[BORSA TÜRK]

Borsadan Anlamayan Yatırımcı

2013-10-20T13:44:00.000+03:00

Günlük gazete okuyan,televizyonda ya da internet sitelerinde uzman kılıklı kişileri takip eden ve her gördüğü habere sazan gibi atlayan yatırımcı tipine özgüdür borsadan anlamamak.

Panik halinin zıttı sabırdır.Bir hisse senedi alır,aldığı hisse senedinin fiyatı düşmeye başladığında ise sabredeceğim,sabrın sonu selamettir dalgasıyla kendini avutur.

İlk bahsettiğim yatırımcı tipine panik atak yatırımcı,diğerine güya sabırlı borsacı adı takılır.Aslına bakarsanız ikisi de borsanın b sinden anlamamaktadır.

Çünkü panik olanı beyninin zaafları yüzünden para kazanacağı varsa da kazanamaz.Diğeri ise emekliliğine kadar borsanın yükselmesini isteyecek,borsa yükseldiğinde dahi sahip olduğu hisse senedi yükselmediği için piyasaya kızıp tövbe edecektir.

Tarih bunun örnekleriyle doludur,klişesine gerek duymadan sadece borsacıyım diye geçinen çevrenizdeki zavallılara bakabilirsiniz.

Bunlar gün içerisinde yüzlerce uzmanın köşe yazısını okur,aracı kurumların seans odalarına kendilerini kapatır,yemeğini,çayını hatta kargosunun bile oraya gönderilmesini talep eder.Karşılığında ise yüz liralık işlem hacmi yaratır.Aracı kurum çalışanları da bunlardan bıkmıştır lakin yapacak bir şey yoktur.Biraz kalabalık hiç de fena değildir.

Cahil takım çok önemli bir bilgiden yoksundur.Bu bilgi ise,uzman kılıklı kişilerin genelinin belli başlı kurumların çalışanı olduğudur.Ve bu kurumlar,çalışanlarının piyasa hakkında kötü bir yorum yapmalarını kesinlikle istemez.

Ulan piyasa yere çakılmış,70 binden 50 bine gerilemiş,adamın biri çıkıp sakin olun diyor.E kardeşim salak mısınız siz,inanıyorsunuz?

Bunun altında nasıl bir bit yeniği olduğunu tahmin edemiyor musunuz?

Ha bir de şöyle olur,borsa 50 binden 70 bine yükselmiştir,bu sefer başka birisi çıkıp,yükseliş dalgası başladı,katılın,der.

Ulan %40 yükselmiş zaten,daha neyin yükselişini savunuyorsun sen?

Piyasanın altın kuralıdır,hızlı yükselen çabuk düşer.

İlim yoksunu borsacılar bunun farkındadır,sürekli dillendirir fakat koca piyasaya kendi at gözlükleri çerçevesinden bakınca büyük resmi göremez olurlar.

Sabır ve panik duygusu bir gün tükenir.İşte o gün,o olağanüstü sabırlı zat-ı muhterem satışı en dipten yapmaya niyetlenecektir.

Ammavelakin,hepsinin sabrı aynı anda tükenirse piyasada alıcı bulamaz,kabuklarına çekilip ölür giderler.
Şeytanın kulağına kurşun.

Yatırımcıların Düşünce Mekanizması

2013-10-16T13:23:00.000+03:00

Yatırımcıların düşünce mekanizmalarını ve nasıl düşünmesi gerektiklerini merak ediyorum ve okuyorum.Yine güzel bir yazı geldi önüme.

Borsanın fiyatı yükseliyor,yatırımcılar sevinçten havaya uçuyorlar ve bir yandan da düşünüyorlar.Geriye kalanların tipik yorumu "Beni durdurmayın,satın alacağım."

Fiyatlar düşüyor,yatırımcılar karamsar ve bir yandan da düşünüyorlar.Değer kaybı halen devam ediyor.Aklındaki soru şu,"Benim hisse senedimde düşecek."(fiyatların düşüşü artarak sürerken)

Fiyatların düşüşü son bulur,yükselişin önü açılır.Yatırımcılar coşkuludur ve bir yandan da düşünüyorlar."Şimdi satın alacağım düşük fiyattan." (yükseliş artarak sürerken)

Bitti.Satıp,karı garantileyeceğim.

Muhtemelen,çoğu yatırımcının kafa yapısı aynıdır ve benzer noktalara benzer yorumlar getirirler.Davranış modelini tanımak ayrıca borsa grafiklerindeki modelleri incelemek bir tavsiye olabilir,değil mi?

Bahsedilen noktalara birebir bende katılıyorum.Yazının devamını okumak ve ayrıntıları öğrenmek için buraya tıklayın.

Yatırımcıların Duygudurumu

2013-10-04T18:10:00.003+03:00

Yatırımcı psikolojisi konusuyla ilgili araştırma yaparken gözüme bir grafik ilişti.Yatırımcıların finansal kararlarını alırken yaşadıkları duygu durum halinin özetlenmiş hali.
Makalenin girişinde yatırımcıların asla akılcı davranmadıklarından ve duygularıyla uzlaşan yatırımcıların çok fazla hesap kitap yatırımcılara göre daha karlı çıktıklarından bahsetmiş.
Bende katılıyorum.

Ayrıca iki defa tepeye yakın yerde satış gerçekleştiren başarılı yatırımcıların (kendinden örnek veriyor) diğer zamanlarda diplerdeki alım fırsatlarını değerlendirmesi gerektiğini söylemiş.

E yani.

Yatırımcı herhangi bir enstrümanda alıma geçer burası optimism noktasını oluşturur.Fiyat hafiften yükselişe geçerken kişi biraz coşar.Halen yükseliş devam ediyorsa heyecanlanır ve tepe noktada kendisinin olağanüstü dehasını konu eder.Euphoria,yatırımcıların her zaman hataya düştüğü tepeden satarım yanılgısını işaret eden yerdir.

Ardından fiyatlar düşmeye başlar.Yatırımcı tepeden ya da tepeye yakın bir yerden satışa geçemediğinden endişelenir ve ayrıca ben aslında uzun vadeli bir yatırımcıyım,bu düşüş geçici diyerek kendini kandırmaya başlar.Fiyatlar hızla düşüp yatırımcının aldığı fiyatında altına gelince,ben nerde yanlış yaptım (nasıl bu kadar hata yapabildim) acep derken bir yandan da bu düşüşe teslim olur.

Bu tip yatırımcılar despondency den sonra satışa geçer.Dibe vurduktan sonraki yükselişi hayretle ve bir yandan da gafletle izlerler.

Eğer sizde yatırımlarınız konu olduğunda bu aşamaları birebir yaşıyorsanız,bu işi bir an önce bırakın!
Kaynağı http://criticalmas.com/2006/08/investor-psychology-market-sediment/

Kime Yardım Etmeliyiz?

2013-06-26T14:38:00.002+03:00

Gazetelerin arşivlerini karıştırırken iki haber dikkatimi çekti.Bunun üzerine biraz araştırma yaptım ve insanların irrasyonelliğini bir kez daha gözler önüne sermek istedim.Buyrun.

23 yaşında genç bir kız Refiye Yılmaz.Çok nadir görülen Gardner sendromu hastası.Türk Kızılay'ı yardım kampanyası başlattı hemen ardından Sağlık Bakanlığı devreye girerek kızın tüm tedavi masraflarını karşılayacağını duyurdu.Türk insanı yılmadı,destek vermeye devam etti.Twitterdan yağan yardımlar ardından gazete/tv haberleri ve sonucunda 726 bin lira bağış toplandı.[1]

Buraya kadar sıkıntı yok gibi görünebilir.Okumaya devam edin.

Bu ailenin hasta bir kızı olabilir fakat dünyada bunun gibi milyonlarca aile olduğunu biliyoruz.Hatta 21.yy dünyasında açlıkla savaşan (yeterli besine ulaşamayan) 1 milyara yakın insanın olduğunun da farkındayız.[2]

Peki kalbimiz neden zor durumda kalan tek bir kişiyi görünce sızlıyor da,milyarlarca insandan bahsedince bunu istatistikten ibaret sayıyoruz?

Stalin haklıymış,"Bir insanın ölümü trajiktir,on insanın ölümü dramatiktir,bir milyon insanın ölümüyse sadece bir istatistiktir." derken.

Biraz uyarlama yaparak size aktaracağım deneye gelelim şimdi.Kaynağı vereceğim.

Bir anket karşılığı 5 dolar kazandınız ve biri sizi kolunuzdan tuttu şu iki hikayeyi anlattı:

1:Afrika'nın bir eyaletinde milyonlarca insan kuru ekmeğe muhtaç,temiz su bulmaları imkansız.Sıcak kasıp kavuruyor,insanlar evlerini terk ediyorlar,çocuklar ölüyor,bulaşıcı hastalıklar almış başını gidiyor.

2:Anketten çıkan kişilere Refiye Yılmaz'ın durumu anlatılır ve 5 doları nereye bağışlayacakları sorulur.

Cevaplar gelir,insanoğlu bir kez daha irrasyonelliğin dibine vurmuştur.

Adettendir,deney her zamanki gibi Amerikada yapılıyor ve denekler 2 lirayı Afrikaya bağışlarken 4 lirayı Refiye Yılmaz'ın tedavisine feda ediyorlar.(rakamlar yaklaşıktır.)

Bunun nedenini araştırıyorlar,soruşturuyorlar,ya nasıl böyle bir şey olur diye düşünüyorlar.Nasıl mı oluyor?

Anlatayım.Afrikaya 5 lira bağışlasam ne olur bağışlamasam ne olur diye düşünüyor denekler.Aslında biz insanlarda bir yardım kuruluşuna bağış yaparken böyle düşünmüyor değiliz.Yani Refika Yılmaz'ın tedavisine bağışlanan 726 bin lira o kızı kesinlikle kurtarır ama Afrika 726 bin lirayla iki saat anca doyar.[3]

Örneğin;haliniz vaktiniz yerindeyse bir iki öğrenciyi okutabilirsiniz.Aylık eğitim masrafları iki yüz lira tutmuş olsa,siz de bunu düzenli karşılarsanız bursiyerleriniz okur adam olur.Lakin siz aylık iki yüz lirayı bilmem ne derneğine bağışlarsanız bursiyerlerinizle tanışma şansı bile elde edemeyebilirsiniz.Bu da pek samimi gelmeyebilir.

Her neyse,buraya kadar olan kısım benim yorumum ve araştırma sonuçlarından derlemeleri içeriyor.(Dan Ariely araştırmaları)

Bir de videomuz var konuyla ilgili.

Değişik yorumlar gelmiş,birisi tek bir kişiye yardım etmenin olağan olduğu/sonuç vereceğini fakat birçok kişiye yardımın fazlasıyla ütopik olduğundan,işe yaramayacağından bahsetmiş.Bir başkası iyilik yapar denize atarım balık bilmezse halik bilir demiş.Diğeri büyük afetler karşısında insanoğlunun güçsüzlüğünden,birlik beraberlik eksikliğinden söz etmiş.

Aşağı yukarı bizim düşüncemizde aynı.Bu yazı için söyleyeceklerim bunlarla sınırlı değil ama uzatınca da okunmuyor.

Bu yazıdan ne anladınız?

Afrikadaki açlığın 5 liraya mal olan boş mesajla bitmeyeceğini öyle mi?

Ben Sattım ya Kesin Uçar

2013-06-22T19:15:00.001+03:00

Forumlarda üyeliğim yok ama hafta sonları düzenli takip ederim,yatırımcıların ruh hali nasıl merak ederim.Yine bugün yazmış birisi,"Ben sattım ya kesin uçacak pozisyon alın" diye.Sanki senin beş yüz liranla dönüyor hissenin tahtası be adam.

Re-paint yapmayan sistemler yazmaya başladığımda bunun sandığımdan zor olduğunu fark etmem çok zaman almadı.Bazı metotlarla diplerde alım yapması kolaydı da tepede sattıran sistemi bir türlü yazamıyordum.Bu yüzden sistemler bizi kazandığımız pozisyondan kısa süre sonra atıyor ve büyük paralar kazanmamızı önlüyordu.

Sisteme sıkı sıkıya bağlı kalan ben,bundan muzdariptim ve sebebim belliydi,sistem sat verdiği için satıyordum.Çünkü yüzlerce defa test ettiğim sistemler ile uzun vadede ille de getiri elde edecektim,etmiştim de.Aklımdaki soru işareti,bu adamın kar eden pozisyondan niçin erkenden çıktığıydı?

Bir şeyler bilmediği belliydi.Yatırımı hisse senetlerinden ibaret sandığı aşikardı lakin adamın sorunu önceki yatırım tecrübelerinden kaynaklanan bilinçaltı zaaflarıydı.

Bilimsel araştırmalar gösteriyor ki,bugün bir işlemden kazançlı çıkan yatırımcı diğer gün parasını ya mevduata ya da tahvile yatırıyor.Korkuyor.Eşeğini sağlam kazığa bağlama arzusundan vazgeçemiyor insanoğlu.

Kağıt 2 liradan 2.30 a yükseliyor,sonra 2.20 e düşüyor.Bu yatırımcı gibilerin düşünce mekanizması aynen şöyle:
Tüh ya keşke 2.30 dan satabilseydim.Hazır kardayken satayım gitsin.(beyin gevşiyor)

Yatırımcı sattıktan sonra kağıt tekrar yükseliyor,yükseliş trendi kaldığı yerden devam ediyor.Adamın yüreğine inecek nerdeyse,o tedirginliği artık bütün al/sat kararlarında istese de istemese de yaşayacak.

Bu ve buna benzer yorumları yapan arkadaşların çoğu aracı kurumlarda yatıp kalkan tipler.Hani şu 3 lot alıp 5 lot satanlar var ya.Bunlar sabah 9 da aracı kuruma gider akşam 5 de evine döner.Öğle arasında 3-5 lira kazanmışsa tavuk döner yerken,o gün eksideyse simit çay yapar arkadaşlarıyla.

Evine gelince elini yüzünü yıkamadan bilgisayarı açar,foruma girer ve başlar saçmalamaya.Eğer cebine yüz lira da para girmişse o artık bir yatırım uzmanıdır,hissenin tahtası ondan sorulur,yatırımcılar al/sat kararı vermeden ona danışmalı ve fikrini almalıdır.

Borsa harici işi gücü yoktur,gelen her veriyi değerlendirmeye çalışır ama beceremez.Ne haber analizi yapabilir doğru düzgün ne de grafikleri okuyabilir.Her gün beynini aşırı bilgi sendromuna maruz bıraktığından bihaberdir.

Sonunda dayanamaz,aylardır forumda bu işten çok büyük paralar kazanan(!) birinin önerdiği hisse senedini alır.Amacı tabii ki 2 liradan alıp 10 liradan satmaktır.Hiç de beklediği gibi olmaz,1.80,1.50,1 derken bir haftada balıklama atladığı kağıt 50 kuruşa geriler.

Bu adam ne yapsın şimdi!

Kayıptan kaçınma mevzusu stop loss nedir bilmeyen yatırımcılara içi boş iki kelimeden ibaret gelebilir.Halbuki kazanmanın altın kuralı budur.(stoploss)

Kaybetmenin verdiği acı,kazanmanın verdiği sevinç yanında devede kulak kalırken bizler acıyı kısa süre içinde yaşayıp,bitirip rahatlamayı yeğleriz.(satıp çıkarız)

Önceden birkaç işlemden kar etmiş,çok bilmiş yatırımcılar bekler Allah bekler.Eski günleri yad ederler,uzun vadeli yatırımcıyım ben aslında derler,şirket sahibi amcamın kankası yakında patlayacak falan filanla kendilerini kandırırlar.

Ve tam bu sırada kağıt 25 kuruşa geriliyor,adamın tepkisi lanet olsun be satıyorum SATTIM!

Sen kimsin be adam! Sen sattın diye hisse yükselecek öyle mi?

2 liradan (tepeden) 25 kuruşa gerileyen kağıdı satarsan,sen sattın diye yükselmez kardeşim.

Senin hatan çoluk çocuğunun rızkıyla borsada kumar oynamandı.Yani baştan kaybetmiştin sen,yeni fark ettin.Bugünden itibaren bir daha borsadan kazandıkların on lirayı geçemeyecek.

Hayırlı olsun.

Üniversiteler Halka Arz Olursa...

2013-06-15T10:49:00.001+03:00

Acep,üniversitelerde yaşanan olayları engellemenin bir çözümü olabilir mi bu?

Misal,Odtü'nün hisse senetleri olsa,yatırımcılar (çoğunlukla da öğrenciler ve mezunlar) bu hisseleri portföylerine ekleseler zarar verici kötü olaylar yaşanır mıydı?

Bu fikir,Gündüz Vassaf'ın Cennetin Dibi kitabından alıntı olsa da özellikle son 10 yılda büyük şirketlerin çalışanlarına örneğin ikramiye olarak hisse senedi verdiğini biliyoruz,emeklilik fonu dalgasına hiç değinmiyorum bile.

Benzer şeyler aslında.

Hisse senetlerinin yükselişi mezunların iş hayatındaki başarısına,öğrencilerin yeteneklerine,hocaların birikimine/üretkenliklerine bağlı olsa ne güzel olurdu değil mi?

Ya da hisselerin değer kaybı,okuldaki olaylara,boykotlara,derslerin yetersizliklerine,sosyal olanaksızlıklara bağlansa?

En iyi üniversiteleri sıralarken yeni bir rasyo türemiş olurdu.Hisse senetlerinin değerine bakarak hangi üniversite iyi hangisi kötü kendi kafamızda bir sıralama canlanırdı.

Hisse sahibi öğrenciler,dersleri can kulağıyla dinlerken hocalar da dersi fevkaladenin fevkinde işlerdi.

Buna sahiplik duygusu diyorlar.Bizim olan bir şeye bağlanma,onu kendimizden bir parça olarak görme.Mantık devre dışı,duygular devrede.(okulun sahibi/hissedarı öğrenciler olmuş oluyor)

Sizler bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Biri Teknik Analiz mi Dedi?

2013-06-06T19:54:00.002+03:00

Bir ay kadar önce üniversiteden samimi arkadaşlar buluşmaya karar verdik.Neyse laf döndü dolaştı,borsaya geldi.Konu borsadan açılınca tüm gözler bana dikildi çünkü hepsi biliyordu onlar iktisat tarihinde cebelleşirken ben topluluk odasını seans odası haline çevirmiş,al/sat yapıyordum.

Kod adı G.olan arkadaş hemen muhabbete atıldı.Okulu baya yüksek bir ortalamayla bitirmiş ve dereceye girmişti.Bende acaba ne diyecek diye beklerken,arkadaşın dilinden şu kelimeler döküldü:

-Valla geçen gün ..... hissesini aldım.
-Niye aldın,beklentisi/haberi ve saire mi var?
-Yoooo,macd (bir tür hareketli ortalama) yukarı kesmişti.

Tüylerim ürperdi diyebilirim,adam sırf macd çizgisi yukarı kesti diye bütün birikimiyle,borsamızın speğiyle meşhur bir hissesinde yüklü miktarda long pozisyon açmıştı.

Hiç sesimi çıkarmadım,eve gelir gelmez "Bu adamın geri zekalı olmadığı konusunda herkes hemfikir,nasıl olur da Türkiye'nin gözde okullarından birinde dereceye giren bir insan yatırım kararını bu kadar sığ düşünerek verebilir?

Bizim arkadaş böyleyse diğer küçük yatırımcılar nasıldır sorusu kafamı kurcalamaya başladı.İnsanlar, teknik analiz dalgasına nasıl bu kadar güvenebiliyorlardı?

Geçen sene macd indikatörünü anlatan,süresi 1 saati aşan eğitim videosu çekmiş ve vimeo sitesine yüklemiştim.Ne yazık ki,bir Allah'ın kulu dahi izlemedi videoyu ilk ay.Bende kaldırdım.

Teknik analist sıfatı,sosyal medya platformlarında çok sık kullanılır oldu.Hiçbir iş ilanında böyle bir şey ne gördüm ne duydum ama sorsanız borsayla ilgilenen herkes teknik analist,analist,ekonomist,stratejist...(sonu ist ile biten ne çok ünvan varmış.:)

Madem piyasadaki herkes bu işi sözde çok iyi biliyor,ben çoğunluğun bilmediği bir şey yapayım dedim.Ve ileri düzey teknik analiz blogumu açtım.

10 gündür paylaşım yapıyorum burada.Dünyaca ünlü sistemleri deniyorum,kendim sistem yazıyorum,indikatör oluşturuyorum.Teknik analistlere bu işin nasıl bir yalan dolandan ibaret olduğunu,bazılarına ise teknik analizin macd göstergesiyle bitmediğini anlatmak istedim.

Buraya uzun zamandır yazı girmememin sebebi,yeni bloguma vakit ayırmamdan kaynaklanıyor.Bir an önce eski kayıtlardan başlayarak okumanızı öneriyorum,20 gün sonra kapatacağım.
TeknikFinans
İleri Düzey Teknik Analiz
Indicator Builder
System Tester
Expert Advisor
Explorer

Finansal Sahtekarlıklar

2013-05-17T20:50:00.000+03:00

Finans sahtekarları ve kekolar arasında yüksek korelasyon olduğunu biliyoruz,internetin de gelişmesiyle birlikte sahtekarlığın boyutları büyüyor ama bazı kekolar keklenmekten vazgeçmiyor.

Şüphesiz ki,ülkemizde milyonlarca borsa cahili insan var.Sizleri uyarmak adına sahtekarların başvurduğu yöntemleri tek tek sıralamak istiyorum ki sizde bu cahil kekolardan biri olmayın.

1:Fake sayfalar/siteler internet dolandırıcılığının baya eski yöntemlerinden birisi.Bu sayfaların yapımı çok basit kodlama gerektiriyor ve günümüz gençliği hacker olma ümidiyle ilk iş bu sayfaların yapımını öğreniyor.Bilgisini kötüye kullanıp,boş işlerle vakit öldüren insanlardan korunmak için,gireceğiniz sayfanın internet sitesini google dan bulmanız sonrasında domain adı ve uzantısına dikkat etmeniz tavsiyesidir.

Kötü niyetli biri www.akbank.com yerine www.akbankcom.com benzeri bir adres hazırlayıp sizi kekleyebilir.

Bir web sitesinin sahibinin kim olduğunu öğrenmek için www.sitekimeait.com adresinden faydalanabilirsiniz.

İnternetten alışveriş ve saire yapıyorsanız sanal kart kullanın.Güvenlik sertifikası olayına dikkat edin,geçerlilik süresine iyi bakın!

2:Sahibinden.com gibi sitelerde acil satılık etiketiyle satılan bir şey görürseniz,iki kere düşünün.Bir örnek vermek gerekirse,5 bin liralık bilgisayarı bin liraya acil satılık yaftasıyla satmaya çalışan bir kişi sizden ön ödeme isteyebilir.Siz de enayinin elinden malını beleşe alacağım vereyim 3-5 kuruş diyip,ön ödeme kazığı yiyebilirsiniz,son moda yöntemlerden birisidir bu.

3:Toplu gönderilen e postalara kanmayın!! Her gün onlarca spam mail alıyorum borsa sitelerinden hiçbirine üyeliğim olmamasına rağmen.Bunu önlemenin bir yolu sanırım yok,engelleseniz de spam olarak işaretleseniz de ön ad değiştirilip mesajlar tekrar tekrar gelmekte.Genelinde,şu hisseye şuraya gidecek ya da şurda destek burda köstek sallamalarından başka bir şey yok.Ha unutmadan inceden bilinçaltınıza mesaj da yolluyor bu sahtekar mailler,aklınızda bile olmayan kağıdı size aldırabiliyor.Açmadan,çöpe atın.

4:Muhteşem program yalanlarına inanmayın! Piyasada özü teknik analize dayanan binlerce sistem var.Yabancılar foreks için çözümlerken benim bile zorlandığım expert advisorlar yazarken bizim Türkler iki indikatörün kesişimine borsada gergedan boynuzu taktiği demişler.Yazıktır,günahtır atmayın paranızı çöpe.(lafın kime gittiğini anladınız.)

5:Forumlardaki sözde uzmanların bir şeyden anladığı yok.Size bir anımı anlatayım,borsaya yeni başladığım dönemde günümüzün en ünlü borsa sitelerinden birinde üyelik açtım.Yanarlı dönerli bir kullanıcı adı buldum kendime ve ilk konumu açtım.Daha adımı sanımı,ne iş yaptığımı bilmeyen koca bir ahali önce hayırlı olsun mesajlarıyla yüreğimi okşadı,sonra birbiri ardına şu ne olur,bu ne olur sorularına başladı.İki gün sonra üyeliğimi sildim.

Facebookta da borsa rüzgarı,borsa dostu,borsa kurdu takma isimleriyle hisse senedi önerenler ve bunlara hocam hocam diyip bağlanan saflar mevcut.Bazıları insanlardan aylık ücret talep ediyor,her birinin arkasında hocam süpersin,senin sayende altıma araba çektim,zengin oldum laflarıyla gazlayan kişiler var.

Geçen yıllarda yazdığım sistemleri denemek adına feysten bir/iki grafik atarken bir sonraki günün üç tavan hissesini yakalamışım yanlışlıkla.Hay yakalamaz olaydım,400 arkadaşımın olduğu profilim 3 ay sonra 2bini geçti.Ve bunların çoğunluğu borsacı.:)

Kendini 20 senelik borsa üstadı olarak tanıtan bir zat bana "Sen bu işi biliyorsun,gel benim internet sitemde yaz" diyip ayrı bir sayfa açtı.Çağrılan yere erinmek istemediğimden teklifini kabul ettim.3-5 gün verdiğim teknik yorumlar tutunca (yatırım tavsiyesi olmadığını söylememe rağmen) muhabbet gırla gitmeye başladı.30 kişinin katıldığı webinarda Dgate hisse senedi hakkında söylediklerim zorlarına gittiği için beni anında postalayıp,sayfamı da kapattılar.İlkokul mezunu borsa cahillerine özvarlık karlılığı veya kambiyo zararı terimlerinden bahsedersen olacağı budur tabii.Ve gün geldi devran döndü,4 liradan aldıkları dgate ellerinde patladı.Bu sefer 20 senelik borsa üstadını yalan ettiler,benim yanıma koştular.

Bunu niye anlattım,borsa yatırımcısı nankördür!! Bir şey bildiğinizi gördüler mi yanınıza üşüşüp yardım dilerler,tek hatanızda ise bir şey bilmediğinizi savunup,kendi hatalarına sizi bahane ederler.

6:Kısa sürede garantili kazanç dolanı.Foreks ve ikili opsiyon şirketlerinin google adsense reklamları gözünüze çarpmıştır.%81 kazanç,%78 kazanç laflarına hiç kanmayın,bu rakamları bilerek veriyorlar,hesap kitap yapılmış izlenimi vermek için.

7:Ponzi finanscılar halen var mı bilmiyorum lakin eğer varsa bu saadet zincirlerine katılmayın.

8:Aracı kurumların sizi kazıklamasına izin vermeyin.Sakın ha sakın aracı kurum çalışanlarıyla kanka olmaya çalışmayın.Onlar siz kekoları gözünden tanır,işçilere selam dahi vermeyin.Bu kurumların tek kazancı sizin komisyonlarınızdır.Eğer sözde uzmanlarla kanka olup,al sen ne yaparsan yap derseniz gereksiz yere komisyon ödersiniz,onun da canına minnet,size niye iyilik yapsın.

Aracı kurumları gıdıklamaya devam edelim,örnek verelim lüks kadife hissesi çok sığdır,olur da işlem hacmine yüzbin tl birden katkıda bulunursanız(alım),dealer bunu görüp sizden önce kendisine alım yazabilir.Kendisine yazmaz bir arkadaşına,komşusuna,komisyon aldığı bir müşterisine yazar.Borsa jargonunda bu tiplere gömlekçi denir.

Yorumlara bağlı olarak devamı gelecek...

İkinci kısım..

9:Astro finans saçmalığı.Feysten beni birisi eklemiş adı da astro finans.Yıldızlara bakarak finans yorumları yapıyor bu zevat yazılarının altında yüzlerce yorum hocam al de alalım sat de satalım.Google dan baktım o kişi mi değil mi bilemem ama felaket kahini Roubini yi andırıyor adı.Adam Smith-Adem Simit gibi.Ben olsam Houdini mahlasını kullanırdım,bu iş en başarılı o yapıyor.

10:Aracı kurumların raporlarına aşırı bel bağlamak.Hisse haberlerini takip ettiğiniz platformlarda görürsünüz,aracı kurumların tavsiye raporlarını.Burada yazılanları okuyanlar,eğer kendi hisse senedi hakkında olumlu bir görüş belirtiliyorsa sevinirken tersi bir durumda raporların saçmalığından dert yanar.Yatırımcıların bu davranışından ayrıca bir makale çıkacağını düşündüğümden detaya girmiyorum.

Demek istediğim şu,raporlardaki al tavsiyeleri bazı uzmanlar tarafından sırf iş olsun diye yapılmaz.Kimisi şirket çalışanlarıyla sıkı fıkıdır kimisi de deneyimli bir uzmanın tavsiyeleri üzerine tavsiye de bulunur.Herkesin al dediği ortamda sat demekte mangal yürekli olmayı gerektirir.

11:İlginç bir araştırmaya dikkatinizi çekmek istiyorum.Profesör Sanjiv Das ve arkadaşları aylarca forum sitelerini incelemiş ve şu sonuca varmışlar:
Herhangi bir hisse senedi hakkında yazılan yorumlar ne kadar fazlaysa hisse düşüşe o kadar yatkın oluyor.Bu da size al sat taktiği olsun,hisse düşünce yorumlar arttığı için bu araştırma guru Buffett'in dediğine geliyor,ne dediğini ise siz bulun.

Daha detaylı bilgi için Bireysel Tasarruf ve Yatırımları Koruma Rehberi kitabını edinebilirsiniz.

Aşk Acısı Zamanla Geçer mi?

2013-05-09T18:56:00.001+03:00

Bakmayın başlıkta böyle yazıldığına,konunun aşkla bir ilgisi yok.Kaynayan kurbağa hikayesini çoğunuz bilir.Bilmeyenleriniz için kısa bir özet geçeyim.

Kaynayan suya kurbağayı attığınız zaman canla başla kabın dışına çıkmaya çalışır,çırpınırmış,yapılan eziyeti gören bir akıllı,kurbağayı önce ılık suya atar sonra suyun ısısını yavaş yavaş yükseltir ve kurbağadaki hareketi gözler.Su bir süre sonra ısınınca kurbağa gevşer,uyuşuk bir hal alır,kendinden habersiz bir halde ölür.

Mecaz anlam yüklü bu hikaye felsefe literatüründen sonra ekonomiye de uyarlandı sadece bununla da kalmayıp insan ilişkilerinden ürün fiyatlarının belirlenmesine de konu oldu.Burada kendi çapınızda birkaç benzetme yaparak,kurbağaların doğanın bütün şartlarına uyum sağlayabildiğini söyleyebilirsiniz ki bu gayet doğaldır birazdan sözün özüne geleceğim.

İnsan da zamanla hayattaki her şeye alışıyor.Bahsettiğim şey,bir yakınınızın kaybı da olabilir sevgilisinden ayrılmış bir moronun üzüntüsü de.

Psikolojik alışmaya örnek bunlar olabilirken,fiziksel alışmaya aklınızda bulunması açısından şunu örnek verebiliriz:Çok karanlık ortamdan bir anda aydınlığa ya da çok sıcaktan bir anda soğuğa çıktığımız andaki sersemlemiş halimiz,devamında gelen alışma hali.

Ölenle ölünmüyor,bunu binlerce kez duyduk daha farklı şeyler duymak isteyenlere gelsin bu paragrafta.Şöyle bir düşünün,birazdan bakkala ekmek almaya gidiyorsunuz,aniden karşınıza çıkan çakal kasa Bmw size çarpıyor.O andan sonra gözünüzü açtığınız ilk yer köhne bir hastanenin acil servisi oluyor.

Ve kötü haber...Artık yürüyemeyeceksiniz.

Bırakın yaşamayı,olayın hayalini gözünde canlandıran duygusal zekası yüksek bir vatandaş bile kaza sonrası hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını düşünür,hayatının geri kalan kısmına dair hayal kuramaz,ölmüş bitmiştir o artık.

Bir şeyin bizleri mutlu/mutsuz edeceğini hayal ederken esasında odaklanma sorunu yaşarız.Evet haklısınız,yaşadığımız ani/beklenmedik olaylar karşısında duygu durumumuzda keskin değişimler hissederiz.Bu olağanüstü bir zenginliği istemekte olabilir biraz önce yazdığım felç hali de.

Dananın kuyruğunun koptuğu yer ise,insanın yaradılışı gereği hayattaki her şeye alışacağı,değişimlere uyum sağlayacağı sorunsalıdır.Hayalinizde canlandırdığınız size beyniniz basit bir oyun düzenler,kuralları da kendi belirler.Oyunun özünde,felçli yahut milyarder sürdüğünüz hayat değil,o halde nasıl olacağınız vardır.

Felç kalacağını düşünen bir insan,inanılmaz bir üzüntü yaşayarak,artık insan içine çıkamayacağını,yürüyemeyeceğini,çalışma hayatının son bulacağını,aynaya dahi bakamayacağını düşünürken,beyniniz hayali gerçeklerden ayırt edemediğinden zamanın o anda durduğunu sanarak sizi hafiften kandırır.

Oysa zaman akıp gider,eskiden günlük rutininiz nasılsa devamında da aynı şeyleri yaşarsınız(biraz zorlu olsada).Vice versa,piyango milyarderi olduğunuzda da hayatınız sorun/sıkıntılardan kurtulmaz,kurtulamaz.Kardeşiniz olduğunu söyleyenler ortaya çıkar,arkadaşlarınız size tuhaf gözlerle bakar,eşiniz/dostunuzla devamlı paramı nasıl değerlendirsem muhabbeti yapmak zorunda kalırsınız.

Milli piyango ikramiyesini birden fazla defa kazanıp,bir baltaya sap olamamış insanların da arkasında böylesi güçlü bir ordu mutlaka hazır beklemiştir,beklemektedir.

Fazla zorlamak istemiyorum;felçli,milyarder ya da herhangi bir insan kim olursanız olun,şunu hiç unutmayın.
Zengin olmakla zengin görünmek/yaşamak birbirinden çok farklıdır,bunu felçli hasta örneğine de uyarlayabilirsiniz.Bir zaman sonra durumunuza alışır,yapamadıklarınıza değil yapabildiklerinizi daha iyi yapmaya odaklanırsınız.

Fazıl Say'ın elem bir kazada parmaklarını yitirmesi pek tabii onun arzuladığı bir şey değildir ama diyelim oldu.İlk başlarda bir daha piyano çalamaması onun için ölümden beter görünebilir lakin zamanla kendini farklı alanlarda geliştirip ne bilim müzik tarihi erbabı olabilir.

Romeo ve Juliet'i bilmeyeniniz yoktur,peki Romeo ve Rosaline'yi bileniniz var mı?
Sanmıyorum,Romeo Rosaline den ayrılınca kendini öldüm,bittim,onsuz yapamam,Tanrı benim belamı versin nidalarıyla zindanlara kapatabilirdi yaptı da.Juliet'i görene kadar,yani bir gün sonra.

Günümüz aşklarının da benzer durumu hemen göze çarpıyor.Aşk denen illeti sorgulamak da ayrıca hoşuma gidiyor.Aşk var mı,yok mu veyahut felsefecilerinde söylemiyle aşk zamanla sevgiye mi dönüşüyor,bilemiyorum.
Karşı cinse duyulan aşk vardır var olmasına da,aşk acısı var mıdır acep.Diyelim ki var,bu acının tadı nasıldır eğer yoksa olmayanın acısı var mıdır,gibisinden sorgulamak istiyorum.

Yoğurtlu iskenderi herkes sever de kimse iskender benim aşkım demez.Lan madem aşkın,niye diyet miyet takılıyorsun,aşkın diyeti olur mu..

Neyse,yazının sınırlarını fazla zorlamamak/saçmalamamak adına burada rezerv koyuyorum,birkaç araştırma sonucunu yazmak istesem de pek vaktim yok başka bir güne kalsın.

Kaynaklar
(Zweıg,2007,ss.324-325)
(Ariely,2010,ss.147,160)

Enflasyon/Yoksulluk Panoraması

2013-05-03T11:04:00.001+03:00

Mahfi hocanın eski bir analizi dikkatimi çekti,ben farklı bir noktaya dikkat çekmek istiyorum hazır vakit de varken.

Yüksek kronik enflasyonun yoksulluğu arttırdığı bilinen bir gerçek.Bu bazen popülist politikalar yüzünden bazen de toplumsal yozlaşma sonucu ortaya çıkabiliyor.Birinci sebep daha güçlü.

Önce Türkiyede gelir dağılımına bakalım.25 sene evvel bu konu hakkında yapılan bir araştırmada gelir şöyle paylaşılıyor:

En düşük %20=5.2
İkinci %20=9.6
Üçüncü %20=14.06
Dördüncü %20=21
En Yüksek %20=50

O dönemin Gini katsayısı ise 0.43.

Pareto analizi 20/80 gelir dağılımını %20 lik ilk grup,son grup arasındaki fark 8 kattır.Durumun vehameti ortada.

Gini katsayısı ülkemizde 0.38-0.56 arasında gidip gelmekte.2011 yılı rakamlarına göre 0.4 ,25 senedir gelir dağılımında düzelen bir şey yok demektir bu.

Bir de lorenz eğrisi vardır bunu da uzun uzadıya anlatmak istemiyorum,blogda yazılmışı var.

Gini katsayısının 1 e yakınlaştığı yerler mutlak eşitsizliği gösterirken,0 değerini aldığı yerler ise mutlak eşitliği gösteriyor.İskandinav ülkeleri gelir dağılımı eşitliğinde başı çekerken,örnek verecek olursak İrlanda İsviçre gelir dağılımının eşit olmadığı ülkeler arasında.

http://www.indexmundi.com/facts/indicators/SI.POV.GINI Haritada merak ettiğiniz ülkelerin gini katsayılarını görebilirsiniz.

Türkiye'nin yoksulluk haritasını aşağıda görebilirsiniz.

Dünyanın en fakir ülkelerini analiz ederken Afrika illaki göze çarpıyor.Listesi de burada.

http://www.therichest.org/world/poorest-countries-in-the-world/

Farklı bir noktaya değinelim,Latin/Güney Amerika ülkeleri senelerdir yüksek enflasyon batağından kurtulamamış,bunun yanı sıra yoksullukta hat safhada.Arjantinin durumu diğer Bolivya,Brezilya,Uruguay a kıyasla biraz iyi.Son yıllarda konut,eğitim,sağlık harcamalarına önem verilerek halkın refah seviyesi yükseltilmeye çalışılıyor.[1]

Brezilyaya döndüğümüz zaman da durumun değişmediğini görüyoruz.40 milyondan fazla Brezilyalı günde 2 doların altında kazanıyor.Tutup da bazı yazarlar gibi Big Mac orda 3 lira burada 5 lira demeyeceğim.Görünen köy kılavuz istemez.

Brezilyada vergi sisteminden eğitim kalitesine kadar her şey vasat.Bunlara tek tek değinmiyorum,yazının konusunu aşmamak lazım.

Ülkede en zengin %10 luk kesim en fakir %40 lik kesimin 30 katı kazanıyor.[Selçuk,1997,s.216]

Her neyse,gelelim fakir ülkelerdeki enflasyon oranına.Nereden nereye,80 lerden 2008 krizine ve günümüz.

Düzelmiş desem yeridir.

Detay bilgiler
http://www.gfmag.com/tools/global-database/economic-data/12147-the-poorest-countries-in-the-world.html#axzz2SDIGxW6d

http://www.tradingeconomics.com/country-list/inflation-rate

Tasarrufun Önündeki Tek Engel: İzdüşüm Yanılgısı

2013-04-27T23:06:00.001+03:00

Türkiyede son 10 yılda tasarrufa eğilim %25 den %11 e düştü.Gelişmekte olan ülkelerle kendimizi kıyasladığımızda tasarruf/gsyh yüzdesi onların yarısı bile değil.İllaki buna da söyleyecek 3-5 sözümüz var.

Türkiye'nin tasarruf eğilimleri araştırması raporundan çıkan sonuç hayli saçma.Tasarruf yapmanın en önemli nedeni gelecek kaygısıymış.Buna kargalar bile güler,milleti kandırmayı bırakın.Diğer sebepler ise toplumun tasarrufunu nasıl değerlendireceğini bilmemesi,yeterli gelire sahip olmayışı.Bu kısım harfi harfine doğru.

Gelecek kaygısı,tasarrufun önünde bir engel değildir.Mantıken geleceğini düşünen insan tasarrufa yönelir bu neden tasarrufa engel olsun ki.İşin aslı insan psikolojisinde gizlidir.Davranışsal iktisat buna da cevap aramış ve bulmuş.İzdüşüm yanılgısı.

İnsanın rasyonel bir varlık olmadığını,önemli kararlarını alırken bile işin içine duygularını kattığını çok iyi biliyoruz.Duygusal insan(duygusal olmayan insan yoktur) gelecekte ne yapacağını,ne olacağını tahmin ederken bugünün psikolojisinden sıyrılamaz.Şöyledir ki bu tip insanlar ilerde benzer şekilde bugünü yaşayacaklarını varsayarlar.Bu kafada düşündüklerinden olsa ki bugünkü kararlarının hiç değişmeyeceğini,gelecekte de birebir aynı kalacağını zannederler.Gelecek hesaplarını yaparken de çoğunlukla bugünün mantığıyla düşünürler ve o ruh halinden bir türlü kurtulamazlar.

Buna izdüşüm yanılgısı deniyor.Tasarrufla ne alakası var diye soranınız olursa gitsin kendine neskafe koysun onu içsin.

Yolda 1 milyon dolar bulan bir çöpçünün ilerleyen yıllarda tasarruf yapması size mantıklı geliyor mu?
Adam şöyle düşünür,Yahu benim zaten param var keko muyum ben paramı biriktireyim.Hani şu birkaç defa milli piyango ikramiyesi kazanan,başına talih kuşu sıçan insanlar vardır ya onlar da izdüşüm yanılgısını yaşadıklarından o parayla birlikte bok olup gitmişlerdir kanalizasyon çukurunda.

Bu konu hakkında yapılmış sağlam bir araştırma var,başka bir yazı da bunu aktaracağım.

Az ve öz,demek istediğim anlaşılmıştır umarım.Anlayamanlar için kısa not:Bugünkü halinden memnun olan birinin tasarruf yapması insan psikolojisine aykırıdır.Hali vakti yerinde olmayan ise zaten tasarruf yapamayacağına göre Türk insanının tasarruf eğilimi giderek düşecek bu mantığa göre.Hadi hayırlı akşamlar.

Sosyal Kıyasa Fevkalade Bir Örnek

2013-04-27T22:31:00.001+03:00

Birkaç hafta önce sosyal kıyaslama davranışının insan hayatına etkilerinden bahsetmiştik.Ara sıra blogu açıp eski yazılarıma göz gezdirdiğimde kendime şunu diyorum:Keşke şunu da ekleseydim,buna da not düşseydim.Neyse sosyal kıyasa olimpiyat oyunlarında başarılı olmuş sporcuların ve deneklerin kullanıldığı bir örnekle devam edelim.

Makalede kısaca şu aktarılıyor.Olimpiyat oyunlarında yarışmış ve dereceye girmiş sporcuların mutlu/üzgün fotoğrafları deneklere dağıtılıyor ve kimin hangi tür madalya aldığını tahmin etmeleri isteniyor fotoğraftaki ifadelere bakılarak.Deney sonucunda yüzünde en fazla mutlu ifadeyi taşıyanın altın,ondan biraz daha az mutlu gözükenin bronz,en az mutlu olanın ise gümüş madalya alan olduğu ortaya çıkıyor.Tahminlerde buna yakın çıkıyor.

Sosyal kıyaslama teorisini detaylıca açıkladığım Davranışsal Ekonomi,Kız Tavlamanıza Yardımcı Olur mu? başlıklı yazımda biraz sonra vereceğim sorunun cevabını açıkladım.Fevkalade güzel bir araştırma olduğu için ayrı bir postta yazayım dedim bunu da.

Soru ne,soru şu:Gümüş madalya kazanan sporcu bronz madalya kazanan sporcuya göre neden daha az seviniyor?

Cevabını yazmayacağım,makale de eski yazımda linkleri belli.Azıcık mantık yürüten cevabı 30 saniyede bulur.
http://faculty.som.yale.edu/keithchen/negot.%20papers/MedvecMadeyGilovich_ContFactSatisf95.pdf

Takvim Etkisi

2013-04-13T10:12:00.001+03:00

Piyasalar üzerinde bugüne dek yapılan istatistiksel çalışmalar takvim etkisi denen olgunun çoğu kez kendini tekrarladığını gösteriyor.

Yılın farklı zamanlarında farklı oranlarda değişen volatilite ortamını yorumlamada takvim etkisinin işimize yarayacağını düşünüyorum.

Takvim etkisinin çok iyi sonuç veren ilk örneği,Sell in may and go away yani mayısta sat ve git.Bu sözün ortaya çıkışı üstad fon yöneticilerinin yaz mevsimine doğru pozisyonlarını azaltmasına dayanıyor.[1]

Basit bir örnek,grafikte sp 500 ve imkb100 ilişkini görüyorsunuz,mayısta dip yazın tavan.:)

Ocak etkisi ise,aralık ayı sonunda portföy yöneticilerinin hisseleri yukarı taşıyıp yeni yıla mutlu mesut girmesiyle bağdaştırılıyor,Amerikada ocak ayında küçük şirketlerin hisseleri orta/büyük şirketlerin hisselerine kıyasla daha iyi performans gösteriyor.(1982,1987,1989,1990 yılları hariç)
Sene sonuna doğru bazı avantajlar var tabii.(vergi vs.)

Türkiyede ocak etkisini araştırmak için mevsimsellik analizi yapmak gerekir,bende program olmadığından grafik koyamıyorum,çok merak edenler aracı kurumların araştırma raporlarına baksınlar.

Yine başka bir örnek,ocak ayı baromotresi.1972 yılında Yale Hirsch tarafından geliştirilen endeks,ocak ayında borsanın yükselmesinin diğer aylara da etki edip yılı pozitif kapatacağımızı yorduyor.Sp500 de denemişler bunu,%70 üzerinde sonuç verdiği görülmüş,1985 den sonra bu oran %50 lerde yani tahmin gücü kalmamış.

Vikipedi sırasından gidelim,Mark Twain effect var,bunu yazmıyorum uzun uzun,linke tıklayıp diğer yazıma ulaşabilirsiniz.

Pazartesi gününün borsaya etkisi olduğu söylenir,bunla ilgili istatistiki araştırmalar da mevcut.Pazartesi etkisi,cuma etkisinin tam tersi olarak getirilerin ve işlem hacminin en az olduğu günü ifade ediyor.Yalnız 1980 den sonra yapılan araştırmalarda büyük firmaların ters pazartesi etkisi gösterdiği görülüyor.

Haftasonu etkisi,araştırmalarda pazartesi etkisi gibi gösterilmekte.O yüzden dolayı atlıyorum.
Halloween etkisi,cadılar bayramından türemiş olup Nisan-Kasım döneminde hisse senetlerinin diğer aylara kıyasla daha iyi getiriler yarattığını söyler.Mayısta sat ve git sözünün değişik bir biçimi,akademik çevreler bu indikatörü kaale bile almıyor.

Her neyse,Wikipedia da takvim etkisiyle ilgili bilgiler mevcut.Bunlar dışında bilakis ülkemizi etkileyen ramazan ayı etkisi gibi araştırmalarda mevcut,yazıyı uzatmamak adına buraya almadım.

Bireysel Emeklilik Tuzağına Düşmeyin

2013-04-09T20:00:00.001+03:00

Otobüs duraklarının bitişiğinde yer alan panolarda eskiden parfümler,markaların sonbahar-kış kreasyonları filan dönerken şimdilerde bankaların bireysel emeklilik ilanları yayınlanıyor.İlgimi çekti,bu saçmalığa kimsenin kanmaması için bende birkaç not düşeyim buraya.

Ali Tezel bir yazısında bireysel emeklilik sistemi ile ilgili soruları cevaplarken,dönemin hayat sigortası ifadesini kullanmış.[1] Birbirine benziyorlar bu doğru,zırcahil olup 20 senedir öğrenemeyenlere hayat sigortasının tanımını yapayım.Olur ya eşiniz öldü 5 çocugunuzla yapayalnız dul kaldınız,mesleğiniz yok eğitiminiz yok ne halt yiyeceksiniz?

Tek başına yaşayan,evinde her gün ton balığı/barbunya pilaki tüketen birinin hayat sigortası yaptırması başlı başına saçmalık.Sistem malın önde gideni diye tabir ettiğimiz tayfanın ağzına bir parmak bal çaldı vakti zamanında.Yüklü miktarda kredi kartı borcunuz var,kafanıza 1 el ateş etmeden önce ya keşke hayat sigortası yaptırsaydım diyen bir mal olabilir mi?

Borç batağında adam ben ölürsem oğlum/kızım Bilkentte okusun,eşim her gün konken partilerinde eğlensin, bunun için borca borç katayım der mi,aklının ucundan bile geçmez..

Siz ölmeden çoluk çocuğunuza da bir şey kalmıyor he...İllaki öleceksiniz.Ölmezseniz para acentaya kalır,sistemden yararlanmak için kiralık katil tutup kendinizi öldürün!

Hadi bu saçmalıktı,bir sürü insan bunun kazığını yedi,bir de bireysel emeklilik çıkardılar bunun üstüne.Finans cahillerine bunu da kısa özetle anlatmayı bir borç bilirim.(bireysel emeklilik hayat sigortasının yandan yemişi)

Bazıları 18 yaşına girer girmez bireysel emeklilik önerse de piyasaları izleyen kişiler için bu tamamen gergedan boynuzu tekniğiyle ayda bin dolar kazanın kandırmacasına benzer.Ha siz elinizde para tutamayan,borsa/dolar/varant nedir bilmeyen tiplerdenseniz ve ne yapacağınızı bilmiyorsanız bireysel emekliliğe girin kardeşim,faydası olur zararı olmaz.

100 lira siz koyuyorsunuz 25 lira devlet,her ay %25 getiri dünyanın neresinde görülmüş.2bin lira maaş alan bir zat her ay 200 lira yatırsa devlet de ona koyacak,yalnız şunu anlamayın buradan 20bin lira koyana da mı %25 hayır değil katkı payının da bir sınırı var tabii.

Yıllık brüt asgari ücret sınırlaması getirilmiş,ortalama 11bin lira olsun bu değer,katılımcının hesabına bir yılda en fazla bunun %25'i geçecek.Birden fazla hesap açarım diye düşünen uyanıkları da devlet baba düşünmüş,ince ayar çekmiş vaziyette.(katılımcı bazında hesap sözleşme sayısı bazında değil.)

Paraya ihtiyacınız olursa,(100 liradan 2 sene biriktirdiğinizi varsayalım) acil bir durumda paranızı çekmek isterseniz devlet kendi ödediği katkıyı geri çekiyor.Yani alacağınız para verdiğim örnekte 2400 civarı filan,bu demek oluyor ki kazancınız 0,kaybınızsa enflasyona bağlı değişiyor.

Devletin katkısından yararlanmak için 3 sene boyunca paraya elinizi sürmemeniz gerekiyor.3 sene sonunda ben dayanamıyorum arkadaş derseniz yatırdığınız parayı aynen alıyorsunuz,ancak devlet katkısının %15'ini size ödüyorlar.

6 yıl geçerse paranı zaten alıyorsun,katkının %35'inden faydalanıyorsun.

10. yıldan sonra katkının %60 ı senin oluyor.

Ben hem paramın tamamını hem de devlet katkısını hak ediyorum diyorsanız 56 yaşını bekleyeceksiniz.[2] Ölmez de sağ kalırsanız.

Farkında olmadan her sene kaybediyorsunuz,hele ki tez canlı biriyseniz bireysel emeklilik sisteminden hiçbir şey kazanamazsınız.

Size 2 hesap açılır,birisi kendi sermayenizin biriktiği hesap diğeri devletin katkı parasının biriktiği.Paranız iyi bir şekilde yatırım araçlarında değerlendirilir,size de bir lokma ekmek verilir.

Hadi diyelim,56 yaşına bastınız ve bugüne kadar her ay 100 liradan 30 yıl para biriktirdiniz,muhtemelen 60 bin lira para görünür hesabınızda.60 bini ister bugün alın isterseniz kendinizi maaşa bağlayın aylık 3 bin 3 bin cebinize girsin.2 yıla dımdızlak meydandasınız hani bunun neresi emeklilik,para bitti eyvallah.

Vadeli mevduat bile bu saçmalıktan daha mantıklı.Tek tavsiyem piyasaları adam akıllı öğrenmeniz,yıllık %10 getiri elde edip ben bu işi biliyorum triplerine girmeyin,hedefiniz yüksek olsun,tuzaklardan kendinizi koruyun..

Dipnot:Bireysel emeklilikten kazık yemiş insanların hayat öykülerine forum sitelerinden ulaşabilirsiniz.Ayrıca yazdıklarım benim kendi görüşlerimdir,kararlarınızı yukarıda yazılanlara göre vermeyin,ufak bir uyarı olarak değerlendirin.

Davranışsal Ekonomi,Kız Tavlamanıza Yardımcı Olur mu?

2013-04-04T17:19:00.003+03:00

Bu yazımızda kızları kendinize aşık etmenin yollarını,kız tavlama taktiklerini,karizma olmanın sırlarını,ilk buluşma/tanışmanın ince ayarlarını ve olgun erkek kuramını öğreneceksiniz.

Ekonomi Türktesiniz,alıcılarınızın ayarlarıyla oynamayın,burası çöpçatan sitelerinden biri değil.Bilimsel gerçeklerin izinden gidip,davranışsal iktisadın çöpçatanlık mesleğine olan katkılarını anlatacağız.

Blogun trustrank/pagerank değeri hayli yüksek olduğundan makalenin meta kısmına azıcık sallama açıklamalar girdim,google da bizi kız tavlama taktikleri kelime öbeğinde umuyorum birinci sayfada çıkartacaktır.

Kısa süren seo dersimizden sonra sosyal karşılaştırma teorisi(social comporasion theory) ile açılışı yapalım.Leon Festinger adlı sosyal psikolog tarafından ortaya atılan bu görüş kısaca insanların kendilerini değerlendirmek amacıyla yeteneklerini,bildiklerini/becerilerini,değerlerini ve fikirlerini ... başkalarıyla karşılaştırmaya ihtiyaç duymasıdır.İhtiyaç dedim çünkü kuram önceleri insanların ilerlemesine katkıda bulunan oldukça modernist görünürken biri çıkıp "Bu gayet doğal bir ihtiyaçtır,insanlar kendilerini psikolojik tatmin etmek ve rahatlamak için bunu sıklıkla yaparlar." O biri de ben oluyorum.İlerleyen yıllarda literatür genişleyince yukarı doğru kıyaslama,yatay kıyaslama,aşağı doğru kıyaslama kavramları türedi.

3-5 yıldır futbol oynayan birinin kendini Ronaldoyla bir tutması örneği yukarı doğru karşılaştırmaya,futbola henüz başlamış biriyle kıyaslaması aşağı doğruya örnektir vs vs.Buradaki kilit unsur,kişi ile diğeri arasındaki fark ne kadar büyükse karşılaştırmadan o kadar sakınıldığı.

Yani Ayşe Hanım Teyze'nin oğlu Sedat,Ronaldoya özenebilir,onu örnek alabilir onun gibi giyinip onun gibi yürüyebilir.Yalnız bir ortamda ben Ronaldo kadar iyiyim demesi onun gülünç duruma düşmesine sebep olacağından,herkes kendi düzeyini bilmeli ve ona göre konuşmalıdır,deriz.

Sosyal kıyas teorisi(ilerleyen cümlelerde sosyal kıyası sıklıkla kullanacağım),davranışsal ekonomi biliminin de baya işine yaramış gözüküyor izafiyetle birlikte.

Sosyal psikolojiden bir dirhem çakmayanlar kuramı kıskançlık olarak isimlendirebilirler.Özünde doğrudur,sahip olduğumuz şeylerin bizi ne kadar mutlu ettiği çevremizdeki insanların nelere sahip olduğuna bağlıdır.

Kıyas,sadece insanlar üzerinde değil hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda da kendini göstermiştir.Grup içerisindeki hayvanlar arasında baskın olanlar en iyi eşi,yiyeceği kapabilirler hatta diğerlerine tüylerini bile temizletebilirler.

Bilim insanlarının nöro biyoloji araştırmalarından hareketle güzel bir bayanın,olağanüstü bir evin/arabanın ve saire insanların beynine dopamin bombası sevk ettiğini biliyoruz.Bu artık kişide bağımlılık yaratacak bir hale bürünüyor.Liseli ergenlerin bir hafta aç kalıp babasından aldığı üç beş kuruş parayla starbucks da 2 bardak kahve içip 8 saat oturmasını da sosyal kıyas açıklıyor.Anlayan tabi biz uzatmayalım bunu

Daha derinlere inildiğine karşımıza evrimci iktisat nanesi çıkıyor.Fikrimce evrimci psikoloji biyoloji bilimi nane olmasına karşın sosyal kıyasa mantıklı açıklamalar getirmiştir.Güçsüz olanların yok olmaya mahkum olduğundan filan bahseder,ilk insan toplulukları da kıt kaynakları elde etmek için çok çalışmış,içlerindeki liderleri inceleyip onlar nasıl yapıyorsa aynı davranışlar sergilemiş,hayatta kalmayı başarmıştır.Sosyal kıyasın post modern görüşü bu açıdan bakıldığında göze hoş gelse de milattan önce 300 de yaşamadığımız için durum bundan ibaret değildir.

Başarımızı başkalarıyla kıyaslayıp bunu alışkanlık haline getirirsek ne yaparsak yapalım mutlu olamayız.Çünkü mutluluğumuz başkalarının da başarılarına bağlı hale gelir.Sonsuz mutsuzluk serüveni başlamak üzeredir.

Çoğunluğun 3bin lira maaş aldığı bir iş yerinde sizin 2500 lira almanız aklınızda soru işaretleri oluşturabilir fakat başka bir çoğunluğun 2 bin lira aldığı bir yerde sizin 2500 almanız başlı başına bir mutluluk kaynağıdır.Maddi olarak değişen bir şey yoktur lakin çevre koşullarıyla sosyal kıyaslayan iç güdümüz mutlu/mutsuz olmamıza kendi başına karar verir.

Zamanın birinde Amerikanın önde gelen CEO larının aldıkları maaşlar açıklandığında nasıl olay olduğunu biliyorsunuz.

Sosyal kıyas sevgili seçimizde de işe yarar,ne kadar ortak yanımız var değil mi sözü yazdığım konuya tam isabettir.Sürüsüyle araştırmanın ortak sonucu tek bir atasözünde vücut bulur.
Davul bile dengi dengine.
Zıt kutupların birbirini çektiği doğrudur bilahare uzun vadede sonuç hüsrandır.
Benzer hareketlerde bulunan,dünyaya aynı gözle bakan,aynı ilgi alanlarına sahip bireyler,birbirleriyle sorunsuz geçinir,mutlu olurlar.Türk sinemasında sıklıkla şahit olduğumuz zengin erkek fakir hizmetçi kız aşkı ya da kurnaz kadının bahçıvana sevdalanması tarzı olaylar ya birinin ölmesine ya da bu diyardan gitmesiyle sonuçlanır.

Hani kız tavlama taktikleri diyebilirsiniz,biraz daha bekleyin,devamını okumak istemeyenler son paragrafa dönsünler.

Kıyas teorisinin bize faydaları da vardır.Anlattıklarıma dayanarak kendi kafanızda düşünebilirsiniz faydalarının neler olduğunu.Ben düşünme özürlüyüm kafam basmıyor diyenler artık bakkallarda dahi bulunabilen aptan saptal kişisel gelişim kitaplarını okuyabilirler,büyük çoğunluğu sosyal kıyastan yararlanır.

Öğle yemeğinde bezelye yemek istemeyen çocuğa annesi Afrikanın açlarını hatırlarak sosyal kıyas yapmış olur ya da saçı dökülen bu halinden muzdarip bir erkeğe kanserli hastalardan bahsedilmesi sosyal kıyastır.

Lafla kişisel gelişim zırvalığı içerisinde binlerce sosyal kıyas örneğine rastlayabilirsiniz bazıları işi abartıp sırf bu hikayeleri/sözleri toplayıp kitap haline getirmiştir.Binbir başarı hikayeleri,yüzbir öyküler atıyorum buna bener yayınlar hep birilerinin başarılarından söz edip onlar gibi olmamız gerektiğini dürtükler.Buna inanan insanlarsa sektörü ticaret merkezi haline sokmuştur.Yakında imkb 100 içinde xukişiselgelişim sektörü halka arz edilecektir.

Da Vinci böyle yaptı şöyle yaptı kendine güvendi başaracağına inandı Mona Lisayı 100 bilmem kaç yaşında 30 yılda bitirdi yemedi içmedi ...:)) Binlerce örneğine google dan ulaşılabilir.

Kimisi kişisel gelişim kitaplarının bizi motive ettiğini filan inanabilir ama bilimsel açıdan kanıtlanan bir gerçek vardır ki bunların çoğu işe yaramaz.Dileyene yapılan araştırmaların kaynakları verilecektir.

Özetle beklenen kısma gelmiş bulunuyoruz.Sosyal kıyas teorisi hayatımızla iç içe,benim yazmaktan kolum tutuldu siz sonuna kadar sabrettiniz helal olsun.Sözünü verdiği davranışsal iktisat örneği kız tavlamaya yardımcı oluyor mu,bakalım.

Behavioral economics in babası Dan Ariely izafiyet hakkındaki çalışmalarında güzel bir yazı yazmıştı vakti zamanında benim aklıma yeni geldi.Okuyana kadar hadi ordan dedim sonrasında aslında mantıklı dedikleri.
Ariely(sanırım kitabındaydı bu bilgi),ortamlarda kadınalrın ilgisini çekmek adına bir yöntemden bahsediyor.Diyor ki mekanlara sizin fiziksel özelliklerinizle paralel yakın bir arkadaşınızla gidin bir şartla.Arkadaşınız mümkünse sizden daha az çekici olsun.

Bunun sebebi,etkilemek istediğiniz kişinin sizi içgüdüsel olarak yanınızdaki arkadaşınızla kıyaslaması.Dan Ariely buna tuzak arkadaş diyor,sadece arkadaşınıza karşı değil tüm ortamda diğerlerine kıyasla iyi görünürsünüz bunu yaparak.Benim aklıma yattı açıkçası:))

Yazarın kitaplarını okuyabilirsiniz ara sıra bende alıntı yapıyorum zaten.

Terörün MakroEkonomiye Yansımaları

2013-03-29T12:28:00.001+02:00

Birkaç aydır bu konuya değineyim diyorum bir türlü fırsatını bulup yazamadım,son 2 haftada birçok yazar da ekonomi ve terör ilişkisinden bahsediyor köşe yazılarında.Bizim olaya bakışımızda onlarınkine benzer.

Terörizm ve toplum üzerindeki etkileri son 30 yıldır ülkemizin en önemli sorunu haline gelmiştir.Yapılan anket çalışmalarında da insanlarımızın öncelikli olarak çözülmesini istediği terör sorunu,makro ekonomiye olan yansımalarıyla pek fazla gündeme gelmedi.Yalnız son günlerde gerek iş dünyasının liderlerine gerekse bakanlara sorulan sorulara alınan cevaplar ortada ne denli büyük bir sorun olduğunun kanıtı.

Ekonomi bilim dalının sosyolojiden siyaset bilimine,psikolojiden teknolojiye matematikten coğrafik koşullara nüfustan eğitime hayatımızdaki her alanla uzaktan yakından ilgisi vardır.Hal böyle olunca ufacık bir sıkıntının kelebek etkisi misali ekonomiyi derinden çarpması gözlenebilir.Bakkal Hüseyin emmiden aldığınız 1 ekmek geri planda devasa bir ekonomik davranış zincirine yol açıp başka insanların da davranışlarını etkileyecektir.

Satın aldığımız 1 ekmeğin binlerce olayı/kişiyi etkilediği ekonomide terörün ne denli büyük bir makro ekonomik sorun olduğu apaçık ortadadır.Biz terör ve ekonomiyi yazarken sonuçları arasında bağlantılar kurup,olaya farklı yönlerden bakacağız.Makro-mikro/terörden ekonomiye-ekonomiden teröre.

30 yılda terör belası yüzünden kaybettiğimiz onbinlerce şehidimizin varlığı su götürmez bir gerçek.Bugüne kadar hep konuşulan buydu fakat biz terörü önlemek için harcanan parayla neler yapılabilirdi sorusunun cevabını arıyoruz.

Terörden ekonomiye olan direk bağlantı tahmin edilebilir.Bildiğiniz üzere terör istikrarı ve iktidarı hedef alan bir eylemdir.Ekonomiyi ayakta tutan iki önemli faktör de bilakis bunlardır.Onu olumsuz etkileyecek davranışlar yığını doğrudan piyasalara yansıyacaktır.Bunu şöyle düşünebilirsiniz,taksim meydanında birkaç kişinin terör eylemine girişmesi sonucu ölmesi belki kısa zamanda unutulup gider fakat geniş düşünürsek her birinin ekonomiye olan maliyeti büyüktür.Öyle ki istikrarı ve iktidarı sayesinde ayakta duran ve dış gelişmelerin kelebek etkisi misali etkilediği bir ekonomide terör olayları uzun vadede büyük sorunlara yol açar.Hele ki bu eylemler 30 yıldır süreklilik halinde arz ediyorsa ve artık insanların günlük yaşamını etkiler hale geldiyse ortada buzdağına çarpmasına ramak kala fark edilen gemi misali bir durum söz konusudur.

O geminin artık durdurulmasına imkan yoktur.Terör bir ekonomiyi kendi gücüyle yerle bir edebilir.Sözüm ona Türkiyede yaşayanlar birazdan vereceğim örneklerle durumun vehametini anlayacaktır.

Türkiye'nin savunma harcamaları kalemine baktığımız zaman 2009 yılı verilerinde yaklaşık 16 milyar dolarlık harcamayı görüyoruz.Bunun Gdp ye oranı %2.2,örneğin Japonya bizim 3 katımız kadar savunma harcamalarına para harcarken gdp sine oranı %0.9.Numan Kurtulmuş terör olmasaydı kişi başına düşen gelir 20bin doları bulurdu diyerek bunu kastediyor olsa gerek.[1] Faruk Çelikte rakamı destekliyor.[2] Terörizmin doğal kaynaklara müdahalesi.[3]

Terörün toplum hayatına yansımalarını şöyle ayırabiliriz:

Ekonomik
Psikolojik
Sigorta ve imar
Güvenlik

Bir de işin ekonomik finansman boyutu vardır ki o konu yazının maksadını aşar,hiç değinmeyelim.Savunma harcamaları enflasyonist baskı oluşturduğu bilindiğine göre terörün ekonomiye maliyeti enflasyon dalgasını yorumlamaya göre değişir.Terör doğudaki vatandaşların işsizlik sebebiyle batıya göç etmesine dolayısıyla enflasyon içinde işsizlik(stagflasyon) yaşanmasına sebep olur.Bu bir ekonomi için oldukça kötü bir hadisedir,fiyatlar artmaya devam ederken üretim azalmaya ekonomi durağanlaşmaya ilerler.

Bununla da kalmaz,farklı gruplar çıkar elde etmek için terörü bahane ederek piyasa ekonomisini bozmaya çalışır.Para kazanmanın doğasında bu olabilir fakat terör bir kazanç yöntemi olmamalıdır.Bunun benzeri ülkeler arasında yaşanabilir,dış yatırımları çeken,diğer ülkeler arasında parlayan bir ülke terör bahanesiyle sabote edilebilir.Örneğin Türkiye şu günlerde makro ekonomik açıdan çok çok iyi görünebilir hatta notu filan da arttırılıyor olabilir yalnız terör bahane edilip her an her şey olabilir.İşte istikrarı ve iktidarı bozan dar açıdan bakınca birkaç kişinin hayatını kaybetmesi gibi görünen aslında büyük sorunlara delalet eden terör budur.Ülkeler kendi aralarında aldıkları istihbaratlarda terör bozgunu yemiş ülkeyi kullanabilirler,paranın nereye yönleneceği zaten bellidir.

Türkiye'nin kırılgan yapısını bilen ülkeler terörü kullanıp enerjimizi boşa harcamaya devam edebilirler.Yoksulluk yaygınlaşır,eşit olması imkansız olan gelir dağılımı eşitsizliği büyüyebilir,büyüme oranları düşebilir,bilançolar eskiyebilir,borçlanma maliyeti artabilir,bütçe açığı büyüyebilir,giffen paradoksu yaşanabilir,verimlilik düşebilir.Bilir de bilir.Bunlar ekonomiyle ilgisiz insanların da tahmin edebildiği şeylerdir.

Yalnız fiziki tahribat bıraktığı düşünülen terör eylemleri davranışsal iktisat açısından da incelenmesi gereken bir konudur.Şok durumlarında insanlar geri planda kalanları hatırlamakta/düşünmekte zorlanabilirler.Örneğin,trafik kazası geçirmiş bir kişiye o gün neler yaptın,ne yedin ne içtin,nasıl kaza geçirdin diye sorulursa vereceği cevap hatırlamıyorumdur.Terör de aynı şekilde medyayla birlikte insanların arka planda neler yaşadığını neler olduğunu sizlere anlatmaz.Halbuki terör ilk olarak bireylerin davranışlarını etkiler,siz isteseniz de istemeseniz de bu olur.Belki de bu bir önlemdir,bilemeyiz.

Terör eylemleri riski ve belirsizliği arttırdığından tasarruf sahiplerini yatırımdan alı koyar.Bugün 21.yy da halen 10 bininiz olsa ne yapardınız sorusuna Türk insanı gayrimenkul alırım,mevduat yaparım,altın alırım cevapları veriyorsa terörün bunda etkisi büyüktür.Altın,1980 den 2008 e hiçbir şey kazandırmamıştır.1980 de tepeden altın alanlar enflasyon bazlı bakılırsa paralarını çöpe atmışlardır.

Hollanda da bireylerin finansal piyasaları katılma oranı %100 iken,ülkemizde bu oran %50 dir.Bir farkla,onlar borsaya yatırım yaparken bizimkiler yastık altında altın/döviz bekletirler.

%2.2 lik oran vermiştim savunma harcamaların gdp ye oranı.Ar-Ge faaliyetlerine bile cumhuriyet kurulduğundan beri bu kadar para harcamamışız.Ondandır ki ne telefon markamız var ne araba.

Terörizm,şirketlerin karlılığını ve piyasa değerini belirsizleştirdiği için borsaları de vuracaktır.Sadece borsayla da kalmayacak kainattaki pastanın büyük dilimlerinden birini yediğimiz turizm gelirlerinin durmasına yol açacaktır.

Terörün makro ekonomiye yansıması birazcık budur.Detay sevenler için kaynakları paylaşacağım.Yalnız 300 milyar dolara neler yapılabileceğini burada yazmıyorum,bu paranın içinde korucu maaşlarından tutun helikopterin havada 2 tur atmasının da hesaba katıldığını belirtmek isterim.

Detay sevenler için
httpwww.masak.gov.trmediaportalsmasak2filesyayinlarMASAK_KITAPLARYAYIN_NO_12YAYIN_NO_12.pdf
(Kökocak,2011,s.70)

Ulusal ve Uluslarası Kara Günler

2013-03-21T11:57:00.003+02:00

Piyasalarda Dr.Kıyamet olarak tanınan Marc Feber,bu yakınlarda Kara Pazartesinin tekrar yaşanabileceği öngörüsünde bulunuyor.Gazetede okuduktan sonra ben buna blogda deyineyim dedim hazır vakit varken finans piyasalarının kara günlerini pazartesiden başlayarak kısaca yazalım.

Kara günlerin belirgin özelliklerini incelediğimizde karşımıza çıkan görüntü,hacmin dip yaptığı,para kaybının doruğa ulaştığı,satmak isteyenin satamadığı almak isteyenin alamadığı,kredi musluğunun kapatıldığı,borsaların batışa geçtiği günler göze çarpıyor.Hafta sonu piyasalar işlemde olmadığından 7 günün sadece 5'i karadır.Pazartesi,salı,çarşamba,perşembe ve cuma..

Kara Pazartesi:Kaynaklarda 1929 Büyük Çöküşü,1987 dünya borsalarının dibe vurduğu gün ve 27 Ekim 1997(bloody monday) Kara Pazartesi ismiyle anılır.1929 ekonomik buhranı Kuzey Amerika,Avrupa ardından kainatın diğer kıtalarında yıkıcı etkiler yaratmıştır.Öyledir ki 1929 krizi Dünyayı birinci ve ikinci dünya savaşı kadar etkilemiştir.

Diğer Kara Pazartesi 19 Ekim 1987 yılında Dow Jones un 510 puan(yaklaşık %25) düşmesiyle zincirleme diğer borsalara da sıçramıştır.Hong Kong ve Yeni Zelanda bu düşüşten uzun vadede fazlasıyla nasibini almıştır.Dünyada başka hiçbir günde böylesi bir değer kaybı yaşanmamıştır.(bir gün içinde)

Bir de Kanlı Pazartesi vardır ki o gün Dow Jones sanayi endeksi 550 puan değer yitirmiştir.Mini crash nitelendirilmesinin sebebi borsaların kısa zamanda kendini toplamasıdır.Asyadan dalga dalga yayılan kriz Almanya ve Amerikayı fena bozdu,tam tersi Hong Kong ve benzerleri ufak kayıplar yaşadı.

Kara Salı:Büyük Buhran ardından gelen Salı günüdür.NYSE endeksi %12 değer kaybetmiştir.Bir diğer Kara Salı kaynaklarda 11 Eylül saldırı veriliyor.

Kara Çarşamba:21 Şubat 2001 günü bizim çıkardığımız krizlerden biridir.Kısaca anlatayım,3 sene öncesi Rusya Krizinin henüz süren etkileri bankaları vurmuştu.(batık bankaların varlığı,rusya ihracat ve turizm kaynağımız) Ardından gelen 17 Ağustos depremi Türkiyenin görünmeyen krizini görünür hale getirmiştir.1998 krizi sırasında Imf lobisinin etkinliği Çin,Rusya gibi ülkeleri çok ciddi daralmalardan kurtarınca bunu gören Türk bürokrat ve zenginleri Imf ile görüşme yönünde birlik olmuştur.Ekonomi bilimi adına aşırı saçma bir program hazırlanmıştır,şöyle der artan enflasyonu düşürmek için ilerideki döviz kurlarının önceden bilineceği bir sistem düşünülmüştü fakat bu ithalatı arttırmaktan öte gitmedi.(cari açık hızlandı)

İmf Türkiyeyle masaya oturmadan önce Niyet Mektubu onayı alındı,içeriği hayli komiktir.[1] Görüşmeler olumlu sonuçlandı,(arada birkaç banka gitse de) stand by uygulamaya konuldu,uzun vadede işe yaradı.(birtakım açıklarda azalma oldu)

Kara Çarşamba Türkiye tarihinin en büyük ekonomik krizidir.Bir siyasi kriz tarzında başlamış(anayasa fırlatma) sonrasında ekonomik krize dönüşmüştür.Gecelik faizler %6000 i geçmiş belki de 5.5 milyar dolarlık kamu ihalesiyle güle oynaya sonlanacak gün,iktidardaki yönetim yüzünden literatüre Kara Çarşambayı da eklemiştir.

Kara Çarşamba;George Soros'u zengin eden,İngiltereyi ise devalüasyon yapmak zorunda bırakan hayli önemli bir gündür.George Soros İngiliz Merkez Bankasına kafa tutmuş başkanda aynı şekilde ona karşılık vermiştir.16 Eylül 1992 geldiğinde Soros bir gün içinde döviz ticaretinden en fazla kar eden kişi olarak tarihe geçmiştir.İngiltere bankalarını 3.4 milyar dolar zarar ederken Soros atarlı giderli haliyle 1 milyar dolar para kazanmıştır.O gün bugündür George Soros ingilizler tarafından hiç sevilmez,çünkü hepsinin cebinden dolaylı da olsa para çalmıştır.[2]

Kara Perşembe:24 Ekim 1929 Büyük Buhranın başladığı gündür.O gün borsa yatırımcısı herkes batmıştır.14 milyar dolar birkaç saat içinde havaya uçmuş,3 yıl içinde işsizlik %25'i geçmişti.Gerisi bilindik yüz defa yazdığım kriz sonrası olan şeyler.Ha bir de kuyruklar.(Bu ne devasa bir krizdir ki önündeki 2 gün kara olarak akla kazınmıştır.)

Kara Cuma:Aslında birçoğunuz bugünü alışveriş/ofis partilerinin yapıldığı Noelden önceki son cuma bilirsiniz.Vikipedi de öyle biliyor yalnız Kara Cuma yine piyasalarda bu sefer altında yaşanan devasa spekülasyondan bahseder,24 Eylül 1869 yılında Jay Gould ve James Fisk adlı iki spekülatörün sebep olduğu patlamanın günüdür.Dönemin başkanı S.Grant'ı dara sokmuştur.

Bunlar dışında Türk ve Dünya tarihinde bir sürü kara gün yaşanmıştır.Biz sadece işin piyasalara dokunan ucunu anlatmaya çalıştık umarım anlatabildik.Bu aralar vaktim fazla yok haftada 1 yazı girebilirsem ne mutlu bana.Sonraki günlerde kara cuma spekülasyonunu grafiksel bir anlatım diliyle yazacağım.Şimdilik görüşmek üzere.

Çok mu Gelişmişiz?

2013-03-17T11:28:00.000+02:00

Türkiye ile Avrupa ülkeleri arasında belli başlı kriterler göz önünde bulundurularak hazırlanmış karşılaştırmalı bir endekstir.Bu endeks bize amiyane tabirle kaç fırın ekmek yememiz gerektiği yönünde bilgi verir.

İnsani kalkınma endeksi ülkeleri az gelişmiş,gelişmekte olan ve gelişmiş olarak sınıflandırırken öncelikli olarak eğitim,okur yazar oranı,yaşam uzunluğu gibi faktörleri dikkate alır.Bunun dışında yaklaşık 15 kriter daha vardır.Endeksi ilk olarak oyun teorisi çalışmalarıyla tanıdığımız Pakistanlı ekonomist Mahbub ul Haq geliştirmiştir.

Avrupa Birliği ülkeleri bu endeksi dikkate alarak Ab 15-Ab 10-Ab25 şeklinde kategorize etmiştir.Türkiye nüfus bakımında Almanya'nın ardından ikinci sırada gelmektedir fakat kuru kalabalık pek iyi değildir endeks için.(ab25 içerisinde)

İnsani kalkınma endeksi 0.8 üzerinde çok gelişmiş,0.5 altında az gelişmiş ülkeleri temsil ederken,bu iki oran arasında kalan ülkeler orta insani kalkınma kategorisinde kendisine yer bulur.

0.5 değeri altında kalan ülkelerin büyük çoğunluğu Afrika kıtasındadır.(31 ülkeden 29 u) 0.8 üstünde kalan alanda ise petrol zengini olan Araplarla birlikte,Kuzey Amerika ve İskandinav ülkeleri yer alır.

Ülkemiz Türkiye insani kalkınma endeksi açısından 187 ülke içinde 92.sıradadır.Eski verilere bakarak kaplumbağa adımlarıyla yürüdüğümüz belli.İran,Azerbaycan,Ermenistan,Libya bizim üstümüzde.

İnsani kalkınma endeksi hesaplanırken o ülkenin salt Gsyh ya da kişi başına düşen milli gelir ortalamasına bakıp değer atamaz.Bunların yanı sıra yukarıda saydığım kriterlere uygun ölçer biçer ona göre değerlendirir.

Grafik sizi aldatmasın,Türkiye her ne kadar orta gelişmişlik düzeyinde yer alsa da gelir dağılımı açısından son sıralarda.

Parantez içindeki 12 rakamına dikkat edin!

Kriterlerin figüre dökülmüş hali.1 e yakınlık önemli.

Gelişmemişliğimizi gösteren o kadar çok şey var ki.Bebek ölümlerinde Samoa ve Yeşil Burun Adalarından gerideyiz.Gerideyiz derken yanlış anlaşılmasın öndeyiz.[1]

Bunun dışında okullardaki başarıdan tutun Arge harcamalarından toplam gelire oranına yolların düzgünlüğünden insanların refahına sağlık harcamalarından internetin yaygınlığına kadar birçok gösterge insani kalkınma açısından önemlidir.Biz her ne kadar geçmiş yıllara oranla bir hayli yol alsakta halen görünür de değişen bir şey yok.İstatistik yalanı bu olsa gerek.

Kaynak

Fraktal Geometri

2013-03-14T16:25:00.002+02:00

Doğanın asli geometrisi olarak adlandırdığımız fraktal kavramı matematikte birbirine benzeyen geometrik şekillerin ortak ismidir.Matematiğin önemli dallarından biri olan geometrinin doğayla nasıl iç içe olduğunun resmidir.

Fraktal geometri kavramı 1975 yılında Polonya asıllı matematikçi Mandelbrot tarafından ortaya atılmıştır.Fraktal kelime manası kırık taş anlamına gelmektedir,buradan da anlaşılacağı üzere doğadaki eğri büğrü kırık dökük cisimler öncelikli incelenmiştir.Fraktal,öklit geometrisinden çok farklıdır,geometriyi kare üçgen dikdörtgenden ibaret saymaz.Fraktal özelliği gösteren bir cisme bakan kişi sonsuz kavramının doğadaki yansımasını görebilir.

Fraktal geometri,matematik dışındaki diğer fen bilimlerini de etkilemiş,yeni sistemlerin doğmasına ön ayak olmuştur.Kendine benzer bir cisimde cismi oluşturan parçalar bütüne benzemektedir.İstediğiniz parçayı istediğiniz kadar küçültün oluşan resim yine cismin bütününe benzeyecektir.Kaynaklarda geçen ilk örnek koch kar tanesidir.

Doğrusal geometri ve temelinde yer alan Öklid uzun yıllar geometrinin babası sayılmaktaydı,yeni teori yoktu.Son 40 yılda Mandelbrot farklı bir anlayışı ortaya atarak doğada düz cisimler olmayacağını,evrende devamlı kendini tekrarlayan bir yapının olduğunu kanıtladı.Bu düz bilimin mantığına çok tersti çünkü bizler bugüne kadar geometriyi kare,üçgen,dikdörtgenden ibaret sayıyorduk.Meğer yeni geometri çok daha karmaşık ve kompleks bir yapıya sahipmiş.

Mandelbrot,IBM de çalışan geleceği oldukça parlak bir mühendisti.Bir gün ne olduysa artık,grafik çizdirilebilen ilk bilgisayar programını yazar.Ve devamında doğayı incelemeye koyulur,bulutlardan başlar yapraklara,eğrelti otuna brokoliye kadar.Bir şeyi fark eder,şekli ne kadar küçültürse küçültsün oluşan yeni şekil ilk olana benzemektedir.O gün bugündür fraktal geometri alanında çalışmalar sürüyor.

Fraktal geometrinin uzun uzadıya matematiksel doğuşunu yazmak hayli zor,gereksiz.Yukarıdaki şekillerin özelliği,kırıntılarına dahi ayırsanız en küçük parçada bütünü görebileceksiniz ki sonsuza kadar gider bu.

Fraktal geometrinin ekonomiye uyarlanışı şöyle anlatılabilir.Ekonomik kriz sırasıyla ülkeleri,şirketleri,aileleri ve nihayetinde insanları dara düşürür.Her bir ekonomik birimi inceleyerek bir önceki hakkında bilgi sahibi olunabilir.

Mandelbrot iktisatçı değildi fakat teorisi ekonomik krizlerle ve kaos teorisiyle yakından ilgiliydi.Her neyse,fraktal geometri konusuna okullarda pek değinilmez orada öğretilen klasik öklit teoremleri,doğrusal geometridir.Halbuki fraktal 20.yy a damgasını vurmuş önemli bir matematik öğretisidir.Doğada sayısız örneği bulunmaktadır.

Gökyüzündeki yıldırım düz bir çizgide çakmıyor,karnabahar veya bir ağacın dalları dümdüz değil,bize hep düz geometrik şekiller öğretildi oysaki doğada düz çizgilere rastlamak hayli zor.Hisse senetleri ve saire yatırım araçlarında da bu geçerli.Anormaliler doğrusallıktan daha sık karşımıza çıkıyor.Hayli iyi bildiğim elliot dalgaları da fraktali etkilemiş gözüküyor.

Fraktal geometrinin babası Mandelbrot'un borsalar hakkında iki sözü var.

"Markets, like oceans, have turbulence."

"Some days the change in markets is very small, and some days it moves in a huge leap. Only fractals can explain this kind of random change."[1]

Kaynaklar

http://triplecrisis.com/understanding-instability-mandelbrot/

http://tr.wikipedia.org/wiki/Fraktal

Kitap

5 Yıldızlı Otellerde Yemeğe Neden Doymayız?

2013-03-11T17:08:00.002+02:00

Öyle bir sistem gelmeli ki ne ödemelisiniz ne de karşılığında bir şey almalı.Bir ömür boyu böyle yaşaması imkansız olan insanoğlu,üstündeki psikolojik ağırlığı hafifletmek için bir sürü yol denemiştir sonunda benimde aklıma yatan,kapitalizm mantığına da ters düşmeyen bir yol icat etmiştir.Ee ne yapmalıyız da insanlara hiç ödememiş biri gibi ruh hali kazandıralım,birazdan öğreneceksiniz.

Bunu da nereden çıkardın diyenleriniz olabilir.Şöyle bir şey gördüm lokantanın birinde,aklıma çivi misali takıldı.Lokantaya oturdunuz,klasik mönü vardır ya hani et döner-kola-tatlı cinsinden onlardan birini sipariş verdiniz.Yalnız tatlı tek çeşit ve sadece kemalpaşa var.Şerbetli tatlılara antipatisi olan biri kemalpaşadan nefret eder.Hatta kimisi olur üstüne para versen yemem der.O cinsten.Fakat menüyü de bölmüyorlar,ayrı ayrı alma ödeme şansınız da yok.(kazıkta yersiniz) Tatlı alsanız da almasanız da vereceğiniz para aynı.10.99

Pekala soru kolay yerden geliyor,tatlıyı yemeyeceğinizi bildiğiniz halde alır mısınız,almaz mısınız?

Et döner+Kola=10.99
Et döner+Kola+Tatlı=10.99

Sizi bilmem ama ben olsam kendimi enayi yerine konmuş gibi hissederim,tatlıyı almazsam.Seçenekleri gören çok mantıklı bir abimiz de şöyle der."Aaa bedava tatlı veriyorlar."

Tatlının bedava olup olmadığını yalnızca bu bağlam içinde değerlendirebiliriz.Bir seçenek daha ilave edersek seçim daha basitleşecektir.

Et döner=8.99
Et döner+Kola=10.99
Et döner+Kola+Tatlı=10.99

Kafanız da artık hiç soru işareti yok.3 numaralı seçenek en mantıklısı belli.Bağlam içinde karşılaştırma dediğim bu olay zihnimizde şu yanılsamaya neden oluyor.İlk seçenek ikinci seçenek altında baştan eziliyor,ikinci seçenekse bedava tatlı misali düşünüldüğünden eleniyor,geriye 3. mönü kalıyor.Mönü çeşitliliği ve fiyatların birbirine yakınlığı şu açıdan önemli,açın biri kasaya yaklaşıyor,et dönere 8.99 vereceğime big mönüye 10.99 veririm diyip 8 liraya doyacağı varken 10 liraya doyuyor.Farz edelim mönüler arasında 2 lira değil de 20 lira oynuyor,o zaman iş değişir.

Çünkü tuzak mönüyü (2.) koymasaydım böyle olmayacaktı.Geriye sadece et döner ya da et döner-kola-tatlı kaldığını düşünürsek et döner yiyesi gelen dönerini yer,yemeyen de yemez.Tatlı bedava hissi verip kafanızı karıştırmazdı.

5 yıldızlı otellerde doymak bilmeden yiyip içmemizin temel sebebi budur.Her şey dahil konaklamalarda yeseniz de yemeseniz de aynı para cebinizden çıktığı/çıkacağı için genellikle yemeğe meyilli olursunuz.Tatlı ihtiyacınız yoksa da yersiniz,şeker komasına gireceğinizi bilseniz de yersiniz,doyarsınız bi koşu havuza girer çıkar bir daha yersiniz.

Oteller,patlayana kadar yemeniz için ellerinden geleni yaparlar.Güzel de bir sistemleri vardır,self servis lokantalardaki yukarıda anlattığım sistemin aynısı.Ön ödeme.

Siparişin masada alındığı bir restaurantta anlattıklarım geçerli değildir,zaten böyle bir mönü de olamaz.Olsa da işletme zarar eder.Ön ödeme süper akıllıca dizayn edilmiştir,ne güzel değil mi yiyorsunuz içiyorsunuz,halay çeke çeke çıkıyorsunuz.Cebinizden tek bir kuruş çıktı mı hayır!

Üzerinizdeki psikolojik baskıyı dibe vurduran bu sistem yıllar sonra anılarınızın mutlu/mesut canlanmasını sağlar.Yiyip içip tatil bitimi 4bin liralık kol böreğinin size girmesi sanırım tatilin güzel anılarını unutur.Bir ömür boyu,yediğiniz kol böreğini hatırlarsınız,ee bu da otelin işine gelmez tabi.

Artık restauranta,otele ve saire giderken dikkatli olunuz.Bu gerçekleri göz önünde bulundurup hakkınızı arayınız.Bilakis Burger King de kazıklanmayınız.

Dot com Balonu

2013-03-10T09:00:00.000+02:00

Son 400 yılda dünyamız öylesine çok kriz geçirdi ki say say bitmez.1618 yılında başlayan kriz furyası(elbet öncesi vardır) 1717,1763,1816,1825,1836,1847,1857,1907,1929,1930,1994,1995,1998,2001,2008,2010.....Her sene kendi içinde farklı bir yaşam öyküsü barındırıyor.Bazısı bizim yaşadığımız bazısı da bize bulaşan sadece bize bulaşmakla kalmayıp dünyayı kasıp kavuran krizler..

Hemen üstteki figür finansal krizleri anlamak için yeterli.Benimse ekleyeceğim birkaç şey var.İşsizlik krizin temel sebeplerindendir.Öyle ki işsiz kalan insan yeterli gelir elde edemez,talep düşer dolayısıyla arz da düşer,geride kalan çalışanların maaşları düşer,tüketici güveni düşer,firmalar maliyeti düşürmek adına işçi çıkartmaya devam eder,insanların hükümete güveni azalır derken bu döngü böyle sürer gider.(ne kadar çok düşer kelimesi kullandım değil mi.)

Dot com balonu buhrandan biraz farklı.Balon kelimesi ekonomi literatürüne ne zaman girdi bilmiyorum ama tahminimce dot com ve sonrası subprime mortgage krizinden sonra balon lafı iyice meşhur oldu.O gün bugündür herkesin diline.Ne zaman patlamaya hazır balon görürseniz o zaman kriz tellalları iş başında demektir.

13 yıl önce bugün NASDAQ'daki senetlerin büyük çoğunluğu satış yedi.Değer yitiren hisselerin birçoğu teknoloji ve bilgisayar sektöründe yer edinmiş hisselerdi.Peki ne olmuştu da paha biçilemeyen bu şirketler koca bir ülke borsasını yerle bir etmişti?

Dot com balonunu farklı bir bakışla değerlendireceğiz.1987 Wall Street kazasından sonra yatırımcılar,krizden diğer sektörlere kıyasla sağlam duran,boğa piyasasının hız kesmeden yürüdüğü teknoloji ve internet hisselerine yöneldiler.Öyle ya Kara Pazartesi endeksi yerle bir etmiş,bir günde %23 kayıp yaşanmış fakat internet sektörü sapasağlam.(abartı içerir:)))

Zaman geçti,1990'ların başında bilgisayar ve internet kullanımı hızla arttı.Gerek iş yerlerinde gerekse evlerde sayısı her geçen gün fazlalaşan bilgisayarlar,insanların verimliliğine de büyük katkı sağladı.Zamanla muhasebe programları,oyunlar ve saire de piyasaya girince televizyon büyük ölçüde unutuldu onun yerini işletim sistemi babası Microsoft yüklü bilgisayarlar aldı.

1990 lar ortalarında Amerika,bir yandan donanım işinde ilerlerken diğer yanda kar marjı daha yüksek olan yazılım sektörüne de el attı.Öyle ya,Çin diye bir ülke var iken donanım üretmeye ne lüzum var,yazılım üret gitsin.Hem masrafı da yok sudan ucuz.

Microsoft o yıllarda oldukça popülerdi.Buna özenen insanlar sözüm ona ikinci üçüncü Microsoft olmak için, otomobil garajlarında ürettikleri internet sitelerini piyasaya sürüyorlardı.Sektörün geleceği parlaktı,başka bir alana yatırım yapmak ahmaklıktı.Girişim (risk) sermayesi de bunlara arka çıkar olmuştu.Cirosuyla piyasa değeri arasında uçurum olduğu bilinen şirketler hızla büyüdükçe birbiri ardına yenileri halka arz oluyordu.(başlangıcı Netscpa internet tarayıcısı yaptı)

O dönemde Yahoo,Amazon,IBM takip eden yıllarda E-Bay açık arttırma sitesi piyasaya girdi.Silikon Vadisine yerleştiler şirket ceo ları günümüzde de halen orada konaklamaktadırlar.Microsoft sayesinde milyarder olan yatırımcılar ikinci Microsoft'u bulmaya çabalıyorlardı.Tabiri caizse bir masa bir sandalyeden ibaret şirketler parlak fikirleriyle milyarlarca dolarlık piyasa değerlerine ulaşmışlardı.

10 Mart 2000 de fena tepe yapan NASDAQ önce hafif sonrasında ciddi çöküş yaşadı.5000 den 2000 li seviyelere doğru yaklaşık %60 değer kaybetti.Dot com balonunun 5 trilyon dolar kayba neden olduğu söylenir.Bununla da kalınmaz,2008 küresel dünya krizinin ayrıca 2001 saldırılarının da sebebini dot com sayan araştırmalar mevcuttur.Makalenin sınırlarını zorlamamak adına bunlara hiç girmiyorum.

Dot com balonu patlamasına sebep olan birçok şey sayılabilir.Bunlardan birincisi,şirketlerin iş planları ve nakdi gelirleri yoktu,her şey kağıt üzerindeydi.İkincisi günümüz facebook twitter linked in de olduğu gibi piyasa değerlerinin aşırı yüksek olmasıydı.Üçüncüsü E bay,Amazon dahil benzeri alışveriş sitelerinin internet güvenliğinin henüz sağlanmadığı yıllarda arz olmasıydı.Ki o yıllarda kredi kartı yaygın da değildi.

Dot com balonu birkaç aç gözlünün büyük paralar kazanma umuduyla yola çıktığı,zincirleme olarak da peşlerine yeni koyunları takarak ilerlediği keşmekeşlikti.

1997-200 yılları arası risk sermayesi yatırımlarında görülen artış.

Milyon cinsinden internet kullanıcısı sayısını görüyorsunuz.2000 li yılların sonunda 385 milyon internet kullanıcısı varken 1998 yılında bu sayı yarısından az.Kötü zamana denk geldiler,diyelim.

Balonun patladığı sırada yerle bir olan top 10 şirket.[1] Ben en çok Pets'e üzülmüştüm..

Not:Ufak halka arzların piyasaya heyecan getirdiği doğru.Cisco u yerinden oynatamayacaklarını bildiklerinden yatırımlarını Pets'e yönlendirdiler.
Not2 :Başka zaman,güya gerçek değeri 100 milyar dolar olan,piyasa değeriyle cirosu arasındaki uçurumun büyüdüğü feysbuku yazacağız.[2] Fiyat kazanç oranı google ı 4 e katladı.Google 13 F/K.Sonra uzun uzadıya yazarız.
Not 3:Çok yoruldum,yarın sosyal medya balonunu ele alacağız.

Kaynak
http://www.stock-market-crash.net/dot-com-bubble/

İş Kurmak İstiyorum ama Sermayem Yok

2013-03-08T12:12:00.002+02:00

Kendi işimin patronu olmak istiyorum,girişimcilik benim kanımda var,aklımda güzel fikirler var fakat param yok diyenler bu yazı sizi ilgilendiriyor.

Sermayesi olmayan arkadaşlar hangi kurumlardan faydalanabilir,tek tek yazalım.

Kosgeb
Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı
Lab-x
Etohum
Melek Yatırımcı
Kadın Girişimciyi Destekleme
Kredi Garanti Fonu
Kobi Destek Merkezi
AB Hibe Duyuruları
Türkiye Grameen Mikrofinans Programı
Genç Girişimciler
Gap Eylem Planı
Kadın Girişimci İş Geliştirme Merkezi
İnventram
Viveka

Buralarda eğitimlerden tutun proje değerlemelerine kadar her şey mevcut.Bunun dışında benim de severek takip ettiğim Mor Fikirler,konuyla ilgili güncel bilgi barındıran Türkiye Kalkınma Bankasını izleyebilirsiniz.

Muz Yemek Borsadaki Başarınızı Arttırır mı?

2013-03-06T11:58:00.002+02:00

Son yıllarda iktisat bilimi Newton'un mekaniği, Öklid'in matematiğinden sıyrılıp yeni bir arayışa sürüklendi. Bu yeni arayış iktisat bilimini kağıt üzerinde istatistik ve matematiksel rakamlar olmaktan çıkarıp -ceteris paribusu yıkıp- deneysel formata bürünmesini sağladı. Nöroekonomiden bahsediyorum, yeni iktisat; kuantum fiziği, psikoloji, felsefe, biyoloji bilim dallarından yararlanıp sonuçları deneysel ortama aktarmayı amaçlıyor.

Kuantum-ekonomi-nörobiyoloji üçlüsünden oluşan bu yeni anlayış ekonomiye farklı bir soluk getirdi.

Öncelikli şunu bilmeliyiz ki, her insanın finansal kazanç ve kayıplardan etkilenme oranı birbirinden farklıdır. Kimisi 5 lira kaybetmesiyle ağlarken bazısı da 10bin lira kaybetse ruhu duymaz. Biz bu farklılıkları serotonin ve dopamin kimyasallarının etkileriyle açıklayacağız.

Bize mutluluk,zindelik,huzur veren bir hormondur serotonin. Beyindeki haberleşmeyi sağlayan 108 nöron taşıyıcısından biridir. Eksikliği de fazlalığı da zarardır. Triptofan ön maddesinden sentezlenen serotonin, fiziksel uyarıcılardan etkisi altındadır.

Serotonin düşüklüğü kişiyi intihara sürükleyebilmektedir. Aynı şekilde depresyon ve buna benzer hastalıklar da serotonin seviyesini düşürmektedir. Geçmiş intihar olayları üzerinde yapılan çalışmalardan birinde, intihar edenlerin beynindeki serotonin, nöroadrenalin, dopamin düzeylerine bakılıyor sonuç hayli ilginç. Beyin omurilik sıvısındaki serotonin düzeyi bu kişilerde diğer insanlara oranla çok çok düşük.[1]

Bilim adamları bu konu üzerinde saatlerce çalışmışlar ve serotonin düzeyini arttıran ilaçlar geliştirmişler. Ve ilaçlar beklendiği gibi başarılı olmuş.[2]

Amerika'da bestseller olmuş ilaçların önde gelenleri antidepresanlar. Business insider blogunda bunla alakalı sağlam bir araştırma var.[3]
Abilify 3.sırada.
En çok satan antidepresanlar da burada.[4]
Amerikalılar antidepresan kullanmayı çok seviyor. Birkaç istatistik vereyim.

Antidepresanlara harcanan yıllık para miktarı 11.300.000.000 $
Amerikalılar diğer gelişmiş ülkelere oranla daha fazla antidepresan tüketiyor.
1988-1994 yılları arası Amerikada antidepresan tüketimi %400 arttı.
10 Amerikalıdan 1 i 12 yaşın üzerinde antidepresan kullanmaya başlıyor.

Dünyadaki antidepresan dalgasını serotonin eksikliği yüzünden depresyona, fazlalığı yüzünden ise anksiyeteyle boğuşan insanlar başlattı.

Triptofan aminoasiti içeren besinler vücudumuzdaki serotonin seviyesini yükselterek moral-motivasyonumuzu arttırıyor. Bu yüzden dolayı bol bol muz, portakal, çikolata, somon ve çorum leblebisi tüketmeliyiz.

Tamam da bunların borsadaki başarımızla ne ilgisi var diyenler, okumaya devam etsin. Borsada kazanmayı çok arzulayanlar, buna ulaştıktan sonra büyük mutluluk yaşarlar. Ancak bir zaman sonra az miktarda kazanmak kişiyi eskisi kadar mutlu etmemektedir. Tam bu noktada yaşanan şey, beyindeki düşük dopamin miktarıdır.
Uyuşturucu bağımlısı bir bireyi hayal edelim. Maddeyi kullandıktan sonra beyindeki dopamin reseptörleri gittikçe duyarsızlaşıyor ve eski haz aynı dozda mümkün olmuyor.

Benzer durum, merdivenaltı borsa uzmanları ve küçük yatırımcıların dünyasında da yerleşiktir. Yerde bulunan paranın beyni ateşleme gücü, emek verip kazandığınız paranın hevesinden çok daha yüksektir. Beklenmedik bir piyasa manevrasıyla sağlam kazanç elde etmeniz beyninizde dopamin patlamasına sebep olacaktır. Sizde elinizde tuttuğunuz patlamaya hazır bombanızla diğer mali kararlarınızı riski yüksek enstrümanlardan seçip, eski dopamin hazzını tekrar yaşamak istersiniz. Yeniden kazanır, riski yüksek olanı takip edersiniz ve bu kısır döngü siz istemeseniz bile sürecektir.

Umduğunuz gibi olmayadabilir. Piyasa olağanüstüyken ortağı olduğunuz şirketten gelen kötü haber beyninizdeki dopamini sıfırlar. İşbu bir sonraki kararlarınızda yandığınızın resmidir. Çünkü artık her kararınızı dopaminin stresi ve baskısı altında vermeye mahkum olacaksınız. Yaşadığınız şey, bir alkoliğin keyfin en tatlı yerinde elinden birasını almaya benzemektedir.

Tarih bize antidepresanların ne gibi yan etkilere yol açtığını fazlasıyla gösterdi. Siz siz olun bunlardan uzak durun, borsada başarılı kararlar almak için muz yiyin efendim.

Mark Twain Borsa Macerası

2013-03-03T13:33:00.001+02:00

Samuel Clemens mahlasıyla Mark Twain,Amerikan edebiyatının etkili kalemlerinden biri olarak bilinir.Wikipedia göre yaşadığı dönemin en ünlü vatandaşıdır.Buraya kadar her şey normal gözükse de Mark Twain effect denilen şey bu zatı muhterem yüzünden kaynaklara geçmiştir.

Mark Twain spekülasyon hikayesine geçmeden önce özlü sözlerinden birini hatırlayalım."October. This is one of the peculiarly dangerous months to speculate in stocks. The others are July, January, September, April, November, May, March, June, December, August, and February." diyor muhterem.Yani Ekim.Spekülasyon bakımından en tehlikeli aydır.Diğer aylar ise,.........Gerçekten de dediği oluyor ekim ayında 1929,1987 ve 2008 borsa kazaları baş gösteriyor.

Isaac Newtonla benzer şeyler yaşıyorlar.Mark Twain bir zaman sonra borsada yediği kazıklardan bıkınca kendiyle dalga geçen hikayeler yazıyor.Hikayesi de şöyle başlıyor.."When I was twenty-seven years old, I was a mining-broker's clerk in San Francisco, and an expert in all the details of stock traffic. I was alone in the world, and had nothing to depend upon but my wits and a clean reputation; but these were setting my feet in the road to eventual fortune, and I was content with the prospect."

Mark Twain söylediği gibi madencilik şirketinde işe başlıyor,bir yandan da borsayla ilgili her şeyi öğreniyor(öyle sanıyor).Henüz genç 28 yaşında.Çalıştığı yer maden şirketi olunca herkes define peşinde.O da bunların arasına katılıyor.Ne bilsin hayatının kazığını yiyeceğini.

Gümüş arıyorlar,buluyorlar fakat hukuki bazı süreçleri yerine getirmediklerinden diğer bir deyişle akıl hocaları olmadığı için yapacak bir şeyleri yoktu.O sonrasında parasını biriktirdi biriktirdi ve biriktirdi maden arayan/değerlendiren şirketlerin hisselerine yatırım yaptı.Bu zaman zarfında kendisi şöyle diyor:

and was living like the rich and the great. I judged that there was going to be a crash by and by, but I was in now and must swim across or drown. You see there was just that element of impending disaster to give a serious side, a sober side, yes, a tragic side, to a state of things which would otherwise have been purely ridiculous. In the night, in the dark, the tragedy part was always to the front, and always warning, always threatening; and so I moaned and tossed, and sleep was hard to find. But in the cheerful daylight the tragedy element faded out and disappeared, and I walked on air, and was happy to giddiness, to intoxication, you may say.[1]

Serveti kat kat büyüyen Mark Twain o zamanı anlatırken şöyle demiş,zenginler ve ünlüler gibi yaşıyordum.Bir zaman batacağımı düşünüyordum fakat şimdilik iyi idim ya yüzecek ya boğulacaktım....... Geceleri karanlık beni tehdit ediyor,uykumu kaçırıyor ve uyarıyordu ama gündüzleri mutluluktan havalara uçuyordum...(olası çeviri hataları tarafıma aittir.)

Kimi kaynaklarda Mark Twain'in zenginliğinin kıymetini bilmediği,lüks yaşam uğruna bir kuru ekmeğe muhtaç kaldığını yazar.(maden balonu patlayınca)
Mark Twain yaşamından öğreneceklerimiz ve 7 hayat dersi için.Tıklayın.
Çok geniş biyografisi için tıklayın.
Daha fazla bilgi için tıklayın.
Not:Bir alanda çok tanınmak,olağanüstü yaratıcı ve zeki olmak,yatırım yaparken de başarılı olacağınız anlamına gelmiyor.Bunu önce Newton sonra Mark Twain örneklerinde gördük.Şimdi sırada Pope ve Ziya Paşa var..

İddaadan Sıkılanlara Alternatif Site

2013-03-02T12:52:00.003+02:00

İddaa oynamaktan sıkılanlara alternatif intrade.com görmeyen duymayan kalmasın diye tekrar linkini verdim.Siteyi açtığınızda göze çarpan ilk şey,aktif bahisler.

Eastleigh bölgesi seçimi Liberal demokratlar kazanır mı,kazandı zaten bu bahis kapandı.Bir diğeri İngiltere ekonomisi 2013 de resesyona girecek mi .. geriye kalanlar da diğer aktif bahisler.
Siyasetten anlamam diyenler için de bolca seçenekler mevcut.Market's seçeneğinde finanstan hava durumuna kadar çok çeşitli alım satımlar yapabiliyorsunuz.31 mart kapanışı itibariyle dow jones 13500 üzerinde kalır mı demiş,bahisler call put şeklinde oynanıyor.

Bahislerin ayrıca grafiği de mevcut.Üzerinde teknik analiz yapabiliyorsunuz.Bilindik analiz programlarında olmayan donchian channels sistemi kanallar içinde var.Sıklıkla kullanılmayan,işe yarayan yöntemlerden biri olan Donchian hakkında birkaç kelam edeceğim.Türkçe kaynak kısıtlı.

Donchian,Bollinger'ı anımsatıyor,her ikisi de kanal sistemi,volatilite göstergesi.Bollinger standart sapma prensibine dayalı iken Donchian da bu yok,20 günlük en düşük en yüksek seviyeleri kıstas alıyor.İngiltere resesyona girer mi bahsimizde,20 günlük kanal maviyle taranmış.Dikey eksende fiyat yatay eksende hacmi görüyorsunuz.Bahisler son hafta hayli artmış.Donchian saf bu haliyle bir şeye benzemese de olaya aaron ve atr katınca nerde stop nerde pozisyona girilecek biliyoruz.Uzun vadeli sinyaller isteyenler 350 günlük üssel ortalama kullanıyorlar,kanal içerisinde.(isteğe bağlı)

Donchianla beraber aaron kullanıldığında veyahut sadece aaron kullanıldığında -50,-92 ve -100 al 50,92 ve 100 sat seviyeleridir.Farklı enstrümanlarda deneyebilirsiniz,sıkışma sonrası gelen yeni trendi görebilirsiniz.

İntrade.com ikili opsiyonları getirdi aklıma.Konu hakkında yazdığım yazıya linkte ulaşabilirsiniz.
Her neyse,Ekonomi Türk teknik analizi pek sevmiyor.Bense ileri sistemler üzerine çalışmalar yapıyorum.Zamanı gelince dünyaca ünlü traderların formüllerini sizlerle paylaşacağım.