemli katkılarda bulunan isimlerdendi. Mumcu’nun toprağa verildiği sırada Cumhuriyet Gazetesinin Ankara Bürosunda çalışıyordum ve görev dağılımında bana büroda kalıp, haber akışını sağlama görevi verilmişti. Bir ara baktım hayran olduğum büyük yazar Aziz Nesin salona girdi, selamlaştık ama diyalogumuz o kadarla kaldı. Sık sık ikimiz de ayağa kalkıp pencereden dışardaki mahşeri kalabalığı izliyorduk, o soğuk yağmurlu günde insanlar Cumhuriyet Binasının önüne sel olup akmıştı. Selda Bağcan’ın sesinden çalınan “Uğurlar Olsun” şarkısı Ankara’yı çınlatıyordu. Demet Hanıma, “Aziz Nesin’in tüm kitaplarını çocukluğumdan bu yana neredeyse tümden hayranlıkla okuduğumu ama o gün nutkum tutulmuş gibi kendisiyle konuşamamaktan duyduğum pişmanlığı” anlattım, Demet Hanım, “Olsun o karşılaşmanın ve sessizce oturmanın da değeri vardır” dedi.

İşte Demet Hanımla Kitap Kulübümüzün çağrıştırdığı anılardan bir demet…

Bu yazıyı kitap kulübümüzün değerli üyelerinden on üç yıl önce yitirdiğimiz çok sevdiğim Mustafa Şerif Onaran’ı anarak, Bir Yalnızlık Geçiyor Canevimden şiirinden bir alıntıyla tamamlayayım:

…Demek beni unuttunuz öyle mi?

Bir yerlere gideyim bari…

Hayır unutmadık Sevgili Onaran, keşke gitmeseydiniz, Unutulmuş Şiirler kitabınız hep başucumda.

(*) Demet Işık’ın savcılık ifadesi;

https://tr.wikisource.org/wiki/Demet_I%C5%9F%C4%B1k%27%C4%B1n_Sivas_Katliam%C4%B1%27na_ili%C5%9Fkin_savc%C4%B1l%C4%B1k_ifadesi

Neden?

2026-10-02T02:18:03.921+03:00

Büyükada’da mutluluklarla dolup taştığımız Mayıs günlerinin sonrasında yaşananları gördükçe içim burkuluyor… Taş Mektep’teki imza günümüz Daha dün gibi belleğimde. Adalar halkının seçtiği Belediye Başkanı değerli Ali Ercan Akpolat, güzel eşi Yüksel Hanım, canım ailem, ta Ankara’dan gelip bize katılan sevgili meslektaşlarım ve can arkadaşlarımla birlikteydik, yeni kitabım Babaannemin Güllü Masalları üzerinde güzel gelinim Seda Bakan ile sıcacık bir sohbetteydik. Söyleşimizi yöneten Moshe Aelyon’un katkısı ne hoştu, Büyükada ve adalardaki yaşama, çocuklara, hatta sürpriz sorusuyla gelin-kayınvalide ilişkilerine değin neler neler paylaşmıştık.

Büyük oğlum Ali EREL’in bana yıllar önce çocukluğunda babasıyla birlikte anneler günü için seçtiği eteği giymiştim, Moshe hınzırca Seda’ya dönüp sormuştu:

-Ali Bey size de güzel kıyafetler hediye ediyor mu?

Seda gülmüştü:

-Yoo hiç uğraşmayın bizim muhabbetimiz bozulmaz…

Söyleşiden sonra evde yapıp getirdiğimiz kurabiyeleri ve ünlü Büyükada Gazozunu ikram etmiştik konuklarımıza, Yüksel Hanım kurabiyemizin tarifini istemişti.

Ya şimdi Taş Mektep’te neler oluyor?

Günlerdir süren “belediyeye el koyma” haksız hukuksuz mücadelesine ne demeli?

Ne istiyorsunuz insanlardan? Huzurları mutlulukları size batıyor mu?

Notre Dame’ın Kamburu

2026-09-15T23:54:39.432+03:00

Notre Dame’ın Kamburu müzikali Garou’yu üne kavuşturdu. Canım Feyzan Erel müzikalin DVD’sini yıllar önce Paris’ten o zamanlar Şanzelize’de kurulu Virgin’den alıp getirmişti. Çocuklar 13 ve 8 yaşlarındaydı. Müzikali yıllarca hayranlıkla evimizde izledik, Ali Erel daha o yaşta Garou’ya hayran olmuş, müzikalin en önemli sesi ve oyuncusu teşhisini koymuştu.

Yıllar içinde müzikali 2 kez İngilizce ve Fransızca olarak izlemek kısmet oldu, İngilizcesi bende “bir şeyler eksik” izlenimi yarattı, Fransızcasını gözyaşları içinde izledim. Üstelik son temsilde müzikalin bestecisi ve emprezaryosu Cocciante ile röportaj yapabilme şansına eriştim.

Şimdi Garou’yu solo konserinde izleyebileceğim için çok heyecanlı ve mutluyum.

Bakalım Cocciante’ye sorduğum soru ve onun beni aslında kızdıran cevabı sonunda “aaaa doğru söylemiş!” Gibi gelecek mi?

Victor Hugo’nun yaklaşık 200 yıl önce yazdığı “Notre Dame’ın Kamburu”romanından esinle, Riccardo Cocciante tarafından bestelenip sahneye konulan müzikal, İstanbul’a ikinci kez geldi, 21 gösterimle ortalığı yine kasıp kavurdu, dakikalarca ayakta alkışlandı ve gitti… Müzikali ikinci kez hayranlıkla izlerken aklımdan geçen, “Ayasofya’nın müzikali yapılabilir mi” sorusunu Cocciante’ye yönelttim, “İçinde aksiyon, heyecan ve duygu bulunan bir metin yazılabilirse neden olmasın” dedi.

Cocciante, “Müziksiz yaşam olmaz” sözüyle, sanatçının müzikle dışa vurduğu ifade özgürlüğünün vazgeçilmezliğine vurgu yaparken, “kadınların günümüzde hâlâ baskı görmesine dayanamadığını, insanoğlunun savaşlardan bir türlü ders alamamasına da hayret ettiğini” anlattı.

Notre Dame müzikalinin Zorlu’daki son gösterimi öncesinde, bana randevu verdiği sahne arkasında Cocciante ile konuşurken, “Acaba Victor Hugo bugün yaşasa müzikali beğenir miydi?” diye de sordum, sohbetimiz şöyle gelişti:

- Müzikalin İstanbul’a ikinci gelişi, son gösterimde bile salon çok doluydu, Türk seyircisinin olağanüstü ilgisini nasıl buldunuz?

İnanılmaz… İlk seferde de (2018) büyük ilgi görmüştü. Aslında Notre Dame, benim için de tam bir mucize. Bir şey yazar, bir beste yapar ama bunun ne kadar başarılı olacağını önceden bilemezsiniz. Notre Dame, bir mucize yarattı, aslında sahneye koyma sürecinde herkesle çatışma halindeydik, örneğin şarkıların sözlerini yazanlarla (Luc Plamondon) başta hiç uyuşamamıştık ama çatışma halinden, müthiş bir başarıya gidildi, belki de bu müzikalin gizemi burada. Sonuçta hepimizin arasında bir elektrik oluştu. Oyunu yazan, aslında underground kaynaklıydı, koreograf modern tarzda birisiydi, fakat hepsi bir araya gelince bu muhteşem müzikal ortaya çıktı. Biz koreografide break dance bile kullandık. Mucize dememin sebebi, Notre Dame, hangi ülkede, hangi dilde sahnelenirse sahnelensin herkes bayıldı. Burada da izleyicinin çok sevdiğini anladım. Çünkü farklı, müzikal değil, opera değil, pop müzik konseri değil, çok yeni bir şey. Öykünün sonunda üç kişi ölüyor, tam bir trajedi ama herkes mutlu ayrılıyor salondan. Nerede sahnelenirse sahnelensin çok güçlü etki yaratıyor.

—-Sığınmacı Esmeralda—

-Victor Hugo bugün yaşasa ve bu müzikali seyretse beğenir miydi sizce?

Ben çok beğeneceğini düşünüyorum. Aslında kendi yaşamında da bir opera denemesi olmuş, bir operayı adapte etmiş, sözlerini kendisi yazmış, hatta opera La Esmeralda diye sahnelenmiş, ama sadece bir kez… Çünkü beğenilmemiş. Bence Hugo bugün yaşasa ve bizimkini seyretseydi mutlu olurdu. Neden mi? Çünkü yaşam devam ediyor, onun yazdığının üzerine yeni bir şey inşa edilmiş, yaşamda süreklilik var. O yüzden mutlu olurdu, ben sanatçının geçmişe takılıp kalmaması gerektiğini düşünüyorum.

- Oyunun baş karakteri güzel Esmeralda bir sığınmacı, şu anda Türkiye’de milyonlarca sığınmacı ile ilgili büyük sorun yaşanıyor, bunu biliyor muydunuz?

Evet, bunu gördük, zaten bize anlatılmıştı, ayrıca bütün ülkelerde aynı sorun var. İtalya’ya her gün tekneler dolusu mülteci ulaşıyor. Yıllar önce biz bu müzikal üzerinde çalışırken, göçmen sorununun büyük bir trajediye dönüşeceğini tahmin etmiştik, ama bu kadar büyük boyutlara ulaşacağını göremedik. Aslında Notre Dame, -eğer farklıysan ayakta kalabilmen zor- mesajı taşıyan bir müzikal. Gerçekten mültecilik çok zor. Bir ülkede kabul edilmemek, garipsenmek, istenmemek çok ciddi bir sorun. Ama dünyanın yaradılışından beri bu böyle. Aslında mülteciler çok yaratıcı insanlar, içlerinde yaratma isteği var, müzikte çok başarılılar.

—Şarkıların tercümesi önemli—

- Türkiye, yüzde 99’u Müslüman olan bir ülke, oyun bir katedralde geçiyor, Rahip Frollo aşkı ile dini inançları arasında kalıyor, Türk halkının gösterdiği büyük ilgiye ne dersiniz?

Nereye gitsem sürprizle karşılaşıyorum, örneğin Çin’e de gittik, çok farklı, bambaşka bir dünya ama Notre Dame Fransızca oynandı ve çok sevildi. Kore’de aynı şekilde çok sevildi. Sekiz dilde oynadık, ama tercüme çok özenle yapılıyor. Ben söz yazarları ile çalışırken onlara, 'Tercüman gibi değil, bir sanatçı, bir şair gibi yapın tercümeyi' diyorum. Yani sözler seyirciye kendi kültüründe de bir şeyler anlatmalı.

-Garou, Quasimodo rolünü istemedi-

- Notre Dame’daki Quasimodo (Kambur) rolü, Garou’yu da meşhur etti ve hepimiz onu çok sevdik, onu bu role nasıl seçtiniz?

Sadece o mu? Notre Dame’da başrolleri oynayanların hepsi meşhur oldu. Zaten Notre Dame, böyle bir potansiyeli olan bir müzikal. Kim oynasa meşhur oldu. Ben onlara, 'Şov yapmayı bırakın, kendi hissettiklerinizi dışa yansıtın' demişimdir hep. 'Ruhunuzu, duygularınızı ortaya koyu' demiştim. Garou bize geldi, Rahip Frollo’yu canlandırmak istedi. Ben ve söz yazarım Garou’nun sesini duyunca, 'waaaw' dedik, 'Frollo’yu değil, Quasimodo’yu oynamalı' dedik. 'Sen Quasimodo’sun' dedik. Ama 'Yok yok onu oynamam” dedi.

- Neden?

Çünkü Quasimodo çirkindi, Garou yakışıklılığını göstermek istiyordu.

—50 yaşında Esmeralda olmaz—

- Acaba o eski oyuncuların müzikalde tekrar oynaması gibi bir ihtimal olabilir mi? Bunca yıl sonra nostaljik olmaz mıydı?

Evet, erkek rolleri için bu şans olabilir ama biliyorsunuz yıllar içinde ses yıpranıyor. Fizik de bozuluyor. Ama Esmeralda rolü için bu mümkün değil. Sizce o, (Helena Segara) 25 yıl sonra bir genç kızı, bir bakireyi oynayabilir mi? İnandırıcı olur mu 50 yaşındaki bir Esmeralda? Tam tersi, çok genç ve çekici olmak zorunda Esmeralda. Aslında erkeklerde de ses yıllar içinde değişiyor, tenordan aşağı iniyor, baslara dönüşüyor ses. Oysa ben çok tizler kullandım müzikalde…

—Ayasofya müzikali—

- Ayasofya’yı gördünüz mü hiç?

Evet, bu defa değil ama önceki gelişimde gitmiştim.

- Sizce önce katedral, sonra müze, şimdi cami olan Ayasofya’nın öyküsüne, Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethine ilişkin bir müzikal yaratılabilir mi?

Neden olmasın? Yalnız öykü çok hareketli olmalı. Eğer böyle heyecan dolu, hareketli bir öykü yazılırsa, insanı, duyguları yansıtan bir öykü olarak bana teklif edilirse neden olmasın? Bizans’tan Konstantinopolis'edönüşüm, sonra İstanbul… Ama insan unsuru, hareket (action) ve duygular mutlaka olmalı içinde.

- Müziksiz bir dünya düşünebilir misiniz? Her geçen gün daha tutucu bir atmosfere sürükleniyor Türkiye. Konserler iptal ediliyor, kimi sanatçılar hapse bile girip çıktı, bu yüzden soruyorum…

Şu politika değil mi? Herkesin farklı seçimleri olabilir, dans müziği, aşk şarkıları, hüzünlü veya neşeli melodiler. Ben şahsen müziksiz yaşam düşünemem. Bence insan ilk yaradılışında önce resim çizmiş, sonra şarkı söylemeyi öğrenmiştir. Müzik yüzyıllardır var ve sosyalleşmeyi, birliktelikleri sağlamış, ruhunuzu yüceltmiştir, çok önemlidir. Ben etnik müziğe de, hatta rap’e bile bayılırım, ruhunuzu yansıtır. İnsanlar özgürlük istiyor, daha fazla özgürlük… Dünya kurulduğundan bu yana bu böyledir. Sanatçılar haklarını, özgürlüklerini istiyorlar… Ama karşılarındaki politikacılar ellerindeki gücü kullanıyor. Sanatçı özgürce yaratmak, yaşamak ister, bu onun hakkıdır.

“İnsanoğlu asla geçmişten ders almıyor”

- Ve kadınlar… Kadın sanatçılar da bir mektupla bu duruma isyan ettiler?

Ben bunu da anlamıyorum, kadınların baskı altına alınmasını. Onlar için çok zor tabii…Kadınlar yaşamın ayrılmaz parçasıdır…Kadın ve erkek birbiri için vazgeçilmezdir. Kadın doğurgandır, yaratır çünkü. İnsanlığın başından bu yana, yüzyıllardır erkek hep gücünü kullanmıştır ama kadınlar şimdi daha fazla özgürlük istiyorsa buna saygı duymak gerekir.

- Saygon doğumlu oluşunuz, savaş karşıtlığınız da aklıma geldi, dünyanın pek çok yerinde hâlâ savaşlar sürüyor, ne düşünüyorsunuz?

Tek kelimeyle çılgınlık... İnsanoğlu asla geçmişten ders almıyor… 2. Dünya Savaşı’nı bütün vahşeti ile yaşadık ama insanoğlu bundan bile ders çıkaramadı. Korkunç… Benim babam İtalyandı, iyi bir işi ve yaşamı varken, Mussolini başa geldiğinde “Ben artık burada yaşamak istemiyorum” diyerek İtalya’dan ayrılıp önce Afrika’ya, sonra Çin’e, sonra Vietnam’a gidip hayatını orada kuruyor. İşte benim Saygon öyküm budur.

https://t24.com.tr/kultur-sanat/notre-dame-in-kamburu-muzikalinin-bestecisi-riccardo-cocciante-ayasofya-nin-da-muzikali-neden-yapilmasin,1111317?_t=1789277117854#

Mehdi Zana ne diyordu? -Abdullah siyasetin dışında kalsın…”

2026-08-31T22:35:00.071+03:00

Diyarbakır Belediye Başkanlığından 12 Eylül Darbesiyle alınıp hapsedilen, 86 yıllık yaşamı ya hücrede ya sürgünde geçen Kürt siyasetçi Mehdi Zana’nın ölümü beni yıllar öncesine götürdü.

Uzun yıllar İsveç’te kaldıktan sonra Diyarbakır’a döndüğü günlerde, yeni yerleştiği “kira evinde!” Zana ile konuşmuştum. Evi tamtakırdı, salonunda sadece bir kanepe ile duvara dayalı bir ütü tahtası vardı, Zana kitaplarını, önemli evrakını ve mektuplarını o tahtanın üstüne istif etmişti, “Leyla gelsin evi düzenlesin, onu bekliyorum” diyordu. Ankara’da siyasetle haşır neşir Leyla Zana ile henüz buluşmamıştı, yorumu şuydu:

-Leyla ile otuz yıllık evliliğimizin sadece beş yılı birlikte geçti, 14 yıl ben içerideydim, 11 yıl da o… Aslında evliliği hiç düşünmesem iyi olacaktı, belki o da aynı şekilde düşünüyordur.

—-Abdullah karışmasın——

Dönemin Başbakanı olarak Recep Tayyip Erdoğan’ın, “Kürt sorunu benim sorunum” diyerek Kürt realitesini tanıdığını ilk açıkladığı günlerdi, o sırada Abdullah Öcalan’ın Kürt Siyasetine İmralı’dan yön verişi tartışılıyor, hatta defalarca kapatılıp, her seferinde yeniden kurulan Kürt partilerine çizdiği yol haritası eleştiriliyordu. Bunları sorduğumda Zana demişti ki:

-Ben aslında Abdullah’ın olaylara İmralı‘dan karışmasına karşıyım. Tamam, insanlar görüşlerini paylaşabilir buna saygım var ama eğer bir parti emirleri hapishaneden alıyorsa bu başka şeydir buna katılmam. Aynı şeyi Leyla için de düşünürüm. Siyasi partiler, siyasetçiler bağımsız olmalı değilse, ayakta kalamazlar.

Öcalan’ın Kemalizmi metheden sözlerini ise şöyle yorumlamıştı:

-Kemalizm neymiş? Kemal Atatürk döneminde insanlar rakı sofralarında akşam yemeklerinde alınan kararlarla idam edilmedi mi? Ülke bu şekilde yönetiliyordu. Türkiye’ye şimdi bir bakın, hırsızlar, yolsuzlar hatta dinciler aynı zamanda birer Kemalist görünümdedir. Öyle görüntü verirler. Hatta tuhaf değil mi Necmettin Erbakan yani politik İslam’ın babası bile Atatürk’ü savunuyordu oysa Atatürk hayatında bir kere bile namaz kılmamıştı.

Erdoğan’ın Kürt sorununa yaklaşımını, bu konuda attığı adımları eleştirenler için ise Zana, “Ben onların yerinde olsam aynaya bakar, kendi yüzüme tükürürdüm” diye sert konuşmuştu.

—-Ufukta ayrılık görünüyor—-

Zana’ya Kürt sorununa bakışını, yıllar sonra geldiği Diyarbakır’da ve bölgede durumu nasıl gördüğünü sormuştum:

“Herkes ekonomiden şikayet ediyor ben de katılıyorum, bütün göstergeler düşüşte, mesela biz Kürtler için ahlaki değerler çok önemlidir ama görüyorsunuz ki artık hayat kadınlığı bile tırmanışta, bunu duydum. Son yirmi yılda ne oldu? Binlerce köy yakıldı, halkı kasabalara şehirlere sürdüler. Kürdistan’da artık bir sanayi kuruluşu ya da fabrika yok, dolayısıyla iş de yok. Bir zamanlar bolca gübreyle verim aldığımız tarlalar, yemyeşil ormanlar, dopdolu hayvan çiftlikleri hepsi, hepsi bitmiş. İnsanları neden kırıyorsunuz? Eziyete sokuyorsunuz? Geçmiş size ders olmadı mı? Geçmişin o büyük imparatorlukları, sultanlıkları nerede şimdi? Hepsi bitti, neden istediğimiz gibi yaşamamıza izin verilmiyor? İşte kaç yıl geçti aradan, gördünüz ne kadar insan öldürüldü, sorun hala ortada duruyor. Böyle giderse ufukta ayrılık var.

1991’de DEP yeni kurulmuştu Hatip Dicle ve pek çoklarına söyledim, dedim ki iki seçeneğiniz var ya savaş ya politika. Eğer politik çözüm arayacaksanız bu ancak Türklerle birlikte olabilir, bütün ülkeyi hatta Karadeniz’den Trakya‘ya, her yeri gezip, herkesle konuşup, onlara meseleyi anlatmak lazım. Belki bazıları başınıza taş atacak, küfredecek, hatta ellerinden geleni ardlarına koymayacaklar ama çözüm kolay değildir. Siz ülke turuna çıkın, herkesle konuşun, bunu iki üç defa yaptınız mı? Hah, işte o zaman çözüm yakındır. Ama ne oldu? Bana güldüler.

-Neden güldüler?

-Çünkü siyasette geçmişleri yoktu, paraşütle indiler…

Bu sorunu Mehdi gibiler çözemezse, oğlu çözecektir, o da yapamazsa onun oğlu çözecek, dolayısıyla insanlar gerçekçi davransın.

—-Oy baboooo——

Mehdi Zana İsveç’te yaşadığı yılların ardından Türkiye’ye dönüşünde ilk dikkatini çeken değişikliği şöyle anlatmıştı:

-Haydi ben, son sekiz yıldır İsveç’teydim de, sizler burada ezanı hiç duymuyor musunuz? İşte İstanbul’a geldim, havaalanından şehre girerken baktım yüzlerce cami var, ezan sesi o kadar yüksek ki dayanılmıyor. -Oy babooo- dedim. Dinin böyle kullanılması hiç iyi bir şey değil. Diyarbakır belediye başkanıyken bana da geldiler, yeni bir cami istediler, ama dedim ki yahu yüzlerce cami var, haydi şimdi cuma namazına gidelim, eğer hepsi çok kalabalıksa tamam, o zaman size yeni bir cami yapalım, değilse yapmam.

İşte Zana’nın Diyarbakır’da Ulu Cami’de kılınan cenaze namazının görüntülerini TV’de izlerken arşive dalıp yıllar önceki sözlerini okuyunca, aklımdan şu geçti:

-Zana, bugün yaşasa ve sağlıklı düşünebilseydi (alzheimer olduğu söylendi) acaba yeniden gündeme oturan “açılım süreci” için ne derdi?

(*) Kürt hareketi Türkiye'de legal zeminde ilk kez 1991 seçimlerinde Sosyaldemokrat Halkçı Parti'nin Halkın Emek Partisi ile ittifak yaptı. Meclis'te Kürtçe yemin krizi de bu dönemde yaşandı. Daha sonra kapatılan HEP'in yerini sırasıyla ÖZEP,ÖZDEP, DEP, HADEP, DEHAP, ÖTP, DTP ve BDP aldı, DBP, HDP ve DEM Parti aynı siyasal çizgide devam ediyor. (Wikipedia)

Osmanlı Mutfağından bir tarifle Olcay Baykal’ı anmak

2026-07-16T01:25:02.108+03:00

12 Eylül sürecinde haber peşinde koşarken olağanüstü çaba harcıyorduk, askeri kaynaklardan bilgi almak aslanın ağzındaydı, güç bela edinilen bilgilerle haber yapmak ise kimi zaman ağır bedel ödetiyordu. Askeri yönetimin hoşlanmadığı haberler için gazeteler sıkıyönetim komutanlığının bir telefonuyla derhal kapattırılıyordu. (*)

-Bilmem sizin de aklınıza, “tarih tekerrürden ibarettir” sözü geldi mi?

İşte o dönemde 12 Eylül askeri yönetiminin hışmına uğrayan siyasetçiler, sendikacılar, gazeteciler, aydınlar hep birlikte bu zor koşullara direnme çabasındaydık ve karşılıklı diyalogumuz kesintisiz sürüyordu.

Benim sık görüştüğüm “yasaklı politikacılar”ın başında Süleyman Demirel ve Deniz Baykal geliyordu, sık sık telefonlaşırdık, Feyzan ile evlendiğimizde nikahımıza katıldılar, hatta Demirel nikah tanıdığımızdı, bizi esprileriyle epey güldürmüştü.

Yakın arkadaşlarımız bilir, dostlarla paylaşmayı, birlikte yiyip içmeyi seven bir çifttik, bu hep böyle devam etti. Büroda çalıştığım bir gün telefonum çaldı, Deniz Baykal arıyordu:

-Nursun, nasılsınız? Evlilik nasıl gidiyor? Sizi birlikte bir gün bizde görmek isteriz.

Ben tabii çok sevinmiştim bu davete:

-Efendim ilk davet bizden olsun mu?

Dedim, Deniz Bey, davetimizi alçakgönüllülükle kabul etti, Olcay Hanımla birlikte, bir cumartesi günü Büklüm Sokaktaki evimize akşam yemeğine geldiler. O günün menüsü hala aklımda:

-Lor peynirli Osmanlı çorbası, kâğıtta dil balığı, zeytinyağlı enginar ve meyve…

Küçük lor peyniri toplarının et suyunu süslediği lezzetli çorbayı annemin Ekrem Muhittin Yeğen imzalı eski yemek kitabından bulup yapmıştım, kâğıtta dil balığını Feyzan hazırlamıştı. Enginarları soyarken epey zorlandığım aklımda kaldı, neyse ki annemin kenarı bıçak gibi keskin kaşığı imdada yetişti, işi kolaylaştırdı, soframızı eksiksiz hazırlayabildik.

Akşamüstü kapımız çalındı, Olcay hanımla Deniz Beyi buyur ettik, ellerindeki zarif buketi vazoya koyduk, birer kahve ikramından sonra sofraya geçildi, Deniz Bey ilk ikramımız olan lor peynirli çorbayı çok beğenmişti:

-Olcay çorba çok hoşuma gitti, tarifini alır mısın?

Dedi, Olcay Hanıma tarifi ertesi gün telefon ederek verdim, sonraki yıllarda Deniz Beyle görüşmelerimiz sürdü, hatta Cumhuriyet gazetesinde yaptığım bir yolsuzluk haberini, muhalefet lideri olarak elindeki gazeteyi meclis kürsüsünden sallayarak eleştirdiği günü unutamam.

Baykal ile son olarak o sırada çalıştığım The New Anatolian gazetesinde yayınlanan röportajım için görüştük, AKP yönetimini dış politikadaki tutarsızlıkları ve yolsuzluklara bulaştığı gerekçesiyle eleştiriyor, erken seçim çağrısı yapıyordu. Bir süre sonra kaset olayı patladı (**) ve Baykal CHP Genel Başkanlığından istifa etti.

Bu skandal kamuoyu ve biz gazeteciler için tam bir şoktu, TBMM’de olay günlerce hararetle konuşuldu. CHP’yi yakın takipteki kimi meslektaşlar, “Biz bu durumun farkındaydık” diyerek “özel yaşama saygı” gerekçesiyle haber yapmaktan kaçındıklarını anlattılar.

Ben ise asıl Olcay Hanımın tepkisini merak ediyordum, sessiz kalmayı değil eşinin arkasında durmayı seçti, kasetin montaj olduğunu savundu (***) oysa yüreğinde kim bilir ne fırtınalar kopmuştu, ölüm haberini duyduğumda hızla geçen zamanın eleğinden aklıma düşenler bunlar oldu, nurda yatsın, ancak şu soru hep aklımda:

-Politik skandallarda hep kadınlar mı özveride bulunur?

(*) https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/12-eylulun-kara-mirasi-ozgur-sanatin-dusmani-oldular-275157

(**) https://tr.wikipedia.org/wiki/Deniz_Baykal_kaset_skandal%C4%B1

(***) https://www.milliyet.com.tr/siyaset/olcay-baykal-kaset-montaj-1244588

Kiraz Kardeşliği (Büyükelçi Umut Arık’ın ardından)

2026-07-13T22:21:19.766+03:00

Büyükelçi Umut Arık’ın ölümüne çok üzüldüm. Bu acı haber beni yıllar öncesine, O’nun büyükelçi olarak görev yaptığı Tokyo’ya götürdü. Japon hükümetinin her yıl bir gazeteciye tanıdığı şansla, Japonya’da bir süre kalmış, sosyal yaşamı, ekonomisi, siyaseti üzerinde gözlemler yapmış, gazetede kapsamlı bir yazı serisi hazırlamıştım. Tokyo başta olmak üzere, Japonya’nın Hiroşima, Kyoto, Nagoya gibi simge kentlerine bizi “kurşun hızıyla” götüren ünlü Şinkansen Treniyle yaptığımız yolculuklar da aklımdan bir bir geçti.

İşte o günlerde Tokyo’da otel odamda telefonum çaldı:

-Nursun Hanım, ben büyükelçi Umut Arık, burada olduğunuzu duydum, isterseniz birgün elçiliğe gelin, Türk-Japon ilişkilerini konuşalım.

Umut Bey hemen ertesi gün için randevu verince ziyaretine gittim, uzun uzadıya Japonların Türkiye’ye bakış açısını, yapımı devam eden ortak projelerle ilgili sorunları anlattı. Hatta yapımı çok uzun süre geciken Pendik Tersanesi için, “Japonlar, -Pendik is always pending- Pendik hep sürüncemede- diyerek bize gülüyorlar” sözü aklıma geldi.

Japonlar için kiraz meyvesi ve çiçeği (sakura) son derece değerli, sakuraların çiçek açıp, yeri göğü pembeye boyadığı günlerde Japonya’ya milyonlarca turist akın ediyor.

Samurayların da “kutsal” kabul ettiği kirazın anavatanının Giresun olduğunu öğrenen Japonlar, kirazıyla ünlü Sagae kenti ile bizim Giresun’un kardeş kent olmasını istemişler. Büyükelçi Arık, bu istemi hemen ele alıp projeyi gerçekleştirmiş. Kiraz Kardeşliğinin ilan edildiği törene ben de katılmıştım, hatta bir Japon gazeteci “Giresun’un kirazı nasıldır? Çiçekleri de bizim sakuralar kadar güzel mi?” Diye sorunca ben, “Giresun’un fındığını bilirim de kirazını pek duymadım, Giresun’lu komşumuz bize bir gün kiraz turşusu getirmişti, bir de et yemeğine kirazı tuzlayıp kavurarak sos yapıyorlarmış onu da anlattı” dedim. Bu konuşmamız Japon gazetecinin bana Japonca sorması nedeniyle o sırada elçilikte görev yapan İlhan Oğuz tarafından çevriliyordu, İlhan Bey dedi ki:

-Nursun Hanım ben cevabınızı aynen çevirmedim şimdi iki şehir kiraz kardeşi olunca fındıktan bahsetmek garip olurdu

Doğrusu ben de kendisine hak verdim, durup dururken çam devirmenin alemi yoktu.

Rüya gibi geçen o keyifli Japonya seyahatimden kimi izlenimlerimi ilgi duyan olursa diye, burada paylaşayım:

https://bennursunerel.blogspot.com/2020/12/japonya-frtnada-ucan-defter.html

https://bennursunerel.blogspot.com/2020/12/nagoyada-buyulu-gece-japonya.html

https://bennursunerel.blogspot.com/2020/12/japon-mutfag-ah-o-biftek-japonya-3.html

https://bennursunerel.blogspot.com/2021/08/sayonara-elveda-japonya.html

https://www.karar.com/turk-buyukelciye-japon-imparatorluk-nisani-verildi-59494

O sıkı roman okuyucusu kim?

2026-07-04T22:26:12.542+03:00

Ulysses maceramı bu sayfalarda sık sık paylaşmıştım. James Joyce’un bu kült romanını “okuma okuyamama” serüvenim zaman zaman kabusa dönüşse de sonunda kitabı tamamlamayı, “aklımda soru işaretleri bırakmasına karşın” başarmıştım. Bu eziyetli serüven sırasında bloğumda paylaştığım küçük notlar, “Çevirinin Beyefendisi!” Ünal Aytür’ün dikkatini çekmişti. Pek çok kez bir araya gelerek James Joyce ve Ulysses konuştuk, hatta bu süreçte bana bir röportaj bile verdi.

Sonunda YKY’nin üç aylık edebiyat dergisi Kitap-lık’ta Aytür’ün kapsamlı bir yazısının “kapak” olduğunu öğrenince, dergiyi hemen bu sabah edindim.

Ünal Hoca “James Joyce’un Ulysses’ini Okumanın, Türkçeye çevirmenin Güçlükleri” başlıkları yazısında, önceleri Joyce ve Ulysses üzerine bir kitap yazmayı düşündüğünü ancak bunu gerçekleştiremediğini kaydettikten sonra şöyle diyor:

-Aradan yıllar geçti, derken iki ay kadar önce, “sıkı bir roman okuyucusu olduğunu bildiğim bir arkadaşım,” inatla devam ederek bir yılda okuduğu Ulysses’in içinde debelenip durduğunu söyleyip romanın anlaşılmazlığından yakındı ve bunun nedenini sordu bana. Daha önce de arkadaşlarım arasında benzer şikayette bulunanlar olmuş, bunlar arasında acı acı, “ben geri zekalı mıyım acaba?” diyenler bile çıkmış ve çoğu, Ulysses’i okumayı, ilk üç dört bölümden sonra bırakmışlardı. Kendini zorlayıp bu uzun romanı sonuna kadar okuyan o arkadaşıma doğru dürüst açıklamada bulunabilmek için kendisinden iki hafta kadar izin istedim. Kitabı ötekiler gibi o da Nevzat Erkmen’in çevirisinden okumuştu. Konunun pek çok başka okuru ilgilendirebileceği düşüncesiyle, sorunu örneklerle somut olarak anlatabilmek için Ulysses’in ilk üç bölümüne baktım ve özellikle de üçüncü bölümün ilk iki sayfasını ele aldım.Bu iki sayfada anlatılanları Erkmen’in çevirisini Joyce’un İngilizcesiyle karşılaştırarak cümle cümle inceledim.

Ünal Aytür, Ulysses’i okumanın güçlüklerini başlıca üç kümede topladığını anlatırken öyle örnekler veriyor ki, “insan bir kaç fırın ekmek yemeden bu işe soyunmaması gerektiğine” Karar verip, kitabı elinden bile bırakabilir.

Ben ise inat edip son sayfaya kadar ilerlemeyi başarsam da şimdi Ulysses’i Aytür’ün bu anlatımlarının ışığında yeniden okumalıyım diye düşünüyorum doğrusu.

Sevgili Ünal Hocanın, edebiyat dünyasında “gelmiş geçmiş üç önemli romandan biri” sayılan Ulysses’le ilgili kapsamlı yazıyı ele almasında, bir tutam tuzum olduğunu görmek beni hem mutlu etti, hem de Hoca’nın işini ciddiyetle ele alan, titiz ve alçak gönüllü tavrına bir kez daha hayran oldum. Öyle ya, bizleri aydınlatmak uğruna gösterdiği onca çaba başka nasıl değerlendirilebilir?

Ulysses’i okumaya niyetlenenler bence önce Hoca’nın Kitap-lık’taki yazısına bir göz atsınlar. Hoca’nın bloğumdaki röportajı da roman hakkında bilgi verebilir;

https://www.kitapyurdu.com/dergi/kitaplik-243-temmuz-eylul-2026/759948.html?srsltid=AfmBOophpox6BsqJVHYQoDs9_fte5GqkRtbHdA7Mm8P86Z7YNbKrelrM

https://bennursunerel.blogspot.com/2026/03/ulysses-uzerine-unal-aytur-ile-sohbet.html

Böcekli Elbise

2026-06-28T10:57:23.222+03:00

Yaşamın renkleri ne güzel.

-Kimi zaman ağır siyasi atmosfer sizi de nefes alamaz duruma getirmiyor mu?

-İşte o zaman “düşlere sığınmak” belki biraz huzura kavuşturabilir.

Bir dizi vardı, “Show About Nothing” başlığıyla yayınlanırdı, iddiasız gibi görünse de iddiası doğallığından kaynaklanıyordu. İnsanın başına her gün gelen, hiç de abartılı olmayan rutin olaylarla ilgiliydi. Uzun yıllar yayınlandı, dizi sona erdiğinde başroldeki aktör boşlukta kaldığı için uzun süre psikolojik tedavi görmüş söylenene göre. Çünkü (kendi ifadesiyle) artık düş kuramaz olmuş. Aile yaşamı, işi, her şey aleladeleşmiş yaşamında…

Neyse işte…

“Düşlere sığınmak” demiştim, iyi ki biz hala düş kurabiliyoruz, sığınmanın ötesine geçip gerçekleşen bir düşten bahsetmek istiyorum size şimdi.

Sanal dünyada gezinirken karşıma çıkmıştı.

Uzakdoğu’da sık rastlanan ağaçkakan ailesinden (Buprastidae *) bir böcek var(mış), ama ne böcek, ulaşılmaz bir sanat eseri, o yüzden “Mücevher Böceği” diye anılıyormuş… İki üç hafta yaşıyormuş sadece. Fakat yaşama veda edince geride bıraktığı o miras, o maviden yeşile dönen pırıl pırıl parlayan yanar döner kanatlar öylesine güzelmiş ki.

E, insan elinden kurtulur mu?

Terziler, ta 18. Yüzyılda o güzelliği keşfedip nadide bir mücevher gibi giysilere, şapkalara, eldivenlere işlemişler, Marie Antoinette bile sevmiş “böcekli elbiseleri.”

Çağdaş sanatçıları da etkilemiş o güzelim böcekler, Belçikalı sanatçı Jan Fabre (**) Brüksel’deki Kraliyet Sarayının tavanını boydan boya silme böcek kanatlarıyla kaplamış. Nasıl saydılar bilmem ama söylenen o ki, tavanda bir milyon üç yüz bin kanat kullanmış. Aynı ressamın üç boyutlu tabloları da var kanatları kullandığı.

O böcek kanatlarını çok merak ettim, “uzakdoğuya kah işler için kah turist olarak gitmişmişliğim epey vardı, böcekleri bilsem, oralarda arar bulurdum” diye hayıflanır oldum. Derken bizimkilerin Malezya’ya gitmesi gerekti, istedim:

-O böcek kanatları oralarda satılıyormuş, hem de ucuzmuş, n’olur bulursanız bana bir kaç tane alsanız…

Bulup getirmesinler mi? Havalara uçtum tabii. Hepsini serdim örtünün üzerine, o yanar döner güzelliği dakikalarca seyrettim.

-E, peki şimdi ne yapacağız o güzelim kanatları? Bir giysiyi süsleseler hoş olmaz mı?

Hemen çarşıya:

-Şunlara benzeyen yanar döner kumaş sizde var mı?

-Tafta kumaş olur mu?

-İşte yukardaki rafta, hem de çivit rengi…

E peki kanatlar kumaşa nasıl raptedilecek? Sanal sayfaları açalım:

-Kanatlar çok naziktir, önce beş dakika buhara tutulmalı, ancak sonra iğnenin geçebileceği delikler açılabilir, yoksa hemen kırılır.

Haydi, Feyzan’a (Erel) başvurmalı, bir pazar günü öğleden sonramızı bu işe ayırmalı… Önce buhar, sonra ince uçlu matkap…

-Kanatlar işlenmeye hazır…

Sonrası ise, adeta yap-boz mozaiği benzeri, epey çaba isteyen bir süreç…

Bu kez haute couture (kişiye özel) dikişte harikalar yaratan sevgili Türkan’a (Altınışık) müracaat… Bizim ailenin yuva kuracak gençlerine arkadaşlarımıza, arkadaşlarımızın kızlarına diktiği mezuniyet tuvaletleri, nişan elbiseleri, gelinlikler hala belleklerde …Bir döneme damga vuran butiği artık yok ama benim hatırım için, biraz da meraktan “böcekli elbise” serüvenine katılmayı kabul ediyor.

Ve ta taaa…

Maraton başlıyor, Gölbaşı-Demirlibahçe Maratonu, tam yirmi beş kilometre, Türkan’a git gel, git gel…

-Keşke tafta almasaydınız? Kumaş sert durur giyilince…

-Ama yanar-döner olsun diye düşündüm, bir de çivit rengine vuruldum…

-Peki model nasıl olacak?

-Bence çok sade olmalı, kanatların önüne geçmemeli… Asıl rol kanatlarda çünkü…

-Elbisenin neresi kanatlarla işlenmeli peki?

-Arkadaşım İrem (Kutluk) ne demişti? (Giysiye işlenmemeli kanatlar. Olur ya, kuru temizleme gerekirse hepsine yazık olur.) O halde seyyar bir yakaya işlense kanatlar…

Sonra yeniden çarşı maratonu, tuhafiye, astar işleri… İlk alınan kordonetler olmaz, başta bir şey bulmalı. O da olmadı, boncuk ya da zincir bakalım.

Türkan:

-Kanatlara tek delik açılmış, bence işlendiğinde düzgün durmaz, yeniden delik açılmalı uçlarına…

Ayy, bir pazar daha buhar-matkap mesaisi… Tekrar maraton…

Sonunda giysi tamamlanır, yaka muhteşem…

İşte tatlı bir düş sonunda böylece gerçeğe dönüşür…

-Ahhh, böcekli elbisemi giymesem, sadece seyretsem yeter…

Size bir sır vereyim mi? Kumaşlar, iplikler, yumaklar, şişler, tığlar, kağıt üzerine kurşun kalemle çiziktirdiğim desenler… Keşke yaşamımı suya yazmakla değil giysi tasarım işinde geçirseydim…

(*) https://en.wikipedia.org/wiki/Buprestidae

(**) https://en.wikipedia.org/wiki/Jan_Fabre

QUO VADIS?

2026-06-19T11:37:37.217+03:00

Adalar Belediye Başkanı Ali Ercan Akpolat gözaltına alınmış, çok üzüldüm.

-Neden? derseniz, beni başkan hakkındaki iddialar değil, onun “insani yönü” ilgilendiriyor. Bir maraton koşucusu, üç yıldızlı balık adam, profesyonel dalgıçtan yaşama pozitif bakmak, sporla herkese örnek olarak yaşamı güzelleştirmek çabası dışında ne beklersiniz?

-Sivriada’dan Tavşanadası’na Türkiye’de mercan naklini gerçekleştiren ekibin parçası olmadı mı?

-Gönüllü dostlarıyla adalarda sürekli deniz dibi temizleme ve haritalandırma çabalarını sürdürmedi mi?

Kendisiyle ilk kez Lozan Barış Antlaşması’nın yıldönümü için geçen yaz Heybeliada’da düzenlenen bir konferansta tanışmıştım. Kısa süre önce de 3 Mayısta, Ada’nın asırlık Ksidas Kitabevi tarafından benim Babaannemin Güllü Masalları kitabım için düzenlenen söyleşi ve imza gününde karşılaştık. Yenilenmiş haline hayran olduğum Taş Mektep’teki söyleşimize başkan Akpolat, eşiyle birlikte katılmıştı. Söyleşimiz sırasında moderatörümüz Moshe Aelyon’un “Ada’ya dair anılarınız var mı?” Sorusu üzerine, “Büyük amcamız rahmetli Ömer Orbay’ın sağlığında, yazın Büyükada’ya gittiğimizi, masmavi sularında yüzdüğümüz, inişli çıkışlı yollarında faytona, bisiklete, eşeğe bindiğimiz keyifli çocukluk-gençlik anılarımızı” anlatmıştım.

Söyleşimiz sonrasında Akpolat gülerek, “Nursun Hanım, ben amcanızın adı verilen Orbay Sokağı’nda doğdum, yetiştim, aileden pek çok kişiyi tanırım” dedi, Ada’ya dair sohbetimizde Taş Mektep’in başarılı renovasyonu için ben de kendisini kutladım.

Şimdiki siyasetçilere benzemeyen alçakgönüllü tutumu, eşi Yüksel Hanımda da vardı. Neden derseniz, etkinlik sonrasında ikram etmek üzere Ankara’dan Ada’ya kurabiyeler götürmüştük, katılanlar ve Yüksel Hanım bizim kurabiyeleri çok beğendi, hatta kurabiyelerin tarifini de istedi, kendisine yazılı olarak gönderdik. İkramda Büyükada’nın ünlü “lokumlu kurabiyeleri”ni de bulundurmuştuk ama baktım, bizimkiler daha çok beğenildi.

-Bu gözaltılar, tutuklamalar (nedense tamamı CHP’yi hedefliyor!) nereye varacak? Herkese “gözdağı vermek” için mi yapılıyor?

Bunca geçim zorluğu içinde ayakta kalma çabası veren, işsizliğin kıskacında nefes alamayan insanlar, bir de eğitim sisteminin, sosyal yaşamın kötüye gidişine, konserlerin, tiyatro oyunlarının bile kısıtlanışına, yazarların gazetecilerin susturuluşuna itiraz etmesin diye mi?

“Oturun oturduğunuz yerde” diye gözdağı vermenin ötesinde bir hedefleri var mı?

(*) https://tr.wikipedia.org/wiki/Quo_vadis%3F

VİŞNELİ TAYFIR ve DEMOKRASİMİZ

2026-06-14T13:41:51.712+03:00

“İyilik için Adalet” başlıklı Türk Hukuk Çalıştayındaydık dün. Herhangi bir siyasi parti amblemi taşımayan kurultay (aslında İyi Parti tarafından düzenlenmişti!) ülkenin tam da şu anda gereksinim duyduğu konulara odaklanmıştı. Ayrı ayrı salonlarda gerçekleşen tüm oturumları aynı anda izlemek ne yazık ki mümkün değildi ama özellikle seçerek iki saat süresince izlediğim “Üniter Devlet Yapısı ve Parlamenter Sistem” oturumunda, üç profesör (Ekrem Ali Akartürk, Süheyl Batum, Mustafa Çağatay Aslan) ile gazeteci Taha Akyol’un anlattıklarından hem çok etkilendim hem çok şey öğrendim.

İki gün sürecek Çalıştay’da yapılan konuşmaların tamamı kayda geçti, yakında kitapçık olarak yayınlanacak, edinip okumayı iple çekiyorum.

Kurultayın Selcan Taşçı tarafından yönetilen ilk oturumu, “Basın Özgürlüğü ve Dezenformasyon” başlığını taşıyordu, sevgili meslektaşlarım Mustafa Balbay, Deniz Zeyrek ve Murat Ağırel ile birlikteydik, dinlerken çok şey öğrendiğim ve büyük keyif aldığım meslektaşlarımın anlattıklarından bir kaç anekdotu sizinle paylaşmak istiyorum.

MUSTAFA BALBAY:

Balbay’a, konuşmam sırasında “Ergenekon Davasında yargılanıp beş küsur yıl hapis yattı, o unutulmayan Genç Subaylar manşeti o süreci başlatmıştı, bilgisayarında aslında çok önceden yazıp sildiği notlarıyla savcılar onu hedef aldılar. Duruşmalar sürerken, “keşke Balbay o bilgisayarını kaldırıp denize atsaydı diye düşünmüştüm” diye seslenmiştim, o da şunları söyledi:

-Benim şahsi bilgisayarıma değil, yasalara aykırı biçimde Cumhuriyet Gazetesinin sistemine girerek, silinmişler dahil tüm kayıtları ele geçirerek bu işleri yaptılar, adaletin nasıl işlediği ortada, şimdi de izliyoruz, bir haberi beş gazete aynı biçimde yayınlıyor, seçip sadece ikisini yargılıyorlar… Kızım, benim yargılanma sürecimden çok etkilendiği için hukuk okudu, avukat oldu, geçen gün konuşuyorduk, bizde gazetecilerin en çok karşısına çıkan suça dayanak oluşturan 217/A dezenformasyon maddesinin benzerleri dünyada sadece Malezya, Etiyopya, Kamboçya ve Rusya’da varmış ama onlarda bile asla hapis cezasına yol açmıyormuş.

MURAT AĞIREL:

Şu anda ülkede gazeteciler açısından durum şu: Kafayı yememek için aslında gerçekten kafayı yemek gerekiyor. 300’ü bulan davam devam ediyor, örneğin Timur Soykan üç milletvekilinin yurtdışından kilolarca kaçak altın getirdiklerini haberleştirmişti, ben de o habere destek haberleri yaptım, hemen 217/A maddesinden yargılandık, bir yıl üç ay ceza aldım. Bir başka yargılandığım haber, hem de Anadolu Ajansından. -Filistin’e ihracatımız sözde kat kat artmış, onbinlerce deri ceket, seramik, halı filan ihraç ediyormuşuz.- Mümkün mü? İsrail’e yapılan ihracattır bu- dedik, yargılanıyoruz. Melih Gökçek’in eşinin mobilya alımına dair haberim de yargılanma konusu. Tokat milletvekili bir hanımefendi için yaptığımız haber ise çok ilginç bir sürece yol açtı, bir gün adliyeden çağırdılar, meğer hanımefendi benim için uzaklaştırma kararı aldırmış, hakim, -Murat Bey ayıp sorması ilişkiniz var mı?- diye sordu, düşünün artık… Bu 217/A maddesinin dayanağı haberin korku ve panik yaratması, ama bakıyorsunuz Hilal Kaplan’ın boşanıp yeniden evlenmesi bile bu maddeye dayanılarak yargılama gerekçesi oluyor.

DENİZ ZEYREK:

Hepimizin sorunu aynı, iktidar karşısında savunmasızız. TBMM’nin eski başkanlarından biri (İsmail Kahraman) için -Atatürk Düşmanı- tanımlaması yapmıştım, dava açtı, duruşmaya gittim, -hayır ben Atatürk Düşmanı değilim- demesini bekliyordum, ama gelmedi, dava düştü. Oysa Anayasa Basın hürdür sansür edilemez demiyor mu?

Savunmasızlık diyordum, daha dün genç kadın meslektaşlarımıza -sizler zarfla para alıyorsunuz bu haberleri yapmak için- diye düzeysiz bir saldırı yapıldı. Bu saldırılar sonuçsuz kalıyor, bir kaç gün önce eşimle birlikte TBMM parkının orada yürüyoruz, baktım arkamdan elinde sopa ile bir adam geliyor, eşimi kenara çektim, adam sopayla geçti, gözden kayboldu, birden çığlıklar duymaya başladık, eşimle koşup gittik, baktık o adam elindeki sopayla bir kadını dövüyor, ben adamı zorla kenara çektim, TBMM parkındayız, polis seyrediyor… -Seyredeceğinize müdahale etsenize- dedim, polis, -siz de karışmayın, aile meselesi- demesin mi?

VİŞNELİ TAYFIR

Aslında konuşmalar çok kapsamlı idi, basının karşı karşıya kaldığı adaletsizliği vurgulayan bütün uygulamalar dile getirildi. Ben de “gazetecilikte soru sormak ve sorgulamak esastır ama 2014 yılından bu yana diploma konusunun direkt olarak muhatabına sorulamadığını hatırlatmakla söze başlayayım” dedim ve kendimce önemli bulduğum konuların altını çizdim. Deniz Zeyrek’in “Atatürk Düşmanı bir meclis başkanı” dediği konuya değinerek şunu aktardım:

-Sadece Atatürk Düşmanı mı? Yoksa İsmail Kahraman demokrasiye karşıt biri miydi? İşte size bir anekdot: TBMM restoranında -Vişneli Tayfır- ismiyle bilinen hafif ve çok sevilen bir tatlı vardı, beyefendi başkan olur olmaz restoran menüsünü inceleyip, -Bu ne yahu? Böyle tatlı ismi mi olur? Çıkarın bunun menüden- demiş ve tatlı menüden çıkarılmış, TBMM Başkanlığına veda edince aşçılar yeni başkanı tebrik ziyaretine gidip bunu anlatıp yakınmışlar, yeni başkan -eh, iyi o zaman yeniden koyun menüye şu tatlıyı- diye lütufta bulunmuş, Vişneli Tayfır böylece yeniden menüye konulmuş.

Türk demokrasisinin üstünde Demoklesin Kılıcı gibi sallanan bir tatlı ile durumu size aktarmak istedim.

Bir de bugünkü durumla geçmişi karşılaştıralım, salonda değerli Taha Akyol’u görüyorum, kendisi benim. de genel yayın müdürüm olmuştu, o yıllarda ağırlıklı olarak ekonomi haberleri üzerinde çalışıyordum, tarihe geçen banker skandalı üzerinde bir haber yapmıştım. Manşetteki haberimiz üzerine dönemin Maliye Bakanı Kaya Erdem, Taha Bey’i arayıp haberden yakınmış, Taha Bey, müdahale etmek yerine , “Nursun Hanımı arayın” demiş. Gerçekten Kaya Bey beni arayıp kendi değerlendirmesini yaptı ve ona da yer verdik. Aynı şekilde, Cüneyt Arcayürek’in şefliğinde Cumhuriyet Gazetesinde çalıştığım yıllarda yaşadığımız mükemmel ortamı da unutamam. Cumhuriyet ve Tercüman gibi zıt siyasi kulvarlarda yürüyen bu iki gazetede çalışmış olmaktan daima gurur duydum.

Kemal Kılıçdaroğlu: Bize de Darbeci derler

2026-06-02T22:48:32.726+03:00

Ortalık toz duman, mutlak butlan kararıyla ülke siyasetine, ağır aksak da işlese Türk Tipi Demokrasimize resmen balyoz indirilmiş oldu, her kafadan bir ses çıkıyor. Bu tartışmalar sırasında eski defterler de birer birer açılıyor.

Kendi deyimiyle seksenindeki Kemal Kılıçdaroğlu nasıl oldu da böyle kötü yazılmış bir senaryonun başrolünü kendisine yakıştırdı akıl almıyor. “Neymiş bu koltuk sevdası yahu?” dedirtiyor.

Bir de CHP Genel Merkezinde kürsüye çıkıp halktan “Fetöcüleri bilmeden içimize sokmuş oldum” diyerek özür dilemedi mi? Kulaklarıma inanamadım.

Neyse işte, benim de aklıma yıllar önce yaptığımız bir görüşmede Kılıçdaroğlu’nun bize söyledikleri geldi.

———Balyoz’daki çekingen tutumu——-

Balyoz Davasının ortalığı kasıp kavurduğu günlerdi. Sayısız subay, general, amiral Gölcük’te ele geçirilen “sözde dijital deliller”le “hükümeti devirmeye teşebbüs” suçundan yargılanıyordu, sonunda hepsi hapis cezalarına mahkum edildi. O dijital delillerin sahte olduğu kısa sürede kanıtlandı ve dava çöktü, subaylar (Çetin Doğan ve beş kişi dışında) beraat etti.

Şimdi bu olayı böyle bir paragrafta özetlemek kolay da siz bir de bu sürecin içinde yaşayanlara sorun, ateş düştüğü yeri yakıyor. Uzun yıllar hapis yatanlar arasında yakın dostlarımız olduğu için çektikleri eziyetin çok yakın tanığıyız. Silivri’deki duruşmaları izlerken, hakimlerin kasıtlı olduğu açıkça anlaşılan tutumu, yönelttikleri düşmanca ve üstelik cahilane soruları duymak o günlerde hepimizi isyanlara sürüklemişti. (*) Zaten sonradan o hakim ve savcıların Fethullah Gülen’in adamı oldukları anlaşıldı. Bu kez sanık sandalyesine onlar oturtuldu hapsedildiler.

—-Bize Darbeci derler——

Nedense o günlerde Kemal Kılıçdaroğlu ana muhalefet lideri olarak çok uzun bir süre sessiz kaldı, tepki koymaktan özenle kaçındı.

Bu eziyetli dönemde, çocukluk arkadaşım İrem Kutluk’la dayanışma çabasındaydım… İrem gerçekleri dile getirmek kamuoyunu aydınlatmak amacı ile oluşturdukları Vardiya Bizde Platformunun da sözcüsüydü. Bir gün özel kalem müdürü Şükran Kütükçü’den randevu alıp TBMM’de Kemal Kılıçdaroğlu ile görüşmeye gittik. Yarım saat süren görüşmemiz sırasında İrem, eşinin de yargılandığı Balyoz davasıyla ilgili bilinen bilinmeyen tüm detayları anlattı, Kılıçdaroğlu ise pek fazla yorum yapmadan dinledi ve “haklısınız” demekle yetindi. İrem bunun üzerine şu soruyu yöneltti:

-O halde ana muhalefet partisinin lideri olarak neden açıkça bizi desteklemiyorsunuz? Bu davanın bir kumpas olduğu ortada. Bizim tepkimizi ortaya koyduğumuz toplantılara, protestolara siz neden katılmıyorsunuz?

Kılıçdaroğlu sessiz kalınca İrem ekledi:

-Ana muhalefet partisi olarak mecliste büyük bir grubunuz var, bizim sesimizin duyulmasını siz sağlayabilirsiniz

Kılıçdaroğlu bu kez konuştu:

-O zaman bize de “Darbeci” derler….

Görüşme böylece sonlandı.

Dışarı çıktığımızda İrem de ben de şaşkınlık içindeydik, koskoca ana muhalefet partisi lideri böyle mi davranmalıydı?

(*) https://bennursunerel.blogspot.com/2011/05/tcg-silivri.html

Leylak zamanı

2026-05-15T12:30:42.361+03:00

Düşünebilir miydim O’nun siluetinin belleğimden giderek silineceğini? Gülüşünün, dokunuşunun, kokusunun, söylediği şarkıların bile günün birinde unutulmaya yüz tutacağını?

İyi ki fotoğraflar var, gülümseyerek bakıyor onlarda, ne kadar genç, söğüt dalı gibi incecik. Bir kızı olsun istermiş, -bir gün belki- diyerek hayalinde koymuş ismimi. Daha okuldayken; -Bir oğlum, bir kızım olacak, isimlerini Ersin ve Nursun koyacağım- dermiş.

Yıllar geçmiş aradan, babam Servet, annemin “hep gizlediği eline!” Yüzük takmak istemiş, annemden “sen hangi ele yüzük takacağını biliyor musun?” yanıtını almış ama pes etmemiş, o yanık izleri olan eli alıp öpmüş, öpmüş…

Sonra evlenmişler, ağabeyim doğunca dedem, -Nasıl olsa ilk çocuğunuz, ismi Mehmet olsun, sonrakini sen koyarsın- demiş, benimkine itiraz eden olmamış.

Bu sabah hep annemleyim, bahçelerden O’na leylaklar topladım, şimdi hepsi karşımda, annem de görüyor mudur? Göğün en yukardaki maviliklerine leylakların esintisi ulaşıyor mudur?

Masume Hanım çok severdi “leylak zamanı”nı, leylakların ömrünün çok kısa süreceğini bildiğinden, bahçelerde katmerlisini arar bulur, çiçeğe kesmiş ince dalları yavaşça, incitmeden koparıp getirirdi, evimiz mis gibi esintileriyle günlerce leylak bahçesine dönerdi.

Sonra mevsim değişir, yaz olur, sıra hanımelilere gelirdi. Balkonumuza uzanan sarmaşığı annem elleriyle dikmişti, sıcak günlerin bizi sarıp sarmalayan, güneşten esirgeyen gölgeliğiydi, hanımelilerin o zarif, varmış-yokmuş gibi ara ara esip geçen mis kokusunu içime çeker, sınavlara hazırlanır, kitaplar okurdum. Radyo hep açıktı, romantik şarkılar çalardı…

Bu satırlar bir “niyet” ifadesi!

Annem Masume Alev’i yazmaya niyetim var, yıllardır düşlerimde varolan, bir türlü yazıya dökemediğim bir niyet. Umarım bu kez sonuca varır. Doğduğu Yunanistan topraklarından, Drama’nın Katahloron (Rakiştan) köyünden mübadele yıllarında kopup, annesi ve küçük erkek kardeşiyle birlikte Türkiye’ye göçüp, Balıkesir’in Sındırgı’sına yerleştirilen, devletin geçim sağlasınlar diye, bir küçük ev ile büyükçe iki tütün tarlası verdiği ailenin küçük kızını, annemi… İlkokul öğretmeninin “buralarda kalırsan yazık olur sana Masume, ömrün evlenip barklanıp tütün dizmekle mi geçecek? İstanbul’a gitmeni, orada öğrenim yapmanı sağlamak lazım. Bunun bir yolunu bulacağız” dediği annemi…

Haydi bana müsaade, yolum uzun…🩷

Bilinmeyenler kayda geçsin!

2026-05-01T14:13:27.345+03:00

Geçenlerde iki duayen isim tarafından kahveye davet edildim, mesleğimizin efsanevi haber müdürü Sezai Bayar ve pek çok genci tedrisatından geçirip gazetecilik mesleğine kazandıran Korkmaz Alemdar ile buluştuk, sohbet ettik. Baharın gelişiyle umutlar tazelenir ya, esprilerle şenlenen konuşmamız daha sonra Cemiyetteki gelişmelere özellikle “Kaş Arazileri” konusuna kaydı.

Gazeteciler Cemiyetinin Kaş’ta yıllar önce edindiği araziler, uzun süredir tartışılıyor. Kimi eski gazetecilerin villalarının yer aldığı, hatta sokaklara isimlerinin verildiği bu arazilerin doğal sit alanı statüsündeki bazı bölgelerinin sonradan yapılaşmaya açılması, tapu düzeltme davalarıyla yüz ölçümlerinin önemli ölçüde artırılması, bölgedeki tansiyonu yükseltiyor. Cemiyet mülkiyetindeki arazilerin yıllardır ne gazeteciliğe, ne de üyelerine herhangi bir yarar sağlamadığı da öne sürülüyor. Yeni kurulan vakfın, cemiyet yöneticilerinden oluşan mütevelli heyetinin uhdesine geçecek araziler üzerinde satış, temlik, kiralama gibi süper yetkilerle donatılmış bir emlak ofisine dönüşeceği de iddialar arasında.

—-Muhaliflere arazi yok——

Yıllar önce eski Başkan Beyhan Cenkçi eliyle bu arazileri edinen pek çok gazeteciye karşılık, sonraki yıllarda cemiyete ciddi rakamlarda (1981 yılının 50 bin TL’si) paralar yatıran gazetecilere, Nazmi Bilgin’in başkanlık döneminde arazi verilmedi, alacakları da bugüne değin iade edilmedi. Bu durum sert tartışmalara yol açarken, bazı gazeteciler üyelikten çıkarıldı, pek çoğuna, “zaman aşımı” gerekçesiyle ödeme yapılmayacağı bildirildi, hatta aralarında hakaret davası açılarak tazminata mahkum ettirilen bile oldu.

Basın özgürlüğünü savunması, haber edinme hakkını kutsal sayması gereken gazeteciler cemiyeti, bu konuyla ilgili pek çok habere de yayın yasağı getirdi, bu yüzden Kaş arazilerinin geçmişini araştırmak artık zorlaştı.

——Beyhan Cenkçi Bayar’a neden kızdı?—-

Bu sürecin içinde bizzat yaşayanlardan biri olan duayen gazeteci Sezai Bayar kendi başından geçenleri anlattı. 1974 yılında Beyhan Cenkçi’ye karşı oluşan muhalefetin içinde yer alan Bayar şunları söyledi:

-Yüz küsur gazeteciydik, Cenkci’nin yanında yer alanlar arsalarını gelip aldılar, Oktay Ekşi, Cüneyt Arcayürek hemen tapularını aldı. Buna karşılık Cenkci bana dedi ki:

-Sana ve senin gibilere vermiyorum…

Kastettiği, bizim gibi kendisine muhalifler… Dolayısıyla uzun süre ızdırap çektik, Doğan Avcıoğlu da hakkını alamadı, zaten en çok ona üzüldüm.

-Yani başkanın iki dudağının arasında mıymış insanların hak talebi?

-Anlatıyorum işte…Beni ve kendisine muhalefet eden pek çok arkadaşımı üyelikten çıkardı, bunun üzerine ben mahkemeye başvurdum, çok dürüst bir hakime denk düştük, öncelikle bizim üyelikten çıkarılmamızın usulüne uygun yapılıp yapılmadığının tespitini istedi. Bunun için karar defterinin incelenmesi gerekiyordu. Fakat Beyhan Cenkçi karar defterini vermemek için uzun süre direndi. Çok kez ya tatilde oluyordu, ya yerinde bulunamıyordu. Bir ara -defter havuza düştü- gibi ciddiyetsiz bir söyleme bile sığındı. Fakat hakim bu konuda kararlı olunca müzekkere çıkarttı, bir resmi görevli eşliğinde cemiyete gittik. Karar defterleri cemiyetin kasasındaymış, başkandan başka kimse kasayı açamıyormuş, görevli kasayı kırdı ve defteri aldık hakime götürdük. Hakim baktı, bizim üyelikten çıkarılma kararının altında sadece Beyhan Cenkçi’nin imzası var, tabii ki usule aykırıydı ve karar geçersiz oldu. Bunun üzerine hemen atladım Kaş’a gittim, benim payıma düşen arazinin vergisini ödedim, ardından kaymakama gittim, tapu müdüründen tapunun getirilmesini istedi ve benim tapu geldi…

-Sonra o arazi sizin oldu, ne yaptınız? Fethi Akkoç gibi otel mi yaptırdınız?

-Hayır bir İngiliz satın almak istedi ben de 55 elli beş bin sterline sattım…

-Ama sizin gibi hak sahibi durumundaki arkadaşlarımıza hakları teslim edilmedi, hatta Kadir Şengün, elinde cemiyete yaptığı 50 bin liralık ödemenin dekontu varken vefat etti. Ben son iki dönemde yönetim kurulundaydım. Bu konuyu hep gündeme getirdim, ilkinde başkan -genel kurul kararı olması gerekiyormuş- dedi, sonraki ilk genel kurula sunulan önerge oybirliği ile kabul edildi ama yine ödeme olmadı.

-Bence benim yöntemi uygulasınlar, mahkemeye başvursunlar, karar defterinde bu ödemeler ile ilgili kararlar nasıl alınmış? Üyelikten çıkarma kararlarının altında kimlerin imzası var? Bunları talep etsinler.

-Süreçte oyalandıklarını, bunun kasıtlı yapıldığını, sonra da taleplerinin zaman aşımına uğradığını söylüyor arkadaşlar.

-Hayır zaman aşımı olamaz…

Meslek büyüğümüz Sezai Bayar ile görüşmemiz bu çerçevede sonlandı kendisine “Babaannemin Güllü Masalları” kitabımı imzaladım, o da bana “Bizim Kedi Kükredi” kitabını imzalı verme sözü verdi.

Üçlü kahve sohbetimizde Prof. Korkmaz Alemdar da vardı, ben ona da sordum:

-Hocam, Vakıf Davasına itiraz edilmişti, konu istinaf mahkemesindeydi, ne oldu?

-Mahkemeye “hızlandırın” dilekçesi vermişler…

Neden acaba? Bu acelenin gerekçesi neymiş? Kırk yıldır duran arazilere ne olabilirmiş? Bilmem… Onu da bugüne kadar her konuda sessiz kalan 2 bin küsur üye araştırsın!

Şimdi belki diyeceksiniz ki,

-“Bu Kaş meselesi seni neden ilgilendiriyor? Sen de mi alacaklısın?”

-Hayır, ben yaşamımda Kaş’ı hiç görmedim, iki kez başkan tarafından davet edildim, gitmedim. Arazi talebim filan da olmadı, zaten bu işler bizden önceki yıllarda cereyan etmiş. Sadece bir hakkın teslim edilmesi beni ilgilendiriyordu, özellikle meslektaşım Kadir Şengün’ün hakkını alamadan ölümüne çok üzüldüm çünkü.

https://www.karar.com/kastaki-yanan-arazi-ankara-gazeteciler-cemiyetine-ait-cikti-1565503

https://haberilksayfa.com/guncel/gazeteciler-cemiyetinde-kriz-yonetim-300-milyon-dolarlik-araziyi-parsellemis-1216h

https://acikgazete.com/kose-yazilari/yusuf-yavuz/kata-70-yllk-rant-sava/

Mutluluğun resmi ve bir ada öyküsü…

2026-04-27T15:51:12.003+03:00

Babaannemin Güllü Masalları’nın sayfalarını bu kez Büyükada’daki Taş Mektep’te açıyoruz. Büyükada’nın “asırlık” kitabevi Ksidas’ın öncülüğünde, Adalar Belediyesi’nin ev sahipliğinde gerçekleşecek buluşmada, oğlum Ali Erel’in eşi, sevgili gelinim Seda Bakan ile çocuklara, kitaplara ve yaşama dair konuşacağız. Beni çok sevindiren bu program öncesinde sizlere paylaşmak istediğim bir “ada öyküsü” var:

Oğlum Ali Erel dört yaşındaydı, Heybeliada’da tatildeydik, bir gün İstanbul’a gitmek üzere vapura bindik ve kitabımın 112. Sayfasındaki “Vapura Biniyoruz” başlığıyla dile gelen olayı aynen yaşadık.

Harika Kitap’tan çıkan masal kitabım için pek çok kez dile getirdim, Esra Özek’in sihirli fırçasıyla renklenip canlanan masalların hepsi benim çocukluğumda başıma gelen ya da çocuklarımla yaşadığım olaylardan kaynaklı. Çocuklar için kaleme aldığım bu masallar için anne babalardan gelen şu sözler ise doğrusu çok hoşuma gidiyor:

-Bizleri de çocukluğumuza döndürdünüz, o yıllar belleğimizde yeniden canlandı.

İşte böyle, ne mutlu bana… O günlerde yolunuz Büyükada’ya düşerse 3 Mayıs Pazar günü saat 14.00’de Taş Mektep’te buluşalım mı?

Cindoruk’un Çiller’e armağanı: Başbakanlık

2026-04-13T12:52:00.006+03:00

Yakın tarihin önemli ismi Hüsamettin Cindoruk toprağa verildi, nurda yatsın. Ölümünün ardından, “Süleyman Demirel’le yakın dostluğu, demokrat kişiliği, usta avukatlığı, siyasetten yasaklanışı ve tarafsız TBMM Başkanlığı” üzerine pek çok söz söylendi, ama Türk siyasetine altın tepsi ile armağan ettiği isim adeta unutuldu:

-Tansu Çiller’e açtığı Başbakanlık yolu.

Meslektaşım Ali Bilge ile o dönem siyasetinin Ankara’da yakın tanıklarıydık. Tansu Çiller’in Demirel tarafından Ankara’ya çağırılışından, siyasete girişine, kabinede görevlendirilişinden Başbakanlığa tırmanışına kadar giden uzun ince yolu, “inceden inceye” takip etmiştik. Bu sıkı takip sonucunda ortaya bir kitap çıktı; “Tansu Çiller’in Siyaset Romanı”

Aslında romanın taslağı, önce benim Ankara Bürosunda çalıştığım Cumhuriyet Gazetesinde günlerce tefrika edildi, o günlerde yazdıklarımız her gün siyasetçilerin ve medyanın gündemindeydi, o kadar ki, gazetenin tiraj patlaması yaptığı ifade edilmişti, Bilgi Yayınevinden çıkan kitap üst üste pek çok baskı yaptı, Ali Bilge ile birlikte sayısız röportajın, söyleşinin, imza günlerinin öznesi olduk. Çiller’in, kitabın yayınının durdurulması için İstanbul’da açtığı dava ise reddedilmişti.

———-altın tepsiyle gelen başbakanlık——-

Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın 17 Nisan 1993 günü (*) beklenmedik ölümü, Türk siyasetinde yeni bir dönemin kapılarını açtı. O sırada Başbakan konumundaki Süleyman Demirel, Çankaya Köşkünün “rakipsiz” adayıydı, nitekim 16 Mayıs’ta TBMM’de seçilerek Cumhurbaşkanı oldu.

Ancak Demirel Çankaya Köşküne çıkarken, “arkama bakmam” dediği için, Türkiye siyasetinde, “şimdi kim Başbakan olacak?” kaosunun da fitili ateşlenmiş oldu. İşte o günlerde herkesin kafasını kurcalayan sorunun yanıtını şimdi kitaptan alıntılarla paylaşayım:

“Süleyman Demirel Türkiye Cumhuriyeti’nin dokuzuncu Cumhurbaşkanlığı’na seçilmişti, baba yukarı çıkarılmıştı ama DYP’yi gururlandıran bu olay partiyi de çalkantı sürecine soktu. DYP Genel başkan adayları belirmeye başladı. İsmet Sezgin ve Köksal Toptan aday oldular. 16 Mayıs akşamı Odalar Birliği başkanı Yalım Erez yirmiye yakın DYP milletvekili ile organize ettiği toplantıda Cavit Çağlar’a genel başkanlık önerdi:

-Haydi Çağlar, sen çık sonuna kadar arkandayız

Çağlar çok mutluydu “baba”yı sonunda köşke çıkarmışlar hatta Çankaya Köşkü’nün bahçesinde Ömer Barutçu ile gölgesinde tavla oynayacakları ağacı bile belirlemişlerdi. Şampanyalar patlatıldı, viski su gibi aktı. Cavit Çağlar’ın adaylığı adeta kesinleşmişti ama Çağlar ihtiyati elden bırakmadı şöyle dedi:

-Beyefendiden el almadan çıkmam

———Cindoruk kilit adam———

DYP’den genel başkanlık hayali kuran çoktu ama genel eğilim Hüsamettin Cindoruk üzerinde yoğunlaşıyordu:

-Asıl emanetçi o değil miydi? Partiyi yasaklı günlerden bugünlere iktidara o taşımamış mıydı? Demirel‘den sonra DYP‘ye genel başkanlık ancak ona yakışırdı.

Cindoruk yoğun ısrarlara karşın karar veremiyordu Demirel’le birkaç görüşme yapmış Cumhurbaşkanı’nın kendisinin genel başkanlığına çok sıcak bakmadığını hissetmişti, “Türkiye iki başlılıktan zarar görür” diye düşünüyordu, aday olmadı şöyle diyordu:

-Başbakanlık hevesle yapılacak iş değildir, bir hesap işidir.

Aday olmadı, ısrardan ve DYP kulislerinden uzak kalmak için eşi Dilek Hanımla birlikte Rodos Adasına tatile gitti.

————Benden korksunlar———-

Tansu Çiller kendisine yakın isimleri o günlerde Oran Sitesi’deki evine çağırdı:

-Siyaset yarışına girerken ben nihai olarak başbakanlığı hedeflemiştim ama biliyorsunuz bu hedefimiz orta vadeli idi, üç dört daha bekleyecektik. Şimdi ise top ayağımıza geldi, bu fırsatı değerlendirelim. Demirel bana hiçbir şey yaptırmadı. Eğer partide genel başkanlık mücadelesini kazanırsam herkes benden korksun.

————Işığınıza muhtacım———-

DYP kongresi öncesinde çözülmemiş tek bir sorun vardı. “Hüsamettin Cindoruk’un adaylığı…” Cindoruk aday olmayacağını açıklamıştı ama üzerinde öyle bir baskı vardı ki fikrini değiştirebilirdi. Çiller bunu ölçmek isteyerek Rodos’ta tatil yapan TBMM Başkanını telefonla aradı:

-Hüsamettin ağabeyciğim nasılsınız? Dilek nasıl? Tatiliniz nasıl geçiyor? (Tansu Çiller’le Dilek Cindoruk Arnavutköy Amerikan kız Koleji’nden sınıf arkadaşıydılar, Çiller‘in okul yıllarında dilek Hanım’a yaptığı bir densizlik nedeniyle araları hep limoni olmuştu.)

-İyiyiz Tansu Hanım, oralarda ne var ne yok?

-Ağabey siz adaylığınızı koyacak mısınız? Şayet aday olmayacaksanız ben çıkacağım, ne dersiniz?

-Ben aday olmayacağımı defalarca açıkladım, sen kararlı mısın?

-Evet, kararlıyım

-Hayırlı olsun Allah kolaylık versin ama bu bir heves işi değildir, bu karardan caymak ya da vazgeçmek de olmaz. Çok iyi düşünülmesi gereken bir konudur

-Haklısınız ama ben kararımı verdim

-Hayırlı olsun

-Sağ olun, sizin ışığınıza muhtacım

———-Delegeler şaşkın——-

Cindoruk’un aday olmayacağı ortaya çıkınca DYP grubu ne yapacağını bilmez duruma geldi. Çağlar ve ekibine ateş püsküren partililer, Çağlar’ın “Kasım’a kadar İsmet Abi” formülüne de tepki gösterdiler.

Delegeler şaşkındı, babaları Demirel siyah fötrü bir kenara atmış, başına “number one” yazılı bir şapka geçirmiş, ayağında şortla “ben arkama bakmam” diyor, Cindoruk emaneti bu kez almamakta direniyordu. Ankara toz dumandı, adaylar otellerde delege avındaydılar. Hilton’da kalan bir grup Erzurum delegesi Özer Çiller’i aradı:

-Özer bey biz Çiler hanıma oy vereceğiz ama bazı tereddütlerimiz var size soruyoruz

-Tabi buyrun

-Bu kooperatif meselesi nedir? (***)

-Onda bir şey yok ki biz beraat ettik

-Peki neden hanımınızın soyadını aldınız?

-Tam olarak öyle değil anlatayım, ben Çiller’i o Uçuran’ı aldı yani soyadlarımızı birleştirdik

———-Kadından lider olur mu?———

DYP milletvekilleri arayış içindeydiler:

-Demirel’den sonra parti ayakta kalabilecek miydi? Erzurum milletvekili İsmail Köse “dağılmayalım arkadaşlar” diyordu ama aklında da bir soru işareti vardı “kadından lider olur mu?

Köse bu soruya yanıt bulmak için Diyanet İşleri Başkanı Nuri Yılmaz’ı makamında ziyaret etti:

-Başkan biliyorsun Tansu Çiller aday oluyor biz Müslüman ülkeyiz, Müslüman partiyiz, sen bana şunu söyle: Kadından lider olur mu?

Diyanet işleri başkanı son günlerde zaten bu soruya yeterince kafa yormuştu, hadislerden örnek verdi, Çiller fikrini Köse’ye benimsetti. Fetvayı alan Köse, DYP grubuna koştu:

-Tamam arkadaşlar sorun yok, Tansu Hanımın çevresinde kenetlenelim

Çiller akşamdan özenle ütülenip, gardroba asılan beyaz tayyörünü giydi, beyazın uğuruna inanıyordu. Böylece 13 Haziran günü kongre Çiller’in zaferi ile sonuçlandı. İsmet Sezgin‘le Köksal Toptan Atatürk Spor Salonu’nda çıkarken gülme krizine tutuldular:

-Bunca yılın politikacısıyız partiye gireli üç yıl olmamış bir kadın bizi nasıl yendi? diye konuşurken sinirleri boşalmıştı…

(*)https://tr.wikipedia.org/wiki/Turgut_%C3%96zal

(**) https://youtu.be/Yc5851iu5gs?si=T1dT1zLl3C0RVazy

(***)https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d19/c006/b049/tbmm190060490057.pdf

24 Nisan yaklaşırken…

2026-04-06T16:54:00.007+03:00

Uluslararası İlişkiler uzmanı, ekonomist, gazeteci, siyasetçi Uluç Gürkan, 1915 olaylarının yıldönümü yaklaşırken “Ermeni Sorununu anlamak, Malta Yargılamaları” başlıklı bir kitapçık hazırlayarak Amerikan Kongresi ve Senatosunun üyelerine gönderdi. (*)

Ermenilerin 1915-16 yıllarında Osmanlı hükümeti tarafından “zorunlu tehcir”e tabi tutuluşunun tarihin en tartışmalı konuları arasında yer aldığını, kimilerinin “soykırım” diye nitelendirdiği olayların kimileri tarafından reddedildiğini savunan Uluç Gürkan, imparatorluğun Ermeni halkında çok büyük bir travmaya yol açtığını, büyük acıların yaşandığını, pek çok masum insanın ölümüne yol açan bu trajedinin reddedilemeyeceğini kaydetti.

Ancak, Ermeni lobilerinin “Osmanlı’nın Ermeni halkının yok edilişini kasıtlı olarak hedeflediğini, BM’de yıllar sonra tanımlanmış olsa da 1915-16 olaylarının soykırım suçunun ilk örneği sayılacağını savunduklarını” kitapçıkta anlatan Gürkan, Ermeni halkını zorunlu tehcire tabi tutan geçici kararnamenin aynı çevrelerce “Ermenileri imha politikasının ön adımı” olarak kabul edildiğini düşünüyor.

Gürkan “soykırım iddiasının gerçeği yansıtmadığı” ana fikrini çok sayıda örnekler, kanıtlar sunarak savunduğu kitapçıkta Malta Yargılamalarını da konu ederek, özetle şu görüşlere yer veriyor:

Savaşta yaşanan trajedi:

Aralarında Bernard Lewis, Gunther Lewy, Norman Stone, Edward J. Ericsson gibi saygın tarihçiler hatta Ermeni devletinin ilk başbakanı olan Hovhannes Katchaznouni’nin de yer aldığı pek çok isim, bu uygulamanın (zorunlu tehcir) savaş şartlarında alındığını savunur. 1. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı pek çok dış tehditle karşılaşmış, Ermeni çeteler Rus güçlerle birleşerek Osmanlı’ya karşı silahlı şiddet kullanmıştır. Profesör Ericcson’a göre Osmanlı, tehcir kararını bir öz savunma amacıyla almıştır Profesör Lewis, “Osmanlı arşivleri incelendiğinde, sayısız insanın (Ermeni) zarar gördüğü uygulama, Ermenilerin kitlesel imhası için değil, tehcir edilmesi amacıyla başlatılmıştır. Bu olayların Yahudi soykırımı ile karşılaştırılamayacağı, silahlı Ermenilerin kalkıştıkları isyanlar nedeniyle iki olayın birbirinden tamamen farklı olduğunu” savunmuştur.

Soykırım suçunun tanımı:

1948 yılında Birleşmiş Milletler Sözleşmesi ile soykırım suçu, “somut ön koşulların varlığına” dayandırılmış “kasıtlı niyet” unsuru bunların başında sayılmıştır. 1985 Mayısında New York Times ta yayınlanan bir açıklamaya imza koyan 69 önde gelen Amerikalı bilim adamı, Ermeni tehciri sırasında bu suçun var olması için yeterince net kanıt bulunamadığını ifade etmiştir.

1915-16 olayları sadece bir grup insanın zarar görüp acı çektiği olaylar değildir, ortak bir tarihi trajedi yaşanmıştır.

Uzlaşmanın önündeki engeller:

Yaşanan acılar ve mağduriyet sadece Ermenilerilere ait değildir, Türkler ve Kürtler de aynı dönemde ciddi acılara maruz kalmıştır ama onların acıları adeta yok sayılmıştır.

Diğer bir engel ise olaylar değerlendirilirken, tarihi gerçekler, kanıtlar ve yasaların incelenmesinden ziyade, geçmişteki acıların mağduriyetinin ön planda tutulmasıdır. Oysa gerçeğin belirlenmesine önyargılar ve çifte standartlar öncülük edemez.

BM Soykırım Sözleşmesi:

Kitapçıkta “soykırım suçu”nun net biçimde tanımlandığı BM Sözleşmesindeki maddeler tek tek örneklerle hatırlatılıp, 1915-16 olaylarının ise başta “kasıtlı niyet” olmak üzere hiçbir ön şartı doğrulamadığı ifade ediliyor. Kitapçıkta ayrıca soykırım suçunun işlendiğinin kanıtlanmasının ancak bu konularda yetkili bir uluslararası ya da yerel mahkeme tarafından hükme bağlanabileceği, aksi halde bu suçlamanın yöneltilemeyeceği ifade ediliyor. Sözleşmenin 4. Maddesine göre soykırım suçu bireyler tarafından işlenen bir suçtur, ortak bir suç olamaz, bir grup insana toplu suçlama yöneltilemez, bütün olarak bir halk, etnik grup ya da devlet soykırım gerekçesiyle suçlanamaz. Sözleşmeye göre bu tür bir suçlama ancak Uluslararası Adalet Divanında, ya da Uluslararası İnsan Hakları Mahkemesinde görülebilir, Ancak uygulamada “soykırım” ısrarcıları bu yollara gitmek yerine dünya parlamentolarını ya da politik kanalları kullanıyor. Oysa soykırım suçundan bir mahkeme kararı yoksa bahsedilemez.

Malta Yargılamaları

1919-1921 yılları arasında İstanbul işgali sırasında İngilizler tarafından Osmanlı Hükümetinin üst düzey yöneticilerinden 144 kişinin tutuklanarak, Malta’ya sürgüne gönderilmesi ve Sevr anlaşması uyarınca yargılanması öngörülmüştü. İngiliz yüksek komiseri amiral John de Robeck Osmanlı Arşivlerinden devşirdiği kapsamlı evrak ve hazırladığı raporları Londra’ya yargılamalarda kanıt teşkil etmesi için göndermişti. Bu 144 kişi arasında Osmanlı hükümetinin bakanları, vezirleri, hatta İttihat ve Terakki Cemiyetinin üst yöneticileri ile devlet memurları, aydınlar da bulunuyordu. Haklarındaki suçlamalar “Türkiye ve güney Kafkasya’daki Ermenilerin katli ve Osmanlı imparatorluğunda yaşayan hıristiyanlar üzerinde baskı” başlığı altında toplanmıştı. İngiliz hükümeti bu iddiaların kanıtlı olup olmadığının araştırılmasını mahkemeden istedi. Malta’daki mahkemenin savcıları iki yıl kanıt toplamak için çalıştı, Osmanlı arşivlerinde tehcir kararının dayanakları araştırıldı, Morghentau’nun günlükleri, Andonian’ın elindeki belgeler, Blue Book, (Mavi Kitap veya tam adı ile The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire 1915-1916, Savaş Propaganda Bürosu'nun isteği üzerine James Bryce ve Arnold J. Toynbee tarafından hazırlanan kitap) incelendi. Buna rağmen soykırım suçunun işlendiğine dair kanıt elde edilemedi, hatta Amerikan arşivlerindeki belgeler de İngiliz diplomatlar tarafından inceleme kapsamına alındı.

Washington’daki İngiliz Büyükelçiliğinden 13 Temmuz 1921 günü gönderilen mesaj şöyleydi:

-Malta’da yargılanan Türklerle ilgili aleyhlerine kullanılabilecek herhangi bir kanıt elde edilememiştir.

Kesin kanıt yokluğu karşısında İngiliz Hükümeti, başsavcıya 42 kişilik bir isim listesi göndererek siyasi yargılama istedi ancak bu istem de reddedildi. Dosya böylece kapatıldı.

Sulandırma girişimleri

Ancak soykırımın yaşandığını ileri süren çevreler bu kararlarla yetinmeyerek, süreci sulandırma girişelerini sürdürdüler, hatta Adolf Hitler’e, “Yok edilen Ermenileri şimdi hatırlayan kaldı mı?” Sözü bile izafe edildi. Bu söz Erivan’daki Holokost Müzesi girişine levha ile monte edildi. Oysa bu söz, Nürnberg Yargılamaları sırasında gazeteci Louis Lochner tarafından sahte bir belge ile ortaya sürülmüştü. Bu belgenin Amerika’da daktilo ile hazırlandığı ve uydurma olduğu kanıtlandı.

Aynı çevrelerin Ermeni Soykırımını kanıtlama çabaları Malta Yargılamalarından sonuç alınamayınca bu kez Divan-ı Harb yargılamaları ile devam ettirilmek istendi, ancak bu mahkemeler pek çok açıdan “sakat” sayılan kararlara imza attılar, haklarında yeterli delil bulunmasa da ölüm cezası gibi ağır cezalara çarptırılan sanıklara itiraz yolu kapalıydı. Bu gibi nedenle bu mahkemelerin verdiği kararlar yok hükmünde sayıldı.

Bakalım Amerikalı kongre ve senato üyeleri bu kitapçığı okuyup değerlendirecek mi? 24 Nisan’da nasıl bir tutum izleyecek?

(*) https://bennursunerel.blogspot.com/2023/04/sozde-soykrm-m-medz-yegern-mi-sozcukler.html

Hazinenin yıkımı!

2026-03-30T15:15:00.012+03:00

Başkentin ana arterlerinden Eskişehir Yolu üzerindeki dev Hazine Binası yıkılıyor. Bir süredir devam eden yıkım söylentileri, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in “onayı” sonrasında acı gerçeğe dönüşüyor. Üstelik bu yıkım öncesinde, dev binanın avlusunda yıkım ekibi tarafından bir dana kurban edildi. Avluda kan akıtıldığını duyan Hazine yetkilileri, “skandal” diye nitelendirdikleri gelişme için, “akan kan aslında yıllarca o binada canla başla görev yapmış bürokratların kanıdır” yorumunda bulundular.

Dev binanın son depremlerde “kayma-çökme” gibi bir durumla karşılaştığı, yıkımına bu nedenle karar verildiğini savunanlara karşılık, binanın projelendirme ve inşaasına tanık olan, hatta kontrolünü sürdüren yetkililer, “o binanın temeli 2.75 metre yükseklik ve tam dolgu ile atıldı, o binaya -yıkılacak- diyenler kasıtlıdır, eğer o bina yıkılacak olsa, Ankara’da hiç bir bina ayakta kalmaz” dediler. (*)

Hazine Binasının yıkım fikri gündeme geldiği günlerde, çalışan tüm personelin, Hazine ve Maliye Bakanlığına ait Ulus, Kızılay ve Balgat’taki ek binalara aktarıldığı, yer bulunamayan pek çok çalışanın ise “evlerine gönderilerek bankamatik memur” durumuna dönüştürüldüğü ifade edildi.

Halk Bankası tarafından kırk yıl önce projelendirilen ve bankanın genel merkezi olarak planlanan dev bina, 1991 yılında tamamlanmış ancak, dönemin Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın inisiyatifiyle Hazine Müsteşarlığına devredilmişti. Halk Bankasının üst yetkilileri o günlerde “Binaya kocaman bir H harfi işleyerek elimizden çıkmasını engellemeye çalıştık ama olmadı” demişlerdi.

Ekonomiyi izlediğimiz yıllarda biz gazeteciler için de neredeyse uğrak yeri olan Hazine binasında 1994 ve 2001 krizlerinin göbeğinde yaşamış, heyecanlı saatler geçirmiştik.

Ankara’da, kamuya ait tarihi değer taşıyan pek çok binanın son yıllarda gözden çıkarılarak yıkılması, “Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuna tanıklık eden bu binaları yıkmak, tarihin sayfalarını yırtmakla eşdeğerdir” yorumlarına yol açıyor.

Anıttepe’deki DSİ Genel Müdürlüğü, Sıhhiye’deki Etibank, Kızılay’daki Kızılay Genel Merkezi, Necatibey Caddesindeki İmar-İskan Bakanlığı, Dikmen’deki Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü son yıllarda yıkılan binalardan. Aralarında Atatürk’ün Cumhuriyetin ilanından önce kurdurduğu Ankara Kız Lisesi başta olmak üzere, Avusturyalı ve Alman Mimarlar tarafından tasarlanan 60’a yakın tarihi binanın yıkımı için ara ara gündeme gelen söylentilere de başkentliler tepki gösteriyor.

Atatürk’ün Türk Halkına miras olarak bıraktığı Atatürk Orman Çifliğinin yüzlerce dönümlük arazisi üzerinde yapılan, aralarında Cumhurbaşkanlığı Külliyesi, Gazi Orduevi, otoyollar, otellerin yanı sıra eski bir bakana ait hastane-üniversite kompleksi ile Türk-İş’e ait bina inşaatı da tepkilere rağmen engellenememişti.

(*) https://onedio.com/haber/hazine-binasi-icin-bosaltiliyor-iddiasi-sonrasi-mimarindan-dayaniklilik-aciklamasi-500-sene-dayanir-1185213

Almodovar Teoremi

2026-03-28T04:01:00.001+03:00

Mülkiyeliler Birliğinin hocamız Muammer Aksoy’a ithaf edilen kütüphanesindeyiz. Antoni Casas Ros’un “Almodovar Teoremi” başlıklı kitabı konuşuluyor. Ben biraz geciktim, o taraflarda park yeri bulmak çok zor…

Ros aslında bir matematikçi, fakat geçirdikleri ciddi kazada sevgilisini yitiriyor, kendisi de yüzünden ağır darbe alıyor, burnu yok oluyor hatta… İçkili kullandığı arabayla son sürat orman yolunda gecenin bir yarısı karşısına çıkan geyiğe çarpmamak için direksiyonu kırınca olan oluyor.

Yüzünü kaybedişi sonrasında kendini yalnızlığa mahkum ediyor, matematiği bırakıp yazarlığa soyunuyor, ilk romanı Almodovar Teoremi’ni kaleme alıyor ve büyük başarı kazanıyor. Roman aslında otobiyografik sayılabilir ama kurguyla, fantezi dünyasıyla iç içe…

-Romanın başlığı neden Almodovar Teoremi?

Diye merak ediliyor. İspanyol yönetmeni niye işin içine sokmuş yani?

Çünkü Ros, “tam Almodovar’a uygun bir olay örgüsü ve senaryo” diye düşünüyor olsa gerek… Yüzü olmayan, kendini karanlıklara, yalnızlığa mahkum eden bir genç adam var romanda başkişi olarak… Franco döneminde işkenceler yapmış faşist baba, matematikçi anne, transseksüel (organını kestirmemiş!) sevgili ise yan karakterler… Tabii ormanda kazaya neden olan geyik ile sonradan eve alınıp balkonda beslenen geyik de romanın merkezinde…

Kolay okunan kısa roman yayınlandığında (2008) epey yankı yaratmış…

Bense çok merak ediyorum;

-İspanyol yönetmen Pedro Almodovar nasıl olmuş da bu romandan haberdar değil gibi davranabilmiş? Romanı senaryoya dönüştürüp (üstelik da romanda bunun eskizi bile var) filme çekmeyi neden hiç düşünmemiş? Hadi bunlardan da vazgeçtim, yaşamında Antoni Casas Ros’la hiç karşılaşmamasına ne demeli? Hiç olmazsa telefonla bir arasa olmaz mıydı yani?

-Bunları düşünürken yanımda oturan genç kadının not defterinden gözümü alamıyorum, el yazısı tam bir sanat eseri, kim acaba? Sonra kitapla ilgili yorumundan öğreniyorum (matematikten iyi anlıyor, bir mühendis olarak)

-Ya sıkça söz alarak güzel yorumlar yapan, evli olduklarını düşündüğüm çiftin uyumu nasıl?

-Evdeki kitaplıkları epey zengin olmalı benim hayalimde, ikisi de emeklilik keyfi yaşıyordur büyük olasılıkla, ev işleri, alışveriş, doktor kontrolü, arkadaş ziyaretlerinden kalan öğleden sonralarda zamanları nasıl geçiyordur? Radyoda ne tür müzik vardır? Demli çaylarını yudumlarken fırından yeni çıkmış kurabiyeler asla eksik olmaz değil mi?

Toplantı bitti…

Geç saatler… Mülkiyeliler Birliğinden çıkıp Mithatpaşa Caddesinin sağlı sollu kaldırımlarında yürüyorum, Mimar Sinan Ortaokulunun önünden geçerken hüzün kaplıyor içimi, Ankara’nın simgelerinden biri değil mi bu okul? Dönüştürülmek istenişi kentin geçmişini silmek anlamına gelmiyor mu?

Kaldırımlar bakımsız, bir çıkıntı tökezletiyor, iyi ki düşmeden kurtardım, çöpler pek çok yere saçılmış, yollarda genç belediye başkanının iki yılda neler yaptığının, başarısının pankartları asılı…

-A, Emel Mağazası…Annelerimiz önemli günler için nadiren diktirdikleri tayyöre oradan ayakkabı seçerdi… Lezar mı derlerdi yılan derisine? Sonra özenle silinip kutuda bir sonraki nişana-düğüne saklanırdı değil mi ayakkabılar?

Çantamda Ros’un kitabı ve notlarım var, arabayla otoparktan çıkıyorum, radyo açık:

-Donald Trump’ın yüzü Beyaz Saray paylaşımlarında mozaiklenmiş. Neden? Çok mu utanıyormuş yaptıklarından?

Zaman geçer, ölenlerin söyledikleri unutulur (mu?) Muhsin Yazıcıoğlu, “MHP milliyetçilerin desteğini yitirmiştir.”

2026-03-25T15:59:00.037+03:00

Milliyetçi kesimin simge ismi Muhsin Yazıcıoğlu, yaşamını yitirdiği helikopter kazasının 17. yıldönümünde anıldı. MHP lideri Devlet Bahçeli, mezarına bir kırmızı gül ve karanfillerle gittiği Yazıcıoğlu’na dualarla rahmet diledi.

Oysa Yazıcıoğlu’na göre MHP, Türkiye’yi “geri dönüşü olmayan, milli çıkarlara aykırı politikalarla çıkmaza sürükleyen AKP’yi destekleyerek, Abdullah Öcalan’ı idamdan kurtararak, Türk askerinin başına çuval geçirilmesi olayına sessiz kalarak” milliyetçilerin desteğini yitirmişti.

Muhsin Yazıcıoğlu’nun helikopterinin Keş Dağında karlı-fırtınalı bir günde düşüşü (*) pek çokları tarafından “kuşkulu” bulunmuş, kazayı açıklayabilecek kimi delillerin enkaz alanında kayboluşu çok tartışılmıştı. Helikopterde Yazcıoğlu’na eşlik eden, bacağı kırılan gazeteci İsmail Güneş’in saatlerce sağ kalıp yardım beklemesine karşın aramalarda yerinin tespit edilememesi sonucunda donarak ölümü de kuşkulu bulunmuştu.

Aradan geçen onca yılın ardından bir zamanlar Milliyetçi Hareket Partisi üyesi olan Muhsin Yazıcıoğlu’nun MHP’den neden koptuğu, Büyük Birlik Partisini neden kurduğu ve o yıllarda iktidara gelip bunca yıldır ülkeyi yöneten AKP hakkında neler düşündüğüne bir bakalım. (**)

——MHP ve milliyetçiler——

-Türk milliyetçiliği neden partilere bölündü?

-Yazıcıoğlu: Lise ikinci sınıftan bu yana milliyetçi hareketin içindeyim. Politikayı asla kendimi zengin etme işi olarak görmedim, halka asla yalan söylemedim. MHP’yi terk ettik çünkü partinin içinde farklı görüşlere açık, demokratik bir ortam yoktu. Bizler, her zaman yolsuzluğa, soyguna karşı çıktık asla böyle bir hareketin içinde olmadık.

-Ya MHP?

-Yazıcıoğlu: MHP koalisyonun bir parçası haline geldi, kamuoyunda kendisine tanınan şansı kaybetti, milliyetçi kanadın güvenini yitirdi. Seçime bir buçuk yıl kala hükümetten çekilerek yönetimi şu andaki AKP’ye teslim etmiş oldu. Ölüm cezasının kaldırılmasına da destek vererek barajın altında kaldı. Şu anda AKP, tümüyle milli çıkarları aykırı iç ve dış politikada milli çıkarları zedeleyen bir tutum izliyor, bu aslında MHP’nin suçudur hatta Irak’ta Türk askerinin başına çuval geçirilmesinden de sorumludur, şu anda Türkiye’nin içine çekildiği kaos atmosferi büyük ölçüde MHP’nin suçudur.

——AKP, meşruiyeti ABD’de arıyor——

-AKP ile ilgili görüşünüz nedir?

-Yazıcıoğlu: Bu hükümet meşruiyetini Avrupa’dan ve ABD’den alıyor. Recep Tayyip Erdoğan Amerika ve Avrupa’da gizli ve kayıt dışı toplantılarda liderlerle buluşarak politikasını çiziyor. TBMM’deki parlamenterlere sorun, neler konuşulmuş neler kararlaştırılmış hiçbiri size anlatamayacaktır çünkü bilmezler. Hatta hükümetin içindeki isimlere sorun, hiçbirisi neler oluyor bilmez çünkü bir tek adam politikası uygulanıyor. Şu anda Türkiye’yi geri dönüşü olmayan bir yola sürüklüyorlar.

-Kıbrıs politikası hakkında ne düşünüyorsunuz?

-Yazıcıoğlu: Kıbrıs’ta duruşumuz asla değişmez. Kurucumuz Mustafa Kemal ne demişti? -Eğer Türkiye Kıbrıs’ı kaybederse savunmasız kalır.- Biz 1974’te garantörlük hakkimizi kullanarak Londra ve Zürih anlaşmalarının ışığında Kıbrıs’ı iki devletli iki bölgeli bir devlete dönüştürdük o günden beri adada barış var, kan akmıyor ama bazıları şu anda eski güne dönmek istiyor.

——Kıbrıs’ta yıkım——-

-AKP yönetimi öyle mi düşünüyor sizce?

Yazıcıoğlu: Türk hükümeti şu anda Kıbrıs’ı yıkıma götürüyor. Biraz önce söylediğim gibi Avrupa ve Amerika’dan meşruiyetini almaya çalışıyor. Recep Tayyip Erdoğan kapalı kapılar ardında dış politikayı yürütüyor, not tutulmasını bile engelliyor.

Eğer milli meselelerde bizim çıkarımıza çözümler bulunamıyorsa bırakın öyle kalsın.

——Erdoğan ve Kürt sorunu——

-Erdoğan’ın Kürt sorununa yaklaşımını nasıl değerlendiriyorsunuz?

-Yazıcıoğlu: PKK liderinin düşünceleri hatta talimatları avukatları aracılığıyla İmralı‘dan bildiriliyor yayınlanıyor, bu talimatlar kimi aydınlar aracılığıyla da büyük bir arenaya taşındı, başbakan bu sözde aydınlarla buluşup deklerasyon yayınlandı, Diyarbakır‘ı ziyaret ettiğinde sanki burası yabancı bir ülkeymiş de dedi ki -Bir Kürt sorunu vardır, demokratik yollarla çözülmesi gerekir- ayrıca ekledi: -Hatadan dönüp özür dilemek fazilettir.-

-Bölgenin sorunları hakkında siz ne düşünüyorsunuz?

-Yazıcıoğlu: Eğer bölgede işsizlik, fakirlik, göç varsa, dağlarda artık tarım yapılmıyorsa, ovalarda koyun, kuzu sesi duyulmuyorsa, GAP projesi askıya alındıysa, tarlalar kurumaya bırakıldıysa, bölge insanı cahilliğe, eğitimsizliğe mahkum edildiyse, sağlık hizmetinden yoksun bırakıldıysa bütün bunlar PKK’yı güçlendirmiştir ve üstelik terör yaygınlaşmıştır. Ben iyiye gitmediğimiz kanaatindeyim, görüşlerimi son derece açık bir şekilde savunuyorum bir milliyetçi olarak şu anda gidişimiz iyi değil, Türkiye iyi yönetilmiyor terörle mücadele edilmiyor. Toplum güvensizlik duygusuna itiliyor, çaresizliğe itiliyor, şu anda İstanbul’un sokakları dağdan çok daha güvensiz hale gelmiştir. Şiddeti çözüm görenleri kınıyorum, bu çözüm yolu olamaz şiddet mutlaka önlenmelidir. Bazıları Türk Silahlı Kuvvetleri’nin PKK’ya karşı silah bırakmasını savunuyor bu ne küstahlık.

Bir ülkenin bir tek ordusu vardır, başka bir ordudan söz ediyorsanız, yani teröristlere silah bırakma çağrısı yapıyorsanız, teröristle silah bırakma olmaz. Bu, Türk devletinin teslim olması anlamına gelir.

—-Öcalan tecritte kalmalı——

-Öcalan şu anda 2002’de ölüm cezasının kaldırılmasıyla ömür boyu hapis cezasını çekiyor İmralı’da. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

-Yazıcıoğlu: Devlet tarafsız ve adil bir yargılama ile isyancı ve eli kanlı bir katili mahkum etti, bu süreç bütün dünyanın gözü önünde yaşandı. Aslında ölüm cezasıydı istenen ama üç partili koalisyon, Anayasayı bile çiğneyerek Öcalan’ın idamdan kaçmasını, sağladı, aslında mutlaka idam edilmeliydi ben 30.000 kişinin katilinden söz ediyorum tabii ki cezası işlediği suçlarla eşit olmalıydı

-Öcalan’ın şu anki durumu için ne diyorsunuz?

Yazıcıoğlu: Eğer idam edilmediyse dünya ile ilişkisi kesilmelidir. PKK’ya oradan talimat vermesi kabul edilemez, dünyanın hiçbir yerinde böyle bir şey olmaz.

(*)https://tr.wikipedia.org/wiki/2009_Medair_Bell_206_kazas%C4%B1

(**) Eylül 2005 The New Anatolian

Ulysses üzerine Ünal Aytür ile sohbet… Ulysses’i anlayabilmek için kaç fırın ekmek yesem?

2026-03-15T00:33:00.009+03:00

James Joyce’un Ulysses’iyle aylar hatta yıllar süren bir “okuma-okuyamama serüveni” yaşamıştım ve bu durum kendimi sorgulamaya dönüşmüştü… (*)

“Dünya edebiyatının “üç önemli romanından biri” sayılan kitap beni neden sayfaları arasına hapsedip süründürdü? Okunmasını güçleştiren unsurlar neydi? Nevzat Erkmen’in çevirisi miydi beni zorlayan?” Diye dertleniyordum.

Ulysses’i elinden düşürmeyen Marilyn Monroe kadar da mı olamamıştım? Şakaydı tabii…

Soğuk rüzgarların güz yapraklarını bir oraya bir buraya savurduğu bir sabah, İngiliz Dili ve Edebiyatının usta ismi Ünal Aytür’ün (**) kapısını çaldım, içeri buyur edildiğimde unutamayacağım bir manzarayla karşılaştım, salondaki masayı boydan boya James Joyce külliyatı kaplıyordu. Büyük yazar, “yüz kırk dördüncü yaşında,” Zürih’teki mezarından kalkıp elbette aramıza katılamazdı ama yazdıkları ve hakkında yazılanlarla “bal gibi!” bizimleydi işte…

Belleğimden birbiri ardına sözcükler, resimler, sesler geçti: Yoksa biz Dublin’de, Kule’de miydik? İrlanda Denizi bu soğuk günde yine sümükrengine (snotgreen) mi bürünmüştü? Romanın başkişisi Leopold Bloom nasıl biriydi? Molly’ye sevgilisinden gelen mektubu aklından bir türlü çıkaramayışı nedendi?

--Aytür neden çevirmedi?—-

Sevgili Ünal Aytür’ün eliyle harmanladığı, aromasını salondan bile hissettiğim nefis çayı yudumlarken kafamı kurcalayan soruları sıraladım…

-Ünal Bey, Amerikan ve İngiliz edebiyatının önde gelen yazarlarından sayısız çeviri yaptınız, Ulysses’i çevirmeyi hiç düşünmediniz mi?

AYTÜR: Bakın, Ulysses’i bırakın çevirmeyi, sizin de söylediğiniz gibi okumaya çalışmanın büyük güçlükleri var. Bu güçlüklerden biri, Joyce’un kelime oyunlarına çok düşkün bir dil ustası olması. Takdir edersiniz ki bunlara yabancı bir dilde, özellikle Türkçede, karşılık bulmak, kolay kolay üstesinden gelinebilecek bir şey değil. İkincisi, kitaptaki cümlelerin akışında sık sık karşılaştığımız “kopukluklar.” Olaylar Stephen ile Bloom’un, (romanın sonunda da noktasız virgülsüz olarak Molly’nin) zihninden geçtiği şekilde anlatıldığı için, cümleler çoğu zaman bağlantısız gibi görünen ve bir konudan bir başkasına atlar şekilde ilerliyor. Üstelik Joyce Ulysses’te (daha büyük ölçüde Finnegans Wake’de elbette) neredeyse kendi yarattığı bir dil kullanıyor. Her bölümde o bölümün başlığına uygun olarak Dublin argosundan, o zamanın popüler şarkılarının sözlerinden, gazete ilanlarından, Şekspir’e, Vergillius’a, Homeros’a, Tevrat’a kadar geniş bir üslup yelpazesinin taklidine dayanan bir dildir bu. Doğum olayının geçtiği on dördüncü bölüm ise, İngilizcenin Orta Çağ öncesinden yirminci yüzyıl başlarına kadarki gelişmesini gösterecek şekilde, belli başlı yazarların üsluplarıyla yazılmış. Amaç, bu gelişme ile bir bebeğin anne karnında gebeliğin başından doğumuna kadarki gelişmesiyle bir tür benzerlik kurmak, ya da inanılmaz genişlikte bilgi birikimine dayanan bir ustalık gösterisidir belki de. Üçüncü güçlük öncekilerle bağlantılı, ama anlama ve çeviri açısından onların çok ötesindedir. Ulysses’i okuyacak ya da çevirecek kişininin, romanda birçok bakımdan Stephen Dedalus’u temsil eden Joyce’un eğitimi boyunca edindiği o entellektüel birikimi çok iyi bilmesini gerektiriyor, çünkü roman boyunca hiçbir açıklama olmadan bunlara yapılan göndermeler var. Bu göndermeler, Stephen’ın ya da Bloom’un zihninde sürekli akıp giden düşüncelerle, izlenimlerle iç içeler. Son derece bilgili bir okurun bile dînî inançlardan, geçmişin düşünce adamlarından, tarihi olaylardan, müziğe, edebiyata kadar geniş bir alanı kapsayan bu göndermeleri anlaması olacak şey değildir.

——Joyce ve eşgörkemöteyahudigümtekliği——

-Joyce sanırım sözcükler de üretmiş, çevirisi zor olmuştur değil mi?

AYTÜR: Joyce’un kullandığı dilin kendine özgü bir İngilizce olduğunu söylemiştim. Bu konuda göze ilk çarpan özellik, sizin de söylediğiniz “snotgreen”deki gibi, iki üç, bazen dört kelimeyi, ön ek ya da son eki , örneğin “silverpowdered”(gümüş tozlarına bulanmış) ve “undeathliness” (Joyce’un uydurduğu bir kelime – ölümsüzlük) şeklinde birleştirmek. Bunların çeviride fazla bir güçlük yaratacağı söylenemez belki. Ama güçlük, “contransmagnificandjewbangtantiality” gibi, “kavramsal” diyebileceğimiz, eklentili ifadeleri anlayıp çevirebilmekte. Nitekim Nevzat Erkmen, bu birleşik kelime kümesine,“eşgörkemöteyahudigümtekliği”diye bir karşılık uydurmuş. Peki “contransmagnificandjewbangtantiality” ne demekmiş diye araştırırsak karşımıza aslında ancak bir dipnotla açıklanabilecek şöyle bir anlam çıkıyor: Baştaki “con”, “trans” ile “tantiality”nin başına gelmesi gereken bir ön ek. Joyce “con” yoluyla, “consubstantiation” (değişim, dönüşüm) kelimesine göndermede bulunarak Tanrı’dan İsa’ya ve annesi Meryem’e (yahudi kelimesi Meryem’i kastediyor) geçen kutsallığı ifade ediyor;"trans" ise, Katoliklerin İsa’nın etinin ekmeğe, kanının şaraba dönüşü anlamına gelen “transubstantiation” kelimesine gönderme, Ortadaki “"magnific" tanrısal, demek. Onun ardından gelen “and” kelimesi, bildiğimiz “ve” bağlacı. Geriye kalan “bang” (çarpmak, çarpışmak) kelimesiyle ise Joyce hınzırlık edip Meryem’in Kutsal Ruh’la “birleşip” hamile kalış eylemini kastediyor .

——-çeviride atlanmış cümleler——-

-Anlamakta güçlük çektiğim, sonunda da araştırmaktan vazgeçtiğim öyle çok paragraf hatta sayfa oldu ki…

AYTÜR: Bu güçlük de büyük ölçüde, Joyce’un zihnindeki bilgi birikimine ve hayal gücüne dayanan göndermelerin neye ya da kimlere olduğunu bilmemekten ya da anlamamaktan ileri geliyor. Bu durumu, “contransmagnificandjewbangtantiality” kelimesinin geçtiği alt bölümün ilk üç dört paragrafında açıkça görüyoruz: Stephen deniz kıyısında yürümekte, bir yandan da düşünmektedir. Erkmen’in çevirisi şöyle başlıyor: “Görülebilenin kaçınılmaz

kipliği. En azından bu, gözlerimin düşüncesi. Burada okuyadurduğum her şeyin, yaklaşan meddin getirdiği denizcanlılarının ve denizenkazının, şu partal pabucun imzaları. Sümükyeşili, gökgümüşi, pasrengi: Renkli imler. Saydamlığın sınırları.” Ama ekliyor: “Bedenlerde.” O halde bedenlerin, renklerinden önce varmıştı bilincine. Nasıl? “Kafasıyla toslayarak, elbet. Yavaş gel. Hem keldi hem de milyoner, maestra di color che sanna. Saydamlığın sınırı içre. Niye içre? Saydam, saydam olmayan. Beş parmağınızı içine sokabiliyorsanız bir geçit, aksi takdirde bir kapıdır.” (Takip eden, “Gözlerini yum ve gör bak,” cümlesi atlanmış)

——-ıslak yosunlar çatırdamaz——

-Hele bazı cümleleri çözebilmek neredeyse imkansız.

AYTÜR: Stephen, potinleriyle denizkabuklarını ve denizyosunlarını (Erkmen “enkaz” yerine “yosun” demiş burada nedense, oysa ayakla basınca ıslak yosunlar çatırdamaz!) ezerken çıkan çatırtıyı dinlemek amacıyla gözlerini yumdu. Şöylesiböylesi, onları çiğnedikçe gidiyorsun (Bu cümlenin çevirisi uydurma) Her kezinde bir adım. Çok kısa boşluk zamanları arasında çok kısa bir zaman boşluğu. (Bilmece gibi olan bu cümlenin ne dediği anlaşılmıyor; ama aslında çok basit: Stephen gözleri kapalı durumda kumlara bata çıka yürüdüğü için adımlarını sık ve kısa atıyor.) Beş, altı: (Nacheinander Almanca “birbiri ardından” demek) Kesinlikle: bu da işitilebilenin kaçınılmaz kipliği. Aç gözlerini. Hayır. Tanrım! [...]Karanlıkta ne güzel gidiyorum. Dişbudak kılıcım belimde asılı. (Bir sonraki, “Tap with it: they do” cümlesi atlanmış. Anlamı, “dişbudak sopayı onların (körlerin) yaptığı gibi tak tak yere vur”.) Irganmada. (Metinde böyle bir kelime yok.) Öylece (“öylece” de yok). İki ayağım onun potinlerinde bacaklarının ucundaki, nebeneinander: (nebeneinander, Almanca “yan yana”) demek, ama,“İki ayağım onun potinlerinde“ diye başlayan cümlede “bacaklarının” kelimesinin yeri yanlış, bu yüzden ne dediği anlaşılmıyor. Gene bilmece gibi olan bu cümlede Stephen hem ayaklarındaki potinlerin, hem de bacaklarındaki pantolonun “O’nun” yani (Buck Mulligan’ın, olduğunu söylüyor.) “Gayet net Los Demiurgos tokmağının vuruşu.” (Bu göndermenin neye olduğunu araştırmadığı için Erkmen bu cümleyi de yanlış çevirmiş. Doğrusu şöyle: “Los Demiurgos’un tokmağını “solid” –yani katı– bir şeye vurunca çıkardığı sesler.” Demiurgos çok eski bir inanca göre fiziksel dünyayı yaratan ikinci bir tanrıymış. Sandymount sahili boyunca sonsuzluğa mı yürümekteyim? Kriş, kreş,krik,krik. Yaban deniz sikkeleri. Deasy Hoca iyi bilir bunları.

———Platon, Aristoteles, Berkley——-

-Şiirler de var arada değil mi?

AYTÜR: Sandymount’a gelsene,

Kısrağım Madeline!

Tartım başlıyor, görüyorsunuz.

Eski Yunan veznindeki bir katalektik tetrametrenin geçişi!

Ama dörtnala:Kısrağım Madeline.

Şimdi gözlerini aç. Açayım. Bir anlığına.

Yok mu olmuş her şey?

Şayet açarsam ve hep saydam olmayanın karanlığında kalıyorsam. Basta (yeter demek). Bakalım görebilecek miyim?”

Şimdi gör. Her şey sen olmadan da hep orada ve sonuna dek olacak, dipsiz dünya.(dipsiz dünya yanlış çeviri. Joyce “sonu olmayan dünya” der, dipsiz daha çok cehennem çukuru için kullanılır, malum.)

Bu birkaç paragrafta neler olduğunu anlamak için Batı felsefe tarihinde gerçeklik konusunda görüşler ileri süren Platon, Aristoteles ve George Berkley’nin dış dünyayı algılamak hakkındaki düşüncelerini bilmek gerekiyor. İlk paragrafın ilk cümlesi olan, “Görülebilenin kaçınılmaz kipliği”ndeki “kip” kelimesinin İngilizcesi “modality”; anlamı,“yöntem, yol”. Yani, cümle, dış dünyadaki nesneleri ancak görerek algılayabiliriz diyor. Bu sözlerde Platon’a, Aristoteles’e ve Bishop Berkley’ye gönderme var. “Gözlerimin düşüncesi”sözüyle Stephen, Platon’un “idealar” kuramını kastediyor sanıyorum. Çünkü buradaki gözler, dış dünyada gördüğümüz şeyleri temsil ederken, “düşünce” zihnimizdeki fikirleri, yani ideaları temsil ediyor.Bilindiği gibi, Platon’a göre gerçek olan, gözlerimizle gördüğümüz , örneğin şu ya da bu ağaç değil, zihnimizdeki o hiç değişmeyen ağaç kavramıdır. Platon’un kendi ifadesiyle söylersek, dış dünyada gördüğümüz nesneler, zihnimizdeki ideaların kopyalarıdır sadece. Paragrafın ikinci cümlesinde Stephen’ın çevresinde gördüğü her şeyin zihnindeki düşüncelerin (ideaların) imzaları olduğunu söylerken kastettiği de budur (aslında Joyce “işaretleri” demek istiyor, ama Erkmen “signature” kelimesinin işaret anlamına da geldiğini düşünmemiş)

——hem kel hem milyoner olan kimdi?——-

-Hem kel hem milyoner kimdi? Onu da merak ettim…

AYTÜR: “Renkli imler” diye başlayan cümlede Stephen’nın “Hem keldi hem de milyoner, maestra di color che sanna.(İtalyanca, bilginlerin üstadı)” diye tanımladığı kişi Aristoteles’tir. Orta çağda ona “kel ve milyoner” derlermiş; İtalyanca cümle ise Dante’nin “İlahi Komedya”da Aristoteles hakkındaki bir sözü.Aristoteles dış dünyadaki nesnelerin varlığını, onların gerçekliğini kabul eder. Joyce’un renkler, saydamlık ve saydamlığın sınırları hakkındaki sözleri, Aristoteles’ın “De Sensus et Sensibilus” (duyular ve algılanabilir şeyler üzerine) adlı kitabına bir gönderme. Aristoteles burada cisimleri yalnızca renkleri dolayısıyla görmediğimizi, saydam cisimlerin de olduğunu; bunların arkasındaki şeyleri de görebileceğimizi belirtir.Ayrıca saydamlığın sınırlarını da tartışır. Sonuçta Aristoteles için gözü kapalı olarak kafasıyla bir şeye “tos vurmak” ya da gene gözleri kapalı durumda, elindeki sopayla körler gibi yere vurup çıkan sesi işitmek dış dünyanın o sıradaki varlığını kabul etmeye yetiyordu. Bishop Berkley ise işitilen sesi yeterli bulmaz ve, “Yeni bir Görme Kuramı Hakkında bir Deneme” başlıklı kitabında dış dünyada gördüğümüz nesnelerin aslında gerçek değil, sırf ışık ve renk olduklarını ileri sürer. O da Platon’a benzer şekilde, örneğin masaların, ağaçların aslında somut nesneler değil de, zihin yoluyla algıladığımız “idealar” olduklarını, dolayısıyla gözlerimizi yumduğumuz zaman varolmaya devam edemeyeceklerini ileri sürer. Stephen bu durumu, “gözlerimin düşüncesi” diye nitelendiriyor ve çevresinde gördüğü şeylerin zihnindeki kavramların, Erkmen’nin dediği gibi “imzaları” değil de “işaretleri” olduğunu söylüyor. Kumsalda yürürken gözlerini kapaması, Berkley’nin teorisinin doğru olup olmadığını denemek içindir. Sonunda, “Şimdi gözlerini aç. Açayım. Bir anlığına. Yok mu olmuş her şey” demesi bu yüzden. Aristoteles bunun doğru olmadığını, gözlerini kapayıp başını bir yere vurarak anlamış; on sekizinci yüzyılın en tanınmış yazarlarından Samuel Johnson’un ise, gene gözleri kapalı durumda ayağıyla koca bir taşa tekme attıktan sonra, “o teoriyi işte böyle çürütüyorum ben” dediği söylenir.

——— Kısrak Madeline!———-

-Siz bazı seslerin yazılışını da uygun görmüyorsunuz sanırım?

AYTÜR: İkinci paragrafın sonundaki, “Kriş, kreş,krik,krik. Yaban deniz sikkeleri. Deasy Hoca iyi bilir bunları.” cümlesindeki sesler aslında “ çatır çutur, haşır huşur” olmalıydı, belli ki Stephen’ın yürürken ayakları altında ezilen deniz kabuklarından çıkıyor bu sesler. Deniz kabuğu argo dilde “para” demekmiş, "yaban” diye tanımlanması, doğadan (denizden) geldikleri için olmalı. Erkmen’in “Deasy Hoca” dediği kişi Joyce’un kısa bir süre öğretmenlik ettiği okulun başöğretmenidir. Stephen’ın onun hakkındaki “Deasy Hoca iyi bilir bunları”sözü, daha önceki bölümde başöğretmenin para ve tutumluluk konusunda kendisine verdiği öğütlere bir gönderme. Bunu takip eden beyitin ilk dizesi “Sandymount’a gelsene", değil de, “Sandymount’a gelmeyecek misin” olmalıydı; ikincisi ise “Kısrağım Madeline!” değil “Kısrak Madeline!”

-Tartım ne anlamda geçiyor metinde?

AYTÜR: Erkmen’in “tartım” dediği şey, “şiirin ritmi.” “Katalektik”kelimesi, dizenin sonunda vezni tamamlayacak hecenin eksik olması anlamında eski Yunanca bir terim. Ama, Erkmen’in, ”Eski Yunan veznindeki bir katalektik tetrametrenin geçişi!” ifadesinden hiçbir şey anlaşılmıyor, çünkü çevirmenin kendisi de İngilizce cümleyi hiç anlamamış. Onun “geçişi” dediği şey aslında “marching” – yani askerler gibi düzgün adımlarla “rap rap” yürümek. Ama buradaki asıl konu yürümek değil de işitmek olduğundan çıkan sesler önemli. Bu yüzden Stephen, “rap rap”ın kendi iki dizelik “şiirinin ritmine uymadığı anlayınca, “Hayır. dörtnala” deyip, asıl ritmin, “iambus of tetrametre” yani” biri kısa (vurgusuz) öteki uzun (vurgulu) “ta taa, ta taa””şeklinde dört ölçülü bir ritim olması gerektiğini belirtiyor; örnek olarak da “deline the mare”i veriyor : (ta-taa) (ta taa)

——çevirmenin imkansızlığı——

-Demek Türkçeye çevrilmesi çok zor Ulysses’in?

AYTÜR: Bunları, sıkıcı olmak pahasına, “Kısrağım Madeline” dizesindeki “mare”(kısrak) üzerindeki kelime oyunlarını Türkçeye tam anlamıyla çevirmenin imkânsızlığını göstermek için söylüyorum. Çünkü kelime oyunları genellikle ses benzerliğine dayanıyor. Buradaki benzerlik “mare” (kısrak), “mer” (deniz) ve “mere” (anne) kelimeleri arasında. Ayrıca bir de İncildeki Mary Magdalene”nin Fransızcası olan Marie Madeline var. Ona “kısrak” derken Stephen dine aykırı bir şey söylediğinin farkındadır; ama o hiç değilse belki Mary’yi (Meryem anayı düşünerek Erkmen gibi “kısrağım” demez, sadece “kısrak Madeline” der.

Daha önce romanın üçüncü sayfasında Buck Mulligan kuleden aşağıdaki körfeze bakarak Stephen’a, “Tanrım [...]Deniz, Algy’nin dediği gibi değil mi tıpkı: Engin, güzel bir anne. Sümükyeşili şu deniz. Taşakbüzen deniz. Epı poinopa ponton. Ah, Dedalus. Yunanlılar. Öğretmem gerek sana orijinallerinden okumalısın onları. Thalatta! Thalatta! Bizim engin güzel anamız. Gel de bak” der. Buradaki “mer, ile “mere” gene bir kelime oyunu olsa da aslında daha çok denizin kirliliği, sevimsizliği ve soğukluğu hakkında eleştirel bir gözlemdir Ama Erkmen bunu hiç anlamadığı için tamamen yanlış çevirmiş: Sözünü ettiği Algy, şair Algernon Swinburne’dür, “The Triumph of Time “ (zamanın zaferi) başlıklı şiirinde Swinburne romantik bir tutumla denizi, “yüce, tatlı bir ana” ve “erkeklerin anası ve sevgilisi” diye över. Mulligan’ın alaycı tabiatını göz önüne almayan Erkmen bunun bir soru olduğunu belirten soru işarini ve hemen ardından gelen , “Tanrım”daki nida işaretini koymadığı için, cümlenin gerçek anlamı ortaya çıkmıyor. Cümlenin doğrusu şöyle: “Tanrım! Algy deniz için yüce, tatlı bir anne diyor öyle değil mi?” Şu sümükyeşili deniz. Şu testisbüzüştüren deniz [...]Bizim yüce anamızdır o. Gel de bak.” Erkmen’in burada Meryem ana hakkında birkaç kez “engin güzel anamız” demesi, bunu okuyan herkesi çok şaşırtıyor olmalı. Gerçekten inanılır gibi değil doğrusu!

——-İki ebenin torbaları——-

-Şu ebeler ve cennete açılan telefon konusunu da hiç anlayamadım ben!

AYTÜR: Şimdi sıkıcılığı katmerlemek tehlikesini göze alıp kaldığımız yerden sonraki kısa ve ilginç bir paragrafa daha değinmek istiyorum. Stephen gözlerini açınca kumsalın yukarısındaki yoldan iki ebenin aşağıya, denize doğru yürüdüklerini ve birinin elinde “ebe torbası” dediği ağır bir torba olduğunu görür. (Joyce’un kulandığı “lourdily” kelimesini Erkmen “tembel tembel sallayarak”) diye çevirmiş.Oysa, “lourdly” Franzsızca ağır anlamına gelen“lourd”dan türetilmiş, tabir caizse, tipik bir “Joyceca” kelime.) Aklına kendisini de onlar gibi bir ebenin (Erkmen “bacılardan biri” demiş!) doğurtmuş olduğu gelir ve doğum olayını “hiçlikten yaratılış” diye tanımlar. Zihni ve hayal gücü çalışmaya başlamıştır artık. Önce torbadaki şey, “acaba düşük bir bebeğin kesilmemiş göbek bağıyla birlikte kıpkırmızı olmuş yünlere sarılı ceseti midir?” diye düşünür (Katolikler eskiden vaftiz edilmeden ölen bebekleri, kutsanmış yer saydıklar kilise mezarlıklara gömemedikleri için, yoksul aile çocuklarının ve evlilik dışı doğmuş bebeklerin cesetlerini bazen denize atarlarmış) Sonra da Adem ile Havva’dan bu yana bütün insanların birbirine eklenen göbek bağlarının “Cennetkent”e kadar giden kesintisiz bir telefon teli oluşturduğunu hayal eder ve gözlerini kendi göbeğine dikerek telefon santralını arar: “Alo! Ben Kinch (Stephen’ın takma adı) Beni Cennetkent’e bağlayın” der ve “Alpha. bir sıfır sıfır bir” gibi bir telefon numarası söyler. Ortodoks kilisesinin keşişleri gözleri göbeğe dikip bakmanın evrenin ve insanların yaratılışı konularında düşünmeye yardım ettiğine inanırmış.

———tanrısal ışığa ermek——

-Stephen göbeğine bakarak neyi düşünüyor sizce?

AYTÜR: Platon ve Hintli Brahma rahiplerine göre amaç,“tanrısal ışığa” erişmekmiş. Stephen’ın gözlerini kendi göbeğine diktikten sonra kendisine, “Tanrılar gibi mi olmak istiyorsun?” diye sorması bu yüzden.Yani, “senin niyetin de tanrısal ışığa” (tanrıların gücüne, niteliklerine) sahip olmak mı? diyor. Cennetkent’e telefonun ardından da sanki o tanrısal güç sayesinde kendini birden cennette bulur. Çıplak Havva’nın göbek deliksiz şişkin, pürüzsüz karnına bakınca (Erkmen “gaze” bakmak ,gözlerini dikmek yerine, fiil olmayan “dalınç” diye bir kelime kullanmış burada); birbirine eklenen göbek bağlarını hayattaki doğum ve ölüm sürecini, Adem’le Havva’nın Cennetten kovulmalarına yol açan ilk günahın bir sonucu olarak görür ve “Womb in sin” (günahkâr rahim) der. Stephen’ın belirtmek istediği şey Katoliklerin inancına göre, annenin günahları çocuklarına da geçer; bütün insanların ilk anası olan Havva’nın günahı daha anne karnına düştüğü anda zincirleme olarak herkese geçebilir. Erkmen bunu, “Günah batını” diye çevirmiş. Okur böyle bir çeviriden ne anlam çıkarabilir?

———karnmak mı çiftleştirmek mi?——-

-Karınmak kelimesini hiç duymamıştım ben?

AYTÜR: Başta, Ulysses’i okuyup anlamanın başlıca üç güçlüğünden söz etmiştik. Şimdi de yanlış çevirinin okur için yarattığı güçlüğün derecesini görmek amacıyla, “womb in sin”den sonraki kısa iki paragrafı Erkmen’in nasıl çevirdiğine bakalım: Stephen, Havva ile başlayan günah ve doğum konusunda düşünmeye devam etmektedir. Erkmen’in çevirisi şöyle: “Karanlık günah batınındayım ben de vücuda getirilmişken” Bu cümleyi okuyan hiç kimse bu çevirmenin ne dediğini anlayamaz elbette, kusuru kendinde görürse kendi kendisine haksızlık etmiş olur Doğrusu: “Anne rahmine ben de karanlıkta düştüm, babam hayat vermedi bana, kendisine benzer şekilde yaptı beni.” Erkmen metindeki “made not begotten”ı anlamadığı için, “ben de vücuda getirilmişken,” diye bir şey uydurmuş. Stephen’nın kullandığı “make”(yapmak) burada sanat eseri gibi şekil verip bir şey yapmak, yani, bir tür yaratmak; “beget’in çekimli hali olan “begotten” ise çocuk dünyaya getirmek demek.”Karanlık” gece vakti yatak odasının karanlığı elbette. Bir sonraki cümlede Erkmen “Karındılar ve birbirlerinden koptular, birleştiricinin buyruğunu yerine getirdiler” diyor. “Karınmak” neymiş diye sözlüğe baktım: “kümes hayvanlarının çiftleşmesi”diyor! Ben de “pes yani!” dedim! Metindeki “clasp” fiili, “sımsıkı sarılmak, kucaklaşmak” demek. Erkmen “birleştiricinin” yerine “çiftleştiricinin”deseydi, sözünü ettiği şeyin insanın soyunu devam ettirmek anlamında bir tabiat kanunu olduğu daha kolay anlaşılırdı. Nitekim, bundan sonraki az çok anlaşılır cümlenin ardında gelen “Onda temellenmiştir bu lex eterna” cümlesinin açık anlamı, “Tanrı’dan gelen ebedî bir yasadır bu.”

———İsa tanrının oğlu mu?—

-Karşımıza bir de Arius çıkıyor. Neden zavallı?

AYTÜR: Bir sonraki “O halde bu, Baba ile Oğul’un eştözlü olarak yer aldığı ilahi töz mü ola ki?” cümlesi de yanlış; bunun ve devamındaki, “Zavallı Arius, kiminle tutuşacak? Yaşamı boyunca “eşgörkemöteyahudigümtekliği uğruna savaş vermiş. Yıldızıdüşük mezhep sapkını!” cümlesinin neden yanlış olduğunu, başta birleşik kelimlerin yarattığı güçlüğe değindiğim sırada kısmen de olsa açıklamıştım, Buradaki yanlış doğrudan doğruya çevirmenin dikkatsizliğinden ya da yeteri kadar İngilizce bilmemesinden kaynaklanıyor. Arius’un mezhep sapkını olması, Katolik Kilisesinin İsa’nın Tanrının oğlu olduğu inancını savunduğu için değil de, İsa’nın Tanrı’nın oğlu olmadığını savunduğu içindir. “Zavallı Arius, kiminle tutuşacak?” sorusu, “kendi inancını açıklamak için kiminle tartışabilir ki?” anlamına geliyor, çünkü çevresindeki hemen hemen herkes Kiliseyle aynı inançta. Arius’u tanımlayan “yıldızıdüşük” kelimesi de çevirmenin uydurması. Türkçede böyle bir söz duymadım ben. Joyce’un kullandığı kelime,“bahtsız, talihsiz. Talihsizliğinin nedeni ise, “Kilisece inançsız olmakla suçlanıp zehirlenmesi ve –bir iddiaya göre– şiddetli bir isale tutulup tuvalette içi dışına çıkarak hemen orada ölmesi.” Buraya kadar gördüğümüz güçlük örnekleri, romanın topu topu bir buçuk, hadi hadi, iki sayfasından. Ulysses’in sekiz yüz küsür sayfa olduğunu göz önüne alırsak, hem çevirmen için, hem de okurlar için çıkabilecek sorunların boyutlarını kolayca tahmin edebiliriz.

-Ulysses gerçekten okunması ve anlaşılması çok zor bir metin. Hele sizin işaret ettiğiniz çeviri yanlışları işi daha da zorlaştırıyor. Sizden istenmedi mi çevirisi diye tekrar sormak istiyorum?

AYTÜR: Ulysses’i benim çevirmemin istenip istenmediğine gelince, yalnızca

Erkmen’in çevirisinin kontrolü teklif edilmişti bana, ama kabul etmedim. Nedeni, basit: Kendimi yanlış anlaşılmış olabilecek cümleler dışında, kontrol işini yapabilecek yeterlikte görmemem. Ulysses’in iki çevirisi daha varmış; onlara bakmadım, ama hiçbir çevirinin (en iyimser tutumla söylersek) romanın aslı hakkında az çok bilgi vermekten öteye geçebileceğine inanmıyorum ben, kesinkes.

——-Marlyn Monroe bile okumuş—-

-Hocam o zaman biz de Ulysses’i sözde okuduk sanıyoruz ama okumuş sayılmayız öyle mi? Ben Nevzat Erkmen çevirisini okuma değil de adeta içinde debelenme durumundayken kendimi eksik saydım. (Aklımdan Marilyn Monroe’nun elinde Ulysses’le fotoğrafı geçiyor…)

AYTÜR: Marilyn Monroe örneğiniz durumu bir bakımdan, çok iyi açıklıyor. Hep güzelliği ve, dişiliğiyle öne çıkan Marilyn, “Bakın ben Ulysses’i bile okuyacak kadar zeki, kültürlü bir kadınım” demek istemiş olabilir. Ulysses’in çevirisinin şimdiye kadar on altı baskı yaptığını düşünecek olursak, bizde de gösteriş, doğrusu başkalarından geri kalmama isteği, bu alanda da kendini kendini belli ediyor, diyebiliriz belki. Ulysses ününü hak eden gerçekten sıra dışı büyük bir roman; ama sıra dışılığının ve güç anlaşılırlığının, aslında okunabilirliğini ciddi ölçüde baltaladığı da bir gerçek. Bazı okuyucular da “bu kadar ünlü bir roman nasıl bir şeymiş bir bakayım şuna,” diye de satın alıyor olabilirler.

——-İrlanda’daki fakirlik——

-Ulysses’i okurken İrlanda’danın o yıllardaki fakirliğine dair değinmeleri beni çok etkiledi, bir de Joyce’un orada anlattığı kadınların çoğu kez onar çocuklu oluşu, çok zor doğum yapmaları…-Bütün bu kaosun yansımalarını Ulysses’le görüyoruz değil mi?

AYTÜR: James Joyce ‘un kendisi de yoksulluk çekmiş, biliyorsunuz . Baba John Stanislaus Joyce İrlanda’nın orta sınıfından, hali vakti yerinde bir ailenin tek oğluymuş. Üniversitede tıp okumuş, ama mezun olmadan okulu bırakmış. Evliliğinin ilk yıllarında doğum yeri olan York’ta aileden kalan evlerin kirasıyla rahatça geçiniyormuş; James Joyce ile ondan üç yaş küçük olan kardeşi Stanislaus’u ülkenin en iyi okulu olan Clongowes Wood College’da okutmuş. Çalıştığı bir işte fazla tutunamadığı için emekliliğinde on çocuklu ailesini az miktardaki emekli maaşıyla geçindiremek zorunda kalmış.Özellikle karısının ölümünün ardından, evin yiyecek harcamalarını iyice kısıp aylığının geri kalanını, Joyce’un Dublineers kitabındaki “Counterparts” başlıklı öykünün kahramanı baba gibi, meyhanelerde arkadaşlarıyla içki içerek, onlara hikayeler anlatarak, eğlenip hoşça vakit geçirdikten sonra akşam eve sarhoş dönünce, gene Counterparts’daki baba gibi çocuklarına bağırıp çağırıyor, kızlarına küfürler savuruyormuş. Oturdukları bir evin biriken kira borçlarını ödeyemez hale geldiklerinde, gece vakti eşyalarını bir arabaya yükleyip gizlice, başka bir semtte kiraladıkları bir eve taşımaya başlamışlar; böylece yanlış hatırlamıyorsam, altı ev değiştirmişler. Yoksulluktan doğru dürüst giysileri olmadığından ailenin kızları utanıp, sokağa çıkamaz olmuş. Ulysses’in başlarında gördüğümüz gibi, Stephen’ın giydiği potinlerle pantolonu arkadaşı Buck Mulligan vermiş ona. Kendilerini bu duruma düşürdüğü için çocukların hepsi babalarından nefret ediyorlar; babasına hayranlık duyan tek çocuk James Joyce. Ulysses’in gözden geçirdiğimiz bölümünde Stephen, babası hakkında, “Benim sesime, benim gözlerime sahip o adam” diyor. Joyce, babasının ölümünden sonra yazdığı bir mektupta, “Ondan bana iyi bir tenor ses ve aşırı bir şehvet düşkünlüğü geçti” diyerek aynı şeyi fazlasıyla kendisi de belirtmiştir. Baba Joyce, aslında çok iyi hikaye anlatan bir adam, son derece güzel sesli, iyi bir tenor, ama sorumsuz bir aile babası olduğu anlaşılıyor. Ancak James Joyce’un roman yazarlığında –özellikle Ulysses’de– onun büyük payı olduğu da apaçık bir gerçek. Joyce’sun kendisi daha da ileri giderek, bir arkadaşına, “Ulysses’deki mizah onundur. Karakterler onun arkadaşları. Kitap tümüyle, ‘hık demiş burnundan düşmüş gibi’ ona benzer” dediği biliniyor. Romandaki Simon Dedalus, Joyce’un kendi babasıdır. Ayrıca Joyce’un eğitim gördüğü Katolik okullarında İsa’nınTanrı’nın oğlu olduğu hakkındaki inanç üzerinde çok düşündüğü anlaşılıyor. Romanın dokuzuncu bölümünde, Şekspir’in Hamlet’ini örnek alarak, baba oğul konusu üzerinde uzun uzun durur. Ulysses’in mitolojik yapısında Stephen, Homeros’un destanındaki Telemachus’dur. Gün boyu neredeyse kapı kapı dolaşıp duran Bloom ise, yurduna dönüş yolunda yaşadığı serüvenlerin sonunda oğluna ve karısına kavuşan Odysseus’tur.

-En çok İrlandalı kadınlar acı çekmiş, on çocuk doğurmak ve onları doyurmak denince…

AYTÜR: Sözünü ettiğiniz doğum zorluğu İrlanda halkının genel yoksulluğuyla bağlantılı bir şey. Ortada bir de o zamanki tıbbın geriliği var elbette. Üniversiteyi Dublin’de okuyup otuz küsür yıl da kentteki Saint Patrick Katedralinin baş rahipliğini yapan, Güliver’in Seyahatleri’nin yazarı Jonathan Swift, İrlanda’da gördüğü sefaletin boyutlarına karşı duyduğu öfkeyi, hiciv edebiyatının en acı örneklerinden biri olan “A Modest Proposal” (Küçük bir Öneri) başlıklı yazısında dile getirir. Öneri kısaca şudur: “İrlanda’nın yoksul aileleri çocuklarını besleyip iyice semirterek onları varlıklı İngilizlere satsınlar; böylece kendilerine iyi bir gelir kaynağı, İngiliz sofralarına da bol bol lezzetli et sağlayacak, ayrıca İrlandalı erkekler, düşük yaparlar beklentisiyle, hamile karılarını tekmelemeyi keseceklerdir artık.”

-Joyce müthiş bir karakter bence, Henrik İbsen’i kendi dilinden okumak için Norveççe bile öğreniyor değil mi?

AYTÜR: Joyce üniversitede “modern diller” okumuştu. Toplam on üç dil konuşabildiği söyleniyor. Daha ilk okulda Latince öğrenmişti. İbsen’in oyunlarını İngilizce çevirilerinden okuyunca, dediğiniz gibi Norveççe öğrenmeye başlamış. Henüz üniversite öğrencisiyken İbsen’in son oyunu “Biz Ölüler Dirilince” hakkında yazdığı makale İngilizlerin ünlü dergisi “The Fortnightly Review”da yayımlanmış. İbsen’in makaleyi okuyup beğendiği haberini alınca, önce kısa bir mektupla İbsen’e teşekkür etmiş, sonra da yazarın yetmiş üçüncü doğum gününü kutlamak için önce İngilizce yazdığı mektubu Norveççeye çevirerek göndermiş. Ben mektubun İngilizcesini de “Biz Ölüler Dirilince” hakkındaki makaleyi de okudum.ve. Joyce’un o yaştaki ifade olgunluğuna da, makaledeki bilgi ve analiz gücüne de hayran kaldım doğrusu.

-Kimilerine göre, Joyce 1912’de ayrıldığı Dublin’e asla dönmek istememiş.

AYTÜR: Joyce’un ülkesine bir daha dönmek istemediği doğru. 1904’te Nora ile birlikte İrlanda’yı terkeder, ama yazdığı öyküler, romanlar hep Dublin’le, kentin insanlarıyla, yaşam tarzlarıyla ilgilidir. 1936 elli beş yaşındayken bir arkadaşı kendisine İrlanda’ya dönüp dönmeyeceğini sorunca, Joyce’un “Ben oradan hiç ayrılmadım ki” demesi bu yüzden. Sorunuzla ilgili asıl önemli nokta, Joyce’un öykülerini ve romanlarını yurtdışında yazmış olması. Joyce bunun nedenlerini ilk romanı “Sanatçının “Delikanlılık Portresi”nin sonlarında açıklar. Stephen Dedalus soyadının simgesel anlamını düşünmektedir.Yunan mitolojisindeki Daedalus’un Girit adasındaki tutsaklıktan kurtulmak için oğluyla kendisine yaptığı kanatları takıp göğe yükselişlerini hayal eder. Stephen’ın hayatında bir dönüm noktasıdır bu. Adaşı Daedalus gibi kendisi de ömrünü sanatına adamaya karar verir. Sanatının hammaddesi, o güne kadar kendi ülkesinde gördüğü, öğrendiği, yaşadığı şeyler olacaktır. Bu noktayı, “Beni ben yapan, bu ırk, bu ülke ve buradaki yaşamdır. Kendimi olduğum gibi dile getireceğim”diyerek açıkça belirtir. Ancak Stephen bu amacını gerçekleştirmek için gereken özgürlüğe İrlanda’da pek çok engel olduğunun bilincindedir. Bu durumu bir arkadaşına şöyle anlatır: “Bu ülkede insan doğar doğmaz, ruhunu uçmaktan alıkoymak için üstüne atılan ağlar vardır. Milliyetçilikten, dilden, dinden söz ediyorsun sen bana. Bu ağlara yakalanmadan uçmaya çalışacağım ben.” Başka bir arkadaşına ise, “Artık inanmadığım şeylere hizmet etmeyeceğim ben, ailem de olsa, ülkem ya da kilisem de olsa, etmeyeceğim: kendime seçeceğim bir hayat tarzı ya da sanat dalı yoluyla elimden geldiği kadar özgürce ve eksiksiz olarak öz benliğimi dile getirmeye çalışacağım” der. Kısacası Joyce’un İrlanda’dan ayrılması, toplumun değişik alanlardaki baskısından kurtulup, bir sanatçıya gereken tam özgürlük ortamına kavuşmak içindir. Öykü ve romanlarının İrlanda’da yayımlanmasında karşılaştığı aşılmaz engeller, onun ne kadar haklı olduğunu gösteriyor.

——Tuvalette geçenler——

-Gerçekçilik dediniz de bana tuhaf gelen bir sahne, bahçedeki tuvalete giren Bloom’un büyük abdestini bir tutup bir bırakarak rahatlaması, bir önceki kabızlığının yol açtığı hemoroidin tekrarlanmayacağını umması. O sayfa bana kötü gelmişti... Yani -şart mıydı bu detayları yazması?- dedim…

AYTÜR: Bunun cevabı, daha çok romanın edebiyat alanındaki tarihsel gelişimiyle ilgili sanıyorum. Orta çağda en yaygın edebiyat türü, doğruluk, iyilik, kötülük, gibi kavramları, bunları temsil eden kişiler, olaylar yoluyla anlatan öykülerdi. Shakespeare’in zamanında tiyatro oyunları öne çıktı, onsekizinci yüzyılda hiciv eserleri, ondokuzuncu yüzyılda roman ile şiir, yirminci yüzyılda ise tek başına roman. Ancak yüzyılın başlarında romancının hakkında yazacağı hiçbir şey kalmadığı düşüncesiyle bazı eleştirmenler romanın ömrünü tamamladığını ve “ölmekte olduğunu” ileri sürdüler. Buna karşılık, kendisi de roman yazarı olan E.M. Forster 1927 yılında yayımlanan, Türkçeye “Roman Sanatı” diye çevirdiğim kitabında, dolaylı yoldan da olsa, roman yazarlarının ele aldıkları konuların sınırlarının genişletilmesi gerektiğini belirtir. Önce, “insan hayatının başlıca beş gerçeği vardır ve bunlar, doğum, yeme içme, uyku, aşk ve ölümdür.” der ve roman yazarlarının büyük ölçüde bunlardan aşk ve ölüm üzerinde durduklarını, ötekileri neredeyse görmezden geldiklerini söyler. Bu iddia pek doğru değilse de, duygusal ilişkiler anlamında, aşk’ın çoğu zaman romanların temel konusu olduğu bir gerçek. Forster, doğumun, uykunun, yeme içmenin ve öteki bedensel ihtiyaçların da insan hayatında yerleri olduğunu hayatı her yönüyle yansıtabilmek için bunların da hesaba katılması gerektiğini ima ediyor. James Joyce’un Ulysses’de yaptığı da böyle bir şey. Joyce, Forster’ın çok ötesine giderek Stephen’ı daha çok zihinsel yönüyle, Bloom’u o zamana kadar hiçbir romanda olmayan ölçüde ve her türlü bedensel yönüyle ele aldığını görüyoruz. Böyle olunca, Bloom’un sabah kahvaltısında yediği böbreklerden, Martha’nın mektubundan aldıktan sonra bir kalıp sabunla Türk hamamına gitmesine kadar pek çok şeyin nedenini anlayabiliriz sanıyorum. Örneğin, Forster’ın roman yazarlarınca gözardı edildiğini söylediği doğum olayı

Ulysses’in kırk sayfayı geçen uzunluktaki on dördüncü bölümünde bir doğum evinde geçer. Ebelerden biri doğumun nasıl gittiğini soran Bloom’a üç gün önce başladığını ve o zamana kadar gördüğü doğumların en sorunlusu olduğunu bildirir. Joyce’un kendisi ise bir mektubunda bu bölümü yazmak için çok uğraştığını, okuyup anlamanın da çok güç olacağını söyler. Güçlük nedeni bu bölümün, bebeğin anne karnındaki embriyo halinden başlayan gelişmesine paralel olarak, İngilizcenin en eski çağlardaki şeklinden on dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadarki yazarların üsluplarını taklit eden bir dille yazılmış olması! Ama Joyce bu güçlüğü, doğumun üç gün süren acısını yansıtmak için bilerek yaratmıştır belki de. Düşünsenize ortada çocuğunu doğurmak için acı içinde kıvranıp duran bir kadın varken, doğumevinin bekleme odasında bir grup tıp öğrencisi genç, içki içip kadınları aşalayan müstehcen şakalar yaparak gürültü patırtı içinde eğlenmektedir. Bu gençlerden biri, “Vallahi mübalağasız söylüyorum, Senin o ihtiyar koçun erkeklik kudretine hayran olmamak mümkün değil, o herif o karıya bir çocuk daha doğurtturur bak” der. Buradaki hayranlık konusu ve erkeklik övgüsü, erkeklerin kadınlara karşı tutumunu, onları genellikle Joyce’un babasından kendisine geçtiğini söylediği “şehvet düşkünlüğü”nü tatmin aracı saydıklarını açıkça gösteriyor. Ancak Joyce’nun roman boyunca doğum olayına, dolayısıyla da kadına bir tür gizemli, hatta kutsal bir hayat kaynağı olarak baktığı da bir gerçek.

————o tür şeyler——

-Romanın müstehcen sayılıp ABD’de kimi okullarda hala yasak oluşu da ilginç?

AYTÜR: Bir noktaya dikkatinizi çekmek isterim Ulysses ‘te çirkin ve müstehcen sayılacak pek çok şey var ama, Joyce’u yakından tanıyanlar onun gerçek hayatta hiç kimseye “bir rahibeyi utandıracak” bir tek söz etmediğini söylüyor. Kendisi de bir arkadaşına “Ben o tür şeyleri yazarım ama asla söylemem” demiş. “O tür şeyleri yazmak” Ulysees’in, hayatı romanlarda o zamana kadar görülmeyen derecede bedensel,“çirkin” yönleriyle ele alan müstehcen bir kitap diye, uzunca bir süre suçlanıp yasaklanmasına yol açmıştır. A.B.D.’ye sokulmamasına karşı açılan davada mahkeme başkanı hakimin Ulysees’teki müstehcenlik, hatta pornografik olduğu ileri sürülen kısımlar hakkındaki sözleri son derece aydınlatıcıdır. Hakim bey, romanı baştan sona dikkatle, okuduğunu, şikâyet konusu yerlere tekrara tekrar baktığını, ama sırf müstehcenlik uğruna yazılmış olduğunu düşündüğü tek kelime görmediğini belirttikten sonra, şöyle devam eder, “Kitaptaki her kelime bir mozaik parçası gibi, Joyce’un okurları için çizmeyi amaçladığı tablonun bir ayrıntısına katkıda bulunmaktadır.” Adalet ile sağduyu ve kültürü özümsemiş bir insan. Yıl 1932, Amerika nereden nereye geldi günümüzde.

-Sizce bu roman neden dünyada da büyük roman diye nitelendiriliyor?

AYTÜR: D.H.Lawrence 1925 yılında yayımlanan “Romanda Ahlâk” başlıklı denemesinde roman yazarı olduğu için kendini azizlerden, filozoflardan, bilim adamlarından, şairlerden üstün sayar, “çünkü o yüce kişiler, insanın belli birtakım yönleriyle uğraşırlar, ama asla bütününe ulaşamazlar” der. Lawrence’ın kendisi bu yolda epeyce mesafe katetmiştir. Ulysses’in dokuzuncu bölümünde Stephen, Hamlet hakkında konuşurken, “Tanrıdan sonraki en büyük yaratıcı Şekspir’dir” derken kastettiği şey budur. Gerçekten de Şekspir’in oyunlarını, sonelerini toptan düşünürsek, gerçekten de o büyük yazarın insan denilen yaratığın (kadınlar arasında bile, müstehcen kelime oyunları dahil) gözler önüne sermediği, değinmediği neredeyse hiçbir yönü yoktur. Joyce’u da benzer şekilde büyük bir yazar yapan şey, onun da insan hayatını, zihinsel, ruhsal ve bedensel yönleriyle son dere kapsamlı olarak gözler önüne sermekteki inanılmaz başarısıdır. Ulysses gene dokuzuncu bölümünde bu düşünceyi Stephen’ın ağzından, Erkmen’in çevirisiyle, “Bir sanat eseri hakkında en can alıcı sual, ne derinlikte bir hayatiyetten fışkırdığıdır” diye ifade eder.

-Peki ülkemizdeki çeviri ortamını nasıl değerlendiriyorsunuz?

AYTÜR:Ortamın büyüklüğünü göz önüne alırsak, herhangi bir genelleme yapmanın güçlüğü ortaya çıkar. Ben yalnızca kendi gördüğüm bazı örneklerden yola çıkarak bir şeyler söyleyebilirim. Bakıyorsunuz bir dişçi on iki kitap çevirmiş. Ama örneğin Joseph Conrad’dan yaptığı “Gizli Ajan” adlı çeviride, romanın başkişisi olan kişinin casus olduğu anlaşılınca, adam İngiltere’den kaçmak için bankaya gidip bütün parasını çekiyor. Ama çevirmen, buradaki “bank” kelimenin başka bir anlamı olan “nehir kıyısı” diye çevirmiş! Bir ortaokul öğrencisinin bile yapmayacağı gülünç bir durum. Başka bir yerde bir tartışma sırasında biri bir başkası hakkında “He is an ass” diyor; yani, eşeğin biridir o. Çevirmenimiz “eşek” kelimesi yerine, son derece kibar bir insan olan Conrad’ın kemiklerini sızlatacak aşağılık bir uydurmayla,(affınıza sığınarak söyleyeyim)“Göt oğlanın tekidir” demiş. Bunlar romanın bütünü içinde birtakım dikkatsizlikler sayılabilir belki, ama daha sonra aynı romanı ben de “Casus” başlığıyla çevirdiğim için “Gizli Ajan”ı baştan sona okudum ve dil olarak da anlam olarak da düzeltilmesi gereken pek çok yer olduğunu gördüm. Öykü ve roman çeviren son derece iyi çevirmenlerimiz var elbette. Ancak başka bir yerde belirttiğim gibi, ülkemizde eğer çeviri eleştirisi yaygınlaşır, süreklilik kazanırsa, çevirmenlerin genellikle daha dikkatli olacaklarına ve böylece edebiyat alanındaki çevirilerin zamanla çok iyiye gideceğine inanıyorum ben.

-(Aytür’ün Middlemarch’ı sekiz yılda çevirdiği aklımdan geçiyor…) Sohbet baldan tatlı ama artık kalkmam gerekiyor, Ünal Bey biraz da kemanıyla zaman geçirecek, vedalaşıyoruz. Dışarıda rüzgar dinmiş, yürürken Aytür’ün sözleri aklımda… Ulysses’i yeniden okuma isteği duyuyorum…

İlk fırsatta bir kez daha…

(*) https://bennursunerel.blogspot.com/2025/11/ulysses-nihayet-tamam-m.html

https://bennursunerel.blogspot.com/2025/11/ulysses-nihayet-tamam-m.html

https://bennursunerel.blogspot.com/2025/10/yeniden-ulysses.html

(**) https://www.kitapyurdu.com/yazar/unal-aytur/11499.html?srsltid=AfmBOoqTXHXYCMQdKeMsTEm8JBtI5HB2u8nPFpQOuguxfzeayS4zERax

Uykumu kaçıran olaylar…

2026-03-12T14:03:00.001+03:00

8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü dolayısıyla pek çok sivil toplum örgütü tarafından ortaklaşa düzenlenen bir panelde konuşmacıydım… Orada söylediklerimi kayda geçmesi amacıyla paylaşıyorum:

“Sayın Başkan, değerli panelistler ve bizleri izleyen sevgili dostlarımız, hepinizi saygıyla selamlıyorum. “Türesin Adalıer’den “8 Mart için bir konuşma yap” önerisi alınca düşündüm, “Dünya Emekçi Kadınlar” gününde acaba neler söylesem diye? Çünkü odaklanmamız gereken konu “kadının emeği” şu anda.

Ancak, konuşulacak konuların bir zemine oturması gerekir değil mi? En önemli dayanak noktamız, hukuk ve adaletin düzgün işleyişi olmalı. Kadın emeğinin karşılığını bulmasından tutalım, eğitime, fırsat eşitliğine hatta yaşam hakkına kadar etki eden unsurlar hukuk ve adaletin bir ülkede düzgün oluşturulup, işletilmesi değil midir?

Aksi taktirde havada kalır konuştuklarımız, dolayısıyla şimdi ben sözlerime bir Türkiye fotoğrafı ile başlamak istiyorum.

ADALET: Önce, 6-7 Şubat 2023’e dönelim, Depremde kaybettiğimiz onca insanımız ve yıkımların ardından, yıldönümünde izliyoruz, sorumluların cezalandırılmasına ilişkin davalarda adalet yerini buluyor mu sizce?

Ya Kartalkaya Otel Yangını? Masum yavrularla birlikte Tam 76 canımız gitti orada ama, o otelin yangına karşı yeterli önlemleri alıp almadığını denetlemekle görevli olan kişiler, yani kamu görevlileri ve bakan yargılamadan muaf tutulmadı mı?

EKONOMİK KRİZ: Peki ekonomik kriz? Bu kadar yüksek enflasyonla en son ne zaman karşılaşmıştık? Sanırım 80’li yıllarda değil mi? Ama bizi şu anda yaşadığımız enflasyon ilgilendiriyor, Yüksek enflasyon ve sermaye transferi yoluyla, açık konuşalım, dar gelirliden sakınılan, zengini daha zengin eden uygulamalarla, (KKM ler gibi) (*) hele hele, ücretleri, emekli maaşlarını, sosyal yardımları frenleyerek, ağır vergiler yoluyla gelirimizin buharlaşması artık kalıcı bir gerçeğe dönüşmedi mi?

Türkiyede toplumsal cinsiyet eşitliğini izleme raporunun dördüncüsü yayınlandı, bana da gönderilmişti, açtım okumaya başladım.İnanır mısınız her satırında içim, daha da biraz daha karardı, Neden mi? Türkiye’de kadın yoksulluğunun ve sosyal dışlanma riskinin son üç yılda nasıl yükseldiğini çok açık ortaya koyuyordu ondan.

Buraya gelirken aslında “Türkiye’de kadın emeğinin sahipsizliği” üzerine konuşmaya karar vermiştim. Ancak rapordaki verilere bakınca, bırakalım emek vermeyi, Türkiye’de kadının ayakta kalmasının bile bugünkü koşullarda adeta bir mucize olduğu gerçeği ile karşılaştım…

EMEK SÖMÜRÜSÜ:

Şimdi neden böyle düşündüğümü sizlerle paylaşmak istiyorum. Önce dünyadan bir kaç örnek vereyim.

Dünyayı kadın ve erkek birlikte inşaa edip, birlikte çekip çevirmiyor mu? E, o halde kadının başarıları neden görünmez kılınıyor? Bu duruma “Matilda Etkisi” deniliyormuş hiç duymuş muydunuz? Ben de yeni öğrendim, Matilda Joslyn Gage (**) geçen yüzyılda yaşamış bir kadın hakları savunucusu, özellikle bilimsel keşifler alanında önemli işler yapan kadınların emeklerinin nasıl yok edildiğini, kimi erkekler tarafından üstüne oturulup Nobel ödülü bile kazanıldığını ortaya koymuş. Sadece bilim mi? Farklı alanlarda da o kadar çok unutulan, yok sayılan kadın var ki:

ENHEDUANNA (2285-2250 MÖ)

Dünyanın ilk yazarı bir kadın biliyor musunuz? Milat öncesi bir Sümer Kenti olan Ur’da (bugünkü Irak) yaşamış. Alabaster denilen bizim lüle taşına benzer yumuşak taşlara, o çağda tapınaklarda okunan duaları ve kendi yazdığı şiirleri kayda geçirmiş. Bunca yüzyıldır bilinmiyordu, ta ki 1922 yılında o taşlara yazılı metinler ortaya çıkana kadar. Oysa Enheduanna bizim büyük büyük büyüüüüüük annemiz bile sayılabilir. Bir büyük annemiz, allah rahmet eylesin Muazzez İlmiye Çığ, yaptığı araştırmalarda Türklerle Sümerler arasında pek çok ortaklık olduğunu ortaya çıkarmıştı, aynı kökenden olmasak bile akrabamız sayılabilir Enheduanne öyle değil mi?

EGERIA: Galiçya doğumlu hıristiyan yazar… MS 4. Yüzyılda yaşamış, kutsal topraklara Küdüs’e ve hatta İstanbul’a yaptığı ziyaretleri kitaplaştırmış, ancak Latince kaleme aldığı kitabının sadece küçücük, üstelik de virgülden sonra başlayan bir kaç cümlesiyle şu anda elimizde… Düşünebiliyor musunuz? O yüzyıllarda bir kadının cesaretini?

RABİYA BALKİ: Buyrun size Afganistan’dan bir kadın…MS 10.yüzyılda yaşamış, Kuzey Afganistan’da Balkh şehrinde. Ki o şehir şehirlerin annesi diye anılırmış. Ortaçağın en önemli şairlerinden, ama suçu erkek kardeşinin Türk kölesine aşık olmak. Ağabeyi onu hamama zincirletiyor ve bilekleri kesilerek öldürülmesini emrediyor. Rabiya Balki son dizelerinin hamamın duvarlarına kendi kanıyla yazıyor.

Yüzyıllardır efsanelere konu olan bu trajik öykünün bir de bugünkü durumuna bakalım…

TRUMP’A SORALIM; Afganistan’da Taliban rejimi şimdilerde Rabiya Balki’nin bütün resimlerini ve pek çok okula verilen ismini sildirtmekle kalmadı, kız çocuklarına eğitimi de yasakladı…

Mümkün olsa, ABD Başkanı Donald Trump’a, azar işitmek pahasına da olsa sormak isterdim:

-Mr. Trump, İran’daki rejimi beğenmiyorum dediniz, savaş açtınız, o arada 175 çocuğu füzelerinizle bir okulu art arda iki kez vurup öldürdünüz. Yahu Afganistan’da yaşanan zulüm ki son 20 yılda orada siz vardınız, bu ortaçağ zulümü size hiç mi bir şey söylemiyor? Kadını ve çocuğu korumak adına şu Taliban’a söyleyecek sözünüz yok mu?

Duygu Asena, “kadının adı yok” demişti, Türkiye’de emeği yok sayılan ve kendisine eziyet edilen hemcinslerimizden biri olan Türkan Saylan’ın adını da anmadan geçemeyeceğim

CİNSİYET EŞİTLİĞİ:

Şimdi gelelim, Türkiye'de toplumsal cinsiyet eşitliğin görünümüne. 2026 başı itibarıyla hem küresel hem ulusal göstergeler oldukça sorunlu bir seviyede seyrediyor. En güncel verilere göre Türkiye, dünyada cinsiyet eşitliğinde en geri kalan ülkelerden biri konumunda.

Dünya Ekonomik Forumu'nun 2025 Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu'na göre 148 ülke arasında:

-Türkiye 135. sırada yer alıyor, oysa 2024'te 127. sıradaydı, yani 8 basamak birden gerilemişiz. Avrupa kıtasında ise sonuncu ülke konumundayız.

Lütfen izin verin şu soruyu sormama: Mustafa Kemal Atatürk ne demişti?

“Şuna inanmak lazımdır ki, dünya üzerinde gördüğümüz her şey kadının eseridir…Ey Kahraman Türk kadını, sen yerde sürünmeye değil, omuzlar üzerinde göklere yükselmeye layıksın.”

Eğitim; kız çocuklarının okullaşması yüksek. Okuryazarlık ve temel eğitimde neredeyse eşitlik var, yükseköğretimde kadın oranı yüzde 50'ye yakın veya biraz üstünde ama…

Ekonomik Katılım & İstihdam… Kadın istihdam oranı yüzde 31-33, erkek yüzde 65-67 … Çünkü kadınlarda Kayıt dışı çalışma ve bakım yükü çok fazla.

Siyasi Güçlenme ve Karar Alma: Ne yazık ki temsil çok düşük.

TBMM'de kadın milletvekili oranı yüzde17-20 Bakan, vali, kaymakam, büyükelçi oranları yüzde 10'un altında … Eh bari Belediye Başkanlıklarında kadınlarımızın topuk sesleri biraz olsun duyuluyor derken, derken, ne yazık ki orada da eksildik…

Sağlık & Yaşam Süresi: Görece iyi, yaşam süresi kadınlarda 5-7 yıl daha uzun, ama ne yazık ki bu yaşamak pek kaliteli bir yaşamak değil, hem parasızlık hem de kaliteli bakım ve sağlık hizmetlerine ulaşmadaki yetersizlik kadının yaşamını sorunlu kılıyor. |

Kadına Yönelik Şiddet Hâlâ çok yüksek seviyede, en büyük sorun başlıklarından biri. Yaşam boyu fiziksel/cinsel şiddet görme oranı yüzde 35-40 bandında (TÜİK & uluslararası veriler) |

Yoksulluk: Kadın yoksulluğu erkeklerden belirgin şekilde yüksek

Genel Değerlendirme

Türkiye anayasal olarak kadın-erkek eşitliğini kabul etmiş olsa da, bu deyim yerindeyse kağıt üzerinde kalıyor. Uygulama ve toplumsal normlar açısından ciddi bir uçurum var. Özellikle:

- Ekonomik bağımsızlık eksikliği,

- Siyasette ve üst yönetimde aşırı düşük temsil,

- Kadına yönelik şiddet ve toplumsal cinsiyet rollerinin katılığı,

en temel sorunlar olarak öne çıkıyor.

İSTANBUL SÖZLEŞMESİ:

Şimdi gelelim bütün bu sorunların nasıl çözüleceği sorusuna…

İstanbul Sözleşmesinin gerektirdiği yasal düzenlemeler ve özellikle de 6 bin 284 sayılı yasada yapılacak değişiklikler biz kadınlar için bir umut ışığı yaratmamış mıydı?Ama ne oldu? Üzerinde yıllarca çalışılan, İstanbul’da imzalanan ve ilk Türkiye Cumhuriyeti adına imza konulan bu uluslararası sözleşme bir gecede iptal edilmedi mi?

İptal kararından dolayı partisiyle ters düştüğünü belirten AKP Grup Başkanvekili Özlem Zengin, sözleşmede bulunmayan maddeler sebebiyle şahsının hedef alındığını ifade etmedi mi? Zengin, "Böyle bahtsız sözleşme görmedim. İçinde yazmayan şeylerle bu kadar anılan bir sözleşme görmedim" diye konuşmadı mı?

Ve sırf bu sözleşme ve 6284 sayılı yasadaki değişiklikleri savunması nedeniyle partisi tarafından yalnız bırakıldığından şikayet etmedi mi?

E, peki eğer AKP’nin önde gelen kadın milletvekillerinden biri bunu söylüyorsa, herhangi bir titri olmayan kadınımız ne yapsın? Derdini sıkıntısını kime anlatsın?

Oysa eğer İstanbul Sözleşmesi geçerliliğini korusa idi, bu sözleşmenin öngördüğü yasal düzenlemeler, yönetmelikler, genelgeler çıkarılabilseydi kadınların şiddete maruz kalışı büyük ölçüde engellenmiş olmayacak mıydı?

Ne yazık ki olmadı…

Kadınlarımız şiddet, özellikle de aile içi şiddete karşı korumasız bırakıldı. Hiiiç aksii savunan olmasın. Buyrun verileri size sunayım.

Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu'nun verileri kadın cinayetlerinin korkunç boyutunu gözler önüne seriyor. Sadece şubat ayında 23 kadın öldürüldü, 29 kadın ise şüpheli şekilde ölü bulundu. Öldürülen 23 kadından 6'sı kendi hayatına dair karar almak istediği için, 2'si ekonomik bahanelerle, 1'i ise diğer bahanelerle öldürüldü. 14'ünün hangi bahaneyle öldürüldüğü tespit edilemedi. Kadınlar en çok evli olduğu erkekler tarafından katledildi.

- 2022: 334 kadın cinayeti

- 2023: 315 kadın cinayeti

- 2024: 394 kadın cinayeti (platform tarihinin en yüksek rakamı)

- 2025: 294 kadın cinayeti (önceki yıla göre düşüş gösterse de hâlâ yüksek; bazı kaynaklarda 296-299 arası belirtiliyor)

Ayrıca şüpheli kadın ölümleri (intihar süsü verilmiş, yüksekten düşme gibi şüpheli vakalar) de çok ciddi bir sorun:

- 2022: 250 civarı

- 2023: 248-250

- 2024: 259 (rekor)

- 2025: 297 (yine rekor seviyede)

İki önemli olayı öne çıkararak ve iki soruyla konuşmamı tamamlayacağım.

AYŞE TOKYAZ, 22 yaşında bir üniversite öğrencisi… İstanbul Küçükçekmece'de eski polis memuru Cemil Koç (38) (***) tarafından öldürülen ve cansız bedeni bavul içinde yol kenarına bırakılan Ayşe TOKYAZ ... Beni bu olayda derinden sarsan detay şu… Öldüren, ilişiği kesilmiş de olsa bir polis memuru. Ya o korkunç cinayet sonrasında zavallı Ayşe’nin cesedinin yer aldığı bavulu ortadan kaldırmaya yardım edenler? Onlardan bazıları da aynı meslekten değil mi? Kadına karşı şiddeti önlemesini beklediğimiz emniyet mensuplarının böyle bir şiddete ortak olmasına razı olabilir miyiz?

FATMA NUR ÇELİK: İkinci olay ise beni derinden sarstı, inanın geceleri uyuyamaz hale geldim. Neden mi? 2 Mart’ta küçük kızıyla birlikte Zeytinburnu’nda denize atlayarak yaşamını sonlandıran Fatma Nur Çelik (****) ve küçücük kızı Hifa İkra Şengüler nedeniyle… Biliyor musunuz Fatma Nur, 15 yaşında ırzına geçen tecavüzcüsüyle zorla evlendirilmişti. İslami vakfın lideri Olan kocası, kendi öz kızı Hifa İkra’ya henüz 3 yaşında iken istismarda bulunmuştu. Fatma Nur, kızının gergin, her şeyden korkan, suskun ruh halini sezince onu doktora götürmüş ve doktordan şu yanıtı almıştı:

-Hanım kızınızın cinsel istismara uğradığının farkında değil misin?

Fatma Nur başına yıkılan dünyasını toparlamak, kızını iyileştirebilmek için bir yıldır çaba gösteriyordu, adliye önünde nöbetteydi, demişti ki, “başıma bir şey gelirse, intihar etti derlerse sakın inanmayın…”

Ama ne oldu? Mücadelesi sonuçsuz kaldı, aile bakanlığı ancak 2 Mart günü “acil koruma kararı” alabildi, görevliler küçük kızla annesinin evine gittiler, kimseyi bulamadılar çünkü anne kız artık yoktu, Marmara’nın buz gibi sularında can vermişlerdi. Ben Fatma Nur’un mücadelesine tanık olmuştum, onunla yapılan röportajları canlı radyo yayınlarında dinlemiş kahrolmuştum… Hem anneye hem de kendi kızına istismarda bulunan o yaratığı ise başında bulunduğu vakıftan aramış ama ne hikmetse bir türlü ulaşamamıştım. Çünkü istismar davasında savcı Tutuksuz yargılanmasına karar verince kayıplara karışmıştı…

Geçmiş olsun…

Atatürk’ün şu sözleri kulağımıza küpe olsun:

“Kadınlarını geride bırakan toplumlar geri kalmaya mahkumdurlar…”

-Bu geriye gidişe hep birlikte dur diyelim… Laiklik, kadın hakları ve cumhuriyet ilkelerinden asla vazgeçmeyelim…”

(*) https://tr.wikipedia.org/wiki/Kur_korumal%C4%B1_mevduat_sistemi

(**) https://en.wikipedia.org/wiki/Matilda_Joslyn_Gage

(***) https://www.bbc.com/turkce/articles/c9d6z22p61po

(****) https://www.bbc.com/turkce/articles/c5y66k386l3o

Savaşlar ve yaşattığı “anlar…” Büyükelçi Karaosmanoğlu, “İran’da rejim değişmez, iktidar değişir”

2026-03-04T12:55:00.020+03:00

Komşudaki savaş sürüyor, iki çılgın lider Trump ve Netanyahu’nun kafa kafaya verip İran’a yağdırdıkları dronları, füzeleri, bombalarıyla şu ana değin yüzlerce sivil öldü, İran’ın dini lideri Hamaney ailesiyle birlikte ortadan kaldırıldı, bir okula atılan bombayla yüz atmış beş (165) kız çocuğu katledildi… İşin kan donduran yanı, uluslararası örgütlere danışılmadan başlatılan bu savaşa dünyadan doğru dürüst bir tepki gelmemesi…

Şu sırada herkes atılan bombaları, yok edilen okulları, tarihi eserleri, çocukların cenaze törenini heyecanlı bir dizi filmmiş gibi ekranlardan izliyor…

-O insanların yerine koyabiliyor muyuz kendimizi?

-Ya sen?

Diye soruyorsanız o çatışma bölgelerinde gazeteci olarak epey bulundum, başımızdan pek çok olay geçti. Bunların bazılarını Bağdat’ta, büyükelçi Selim Karaosmanoğlu ile yaşamıştık, kendisine yıllar sonra rastladım, “Ooo merhaba Nursun Hanım” dedi ve ekledi:

-Hani bana kitabınızı verecektiniz?

Yıllar önce yazdığım Hamamböceği Sendromu’nu kastediyordu, baskısı tükenen kitabın elimde kalan son nüshasını evde hemen bulup kendisine verdim. Ertesi gün görüştük, benim için “unutulmayacak” bir sohbete dönüştü buluşmamız:

-İnanır mısınız gece üçtü kitabın kapağını kapattığımda, o günlerde yaşadıklarımızı yeniden yaşadım…

———Farklı pencerelerden savaş——

Yukardaki satırlarımda bir abartı yok, kitabın reklamını da yapıyor değilim çünkü dediğim gibi baskısı tükendi… Şimdi savaş ortamının gerilimini, çatışma olasılıklarının insanda yarattığı korkuyu, patlamayı uzaktan da olsa, duyduğu anda insanın ne hale geldiğini dile getirmek istiyorum.

Selim Karaosmanoğlu, Bağdat, Tahran başta olmak üzere Ortadoğu’da pek çok deneyim yaşamış bir büyükelçi. Bağdat’taki krizler sırasında oradaydı. BM Genel Sekreteri Kofi Annan’ın art arda yaptığı ziyaretlerde işler sonradan tatlıya bağlansa da Amerikan uçaklarının Bağdat’ı bombaladığı bir Ramazan öncesinde biz de oradaydık, işte o gün (kitaptan):

-Bağdat’ın göbeğindeki Kerrade Caddesine hareket ettik, Amerikan uçaklarının sabah bombaladığı nokta ana baba günüydü. Şehre su taşıyan ana artere isabet eden bomba caddede dev bir krater açmış, her yeri su basmıştı. Neyse ki yolun kenarındaki küçük evde o anda kimse yoktu. Görüntüler kaydedildi, röportajlar yapıldı, haber merkeze geçildi ve Bağdat Büyükelçiliğine, Selim Karaosmanoğlu ile görüşmeye gittik:

-Hoş geldiniz, ne şans, buradaki tek Türk ekibisiniz.

-Ben de şaşırdım, vize mi alamadılar acaba?

-En büyük şanssızlık TRT ekibinde, tam bir aydır buradaydılar, önceki gün, yani bombalamadan bir gün önce Türkiye’ye geri döndüler.

-Peki bombalama sizleri etkiledi mi? Elçilik personeli nasıl?

-Herkes gayet iyi. İlginç durumlar yaşandı tabii. Önceki gün Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in talimatı iletildi bize. Bütün elçilik personelinin evlerinden alınarak derhal büyükelçilik binasına getirilmesini emretmiş. Biz gece yarısı personeli çoluk çocuğuyla buraya topladık. Üst kata yer yatakları serildi, hafif yiyecekler hazırlattık, geceyi hep birlikte böyle geçirdik.

-Riskli olmaz mıydı personelin gece taşınması? Cumhurbaşkanı neden böyle bir talimat vermiş?

-Sanıyorum ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright’la görüşmüş, ondan elçiliğin bulunduğu koordinatların garantisi alınmış. Yani Türk Büyükelçiliğinin harekat sırasında garantide olacağı sözü alınmış, o yüzden böyle bir yol tercih edildi.

-Bombalama ne kadar sürdü? Biz biraz önce Kerrade Caddesini gördük, bayağı kötü vurulmuş şehrin göbeği…

-Vallahi epeyce sürdü, elçiliğin terasına çıkıp dakikalarca izledik. Tam bir havai fişek gösterisi gibiydi.

——-Bir kanarya bulun——-

Karaosmanoğlu ile yıllar sonraki karşılaşmamızda o sıradaki elçilik tahliyesinin aslında hiç de kolay olmadığını anlattı:

-Ben bir süredir Ankara ile temastaydım, -gerilim artıyor, Sarin Gazı tehlikesinden söz ediliyor, en azından elçilik personelini Bağdat’tan çıkarıp Amman’a gönderelim- diyordum, bir türlü kabul ettirememiştim.

-Neden?

—Bunlar gerçek değildir, dedikodu olabilir- diyorlardı. Bence merkezle diplomatların arasında ego savaşı olmamalı. Biz yerinde yaşıyoruz gelişmeleri, uzakta değiliz ki, dedikodu olur mu? Ciddi gözlemlerdi bunlar. Her gün BM dahil, yabancı temsilciliklere gidip gözümle görüyordum tahliyeleri. O yüzden tahliyelerde kullanılmak üzere sekiz dokuz araç temin etmiş, işi sağlama almıştım.

Büyükelçi Karaosmanoğlu, gerilim sırasında Ankara’dan bir meslektaşının kendisine, “Yahu bir kanarya bulsanıza, Sarin Gazı tehlikesi varsa, sızıntı olduğu taktirde ilk kanarya ölür, siz de hemen gaz maskelerini takarsınız” diye şakayla karışık söylemde bulunduğunu ekliyor.

——-Bombalama başlıyor—-

Karaosmanoğlu bunları anlattığında tekrar o güne, kitabın sayfalarına dönüyorum, o sırada henüz yıkılmamış olan ünlü El Reşid otelindeyiz, otelin girişine, herkesin üstüne basa basa geçtiği ABD Başkanı Bush’un resmi mozaikle işlenmiş. Bağdat’ta kriz öncesinin gerginliği ve işlerin yoğunluğundan tüm gün yemek yemek aklımıza gelmemiş, şimdi otelin restoranında kameramanım Mehmet Alan’la bir şeyler atıştıracağız. Sipariş ettiğimiz mercimek çorbası ve yufka ekmeğini garson masamıza getirirken korkunç bir patlama duyuluyor, herkes restoranın içine, korunaklı bölüme kaçışırken biz Mehmet’le birlikte, kamerayı ve tripotu yüklenip terasa koşuyoruz (kitaptan):

-Amerikan jetlerinin Bağdat’a dalışları yarım saat kadar sürdü, jetler kulakları sağır eden bir gürültüyle, kente dalarak bombalarını bırakıyor, Bağdat çevresine ışık seli ile düşen bombaların patlamaları kulakları sağır ediyordu. Mehmet saniye kaçırmadan bombalamayı görüntülerken ben telsiz mikrofonla görüntü üzerine yaşananları anlatıyordum. Biraz sonra sessizlik hakim oldu, herkes restorandaki masalarına geri döndü, garsonlar soğuyan çorbaları değiştirdi. Harekat dört gün daha sürdü. Ramazanın ilk günü bombalamanın artık durdurulduğu açıklandı.

——Demirel’in tutumu——

Karaosmanoğlu, Demirel’in resmi görüşmeler sırasında “siz” diye hitap etmesine karşılık, o günlerde kendisini aradığında, “Bak Selim, kendine ve personele sahip çık ama şunu bil ki sahipsiz değilsin” dediğini anlatırken, gözleri yaşarıyor.

Karaosmanoğlu’na, “hatıratınızı yazmayı neden düşünmediniz” diye soruyorum, “detaylı not tutmadım bir, yazmaya üşendim iki, sonuncusu ise bazı sırların bizimle mezara gitmesi gereği” diye yanıt veriyor. Selim Karaosmanoğlu’na, Bağdat’ta görev yaptığı yıllarda, sonradan yakalanıp asılan Baas lideri Saddam Hüseyin’le karşılaşmalarını da soruyorum:

-Bayramlarda veya başka nedenlerle yaptığı kabullerde bizleri sarayına davet ederdi tabii, diğer büyükelçilerle daha resmi olurdu ama onların yanında bana -Selim- diye hitap etmişliği vardır” diyor. Saddam’ın büyükelçilere, kendisinin de içtiği Cohiba pürosu ikram ettiğini, püro içmeyenlerin bile ikram edilince hemen alıp pahalı püroyu ceplerine koyduğunu öğreniyoruz. Saddam elçilere zaman zaman da armağan olarak Hurmalı Çörek, Feride Birası hatta zaman zaman Black Label viski de gönderirmiş.

-Saddam “bu sonu tahmin etmiş miydi peki?” Diye soruyorum.

-Orduyu satın almışlar tabii, gizlendiği yeri buldular. Bence Kürt bölgesine gitseydi yakalanmayabilirdi, zaten bir akrabası para karşılığında yerini ihbar etmiş, asılmasına gelince unutmayın ki, kendi damadını astırmış biriydi Saddam…

——İran’da rejim değişir mi?——

Karaosmanoğlu Tahran’da da büyükelçi olarak bulunmuştu, oradaki durumu ve Hamaney’in öldürülüşüyle rejimin değişip değişmeyeceğini soruyorum “İran’da Hamaney’in ölümü büyük bir olaydır ama, rejim değişmez, sadece iktidar değişir, esasen Netenyahu’nun isteği de buydu” diyor.

(*) https://www.nadirkitap.com/hamam-bocegi-sendromu-meraklisina-tv-roportaj-notlari-nursun-erel-kitap9680343.html?srsltid=AfmBOornO41AUox3adF82s5NKTbtpSXOLAvKMfM4Lma62CgDbo7Jgu6i

(**) https://www.odatv.com/guncel/turkiye-kurdistan-referandumuna-iliskin-nasil-bir-yol-izlemeli-123808

Trump’ın bitip tükenmeyen İran nefreti

2026-02-28T17:12:00.008+03:00

Bu sabaha İran’a ABD ve İsrail’in ortak füze saldırısı ile uyandık. İran, ABD üslerinin bulunduğu ülkeleri vurmaya başlayınca “savaş yangını” ortadoğuyu sardı. Dünya televizyonları, ABD Başkanı Trump’ın İran’a saldırı açıklamasını, yayınlarını keserek flaş koduyla verdi. Trump, yıllar önce Tahran’da yaşanan rehine kriziyle (*) söze başladı. Anlaşılan içindeki İran kin ve nefreti hala sönmemişti.

Oysa Barış Kurulu Şartı’nı (**) Davos’ta daha yeni imzalamıştı, bölgeye barış vaad ediyordu, hatta bu amaçla üye ülkelerin “birer milyar dolar” katkı sağlamasını bile istemişti.

Üstelik iki gün öncesine kadar nükleer program ve yaptırımlar konusunda, İran’la dolaylı görüşmeler hala sürüyordu. Son toplantı daha iki gün önce Cenevre’de yapılmış, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Steve Witkoff başkanlığındaki ABD heyetinin İran’ın “zenginleştirilmiş uranyum stoklamayı durdurması” üzerinde mutabakat sağladığı ifade edilmişti.

Sonuçta, ABD’nin 4 Kasım 1979’da maruz kaldığı, Tahran’daki ABD büyükelçiliğinin basılmasıyla yaşanan rehine krizi, hala Trump’ın kafasındaki yerini koruyordu.

————yıllar önceye dayanan nefret——-

Tahran’daki Amerikan elçiliğe saldıran o gençlerden biri, yıllar sonra İran’da ilk kadın cumhurbaşkanı yardımcısı olarak atanan doktor Masume Ebtekar’dı, kendisiyle aktif görevde bulunduğu yıllarda makamında bir söyleşi yapmış, elçilik saldırısına dair sorular da sormuştum.

O yıllarda İran’da islami tesettür her kadın için “zorunlu” idi. Ebtekar röportajı öncesinde Dışişleri Bakanı İsmail Cem’in Tahran’da yapacağı görüşmeleri izlemek üzere çalıştığım TV Kanalı tarafından görevlendirilmiştim, örtünenlerle sorunum olmasa da “zorunlu örtünme”ye karşı çıktığım için gazeteci örgütlerinden, böyle durumlarda “kadın muhabir gönderilmemesi” çağrısı yapmalarını istemiştim ama hiç oralı olmadılar. Oysa Cumhurbaşkanı Demirel tarafından o yıllarda Tansu Çiller’in örtünme zorunluluğu nedeniyle. “Suudi Arabistan’a gitmemesi için” uyarıldığını da biliyorduk.

Sonuçta ben görevden kaçamadım ve bir tesettür kıyafeti edinerek Tahran’a gittim.

———-Ebtekar’la konuşmamız———

Hamamböceği Sendromu kitabımda bu kıyafet konusunu ve Tahran gözlemlerimi çok detaylı dile getirmiştim, eski devrimci, sonraki cumhurbaşkanı yardımcısı Masume Ebtekar’la yaptığımız görüşmeye ilişkin notlarım ise şöyle:

Masume Hanım bir zamanlar Tahran’da ateşli gençlik hareketinin en önde gelen isimlerinden biriydi, ABD başkanı Jimmy Carter‘ı yıpratan ünlü Amerikan Büyükelçiliği baskınında ön safta yer almış Amerikan bayrağını tutuşturan gençlerden biri olarak gazetelerde boy boy resimleri yayınlanmıştı.

Yıllar içinde köprülerin altından çok sular akmış, uzun süren ambargonun etkileri ve Beyaz Sarayın propagandası sonucunda içine düşürüldüğü yalnızlık İran’ı dünyada yeni bir konum arama noktasına getirmişti. Böyle bir ortamda cumhurbaşkanı yardımcılığına getirilen Masume Hanım, köktenci çıkışlardan uzak sakin bir görünüm sergilemekteydi.

Hatemi’nin yardımcılığına getirerek dünya kamuoyuna değişim mesajları verdiği o günlerde Ebtekar, “Tahran’da kadınlar seyahate gidebilmek için her seferinde eşinin yazılı iznini mi alıyor?” soruları ile yıpratılmaya ya çalışılıyordu. Bu sorunun sürekli kendisine yöneltilmesiden bıkmıştı, doldurulmuş tavus kuşlarının süslediği çalışma odasında bizi kabul etti daha sorularımızı beklemeden Türkiye ile ilgili görüsünü aktardı:

——Türkiye’de kadınlar özgür değil——-

-Türkiye’de kadınlar sıkıntıda. İstedikleri, inandıkları biçimde örtünemiyorlar. Halbuki Türkiye, halkının tamamı müslüman olan bir ülke, laiklik bu kadar abartılı uygulanamaz kadınların isteklerine de saygı duymanız gerekir.

-Türkiye’nin laik ülke oluşu İran’ı çok mu rahatsız ediyor?

-Sorun sadece laiklikte kalmıyor ki bir islam ülkesinde islamiyet adeta hiç yaşanamıyor. Kadınların türban kullanmasına neden izin verilmiyor?

-Kurallar Türkiye’de baştan konulmuş ve açıklanmış. Kurallara sonradan ters düşmekte iki yüzlülük değil mi sizce?

-Eğer ülkede gerçek laiklik olsa bunlar yaşanmazdı.

-Siz de kendi içinizde değişim yaşadınız, bir zamanlar ABD Büyükelçiliğini basan asi üniversite öğrencisi şimdi ABD ile politik temas arayışı içinde. Neler hissediyorsunuz?

-İran ne mutlu ki bugün bağımsız bir ülke. O zamanlar özgürlük ve bağımsızlık mücadelesi veriyorduk, çıkarlarımız doğrultusunda her ülke yönetimi ile görüşür ilişki kurarız.

———-Monica skandalı———

Masume Ebtekar sözü ABD’ye getirmişken o günlerin en sıcak tartışma konularından biri olan Beyaz Saray’daki Monica skandalına değiniyor:

-Ahlaken çökmüş moral değerlerini yitirmiş bir ülkede bunların olması normaldir.

-Peki sizin özel durumunuz bir kenara bırakılırsa İran Anayasası kadına ne kadar özgürlük tanıyor? Kadınlar çalışabilmek mesleklerini uygulayabilmek için hala kocalarından izin almak durumunda. Bir kadının cumhurbaşkanı adayı olmasına bile (eşinin izni olmadan) imkan bulunmadığı belirtiliyor.

-O, koruma konseyinin yorumu, anayasamızda -kadın cumhurbaşkanı olamaz- diye bir hüküm yok. Ama bizim için önemli olan İranlı kadının, İran halkının sorunlarını çözmek, -ille de cumhurbaşkanı olalım- demiyoruz, görevlere sadece bir unvan için ya da sembolik biçimde talip değiliz yani.

———-tarih tekerrür mü eder?———

Ebtekar iki oğluna yeteri kadar zaman ayıramamaktan da yakınıyor:

-Aslında ben aileme karşı da sorumluyum. Bu en az cumhurbaşkanı yardımcılığım kadar önemli. Yoğun çalışıyorum ama neyse ki annem bana çok destek oluyor. Bir de çıktığım bütün yurt gezilerinde oğullarımı yanıma alıyorum, böylece hem onlar ülkeyi ve sorunları öğreniyor hem birlikte olabiliyoruz. Yemek ve diğer işler ise ancak hafta sonlarında…

Masume Ebtekar, şimdilerde bir tıp doktoru olarak İran’da üniversitelerde immünoloji dersleri veriyor.

Ebtekar’ın Başkan Clinton’un Monica skandalini hatırlatışını okuduğumda Başkan Trump’ın Epstein bağlantısını düşündüm. “Hayat tekerrürden ibaret midir?” Sorusu çınladı kulaklarımda….

(*) https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0ran_rehine_krizi

(**) https://bennursunerel.blogspot.com/2026/02/dibacenin-dibacesi.html