Van moslim via dragqueen naar boeddhist: Jaouad Alloul heeft een bijzonder pad afgelegd. Als theatermaker vertelt hij zijn verhaal, dat gehoord moet worden. “Ik ben sterk door wat mij is overkomen.”

“Ik ben als een elastiek dat je naar achter trekt om iets weg te schieten”, zegt Jaouad Alloul (32). “Mijn elastiek is heel hard naar achter getrokken geweest, zodat ik nu de ruimte wordt ingeschoten.”

Ik ontmoet de theatermaker in de beschutte binnentuin van de Antwerpse co-workingplek waar wij allebei een bureau huren. Jaouad is opgegroeid in een gezin van Marokkaanse moslims, is homo, werd atheïst en later boeddhist. Hij is de jongste uit een gezin van acht kinderen. Zijn moeder overleed toen hij pas 15 was. Jaouad is een vat vol verhalen, die hij graag vertelt: als theatermaker en zanger brengt hij meer kleur op de wangen van het Belgische cultuurlandschap.

Dat begon bij zijn monoloog ‘ZeeMeermin’, waarin hij twee verhalen schetst over zijn kindertijd: “Eentje over mijn tijd op de koranschool, en eentje over dat ik me aangetrokken voelde tot een jongen. Die monoloog speel ik op middelbare scholen, waarna we in gesprek gaan met de leerlingen. Het is een verhaal dat gehoord mag worden. Dikwijls wordt het bestaan van homoseksualiteit onderdrukt in de islam, in alle monotheïstische religies eigenlijk.”

Hoe reageren de leerlingen op jouw monoloog? 

Sommigen lachen me uit: het is toch voor de hand liggend dat homo’s bestaan en dat zij mogen zijn wie ze zijn? Dus dat is hoopvol. Maar een groot deel kijkt nog heel argwanend naar seksualiteit. Er zat eens een Jehova’s getuige in de zaal die er rotsvast van overtuigd was dat seksualiteit er enkel voor voortplanting is. En zo zijn er ook katholieke en moslimjongeren die straffe uitspraken doen. Maar er was ook een keer een Thais meisje dat zei: in onze cultuur wordt daar geen punt van gemaakt. Heel verademend.

Hoe hebben die uitersten, moslim en homo, een rol gespeeld in je jeugd?
Op mijn 6de merkte ik al dat ik me aangetrokken voelde tot jongens, maar ik kende het woord homo nog niet. En toen ik dat woord later leerde, toen was dat altijd iets slechts, het had een negatieve lading. Ik wist: zo mag ik niet zijn. Toen volgde een lange fase van onderdrukking die zich vertaalde in overmatig eten, tot ik 98 kilo woog.

Op mijn 18e ben ik een jaar naar Parijs gegaan, ik werkte er als patissier in een hotel. Toen heb ik voorzichtig mijn vleugels uitgeslagen. Ik heb in een winkelcentrum mijn toenmalige vriend leren kennen en die heeft mij meegenomen naar een homobar.



Toen Jaouad terugkwam uit Parijs, had hij een jaar geleefd zoals hij wilde. Het viel hem zwaar om thuis weer in de pas te moeten lopen. “Ik had mijn hele jeugd en puberteit heel geconstipeerd rondgelopen, ik kon nooit echt mezelf zijn. Ik heb een androgyn voorkomen en ben heel flamboyant. Het was heel vermoeiend om altijd te moeten veinzen dat ik een gewone jongen ben. Dus ging ik het huis uit toen ik 20 was. Daarna volgde een lange periode van rebellie. Ik ben atheïst geworden, omdat ik echt een afkeer van religie had gekregen. Zeven jaar lang heb ik de meest leuke, waanzinnige dingen gedaan. Ik ben dragqueen geweest, en ik ben getrouwd geweest.

Dat klinkt alsof die waanzinnige periode niet bleef duren. Wanneer kwam er een omslagpunt?

Toen ik ongeveer 27 was probeerde ik bikram yoga. Dat was echt mijn ding. De yogaposes zijn heel repetitief, je doet steeds 26 oefeningen twee keer: het gaf een fijne structuur aan mijn leven. Daar ben ik helemaal ingekropen, ik volgde op een gegeven moment vijf lessen per week. Het maakte heel veel los. Daardoor heb ik uiteindelijk het licht gezien en ben ik terug naar mijn vader gegaan. Ik had hem al negen jaar niet gezien, terwijl hij maar vijf kilometer verderop woonde. Het bezoek was heel intens. Mijn vader is al 83, dus in die negen jaar was hij veranderd in een oude man. Ikzelf was intussen een volwassen man. We hebben een uur gepraat. Ik heb toen die oude wonden opnieuw kunnen bekijken, terwijl ik ze lange tijd genegeerd had.

Een week later ging ik op bedevaart naar Indonesië. Dat was perfect getimed, daar kon ik alles laten zakken. Ik heb zes weken in een ashram gezeten, een fantastische ervaring. We mediteerden in een soort boomhut, en alle moederfiguren uit alle religies hingen er boven de deur. Heel mooi, het was een ashram die alles en iedereen aanvaardde. Boeddhisme, hindoeïsme, katholicisme, alles was daar.

Daar kon ik ook nadenken over de toekomst. Want ik heb geen spijt van mijn avonturen toen ik begin 20 was, maar ik was gewoon een losgeslagen projectiel. Ik heb zó de perfecte zoon moeten spelen, dat ik daarna gewoon overal schijt aan had gekregen.

Speelde de islam toen helemaal geen rol meer in je leven?

Nee. Mijn moeder stierf toen ik 15 was, en toen we terugkwamen van het mortuarium had ik een out-of-body experience. Toen wist ik: er is méér dan alleen de god die mij werd aangeleerd. Sowieso wist ik al op jonge leeftijd dat het concept ‘god’ voor mij iets heel anders was dan voor de mensen om mij heen. Ik vroeg me toen al af: als ik in de Himalaya zou leven en ik kende de islam niet, zou god mij dan naar de hel sturen? Je kunt toch niet voor onwetendheid gestraft worden? En ook mijn seksualiteit zorgde ervoor dat ik echt voor mezelf moest denken. Als puber wist ik al dat ik ooit dingen zou gaan doen die mijn ouders zouden teleurstellen.

Toen ik aan yoga ging doen ben ik ook over reïncarnatie gaan lezen en werd het voor mij duidelijker waarom het zo moest zijn. Waarom ik homo ben in de islam en waarom ik zo jong mijn moeder moest verliezen… Dat is omdat ik iets moest leren in dit leven wat ik eerder nog niet heb kunnen leren.

Hoe is de relatie met je vader nu?

Mijn vader stelde mij absurde vragen over hoe ik mijn leven heb geleid, mijn tatoeages, mijn luide lach… Ik denk dat ik toen heb beslist: ik wil gewoon een relatie waarin wij elkaar erkennen als zoon en vader. Zonder dat ik zijn goedkeuring nodig heb. Want ik lach heel graag, ik wil zo luid kunnen lachen als ik zelf wil.

Het is belangrijk om je wortels te onderhouden, maar ik heb ze helemaal afgesneden. Ik heb dat nodig gehad om ergens anders te kunnen groeien, maar ik ben blij dat ik uiteindelijk terug ben gegaan om die wortels weer aandacht te geven. Ik ga nu een keer per maand naar mijn vader. Ik denk dat het vooral voor hem moeilijk is, omdat ik uit zijn wereld ben gestapt en hij mijn wereld niet begrijpt. Maar hij is trots dat ik zelfvoorzienend ben, en respectvol, vriendelijk, dankbaar. Ik ambieer alle dingen die hij mij heeft meegegeven.



En hoe ben je aan theater gaan doen?

Op mijn 22ste ben ik met drag begonnen. In het begin zag ik er niet uit, haha, echt verschrikkelijk! Maar na en jaar was het al beter en twee jaar later had ik echt een eigen personage. Ik heb daar waanzinnige dingen mee gedaan, heb zelfs in het Antwerpse Sportpaleis gestaan met Studio 54 (een gigantisch discofeest, red.). Echt heel leuk.”

En op een zotte avond stond ik eens in een karaokebar, en toen zei een vriend dat ik me moest inschrijven voor The Voice van Vlaanderen. Ik heb het tot de halve finale geschopt. En daarna heb ik drag losgelaten. Het kreeg een te hoog gastvrouwgehalte, het feestje leuk moeten maken… Ik ben meer dan dat.

Wat heb je geleerd van je tijd als dragqueen?
Oh! Dat alles een illusie is, alles is één grote quatsch. We zien met onze ogen, maar we nemen waar wat onze geest ons vertelt. Mensen zagen mij als man, ik voelde dat, en ik wist dat dat niet klopte. Dus drag was een fijn medium, ik leerde dat mensen alleen maar zien wat ze willen of kunnen zien. Dus ik dacht: ik moet weten van mezelf wie ik ben in mijn kern. Yoga en meditatie zijn daar goed voor geweest.

Dus drag, yoga, meditatie: alles kwam heel vloeiend samen.

Ja, ik heb er veel aan gehad, en nog. Meditatie en boeddhisme is voor mij: het gewaar worden van je gedachten. Ik had veel donkere gedachten over mezelf. Mensen beseffen niet hoe snel gedachten zijn. We hebben er meer dan 60.000 per dag. Het mooie van het boeddhisme is dat het er niet om gaat vrij te worden van gedachten, want we hebben gedachten nodig.

Als je beseft: ik heb gedachten nodig om mijn leven te creëren, dan ga je de juiste gedachten denken. Je kunt al die gedachten niet weghalen, maar wel nieuwe gedachten implementeren, met affirmaties. Bij mij ging dat op een heel kinds niveau: ‘je hebt dat goed gedaan’, ‘da’s flink’. Die dingen heb ik heel weinig gehoord vroeger, dus ik heb dat gebrek aan gedachten gewoon erin gestopt. In Vlaanderen zeggen we: doe maar gewoon, dat is al speciaal genoeg. Maar er is niets mis mee om jezelf te waarderen.

En het mooie is: zodra je beslist om aan zelfontwikkeling te doen, dan komt daar ook geen einde meer aan. Je wordt dan een bloem die zichzelf steeds aan het openstellen is.



Ben je een boeddhist?

Heel raar: hoe meer ik dat uitspreek, hoe meer ik ernaar ga handelen. Dat zit in kleine dingen. Ik bedank mijn eten voor ik het opeet, ik bedank de dag om te starten. Ik ga andere mensen meer en meer behandelen zoals ik zelf behandeld wil worden. Dat is nog geen garantie dat mensen mij ook goed behandelen, maar dan weet ik dat ik mezelf in de ogen kan kijken. Zonder daar meteen perfect in te willen zijn, want boeddhisme is volgens mij: weten dat je in een menselijke ervaring zit, en die durven te bewandelen, en dus fouten maken.

Hoe kijk je nu naar de islam?

Een Turkse leerling zei eens: ‘ik kan geen sympathie opbrengen voor de islam.’ Dat heb ik ook, voor de islam die ik ken althans. Ik hou niet van uitsluiting van menselijke ervaringen. Ik begrijp dat mensen islamitisch zijn, het is een mooie religie, met mooie rituelen, maar het biedt op bepaalde vragen geen antwoord.

Alle monotheïstische religies zijn zo verdomd overtuigd van hun ultiem-zijn, dat is gevaarlijk. Alles heeft voor iedereen juist een andere betekenis. Het boeddhisme laat wel een eigen interpretatie toe, dat vind ik mooi. Het boeddhisme blijft bovenal streven naar vrede, met jezelf en met anderen, het is volgens mij de beste uitvoering van dat idee. Ik denk wel dat de originele boodschappers van de monotheïstische religies, als ze echt hebben bestaan, inspirerende mensen waren die toen nodig waren. Maar wat is er gebeurd toen die boodschappers overleden? Dat gesprek ga ik graag aan met mensen die het ook niet weten. Want dat is de enige waarheid: we weten het niet.

Hoe zie je de toekomst voor je?

Ik ga steeds meer theater maken. Ik wil ook vormingen blijven geven op scholen. Ik wil meditatie binnenkrijgen in scholen. Dat is mijn ultieme droom: het schoolsysteem veranderen. Kinderen zijn kleine mensen, die zouden we normen en waarden moeten aanleren, helpen hun emotionele kant te ontwikkelen. En daarnaast ben ik weer mijn focus gaan leggen op zingen. Met mijn bandje met Aiko Devriendt speel ik soul met een vleugje 80’s. We spelen deze zomer op Antwerpse festivals en zijn op zoek naar een label.

Je bent een inspirerende gast Jaouad!

Haha! Maar ik wil een zot inspirerend iemand zijn, met wie je lol kan maken. Niet zo iemand van ho ho ho ho, nee, Jezus, dat zou ik echt niet zijn. Ik wil een cool grootmoedergehalte hebben: een coole granny die veel wijsheid heeft maar die ook lekker moppen kan tappen.


Meer informatie: www.behumanvzw.be


Jaouad brengt op 1 augustus zijn monoloog ZeeMeermin tijdens de Pride-week in Amsterdam, als gast van de Shakespeare Club van het COC.
Tot slot kun je hier Jaouad zijn muziek beluisteren.


Foto’s: Eric de Mildt

Al meer dan twintig jaar zat Marieke van Vugt bij Rigpa, toen spiritueel leider Sogyal Rinpoche in de zomer van 2017 openlijk werd beschuldigd van misbruik. Marieke probeert als beoefenaar, wetenschapper en coördinator van het cursusaanbod bij Rigpa Groningen haar weg te vinden in deze complexe situatie. Wat moet er volgens haar veranderen? 

“De eerste keer dat ik in aanraking kwam met verontrustende berichten over Sogyal Rinpoche’s gedrag was ongeveer 15 jaar geleden. Ik woonde toen in Amerika, en ik hoorde tijdens een instructeurscursus van Rigpa van de rechtszaak over Janice Doe. Mijn eerste reactie, misschien heel naïef, was dan ook: dit is Amerika, daar spannen ze overal rechtszaken over aan. Daarnaast ben ik neurowetenschapper en weet ik dat het geheugen tricky kan werken en dat mensen herinneringen best kunnen veranderen in hun hoofd. Ik ging ervan uit dat het zoiets was. Ook kende ik de mensen om wie het ging niet persoonlijk en leek het me waarschijnlijk dat het vooral berustte op misinterpretatie van het soms onconventionele gedrag van Sogyal Rinpoche. Het keerpunt kwam toen ik vorig jaar zomer de brief las van de acht studenten. Een aantal van hen kende ik persoonlijk en ik wist dat dit mensen waren die niet zomaar iets beweren. Dat was heftig, ik had een gevoel van: misschien is er wel veel meer gebeurd wat niet in de haak is en waar ik geen weet van heb.”  

Aan dit keerpunt in Marieke’s leven bij Rigpa ging zo’n 20 jaar vooraf. Al vanaf haar 17e is Marieke verbonden aan deze Tibetaans boeddhistische stroming. Dat begon met het lezen van Sogyal Rinpoche’s boek “Het Tibetaanse boek van leven en sterven” ‘waarin precies de dingen stonden die ze zelf ook al had gedacht, maar dan logischer geformuleerd’. Er werden ook heel praktische tools gegeven om met de geest te werken. Het triggerde Marieke om een cursus te volgen bij Rigpa Amsterdam, waar ze zich direct thuis voelde. Inmiddels werkt ze aan de Rijksuniversiteit Groningen als neurowetenschapper en onderzoekt ze onder meer hoe meditatie en mindfulness helpen onze geest flexibeler te maken. Sinds enkele jaren reist ze regelmatig af naar India, om onderzoek te doen bij Tibetaanse monniken en het effect van hun training op gedrag en emoties. Naast al die bezigheden weet ze ook nog tijd te vinden voor Rigpa Groningen, waar ze programmacoördinator is.      

Hoe was jouw relatie met Sogyal Rinpoche, tot aan het moment dat je de brief las?
In de eerste jaren voelde ik vooral een klik met het onderricht, zijn boek en de sangha. Pas een jaar jaar nadat ik begon bij Rigpa kwam ik bij een Dharma talk voor het eerst met hem in aanraking. Veel mensen waren helemaal ‘wauw van hem’, maar dat had ik minder. Later, tijdens retraites in Frankrijk, kreeg ik wat meer van hem mee, maar het bleef een ver-van-mijn-bed-show. Nu, na meer dan twintig jaar, heb ik die klik met hem als leraar wel. 

 

Is dat gevoel over hem nu anders?
Toen het allemaal begon, in de zomer van 2017, heb ik me afgevraagd: waar sta ik nu in mijn relatie met Sogyal Rinpoche? Wat moet ik met deze informatie? Wat ik altijd doe in dat soort situaties is terugkeren naar meditatie en dan kijken: hoe voelt het? En dat was dat ik na zo veel jaren toch nog steeds een intuïtieve connectie voelde met Sogyal Rinpoche en ik heb, ondanks alles wat er is gebeurd, toch nog het gevoel dat hij mijn leraar is. 

Wat deed het met jou om die brief te lezen?
Het was zeker een keerpunt in de manier waarop ik naar hem keek. Het is complex: het gaat over een leraar die voorbij de concepten probeert te komen. En waar heb je concepten over? Over geld, roem, gekend worden enzovoort. Zoals ik ernaar kon kijken is dat hij als leraar zit te spelen met al die dingen. Voor mij zijn zijn lessen behulpzaam en wat ik zag ervoer ik niet als misbruik. Maar wat er in die brief staat deed mij wel inzien dat er echt mensen pijn gedaan zijn, en het is dan niet relevant of dit nu de intentie was of niet. Er zijn dingen heel erg misgegaan.  Toen ben ik heel bewust gaan proberen om naar alle verschillende stemmen te luisteren. Niet alleen de heel devote studenten die zeggen: er is niks aan de hand. Of die andere groep die zegt: Sogyal Rinpoche is een charlatan en Rigpa is een sekte die moet worden opgeheven. Daarbinnen heb ik geprobeerd zelf een mening te vormen en geprobeerd zoveel mogelijk bij mijn eigen ervaring te blijven. Een heel ingewikkeld proces, maar ook heel leerzaam. Want hoe ik de gang van zaken binnen Rigpa tot dan toe beleefde is: er komen lessen van “boven” (de leraar) en dat moet je maar allemaal geloven. Zoveel mogelijk gewoon volgen, en weinig ruimte voor discussie en ongefilterde terugkoppeling naar de leraar. 

Wat bedoel je daar precies mee?
In het algemeen was het niet de gewoonte om na een les van Sogyal Rinpoche direct vragen te stellen. Aan het einde van een lezing werden de vragen die mensen hadden eerst verzameld door een schil van mensen om Sogyal Rinpoche heen. Zij redigeerden de feedback en vragen, voordat ze bij Sogyal Rinpoche terecht kwamen. Dat deden ze met de bedoeling om een soort orde te scheppen in de wirwar van vragen, om Sogyal Rinpoche daarmee te inspireren beter onderricht te geven. Achteraf bezien is dat een heel raar systeem, twijfels die mensen hadden en opschreven werden eruit geknipt. De leraar krijgt daardoor geen realistisch beeld van wat er echt in de sangha speelt en hoe mensen op zijn onderricht reageren. Ik kan me goed voorstellen dat dit gegeven een grote rol heeft gespeeld in de situatie waarin er schade is berokkend aan mensen.  

Sogyal werd dus niet gecorrigeerd?

Ja, hij kreeg niet werkelijk terug: Sogyal Rinpoche, wat u nu doet werkt gewoon niet. 

Hoe zag zijn rol er precies uit? Hoeveel invloed had hij?
Van wat ik gezien heb, was dat hij aan het hoofd stond van de hele Rigpa-organisatie. Hij besliste uiteindelijk over welk studieprogramma er werd aangeboden en bepaalde hoe de organisatie eruitzag. Er waren wel mensen die voorstellen deden en hielpen uitdenken, maar het ging uiteindelijk bijna allemaal langs Sogyal Rinpoche. Rigpa Nationaal werd aangestuurd door Rigpa Internationaal. En de lokale sangha’s hadden weer contact met Rigpa Amsterdam. 

Het klinkt alsof er een grote kloof bestond tussen Sogyal en de ‘gewone’ Rigpa-beoefenaar. Wijt je dat aan dat hiërarchische systeem?
Ja, zeker. De Dalai Lama heeft het ook gezegd: dat het feodale systeem vanuit Tibet naar het westen wordt gekopieerd en dat dit problematisch is. In het tulku-systeem waar Sogyal Rinpoche uit voortkomt, worden kinderen van jongs af aan op een voetstuk gezet, wat rare effecten kan hebben op iemands geest. Je leert niet om contact te hebben met ‘gewone’ mensen. Sogyal Rinpoche is als het ware getransplanteerd naar het Westen, maar zonder de cirkel van leraren die er normaal om zo iemand heen hangen. Dan ontbreekt er dus een schil van mensen die je kunnen controleren of bijsturen.  


Het heeft ook goeie kanten, bijvoorbeeld dat wij in het westen geneigd zijn te denken dat we alles wel weten en zelf kunnen bepalen en dat het nuttig om jezelf te trainen in het opzij zetten van dat ‘willen’. Aan de andere kant heb je dan geen kans om kritisch te zijn over een systeem wat gebreken heeft: een systeem waarin vrouwen ondergeschikt zijn, waarin ook nu nog lijfstraffen bestaan. In mijn reizen naar India heb ik ook gezien dat ook een Tibetaans klooster zeer hiërarchisch is; er bestaat niet echt zoiets als regie hebben over je eigen leven. Dat is echt een enorme cultuurkloof met het Westen. 

Wellicht verklaart dat iets. Maar toch, is Sogyal als persoon niet simpelweg ongeschikt gebleken voor de positie die hij bekleedde?
Dat is een ingewikkelde vraag, ik kan daar geen ja of nee op antwoorden. Hoe ik erover denk: hij heeft een kant die veel wijsheid belichaamt en is in staat om de wijsheid van een lange traditie door te geven en het onderricht te vertalen naar een westerse context. In mijn geval helpt hij mij echt mijn geest te transformeren. Maar er zit ook een problematische kant aan het verhaal, de manier waarop hij omgaat met macht, mogelijk een gebrek aan inzicht in de effecten van zijn acties op de studenten. Het feodale systeem werkt gewoon niet goed in het westen, zeker ook omdat we hier geen idee hebben hoe dat hoort te werken. Je komt binnen en denkt: dit zal allemaal wel normaal zijn. 

Kan je wel spreken van het belichamen van wijsheid, wanneer iemand zich schuldig maakt aan zoiets als misbruik?
Wat ik zelf heb gezien, als ik hem bezig zag, is dat hij zo goed mogelijk probeert om het onderricht door te geven en te vertalen naar de ontvangers, de studenten. Hij leek zich altijd zeer om zijn studenten te bekommeren: zo belde hij met mensen van Rigpa die op hun sterfbed lagen om ze in dat proces te begeleiden, op alle uren van de dag. Er zijn ook verhalen van mensen voor wie Sogyal Rinpoche’s aanpak wel weer heeft geholpen in het omgaan met trauma’s. Aan de andere kant komen nu verhalen naar buiten van mensen die vertellen dat wat ze ervaren hebben bij Rigpa juist traumatisch was. Wat ik wel pijnlijk vind is dat mensen die zeggen beschadigd te zijn vanuit Rigpa de boodschap krijgen dat hun ervaring onzuivere waarneming is. We horen in Rigpa vaak maar één dominant verhaal en dat is denk ik niet gezond. Ik zou heel graag willen, en daar ben ook voor aan het lobbyen, dat Rigpa zich openlijk uitspreekt over de briefschrijvers en hen bedankt, omdat ze een heel belangrijke discussie teweeg hebben gebracht over wat wel en niet werkt. Wat duidelijk niet goed werkt is hoe de beoefening van Vajrayana in het westen is geïmplementeerd en daarin zijn we goed wakker geschud. 

Hoe ziet de aansturing van Rigpa er nu uit? Is het stuurloos of gaat alles gewoon door?
Het is nog een beetje een zoekproces. In Groningen hebben we momenteel geen openbaar programma en in Amsterdam maar beperkt. Internationaal is dat ook het geval. Je kunt mensen nu eenmaal niet zomaar laten beginnen bij Rigpa, nu dit allemaal speelt. Mijn indruk is dat de organisatie nu probeert uit te vogelen hoe we het moeten gaan aanpakken. Hiervoor zijn mensen aangewezen die deel uitmaken van een zogenaamde ‘vision board’. Samen met een aantal boeddhistisch leraren zijn zij aan het uitzoeken hoe de organisatie op een nieuwe manier bestuurd kan worden en het onderricht levend kan worden gehouden. 

Is het vertrek van Sogyal geen enorme splijtzwam geworden binnen de sangha?
Het is zeker een uitdaging: er zijn aan de ene kant mensen die willen dat Sogyal Rinpoche zo snel mogelijk terugkomt, en aan de andere kant mensen die nog wel de connectie voelen met de sangha, maar die geen video’s van Sogyal Rinpoche meer kunnen zien. In Groningen proberen we iedereen een plek te geven. Er is bijvoorbeeld ook een cursusavond waarop er geen onderricht van Sogyal Rinpoche wordt vertoond. 

Moet een spirituele organisatie sowieso niet op veel meer geënt zijn dan 1 persoon en bijbehorende visie, imperfecties?
Traditioneel is dat niet zo, en dus stond binnen Rigpa vooral Sogyal Rinpoche op het menu van het programma. Op zich logisch, want Rigpa is het voertuig van zijn onderricht. Maar met de inzichten van nu en is het waarschijnlijk beter als er meer ruimte komt voor verschillende stemmen. Mooi is dat we door de huidige situatie nu binnen het Rigpa cursusprogramma een stuk meer verschillende leraren voorgeschoteld krijgen. Ik vind dat het programma daardoor beter en rijker is geworden.

Is er een algemeen gedeelde opvatting van: dit moet anders?

Er is geen algemeen gedeelde mening over de rol van Sogyal Rinpoche en hoe iedereen tegen de relatie met Sogyal Rinpoche aankijkt. Er is nog een onafhankelijk onderzoek gaande naar wat er precies is gebeurd, en dat heeft weer implicaties voor de toekomst van Rigpa. We zijn echt in een fase van inventariseren van ideeën over hoe nu verder met Vajrayana en de leraar-leerling relatie in het Westen, waarbij ook Tibetaanse leraren zijn uitgenodigd om daarover mee te praten. In Rigpa Groningen probeer ik een omgeving te creëren waarin iedereen het woord mag hebben en waar het programma meer bottom-up bepaald wordt. Want op dit lokale niveau hebben we de mogelijkheid om het anders te doen. 

Wat is het belangrijkste wat Rigpa volgens jou anders moet doen?
Rigpa moet zich vooral openstellen voor meerdere verhalen en stemmen. We moeten stoppen met het construeren van een gepolijst verhaal vanuit de sangha, richting Sogyal Rinpoche en naar elkaar, waarin er geen ruimte is voor twijfel. De Dharma is zo krachtig, daar mogen we gerust op vertrouwen en daarin mag er ook gefaald worden. De tendens binnen Rigpa is dat je alleen de succesverhalen hoort: wat een prachtig onderricht, of: wat ben ik toch getransformeerd. Als je iets anders dan dat zegt kun je je zomaar een loser voelen. 

En binnen Rigpa ben ik campagne aan het voeren voor het uitgeven van een verklaring waarin iets staat als: dankjewel briefschrijvers, we hebben jullie gehoord en het heeft een goede ontwikkeling in gang gezet. Ik denk dat zoiets een helende kracht kan hebben omdat het laat zien dat de organisatie echt de boodschap van de brief ter harte neemt en echt probeert te veranderen. 

Zoals Shambhala dat dit jaar wel heeft gedaan?

Ja, inderdaad gewoon toegeven: er gaan dingen mis en het moet beter en we luisteren echt. Sogyal Rinpoche heeft dan wel gezegd dat het hem spijt, maar voor spijt over dat mensen dit zo ervaren, niet dat hij zelf per se iets verkeerd heeft gedaan.  

Heb je zelf nooit gedacht aan opstappen?
Nee, ik heb het nooit echt serieus overwogen, hoewel ik me wel heb afgevraagd: wat moet ik met deze situatie doen als student? Ik kan beter blijven zodat ik van binnenuit invloed kan uitoefenen. Want uiteindelijk zijn wij als studenten Rigpa. We hebben dan wel te maken met die overlevering van een feodale structuur, maar wij als groep kunnen gewoon zeggen: dit willen wij niet. 

Wat is de impact van dit alles geweest op jouw studie en beoefening?

Lachend: het was een stuk minder leuk, afgelopen jaar. Vooral ook omdat ik iemand ben die graag ziet dat iedereen het naar zijn zin heeft en in deze situatie weet je zeker dat er altijd mensen zijn voor wie je het niet goed kunt doen. Het is nuttig om dat los te laten en meer te verblijven in ruimte van niet-weten, en terug te vallen op je eigen wijsheidsnatuur.  In het begin was alles heel duidelijk: je volgt gewoon de instructies van Sogyal Rinpoche. Sogyal Rinpoche was een soort baken, die aan het hoofd stond en het allemaal wel wist. Dat baken is nu weg, het enige wat ik heb is mijn boeddhanatuur. Maar eigenlijk is dat wat me in het begin ook aantrok in het boeddhisme: je mag je eigen weg zelf bepalen. Lange tijd was dat min of meer een theorie. Maar nu moet ik het wel gaan toepassen.

Wat is de waarde van het traditioneel boeddhisme, zoals dat in Aziatische landen wordt beoefend? En op welke aspecten is het voor verbetering vatbaar? Met die vraag bezocht Misha het klooster Wat Phra Dhammakaya, in het Gelderse Afferden. Een katholieke kerk, die een tweede leven kreeg als Thais boeddhistische tempel in de Dhammakaya traditie.

De tempel is vernoemd naar Luang Pu Wat Paknam (1884-1959), de stichter van de Dhammakaya traditie in Thailand. Deze monnik heeft ook veel bijgedragen aan de opmars van het Theravada boeddhisme in het Westen.

Sander Khemadammo - voorheen Sander Oudenampsen - vertelt over de waarde van het traditionele boeddhisme, dat volgens hem over veel meer gaat dan meditatie alleen. Ook licht hij een tipje van de sluier, als het gaat om de kritische punten van boeddhisme zoals dat in tempels en klooster wordt beoefend.

Lees ook het artikel in de Gelderlander, over de Wat Phra Dhammakaya tempel in Afferden

Veel westerlingen associëren het boeddhisme als eerste met mediteren. Maar wat doen boeddhisten uit andere culturen? Judith Sudhölter gaat op tournee langs verschillende niet-westerse boeddhistische groepen. In deel twee doet ze mee aan een vastenretraite in de Tibetaanse tempel in Hantum.
Foto’s: Alvaro Delgado

In een landschap van molens, weilanden en water, verrijst achter een houtwal ineens een stralend wit bouwwerk. Het bladgouden torentje weerkaatst het zonlicht en de Tibetaanse vlaggetjes wapperen onafgebroken in de harde zeewind. De fotograaf en ik bevinden ons dan wel in het noorden van Friesland, toch is dit onmiskenbaar een Tibetaanse stoepa. Een heiligenschrijn met relieken van Sakyamuni boeddha en de boeddha Eusung.

Geheel in stijl worden we ontvangen door een man met spierwitte baard, een fluweelrood kostuum en twinkelende ogen. Hij heet Sherab en woont in het centrum. De stoepa, bijbehorende rondgang met kleurrijke gebedsmolens en het tempelcomplex zijn gebouwd door de Tibetaanse lama Gawang Rinpoche. Eind jaren ’70 werd hij door de 16e Karmapa (de spirituele leider van de Karma Kagyu-school) naar Nederland gezonden. Het centrum, geopend in 1991, bevat de eerste boeddhistische tempel - en vooralsnog enige stoepa - in Nederland.

Honger lijden
Tijdens mijn onderzoek naar niet-westerse vormen van boeddhisme stuitte ik op een intrigerende uitnodiging van dit centrum: ‘Een mala van Nyungne’s’. Het blijkt te gaan om een 16-daagse vastenretraite waarin het reciteren van mantra’s wordt afgewisseld met visualisaties. En dat in het meest ‘nuchtere’ deel van Nederland.

Een Nyungne is een intensief ritueel gericht op het ontwikkelen van liefde en mededogen. De beoefenaars leggen de geloften van een beginnende monnik af én beloven op de eerste dag niks meer te eten na de lunch om 12 uur. De tweede dag stoppen ze ook met praten en met drinken. Pas de dag daarna wordt de vasten verbroken met een ontbijt rond 7 uur. De hele retraite bestaat uit acht van deze Nyungne’s.

Zelf houd ik niet zo van honger lijden – ik word er maar chagrijnig van. Het idee te gaan vasten vind ik dus best eng. Gelukkig is het ook toegestaan om als supporter een deel van de retraite mee te doen, zonder de gelofte af te leggen. Dat trekt me over de streep. De fotograaf en ik melden ons aan voor de eerste Nyungne.

Westerse lama
Hoewel de Tibetaanse traditie strikt wordt gevolgd, trekt het centrum vooral Nederlandse bezoekers. Onderweg in de belbus ontmoeten we Sjoerd en Leila. Zij gaan allebei de volledige retraite doen. “Vasten is helemaal niet moeilijk”, verzekeren ze ons. Sjoerd komt uit Hoogeveen en is al dertig jaar met deze beoefening bekend. Hij doet het ongeveer elke twee jaar: “het vasten en reciteren heeft een reinigend effect”, vertelt hij. “Als je er middenin zit, is het soms lastig, maar na afloop voel ik me altijd beter.” Geraldine, die het centrum regelmatig bezoekt, beaamt dat: “ik word er energieker van en flexibeler in mijn hoofd.”

Lama Drubju Yeshe, de opvolger en neef van de inmiddels overleden lama Gawang, is de enige Tibetaan die we ontmoeten. De Nyungne’s worden geleid door de Poolse lama Trinley. Samen met zijn Poolse vrouw en een vriendin is hij speciaal voor dit ritueel naar Hantum gereisd. Hoe een Poolse man verzeild raakt in een Tibetaanse traditie? “Een karatevriend uit Rotterdam nam me op een dag mee naar een boeddhistische lama. Ik was streng katholiek en twijfelde: mag dit wel? Maar ik zag vooral overeenkomsten: het christendom gaat ook over het liefdevol behandelen van je medemens.”

Een paar jaar later, in 1978, zat hij niet zo lekker in zijn vel: “ik voelde opeens een sterke behoefte om te mediteren.” De Tibetaanse traditie trok Trinley het meest omdat ze zo divers is: “er zijn allerlei soorten meditaties, visualisaties en oefeningen zoals droomyoga. Het is de gevaarlijkste, maar ook de interessantste stroming binnen het boeddhisme.” De krachtige rituelen kunnen de beoefenaar immers ook schaden als ze onjuist of onvoorbereid worden uitgevoerd.

Citroensap
Net als bij de Chinese boeddhisten staat het cultiveren van mededogen centraal in deze traditie. De Nyungne’s zijn volledig gewijd aan Chenrezig, de bodhisattva van compassie. Ook hier bestaat de ceremonie voornamelijk uit recitaties, maar dan in het Tibetaans. Dit keer is er gelukkig wel fonetisch schrift beschikbaar én een vertaling in het Engels. Toch is het ritueel te complex om in één keer te vatten. Voor ik het weet zijn we op de eerste dag al halverwege de recitatie van de geloften.

Ik voel me op m’n gemak en besluit gewoon maar mee te doen. Met één kleine aanpassing: ik drink (stiekem) wel water met citroensap. Een gouden tip van een vriendin die vaker dit soort Nyungne’s doet. Voor mij is het zo wel rigoureus genoeg voor een eerste keer vasten.

De boeddha in je hart
Dezelfde drie uur durende ceremonie wordt drie keer per dag herhaald. Elke keer als je de kleine, kleurrijke tempel binnentreedt, krijg je een beetje water uit een boompa: een speciale schenkkan die symbool staat voor Chenrezig. Dit water spuug je uit om jezelf te reinigen. Vervolgens buig je drie keer voorover, waarbij je languit op de tempelvloer gaat liggen – vergelijkbaar met de beweging die moslims maken tijdens het gebed.

Na het afleggen van de geloften, nemen we toevlucht tot de boeddha, dharma en sangha. Dan volgt een visualisatie van Chenrezig: we stellen ons de duizendarmige bodhisattva tot in detail voor. Dan beelden we ons in dat er een kleine Chenrezig – ‘ter grote van je duim’ – in ons hart zit. In zijn hart bevindt zich weer de letter HRI en van daaruit straalt een licht naar alle wezens in het universum.

In een andere, vergelijkbare oefening visualiseren we dat wijzelf Chenrezig zijn: vanuit al onze vingers uit al onze duizend handen stroomt een gouden nectar die de hongerige geesten in de lage werelden voedt en die voldoening schenkt aan alle wezens. Sherab: “het doel daarvan is om je eigen hart te openen en compassie te ontwikkelen met alle levende wezens.” Lama Trinley: “voor een buitenstaander lijkt het soms alsof we de boeddha of een lama aanbidden, maar een echte leraar zal je altijd vertellen dat de boeddha in je eigen hart zit.”

Eindeloze mantra’s
De visualisaties worden eerst in het Engels gelezen en daarna in het Tibetaans gereciteerd. Na de recitatie volgt een lange mantra. Sherab: “dat is een dharani: een mantra met de magische kracht om Chenrezig op te roepen.” De mantra wordt 108 keer herhaald. Een aantal deelnemers gebruikt een mala (rozenkrans) om de tel bij te houden. Daarna reciteren we zo vaak mogelijk “de Mani” (om mani peme hum).

De eerste keer kijk ik vol verbazing hoe de anderen zo snel mogelijk de mantra’s afraffelen. Daarna luister ik naar het gebrom en gezoem dat een meditatieve sfeer oproept. Op de ochtend van de tweede dag heb ik er genoeg van: de recitaties duren eindeloos en ik kan maar geen houding vinden waarin ik lekker zit. In de pauze knijp ik er tussenuit. Aan de vaart doe ik mijn eigen meditatie en wat yoga-oefeningen tegen de stijfheid van het lange zitten. ’s Middags keer ik vol goede moed weer terug in de tempel. Dit keer doe ik ijverig mee. Het blijkt de makkelijkste (en enige?) manier om het ritueel vol te houden: in het moment aanwezig zijn bij wat je doet.

Rijstkorrels op de tempelvloer
Sterker nog: hoe vaker ik het meemaak, hoe beter ik begrijp waar het over gaat. Het lukt me nog niet om Chenrezig heel levendig voor te stellen, maar ‘een open hart’ heb ik eerder ervaren. Hoewel ik denk dat andere methodes mij beter liggen, vind ik het wel een mooie en waardevolle oefening. Ook zie ik steeds meer lagen in de ceremonie: er gebeurt van alles. Er worden symbolische offers gemaakt door middel van handgebaren en door het uitstrooien van rijstkorrels op de tempelvloer. Onder het zingen van de Mani krijgen we allemaal een beetje water uit de boompa op onze kruin gegoten: ook dit is de nectar van Chenrezig die door ons lichaam stroomt. Er volgt nog een rondje neerbuigingen en op gezette tijden pakken de ervaren deelnemers hun rituele instrumenten erbij: een dorje in de rechterhand en een belletje in de linkerhand.

Als ik door de tuin loop, merk ik dat mijn zintuigen meer open zijn: ik zie de bloemen en de vogels ineens veel scherper en gedetailleerder dan normaal. In de tempel voel ik het geluid van de bel in mijn hele lichaam doortrillen. Het vasten zelf valt me reuze mee, al word ik er wel heel sloom van. Als we rond 9 uur ’s avonds klaar zijn, val ik direct in slaap.

De volgende dag mogen we weer praten. Marga, die ook voor de eerste keer meedoet, heeft zich strikt aan de geloften gehouden: “gisterenavond had ik het wel even zwaar, ik werd helemaal trillerig.” Ze heeft gepland er nog twee Nyungne’s achteraan te plakken, maar ziet daar nu een beetje tegenop. Toch gaat ze even later dapper weer de tempel in.

“Als je de acht Nyungne’s correct uitvoert, hoef je niet meer wedergeboren te worden”, vertelt Sherab ons bij het afscheid. “ Toch kiezen de meeste bodhisattvas daar wél voor, om anderen te helpen. Dat is het mooiste wat je kunt doen: anderen helpen op dit pad.”

Ook al was het een krachtige ervaring en voel ik me helder en open naar de wereld om me heen - toch ben ik vooral blij en opgelucht dat ik weer naar huis mag.

Meer weten over deze bijzondere stoepa in het hoge noorden? Hier vind je de website van Karma Deleg Chö Phel Ling

Rupert Marques is niet alleen natuuronderwijzer en beoefenaar van vipassana, maar ook natuuractivist. Met het organiseren van de Wildcamp Retreat combineert hij deze drie bezigheden. Waarom doet hij en dat en hoe gaan boeddhisme en ecologie samen? René van der Stok ging mee op kamp en interviewde Marques.    

Voor mij, in de moestuin van het centrum Eco-Dharma, in de Catalaanse Pyreneeën, zit een natuurlijk zongebruinde man in outdoor kleding. Hij heeft een fit lichaam en een frisse, jeugdige ondeugd in zijn ogen. Van oorsprong is Rupert Marques (49), natuuronderwijzer, maar nu zit hij hier als organisator van de Wildcamp Retreat. Een 8-daagse retraite, die deel uitmaakt van het Nature Based Practice programma van het centrum Eco-Dharma. En waarin inzichten uit het boeddhisme worden gecombineerd met ecologische kennis en ervaring. Op deze manier wil Eco-Dharma de verbinding tussen mens en natuur verkennen en vernieuwen.

Voorafgaand aan dit interview verbleef ik met een groep van 15 mensen een week lang in de wildernis, zonder elektriciteit of riolering. Het leverde een soort kruising op tussen een meditatie-retraite, een sjamanistische bijeenkomst en de scouting. Denk: mediteren, solo de natuur in zonder eten, verhalen vertellen in een cirkel, houtsnijden, spelen in het bos, een nachtwake bij het vuur en een snelcursus over de roep van zangvogels.  

Rupert Marques heeft meer dan twintig jaar ervaring met vipassanameditatie en probeert dit te combineren met de inzichten uit de Deep Ecology beweging, die ontstond in de jaren 70 als vernieuwde visie op de milieuproblematiek. 

Hoe komt het centrum aan zijn naam?
“Eco-Dharma verwijst naar ecologie en de Dharma, wat staat voor buiten en binnen. Dharma draait om de verkenning van het innerlijke leven. Ecologie heeft te maken met aandacht voor de buitenkant. En we leven in de illusie dat deze gescheiden zijn. Maar de invloed van mensen op het ecosysteem waarin ze leven is tegenwoordig overduidelijk. En andersom is de verbinding ook niet te ontkennen: probeer je adem maar eens langer dan vijf minuten in te houden en je realiseert je meteen dat er simpelweg geen scheiding is tussen mensen en het ecosysteem waarin ze leven.”     

Tijdens de retraite, waarbij we iedere ochtend op een hoog punt in de rotsen mediteerden, vraagt Marques ons regelmatig om onze aandacht te vestigen op een geluid, bijvoorbeeld het geluid van de zingende vogels in de ochtend, en om vanuit te ervaring te onderzoeken of dit geluid binnen ons of buiten ons was. 

Wat was de bedoeling achter deze oefening?
“Daarmee wilde ik jullie het gebrek aan onderscheid tussen de binnen- en buitenwereld laten ervaren. Want in feite is er geen barrière. ‘Als ik maar lang en fanatiek genoeg mindful ben, dan bereik ik een soort doel’, is een idee dat heerst binnen meditatiebeoefening. Daar zit wat in, maar er komt vaak erg veel ambitie, veel streven bij kijken. In de meditaties nodig ik deelnemers uit om een beetje achterover te leunen en de geest het geluid van de vogels of de wind te laten waarnemen, in plaats van te streven naar de beste concentratie. En dan merk je dat er niet echt een binnen of een buiten is, maar dat het geluid er gewoon is.” 

Hoe is deze plek ontstaan?
“Guhyapati, de oprichter, ging hier wonen omdat hij een plek zocht waar hij zijn meditatiebeoefening kon verdiepen. Maar hij was ook bezig met milieukwesties en sociale rechtvaardigheid, en begon cursussen aan te bieden waarin mensen hun verbinding met de aarde konden vernieuwen. Hij hield er rekening mee dat hier niet in afzondering wordt gewerkt, maar dat we ons binnen een culturele orde en tijdgeest bevinden. Onze beoefening moet daar een respons op zijn. En de tijden waarin we leven vragen duidelijk om betrokkenheid met de wereld: het is niet genoeg om ergens op een bergtop individuele verlichting te bereiken.”

Waarom is dat niet genoeg?
“Nou, op een bepaalde manier is dat het ook wel - ik ken verhalen van Tibetaanse yogi’s en hun diepe beoefening, en wat zij doen is ongetwijfeld van onschatbare waarde voor het collectieve bewustzijn. Maar uiteindelijk vind ik het lastig om ergens op een bergtop een gevoel van vrijheid en innerlijke vrede te cultiveren en er dan vervolgens niks mee te doen. Er is zoveel lijden op deze wereld, en als ik dan niet probeer om daar een klein beetje van te verlichten, dan voelt het alsof mijn leven niet helemaal benut wordt. Dus ook al ervaar ik veel voldoening wanneer ik op retraite ben, ik voel toch altijd weer de behoefte om van de berg af te gaan, de wereld in.” 

Hoe verlichten jullie bij Eco-Dharma lijden?
“Ik probeer deelnemers van cursussen te helpen met het begrijpen van hun leven, zodat ze het iets minder krampachtig en iets zorgzamer kunnen dragen. Wanneer we ons leven in dienst stellen van iets dan is dat goed voor de wereld, maar we vinden ook wat verlichting van onze eigen misère. We maken ons dan ook niet zo druk om de kleine neuroses en houden ons leven iets losser. De vraag “wat doe je met dit unieke leven, waar geef je het aan weg?” is mijn kleine contributie aan het verlichten van lijden. 

Tijdens de retraites heb je het vaak over “verliefd worden op de natuur” en “een diepe relatie aangaan met de niet-menselijke wereld”. Wat houdt die relatie in?
“Het uit zich in vele dingen. Soms is de natuur een spiegel voor me. Dan worstel ik ergens mee, en reflecteert de natuurlijke wereld mijn eigen geest. Soms is het een veilige plek wanneer het leven me teveel wordt. De natuur vraagt niets van me en accepteert me volledig. Ze is ook een bron van schoonheid en inspiratie, en op een fundamenteel niveau herinnert de weidse natuurlijke wereld mij eraan wie ik ben en waar ik bij hoor.” 

Ben je niet gewoon een romanticus?
“Ik geloof in wat je natuurromantiek zou kunnen noemen: het genieten, ervaren en waarderen van de schoonheid en de intimiteit van de natuur.  Het is een emotionele relatie die je kunt voelen, zoals je een goede relatie met een vriend of geliefde voelt. Maar ik vind het niet genoeg om gewoon te genieten van de natuur zonder iets van klimaatwetenschap te snappen. Het is voor mij ook belangrijk om het verhaal van deze tijd te begrijpen. Anders vlieg ik heen en weer vliegen naar de Grand Canyon met als resultaat een paar uurtjes schoonheid, maar heel veel CO2 in de atmosfeer. De relatie, die je best een romantische relatie zou kunnen noemen, moet dus holistisch zijn. Dat houdt in dat je zowel een conceptueel begrip hebt van klimaatverandering, maar ook een zintuigelijke relatie met de natuur, anders doe je niks met dat conceptuele begrip.”

Ik woon tweehoog in een grote stad. Hoe verbind ik mij met de natuur?       
“Dat is een grote vraag, eentje waar ik mee worstel. Vijftig procent van de mensen woont nu in steden, en dat zal alleen maar meer worden. De verwoesting van ecosystemen, het uitsterven van diersoorten, het is voor veel mensen abstract en ver weg omdat het niets met hun directe ervaring te maken heeft.  Het uitdagende hieraan is: hoe zorgen we ervoor dat we er wel iets om gaan geven? 

Als het om concrete dingen gaat: wat ik eerst zou doen is me simpelweg afvragen waarom ik me aangetrokken voel tot de natuurlijke wereld - wat is mijn behoefte? Heb ik ruimte of tijd nodig voor reflectie? Toen ik in London woonde en het werd me teveel ging ik naar het park of naar de botanische tuinen, dat was alles wat er was. Dus als je meer ruimte nodig hebt dan de ruimte die de muren van de beschaving je kunnen geven dan is dat misschien een optie. En je eigen voedsel verbouwen, zeker! Dat geeft me een verbinding met de seizoenen en leert me over nemen en teruggeven.  

Wat ik hier ook veel hoor is dat mensen op zoek zijn naar verbinding, naar gemeenschap. Ik voel me altijd het meest gesteund op plekken waar mens en natuur samenkomen. Zoals op deze retraite: we hebben er veel aan gehad omdat we in de wildernis leefden, maar we hebben er net zoveel aan gehad omdat we samen waren. Een huwelijk tussen het gemeenschapsleven en het ervaren van de natuur doet ons goed, zeker in combinatie met grondig zelfonderzoek. 

Ben je een boeddhist?
“Ik zou niet zeggen dat ik een boeddhist ben want het gaat me niet om het boeddhist zijn, maar om het leren begrijpen van de menselijke geest. Ik voel me verbonden met de Dharma en heb veel gehad aan het boeddhisme en aan vipassana. Ik deel daarom veel technieken tijdens de cursussen die ik geef. Maar ik vind dat de verkenning van de geest en het bewustzijn niet verbonden zijn aan een specifieke religie. Het is iets voor alle mensen, en eigenlijk denk ik dat het nog dieper gaat: het past in de lange evolutionaire ontwikkeling van het universum dat zichzelf wil ervaren, dat zichzelf wil kennen. Dat staat los van iedere ideologie maar is een wezenlijk deel van het leven dat zichzelf wil kennen. En daar nemen wij aan deel.” 

Stomme vraag misschien, maar waarom denk je dat het leven zichzelf wil kennen?
“Dat is juist een fantastische vraag! Waarom heeft het universum iets voortgebracht waarmee het zichzelf kan kennen? Ik heb geen idee, maar dat is het wonderbaarlijke: we leven in een realiteit die zichzelf wil kennen, zichzelf wil liefhebben en zichzelf wil begrijpen, of in mijn eigen woorden: “the universe seeks to touch its own face”. 

Wanneer realiseerde je dit voor het eerst?
“Als twintiger kreeg ik interesse in de Deep Ecology-beweging. Ik was teleurgesteld in wat er gebeurt op de aarde tussen mensen en hun leefomgeving, en ik zocht naar manieren om er iets van te begrijpen. Bij Deep Ecology leerde ik dat we de natuur niet hoeven te herstellen, maar dat we onze eigen ware aard moeten herinneren: we maken deel uit van de natuur die voor zichzelf zorgt. Als we dat beseffen dan is het niet langer ík die de wereld moet redden, maar gewoon mijn eigen natuur die deel uitmaakt van het leven. Je bekijkt de wereld dus meer vanuit het wijdere evolutionaire of ecologische perspectief. In boeddhistische termen is dat het overstijgen van het beperkte gevoel van zelf. Andere woorden die naar dezelfde waarheid wijzen.” 

Is er nog iets dat je kwijt wilt?
“We hebben het al eerder gehad over de evolutionaire ontwikkeling waardoor het leven zichzelf wil kennen, voor zichzelf wil zorgen. Wat uniek is aan deze tijd is dat deze ontwikkeling zich voor het eerst ontvouwt, terwijl zich bewust is van zichzelf. Dat is mooi: er is nu de bewuste keuze voor schadelijk of zorgzaam gedrag. Het is heel interessant om te zien wat er gaat gebeuren de komende tijd, en de enige manier om dit mee te maken is door er aandacht aan te schenken in onze eigen levens.”

Meer weten?
Op de website van Eco-Dharma Centre kun je veel informatie vinden over het centrum, cursussen die worden aangeboden en over boeddhisme en de deep ecology-beweging.

Op de website van de Deep Ecology lees je meer over de filosofie van deze milieubeweging.

Dat het voeren van een goed gesprek een kunst is, besefte ik voor het eerst toen ik net was gestopt met roken. Ik was 24 en werkte als vrijwilliger in het plaatselijke filmhuis. Roken in publieke ruimtes was toen nog toegestaan. Maar goed ook, want soms werd ik ingepland met ‘saaie mensen’ en roken was mijn favoriete coping-strategie om die gesprekken door te komen. In feite was de zuigbeweging aan zo’n staafje vooral een manier om niet ‘aanwezig’ te hoeven zijn in een gesprek. 

Over dit principe, en vele andere aspecten van 'een goed gesprek' schreef Sakyong Mipham, het boekje 'The Lost Art of Conversation'. De noodzaak daartoe schrijft de leider van de wereldwijde boeddhistische sangha Shambhala toe aan het feit dat we in een zogenaamde ‘dark age’ zijn beland. Door de verdere technologisering van het leven neemt ook de snelheid toe waarmee we communiceren. “Juist die snelheid maakt dat onze geest vatbaarder is voor negativiteit”, zegt Mipham. “We denken minder na voordat we spreken en projecteren onze woede de wereld in via verschillende media, zonder over de consequenties na te denken.” Hier doelt de auteur bijvoorbeeld op social media, en de manier waarop we daar soms ongegeneerd oordelen over andere mensen. Zonder hen de kans op een wederwoord te bieden. 

Neem dit voorbeeld op Twitter, waar één satirisch bedoelde tweet het hele internet op zijn kop zette:

Al snel nadat Justine Sacco haar tweet plaatste ging deze ‘viral’ en werd zij massaal weggezet als wreed en harteloos. Had men iets langer gezocht naar de context, dan was men erachter komen dat het hier ging om satire.

Aardig zijn
Dat goed converseren aan de basis ligt van een goed functionerende samenleving zal voor niemand nieuw zijn. “Gewoon een beetje aardig zijn tegen elkaar en dan komt alles wel goed”, is een prima samenvatting van het boekje. Tegelijkertijd schuilt in die ene zin ook een wereld aan complexiteit. Aardig zijn is nu eenmaal niet zo makkelijk, anders was het boeddhisme allang uitgestorven. 

The Lost Art of Conversation is dan ook in essentie een boekje over boeddhistische principes en welke rol deze spelen in het verbale contact dat wij hebben met andere mensen. Over het belang van mindfulness, het goede zien in jezelf en de ander, aanwezig zijn in het moment en je bewust zijn van omstandigheden en de ander. Verwacht dus geen filosofische verhandeling over de technieken van het converseren. Het boekje zet eerder aan tot reflectie, en dan met name op de vraag: hoe wil ik me als mens tot anderen verhouden?

Aan de hand van korte hoofdstukjes, met titels als 'Nowness is the secret ingredient' en 'Find common ground', laat Mipham zien dat we op vele manieren steeds weer kunnen kiezen om het contact met anderen soepel te laten verlopen. Hij besteedt zelfs een heel hoofdstuk aan 'het kiezen van een onderwerp', een soort handleiding voor small talk. Niet echt een aan mij besteed, zeker met mensen die ik niet goed ken. (Denk: een praatje met de onbekende die naast je zit op een verjaardag). Maar small talk is ook een onvermijdelijke vorm van conversatie. Ik  zou me immers ronduit ‘asociaal’ voelen, wanneer ik me zou afsluiten voor dit soort interacties in mijn leven. Elk mens wil op elk moment graag erkend worden en dat kan niet altijd op mijn favoriete manier.

Fundamentele goedheid
Het basisprincipe binnen de Shambhala-traditie is ‘fundamentele goedheid’. De term verwijst niet zozeer naar ‘het goede doen’ en ‘het slechte laten’, maar eerder naar een natuurlijke staat van zijn. In de Shambhalafilosofie is fundamentele goedheid er altijd. Je wordt er mee geboren en je gaat er mee dood. Hooguit kan het tijdens je leven bedolven raken onder allerhande negatieve gedachten of emoties. Meditatie is voor veel Shambhalinanen dan ook een manier om jezelf te herinneren aan die fundamentele goedheid. Ook bij het voeren van een gesprek is die basic goodness van wezenlijk belang.

Zo zegt Mipham in het hoofdstuk ‘Decorum’: “Politeness is defined as an artificial good nature. But as warriors (‘krijgers’, zoals Shambhalianen zichzelf ook wel noemen, red.) understanding your good nature results in understanding and politeness”. 

Goed communiceren met mensen vraagt van jou dat je hen ziet als waardig en goed en dat vraagt ook dat jij het goede en waardige in jezelf kunt zien. Aardig zijn voor anderen vloeit als vanzelf voort uit dat gevoel van eigenliefde. In contact zijn met je fundamentele goedheid is dan ook cruciaal in het contact met de ander en dit boekje kan je zeker helpen herinneren hoe dat er ook alweer precies uit kan zien. 

Dronkemanspraat
En daarvoor vergeef ik Sakyong Mipham graag die paar dubieuze uitspraken. Bijvoorbeeld in deze passage, die gaat over de rol van verdovende middelen in een conversatie: “Wine, beer and other intoxicants are an age-old support for conversation. They can relax the mind and body, reducing the level of stress and inciting pleasure. A drink is a good mood changer, stimulating the mind and lubricating the tongue, weakening self-consciousness and inhibition”. Dat ontkracht misschien mijn eerdere uitspraak over hoe dit boekje stiekem ook gaat over boeddhistische principes: de meeste boeddhistische tradities raden het gebruik van verdovende middelen af.

Ook voelen de beschreven elementen van goede communicatie soms als een open deur. Luisteren naar de ander, vragen stellen, niet te lang aan het woord zijn, het juiste moment en de juiste plek kiezen, constructieve feedback geven en jargon, beledigingen en roddel vermijden. 

En toch…breng het maar eens in de praktijk. Iedereen die weleens geprobeerd heeft om langer dan een uur in contact te zijn met je eigen fundamentele goedheid, weet dat dit allemaal niet zo simpel is. Laat staan met die van de ander. Het is iets wat je moet blijven herhalen en trainen, als een soort spier. En daar komt dit boekje goed bij van pas. 

Toen ik stopte met roken moest ik op zoek naar een andere tactiek om mezelf te verdoven. Tot mijn grote verbazing bleek dat helemaal niet nodig. Het wél aanwezig zijn was genoeg en maakte duidelijk dat de meeste mensen helemaal niet zo saai zijn. Sterker nog: dat de levendigheid en kwaliteit van een gesprek in grote mate afhangt van jezelf. Stel de juiste vraag en dan heeft iedereen een goed verhaal. 

Titelbeeld: Cristina Gottardi

De dalai lama komt in september naar Nederland. Op 16 en 17 september geeft hij in Rotterdam Ahoy twee openbare lezingen. De eerste wordt ingeleid met een gesprek tussen de dalai lama en Richard Gere, acteur en voorzitter van International Campaign for Tibet. 

Het bezoek van de dalai lama aan Nederland van 14 t/m 17 september staat in het teken van mededogen en waarom juist mededogen essentieel is in deze onrustige tijd. De dalai lama: ‘Het ontwikkelen van mededogen en begrip voor anderen, brengt datgene wat we allemaal zoeken: rust en geluk.’

De dalai lama komt naar Nederland op uitnodiging van De Nieuwe Kerk Amsterdam en Stichting Bezoek Dalai Lama. Deze stichting bestaat uit vertegenwoordigers van alle Tibetaans boeddhistische tradities in Nederland, de Tibet Support Groep en International Campaign for Tibet Europe. In 2014 was de Dalai Lama voor het laatst in Nederland. Paula de Wijs, voorzitter van de stichting: ‘Meer dan 10.000 mensen hebben toen zijn praktische en inspirerende woorden kunnen beluisteren. De dalai lama zegt: ‘My religion is kindness’ - en dat brengt hij in de praktijk.’

Lees meer en bestel tickets op dalailama2018.nl >>

Foto door Jeppe Schilder

(Dutch below)
In july 2017 Sogyal Rinpoche, the spiritual leader of the Tibetan Buddhist organization Rigpa, fell into disgrace, following accusations of sexual and physical abuse. In this interview Menno Bijleveld talks to former Rigpa member Tahlia Newland about her experiences with Sogyal Rinpoche.

Tahlia Newland is a writer, editor and artist in Australia. She is the founder of What Now?, a group of former Rigpa students who stay connected through a blog and Facebook group. Here, they share information and insights, and provide care for victims and other people who are involved with the Rigpa situation. Newland was a Rigpa member for twenty years, but resigned after first hearing of the abuse from other Rigpa members. She initiated the What Now? group the evening that the first critical letter was published by eight former Rigpa students.

Tip: you can switch on closed captioning for English subtitles 

The interview is made by Menno Bijleveld. In July 2017, Menno decided to terminate his membership of the Tibetan Buddhist organization Rigpa. It also meant the end of his 25 yearlong relationship with Sogyal Rinpoche, Rigpa’s spiritual leader. Increasing rumours and messages concerning sexual, physical and psychological abuse and his extravagant lifestyle choices have damaged his faith in Sogyal as a spiritual teacher. In his view, a buddhist teacher who preaches love and compassion should also embody these qualities himself.

Following his own feelings of confusion and anger, as well as the struggle of others, he took up the idea to interview several people who are involved in this difficult situation. How do they perceive the actions of Sogyal Rinpoche? How do they cope with the accusations? And to what extend do Sogyals teachings remain valid?

With these series Menno wants to re-evaluate his relationship with buddhism and the dharma.

In juli 2017 publiceerden acht voormalig studenten van de Tibetaans boeddhistische leraar Sogyal Rinpoche een kritische brief over zijn gedrag. De leraar werd beschuldigd van seksueel misbruik, fysieke mishandeling en een extravagante levensstijl. Wat doet dit nieuws met zijn leerlingen en andere betrokkenen? Menno Bijleveld interviewt een aantal van hen met elk een verschillend perspectief.  

Radio- en filmmaker Menno Bijleveld was 22 jaar student van Sogyal Rinpoche. Na het lezen van de eerste brief is hij opgestapt bij Rigpa. Met deze serie wil Menno ervaringen en visies van betrokkenen van Sogyal Rinpoche aan bod laten komen. Bovendien hoopt hij dat gaandeweg slachtoffers van zijn gedrag zich melden, zodat hij ook hen kan interviewen. 

Deel 3: Tahlia Newland.
De Australische Tahlia Newland is schrijver, redacteur en kunstenaar. Zij staat aan de wieg van de facebookgroep en weblog WhatNow over verschillende vormen van misbruik binnen de Tibetaans boeddhistische gemeenschap. WhatNow richt zich op het delen van informatie, reflectie en op zorg en ondersteuning van slachtoffers en betrokkenen. Aanleiding voor het op oprichten van WhatNow is een kritische brief van acht naaste studenten van Sogyal Rinpoche over zijn gedrag. Tahlia Newland zat 20 jaar bij Rigpa maar stapte op toen zij uit eerste hand hoorde over het misbruik door haar leraar.

Tip: klik in de menubalk van de player voor Engelse ondertitels 

Achtergrond: Sogyal Rinpoche in opspraak

Sogyal Rinpoche was van 1979 tot augustus 2017 spiritueel directeur van Rigpa, een boeddhistische organisatie met inmiddels 130 meditatiecentra wereldwijd. Daarnaast verwierf de leraar internationaal bekendheid en aanzien als auteur van de bestseller “Het Tibetaans boek van leven en sterven.”   

De schrijvers van de brief zijn zich in hoge mate bewust van Sogyals positieve publieke imago. Aan het begin van de brief benadrukken ze dan ook hoezeer zijn publieke voorkomen contrasteert met zijn gedrag achter de schermen: 

“This letter is our request to you to stop your unethical and immoral behavior. Your public face is one of wisdom, kindness, humor, warmth and compassion, but your private behavior, the way you conduct yourself behind the scenes, is deeply disturbing and unsettling. A number of us have raised with you privately, our concerns about your behavior in recent years, but you have not changed.”  

Het gedrag waar de acht studenten hun leraar op aanspreken, wordt in de brief zeer expliciet beschreven. Van het slaan van studenten met rugkrabbers, via verzoeken tot strippen en orale seks, tot het urenlang televisie kijken onder het genot van dure maaltijden. Hoewel Rigpa en Sogyal Rinpoche nauwelijks serieus reageerden op de aantijgingen, stapt Sogyal in augustus 2017 op als spiritueel directeur van Rigpa.  

Dit interview is het derde deel in een serie van 3 interviews. 
Bekijk deel 1: Jan Geurtz
Bekijk deel 2: Hans Knibbe

De redactie van Bodhitv staat open voor feedback en vragen. Dat kan via een reactie of privébericht op onze Facebookpagina, of per mail: vriendenvandebos@boeddhisme.nl

 
Links: 
Eerste brief
Tweede brief

De westerse filosofen, een paar uitzonderingen daar gelaten, hebben er altijd angst voor gehad. Maar in de boeddhistische filosofie is leegte een, zo niet het centrale begrip. Inderdaad haalt de dood ons in, lijden we onder deze vergankelijkheid, hebben we geen vaste identiteit maar is ons ik een breekbare constructie. Is dat reden tot nihilisme?

Emptiness and infinite space iii
Performatieve lezing door Melissa Tun Tun
Lezing door Bruno Nagel
Een interview door Thomas van Huut met Jac Bisschops

Leidt de boeddhistische leegte tot een ontkenning van het bestaan? Beslist niet. Wel is het een aanvaarding van de breekbaarheid en eindigheid van ons bestaan en al het bestaande. Daar staat de term leegte voor: dat de dingen en ook wijzelf geen vaste kern hebben. 

In dit verband schrijft Bruno Nagel over het denken van de boeddhistische filosoof, Nagarjuna: ’Door aan te tonen dat alle verschijnselen, zoals wij ze kennen en menen te begrijpen, ‘leeg’ (shunya) zijn, draagt hij er toe bij dat wij ze met wakkere heldere aandacht kunnen zien vrij van fixaties.’ Daarover gaat het werk van Jac Bisschop: als je hoofd leeg is, kom je tot verstilling en raak je aan het mysterie van de dingen. In die zin ligt er een relatie tussen de zen, waar Jac Bisschops intensief mee bezig is, en zijn beeldende kunst. Zijn werken roepen de stilte op waarheen de meditatie leidt. Thomas van Huut zal hem interviewen over de integratie van zijn werk in zijn leven. Melissa Tun Tun zal tijdens de avond een performatieve lezing geven die onder andere ingaat op de boeddhistische leegte waar Bruno Nagel over verteld. ​

Vrijdag 4 mei 20.30 - 22 uur
Locatie: Arti et Amicitiae
Rokin 112, 1012 LB Amsterdam

Gratis toegang
De voertaal is Nederlands

Lees meer op de website van Arti et Amicitiae >>

Beeld: Jac Bisschops – Tao (Lozenge Composition with Two Lines) 2017 – fluweel – katoen – diagonaal 198 cm.

Raghu Rai - An Unframed Portrait is een intiem portret over de gepassioneerde Magnum fotograaf Raghu Rai, de vader van de Indiase fotografie, gezien door de ogen van zijn even ambitieuze dochter Avani Rai.

Bekijk Raghu Rai, an Unframed Portrait nu op npo.nl >>



Vijftig jaar lang legt Raghu Rai verhalen van India vast met zijn camera. Zijn foto’s tonen een grote mate van persoonlijke betrokkenheid en geven inzicht in de maatschappelijke ontwikkelingen van hedendaags India. Zijn wereldberoemde foto’s behelzen politieke conflicten, de giframp met Bhopal tot de slachtoffers dertig jaar later als ook momenten uit het dagelijks leven van mensen en indringende portretten van India Gandhi, Moeder Theresa en de Dalai Lama met wie hij jarenlang vriendschappen onderhield.

In de film reizen vader en dochter af naar de deelstaat Kashmir, een decennialang brandhaard van conflict en geweld, een plek waar haar vader zich diep mee verbonden voelt. Onderweg wordt de complexe relatie die ontstaat tussen vader en dochter zichtbaar, naarmate Avani, die altijd in de schaduw van haar beroemde vader heeft gestaan, haar eigen observaties van haar vader probeert vast te leggen. Hij geeft haar aanwijzingen over kaders en standpunten, maar ook over spiritualiteit dat volgens hem onlosmakelijk verbonden is met zijn werk. Zo leert hij zijn dochter: “Everything around us, big or small, needs attention, connection…connectivity…when you learn to connect with the most ordinary and the mundane then something special gets born out of it.”

Niet alleen is hij de filmmaaksters vader, maar ook haar grote voorbeeld dat soms op gespannen voet komt te staan in de zoektocht naar haar eigen talent.

Wijsheid van de Himalaya wordt uitgezonden bij de 2Doc, door De Boeddhistische Blik bij de KRO-NCRV.

Uitzending: 2Doc, woensdag 16 mei om 22.40 uur op NPO 2
Herhaling: nog niet bekend
Regie: Avani Rai

Kijkers/luisteraars kunnen met vragen en of opmerkingen terecht bij het Klant Contact Centrum van KRO-NCRV:E: info@kro-ncrv.nl 

Al sinds 2006 zijn Belgische boeddhisten bezig om als religie door de staat erkend te worden. Waarom is zo’n erkenning nodig en wat zijn de gevolgen? Loes sprak met voor- en tegenstanders.

Sinds vier jaar woon ik zelf in België, en dat is voor dit artikel wel handig. In dit land werkt alles namelijk net anders dan in Nederland. Of misschien moet ik het in dit geval anders formuleren: in Néderland werkt alles net even anders dan in andere landen. Nederland is namelijk het enige land in Europa waar de kerken 100% losstaan van de staat en enkel door hun leden gefinancierd worden. In de meeste Europese landen krijgen de geloofsinstellingen wel enige steun.

Erkende erediensten
Ook in België zijn er een aantal godsdiensten die officieel erkend zijn. De rooms-katholieken, orthodoxen, anglicanen, protestanten, moslims en joden horen in België bij de erkende erediensten. In 2002 werd ook het humanisme erkend , als ‘niet-confessionele levensbeschouwing’. Die erkenning houdt in dat lonen en pensioenen van priesters betaald worden door de staat. Hetzelfde geldt voor bisschoppen, pastoors, rabbijnen, imams en geestelijk verzorgers. Ook is het verplicht om gelovige kinderen godsdienstonderwijs van hun religie aan te bieden op openbare scholen. Die leraren worden door de staat betaald.

Sinds 2006 timmert ook het boeddhisme aan de weg om erkend te worden en dus subsidie te krijgen. In dat jaar is de Boeddhistische Unie van België (BUB) opgericht met de erkenning van het boeddhisme als doel. De BUB vertegenwoordigt 29 boeddhistische organisaties en ontvangt sinds 2008 al een jaarlijkse subsidie om de staatserkenning voor te bereiden.

Dat klinkt ideaal, toch? Bij Bodhitv kunnen we ook best een zak geld gebruiken, voor nog meer boeddhistisch lees- en kijkvoer! Dat het niet zo heel simpel is, blijkt wel als ik praat met Carlo Luyckx, voorzitter van de BUB en Edel Maex, psychiater, boeddhist én tegenstander van een erkend boeddhisme.

Boeddhisme op school
Zo vertelt de Brusselaar Carlo Luyckx met zijn Franse accent dat die erkenning niet alleen een kwestie is van geld, maar ook van principes. “Wij schatten dat er 150.000 boeddhisten zijn in België. Wij vinden dat zij dezelfde status verdienen als de andere gelovigen.” Daarnaast wil de BUB het boeddhistische gedachtegoed verspreiden. “Na de erkenning zouden boeddhistische geestelijk verzorgers toegang krijgen tot ziekenhuizen en gevangenissen, en moeten scholen boeddhistische les aanbieden. We zouden ook zendtijd op radio en televisie krijgen. We willen onze boodschap van tolerantie en vrede natuurlijk zo breed mogelijk verspreiden. Na de terroristische aanslagen in Brussel twee jaar geleden is er in België bijvoorbeeld een adviesraad opgericht door de premier, waarin alle erkende godsdiensten nadenken over een oplossing voor het terrorismeprobleem. Het boeddhisme wil daar ook over meedenken.”

Carlo Luyckx

Maar hoe moet dat in de praktijk? Om hoeveel geld gaat het en wie verdeelt het? Het antwoord op deze vragen blijkt een grote rol te spelen in het proces naar erkenning. “Het bedrag is niet te voorspellen”, zegt Luyckx. “Dat is ook deels de reden dat het allemaal zo lang duurt: het financiële plaatje. Er moet budget worden vrijgemaakt, dat is al lastig, en de hoogte daarvan is moeilijk te bepalen. De BUB gaat het geld verdelen, wij zijn de gesprekspartner van de regering. Leerkrachten die het boeddhisme op school willen onderwijzen, moeten door ons erkend worden. Hetzelfde geldt voor de centra.”

Meer ongelijkheid
Niet alle boeddhisten in België zitten echter te wachten op die staatserkenning. Neem psychiater en boeddhist Edel Maex, die in de beginjaren van de BUB zelf nog meewerkte aan de erkenning van het boeddhisme, als bestuurslid en secretatis-generaal. Tegenwoordig noemt hij erkenning “het ergste wat het boeddhisme kan overkomen”. Maex meent dat het systeem van erkende godsdiensten sowieso moet worden afgeschaft, omdat hij het onzin vindt dat alle Belgen meebetalen aan godsdiensten die ze zelf niet aanhangen. Maar daarnaast maakt hij zich ook zorgen. “We maken onszelf volledig financieel afhankelijk van de overheid. Terwijl het boeddhisme al heeft bewezen dat het kan bestaan zonder staatssteun. Ook zullen alleen bepaalde clubs erkend worden, want de overheid kan niet in een keer zo’n grote smak geld vrijmaken. En dan zijn er nog al die kleine groepjes die zich niet willen aansluiten, zoals de kleine gemeenschappen van Chinese of Cambodjaanse immigranten. Je krijgt zo een onderscheid tussen erkende en niet-erkende boeddhisten. De ongelijkheid tussen de sangha’s wordt vergroot.”

Edel Maex

Bovendien vindt Maex het boeddhisme veel te heterogeen om door één orgaan gerepresenteerd te worden. “Om erkend te worden moet je in de mal van de katholieke kerk passen: er moet een centraal aanspreekpunt zijn, à la het Vaticaan. Maar het boeddhisme is daar veel te pluriform voor. Zo maak je concurrenten van de verschillende organisaties. De humanisten hebben mij letterlijk gezegd: ‘doe het niet, wij hebben er allemaal spijt van’. Doordat een centraal orgaan alle humanisten moest vertegenwoordigen, is het debat tussen de twee kampen binnen het humanisme (socialisten en liberalen) in de kiem gesmoord.”

Carlo Luyckx wuift dat bezwaar weg. “Tot nu toe zijn er geen conflicten geweest. We krijgen al tien jaar geld voor het secretariaat van de BUB, om het boeddhisme te structureren in voorbereiding op de erkenning. En het klopt dat sommige centra meer geld krijgen dan andere, sommige centra zijn natuurlijk kleiner of nieuwer dan andere. Het is aan onze Raad van Bestuur om het geld zo correct mogelijk te verdelen. In ieder geval zijn nu bijna alle Belgische centra lid of zitten ze in het proces om lid te worden. We hebben met alle verenigingen ook een ethisch charter opgesteld dat alle (aspirant-)leden moeten ondertekenen. Dat gaat over seksueel grensoverschrijdend gedrag, maar ook over financiële misdragingen. Iedereen tekent ervoor om een eerlijke boekhouding te voeren en niet te profiteren van het systeem.”

Veel lasten, weinig baten
Dat het systeem eigenlijk beter afgeschaft zou worden, daar zijn veel Belgen het over eens. Het kost namelijk een flinke duit. Vorig jaar was de federale overheid 108 miljoen kwijt aan de lonen en pensioenen van religieuzen. Het onderhoud van gebouwen is uitbesteed aan de lagere overheden; tel je die uitgaven erbij op, dan zouden de religies maar liefst 415 miljoen per jaar kosten. Dat is jaarlijks gemiddeld 60 à 70 euro per belastingplichtige. Meer dan 80% van dat geld gaat naar de katholieke kerk, terwijl die allang niet meer zo groot is als ooit.

Volgens Edel Maex blijft het systeem alleen bestaan zodat de overheid in de gaten kan houden of de Belgische moskeeën niet door geldstromen uit Turkije of Saudi-Arabië gefinancierd worden, en welke imams en monniken ons land binnenkomen. Afgezien van die controle heeft de overheid er geen belang bij. Hij denkt dan ook dat erkenning uiteindelijk maar weinig geld zal opleveren voor het boeddhisme: er wordt immers aan alle kanten bezuinigd.

Geen extra vertraging
Maar wie niet waagt, die niet wint. Dus wanneer is het eindelijk eens zover? “De minister heeft beloofd dat het zo snel mogelijk gaat gebeuren,” zegt Carlo Luyckx. “Het duurt inderdaad lang, maar voor de andere erkende erediensten heeft het ook vijftien, twintig jaar geduurd. Het is een heel proces, en Justitie (dat de erkenning van godsdiensten regelt, red.) heeft het druk met de problemen van het terrorisme. We zitten er nu extra achteraan, omdat deze regering er nog tot mei 2019 zit: we willen geen extra vertraging oplopen doordat alle verkiezingscampagnes straks losbarsten. We hopen dus dat de erkenning dit jaar nog, of begin 2019 rond is.”

Edel Maex, droogjes: “Dat heb ik jaren geleden ook al eens gehoord, dat het voor de verkiezingen geregeld zou zijn.” Verder voorspelt hij vooral een grote administratieve mallemolen, meer staatscontrole en een minimale hoeveelheid geld. “De vraag is vooral: heeft het boeddhisme dit nodig? Een vriendenclub à la de BUN: ja. Een soort Vaticaan: nee. Kijk, de dharma vindt zijn weg wel, maar deze erkenning is een obstakel voor de dharma, geen bevordering.”

Tom Hannes, gespreksbegeleider, auteur en zenboeddhist: “Ik denk dat de erkenning vooral een storm in een glas water zal zijn. Enkele groepen of individuen zullen er garen bij spinnen en een betaalde baan als boeddhist krijgen. Voor de 99% andere beoefenaars zal het weinig uitmaken. Het merendeel van de 150.000 Belgische boeddhisten is niet verbonden aan de BUB, dus die vallen af. Voor de sangha’s die wel aangesloten zijn, zal het een lastig karwei worden om hun spirituele niveau niet te laten gijzelen door de machtspolitiek die de verdeling van subsidiegeld met zich zal meebrengen. Wie de sangha’s van dichtbij kent, weet dat ze verre van volmaakt verlichte organisaties zijn, dus dat wordt spannend. Ik zou het indrukwekkender gevonden hebben als de BUB zou opteren voor een erkenning (zodat ze hulp kunnen bieden in gevangenissen en scholen), maar de subsidies zou afwijzen. Dan zouden de Belgische boeddhisten zich solidair tonen met het leger van onbetaalde vrijwilligers waarop onze economie veel meer draait dan erkend wordt. Maar nogmaals, de voordelen zullen maar voor enkelen weggelegd zijn. Voor het overgrote deel van ons blijft het business as usual. Mogen alle wezens gelukkig zijn.”

Luuke Demaere, voorzitster van het Tibetaanse Zurmang Kagyud Boeddhistisch Centrum: “Ik ben voorstander van verenigen. Ook de Boeddha verenigde de mensen om samen te beoefenen, te onderrichten en om manieren te vinden om goed samen te leven, en ook in zijn tijd waren er koningen en politici die hem steunden en erkenning gaven. Aan die erkenning lag ook het verhelderende werk van de Boeddha zelf en een hele sangha ten grondslag. Dus ja, waarom niet hoopvol en positief blijven? Tegelijkertijd begrijp ik de grenzen van elke unie, in die zin dat zij enkel een weerspiegeling kan zijn van de organisaties die zich erbij aansluiten. Hun kracht en goede bedoelingen zullen de doorslag geven. Voor mij gaat het vooral om sociale erkenning en niet over financiële erkenning. Centjes, daar zullen de centra zelf voor moeten zorgen. Maar ook in het besef dat de laatste jaren heel moeilijk zijn geweest voor de Belgische boeddhisten, door het wegvallen van een paar grote namen zoals Lama Karta en Frans Goetghebeur, moeten we er toch voor gaan. Zeker in deze turbulente en uitdagende tijd zou het welkom zijn als het boeddhisme erkend zou worden in België.”

Veel westerlingen associëren het boeddhisme als eerste met mediteren. Maar wat doen boeddhisten uit andere culturen? Judith Sudhölter gaat op tournee langs verschillende niet-westerse boeddhistische groepen. In dit eerste deel viert ze de verjaardag van Kwan Yin in de Chinees-boeddhistische Longquan-tempel te Utrecht. Foto’s: Alvaro Delgado

De twee stenen leeuwen voor de deur en de gouden tekens op de voorgevel doen op het eerste gezicht eerder aan een Chinees restaurant denken. Totdat ik door het plastic gordijn kruip en de wierook me tegemoet komt. Op een kleurrijk altaar vol bloemen en fruit staat een dikke Boeddha te lachen. Wanneer ik één meter verder de tempelruimte in wil lopen, zie ik net op tijd het bordje: ‘please use shoe covers’. De schoenen blijven hier aan – maar met een hoesje eromheen.

Het ritueel is net begonnen. De fotograaf en ik worden vriendelijk toegeknikt en naar een plaats gedirigeerd. Het zijn voornamelijk vrouwen die in de Chinees-boeddhistische Longquan-tempel de verjaardag van Kwan Yin komen vieren. Bijna allemaal dragen ze lange bruine gewaden. De nonnen zijn herkenbaar aan hun kaalgeschoren hoofd. Op dit moment wonen er tien van hen in het klooster boven de tempel. De mannelijke abt en zijn adjunct zijn niet aanwezig. Zij pendelen heen en weer tussen het moederklooster met dezelfde naam in Peking en deze dependance.

De ochtendceremonie bestaat uit het reciteren en zingen van voor ons onverstaanbare klanken. De bijbehorende Chinese karakters worden op een scherm geprojecteerd. Er zijn drie mogelijke houdingen: staan, knielen en voorovergebogen met het gezicht op een kussen. De volgorde wordt aangegeven met een belletje. De handen vouwen we steeds devoot tegen elkaar voor onze borst.

Boeddha’s en bodhisattvas
“We reciteren de 108 namen van de Boeddha”, legt zuster Xianching me na afloop uit. “We bidden tot hen en tot de standbeelden in de tempel. Daarnaast bidden we voor alle wezens: dat ze bevrijd mogen worden uit hun lijden.” Ze kondigt aan dat er vandaag nog drie ceremonies op het programma staan. Maar eerst worden we uitgenodigd voor een veganistische lunch. Als we willen mogen we ook meedoen aan de workshop ‘mantra van Kwan Yin voor leken’. “Maar die is wel in het Chinees”, lacht Xianching.

Kwan Yin, de bodhisattva van compassie, speelt een belangrijke rol in het Chinees boeddhisme, waar de nadruk ligt op liefdadigheid en maatschappelijke betrokkenheid. Ze staat centraal opgesteld op het altaar voorin de tempel. Toch valt haar beeltenis in het niet bij de reusachtige standbeelden die tegen de achterwand zijn geplaatst.

“Zij vertegenwoordigen de verschillende fases op het pad van de boeddhist”, vertelt Adri me tijdens de lunch. Hij stelt zich voor als ‘de huismeester’. Naast ons is hij de enige westerling in de tempel. Hij is getrouwd met een Chinese vrouw en zo in aanraking gekomen met het boeddhisme. “De twee staande beelden in het midden zijn leerlingen. Drie anderen, op een lotusbloem, zijn bodhisattvas. De grote zittende boeddha’s hebben de verlichting al bereikt.”

Hij legt uit: “Sakyamuni, in het midden, is de historische boeddha, herkenbaar aan het wiel op zijn schoot dat verwijst naar het achtvoudige pad. Links zit Amitabha en rechts de Medicijnboeddha.’ Allemaal hebben ze hun eigen functie: “tot Kwan Yin bid je voor je kinderen en je familie. Ze is een soort Maria. Amitabha vraag je om succes bij zakelijke ondernemingen en als je ziek bent, ga je naar de Medicijnboeddha.”

Streng
Qiu Cong bekijkt de ceremonie vanaf de zijkant. Als één van de weinigen draagt ze geen bruin gewaad over haar kleurrijke outfit. Vanwege haar moeder, die Tai chi- en Qigonglessen geeft in de tempel, komt ze hier regelmatig. Maar als ze eerlijk is, gaat ze liever naar de Chinese kerk: “Boeddhisme is zo streng, er zijn veel regels en de nonnen mogen bijna niks. In de kerk is het meer ontspannen: God houdt van je, ongeacht wat je doet.”

Tijdens de Culturele Revolutie was godsdienst in China verboden, vertelt Qiu Cong. Vanaf de jaren ’80 is er meer openheid en vrijheid om verschillende religies te ontdekken. Het geloof is volgens haar niet iets wat je kunt forceren: “het komt uit je ziel.”

Ook Adri vertelt me dat de nonnen zich aan veel voorschriften moeten houden: meer dan de mannen. “Vrouwen mogen bijvoorbeeld maar één keer intreden, terwijl mannen dat wel zes keer kunnen doen. Voor vrouwen geldt bovendien een leeftijdsgrens van 35 jaar”, vertelt Adri. “Zo wil de abt voorkomen dat ze het klooster als toevluchtsoord gebruiken.” Su Tong, die tijdens de lunch ook naast me zit, wil graag non worden, maar zit net boven die leeftijdsgrens. Adri: “dat betekent dat haar motivatie langdurig wordt getest voordat ze meer zekerheid krijgt over de toelating.”

Non worden
Eerder woonde Su Tong in Duitsland en het afgelopen half jaar verbleef ze in het Longquan-klooster in Peking. Sinds drie weken is ze hier ‘intern’, samen met één ander meisje. Ziet ze er naar uit om in te treden? “Het is nog een lange weg en ik moet veel oefenen”, lacht ze verlegen. Ze spreekt geen Nederlands, alleen een beetje Engels, wat ze aanvult met Duits. Sinds haar aankomst is ze nog niet buiten het klooster geweest.

“De training bestaat vooral uit het bestuderen van de lessen van de Boeddha, het leren van de recitaties, de gezangen en de bijbehorende rituelen”, vertelt ze. Mediteren doet ze niet vaak. “Waarschijnlijk mediteert een westerse boeddhist meer dan een Chinese monnik of non”, grapt Adri. Su Tong moet daar om lachen. “Maar het klopt wel”, zegt ze. Adri vult aan: “westers boeddhisme is gericht op innerlijke transformatie. Chinese boeddhisten richten zich veel meer op het doen van goede daden en het bestuderen van de leer.”

Su Tong: “het bereiken van verlichting is maar één kant van het verhaal. Het is minstens zo belangrijk om de wereld in te gaan en anderen te helpen op dit pad.” Dat is ook het ideaal van de bodhisattva, die belooft niet te rusten voordat alle wezens bevrijd zijn. Su Tong: “als je veel mediteert, kun je een staat van arahat bereiken. Dat is heel prettig, een beetje als in de hemel, dus veel mensen stoppen daar. Maar om echt verlicht te raken heb je een leraar nodig die je door de tien verschillende fases van het pad kan begeleiden.”

Oude traditie, moderne technologie
Zij vond die leraar in Xuecheng, de opperste ‘meester’ in deze traditie. Ze kent hem niet persoonlijk, maar in het klooster luisteren ze naar opgenomen lezingen en lezen ze zijn geschriften. Zijn sociaal bewogen verhaal en zijn openheid voor moderne verworvenheden spreken haar aan.

Ze pakt haar laptop om een kort filmpje over het moederklooster te laten zien. Daar wordt de nieuwste technologie ingezet om de boodschap van het boeddhisme te verspreiden. Een aantal monniken zijn technisch geschoold en ontwierpen de robot-monnik Xian’er, die antwoord geeft op menselijke vragen over het geloof. Xian’er is een icoon en speelt bijvoorbeeld ook de hoofdrol in een serie stripboeken die dienst doet als boeddhistisch lesmateriaal voor kinderen.

Trance
Dan is het tijd voor de tweede ceremonie, volgens Su Tong met het doel: ‘jezelf reinigen van zonden’. Er wordt wierook geofferd en we krijgen allemaal een tulp in onze handen. Even later schrijden we één voor één naar voren om deze – met een gebed of wens? - in een vaas op het altaar te zetten.

Daarna wordt er weer gechant, twee uur lang. Weer kan ik alleen maar meebewegen: knielen, buigen, opstaan. De eindeloze recitaties, in combinatie met de diepe klanken van de troms, de reusachtige bel en de klankschaal zorgen ervoor dat ik in een tranceachtige staat kom. De rijen vol boeddhabeeldjes aan alle wanden dragen bij aan een trippy effect. Ik vermoed dat de trance sterker wordt als je daadwerkelijk kunt meezingen en reciteren. En als je beter begrijpt waar het over gaat.

De Longquan-tempel in Utrecht lijkt wat dat betreft vooral bedoeld te zijn voor de Chinese diaspora. Maar westers bezoek vinden ze wel leuk. Als we afscheid nemen van Su Tong en zuster Xianching, nodigen zij ons uit vaker langs te komen: “elke volle en nieuwe maan zijn er ceremonies en aanstaande zaterdag is er een ritueel voor de overledenen, een beetje als Allerheiligen.” Misschien als ze de tekst fonetisch beschikbaar stellen voor niet-Chinese bezoekers?

Meditatie is blijkbaar zo mainstream geworden dat het zelfs de aandacht trekt van grote adverteerders. Goed nieuws, of het begin van het einde? Een analyse van Rod Meade Sperry.

Waarschijnlijk doen ze het erom, de creatievelingen bij reclamebureau Wieden & Kennedy. Dat ik, redacteur van een boeddhistisch platform, een stukje ga zitten tikken over hun nieuwste reclamefilmpjes van Kentucky Fried Chicken. 

Onder de naam “KFC Comfort Zone” lanceerde de leverancier van kippenpoten in januari dit jaar een serie “meditatieve” video’s, waarin een hypnotiserende voice-over ons aanspoort om een te worden met een ‘pot pie’. Een lekkernij die bij ons bekend is als: hartige taart met kip.

Met titels als The Zen of Steam, Be Tender, Like Chicken, Space Time, Pot Pie en The Rich Creamy Matter of the Soul, en vergezeld van een achtergrondmuziekje dat klinkt alsof het van een meditatie-cd komt, doen de video’s de kijker in psychedelische sferen belanden.

Het moet toch de ultieme droom zijn van Don Draper, de briljante creative director uit de serie Mad Men. Feilloos wist dit personage de idealen van zijn tijd te vertalen in reclameslogans, voor producten die soms volkomen haaks staan op die idealen. Hij kon dit, juist omdat hij zich zo scherp bewust was van het feit dat dit werkt. Zo oreert hij in aflevering 1 van het eerste seizoen:

“Advertising is based on one thing: happiness. And you know what happiness is? Happiness is the smell of a new car. It’s freedom from fear. It’s a billboard on the side of the road that screams with reassurance that whatever you are doing is okay. You are okay.” 

Dat zelfbewustzijn over de kracht van reclame ontbreekt overigens ook niet bij de makers van de filmpjes, Wieden & Kennedy: “Advertising is a weapon; be careful where you point it.” Aldus een van de ‘Wiednisms’ zoals te lezen op hun homepage.

Meditatie als verkoopmiddel voor producten waar meditatie je juist vanaf probeert te helpen. Is dit nieuwswaardig? 

In dit artikel op Lions Roar geeft Rod Mead Sperry zijn analyse, die hij begint met een verwijzing naar een boek van Thomas Frank: The Conquest of Cool:

The Conquest of Cool beschrijft hoe de reclame industrie in de jaren zestig al handig inspeelde op de groeiende ‘counterculture’ van hippies en spirituele zoekers, door termen als ‘jamming the revolution’ en ‘sticking it to the man’ in hun reclame-kopij te verwerken. Tot zover niks nieuws dus.

Wat mij wél verbaast is het mafheidsgehalte van de inhoud van de video’s. En ik gebruik het woord ‘inhoud’ hier expres, want, hou je vast, deze video's overstijgen de gemiddelde commercial. Samen vormen ze een ‘systeem’ van baanbrekende persoonlijke meditatie en mindfulness, gebaseerd op de ongekende kracht van KFC’s ‘pot-pie’, die jou directe toegang verschaft tot comfort en verlichting.

En daarin mogen de voor de hand liggende spirituele symbolen natuurlijk niet ontbreken. We zien de Kolonel (het boegbeeld van KFC, red), mediteren en tai chi-oefeningen doen. We zien een ‘vingerbekken’ en mandala’s en aan de hand van de chakra’s wordt de kijker uitgelegd hoe je pot-pie moet consumeren. En meerdere malen horen we de voice-over het woord namasté bezigen. 

Heel soms slaat deze zelfs de spijker op de kop, al is dat waarschijnlijk per ongeluk. “De kip die de groenten vergezelt”, zegt hij over de ingrediënten van de pot-pie, is het resultaat van een reis van miljoenen jaren richting jouw mond.” Een uitspraak die doet denken aan een recitatie in zen, voorafgaand aan een maaltijd: “72 handelingen hebben ons deze maaltijd gebracht. Laat ons bewust zijn van hoe het tot ons komt.” De vraag is: willen we dat wel weten als het om de pot-pie gaat? Waarschijnlijk niet. 

In een van de video’s krijgen we instructies over wat we moeten doen met het extra plastic, nadat we het bestek uit de verpakking hebben gehaald: “Gooi het zo ver mogelijk van je af. Moeder aarde zal het recyclen en nieuw bestek doen voortbrengen.” (Heb ik al gezegd dat KFC niet bepaald bekend staat om haar duurzaamheidsbeleid?) Hier ligt de slechte smaak er wel erg dik bovenop. Maar dan neemt de video toch nog een wending en blijkt het een lesje in dualiteit vs. non-dualiteit. Soort van. Maar niet echt. 

Die vleugjes intelligentie, of in elk geval die schijn van intelligentie, in combinatie met de absurde beelden en voice-overs, geven de video’s een komisch tintje. Oppervlakkig gezien althans. Het gebruik van meditatie voor consumptiedoeleinden is in elk geval erg “Don Draperiaans.”  Denk maar aan de openbaring die Don beleefde, tijdens een meditatie-retraite, in de laatste aflevering van Mad Men. In werkelijkheid is Don’s spirituele ontwaken en bijgaande brede grijns waarschijnlijk niet veel meer dan de ontdekking van een nóg betere reclame-pitch. 

En nu is het dan de beurt aan de Kolonel. Niet dat ik nu de deur uit ren voor een pot-pie, maar de video’s maakten me wel aan het lachen. En daarmee behoor ik onontkoombaar tot de doelgroep. Sterker nog: door me aan het lachen te krijgen heeft KFC me weten te verleiden om hen, al is het maar voor even, hun zonden te vergeven. Dat is nog eens goeie reclame. Grappig, hoe ‘goeie’ en ‘slechte’ reclame vaak inwisselbaar zijn. 

Het roept de vraag op: waar trek je de grens, als het gaat om reclame en de dharma? 

Zo staan er in dit magazine (Lions Roar, red.) ook advertenties voor retraites en producten. Dat is in zichzelf niet slecht. Toegegeven, zelfs de voorkant van het magazine is een vorm van reclame. Het is in elk geval zo ontworpen om mij te verleiden het blad van binnen te bekijken en (hopelijk) mij naar binnen te doen laten gaan.

En de bedoeling van de KFC video's? Die lijken te zijn ontworpen om dat idee van ‘naar binnen gaan’ juist omver te werpen. Ze zullen welgeteld niemand doen aansporen om te gaan mediteren, tai chi te doen, Heraclitus te gaan lezen, of een boek over thermodynamica open te slaan. Om maar een paar concepten te noemen die langskomen in de video’s. 

Voor een ‘boeddhistisch mediarecensent’ als ik zijn ze tegelijkertijd het beste en het slechtste wat ik ooit heb gezien (weer een lesje in dualiteit vs. non-dualiteit.). Ze zijn in zichzelf het bewijs dat meditatie als mainstreambezigheid een lange weg heeft afgelegd en het ver heeft geschopt. 

Maar, we hebben nog een lange weg te gaan.

Lees het originele artikel op Lion's Roar

Bekijk alle KFC Comfort Zone video's op Youtube

Portret van de boeddhistische leraar Sey Rinpoche, die hoog in de bergen van de Himalaya boeddhistische tempels bouwt om het geloof van de bewoners in de kleine leefgemeenschappen te versterken.

Bekijk de documentaire op npo.nl >>

In de Tibetaanse traditie van het boeddhisme is iets heel unieks gaande, waarbij een leraar kan reïncarneren als een nieuwe persoon, als een nieuwe “manifestatie van wijsheid”. Sey Rinpoche (Sikkim, 1963) werd als kind herkend als zo’n reïncarnatie, en kreeg daardoor een bijzondere rol toebedeeld in de gemeenschap. Hij geeft nu spirituele leiding aan vele kloosters en dorpen, hoog in de bergen van de van de Himalaya.

 In dit programma zien we hoe  Sey Rinpoche zich inzet voor de bouw van een prachtige tempel in Hilutaan, een schilderachtig dorpje van 37 huizen in de Pangi vallei, een zeer afgelegen en ongerept gebied in het bergachtige Noorden van India. Hij wordt er op handen gedragen, maar is vrij van wat voor pretentie dan ook.

Uitkijkend over het idyllische landschap vertellen de dorpelingen met trots over de betekenis van deze tempel in hun leven en dat van hun kinderen.

 Sey Rinpoche geeft uitleg over de traditie van de tempelbouw, waarbij het uitgangspunt is, dat positieve handelingen een positieve uitwerking hebben. Hij zegt: “Alles in ons leven is vergankelijk, enkel het resultaat van ons handelen blijft, hoewel, ook niet voor altijd! Het onderricht van de boeddha gaat verder dan dat, en spreekt over de mogelijkheid van realisatie van de ware natuur van de geest en daarmee van alle dingen”.  

Op uitnodiging van studenten reist Sey Rinpoche ook naar Amsterdam om hierover les te geven. Wanneer hij over het strand loopt bij Katwijk, vergelijkt hij de levendige emoties van onze geest met de golven, die opkomen uit de zee, en dan weer daarin verdwijnen. “Nooit is er echt een onderscheid tussen de golven en de diepte van de zee”.

Wijsheid van de Himalaya wordt uitgezonden bij de De Boeddhistische Blik bij de KRO-NCRV.

Uitzending: zondag 22 april om 15.45 uur op NPO 2
Herhaling: nog niet bekend
Regie: Jaap Verhoeven

Kijkers/luisteraars kunnen met vragen en of opmerkingen terecht bij het Klant Contact Centrum van KRO-NCRV:E: info@kro-ncrv.nl 

Padma Angdu, een ogenschijnlijk gewoon jongetje uit het Indiase Ladakh, is ontdekt als reïncarnatie van een legendarische hoge Tibetaanse leraar. Het betekent een grote transformatie voor Padma, want niet langer zal hij zoals andere kinderen zijn kindertijd beleven.

Bekijk Becoming Who I Was nu op NPO.nl >>

Om in de voetsporen van zijn voorganger te treden, moet de jongen terug naar de kloosterorde van zijn voorganger in Tibet, maar allerlei obstakels staan hem in de weg om deze missie te vervullen. Ver verwijderd van zijn klooster neemt een oude boeddhistische lama (leraar) en tevens een traditioneel arts, de zorg en spirituele ontwikkeling van de jongen ter hand. Hij wordt Padma’s peetvader, leraar, maar ook zijn ondergeschikte. Terwijl Padma tevergeefs wacht op volgelingen die hem mogelijk ophalen, probeert zijn peetvader een zo goed mogelijke en passende opleiding voor hem te vinden, maar niemand wil de jongen onder zijn hoede nemen.

Overgeleverd aan elkaar, besluiten ze samen te voet dwars door India op zoek te gaan naar zijn lotsbestemming in Tibet. Hoewel Padma vanaf zijn 5e jaar herinneringen heeft die toegerekend worden aan de overleden boeddhistische meester, blijft hij niettemin een kleine jongen. De dynamiek tussen deze twee is daarom als die van ouder en kind. De film volgt de twee acht jaar lang wat resulteert in een intiem portret en coming of age van een jongen met zijn peetvader met een grote queeste en prachtige cinematografie. Pas als Padma zich kan verenigen met zijn klooster in Tibet, kan hij zijn missie volbrengen, maar of hem dat gaat lukken is de grote vraag. De film heeft verschillende internationale prijzen gewonnen, waaronder één op filmfestival van Berlijn.

Becoming Who I Was wordt uitgezonden bij de De Boeddhistische Blik bij de KRO-NCRV.

Uitzending: 15 april om 14.55 uur op NPO 2.
Herhaling: nog niet bekend
Regie: Chang-Yong Moon

Kijkers/luisteraars kunnen met vragen en of opmerkingen terecht bij het Klant Contact Centrum van KRO-NCRV:E: info@kro-ncrv.nl