TÜRK EDEBİYATI DİL ANLATIM

TÜRKÜLER

2011-04-24T14:22:00.000-07:00

TÜRKÜ

Türkü, hecenin 7'li, 8'li, 11'li kalıplarıyla oluşturulan ve saz eşliğinde bir ezgiyle okunan anonim halk edebiyatı ürünleridir.Türküler, anonim olarak sözlü geleneğin devamı biçiminde karşımıza çıkarlar.Anonim edebiyatın içinde olmakla birlikte sahibi bilinen türküler de bulunmaktadır; ama sayıca azdırlar. Neşet Ertaş'ın "Zahidem"i, Abdurrahim Karakoçun "Mihriban"ı gibi...

Türküler yapıca iki bölüme ayrılırlar. Asıl bölümü oluşturan "bent" kısmı ile her bendin sonunda tekrarlanan "kavuştak" kısmı... Kavuştak bölümü şarkılardaki nakarat bölümleri gibi tekrarlanan kısımlardır. Kavuştaklara bağlama veya bağlantı da denilir.

Türküler konusuna, yöresine,yapısına ve ezgisine göre sınıflandırılırlar.

A) Konusuna Göre Türküler

1. Tabiat Türküleri

2. Aşk Türküleri
3. Yiğitlik Türküleri ve Tarihi Olayları Konu Edinen Türküler

4. Tören Türküleri

a. Düğün Türküleri

aa. Kına Türküleri

ab. Baş Öğme / Duvak Türküleri

ac. Gelin Alma Türküleri

aç. Gelin karşılama türküleri

ad. Güvey Türküleri

ae. Halk Oyunlarında Türküler (Halay, Bar, Horon, Zeybek..)

b. Ayin-i cem Türküleri

c. Sayacı Türküleri

ç. Oturak Türküleri
5. Askerlik Türküleri

6. Yiyecekler Üzerine Söylenmiş Türküler

7. Hayvanlar Üzerine Söylenmiş Türküler

8. Olay Türküleri

9. Bitki ve Çiçeklerle İlgili Türküler

10. Satıcı Türküleri

11. Ekin Türküleri

12. Ramazan Davulcusu Türküleri

13. Kişiler Üzerine Söylenmiş Türküler

14. Keder, Dert ve Hastalık Türküleri

15. Gurbet ve Hasret Türküleri

16. Meslek ve iş Türküleri

17. Eşkıya Türküleri

18. Ölüm Türküleri (Ağıtlar)

19. Ninniler ve Çocuk türküleri

20. Hapishane Türküleri

21. Mizahî Türküler

22. Yergi Türküleri

23. Öğretici ve Öğüt Verici Türküler

B. Ezgilerine Göre Türküler

A. Usullü Türküler (Kırık havalar)

B. Usulsüz Türküler (Uzun havalar)

A. Usullü Türküler (Kırık havalar):

Ezgi yönünden usullü, yani ölçü ve ritmleri belli olan parçalardır. Kırık havalar, yörelere göre şu isimlerle karşılanır: Ege bölgesi- zeybek, Marmara-güvende, Trakya Bölgesi-karşılama, Harput- şıkıltım, Isparta- datdiri, Konya- oturak, Doğu karadeniz- horon, Urfa- kırık hava, Erzurum-bar, Balıkesir-bengi,Doğu Anadolu- değiş..

B. Usulsüz Türküler (Uzun havalar)

Usulsüz ezgilerdir. Bu ezgiler ölçü ve ritm bakımından serbest olmakla beraber, dizisi ve dizi içindeki seyri belli kalıplara bağlıdır. Yani söyleyen kişi belirli uslup ve avaz çerçevesinde zevk ve isteğine göre nağmeyi uzatıp kısaltabilir.

Avaz, Aydos, Beşiri, Bozlak, Çukuova, Dağbaşı, Divan, Eğin, Elezber, Garib, Gerali, Gurbet havası, Hoyrat, Hoyrat, İbrahimî, Kalenderî, Kayabaşı, Kerem, Maya, Müsaad, Nevruzi, Tatyan, Türkmanî, Yol havası ve Yüksek hava diye adlandırılan parçalar ve bir kısım ağıt lar, kısmen yahut tamamiyle bu grupta mütalaa edilir. Uzunhavalar yörelere göre farklı usluplarda icra edilirler ve Avşar, ağzı, Azeri ağzı, Eğin ağzı, Erzurum ağzı, Harput ağzı, Kerkük ağzı gibi isimlerle anılırlar.

Uzunhavalar hakkında Muzaffer Sarısözen, Mahmut Ragıp Gazimihal, Halil Bedi Yönetken, Sadi Yaver Ataman, Ahmet Adnan Saygun, Nida Tüfekçi ve Mehmet A. Özbek gibi araştırmacılar çeşitli görüşler ileri sürmüşlerdir. Bütün bunları değerlendiren Süleyman Şenel, ileri sürülen görüşler çerçevesinde uzunhavaların esaslarını şöyle belirlemiştir:

1. Serbest ritmlidir (ölçüsüz, usulsüz, serbest ölçülü, serbest ağız, serbest tartımlı tabirleri yerine...)

2. Dizisi ve dizi içindeki seyri belli kalıplara bağlıdır.

3. Kelime ritmine uyan veya bir heceye bir not isabet eden Resitatif (Parlando reçitetivo) veya Parlando rubato tarzındadır.

4. Ritmli ezgilerle iç içe görülebilir.

a. Aralarında, baş ve sonlarında ölçülü saz kısımları, pasajlar olabilir.

Esasta kırık, fakat başta, arada usulsüz pasajlar olabilir.

5. Kuruluşu 2. maddeye uymakla birlikte sondaki müzik cümlesini asılı bırakan ve tekrarlanan (of, vah, oy oy) gibi terennüm katmalı olabilir.

C) Yörelerine göre Türküler

Karadeniz türküleri, Ege türküleri, Trakya türküleri, Konya türküleri

D) Yapılarına Göre Türküle

1. Bentleri Bir Mısra Olan Türküler

a. Bağlantıları dört mısra / mani olan türküler

b. Bağlantıları yedi mısra olan türküler

2. Bentleri İki Mısra Olan Türküler

a. Sadece iki mısradan oluşan türküler
b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
g. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
h. Bağlantıları sekiz ve daha fazla mısra olan türküler
ı. Bağlantıları mısra sonlarında ve mısra aralarında olan türküler
3. Bentleri Üç Mısra Olan Türlüler
a. Sadece üçlüklerden ibaret olan türküler
b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
g. Bağlantıları fazla sayıda mısralı olan türküler
h. İki bağlantılı türküler
ı. Bağlantıları mısra aralarında olan türküler
4. Bentleri Dört Mısra Olan Türküler
a. Sadece dörtlüklerden kurulu türküler
b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
g. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
h. Bağlantıları sekiz ve daha fazla mısra olan türküler
ı. Bağlantıları mısra aralarında olan türküler
i. İki bağlantılı türküler
j. Bağlantıları mısra sonlarında olan türküler
5. Karşılıklı Türküler
a. İki mısralık bentlerden ibaret atma türküler
b. Üç mısralık bentlerden ibaret atma türküler
c. Dört mısralık bentlerden ibaret atma türküler
ç. Diyalog şeklinde atma türküler

Örnek:

BURÇAK TARLASI

Sabahtan kalktım ki ezan sesi var

Ezan da sesi değil yar yar burçak yası var Yandaki kısım "Bent"

Bakın şu adamın kaç tarlası var

Amanın kızlar ne zorumuş burçak yolması

Burçak tarlasında yar yar gelin olması Bu kısım ise Kavuştak

Eğdirme fesini yar yar kalkar da giderim

Evini başına yar yar yıkar da giderim

Sabahtan kalktım da sütler pişirdim

Sütün de köpüğünü yar yar yere taşırdım

Burçak tarlasında aklım şaşırdım

Amanın kızlar ne zorumuş burçak yolması

Burçak tarlasında yar yar gelin olması

Eğdirme fesini yar yar kalkar da giderim

Evini başına yar yar yıkar da giderim

Elimi salladım değdi dikene

İntizar eylerim burçak ekene

İlahi kaynana ömrün tükene

Amanın kızlar ne zorumuş burçak yolması

Burçak tarlasında yar yar gelin olması

Eğdirme fesini yar yar kalkar da giderim

Evini başına yar yar yıkar da giderim

Sabahtan kalktım ki ezan sesi var

Ezan da sesi değil yar yar burçak yası var

Bakın şu adamın kaç tarlası var

Amanın kızlar ne zorumuş burçak yolması

Burçak tarlasında yar yar gelin olması

Eğdirme fesini yar yar kalkar da giderim

Evini başına yar yar yıkar da giderim

Sabahtan kalktım da sütler pişirdim

Sütün de köpüğünü yar yar yere taşırdım

Burçak tarlasında aklım şaşırdım

Amanın kızlar ne zorumuş burçak yolması

Burçak tarlasında yar yar gelin olması

Eğdirme fesini yar yar kalkar da giderim

Evini başına yar yar yıkar da giderim

Elimi salladım değdi dikene

İntizar eylerim burçak ekene

İlahi kaynana ömrün tükene

Amanın kızlar ne zorumuş burçak yolması

Burçak tarlasında yar yar gelin olması

Eğdirme fesini yar yar kalkar da giderim

Evini başına yar yar yıkar da giderim

Yöresi: Tokat

Derleyen: Muzaffer SARISÖZEN

Ezgisine Göre: Usullü türkü

Temasına Göre: İş türküsü

Yapısına Göre: Bentleri üç, bağlantıları dörder mısra-dan oluşan türkü.

2011-02-20T15:01:00.001-08:00

BATI EDEBİYATLARI

Batı edebiyatının kaynağı Eski Yunan ve Latin Edebiyatlarıdır. Batı edebiyatı diğer milletlerin edebiyatlarını etkilemiştir. Tanzimat edebiyatımızdan başlamak kaydıyla Türk edebiyatına da derin tesirleri olmuştur.

YUNAN EDEBİYATI

Batı edebiyatının kaynağıdır. Hümanizm akımının ortaya çıkmasında, aydınlanma çağı olarak da adlandırılan Rönesans hareketlerinin oluşmasında Yunan edebiyatı etkili olmuştur.

· Homeros (m.ö 9.yy): “İlyada” ve “Odesa” destanlarını derlemiştir.

· Aisoppes (m.ö 6.yy): Fabllarıyla ünlenmiş bir köledir.

· Sophokles (m.ö 5.yy): Trajik kahraman kavramını ilk olarak kullanan kişidir.“Kral Oidipus, Elektra, Antigone” adlı oyunları yazmıştır.· Aiskhlos (m.ö5.yy): Tarihte bilinen ilk tiyatro oyunu yazarıdır. Kendinden sonra gelen Sophokles ve Euripides’le birlikte Yunan tragedyasının üç büyük yazarından biridir. Oyunda koronun karşısına ikinci oyuncuyu koyarak diyaloğu başlatan kişidir. “Persler, Agamemnon, Zincire Vurulmuş Prometheus” adlı oyunları vardır.

· Euripides (m.ö 5.yy): “Orestes, Bakhalar, Herakles, Elektra” adlı oyunlarıyla tanınır.

· Aristophanes (m.ö 5.yy):Eski yunan edebiyatının en büyük ve ilk komedi ustasıdır. “Eşekarıla

rı, Kuşlar” adlı oyunları meşhurdur.

· Sokrates (m.ö 5.yy): Ahlak ve değerler felsefesinin kurucusudur. Eseri bulunmamaktadır. Halkı sokakta, pazarda, meydanda eğitmeyi yeğledi.

· Platon (Eflatun) (m.ö 4.yy): Sokrates’in öğrencisidir. Hocası gibi halkı sokakta eğitmez: bunun için “akademi” adlı bir okul kurmuştur. Eserlerini diyaloglar biçiminde kurgulamıştır. Bu eserlerde baş aktör hocası Sokrates’tir. “Devlet, Gorgias, Phadeo, Phaedrus” adlı eserleri vardır. “Devlet” en bilinen eseridir ve hocası Sokrates’in ideal devlete dair görüşlerini yansıtır.

· Aristoteles (Aristo) (m.ö 4. yy): Platon’la birlikte batı felsefesinin en önemli temsilcisidir.Platon’un akademisinde 20 yıl öğrencilik yaptı.Büyük İskender’in hocalığını yaptı. “Lykeon” (lise) adlı okulu kurdu. “Organon, Poetika, Politika, Categoriae (Kategoriler), Physica (Fizik)” adlı eserleri vardır.

LATİN EDEBİYATI

Latin edebiyatı, Roma İmparatorluğunun Yunan coğrafyasını fethetmesiyle başlar ve gelişir. Yunan edebiyatı ürünlerini inceleyen Latin sanatçıları böylece kendi edebiyatlarını oluştururlar.

· Cicero (m.ö 1. yy): Ünlü bir hatip ve politikacıdır. Elimize ellinin üzerinde söylevi ulaşmıştır.

· Virgilius (m.ö 1.yy): Latin edebiyatının en önemli şairlerindendir. Pastoral şiirleri ünlüdür. “Aineid” adlı yapma destanı ile tanınmıştır.

· Seneca (m.ö 1. yy): Latin edebiyatının en ünlü filozofudur. İmparator Neron’un hocasıdır. Neron, onun isyancılarla hareket etmesi üzerin Seneca’dan intihar etmesini ister ve böylece kendini öldürür. “Öfkeli Hercules, Troyalılar, Medea, Oidipus” adlı trajedileri vardır.Eserlei sahnelenmekten çok yüksek tonda okunmak için uygundur.

İTALYAN EDEBİYATI

İtalyan edebiyatının oluşmasında en büyük pay Dante’nindir. Dante, Hümanizm akımının ortaya çıkma

sında etkili olmuş bir kişidir. Aydınlanma çağı olarak kabul edilen Rönesans İtalya’da var olmuş ve tüm Avrupa’yı etkilemiş bir fikir-sanat akımıdır.

· Dante (1265-1321): İtalyan hümanistlerinin ilki kabul edilen Dante, önemli bir şairdir. Cahit Sıtkı’nın “Dante gibi ortasındayız ömrün” demesinin sırrı Dante’nin ilginç bir özelliğinden kaynaklanmaktadır. Dante, hayatının yarısını dünya nimetlerinden yararlanmaya, diğer yarısını ise Allah’tan af dilemeye ve kendini dine adamaya ayırmıştır. Ömrünün ilerleyen yıllarında yaşadığı kentin kralına karşı merkezi yönetimi yani imparatoru desteklediği için kral tarafından sürgüne gönderilir, sefalet içinde ölür. “İlahi Komedya, Monarşi” adlı eserleri vardır.

· Petrarca (14.yy): Hümanizmin temellerini atan sanatçılardandır. Lirik şiirlerinde doğrudan insan sevgisi esas alınmıştır.Sone nazım biçimini yaygınlaştırır. “Canzoniere, Trionfi, Le Rime” adlı eserleri vardır.

· Bocaccio (14.yy): Hikaye türünün kurucusudur. Eserleri: Decameron, Teseidü, Filostrato’dur. Bunlardan Decameron 10 öyküden oluşur; zamanında cinselliği ön plana çıkardığı için çok eleştirilmiştir.

· Machiavelli (15.yy): Rönesans’ın önde gelen düşünürlerindendir. “Amaca giden her yol mubahtır yani uygundur” görüşünün sahibidir. Bu görüşünden dolayı tarih boyunca hep tartışılmıştır. Eserleri: Hükümdar, Savaş Sanatı

2010-2011 SENEBAŞI EDEBİYAT ZÜMRESİ TOPLANTI TUTANAĞI

2010-09-02T03:06:00.000-07:00

HÜSEYİN BÜRGE ANADOLU LİSESİ
2010-2011 EĞİTİM – ÖĞRETİM YILI EDEBİYAT DERSİ SENE BAŞI
ZÜMRE ÖĞRETMENLERİ TOPLANTI TUTANAĞIDIR.

Toplantı Tarihi: 31.08.2010
Toplantı Saati : 12.00
Toplantı Yeri : Öğretmenler Odası
Toplantıya Katılanlar : Mehmet TURAN, İlker AHLATLI, Hayriye YORULMAZ, Mustafa TEKMEK, Tayfun KABADAYI, Oğuzhan ŞAHİN, Hüseyin Bülent OSKAY

GÜNDEM MADDELERİ
1- Açılış ve Yoklama.
2- Zümre toplantısı için yazman ve zümre başkanlıkları ile Türk edebiyatı dersi bölüm başkanının seçilmesi
3- Bir önceki ders yılı zümre toplantı kararlarının incelenmesi.
4- 2009-2010 Öğretim yılının değerlendirilmesi, başarı durumunun görüşülmesi.
5- Müfredat programlarının incelenmesi.
6- Derslerin işlenişinde kullanılacak ders araç gereçlerinin tespiti.
7- Yazılı ve sözlü sınavlar.
8- Ödev konularının ve tarihlerinin tespiti. (2300 S.T.D )
9- Yıllık plânların yapılması ile ilgili dikkat edilecek hususların görüşülmesi.(2089, 2551 S.T.D )
10- Derslerin işlenişinde Atatürkçülük ile ilgili konulara yer verilmesi. (2488 , 2104 S.T.D )
11- Öğretmen , öğrenci ve veli ilişkisi .
12- Türk dilinin doğru kullanılması.
13- Diğer ders zümre öğretmenleri ile işbirliği.
14- Başarıyı arttırmak için alınması gereken tedbirler.
15- Eğitimde yeni teknolojilerden yararlanılması ile ilgili teklif ve öneriler.
16- Dilek ve temenniler.

GÜNDEM MADDELERİNİN GÖRÜŞÜLMESİ

1- Yoklama yapıldı. Zümre öğretmenlerinin hazır olduğu anlaşıldı. Saygı duruşunda bulunuldu ve İstiklal Marşı okundu. Kurul yazmanı olarak Mustafa TEKMEK görev aldı.

2- Toplantı tutanaklarını yazmak üzere Mustafa TEKMEK’in yazmanlığa seçilmesine karar verildi. Türk edebiyatı zümre başkanlığına ve bölüm başkanlığına Hayriye YORULMAZ oy birliği ile seçildi

3- Bir önceki öğretim yılında alınan kararlar, İlker AHLATLI tarafından okundu. Geçen yıl alınan kararlardan ne kadarına uyulup, ne kadarına uyulamadığı değerlendirildi.

4- Konu ile ilgili olarak Türk dili ve edebiyatı öğretmeni Mehmet TURAN söz aldı: “Geçen sene, iyi bir eğitim öğretim yılı geçirdiğimize inanıyorum. Özellikle şiir dinletilerimiz, tiyatro etkinliklerimiz ve kitap okutma çalışmalarımız, meyvelerini verdi. Lise 1.sınıflarda öncelikli hedefimiz, öğrencilerimizde edebiyat zevki oluşturmaktı. Bunu da başarabildiğimiz inancındayım. Müfredatın işlenmesinde genelde sıkıntı olmadı. Dersler plânlanan sürede bitirildi.” dedi.

5- Müfredat programının getirdiği değişikliklerle ilgili olarak İlker AHLATLI: “Müfredat programının öncelikle öğretmen tarafından çok iyi anlaşılması ve uygulamaya yönelik yeni projeler geliştirmesi lazım.”dedi.
Mehmet TURAN konuyla ilgili olarak “Müfredat programının lise 1 seviyesinde öğrenciye edebiyat dersini sevdirdiğini, bir romana yahut şiire nasıl bakması ve neler anlaması noktasında teknikler öğrettiğini gördük. Birinci sınıfta sıkılmadan, zorlanmadan yapılan bu edebiyat derslerinin, üst sınıflardaki öğrencilerimizde edebiyat zevki oluşturacağı kanaatindeyiz.” dedi.

6- Öğretmen hazırlığı konusunda Tayfun KABADAYI söz alarak: “Dersin verimli geçmesi ve öğrencilerin dersi anlamasında öğretmenin önceden derse hazır olması çok önemli bir faktördür. Bunu bir avantaj haline getirmek için öğretmen ders öncesi, planlarını yapmalı ve titizlikle uygulamalıdır. Derse hazırlıksız giren bir öğretmenin, öğrencilerinden bir beklentisi olamaz. Bu konuda ısrarla günlük planlar üzerinde duruyorum ve başarımızda bu planların etkisinin büyük olacağına inanıyorum.”dedi.
Öğrenci hazırlığı ile ilgili olarak yine Hayriye YORULMAZ söz aldı: “Eğitim ve öğretimde verimi artırmanın yolunu, öğrencinin daha aktif olmasını sağlamakta görüyorum. Öğrenciyi harekete geçirme açısından, işleyeceğimiz konular daha önceden öğrencilere bildirilebilir, ödev verilebilir. Ayrıca öğrenciye, öğrenmesinin gerekliliği çok iyi anlatılmalı ve öğrenci derslere motive edilmelidir. Yani balık tutma öğretilirken, neden balık tuttuğu da öğretilmelidir.”dedi.
Uygulanacak metotlar:
Okuma, Yazma, Soru- cevap, Örnekleme, Anlatma, Tekrar, Analiz, Tartışma, Drama, Karşılaştırma, Tümdengelim, Tümevarım, Çözümleme, Sentez, Açıklayıcı anlatım, Gözlem, Tahlil.

7- Ölçme değerlendirme konusunda İlker AHLATLI: “Bu derslerde yapılacak değerlendirmeler sadece üç yazılı ve en az iki sözlü notuna dayandırılmamalı, öğrencinin yaptığı her türlü etkinlik mutlaka değerlendirilmeli, öğrenci bir bütün olarak ele alınmalıdır.” dedi. Zümre başkanı Hayriye YORULMAZ derslere dayalı olarak yapılacak yazılı sınavları şu şekilde belirtti:
Zümre derslerimizin yazılı sınav sayıları:
9. sınıf Türk Edebiyatı : Her dönemde 3 yazılı sınav yapılacaktır.
9. sınıf Dil ve Anlatım : Her dönemde 2 yazılı sınav yapılacaktır.
10. sınıf Türk Edebiyatı: Her dönemde 3 yazılı sınav yapılacaktır.
10. sınıf Dil ve Anlatım: Her dönemde 3 yazılı sınav yapılacaktır.
11. sınıf Türk Edebiyatı: Her dönemde 3 yazılı sınav yapılacaktır.
11. sınıf Dil ve Anlatım: Her dönemde 3 yazılı sınav yapılacaktır.
12. sınıf Türk Edebiyatı: Her dönemde 3 yazılı sınav yapılacaktır.
12. sınıf Dil ve Anlatım: Her dönemde 3 yazılı sınav yapılacaktır.

8- Ödevlerle ilgili söz alan Mustafa TEKMEK: “ Ödev yönetmeliğindeki değişiklikler de dikkate alınarak, öğrencilerimizdeki yıllık ödev ilgili anlayışın değiştirilmesi gerekmektedir. Öğrenci ödevini, proje çalışmasına dönüştürmeli; projenin alt basamakları öğrenciye çok iyi kavratılmalıdır. Hatta öğrencilerimize “Proje Dersi” adı altında bu temel bilgiler mutlaka verilmelidir.”dedi.
•Ödevler ekim ayında verilip, nisan ayında toplanacak ve her ay ödev hazırlıkları takip edilecek,
•Ödevler el yazısının yanı sıra bilgisayar çıktısı da olabilecek,
•Öğrencilerden mutlaka ödev çalışma planları istenecek, bu planlar dâhilinde öğrenci ve öğretmen bir araya gelerek, ortaya çıkan çalışmayı değerlendirecektir.
•Ödev değerlendirme ölçütleri aşağıdaki şekilde olacak, bu değerlendirme ölçütleri öğrenciye önceden bildirilecektir.

• Ödev hazırlama planı yapması ve uygulama başarısı, 10 puan
• Ödev için gerekli bilgi, doküman, araç-gereç toplaması ve kullanması, 10 puan
• Ödevi bizzat yapması ve çabası, 15 puan
• Ödevi hazırlama esnasında ders öğretmeni ile diyalog kurması, 15 puan
• Kaynak kişilerle iletişim kurma yeteneği, 5 puan
• Ödevin doğruluk derecesi, 10 puan
• Ödevin yazım ve imla kurallarına uygunluğu, 10 puan
• Düzgün ifade kullanma ve anlaşılabilir olması, 5 puan
• Tertip, temizlik ve estetik görünüm, 10 puan
• Ödevin zamanında teslim edilmesi, 10 puan

•Ödev konuları:
o Atatürk’ün dil ve edebiyat hakkındaki görüşleri,
o Türk edebiyatının dönemleri hakkındaki bilgiler,
o Halk şiirinin biçim özelliklerinin incelenmesi,
o Roman, hikaye tahlili ve özeti,
o Yaşayan şair ve yazarlarımız,
o Dünyadaki dil aileleri,
o Harf inkılabımız,
o Cumhuriyet Döneminde yapılan dil ile ilgili çalışmalar,
o Manzum hikâyeleri nesre çevirme ve senaryo haline getirme,
o İzlenen bir tiyatronun tanıtımı,
o Tanzimat’tan günümüze kadın şairlerin tanıtılması,
o Amatör dergi ve gazete çalışması,
o Bestelenmiş şiirler antolojisi,
o Power Point ile yazar-şair tanıtımı,
o Röportaj çalışması,
o Anket çalışması,
o Şarkı ve Türkülere konu olmuş hikâyeler,

9- Yıllık plânlarla ilgili olarak yıllık planların hazırlanması esnasında göz önünde bulundurulması gereken en önemli unsurlar; kaç hafta ders işleneceği, dersin müfredatı değerlendirilmesi, vb. ilgili maddeler (2089, 2551 S.T.D ) Mehmet TURAN tarafından okundu.

10- Hayriye YORULMAZ: “Atatürkçülük konuları ve yıllık çalışma takvimi olmalıdır. Konulara verilecek süre ayarlamasında bu çok önemli. Atatürkçülük konuları mutlaka 2488 ve 2104 sayılı tebliğler dergisine uygun olarak konulara dağıtılmalıdır.” dedi.

11- Edebiyat derslerinin öğrencilerin duygu ve düşünce eğitimine ağırlık verdiğini, bu nedenle öğretmenle öğrenci arasındaki ilişkinin ders etkinliklerini de çeşitlendirdiğini söyleyen Tayfun KABADAYI “Öğretmen daima öğrencisine rehberlik etmeli, dersin zevkli bir yönünün de öğrencinin kişilik gelişiminde önemli bir rol oynamasıdır. Bu nedenle öğretmen, öğrencisiyle yakın olmalı, öğrencinin paylaşımlarını arttıracağı sınıf ortamları hazırlamalıdır.”dedi.

12- Türk dilinin doğru kullanımının Milli eğitimin temel hedefleri arasında olduğunu söyleyen Hayriye YORULMAZ “Öğrencilerimizin doğru bir Türkçe ile kendilerini ifade etmeleri en önemli hedefimiz olmalı, bütün öğretmenlerimiz bu konuda duyarlı davranmalıdır.”dedi.
Konuyla ilgili olarak İlker AHLATLI:“Türk dilinin doğru kullanılması, dilimizle ilgili hassasiyet oluşturulması için Kütüphaneden azami ölçüde faydalanmayı istiyoruz. Böylelikle dilimizin doğru kullanılmasının gerekliliği hususunda öğrencilerimizde bilinç oluşturmayı hedeflemekteyiz.”dedi.

13- Mehmet TURAN: “Öğrencilerin dili düzgün kullanmalarında diğer öğretmenlerin de payı olacaktır. Bu yüzden diğer zümrelerle görüşüp, bu noktayı hatırlatmalıyız. Ayrıca önemli gün ve haftalar ile ilgili tarih zümresi ile irtibata geçmeliyiz” dedi.

14- Dersleri daha zevkli işleyebilmek için aşağıdaki faaliyetlerin ders içinde uygulanabileceği kararlaştırıldı:
- Gazete haberlerinden hikâye yazdırma
- Öğrencilere sunum hazırlatma
- Kelime oyunu oynatma
- Cd, film izlettirilerek; kaset dinlettirilerek soru sorma
- 5 dakikalık hazırlıklı konuşma uygulamaları
- Klasik müzik eşliğinde yazı yazdırma ve kitap okutma
- Yeni çıkan kitapların tanıtımını yapma
- Haftalık yazı yazma ödevleri verme
- Atasözleri ve deyimleri canlandırma
- Karikatür yorumlatma
- Bir konuşma metninin dinlettirildikten sonra soru sorma
- Yazarın kılığına girip hayatını anlattırma
- Yanlış kelimeleri vererek düzeltme çalışmaları
- Noktalama işaretleri olmayan metin uygulaması
- Sahnede dramatize çalışmaları
- Güncel olaylar hakkında yorum yaptırma
- Günlük hikâye, bilmece ve yazılara yer verme
- Sınıf panosunu kullandırma. Edebiyat panosunda öğrenciye köşe verme
- Münazara maçları düzenleme
- Hazırlıklı veya hazırlıksız konuşma yarışmaları

Derslerde öğrenci başarısını artırma açısından aşağıdaki kararlar alınmıştır:
1. Öğrencilerin motive edilmesine ve hedefler gösterilmesine,
2. Öğrencilerin derste devamlı aktif tutulmasına,
3. Öğretmenlerinde derslerini anlatırken aktif olmalarına,
4. Derslerin teknolojik araçlarla desteklenmesine,
5. Öğrencinin derse hazırlıklı gelmesinin temin edilmesine,
6. Konular anlatılırken güncellenerek ilgi çekici hale getirilmesine,
7. Kitap okuma alışkanlığının arttırılmasına,
8. Önemli yazarların okula davet edilmesine karar verildi.

Görüşmeler sonucunda yıl içerisinde ders dışı faaliyet olarak aşağıda belirtilen etkinliklerin yapılması kararlaştırılmıştır:
a) Kütüphaneden azami ölçüde faydalanılacak,
b) Okul dergisi çıkarma çalışmalarının devam edecek,
c) Sınıflar arası münazaralar düzenlenecek,
d) Okul geneli şiir okuma yarışması düzenlenecek,
e) Kompozisyon yarışması düzenlenecek,
f) Tiyatro çalışmaları yapılacak,
g) Kitap okuma yarışmaları düzenlenecek,
h) Kitap tanıtımları yapılacak,
ı) Anket Çalışmaları yapılacak,
i) Röportajlar yapılacak,

15- Dersin zevkli hale getirilebilmesi için birtakım teknolojik gelişmelerin kullanılmasının önemine değinen İlker AHLATLI: “Öğrenci okuduğu bir hikâyenin bir filmini veya oyunlaştırılmış halini izlerse asla unutmayacaktır. Bilgileri kalıcı kılmanın yollarından biri de gösterimdir. Bu nedenle dersin işlenişinde elimizdeki imkânları seferber etmeli, teknolojik gelişmeleri yakından takip etmeliyiz.” dedi.

Tayfun KABADAYI, edebi zevki arttırmak için Kültür-Edebiyat, Yayın-İletişim ve Kütüphanecilik Kulüplerinin etkin bir hale getirilmesinin faydalı olacağını söyledi. Kulüp çalışmalarının ve sosyal faaliyetlerin öğrencilerin moral ve motivasyonuna olumlu katkıları olacağından, üzerinde önemle durulması gerektiğini söyledi.
Hayriye YORULMAZ: “Öğrencilerin başarılarını arttırmak için öğrenci – öğretmen – veli işbirliğinin çok önemli olduğu muhakkaktır; fırsat buldukça velilerin ziyaret edilerek durumlarının kontrol edilmesi faydalı olur.” dedi.

16-Hayriye YORULMAZ: “ 2010-2011 Eğitim-Öğretim yılının Türk Milletine ve Milli Eğitim camiamıza hayırlı olması dileğiyle toplantıya son verilmiştir. Katkılarınızdan dolayı hepinize teşekkür ediyorum.” diyerek oturumu kapattı.

Hayriye YORULMAZ Mehmet TURAN İlker AHLATLI
TDE Öğr. TDE Öğr. TDE Öğr.

Mustafa TEKMEK Tayfun KABADAYI Oğuzhan ŞAHİN
TDE Öğr. TDE Öğr. TDE Öğr.

Hüseyin Bülent OSKAY
TDE Öğr.

Uygundur
31.08.2010
Recep YILMAZ
Okul Müdürü

İNSAN DOĞAYI KONTROL EDER (3DK)

2010-05-12T23:56:00.000-07:00

Değerli öğretmenlerim, sevgili arkadaşlarım,
Öncelikle hepinizi saygıyla selamlıyor ve karşı gruptaki arkadaşlarımıza başarılar diliyorum.
Ben ve ekip arkadaşlarım, sizlere, insanın doğayı kontrol ettiği, doğaya hakim olduğu tezini savunacağız.

Doğa, insanın yanı sıra milyonlarca canlıya da ev sahipliği yapar.Bu canlılar yeme ve barınma ihtiyaçlarını gidermede doğaya bağımlıdırlar.Tabiat ananın uslu çocuklarıdır onlar.Tabiat ana onları doyurur, onlar da ekosistemlerinde uslu uslu yaşarlar.Kunduzlar,sincaplar, aslanlar,kaplanlar,zebralar,yılanlar ve daha niceleri… Kimi etçil, kimi otçul, kimi ayrıştırıcı…

Gelelim insanlara… Söz konusu insan olunca işler tersine dönüyor. Doğa ananın yüzü buruşuyor. Neden mi dersiniz? Nedenini ben söylemeyeyim, istatistikler konuşsun:

Kembriç üniversitesi yetkilileri bir araştırma yaparak 100 yıl öncesi ile günümüzü ekolojik değişimler bakımından karşılaştırmışlar. Değişkenleri tespit etmişler. Doğanın bozulum hızını ve bu bozulumdaki baş aktörleri belirlemişler:
İşte sonuçlar arkadaşlar: Dünyamızda ozon tabakasının delinmesi 1970’lerde başlamış.İnsanların kullandıkları kloro-floro karbon maddesi ozon tabakasını delmekteymiş.Şimdi sıkı durun, bu maddenin nerelerde kullanıldığını söyleyelim. Kloro-floro karbon maddesi buzdolaplarımızda soğutmaya yarayan gaz olarak kullanılıyor. Ayrıca tüm deodorant parfümlerde yine bu tehlikeli gaz var arkadaşlar. Şimdi ozon tabakasını delen baş aktörün kim olduğu anlaşılmıştır herhalde; Tabi bu evrende deodorant kullanan tavuklar, ya da deve kuşları yoksa…
Bu bilgiyi bildiğimiz halde evlerinize gidince yine sprey parfümler kullanmaya devam edeceksiniz. Neden? Çünkü doğanın kontrolü ve kaderi insanın ellerinde de onun için arkadaşlar…
Fabrikalar yaptık, dumanlarını mavi göklere bıraktık; Doğa anaya sormadan… Ormanları yaktık, yerine gecekondu mahalleleri yaptık, doğaya sormadan… Hayvanları katlettik, soylarını tükettik, doğaya sormadan… Zehirli atıkları denizlere boşalttık, balıkları katlettik, doğaya sormadan.
Ve doğa ana yaralarını sarmaktan aciz kaldı.Teslim oldu haşin,hırçın evladına: “İnsana…” Tüm evrendeki en akıllı yaratık “yani insan” kontrolü ele geçirdi ve önce tüm hayvan ve bitki soylarını canice tüketmeye başladı. Şimdi karşımıza geçip hala doğanın insanı kontrol ettiğini nasıl iddia edeceksiniz.
Gelin şimdi bir doğa mahkemesi kuralım. Mübaşir insanı mahkemeye çağırsın.Herhalde şöyle derdi:
“Ey Fil dişinden takı yapmak için filleri katleden insan, güzel kokmak için parfümleriyle ozon tabakasını delen insan,fabrika dumanlarıyla doğanın akciğerlerini öldüren insan… Duruşma salonuna gel….Davacı:Tüm hayvanlar, tüm bitkiler… Davalı: İnsan… SUÇLU AYAĞA KALK.

MÜNAZARA KONUSU"İNSAN DOĞAYA HAKİMDİR."

2010-05-09T08:23:00.000-07:00

Değerli öğretmenlerim, sevgili arkadaşlarım,
Öncelikle hepinizi saygıyla selamlıyor ve karşı gruptaki arkadaşlarımıza başarılar diliyorum.
Ben ve ekip arkadaşlarım, sizlere, insanın doğaya hakim olduğu tezini savunacağız

Şimdi gözlerimizi kapatarak doğayı duyumsamaya çalışalım. Dinleyin doğayı... Gözleriniz kapalı... Şimdi, dağların yamaçlarından serin rüzgarlar esiyordur; Birazdan hışırtısını duyacağız. Arılar, çiçeklerden bal topluyordur; şimdi vızıltıları kulaklarımıza gelecek... Kuzular, oğlaklar meleşiyordur... Seslerini duymaya çalışın... Şimdi duyacağız doğanın seslerini... Şimdi... Ama... Ama bu sesler, korna ve egzoz seslerini andırıyor. Bu koku, bu duman... Öhhö öhhö öhhö... Ayy boğulacağım sanki...

Ya arkadaşlar kusura bakmayın, insanlar doğayı ele geçirip katletmişler... Benim size anlattığım doğa parçası yağlı boya resimlerde kalmış... Ne dağ meltemleri esiyor şimdi, ne de arılar çiçeklerle dans ediyor.Maalesef, hepsi yalan olmuş. Çok mahcup oldum... Size karşı değil, gelecek nesillere karşı... Ne diyeceğiz onlara, nasıl hesap vereceğiz???

Görüyorsunuz ki insan maalesef doğanın hakimi olmuş. Maalesef diyorum çünkü biz bu durumu onaylamıyoruz.Keşke siz haklı olsaydınız da doğa insanlara hakim olsaydı; ama üzülerek söylüyorum ki insanlar doğayı iki paralık menfaatleri uğruna ele geçirdiler. Sonuç mu??? İşte sonuç:
Kanada'da fok balığı katliamı

Zalim insanlar para uğruna doğal hayata müdahale ediyor ve zavallı fok balıklarını başlarına sopalarla vura vura öldürüyorlar.Derileri delinirse para etmiyormuş çünkü. Demekki insan doğanın hakimiymiş arkadaşlar.

Afrika'da fil katliamı
Bir filin dişleri 2000 dolara satılıyor..Afrika'da dişleri için fil katliamı yapıldığını biliyor muydunuz??? Hadi gözümüz aydın, bu hızla gidersek 2020 yılında çocuklarımıza gösterecek bir tane filimiz bile kalmayacak... Tabi insan doğaya hükmettiği için...Maalesef.

Bu resimdeki ise 1920'li yıllarda nesli tükenen Tazmanya canavarı. Ne o şaşırdınız mı??? Tazmanya canavarını duyunca aklınıza çizgi filmi geliyordur.Ne çocukça...Halbuki doğaya hükmeden insan, bu canlının da soyunu tüketti. Artık Tazmanya canavarının çizgi filmiyle yetinmek zorundasınız.

Arkadaşlar, farkında mısınız, göller kuruyor. Çölleşmeler başlıyor.Ağaçlar kesiliyor, ormanlar yakılıyor.Fabrika bacaları zehirlerini göğe savuruyorlar.Dünyada hergün 8 milyon ton çöp üretiliyor ve bu çöpler kırsal alanlara bırakılıyor.Zavallı doğanın bunda ne kusuru var?

İnsanlar iklimleri bozdular. Dünyanın en büyük gölü olan Baykal gölü kuruduğu için Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri "Ban Ki Mun" insanlığı çölleşme tehlikesine karşı uyardı. Yağmur yağmıyor.İnsanlar yine doğaya hükmetme gayreti içinde, yağmur bombasını icad etti.Fakat Adana Ziraat Odası Başkanı Ayhan İşcan Yağmur bombasının sağlığımızı tehdit ettiğini vurguladı.

Pazara gidiyoruz,hormonlu domatesler tezgahları kaplamış. Sonra da diyoruz ki kanser hastalığında ciddi artış var.Tabi var arkadaşlar, biz de kabul ediyoruz. Bunda en büyük suçlu kim dersiniz??? Kimbilir belki de hain domatesler kendi kendilerine hormon vermişlerdir...

GDO'lar yani genetiği değiştirilmiş organizmalar kimin eseri acaba??? Belki insanların bunda hiç bir kusuru yoktur; belki bitkiler evrim geçirmeye devam ediyorlardı. "Haydi genetiğimizi değiştirelim" deyip toplu eylem yapıyorlardır, değil mi???

Bu arada moda ve kozmetik sanayimiz de boş durmuyor, Salyangoz kabuğundan güzellik kremi, timsah derisinden çanta, leopar derisinden kürk manto, misk ceylanından parfüm üretiyoruz.Ama güzelleşmek uğruna neleri tükettiğimizi görmüyoruz.

Maalesef arkadaşlar insan doğaya hakim.21. yüzyılda uzayı bile kirletmiş durumdayız, siz hala doğanın duruma hakim olduğunu iddia ediyorsunuz. Şu anda Dünya'nın yörüngesinde dönmekte olan 50 bin ton uzay çöpü olduğunu NASA kaynakları açıkladı.İnsan elini değdiği her yere felaket taşırken siz hala doğanın duruma hakim olduğununasıl iddia ediyorsunuz?

Arkadaşlar, eğer Allah Dünyayı insanlara değil de hayvanlara emanet etseydi inanın ki doğa her şeye hakim olabilirdi.Ama daha çok kazanmak isteyen insanoğlu dünyaya hükmederken doğanın düzenini alt üst etmekten çekinmemiştir. Sigara, alkol ve uyuşturucuyla kendini zehirlemekten dahi kaçınmayan insan doğaya hakim olmak uğruna yaşadığı çevreyi de katletmekten kaçınmamıştır.

19. YÜZYIL DİVAN EDEBİYATI

2010-04-14T12:31:00.000-07:00

19. yüzyılda divan edebiyatımız sönük geçer ve yüzyılın yarısında sona erer. 19. yüzyılda divan edebiyatının yanısıra halk edebiyatı ve Batı tesirinde gelişmeye başlayan Türk edebiyatı da boy göstermiştir. Böylece 1860 yılında Tanzimat edebiyatının resmen başlamasıyla üç koldan yayılan Türk edebiyatında divan edebiyatımız misyonunu tamamlayarak kenara çekilir.

19. yüzyıl divan edebiyatı sanatçıları mahallileşme akımını sürdürürler; yerel renk ve motifler, atasözü ve deyimler şiirlerde yerlerini alır. Daha bireysel yaşamlara ve toplumsal meselelere ilgi gösteren divan edebiyatı soyut tavrından sıyrılarak somut bir eda takınmaya başlamıştır ama Tanzimat edebiyatının başlamasıyla divan edebiyatının varlığı sona erer.

Divan edebiyatımızın sona erdiği yıllarda Şeref Hanım, Leylâ Hanım, Âdile Sultan gibi kadın şairlerin varlığı dikkat çekicidir.

1. Yenişehirli Avni
Divan şiirine özgü mazmunların yanısıra Batılılaşmayla gelen terimleri de şiirinde kullanmıştır."Divan"ı vardır.

2.Enderunlu Vasıf
Bir yandan nitelikli şiirler yazmış, Nedim tarzı şarkılarıyla ün yapmıştır; diğer yandan halk zevkine uygun şiirler yazmış fakat bayağılığa ve sıradanlığa düşmekten kurtulamamıştır."Divan"ı vardır.

3. Keçecizade İzzet Molla
Keşan ilçesine sürgün giden İzzet Molla, bu hatıratını "Mihnet-i Keşan" adlı eserinde realist bir üslup ve gözlemleriyle anlatır.Böylece divan edebiyatı geleneğine bağlı olduğu halde Batı edebiyatlarının tesirinde eserler verir.Kendisi de mevlevi olan Keçecizade İzzet Molla, Gülşen-i Aşk adlı mesnevisinde Mevlevi şeyhi Şeyh Galip'in etkisindedir. Gençlik şiirlerini Divan-ı Bahâr-ı Efkâr adlı eserde toplamıştır. Divân- ı Hazân-ı Âsar ise yaşamının son yıllarında yazdığı şiirlerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur. Şiirlerinde, Şeyh Galip ve Nâbi’nin etkileri sezilir.

4. Leskofçalı Gâlip

5. Hersekli Arif Hikmet

6.ERZURUMLU EMRAH

Divan şiiri geleneğini de tasavvufu da iyi bilir; ama asıl ününü aşık tarzı koşma ve semaileri ile yapmıştır. Akıcı ve lirik bir üslubu vardır.

7. BAYBURTLU ZİHNİ

Medrese öğrenimi görmüş, Divan tarzı şiirler de yazmıştır. Asıl ününü aşık tarzı şiirleri ile yap-mıştır.

8. SEYRÂNİ

Kayseri’nin Everek (Develi) ilçesinde doğmuş ve ölmüştür. Yaşadığı dönemin usta ozanlarındandır. Toplum konularıyla ilgilenmiş, taşlamalar yazmıştır. Hayatta, taşlamaları yüzünden İstanbul’da barınamayıp köyüne döndüğü söylenir. Güzellemeleri de başarılıdır

9. DERTLİ

XIX. yüzyılın güçlü halk aşıklarındandır. Divan, Tekke ve Halk edebiyatlarıyla ilgili geniş bir kültürü vardır. Bir divanı da vardır, ama aşık tarzı şiirleri ile tanınır. Dilinde Divan dili etkisi sezilir.

10. DADALOĞLU

Avşar Türkmenlerindendir. Koçaklama, ve güzellemeleri ile tanınır. Koşma, semai, varsağı biçimlerinde şiirleri vardır. Karacağolan ile Köroğlu üsluplarının birleşimi gibi duran bir anlatıma sahiptir.

18. YÜZYIL DİVAN EDEBİYATI SANATÇILARI

2010-04-13T14:37:00.000-07:00

Divan edebiyatımız 18. yüzyılda da hem nazımda hem nesirde önemli sanatçılar yetiştirerek gelişimini sürdürür.17. yüzyılda başlayan Sebk-i Hindi akımı 18. yüzyıla da yansımış ve özellikle Şeyh Galip'in katkılarıyla gelişimini sürdürmüştür.Sebk-i Hindi'nin zıddı olan Mahallileşme akımı önceki yüzyıllarda başlayan serüvenini Nedim gibi güçlü şairlerin katılımıyla yükseltir.Böylece şiirimizde Türk zevki, İstanbul ağzı ve yerli hayatımız yer edinmeye başlar.Lale Devri (1718-1730) eğlenceleri de mahallileşme akımını hızlandıran etmenlerdendir.

Nesirde "sefaretname" türü başlar ve büyükleçilerimiz görevlendirildikleri ülkelerle ilgili gözlem ve hatıralarını sefaretnamelerinde anlatırlar.

1. NEDİM

Bir İstanbul insanıdır. Dolayısıyla İstanbul'a aşıktır.Bu yüzden İstanbul, şiirlerinde geniş yer tutar. İstanbul ağzı ile gazel, kaside ve şarkılar yazar. Mahallileşme akımının en önemli temsilcisi sayılır.Şarkı türünün önde gelen şairi olup şarkı türünü geniş kitlelere sevdirmeyi başarmıştır.Din dışı konulara rağbet eden Nedim, Lale devri eğlencelerini şiirlerine katmış ve şiirlerinde dünya nimetlerinden yararlanmaya yer vermiştir.

Hiç Mesnevi yazmayan Nedim'in hece ölçüsüyle yazdığı bir türküsü vardır. Tek eseri "Divan"ıdır.

2. ŞEYH GALİP

Divan edebiyatımızın son büyük şairi olan Şeyh Galip, tasavvufa gönül vermiş bir Mevlevi şeyhidir.Sebk-i Hindi akımını 18. yüzyılda şiirlerinde uygulayan Şeyh Galip'in sembollerle örülü ince hayallerle dolu bir şiir dili vardır.Bazı şiirlerinde ise Sebk-i Hindi'nin aksine mahallileşme akımına uygunolarak , hece ölçüsü ve halk dili kullanılmıştır.
"Divan"ının yanısıra en önemli eseri olan Hüsn ü Aşk mesnevisini yazmıştır. Şeyh Galip bu mesneviyi Nabi'nin Hayrabad mesnevisinin çok beğenilmesi üzerine yazmaya karar verir. Hayrabad'dan daha güzel bir mesneviyi kısa sürede (6 ay) yazacağına dair yakın çevresiyle iddiaya giren Şeyh Galip sözünü tutar ve Hüsn ü Aşk mesnevisini yazmayı başarır.

Tamamen sembolik -ve tabiki alegorik- olan Hüsn ü Aşk'taki sembollere bir göz atalım:

Beni Muhabbet kabilesinde (Sevgioğulları) bir gün bir kız (Hüsn) ve bir oğlan (Aşk) dünyaya gelir.Bu çocuklar büyür ve Edep mektebine giderler.Hocalarının adı Molla-yı Cünun (çılgın Hoca) dur.Bu aşka engel olmak isteyen Hayret (şaşkın) adlı bir kişi; ve genç aşıklara yardımcı olmak isteyen Gayret (çaba) adlı bir sevenleri vardır. Kabile büyükleri toplanır ve Aşk'ın Hüsn'e kavuşabilmesi için Kalb ülkesinden Kimya adlı iksiri getirmesi şartını koşarlar.Aşk, heyecanlı ve macera dolu yolculuğuna çıkar.Ateş denizinde mumdan bir gemiyle seyahat ederek yola koyulur.Bu yolculukta ona Sühan ( söz) rehberlik edecektir.

3. YİRMİSEKİZ MEHMET ÇELEBİ
Sefaretname adlı eseriyle ünlü bir büyükelçimizdir. Kaleme aldığı "Fransa Sefaretnamesi" adlı eseriyle sefaretname türünü başlatmıştır.

Koca Ragıp Paşa,Fıtnat Hanım,Sümbülzâde Vehbî, Enderunlu Fâzıl bu yüzyılın diğer önemli şairleridir.

Nesirde ise tarih türünde Raşit, Çelebizade Âsım, Silahdar Mehmet Ağa; tezkirecilikte ise Safai, Salim Efendi ve İsmail Beliğ Efendi ön plandadır. Halk edebiyatında dinî-tasavvufî konularda yazan Marifetnâme şairi Erzurumlu İbrahim Hakkı adları anılabilir.

17. YÜZYIL DİVAN EDEBİYATI SANATÇILARI

2010-04-13T13:29:00.000-07:00

Osmanlı Devletinin gerileme sürecine girdiği 17. yüzyılda Divan edebiyatımız gelişmesini sürdürür.Divan edebiyatımız, Arap- Fars edebiyatlarının tesirinden kurtularak kendini kanıtlama yolunda büyük aşama sağlar.Özellikle kaside ve gazel türlerinde çok başarılı bir dönem yaşanmıştır. Kasidede Nef'i, Gazelde Şeyhülislam Yahya ön plandadır. 17. yüzyılda Sebk-i hindi akımı başlamıştır. Hint tarzı girift hayallerle süslü şiirler yazılmaya başlanır. nef'i, Naili, Neşati (ve 18. yüzyılda Şeyh Galip) Sebk-i Hindinin önemli temsilcileridir.Bu arada Nabi ise hikemi tarz şiirleriyle ün kazanmıştır.17. yüzyılda nesir türünde de önemli adımlar atılmaktadır. Evliya çelebi, Seyahatname'siyle, Katip Çelebi ise bilim kitaplarıyla nesir sahasını doldururlar.

Bu yüzyılda âşık edebiyatı da büyük gelişme göstermiştir. Başta Karacaoğlan, Kayıkçı Kul Mustafa, Âşık Ömer, Gevheri gibi büyük saz şairleri bu dönemde yetişmiştir. Âşık tarzı Türk şiiri, bu yüzyılda yetişen Karacaoğlan'la altın çağını yaşamıştır. Gevherî, Âşık Ömer'in şiirlerinde ise divan edebiyatının etkileri belirgin bir biçimde görülmeye başlamıştır.

1. NEF'İ: Erzurumlu şairimiz Nef'i'nin asıl adı Ömer olup mert ve yiğit bir Anadolu insanıdır. Nef'i asıl ününü kasideleriyle sağlamıştır. Fakat Nef'i ölçüsüzce över ya da yerer. Yani övdü mü göklere çıkarır; Yerdi mi yerin dibine sokar. Şiirlerinde sese çok önem veren Nef'i'nin tasvir yeteneği ve hayal gücü çok gelişmiştir.Şiirlerinde dil oldukça ağır, ama akıcıdır. Şiirlerinde iç ahenge dikkat eden şair, tantanalı, mûsıkîli, ihtişamlı bir şiir dili oluşturmuştur. "Mübalağa" onun sanatını açıklamada anahtar sözcüktür.Övdüklerini idealize ederek göklere çıkarır, yerdiklerini yerin dibine geçirir. Daha önce övdüğü birini, belli bir süre sonra hiç çekinmeden hicveder. Kendisinden birazcık zarar gördüğü herkesi hicvetmiştir. Babasından sadrazama kadar herkesi hicvetmiştir. Babasını, "Peder değil, başıma belâ-yı siyahtır bu." sözleriyle hicveder. Sivri dilinin cezasını canıyla ödemiştir. Kaside şairi olarak tanınan Nef'î'nin gazelleri de başarılıdır.Türkçe ve Farsça divanı vardır. Hiciv türündeki şiirlerini Siham-ı Kaza adlı bir kitapta toplamıştır. Mesnevisi yoktur.Sebk-i Hindi temsilcilerindendir.

2. NABİ

Eğitimli bir şair olan Nabi'nin şiirlerinde düşünce ön plandadır. Toplumun aksak yönleri ni eleştirir; din ve töreyle ilgili öğütler içeren didaktik şiirler yazar Şiirlerinde hikmetli sözlere yer verir.

Toplumcu bir şair olan Nâbî, estetik güzellikten çok iyi ve doğru olanın peşindedir. Şiirlerinde âşıkâne duygulara, içki ve eğlenceye yer vermez; Onun şiirlerinde düşünce vardır. Bu yüzden şiirlerinde lirizm bakımından kuru ve durgundur.Kendinden sonraki şairleri etkilemiş ve böylece edebiyatımızda "Nâbi Ekolü" diyebileceğimiz bir edebiyat çığırı açmıştır.

Şairin "Divan"ından başka "Hayriyye" ve "Hayrabad" adlı mesnevileri, ve mektuplarından oluşan "Tuhfetü'l-Harameyn" ve "Münşeat" adlı kitapları vardır.

Hayriye, oğluna dair yazılmış bir ahlak ve öğüt kitabıdır.

Hayrâbad, eserin asıl yazarı İranlı F. Attar'dır. Bir aşk ve macera öyküsüdür.

3. NAİLİ

Gazelde türünde başarılı olmuş bir şairdir. Şiirlerinde anlam derinliğine önem verir.Sebk-i Hindi akımının temsilcilerindendir. Divanı vardır.

4.NEŞATİ
Edirneli kökenli şair, Mevlevi'dir. Divanı vardır.Sebk-i Hindi akımına bağlıdır.

5. ŞEYHÜLİSLAM YAHYA

4.Murat'ın Revan ve Bağdat seferlerine katıldı.Baki'nin ölümünden sonra gazelde üstat sayılmıştır.Dili temiz, hayalleri incedir, lirizmde derindir. Divanı vardır.

6.NEV'İZADE ATAYİ

Mesnevileri ile tanınır.

7. KARACAOĞLAN

Aşık tarzı halk edebiyatının önde gelen şairlerindendir. Çukurova bölgesinde, Varsak boyu arasında yetişmiştir. Anadolu'yu Balkanları, Kafkasya'yı ve Suriye'yi dolaştığı şiirlerinden anlaşılmaktadır. Din dışı konulara eğilen Karacaoğlan şiirlerinde aşk, gurbet, güzellik, ölüm gibi temaları işler. Koşma, semai, varsağı biçimli şiirleri halk arasında yayılmış olup günümüzde de çalınıp söylenmektedir. Sade, canlı, özlü bir Türkçesi, coşkulu ve duygulu (lirik) bir üslubu vardır.

8.GEVHERİ

Doğum ve ölüm tarihleri ve hayatı hakkında kesin bilgi yoktur. Kırımlı olduğu, 1730'lu yıllara kadar yaşadığı bilinir. Bir ara Rumeli sınır boylarında bulunduğu, İstanbul'a gelerek bir padişahın divan katipliğini yapmıştır. Aşık Ömer gibi, medrese tahsilinden geçtiği, Divan tarzında şiirler de yazdığı bilinmekle birlikte, asıl ününü koşma, semai, varsağı, türkü biçimli şiirleriyle yapmıştır. Halk şiir zevkine uygun, akıcı bir dili vardır. Yabancı sözcük ve tamlamaları oldukça az kullanır.

9.AŞIK ÖMER
Konya-Karaman yöresine doğup yetişmiş bir ordu ozanıdır. Birçok sefere katılmış, sınır boylarında bulunmuş İstanbul'da da uzun süre kalmış, 1707'de (İstanbul'da) ölmüştür.Aşık tarzının en ünlü ve usta ozanlarındandır. Gerçek ününü koşma, semai ve varsağı biçimli şiirleri ile yapmıştır. Aruz ölçüsüyle kaside ve gazeller de denemiştir. Doğal ve coşkun bir dili vardır. Dilindeki yabancı sözcük sayısı Karacaoğlan'a göre daha fazladır

10.KAYIKÇI KUL MUSTAFA

Bir yeniçeri şairidir. Bağdat Seferini anlattığı Genç Osman Destanı ile tanınmıştır.

11.EVLİYA ÇELEBİ
Hem 17. yüzyılın hem de Türk edebiyatının en büyük seyahatname yazarıdır. Toplam 10 ciltten oluşan "Seyahatname"sinde Osmanlı yerleşim birimlerinin yanısıra Avusturya, Almanya,İran ve Rusya gezileri hakkında da detaylı bilgiler verir. Onun seyahatnamesinde coğrafi bilgiler, tarihi bilgiler, etnografik yapı, sosyoloji, hukuk vb. bilgiler de vardır. Evliya Çelebi'nin dili sadedir. Seyahatname ise sade nesrin en güzel örneğidir.

12. KATİP ÇELEBİ

İyi eğitim almış komle bir bilimadamıdır.hayatını bilime ve kitaplara adamıştır.Batılılar onu "Hacı Halife, Hacı Kalfa" olarak bilirler.Eserleri sade ve orta nesrin örneklerini oluşturur.

Arapça yazdığı "Keşfü'z Zünûn" birçok bilim dalı ile ilgili 1450 kitabı tanıtır. Bu eser Batı dillerine de çevrilmiştir.

"Cihan-nüma" adlı eseri dünya ve Osmanlı ülkeleri coğrafyası kitabıdır.

"Fezleke" ve "Takvimü't-Tevarih" tarih alanındaki eserleridir.

Denizcilikle ilgili olarak yazdığı "Tuhfetü'l-Kibar Fi-Esfâr-il-Bihar" büyük deniz savaşlarını anlattığı kitabıdır.

"Mîzânü'l-Hak" tarih felsefesi üzerine bir eserdir. Dini ve sosyal meseleleri müspet bir görüşle inceler.

13. NAİMA

Tarihçi Nâimâ'nın "Nâimâ Tarihi" olarak bilinen altı ciltlik eseri, hem tarih, hem de edebiyat açısından önemli bir kaynaktır. Yazar, 1591-1636 yılları arasındaki olayları tarafsız bir biçimde anlatır. Devletin aksayan yönlerini eleştirir, oldukça başarılı tasvirleri vardır.

14. PEÇEVİ

İbrahim Peçevî'nin "Peçevi Tarihi"adlı eserinde Kanuni ve IV.Murat devrinin olayları sade bir dille anlatır. Yazar canlı ve doğal bir üslupla olayları objektif biçimde anlatır.

15. KOÇİ BEY
Sultan IV. Murad’a, sonra I. İbrahim’e sunduğu raporlarla tanınır. Sonradan risale haline getirilen bu raporların adı "Koçi Bey Risalesi" olarak kalmıştır. padişahlara Osmanlı devlet teşkilâtını, bu teşkilâttaki bozuklukları, alınması gereken tedbirleri, padişahın görev ve yetkilerini anlatmıştır. Devrin sosyal, idari ve iktisadi durumu hakkında bilgi vermesi bakımından önemli bir eserdir.

16. NERGİSİ
Süslü nesrin önde gelen temsilcilerindendir.

17. VEYSİ
Süslü nesrin önde gelen temsilcilerindendir.

16. YÜZYIL DİVAN EDEBİYATI ŞAİRLERİ

2010-03-21T13:37:00.000-07:00

16. yüzyılda Osmanlı devleti sosyal ve siyasal anlamda en parlak yıllarını yaşamaktadır.Buna bağlı olarak divan edebiyatımız da zirveye yükselmiş,Arap-Fars edebiyatlarının nazireciliğinden kurtulmuştur.

Divan edebiyatı 13. ve 14. yüzyıllarda kuruluş aşamasındadır.15. yüzyılda kuruluşunu tamamlamış 16. yüzyılda ise Baki ve fuzuli gibi şairlerin eserleriyle mükemmelle ulaşmıştır.

Bu arada dil ağırlaşmış,Arapça ve Farsça kelimeler artmıştır.Buna tepki olarak sade Türkçeyi savunan Türki-i basit akımı doğmuştur.(Aydınlı Visali,Tatavlalı Mahremi,Edirneli Nazmi).Fakat bu şairlerin şiir gücü düşük olduğundan bu hareketi genele yayamamışlardır.

16. Yüzyılda şehrengizler ve tezkirecilik gelenekleri ön plana çıkmıştır.

1. FUZULİ

16. yüzyılın ve divan edebiyatımızın en büyük şairidir.Platonik aşkı ele aldığı lirik şiirleriyle ünlenmiştir.Bağdat civarında yaşamış bir Azeri Türk'üdür.Azeri şivesiyle yazmaktadır.Din,tasavvuf,matematik,kimya,tıp konularında yetkin bir sanatçı ve bilim adamıdır.Aşk temasını sıkça işler,aşk acısı insanı yüceltir ve Allah'a ulaştırır.

ESERLERİ:
a) Türkçe,Arapça ve farsça divanları

b) Leyla İle Mecnun Mesnevisi: Türkçe yazılmış bir aşk öyküsüdür.
c) Beng ü Bade: Türkçe bir mesnevi olup içkiyle esrarın yarışmasını anlatır.Fuzuli bu
mesneviyi Bağdat'ı fetheden Şah İsmail'e sunmuştur.
c)Heft-cam: Sakiname türünde bir eserdir,Farsça yazılmış bir mesnevidir.
d) Enisü'l Kalb: Bir baba ile oğlu arasında geçen konuşmalardan oluşur. zahid, baba; oğul
ise rinddir. Fuzuli, bu iki tip üzerinden iki farklı dünya görüşünün kıyaslamasını yapar.
e) Rind ü Zahid: Mensur bir eser olup Farsça yazılmıştır.
f) Hadikatü's Sueda: Saadete ermişlerin bahçesi anlamına gelen bu eser şii mezhebinin on
iki imamını ve Kerbela hadisesini anlatmaktadır.
g) Sıhhat u Maraz: Tıpla ilgili kitabıdır.Farsça olarak kaleme alınmıştır.
h) Kırk Hadis Tercümesi: İranlı Molla Cami'den tercüme edilmiş hadis kitabıdır.

2. ZATİ

Yavuz Sultan Selim'e ve Kanuni'ye kasideler yazmıştır.Baki'nin yetişmesinde emeği geçmiştir.
ESERLERİ:
a) Divan
b) Edirne Şehrengizi
c) Şems ü Pervane (mesnevi)

3.BAKİ

16. Yüzyılın önde gelen şairlerindendir.Asıl adı Mahmud Abdülbaki'dir. Sultanu'ş Şuara ünvanıyla anılır.İyi bir eğitim görmüştür.Kadılık ve kazaskerlik görevlerinde bulunmuş ama çok istediği halde bir türlü şeyhülislamlık makamına yükselememiştir.Bunda din dışı şiirler yazmış olmasının rolü olduğu düşünülmektedir.Onun şiirlernde aşk,yaşama zevki ve sevinci,doğa güzelliği temalarına rastlanır.Dini konuları işlemez.Şiir tekniği çok kuvvetlidir.Ahenge önem verir.Şiirlerinde ses akışı vardır.İstanbul Türkçesini başarıyla kullanır.Söz sanatlarına bolca yer verir. Sanatsız beytinin olmadığı söylenir.

ESERLERİ:
a) Divan
b) Fezaili'l Mekke
c) Fezaili'l Cihad
d) Hadis-i Erbain Tercümesi
e) Mersiye-i Hazret-i Süleyman Han (Kanuni Sultan SüleymanMersiyesi): terkib-i bend
nazım biçimiyle yazılmıştır.

4. BAĞDATLI RUHİ

Bağdat'a giden bir askerin oğlu olarak doğmuş,konya ve istanbul'da yaşamış, Şam'da ölmüştür. mevlevilik tarikatına sıkı sıkıya bağlıdır.En önemli eseri "Terkib-i Bend"idir.Bu eserinde sosyal eleştiriler vardır.Sıkça tanzir edilmiştir.En ünlü nazireyi 19. yüzyıl şairi Ziya Paşa yazmıştır.

5.HAYALİ

Tasavvuf geleneği içinde yetişmiştir.Divanı vardır.

6.TAŞLICALI YAHYA

Mesnevi türünde Fuzuli'den sonra en ünlü şairdir.Hamse sahibidir.Arnavut asıllı olup devşirme usulüyle yeniçeri yapılmıştır.Ünlü "Şehzade Mustafa Mersiyesi"ni yazmıştır.Bu yüzden Şehzade mustafa'yı öldürttüren Rüstem Paşa'nın düşmanlığını kazanarak sürgüne gönderilir.

ESERLERİ:
a) Divan
b) İstanbul ve Edirne Şehrengizleri
c) Şah u Geda: Mesnevi
d) Yusuf u Züleyha: Mesnevi
e) Gülşen-i Envar
f) Gencine-i Raz
g) Kitab-ı Usül

7.SEHİ BEY

Divan edebiyatımızın Anadolu sahasındaki ilk tezkiresini (biyografi) yazdı: Heşt Behişt. Sekiz Cennet anlamına gelen bu eserde Sehi Bey devrinin bir çok şairinin hayatını ve eserlerini anlatmıştır.( Ali Şir nevai'nin 15. yüzyılda Mecalisü'n Nefais'i yazdığını unutmayalım.Fakat o eser Ortaasya Timur Devleti sınırları içinde meydana getirildi.)

8.LATİFİ: Latifi Tezkiresi
9. AŞIK ÇELEBİ: Meşairu'ş Şuara
10.KINALIZADE HASAN ÇELEBİ: Tezkiretü'ş Şuara
11.AHDİ: Gülşen-i Şuara

15. yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri

2010-03-11T08:55:00.000-08:00

Şeyhi,seyhi,harname,yusuf sinanüddin,hekim sinan,ahmet paşa,ahmed paşa,Ahmet Paşa,Sultanuş şüera,şairlerin sultanı,mesnevi,divan,hüsrevü şirin,Hüsrev ü Şirin,husrevu sirin,avni divanı,avni,fatih sultan mehmet,cem sultan divanı,adli d,vanı,2. bayezıd,ikinci beyazıd,mihri hatun,mihrünnisa,fahrünnisa,zeynep hatun,necati,necati bey divanı, münazarai gül ü hüsrev,süleyman çelebi,suleyman celebi,vesiletunnecat,mevlit vesiletün necat,ali şir nevai,mecalisün nefais,muhakemetül lugateyn,hamse hayretül ebrar,nevadirüş şebab,mizanül evzan,sinan paşa,süslü nesir,basit nesir,mercimek ahmet,kabusname

15. yüzyılda Türk Edebiyatı daha kurumsallaşmış, sanatçılarımız divan edebiyatı geleneğinde epey mesafe katetmişler ve artık Arap Fars edebiyatlarıyla boy ölçüşülmeye başlanmıştır.Ali Şir Nevai'nin Muhakemetü'l-Lugateyn'i böyle bir iddiayla ortaya çıkmış bir eserdir.Ahmet Paşa,Necati,Şeyhi gibi sanatkarlar sanki Fuzulilerin, Bakilerin müjdecisi olarak 15. yüzyılı doldurmaktaydılar.

1.ŞEYHİ (1375-1431):

15.yılın önde gelen şairlerindendir. Asıl adı Yusuf Sinanüddin olup Kütahya'da Germiyanoğlu beyliğinde yetişmiştir. İran'da şiir, felsefe, tıp tahsili gördüğü bilinir. Anadolu'ya dönünce Hekim Sinan olarak anılır ve ünlenir. Şeyhi'nin tedavi ettiği hastalar içinde Sultan Mehmed Çelebi de vardır. Başarılı tedavi üzerine Sultan Çelebi Mehmed Şeyhi'ye Kütahya yakınlarındaki Tokuzlu köyünü hediye eder. Fakat, Şeyhi köyün eski tımar sahiplerince dövülür.Bunun üzerine Harnâme isimli mesneviyi yazar. Sultana olan bitenleri fabl diliyle anlatır.

ESERLERİ:Divan,Harname,Hüsrev ü Şîrin

Harname, Şeyhi'nin 126 beyitlik satirik-mizahi mesnevisidir .Fabl türündeki bu mesnevisinde Şeyhi, kaderi yük taşımak olan bir eşeği anlatır.Eşeğin öküzlere özenmesi üzerine başına gelenler mizahi ve alegorik bir dil ile anlatılmaktadır.Şeyhi bu mesnevisinde açgözlülüğün ve hırsın insanı zarara uğrattığını anlatır.

Hüsrev ü Şîrin : İran şairi Nizami'nin Hüsrev ü Şirin adlı mesnevisini Türkçeye çevirmiştir. Bu çeviri Türkçedeki en iyi Hüsrev ü Şirin hikayesi olarak bilinir.

2.AHMET PAŞA ( 1426 - 1497)

Fatih Sultan Mehmet'in öğretmenliğini yapmış büyük bir devlet adamıdır. Kazaskerlik,muhasiplik,vezirlik görevlerinde bulunmuştur.Her başarılı insan gibi kıskanılmış ve iftiraya uğrayarak Fatih tarafından hapse attırılmıştır.Bir iddiaya göre Fatih'in cariyelerinden birine aşık olduğu için bu cezaya layık görülmüş ve hatta öldürülmesi çok olasılık kazanmıştır. Ahmed Paşa zindanda boş durmayıp "Kerem" redifli 35 beyitlik ünlü kasidesini padişaha göndermiş ve bu nedenle affedilmiştir.

Edebî Kişiliği :Ahmed Paşa gaze, kaside gibi türlerde eserler verse de; asıl ününü şarkı ve murabbada kazanmıştır. Dizeleri divan şiirine özgü söz ve anlam özellikleriyle doludur.Genellikle din dışı konuları işler,dinî-tasavvufî konulara ilgi göstermez. Şiirleri ahenklidir, aruzu ustaca kullanır. Yaşadığı dönemde "şairlerin sultanı" diye anıldığı bilinmektedir. Bütün tezkereciler Ahmed Paşa'nin şiirlerinden takdirle bahsederler. Sonra gelen nesil şairlerden Ahi, Lamii, Necati, Zati ve Baki ona nazireler yazmışlardır. XIX. yüzyılda Ziya Paşa, üç şairi, Ahmed Paşa, Necati ve Zati'yi, "Türki suhana temel komuşlar" olarak tarif etmiş ve Ahmet Paşa'nın "Şeyhi ile Necati arasında yetişen sairlerden en büyüğü" olduğunu ifade etmiştir. Şairin ünü Osmanlı İmparatorluğu’nun sınırlarını aşmıştır. Onun Türkçe divan şiirini yeni bir merhaleye ulaştırdığı ve onun için bir büyük şair sayılması gereği inkar edilemez.

ESERLERİ: Divan

3. AVNİ (Fatih Sultan Mehmet)

Fatih, çocukluğundan itibaren bilimle, şiirle ve sanat zevkiyle yetişmiştir. Fatih Sultan Mehmed, Avnî mahlasıyla şiirler yazmış olup divan sahibi olan ilk Osmanlı padişahıdır. O, hassas ruhlu, alim ve sanatkarları himaye eden, musikiye ve şiire düşkün bir insandır. Alim ve şairleri toplayarak sohbet etme adeti II. Mehmed döneminde gelenekleşerek haftada en az iki gün yapılmıştır.

Fatih'in divanı, bir divandan çok içerisinde sadece gazellerin bulunduğu bir divançe niteliğindedir. Onun devrine göre iyi bir şair olduğunu bu divançedeki şiirler açıkça ortaya koymaktadır.

Avnî'nin altı dil bildiği rivayet edilmekle beraber Arapçayı ve Farsçayı eserleri aslından okuyacak kadar iyi bilmektedir. Dili diğer Osmanlı şairlerinden farklılık göstermeyen Avnî, zaman zaman devrine göre sade ve duru bir üslûp kullanmıştır. Kimi beyitlerinde konuşma dili rahatlığı içindedir. Devlet adamlığı, komutanlığı, zaferden zafere, ülkeden ülkeye koşmakla geçen hayatının izleri şiirlerine pek yansımamıştır. O, maddî zevk ve safaya kayıtsız kalan, yaptığı işleri manevî görev bilen bir padişahtır.
Avnî'nin şiirlerinde rindâne ve âşıkane söyleyişlerin yanında hükümdarlığını yansıtan beyitler de vardır.
Avnî, Şeyhî ve Ahmed Paşa’nın etkisinde kalmıştır.

ESERLERİ: Divan

4. Zeynep Hatun

15. yüzyılda Amasya'da yaşamış bir kadı kızı ve bir kadı eşidir. Çağdaşı olan Mihri Hatun ile aralarında latifeler ve karşılıklı şiir söyleşmeleri vardır. Divanı, Sultan Mehmet adına düzenlenmiştir. Zeynep Hatun, şiirlerinde kadınının aşağılık konumundan sıyrılma isteğini sık sık dile getirir. Zeynep Hatun, kabul görebilmek için,şiirlerini bir kadın gözüyle değil de erkek bakış açısından yazmıştır.

5.Mihri Hatun

15. yüzyılda Amasya'da yaşadı. Asıl adı Mihrünnisa'dır. Mihri mahlasını şair olan babası (Belâyî) verdi. Hiç evlenmeyen Mihri Hatun Sultan II. Bayezid ve oğlu Şehzade Ahmed’in Amasya Valiliği sırasında kentte toplanan bilgin ve sanatkarların meclislerine katıldı. Güzelliğiyle ün salan Mihrî Hatun, kaside ve gazellerinde sade bir dil kullanır. Şiiri yazan kadınlardan farkı aşk konusunu çekinmeden dile getirmesidir. Necati Bey adlı şairi örnek aldığı, şiirlerini Necati Bey'le değerlendirdiği bilinir. Söylentilere göre Necati Bey ile aralarında duygusal yakınlaşma vardı. Ayrıca şiirlerinde, Müeyyedzâde Abdurrahman Çelebi ve Sinan Paşazâde İskender Çelebi’ye duyduğu aşka dair ipuçlarına da rastlanır. Mihrî Hanım Divanı 1967'de Moskova'da basılmıştır.

6.Adli 2. Bayezid (1447-1512)
Şair padişahlardandır. Fatih Sultan Mehmed’in oğlu olup Amasya sancağında doğup büyümüş ve Amasya valiliği yapmıştır. Şehzadeliği sırasında iyi bir eğitim gören Beyazıd alim, şâir ve sanatkârlar arasında yetişti. Sultanlığı zamanında da pek çok sanatkâr ve bilgini himaye etmiş, onlara saraydan maaş bağlatmıştır. Dimetoka’da ölmüştür. Türbesi İstanbul’da kendi adıyla anılan camiin bahçesindedir.
Açık, anlaşılır bir dille yazılmış, samimi duygular ifâde eden şiirleri vardır. Eserlerinde şâirin bilgi ve kültürü açıkça görülür. Şiirlerinde din ve tasavvuf duyguları etkilidir.

7.Necati
15. yüzyılın Ahmet Paşa kadar ünlü diğer şairidir.Şiire meraklı olan Necati Kaside-i Şitaiyye adlı şiiriyle Fatih'in dikkatini çekerek onun meclisine davet edilir.Daha sonra padişahın divan katipliğine yükselir.

Zengin hayallerle süslü şiirlerinde rindane bir üslup ve nükteli anlatımı göze çarpar.Eşsiz cinasları ve dillerde dolaşan atasözü gibi beyitleri vardır.Anlatımı atasözü kıvamındadır;yani az ve özdür.Medhiye türündeki kasideleri çoğunluktadır. Kasidelerinde tegazzül yapar.Mahallileşme akımının öncülerindendir.

ESERLERİ: Divan,Münazara-i Gül ü Hüsrev (Bu mesnevisi elimize geçmemiştir.)

8. Cem Sultan(1459 - 1495)

Fatih Sultan Mehmet'in oğullarından biridir. Babasının yerine geçebilmek için kardeşi II. Bayezid'la savaşmış ve sonra da Rodos şövalyeleri tarafından kandırılarak esir edilmiştir. Fransa'da esaret çekerken ölmüştür.

Cem Sultan, iyi bir divan şairidir. Divan’ı ve Hüsrev ü Şirin adlı mesnevisi vardır. Divan’ı baştan sona neredeyse hüzünle doludur.

ESERLERİ:Divan, Hüsrev ü Şirin

9.Süleyman Çelebi (1351-1422)

Mevlid adlı mesnevisiyle ünlüdür.Bursa Ulu Cami imamlarından olan Süleyman Çelebi bir gün bir İranlı din adamının bütün peygamberlerin derece olarak birbirine eşit olduğunu ileri sürmesine pek içerleyerek Hz. Muhammed'in peygamberlerin en ulusu olduğunu anlatmak amacıyla mevlidini yazmaya karar verir.Mevlid olarak tanıdığımız ünlü eserinin gerçek adıo "Vesiletü'n Necat"tır."Kurtuluş vesilesi" anlamına gelen Vesiletü'n Necat peygamberimize bağlılığın ve onu sevmenin bir neticesi olarak kaleme alınmış bir eserdir.

Vesiletü'n Necat'ın bölümleri:
a. Münacaat: Allah'a yakarma
b. Veladet: Peygamberimizin doğumu
c. Risalet: Peygamberlik görevinin verilmesi
d. Mirac: Göğe yükselme
e. Rıhlet: Peygamberimizin ölümü
f. Dua

10. Ali Şir Nevai
Çağatay lehçesiyle divan şiirimize katkıda bulunan bir Doğu Türk'üdür.Anadolu dışında divan şiirine dahil olan ilk şairimizdir.Ortaasya hükümdarlarından Hüseyin Baykara'nın yakın arkadaşı olup onun sarayında bulunmuştur.Türkçenin Farsçadan üstün olduğu tezini dile getirdiği "Muhakemetü'l Lugateyn" adlı eserle tanınmıştır.Hamse sahibi şairlerdendir.

ESERLERİ: Muhakemetü'l Lugateyn (İki dilin karşılaştırılması), Mecalisü'n Nefais(İlk biyografi eserimiz),Hamse(Beş mesnevi=Hayretü'l Ebrar, Ferhat ile Şirin,Leyla ile Mecnun,Seba-i Seyyar,Sedd-i İskenderi),Çağatayca 5 adet divan,Farsça 5 adet divan,Çihil Hadis (Kırk Hadis), Bedaiü'l Bidaye(şiirler), Nevadirü'n Nihaye(şiirler), Garaibü's Sıgar(şiirler), Nevadirü'ş Şebab(şiirler), Bedaie'l Vasat(şiirler), Fevaidü'l Kibar(şiirler), Mizanü'l Evzan(aruz ölçüsüne dair kuramlar), Tarih-i Mülukü'l Acem(İran tarihi), Münşeat(Nesirleri ve mektupları), Tuhfetü'l Müluk, Nazmu'l Cevahir,Lisanü't Tayr

11. Sinan Paşa(1437 Bursa - 1485 İstanbul)

İstanbul’un ilk kadısı Hızır Bey’in oğludur.Tazarruname” ile tanındı. Tasavvuf alanında yazılmış “Risalei Ahlak”, İranlı şair Attar’dan eklemelerle çevrilen “Tezkiret-ül Evliya” adlı basılmamış yapıtları da biliniyor.

ESERLERİ: Tazarruname ( yazarın Allah'a yalvarışlarını, Hz. Muhammedi ve diğer din büyüklerini övüşlerini kapsar. Manzum ve mensur karışık olarak yazılmıştır. Bütünüyle bir münacat niteliğinde olup gerektikçe kıssalara, öğütlere yer verilmiştir. Eserde tasavvufî görüş hakimdir. Tazarruname, dîvan edebiyatında sanatlı nesrin ilk örneği sayılır. Sinan Paşa seciler ve rediflerle örülmüş cümlelerle akıcı ve şiirsel bir anlatım sağlamıştır.)

12.Mercimek Ahmet

15. yüzyıl nesir yazarlarından Mercimek Ahmet, Sultan II. Murad devrinde yaşamıştır. Aslı Farsça olan Kabusnâme’yi padişahın isteği üzerine Türkçe’ye çevirmiştir. Kabusnâme, Kûhistan hanlarından Keykâvus adındaki birinin oğlu Giylanşah’a nasihattarını ihtiva eder. Eser mercimek Ahmed tarafından sade bir Türkçe ile tercüme edilmiştir. İçinde ahlâk, görgü, sağlık, ticaret, astronomi, musiki, av, şiirler vb. konularında bilgi ve öğütler vardır.

TERSİ DÜZÜ AYNI CÜMLELER (PALANDROMİK CÜMLELER)

2010-02-26T13:47:00.001-08:00

TRAŞ NİÇİN ŞART
TASLA KEPEK AL SAT
IŞIKLAR ARAR ALKIŞI
ENİ VEREV KESSEK VEREVİNE
RULO YAP KÜÇÜK PAY OLUR
ELİNİ AÇA AÇA İNİLE
MADARA KAYMAKAM NİÇİN MAKAM YAKAR ADAM
ALIŞIR O SANA SOR IŞILA
AL YE HÜSEYİN NİYE SÜHEYLA
EMRE VE KIZA YAZIK EVERME
ADNAN İSA BAK EN İYİ VE AZ ECZANE EV VE EN AZ CEZAEVİ YİNE KABASİNANDA
TELİ ELLERİME DEMİR ELLE İLET
PAY EDEREK İKİ KEREDE YAP
KASAYA MAL KOYANA YOKLAMA YASAK
ARAZİ KÜÇÜK İZ ARA
ZEKİ KİRAZI SEVEN IŞIK KIŞIN EVE SIZAR İKİ KEZ
ZAM YOK REY İYİ GREV VERGİYİ YER KOYMAZ

MISRA-i BERCESTE

2010-02-26T13:12:00.000-08:00

Divan edebiyatında tek mısradan oluşan, anlam ve ses bakımından bir bütünlük gösteren şiirlere denir.Bercesteler tek mısra olur.Anlam ve ses bir mısra içine oturtulur.Zihinlerde kalıcıdır. Bazı şiirlerin bir parçası olduğu halde çok sevilerek halkın zihninde yer eden mısralara da mısra-i berceste denir.Beyit halindeki (iki mısralık) bercestelere ise berceste beyit denir.Aşağıda beyit ve mısra halinde bulunan bercesteler bulacaksınız:

Vermem sana can, çek elini ey melekü'l mevt
Cananıma nezreylediğim cana dokunma
(Aşık Ömer)

Sitem hep aşinalardan gelir, biganeden gelmez.
(Nabi)

Dahleden dinimize bari Müselman olsa
(Şeyhülislam Bahai Efendi)

Sır atlarla geçildi kıldan ince o sıratlar
( Ahmet Necdet)

Gül yağını eller sürünür çatlasa bülbül
( Nevres)

Kibarın kelamı kelamın kibarıdır
( Laedri)

Bir evde dü zen olsa ol evde düzen olmaz
(Laedri )

Bizimle saltanat lafın idermiş ol Karamani
Hüda fırsat verirse ger kara yire karam ani
( Avni-Fatih Sultan Mehmet)

Maran gibi birbirini sokmada hep yaran
(Vasıf)

Caniler içinde kaldı Naci
(Muallim Naci)

Avazeyi bu aleme Davud gibi sal
Baki kalan bu kubbede bir hoş sada imiş
(Baki)

Şem için bu mertebe pervaneden perva neden?
(Laedri)

Tek göziyle yazmış bunu hattat
Keşki ikisi de bir olsaydı
(Manastırlı Rıfat)

Neşve tahsil ettiğin sagar da senden gamlıdır
Bir dokun bin ah dinle kase-i fağfurdan
(Ali Bey)

Süzme çeşmün gelmesin müjgan müjgan üstüne
Vurma zahm-ı sineme peykan peykan üstüne
(Nedim)

Cihan-ara cihan içredir arayıbilmezler
O mahiler ki derya içredir deryayı bilmezler
(Hayali)

Su uyur, düşman uyur, hasta-i hicran uyumaz
(Galip Dede)

Erişir menzil-i maksuduna aheste giden
Tiz reftar olanın payine damen dolaşır
(İbrahim-Hatemi)

Bir şuh-ı şivekara esir etti kim beni
Ne öldürür cefası ne gamdan aman verir
(Nedim)

Kadrini seng-i musallada bilip ey Baki
Durup el bağlayalar karşına yaran saf saf
(Baki)

SONE (ŞU VAKİTSİZ GİDEN YAZ)

2010-02-21T12:20:00.000-08:00

Batı edebiyatından aldığımız bir nazım şeklidir.Şiirin ilk iki birimi dörtlüklerden ve son iki birimi üçlüklerden oluşmak üzere toplam on dört mısralık bir nazım şeklidir.Birimlerin son mısraları anlamca daha yoğundur.Bu nazım şeklini Batı'dan Servet-i Fünuncular getirmiştir.Önce İtalyan edebiyatında görülen sone nazım şekli oradan Fransız edebiyatına geçmiştir.İlk kez sone nazım şekliyle şiir yazan şairimiz Cenap Şehabettin'dir.

ŞU VAKİTSİZ GİDEN YAZ

Şu vakitsiz giden yaz, erken inen akşamla,
Kapanmış pancurlara dayayarak başını,
Dinle solgun bahçenin kalbe anlattığını,
Ağacın yaprak yaprak, havuzun damla damla.

Kuşlar sanki yaralı, benzin sararmış gamla,
Duymak güneşin, rengin bizi bıraktığını
Günler günü vefasız leyleklerin akını.
Ah uzak palmiyeler... Kaçmak seninle yazla.

Çardak altları bitti, bitti üzümün tadı,
Artık ihtiyar çamlar, selviler saltanatı,
İşte bir kere daha harap oldu bahçeler.

Ürperen vücudunu yavaşca koluma ver.
Gözlerinde okunan bütün hüznü eylülün,
Karanlıktan, geceden, ölümden korkan gönlün.

ZİYA OSMAN SABA

NABİ'NİN GAZEL İNCELEMESİ

2010-02-21T11:15:00.000-08:00

Bağ-ı dehrin hem hazanın hem baharın görmüşüz
Biz neşatın da gamın da ruzgarın görmüşüz

Bu dünya bahçesinin hem sonbaharını hem de ilkbaharını görmüşüz.Biz hem sevinç hem üzüntü zamanlarını yaşamışız.

Hazan,bahar sözcüklerinde tezat vardır.Sevinç ve üzüntü(neşat, gam) sözcüklerinde de yine aynı şekilde tezat sanatı görülmektedir. "hazan(sonbahar)=> gam (dert) ile bahar=> neşat(sevinç) sözcüklerinde leff ü neşir sanatı görülmektedir.Dünya bahçesi söz grubunda dünyanın bahçeye benzetildiğini görürüz.Bu teşbih-i beliğdir.Rüzgar sözcüğünde ise hem geçen zaman(günler) anlamı vardır hem de sevinç rüzgarı üzüntü rüzgarı söz gruplarında çokluk, furya anlamı var.Bu iki anlamlılığa tevriye diyoruz.

Çok da mağrur olma kim meyhane-i ikbalde
Biz hezaran mest-i mağrurun humarın görmüşüz

Talih meyhanesinde çok da gururlanma çünkü biz gururdan sarhoş olanların binlercesini daha sonra sersemlemiş halde görmüşüz.

Dünya kelimesi yerine dolaylama yapılarak meyhane-i ikbal denilmiş. Açık istiare var, çünkü benzeyen varlık yani dünya söylenmemiş.mağrur sözcüklerinin tekrarıyla tekrir sanatı; mest,meyhane ve humar(ayılma sersemliği) kelimeleriyle de tenasüp sanatı oluşturulmuş."ikbal ile mağrurların sonu" söz grupları arasında tezat vardır.Zaten didaktik ve hikemi şiirleriyle tanınan Nabi, okuyucularına ahlak ve erdemi gösterecektir.

Top-ı ah-ı inkisara payidar olmaz yine
Kişver-i cahın nice sengin hisarın görmüşüz

Biz mevki ve ikbal ülkesinin nice taş kalelerini görmüşüz ki aldıkları beddua toplarıyla yıkılıp gitmişlerdir.

Sert taştan yapılan hisar ile o hisarın yıkılması tezat oluşturuyor.Garibanların bedduası topa benzetiliyor.Sadece benzeyen ve benzetilenle yapılan bu sanata teşbih-i beliğ denir.

Bir huruşiyle eder bin hane-i ikbali pest
Ehl-i derdin seyl-i eşk-i inkisarın görmüşüz

Biz dertlilerin sel gibi akan öfke gözyaşlarıyla binlerce talih evini yerle bir ettiğini görmüşüz.

Dertlilerin gözyaşları sele benzetilmiş: teşbih sanatı... Gözyaşlarının binlerce sarayı yıkması mübalağa sanatıdır.

Bir hadeng-i can-güdaz-ı ahdır sermayesi
Biz bu meydanın nice çabuk-süvarın görmüşüz

Biz bu meydanda nice binici görmüşüz ki can alıcı ah oklarıyla yere serilmişlerdir.

Bu dünyadaki iyi biniciler diyerek dünya nimetlerinden yararlananlar kastediliyor.Benzetilen(binici, süvari) var; benzeyen (insanlar, zenginler) yok.O halde açık istiare vardır.beddua, can alıcı oka benzetilmiş.(can alıcı beddua oku): kısaltılmış teşbih, çünkü benzetme edatı yok.Bu meydan diye kastedilen ise dünyadır.Benzeyen yok,açık istiaredir.

Kase-i der yuzeye tebdil olur cam-ı murad
Biz bu bezmin Nabiya çok bade-harın görmüşüz.

İsteklerin kadehi dilenci çanağına döner
Ey Nabi biz bu meclisin içki içenlerini çok görmüşüz.

Ey Nabi derken nida sanatı yapılıyor.Şair kendine sanki başka biriymiş gibi seslenmekle tecrid sanatını uyguluyor.Cam-ı muradın yani makul isteklerin dilenci çanağına dönmesi ile aşırı hırs ve hepbanacılık kastediliyor ve eleştiriliyor.Açgözlüler kastediliyor.Dilenci çanağı (açgözlülerin doymak bilmeyen hırsları): açık istiaredir. İstek kasesi: normal ihtiyaçlar için Allah'tan dua ve çalışmak suretiyle rızkın istenmesidir, yani ideal insan davranışıdır: O halde istek kasesi açık istiaredir. İstek kasesi ile dilenci çanağı: tezat sanatıdır. Bade-har (içiciler): açgözlüler anlamında açık istiaredir.

Şair Nabi'nin "görmüşüz" ifadelerini redif olarak her beytin sonunda tekrar etmesi şiire hikemi tarz kazandırıyor ve dünya malı peşinde koşmanın anlamsızlığını gözler önün seriyor.Aynı zamanda akurlara şiirin bilge bir kişinin ağzından çıktığı izlenimini kuvvetli olarak veriyor.

HAYAL

2010-02-21T10:53:00.000-08:00

Didaktik şiire örnek olabilecek güzel bir şiir okumak için doğru yere geldiniz.bu şiiri Haşim Nezihi Okay tüm ebeveynler için yazmış ve siz okurlar bir babanın samimi duygularını bulacaksınız bu şiirde.Bir babanın kızı için samimi duyguları nasıl dile getirirse bu şiirde onu bulacak ve lirik bir ahenk içinde didaktik öğretici bir üslup sezeceksiniz

HAYAL

Takvimden bir yaprak kopardım kızım.
Ömründen bir günün gitti diye yan!
Bugünden kalacak ne arda kızım?
Bir yığın hatıra bir siyah duman.

Bu akşam bembeyaz perdelerini.
Yine sen erkenden indir elinle
Ve sonra koltuğa bırak kendini
Odanda bir lahza sükutu dinle

Saatler uzar da sabaha yakın
Ansızın gözlerin dolarsa yaşla
Odanda bir hayal bekle ve bakın
Titreyen sesinle bir şarkı başla

Bir gölge görürsen kızım o anda
Yaklaşan hayale deme sakın kim
Böyle hep geç vakit sıcak odanda
Dolaşan o hayal bil ki hep benim

HAŞİM NEZİHİ OKAY

ANEKDOTLAR, TARİHİ FIKRALAR, HAZIR CEVAPLAR

2010-02-13T11:22:00.000-08:00

AHMET RASİM'İN AYAKKABISI

Ahmet Rasim sakin bir insandı.Hiddetlendiği, bağırıp çağırdığı hiç görülmemiştir.O herkesle hatta kaldırım taşları ile dosttu.Bir gün bir arkadaşı ayakkabılarının çabuk eskidiğinden şikayet ediyordu.Ahmet Rasim :
-Ben bir ayakkabıyı beş yıldan az giymem, dedi.
Arkadaşı şaşırdı:
-Ama üstad, bu nasıl olur?
-Şaşılacak bir şey yok.Ben kaldırım taşlarına dostça muamele ederim, onlara okşar gibi basarım.Siz ayaklarınız kaldırım taşları ile kavga eder gibi yürüyorsunuz.Bütün mesele sizin de düşmanlığı bırakarak dost olmanızdadır.

YERE DÜŞEN NEYMİŞ?

Neyzen Tevfik'in yardım kabul etmediğini bilen bir dostu cebinden çıkardığı parayı farkettirmeden yere koymuş ve:
-Neyzen, demiş.Hırkanın cebinden para düşürmüşsün.
Neyzen Tevfik, kendisine yardım eli uzatan bu dostuna sıcak bir tebessümle şu yanıtı verir:
-Yere düşen şey sizin altın kalbinizdir,dostum.

SADEDE GEL

Mehmet Emin yurdakul, milletvekili iken kürsüde konuşmalarını fazlaca uzatır ve diğer vekilleri sıkarmış.Böyle bir konuşma yaparken etraftan müdahale ederler:
-Hadi artık sadede gel!..
Şair, istifini bozmadan yanıtlamış:
-Sadede benden sonraki arkadaş gelecek!

ADALET BAKANININ ADALETİ

Ahmet Vefik Paşa bir dönem adalet bakanlığı vazifesinde bulunmuştu.Bir alacaklının şikayeti üzerine borcunu ödememekte direnen bir vatandaşı kahve içmek bahanesiyle bakanlık dairesine çağırtır.Adam daireye gelince Ahmet Vefik Paşa, onun at ve arabasını derhal sattırarak bedelini alacaklıya verdirir.Borçlu adama da dönerek:
-Yürümek, borçlu olarak arabaya binmekten daha şereflidir, der...

BİR DAMLA KAN VE BİN ENDİŞE

Bir gün Şirazlı Sadi'ye sordular:
-Üstad, sizce insan nedir?
-Yek katre-i hunest ve hezar endişe,der Sadi. Yani "Tek damla kan ve bin endişe!..."

NAMAZ

2010-02-13T11:03:00.000-08:00

Namaz nedir? Edep ile huzuruna çıkarak
Bizi yoktan yaradana gönlümüzü açmaktır.
Bu dünyanın çirkin, iğrenç işlerinden bıkarak
Bir lahzacık arşa uçmak, cehennemden kaçmaktır.

İnsanoğlu bir canavar iken anı bir melek
Yapan Hakk'ın korkusudur, sevgisidir, emridir.
Beş vakitte namaz bu hisleri vererek
Kötülükten iğrendirir, iyiliği sevdirir.

İnsanları asırlardan beri eden terbiye
Her birinde birer vicdan uyandıran namazdır
Buna cennet kılavuzu denilse de pek azdır
Bir kaygumuz bulunursa odur eden tesliye

İki rekat namaz kılar kurtuluruz mihnetten
Gönlümüze bir saadet yeli eser cennetten.

Ziya GÖKALP

CENK

2010-02-13T10:54:00.000-08:00

Bizim çarşımızda döğülen kargı
Gök demiri, kara taşı deler ha!..
Pırıl pırıl kıldan ince kılıçlar
Bir vuruşta üç adamı böler ha!..

Atlarımız küheylandır sıradan
Biz binende gök yırtılır naradan
Kut alanlar Tanrı Dağ'dan, Hıra'dan
Kafir içre bozkurt gibi dalar ha!..

Malazgirt önünde elli bin yağız
Ulu buyruk üzre ay olacağız
Kırk Urum'un yamacında bir Oğuz
Kancıklığın böylesine güler ha!..

Dilaver CEBECİ

KOŞU

2010-02-13T07:51:00.000-08:00

Güzelliğim düşüncene sığmadı
Biraz daha kalsa idin ölürdün
Çisil çisil yağmurumdan kaçmışsın
Sularıma gelse idin ölürdün

Işığım var karanlığa diş biler
Limanım var sığınacak gemiler
Düşüncem var bir başaktan bin diler
Düşüncemi bilse idin ölürdün

Kır atlara al atlara gem vurdum
Dört yönde devlere tuzak kurdum
Buğulu camların ardında durdum
Camlarımı silse idin ölürdün

Katı gerçek filizlendi her yerde
Daha aramızda sır perde perde
Tebessüm nerede mutluluk nerde
Bir kerecik gülse idin ölürdün

Dilaver CEBECİ

GÜL ŞERBETİ

2010-02-06T15:55:00.001-08:00

GÜL ŞERBETİ

Çocukluğumun esrarlı hazinelerinden biriydi kına gecelerinde doyasıya içtiğim gül şerbetleri. Şehre yakın olmakla beraber, köylerden aldığı göçlerle sonradan kurulmuş olmanın sosyal görüngülerini fazlaca üzerinde taşıyan mahallemizde, kına gecelerinin vaz geçilmezi olan şerbet geleneği, taşralı olmanın da bir alâmetifarikasıydı adeta.

Düz, desensiz, alüminyum tepsiler içinde, yan yana dizilmiş uzun, ince, sade ve yuvarlak cam bardaklarda pembe –gül pembesi- renkleriyle misafirlere biteviye ikram edilen gül şerbetinin tok, tıknaz tadı dimağınızda önce “ Hayır, bir daha içemem.” dedirten bir izlenim bırakır; sonra neden olur, nasıl olur bilemezsiniz, birden ikinci bardağını içerken bulursunuz kendinizi gül şerbetinin…

Kızılçakır, Sarıoğlan, Dedemler, Hisarlık gibi Torosların kuzey köylerinden aldığı göçlerle kurulmuş olan Karaaslan Mahallesi, kozmopolit yapısına rağmen, mahalle sakinleri dağlılık ortak paydasında birleşirlerdi. Çarşıda pazarda görseniz bir dağlıyı, ovalıdan kolayca ayırabilirdiniz; Çünkü dağlıların giyim-kuşam zevkleri Konya ovasının desenlerini değil, arka Torosların Akdenizlilik alametlerini taşırdı.

Emrullah ve eşi Güldene, bir dağ köyü olan Asarlık’tan gelip mahalleye yerleşenlerdendi. Köylerinin adı Hisarlık olmasına rağmen halk arasında “Asarlık” olarak ünlenmişti. Geçmişin o döneminde Karaaslan’daki yegâne iki katlı betonarme ev onlara aitti. Emrullah ve eşi Güldene, Almanya’da çalışır, yazları tatillerini geçirmek üzere mahallemize gelirlerdi. O ne geliş… Memlekete dönen her Almancı gibi, konu komşuya, hısım akrabaya çaylar, kahveler, gömlekler, pantolonlar, traş makineleri hediye ederlerdi.Yine mahallemizi abad ettikleri bir zamandı.Kızları Müslime’nin kınası yapılacaktı. Bu mahallede kına geceleri kız evinde yapılır. “Okuntu” adı verilen basmadan, kadifeden, pazenden kumaşlar, düğün davetiyesi olarak tüm komşulara dağıtılır. Evinde bulunamayan komşuların okuntuları bir tanıdığa bırakılırdı. Okuntusunu alan mahalleli gayet memnundur; Yüzlerindeki kirli sırıtışın altındaki ifade, kendine verilen kumaşın, komşusununkinden daha kaliteli olduğu fikridir.

Allı, yeşilli, pembeli, mavili kadifeler içindeki “dağlı” karıları, akşama doğru düğün evine sökün etmeye başlamışlardır. Güldene, konuklarını o eşsiz gülümsemesiyle kabul etmektedir. Bir dağlı karısından beklenmeyecek kadar beyaz tenli olan Güldene, orta boy, balıketi endamında, güler yüzlü, hoş bir kadındır. Torosların karları kadar beyaz ve yuvarlak yüzünün en belirgin özelliği, sağ yanağındaki irice bir benin uzun kaşlarıyla sağladığı siyah, simsiyah uyumdur.

İki katlı betonarme ev doldukça Güldene’nin telaşı da artmaktadır. Gelen konukların yaşına ve durumuna göre yeni odalar açılmakta, konukların altına rahat oturmaları için yeni kumaş yüzler giydirilmiş sünger minderler sürülmektedir. Şarklı kültürüyle donatılmış evin odalarında koltuk, kanepe aramak beyhude bir uğraştır, zira her oda ,kendi yalınlığı içinde, kabaca sıvanmış duvarlarına yaslanan duvar yastıkları ve konukların beğenisine mazhar olmuş Sille halılarından başka bir enstrümana sahip değildir.

Evin düz ve geniş odaları yavaş yavaş kadınlarla dolmaktadır. Çocuklar, daha çok kapı önünde ve bahçede örelenmişler; ikramları kaçırmamak için pusuda beklemektedir. Akşam olmuş, yıldızlar, ağustos böceklerinin davetini kırmayarak henüz arzı endam etmiştir. Kalabalıktan sıkılan çocuklar, elleri kına kokuşlu, kadife şalvarlı analarının eteklerinden çekiştirip sızlandıkça, ne iş yaptıkları, nereye seğirttikleri belli olmayan analarının, ellerinin tersini çocuklarının ağzına vurur gibi dokundurmasıyla “Susuvir gayri, bak şimdi lokumlu püsküğüt gelecek.” demeleri bir olur. Zavallı çocuklar yeşile çalan sümüklerini içlerine çeke çeke susarlar.

O sırada mahallenin hoca hanımı buyur edildiği yerde yeteri kadar süzüldükten sonra göz ucuyla kalabalığı süzmüş, yanına oturup saygıda kusur etmeyen dini bütün koca karıların teşvikiyle ilahiler düzmeye başlamıştır bile. Hoca hanımın yanık sesi odaların duvarlarında aksülamel yaptıkça, karınca ocağı gibi ırgalanan kalabalıklar bir anda durulmuş ve betonarme eve baygın bir mistisizm hâkim olmuştur. Odalardan odalara seğirterek lokum, bisküvi, şerbet dağıtan kızlar, ilahi sesi ile bir an oldukları yerde kalakalmış, bir yere kıpırdayamamış; sonra kayıtsız bir eda içinde, oturanların omuzlarını yara yara ikramlarını sürdürmüşlerdir.

Hoca hanımın kıraatını , o yıllarda henüz tanış olduğumuz ceviz kasa televizyonların siyah beyaz ekranlarındaki Diyanet hocalarıyla karşılaştırdığımızda, hoca hanımın sesinde alçalıp yükselen bir bir hüzün, bir feryat yakalarız. Kim bilir, hoca hanım belki de gülmeyen bahtına yanmaktadır, Amine’nin öksüzünün vefatını anlatan “Aman çeşme” ilahisini okurken…

Ortalığı bir anda kaplayan ulvi hava, hoca hanımın yanık sesiyle dalga dalga yayılmakta, odalardan mabeyne, mabeyinden de bahçeye taşmaktadır. Tavanda mütevekkil salınan lambanın ölgün ışıkları altında ıldırayan kadife şalvarlar bir anda yere çöküvermiş, hüzünlü bir hava ortalığı kaplamıştır. Bu dinsel lirizm altında konuklara sunulan şerbetler, gecenin meş’um havasını dağıtmak bir yana mahzunluğu, melüllüğü daha da artıran bir etki yapmıştır. Biz çocuklar, hoca hanımın mezarda ilk geceyi anlattığı ilahiyi yarın evlenecek kızın mutluluk hayalleriyle bağdaştıramasak da huysuzluk etmeyelim diye elimize tutuşturulan lokumları bisküvilerin arasına ezerek ağzımıza tıkıştırırdık..

Adab ve erkânı iyi bilen yaşlılar, oturdukları yerde hoca hanıma doğru dönerler, diğer odalarda kalanlar ise kıbleye doğru yönelerek diz çökerler, bakışları yere düşmüş, belden yukarısını huşu içinde ileri geri sallandırarak ne kadar vecd içinde olduklarını diğerlerine gösterirlerdi.

Bir ara, uzun boylu, kara, kuru bir kız elindeki şerbet tepsisiyle içeri dalar, gül kokulu şerbetini herkese mutlaka tattırırdı. Yaşlı karılar, şerbeti sünnet-i seniyyeye uygun olarak üç yudumda bitirmeye özen gösterirler; gençler ve çocuklar ise, bir dikişte bitiriverdikleri şerbet bardağını tepsiye bırakırlar ve varsa dolu bardaklardan birini daha kapmaya bakarlardı.

Elleri kınalı, yanardöner kadife şalvarlı kara, kuru bir kızın suratındaki iğreti gülümseyişle ve her önüne gelene “Buyrun.” temennasıyla sunduğu şerbetler, kirli, çatlak ellerde sıkıca kavranır, güz yanığı yüzlerde morarmış, handiyse karaya çalan dudaklara götürülürdü. Henüz dil şerbetin lâhuti tadını almadan, bu kirli yüzlerdeki görselliğe tezat teşkil edecek kadar beyaz dişler, uzun, ince şerbet bardaklarına temas ederek sadece içenin duyabileceği kristalize bir “Çınnn” sesi çıkarırdı ki ancak o çınlayışla bütünleşirse buruk gül tadındaki şerbetin şerbet olduğu anlaşılırdı.

Çocukluğumuzda akranlarımızla her secdeye vardığımızda kıkırdaşarak itişip kakıştığımız teravih namazlarının haricindeki tek sosyal katılımlı eğlencemiz, kına geceleriydi. Henüz ergenleşmediğimiz için kadınların eğlencesine katılmamızda bir mahzur görülmezdi. O tıka basa kadın dolu evde yanardöner kadife şalvarların içindeki genç kızlar, taze gelinler, olgun hanımlar sıkış kakış aralarından geçerken kalçalarına temas etmemize ya hiç aldırmazlar ya da omuz üstünden umursamaz bir bakışın ardından o gün manasını idrak edemediğimiz hınzırca bir gülüşle bize mukabele ederlerdi.

Yaz gecesinin bol yıldızlı semalarındaki aydınlık, o güne kadar albasması, cancaloz, ecinni hikâyeleriyle doldurulmuş dimağlarımızda deberen korkuyu huzura tebdil eden bir itminan yaratırdı. Bu gece hiç bitmeyecektir, yıldızlar gibi yanıp sönen allı, yeşilli, mavili şalvarların parıltısı, zihnimizde ebediyen şavkıyacaktır. Kadınlar kararlı adımlarla odalardan odalara, sofalardan bahçelere seğirteceklerdir. Gül kokusu ve gül tadı geceye damgasını vuracak; kınalanmış eller, kınanın iyice işlemesi için bezlerle, naylonlarla sıkı sıkıya sarılacaktır. Ve bu ulvi gecenin zihnimizde kazıdığı unutulmaz imgelerden biri de kınalı parmaklar ucundaki tepside sıra sıra dizilmiş uzun, ince, sade ve yuvarlak şerbet bardakları olacaktır.

Arka odalardan birinde şerbet servisi dolayısıyla hoca hanımın ilahilerine ara vermesini fırsat bilen bazı genç kızlar, şalvarlarının uçkuruna sıkıştırdıkları tahta kaşıklarla meydana çıkıverecek ve bir Konya türküsü eşliğinde oynamaya başlayacaklardır. Ortamdaki kasavet bir anda dağılacaktır. Kaşık şıkırtıları, az önce hoca hanımın ilahisine kendini kaptırarak sırat köprüsünün kıldan ince ve kılıçtan keskin olduğunu düşünen, ölümü kanıksamış yaşlıca kadınların dahi yüzünde bir tebessüm doğuracak ve aynı anda bu tebessümü ele güne karşı kendine yakıştıramayan koca karılar, oturdukları yerde tesbihlerine gömülecek ve ortamdan ilgisiz görünmeye çabalayacaklardır.

Kınalı ellerdeki tahta kaşıkların oluşturduğu ritim önce bozuk bir armoni oluşturacak daha sonra kızların göz teması kurmaları ve ritmi kavramalarıyla muhteşem bir ahenge dönüşecektir. En yaşlı ağacın dahi içine işleyen usare gibi kurumuş, sararmış, ölmeye hazır gönüllerde küllenmiş ateşleri yeniden yakan bu ritmik dans tınıları, suya atılan taş misali merkezden dışa doğru genişleyen halkalar şeklinde, tüm davetlileri saracak ve ortalık işte şimdi tam anlamıyla kına gecesine benzeyecektir.

Tabi bu duruma pek bozulan hoca hanım, yanındaki birkaç koca karıya artık gençlerde saygı ve iffetin kalmadığını, din ve imanın eksildiğinden dert yanacaktır. Neticede başımıza ya taş yağacaktır ya da kıtlık, deprem gibi afatlar…

Teybin cızırtılı sesine, kasetin de eskimiş olması eklenince çalan türkünün sözleri anlaşılamamaktadır ancak oynamakta olan genç ve cazibeli bedenler için artık ne sözün ne de müziğin bir önemi vardır: Allı, yeşilli, mavili fistanlar içinde biteviye dönüyor, dönüyor, dönüyorlar… Kaşığın ritmi, âdeta dönme kuvveti oluşturuyor. Bir lunaparktaki balerinin eteğinin gözünüzün önünden hızla akıvermesi gibi, allı yeşilli fistanların savleti artık gecenin ruhunu teşkil etmektedir.

Gece susmuş, ağustos böcekleri susmuş, yıldızlar susmuştur. Ortalık kaşıkların ritmine teslim olmuştur bu saatte. Hafiften mahmurlaşmaya başlayan gözlerde şimdi, keklik gibi seken bozkır kızlarının yansımaları vardır. Önceleri tek tek izlenebilen dans figürleri daha sonra seçilebilirlik özelliğini yitiriyor ve bir zaman sonra gözünüze kendiliğinden girmeye başlıyor. Neyi seyrettiğinizi kavrayamıyor, bir an nerede ve hangi zamanda olduğunuzu unutuyorsunuz.

Bu loş ve dingin hava tam sizi yutmak üzereyken, kaşık havası bitiyor. Terli kızlar, kaşıkların saplarını diğer elindeki kaşıkların saplarına birkaç kez sürttürerek tiz bir ses çıkartıp oyunu bitiriveriyorlar. Aynı anda alkışlar, gülmeler, çığlıklar bir birine karışıyor. Odaları derin bir uğultu kaplıyor. Terli vücutlardan odaya ağan kokular burnunuzda yer edinmişken kara, kuru bir kızın elinde şerbet tepsisiyle odaya girivermesi, odada yeni bir kokunun hükümranlığını başlatıyor: Gül kokusu… Ayakta duran, oturan kadınların ellerindeki gül şerbetleri bittikçe yenileri geliyor.

Gecenin selâmetinden ve konukların memnuniyetinden bizzat sorumlu olan Güldene, odalar arasında ha bire dolanıyor. Bir bakmışsın, mabeyinde yorgun sesiyle, şerbet dağıtan kızlara buyruklar yağdırıyor; bir bakmışsın hoca hanımın yanına gelmiş, cebine para sıkıştırırken görülüyor. Artık gece nihayetlenmek üzere. Bazı konuklar müsaade isteyerek kına evini terk etmektedir bu saatte. Cümle kapısının önünde bir yığılma oluyor. Ayakta dikilmekte olan Güldene’nin gözleri dalıvermiş uzaklara. Gözlerinden süzülen bir damla yaş, eline tutuşturulan ve henüz tadına bakmadığı şerbet bardağına düşüyor. Kızının mürüvvetine tanıklık eden Güldene’nin ağladığını görenler onu teselli ediyorlar. Onun gözlerinde yıldızlanan nemlerin mutluluk gözyaşları mı yoksa kızının terki diyar edecek olmasının hüznü mü olduğunu hiç bilemeyecekler. Belki bunu kendisi de bilmemektedir. Bir an kendini toplayan Güldene, hızlı el hareketleriyle gözlerinin yaşını sildikten sonra ipekli mendilini şalvarının uçkuruna sıkıştırıyor. Sonra elindeki şerbet bardağını ağzına götürüyor. Allı, yeşilli, pembeli kadifelerin ortasında kalan Güldene meraklı bakışlara metfun olarak şerbeti tadıyor. Diliyle damağının arasında bir müddet yutmadan emdiği şerbetin tadı ona denizlerin tuzu kadar kekremsi geliyor. Şaşırıyor Güldene. Kim bilir, belki de hayatında ilk kez gözyaşının tadını algılıyordur.

Mehmet TURAN

KARABEKİR

2010-02-06T15:26:00.000-08:00

KARABEKİR

Camiden geliyordu. Her zamanki gibi aceleciydi. İki yolun arasındaki ağaçlar kadar koca bir yüreği, iki yolun arasındaki ağaçlar kadar mutmain bir kalbi vardı.

Karabekir diye tanınırdı gençliğinde; Hacca gidip gelince adı “Hacı Bekir Ağa” olmuştu ma’şeri vicdanda. Beyaz sakalları onu tanıyanlarca yaşlılık alameti olarak algılanmazdı hiç. O hâlâ zihinlerde haşin, sert, inatçı Karabekir olarak yaşıyordu. Karaydı teni. Uzun boyu, heybetli yapısı, burma bıyıklarıyla bir külhanbeyi edası vardı gençliğinde. Hâlbuki yaşlılığında boyu çekmiş, omuzları daralmış, saçları tepeden dökülmüş; yanlarda kalan kabarık saçlarıyla sakalı aynı boyda ve aynı renkte -ki beyaz- tatlı, mülayim bir ihtiyarcık oluvermişti.

İnşaat ustasıydı kendini bildi bileli. Derin kireç yarıklarıyla dolu o sanatkâr elleriyle birçok yapıya hayatiyet verir; köprüler, camiler, fırınlar, evler elinde bir hamur kıvamında şekil alıverirdi. Yalçın ve erişilmez yapısına rağmen evde hükümranlık hanımı Hürü’ye aitti. Hürü kadın, kocasının bin bir zorlukla kazanarak eve getirdiği para ve iaşeyi, en ekonomik, en verimli surette kullanır, olanca fakirliklerine rağmen ele güne muhtaç olmadan geçinip giderlerdi. Bunun burasında üç de çocuk okutmaktaydılar. Diğer yandan Hürü kadın’ın da ev ekonomisine -etti, süttü, buğdaydı, yumurtaydı- katkısı olurdu.

Misafire karşı hoşsohbet, sevecen bir Bekir Ağa görürdük. Ciğerinden gelen bir kıkırtıyla kesik kesik ama içten ama yapmacıksız gülerdi güldü mü. Onu gülerken görmek bir ömre değerdi biz evlatları nezdinde. Her zaman kükreyen, homurdanan, şimşekler çaktıran sanki o değilmiş gibi, soba kenarında ya da kucağınızda kıvrılarak mırıldanan mutlu, huzurlu ve uysal bir kedicik oluverirdi bazı anlar…

Bazen akşamın alacasında bahçemizin yola bakan cenahında bir bodur armut ağacına yaslanmış, “Birinci”sini düşünceli ama keyifle tüttürürken görürdüm onu. Yanına yanaşırdım sessiz ve fütursuzca. Şehrin yakınına yamacına iliştirilmiş -köy yaşamının sadeliği içindeki- hayatını irdelerdi iç aleminin gizli odalarında. İnce duman huzmeleri, tütün sarısı parmakları arasından bir yılan gibi kıvrılarak gözlerine kayar, acıyla yaşaran bal sarısı gözleri süzülür, süzülürdü. Bak, derdi bana kırpıştırdığı gözlerini kentin ufkundan ayırmadan: “Buralar altın olacak bir gün. Metresi milyar edecek; evler, dükkânlar dolacak buralara…” Anlardım kalbinin tahassürünü, içim acırdı birden. Kapı Camii’nin alt sahanlığı küçük dükkânlarla dolup taşmamış mıydı? Bir metrecik yerlere, merdiven altlarına dükkânlar kondurulmamış mıydı? Şimdiden ta o günlere hazırlık yapan babam, evin yola bakan odalarını müstakil dükkânlar biçiminde inşa etmiş ön cephelerini komple camekân olarak döşemişti. Birkaç küçük esnafın evimizin yol cephesindeki bu odaları kiralayıp bakkal, elektrikçi dükkânı çalıştırdıklarını bilirim

Camiden çıkmış eve geliyordu.Yorgun vücudu, beyninin emirlerine eskisi kadar sadık olamıyordu. İki yolun arasındaki yağmur kokuşlu topraklar kadar mütevazı, iki yolun arasındaki ıslak çimenler kadar hayat doluydu.

Konya’yı Çumra, Bozkır, Hâdim, Karaman gibi güney ilçelerine bağlayan yegâne karayolunun kenarında ikamet etseydiniz, her Allah’ın günü size de köye giden tanışlarınızdan birileri uğrardı muhakkak. Hacı Bekir Ağa olanca fakirliğine, garibanlığına rağmen sevilir, sayılırdı; aranılan bir dosttu her şeyden önce o…

Çocukluğumun televizyonsuz ve arkadaşsız karanlığında kendimi oyalayabileceğim tek eğlencem, büyüklerin sohbetini bir kenardan sessizce dinlemekti. O sohbetlere öylesine kendimi kaptırırdım ki, akşam olup kimin ne dediğini ev ahalisine geribildirimle anlattığım zaman kuvve-i hafızama hayran kalırlar ve yanaklarımı okşayarak “Aferin, teyp gibisin maşallah!” derlerdi.

Babamda müthiş bir tahkiye yeteneği vardı. Her şeyi hikâyeleştirerek anlatmaya bayılırdı. Genellikle inşaatlarda amelelerle, diğer ustalarla veya işverenle karşılıklı konuşmalarını, tartışmalarını bıkmadan, usanmadan anlatır ve “dedim - dedi”li anlatısı bir saatten evvel bitmezdi. Karşısındakinin huşu içinde bazen sesini çıkarmaya cüret etmeden başıyla onaylayarak dinlemesinden bilhassa memnun olur, coştukça coşardı. Bu arada filtresiz Birinci paketi yarıyı boylamış olurdu tütün sarısı parmaklarının arasında.

Köşemden babamı ve misafirlerini izlerdim sessizce. Biten çaylarını doldurdum. Misafirler, ellerindeki kaşıklarla çaylarının şekerini değil de sanki bardağı eritircesine karıştırır, bu tiz armonik ses ile babam, hikâyeye kısa bir ara verir, sigarasını tüttürmek için bu sefer tütün tabakasını çıkarır, tütünü ağır ağır kâğıda dolar ve diliyle ıslatarak yapıştırdığı “cigara” dürümünü önce misafirine ikram eder aynı hazzı alarak yavaş yavaş bir tane “cigara” da kendine sarardı.

Bu uzun hikâyeler birçok misafir tarafından ezberlenmişti artık ama babamın anlatma arzusu eksilmiyordu hiç. Bazı zamanlar keyifle yine bilindik bir hikâyesini anlatmaya giriştiği zamanlar olurdu; ama annem tarafından “Yeter artık aynı şiyi kaç kere anlattın!” diye uyarılırdı. Bu müdahaleye pek sinirlenen Bekir Ağa, ağza alınmayacak bir küfür sarf ettikten sonra oturduğu yer minderinde sağ ayak tabanını yere basıp dizini karnına doğru çeker, iki avucunu diz kapağında kenetler ve kaşları çatık, gözleri dalgın bir melüllük içinde susardı. İşte o an bal sarısı gözlerindeki damlayamayan yaşları görürdüm ben. İçine ağlamanın ne demek olduğunu görürdüm. Kahverengili - yeşilli hacı takkesinin altında küçülüp kaybolduğunu görürdüm babamın.Misafiri her kimse, konuyu değiştirmek için lafın gelişi birkaç soru sorar, mesela “Bağ bahçe nasıl, ürünler iyi mi?” gibisinden bir iki laflar; böylece Hacı Bekir’in ilgisini dağıtır, sonra da usulünce müsaade ister ve kalkar, giderdi.

Etraf karanlıktı, camiyle evin arası iki yüz metre var ya da yoktu. İki yolun arasındaki direkler kadar yalçın; iki yolun arasında esiveren rüzgârlar kadar gamsızdı.

Bazı müteahhitlerle yıllarca çalışmış olmasına rağmen sigortası ha bugün ha yarın diyerek yapılmamıştı. Sosyal güvencesi de yoktu. Karın tokluğuna çalışmanın faydasızlığını idrak ettiğinden midir nedir, bir gün Arabistan vizesi almasıyla Riyad’a uçuvermesi bir oldu. Yıllarca kaldı kutsal bellediği topraklarda. Çalıştı, evine para gönderdi, mektuplar gönderdi ucu hasret tüten. Mektuplarını okuyabilmek neredeyse imkânsızdı. Fakat kargacık burgacık yazısının içinden, ilkokulu yarıda bırakmış bir bozkır insanının ruhunu yansıtmaya yetecek kadar “sevgi, özlem, gurbet” kelimelerini sezmek zor olmasa gerekti. Bir de fotoğraflar koyardı her mektubuna Arap çöllerinde bir devenin sırtında kavruk bir çehre ile çekinilmiş. Kutsalını yaşamanın gururu, kutsalına kavuşmanın mutluluğu okunurdu yüzünden… O, yedi diyara korku üşüştüren, sallama kaması belinde genç, kara yağız, heybetli Karabekir değil, Hacı Bekir idi artık, lokum kıvamında; habis benliğini çöl kumlarında yakmış, pişirmiş ve olgunlaşmış biri olarak…

Çocuk ruhluydu diğer yandan. Ben de öyleyimdir. Torununu sırtına aldı mı gözü dünyayı görmezdi. Kâh at olur yerde dört ayak yürürdü; kâh araba olurdu odaları dolaşırdı. Gönenirdim, mutlu olurdum oğlumdan ziyade ben. Evimiz, yazları uğradığımızda şenlenen bir yuva olmuştu, geçmişin duvarlarda birikmiş naralarına inat...

Kulaklarından ve burnundan bir parça kan gelmişti. İki yolun arasındaki taşlar gibi suskun; iki yolun arasındaki otlar gibi dingindi.

Lavabosu ve çeşmesi olmayan evimizde, babamın alüminyum leğen ve demir ibrik yardımıyla abdest alması özel bir ritüele dönüşürdü. Abdest suyunu getirmek için evin yakınında bir yerlerde kurulmuş olan tulumbadan su doldurmaya giderdik. Deve kuşu başını andıran tulumbanın mavi renkli büklümlü koluna bastıkça önce derinden “curk curk” sesleri gelir, sonra suyun boru içinde yavaş yavaş yükseldiğini hissettirircesine mesihane bir nefes işitilir ve sonunda tulumbanın ağzından buz gibi sular fışkırırdı. Su, basma hareketiyle koordineli olarak kesik kesik akmaya başlardı. Biraz kumlu ve yosunlu ama çelik soğukluğundaki suyu avuç avuç midemize gönderirdik. Soğuk suyu hızlı ve çok içmenin neticesi, midemizde ani bir kramp oluşur ve bir müddet eğildiğimiz yerden doğrulamaz, karnımızı tutarak kıvranırdık. Abdest almasında babama genellikle ben yardımcı olurdum. Mabeyinde abdest azalarını yıkaması için suyu ibrikten leğene doğru yavaş yavaş ve dikkatlice dökmeme rağmen her defasında babam tarafından suyu daha az ve daha dikkatli dökmem husususunda uyarılırdım. Ağzına ve burnuna hızlı el hareketleriyle su verdikten sonra yüzünü ve kollarını yıkardı. Avuç içine aldığı birkaç damla suyu kollarına öyle bir yayışı vardı ki buncağız suyla kıllarla kaplı kolunun tamamını nasıl ıslatmayı başarırdı, şaşar kalırdım. Abdest alması tamamlanınca kollarında biriken suyu yavaşça leğene sıyırırdı. Tabi bu arada kolundaki bütün kılların aynı hizada tarandığını ve şekil aldığını belirtmeliyim.

Savcı geldi, yol ölçüldü, zabıtlar tutuldu. İki yolun arasındaki bulutlar kadar beyaz, iki yolun arasındaki güneş kadar sıcaktı.

Yıllar onu pir ü pak bir ihtiyar yapsa da onun vücudu hala sıhhatli, hala kuvvetli idi. Abdest alırken kollarının her bükülüşünde pazularının nasıl şiştiğini görür, hayret ederdim.Akşam ezanının hızlı okunması gibi camiye koşar adım giderdi. Ramazan aylarında bile eline aldığı bir parça iftariyelikle mutlaka camiye gider ve cemaati kaçırmazdı. Açlığa talimli olduğunu mu gösterirdi bize yoksa nefis terbiyesinde alınacak merhaleleri mi, bilmem.

Cami çıkışı hızlı adımlarla eve dönmekteydi. O,hızla gelen arabayı görmemişti; Hızla gelen araba, onu görmemişti.Hatimesi güzel olmalıydı.Bir cami çıkışında abdesti ile namazı ile çıkmalıydı Yaratanın huzuruna. Velhasıl, hüsnü hatime ile bitirdi hayatını. Cenazesinde kalabalıklar taştı.Tabutu omuzlarda hafif bir kuş olup uçtu.Nice veliler , kırklar yediler, bu saf kalbin illiyyuna yolculuğunu müşahade ettiler.

İki yolun arasındaki güvercinler gibi masum, iki yolun arasındaki serçeler gibi yalındı. Babamdı...(Allah rahmet eylesin)

GAZAP ÜZÜMLERİ (JOHN STEİNBECK)

2010-02-06T11:59:00.000-08:00

Nobel ve Pulitzer ödülü almış olan yazar Steinbeck, bu eserinde 1929 ekonomik buhranını ele alarak topraklarını kaybeden ve iş bulma umuduyla yollara dökülen tarım işçilerinin yaşam öyküsünü gözler önüne sermiştir. Romanda Joad ailesinin şahsında açlığa,yoksulluğa mahkum edilmiş ve sömürü düzeninde ezilmiş tüm insanların dramını yaşarız.

FAUST (GOETHE)

2010-02-06T11:45:00.000-08:00

Dünyada en çok sahnelenen baş yapıtlardan biridir.Şiirsi bir dili,felsefe bir yaklaşımı vardır.Faust genç bir doktordur.Yeryüzünün sırlarını çözmeye meraklıdır.Şeytanın-Mefisto-nun amacı ise insanın bilgi ile aydınlanmasını engellemek ve hayatları mahvetmektir.Şeytan, Tanrı ile bir iddiaya girer.Buna göre insanı yoldan çıkarıp "Dur ey zaman ne güzelsin!"dedirtebilirse iddiayı şeytan kazanacaktır.Aksi takdirde Tanrı kazanacaktır.Mefisto yani şeytan işe koyulur.kendi kimliğini gizlemeden gelip Doktor Faust'la bir anlaşma yapar.Buna göre gençleşecek, kadın, para ve dünya nimetlerine boğulacaktır.Faust şeytanla anlaşır ve hayatı boyunca şeytanın amaçlarına uygun hareker eder.Ancak bir türlü şeytanın istediği cevabı vermez.

SİLAHLARA VEDA (ERNEST HEMİNGWAY)

2010-02-06T11:44:00.000-08:00

I. Dünya Savaşında sıralarında İtalya'da yaşananlar konu edilir.Henry, İtalya'da yaşayan bir Amerikalıdır ve yaralanmıştır.Hastanede Catherine adlı İngiliz hemşireyle tanışır.Catherin barış güvercini gibidir.Birbirlerini severler.Catherin hamile kalmıştır.Henry ise cepheye dönmüştür.Fakat İtalyanlar geri çekilmektedirler ve Henry'yi tutuklayıp öldürmeye kalkarlar.Henry ellerinden kurtularak Catherin'i bulur ve birlikte İsviçre'ye kaçarlar.Catherin doğum sırasında hayatını kaybeder.

VADİDEKİ ZAMBAK (Honore de BALZAC)

2010-02-06T11:18:00.000-08:00

Kocasıyla yaşadığı mutsuz ve monoton evliliğe rağmen ona ihaneti asla düşünmeyen Henriette ile acılarla dolu çocukluk yaşamış yeniyetme delikanlı Felix'in öyküsüdür.Henriette, yaşadığı aşkı yücelikten, ayrı düşünemez,ailesine ihanet noktasına asla getirmez.Onun yaşadığı temiz ve kutsal bir aşktır.Felix ise her şeyi yakıp yıkacak bir çılgınlık olarak yaşamak ister aşkı.Romantizmin egemen olduğu yıllarda Balzac realizmin öncülüğünü yapmış, realizmin hatta naturalizmin doğuşunda etkili olmuştur.