शब्द (Shabda) ...

सात फेरो

2012-01-23T09:45:00.000-08:00

चुरालाई पखेटा बनाउँदै
उडाएँ मैले तिमीतिर
जिन्दगी जस्तै प्यारो हात
बोकेर ल्याएँ
कहिल्यै सन्नाटा नछाउने घर
आफैंलाई सौगात बनाएर सुम्पिएँ,

तिमीले दियौ
एउटा पलङ
पलङको आधा हिस्सा
र दस्तखत चलाएर सग्लो मेरो आङमा
दियौ बलात्कारलाई संस्थागत स्वरूप ।

आज दुवै आँखा गुमाएँ …

2012-01-22T10:51:00.000-08:00

{ Attachment brings suffering }

पत्रमित्र साथी,
हस्याङफस्याङ गर्दै बरालिएको जिन्दगीमा तिमीलाई जमेको माया !

तिमीलाई पत्र लेख्‍न बस्दा हातभन्दा बढी मन काँपिरहेको छ । अदृश्य मनको कम्पन कति ज्याद्रो हुन्छ, तिमी बुझ्छौ नि ? यो पत्र तिमीले स्वीकारै पो गर्ने हौ कि होइनौ, डर यत्ति छ । म बेठेगानामा त निशाना ताकिरहेको छुइनँ नि ? आजको समय पल-प्रतिपल रफ्तारमा छ, साइबर युगमा सूचना-सन्देशको प्रसारभन्दा तीव्र रूपमा परमाणु विस्तार र विरोधी स्वरको होड छ विश्वमा । यस्तोमा तिम्रो मन मात्रै स्थिर रहला भन्ने के ग्यारेन्टी ! तिमीभित्र चञ्चलताले जुरो उठाउँदो हो यदाकदा । यसै पनि हामी आधुनिक मान्छे यथास्थितिवादमा विश्वास गर्दैनौं अचेल । यसबीचमा तिम्रो चायादार कपालले विदेशको चिसोमा अझै चायाको च्यादर ओढे होलान् ( कि पायौ त्यहाँ प्रभावशाली सेम्पुको स्याहार ?), मेरो मनमा पनि टाँस्यो होला समयले असंवेदनशीलताको पत्रे चट्टान । त्यो चट्टान च्यात्दै यति एउटा पत्रको भाका भए पनि तिमीसम्मन् भर्न खोज्दैछु । कोसौं पर रहेको परदेशमा बस्न पुगेकी नितान्त तिमीलाई मेरो भावनात्मक भुल्का ।

भुल्काको कुरा गर्दा भुल्का-भुल्का रगतको सिर्का छर्ने मेरो मुठीदार मुटुको कुरा सुनाउने व्यग्रता जाग्यो । तिमीसँगको भौतिक दूरीपछि मेरो मुटु कुनै बालकको हातमा पुगेको सलाइको डिब्बा बनेको छ, जसलाई त्यो बालकले खेल्ने नाममा यति जोडसाथ हल्लाएको छ – बढ्ता टङ्कारको कारण त्यसको चालसम्मको होश अब छैन मलाई । म जिउँदै त छु ? चिमोट्ने नङ पनि हिजो मात्रै काटिहालें । यो पिरो मुटु कति पोल्छ भने, मानौं तन्दुरी ढावामा प्रतिपल सेकिइराख्‍ने तावामा छुटेको रोटीको टुक्रा यही मुटु हो !

“हजुर, अरु सब ठीक छ निऽऽ ?”, हल्का लेघ्रो ताने जस्तो तिम्रो चिरबिर बोलीको एउटा केस्रा यतैकतै अलमलिएको छ, अझै यो सहरमा । सहरको किनारमा बसेर म आवाजहरूको बाढीमा तिम्रो त्यो आवाजलाई बेलाबेला केलाउँछु र त्यसमै अल्झिन्छु । अनि त म आफूलाई नै केलाएर झिक्नुपर्ने स्थितिमा हराइसक्दो रहेछु । “म ठीक छु प्यारी !”, यो जवाफ दिने ठीकठाक अवस्था पनि मेरो रहँदैन । यो सहरमा अचेल हिउँद यामको कारण मात्र घाम नलागेको होइन, सूर्यमूखी फूल बगैंचाबाट निमोठिएर कतै अन्तै पुगेको छ !

यताको घाम उता सूर्यमुखीको बस्तीतिर बसाइँ सर्‍यो कि ?

तिमीसँगको छोटो समयको सङ्गत, मैले जिन्दगीको लामो र गम्भीर पाठ पढें यसबीचमा । आत्मीयताको लागि भौतारिंदा मान्छेले सबै साँध-सिमाना नाघ्नुपर्ने स्थिति किन आउँदो रहेछ ? एकबारको जिन्दगीमा मान्छेले खुसीसाथ जिउने चाहनामा निचोरिएको मुटु कति मरेतुल्य भएर तपक्क आँखाको किश्तीमा सजाउने रहेछ ? र सबभन्दा ठूलो कुरा, सुख-सुविधाप्रतिको दौडाहा चल्ने आजको जमाना पनि मान्छेमा मान्छे मात्र भएर बाँच्ने भोक कति रहेछ ? उफ् ! भतभती भयो छाती ।

तिमी केटी, म केटा । भेटघाटको आरम्भिक समयमा आपसको अपरिचय तोड्न कम्ता मुश्किल परेन । बोल्न नखोज्दा-नखोज्दै, नसक्दा-नसक्दै बोलियो कि, बोल्दा बोल्दै बोल्न सकिएन, जोर रिबन भएर हामी सम्बन्ध नामको चुल्ठोमा बाटिएछौं । थाहा पाउँदा खोल्नै नसक्नै गरी गाँठो परिसकेछ त्यो रिबनमा । छुट्ने बेलामा बिदाइको हात हल्लाउने तर्खर गर्दा पो हात उठ्यो, हल्लियो पनि । मन भने नराम्ररी थला परेछ । यसको औषधि सात समुद्रपारिकी तिमी नै हो भन्दै प्रेस्क्रिप्सन बनेर आऊ पनि भन्न नसक्ने परिबन्दमा म छु । परिबन्द कस्तो हुन्छ भन्ने कुरा आतंकवादीको चपेटामा परेको कुनै निरीह परदेशी वा छोरो बेपत्ता भएर ईश्वरको पूकारामा दिनानुदिन हृदय भष्म बनाइरहेकी आमालाई सोध्नुपर्दैन । तिमीलाई नै सोध्छु म प्यारी, कस्तो हुन्छ परिबन्द, विवशता ? त्यसको जवाफ स्वयम् तिम्रो जीवन हो यतिबेलाको, म यसको छटपटी देखिरहेछु र आफैं पनि झन् छटपटाइरहेछु । मन करप्प निमोठेर वियोगको सौगात एकापसलाई विनिमय गर्ने २१औं शताब्दीका हतभागी जोडी हाम्रै हो ।

मैले तिम्रो नाम रुचि राखेको थिएँ, रुचि अर्थात् मेरो चाहनाको अर्थमा । मैले मात्र मनैमन चिन्ने र अरूको हेराइबाट तिम्रो पहिचान लुकाउने खोल थियो त्यो नाम । यही खोलको रक्षाकवचमा हाम्रो प्रेमको पालुवा लागेछ । तिम्रो नामिक चिनारीमा सीमित तिमीप्रतिको मेरो रुचि झन्-झन् एकतमासको ध्याउन्नमा परिणत हुँदै गयो र सामाजिक मर्यादाको किल्ला भत्काउँदै मैले दुवैको साझा घरको कल्पनासम्म गरेँ । तिम्रो बिदाइसँगै आज त्यो घर भासिएको छ कहिले नबन्ने गरी । रामऽऽ ! कसरी पो बनाएछन् हाम्रा बाजे र बाहरूले घर !! चानचुने काम रहेनछ घर निर्माण । गृहस्थी जीवन झन् कति आङ सेकाउने खालको होला हे दैव !

माघ महिना लागेर पनि मध्य माघतिर समय बढिसकेछ । मैले भने पुस महिनामा थिग्रिराखेको क्यालेन्डर पल्टाउनुपर्ने मेसो नै पाइनछु । हुन त, जिन्दगी नै उही पुरानै पृष्ठमा लडेको छ भने क्यालेन्डर पल्टाउनु-नपल्टाउनुले मात्र के अर्थ राख्छ र ? तैपनि पल्टाएँ, म त अझै तिमीसँगैको दिनहरूमा अल्झिएको रहेछु ।

मलाई नफुकाई आफू मात्रै फाटेर कहाँ पुग्यौ एक्लै ? कि त सुनकेस्री रानीलाई हरण गरे जस्तै कुन राक्षसले लग्यो तिमीलाई सुदूर देशमा ?

'”हामी त आखिरमा बटुवा त हौं, केहीबेरका यात्री”, झोंकाझोंकी चलेको बेला यस्तै कुराले म घुर्क्याउँथें तिमीलाई । ताकि तिमीले त्यस्तो होइन, हामी त सधैंका सहयात्री पो हौं भनिदिन्छ्यौ कि भन्ने आशले । सोइपरी मेरै अपेक्षा बुझेर तिमी प्रेमले बोल्थ्यौ उस्तै नम्र वचनमा । तर आखिरमा हामी बटुवा नै भयौं । खासमा म निख्खर बटुवा । तिमी खोलापारि पुग्यौ, वारि म यायावर जीवनमा चलमलाइरहेछु । पछि कुनै समयमा चिठीपत्रको इतिहास कसैले बनाएछ भने मलाई सस्तो भावुकता वा रुन्चे प्रलाप प्रकट गर्ने पत्र लेखक भनी टिप्पणी गर्ला । रुन्चे प्रलाप नै हो यो । मान्छेको जीवनको आधा पाटो आँसुले भिजेको सत्यलाई म बायाँ कोल्टे सुतेर कसरी छोपूँ ? यो त ह्वाङ्गै छ !

जिन्दगीमा कुनै प्रतियोगितामा सामेल छुइनँ म । थाहा पाएसम्म बाल्यकालदेखि नै प्रतियोगिता-प्रतिस्पर्धादेखि टाढै बसें । पराजयको डरले होइन, कुनै न कुनै रेशको बहानामा नाटकको पात्र नबन्ने सोचका कारण । तिम्रो पछि पनि त म कहाँ कुदेँ र ? खासमा हामी समानान्तर रफ्तारमा थियौं, र त एक-आपसलाई भेट्यौं । तर आज प्रतियोगिताको हिसाबले हेर्दा म रेशमा निकै पछाडि छुटेको धावक हुँ, जसलाई धपेडीले रगत बान्ता हुने गरी खोकी लागेको छ र बाटोमा रङ भर्दै भए पनि ऊ पाइला लतारिरहेको छ । यो रङ तिम्रो लागि मेरो नामको सिन्दूर तुल्याउन सकेको भए कुनै रक्तदान गरेभन्दा निकै पुन्यको काम हुन्थ्यो होला । अब त्यो पुन्य यो जुनीमै सम्भव छैन प्यारी । र झन् महादु:खको कुरो- अर्को जुनीको कुनै विश्वास छैन । यही जुनीमा पल्लो घरको नखुलेको झ्याल अर्को जुनीसम्म पुग्दा सामसुम भित्ता मात्र हुने हो कि !?

यस्तै बेटुङ्गोको अड्कलबाजी छ र नै जिन्दगीमा जिज्ञासा र चाख भरिएको होला । म पनि कुनै मोडमा तिम्रो सजीव छाया देख्‍न पाउने चाखले बाँच्नेछु । बाँच्न पनि रुँदै बाँच्न मान्छेलाई दैवले जन्मैदेखि थमाएको अभिभारा हो कि ? यस्तै लाग्छ । शिशु बेलामा च्याँहा-च्याँहा आलाप भर्ने कलाकार आजीवन कुनै न कुनै बहानामा आलाप तानिरहन्छ । मान्छेहरू रोएर पीडा हल्का पार्ने कुरा गर्छन् । मैले पनि गरें प्रयास । तर अन्तरमा कता गाडिएको खिल, शूल आँसुसँग कहाँ बग्दो रहेछ र ! बरु पानी सकिएको कुवा जस्तै आँसु पोखिएपछिको आँखा मरुभूमि बन्छ । मरुभूमि राम्रो कुरो होइन, मरुभूमिमा सागर हुन्छ भने दु:खको सागर मात्र हुन्छ । तिमीले त्यस्तो सागरमा कहिल्यै हुनु नपरोस् ।

टाढाटाढै वारि र पारि हेराहेर गर्दा न अपेक्षा, न सहयात्राको सोच, न त सपनाकै युगल उडानको कुरा । जसै निकटतामा बाँधिन थालिन्छ, व्यथाको राग छुट्छ । यस्तै अवस्थामा छौं हामी । निकटता भुल हो भन्ने निष्कर्ष अहिले निकाल्ने हो भने आगामी समयमा भावी पुस्ताले सबै कुरामा मानक नै बदलिदेला । समग्र मिलनका कुरा, आपसी सहमति, वल्लो गाउँ र पल्लो गाउँबीचको पुल नै गलत हो भन्ने लाग्ला उनीहरूलाई । किन टुङ्गिन्छ निकटता एउटा दुखाइमा ? किन आत्मीयताको कोमल फुलले बिछोडको भविष्यफल पनि साथै सिउरेर ल्याउँछ ?

यी कुरा सोचिरहँदा केही दिन भयो, मैले केही देख्‍न सकेको छैन । म एकदम अन्धो भएको छु ।

आज दुवै आँखा गुमाएँ
आँसुको जो चश्मा लगाएँ …

अहिले आँसुले पुरिएको आँखाले आगामी दिनमा तिम्रो नयाँ जीवनको खुसी देख्‍न पाउने आशा छँदैछ । मुहारभरि सीमित तिम्रो हाँसो मनसम्म पुगोस् । जीवनमा एउटा मान्छेले पत्रमित्रको प्रेम वियोगमा आँसुको दह बनायो भनेर त्यसमा डुबिनराख्‍नू ।

बाँकी अर्को पत्रमा ।

उही तिम्रो बटुवा ।

२०१२ मा दुई कुरा

2012-01-01T08:58:00.001-08:00

समयको बहानामा योजनाको पन्तुरो फुकाउने चलन नयाँ होइन । चाहे सुरुवातको घडीमा होस् वा समाप्तिको चरणमा, आत्मसाक्षी राखेर हामी योजना र वाचाको सूची बनाउन तम्सिहाल्छौं । यस्तै सूची यसपालि आफ्नो दिमागमा पनि फुरेको छ, वर्ष २०१२ को बहानामा ।

पहिलो योजना छ, यस वर्ष म धेरै पढ्छु ।

अध्ययन निकै सीमित भएको छ पछिल्लो समयमा । किताबका पन्नाभन्दा भातका सिता र निद्राका घन्टाको अंकगणितमा अल्झिन थालेको छ जिन्दगी । बौद्धिक साहचर्यमा रमाउन खोज्ने एउटा युवाको लागि यस्तो चाला हानिकारक हो । तात्कालिक रूपमा आफ्नो पेशागत कामको लागि चाहिने कुरा त ‘फास्टफुड’ हतारोमा पढिएकै छ । तर पाठ्यपुस्तक इतरको अनौपचारिक अध्ययन भने सुनसान छ । पुस्तक नभएर नपढेको भने होइन । किनेर, उपहारमा पाएर थुपारेका पुस्तक जम्मा पार्ने हो भने आफू छोपिनलाई बडेमानको भकारी नै तयार हुँदो हो । तर पढाइतिर ताउरमाउर नै चल्दैन । पढाइ पातलिंदा लेख्‍ने मसी पनि पातलिनु स्वाभाविकै हो । लेखाइको रङ निकै फिका भएको अनुभव हुँदैछ । मुख्य कुरो त, आफू गुदीयुक्त नभएपछि उभिएको भुइँ नै भासिएला जस्तो लाग्दोरै’छ । फितलो लागिरहेछ आफू । आफू अघिका पुस्ताले नयाँ पुस्तामा अध्ययनै छैन भनेर यत्तिकै थेगो बनाउने गरेको कुराले अहिले हो न हो, आफैंलाई घोचो बनेर बिझाउन थालेको छ ।

दोस्रो योजना हो, यस वर्षदेखि म हातैले लेख्‍ने बानी बसाल्छु ।

हेर्दा सानो कुरो छ, तर जब्बर समस्या बनेर पिरोल्ने गर्छ सबैलाई । प्रविधिले दास बनाएको समयमा यसलाई पूर्णरूपमा नकार्न त असम्भव नै छ । तर सुविधाको यो प्रविधिले मान्छेलाई दुविधा पनि बढाएको छ । कतिसम्म भने, कीबोर्डमा टाइप गर्ने बानी लागेर कहिलेकाहीं कागजमा केही टिप्नुपरे आफूले लेखेको कुरा आफैंले नबुझूँला भन्ने डर हुन्छ । अफिसमा जागिर खाने कुरामा पनि हाजिरी खातामा दस्तखत गर्ने बेलामा हात सकसकाउँछ । यतिसम्म हुनु भनेको प्रविधिमा हदै आश्रित हुने आफ्नै ‘भरप्रसाद’ दैनिकीको परिणाम हो । अफिसको कामकाजदेखि घरमा इमेल र इन्टरनेट संसारको चक्कर कम्प्युटरबाटै लगाउँदा कुशल हात ‘लाठसाहेब’ बन्न थालेका छन् । यस्तो हातका औंलालाई फोकै उठ्ने अवस्थामा पुगे पनि लेखनमा म छुरा बनाउने प्रयासमा लाग्नेछु ।

यसको कारण कलमले लेख्‍ने बानी कायम राख्‍न मात्र होइन । लेख्‍ने बानी छुट्दा पहिले बाटुला अक्षर कोर्ने औंलाले कागखुट्टे गति समाउनु एउटा कुरो हो । हामीलाई त राष्ट्रिय परिस्थिति र बाध्यताले नै कापीमै लेख् भनेर कलम थमाएको छ । प्रविधिमा जति नै आश्रित भए पनि नेपालमा वर्षेनि झेल्नुपर्ने विद्युत् कटौतीको मारका कारण कलम चलाउने उद्यम जारी नै राख्दा वेश हुने देखिन्छ । आदत कस्तो चिज हो भने, भाँच्चिएको पखेटा वर्षौपछि जोडियो भने पखेटा विना पैदलयात्रु बन्ने बानी लागेको चराले झट्ट त उड्नै बिर्सिंदो हो । कापी-कलम छाडेर विद्युतीय उपकरणको शरण परेका मान्छेलाई पनि ती उपकरणविना कौडी शब्द नफुट्ने खतरा हुँदो रहेछ । अनि त विचार मस्तिष्कभरि पाकेर लेख्‍ने मुड भयो भने पनि बत्ती नै छैन, अथवा कम्प्युटर नै बिग्रेको छ भन्ने निहुँले नअँचेट्ला भन्न सकिन्न । एक लाइन लेख्‍न पनि कम्प्युटरविना नफुर्ने स्थितिसम्म पुगेको भावदशा मेरो आफ्नै नियति हो ।

र यी दुई कुरामा गरेका संकल्पमा प्रगति भए प्रविधिसँग दूरीमा बस्ने भनेर अहिले जतिसुकै वाचा बाँधे पनि त्यो कुरा बाँड्न भने यसैगरी ब्लगकै सहारा मैले लिनु नै पर्ला ।

मैले भोगिरहेका र सुधारको आवश्यकता देखेर योजना बुनेका माथिका जस्ता समस्या अरु साथीहरूका पनि होलान् ।
२०१२ मा सबैको जय होस् !

त्यो पत्थर

2011-12-29T18:21:00.000-08:00

पत्थर पनि त
मन विनाको मान्छे रहेछ,
अल्झिरहेछ
जुगदेखि दोबाटोमा

कोही आउँछ कि …

कुन हो ठाउँ ?

2011-12-17T09:16:00.001-08:00

तस्बिरमा देखिएको ठाउँ कहाँको हो ? राम्ररी नियाल्नुस् त ! विदेश हो कि स्वदेश ? पैल्याउन सक्नुभएन भने जानकारी र यससम्बन्धी थप तस्बिर हेर्न भित्र आउनुस् >>

यो कुनै विदेशको नभई राजधानी काठमाडौंकै ठाउँ हो । यसको नाम त तपाईंले कति-कति पटक सुनिसक्नुभएको छ । धेरै पटक यही पोखरीको छेउ हुँदै बाटो पार गर्नुभएको पनि होला । दुई वर्षअघि खिचेको माथिको तस्बिर कमलपोखरीको हो । पृष्ठभूमिको भवन व्यापारिक मल सिटी सेन्टर हो । कमलपोखरी भन्ने नाम लिंदा आजकाल धेरै जना गाडी चढ्ने –उत्रिने स्टेशन वा छुट्टै जक्सनको रूपमा मात्र बुझ्छन् । नाम सुनिंदा समेत ठ्याक्कै पोखरीकै झलक दिमागमा नआए पनि कमलपोखरीले बिस्तारै पुनंजीवन पाउँदैछ । जुन पोखरी केही वर्षअघिसम्म नाममात्रको हुँदा ‘न कमल, न पोखरी’ भनेर् व्यङ्ग्य समेत गरिन्थ्यो । सुकेको पोखरीमा अहिले टन्नमन्न पानी त भरिएको छ, तर कमल फुलेको भने अझै देखिंदैन । पछिल्लो समयमा वरिपरि पर्खाल लगाएर संरक्षणको काम थालिएको छ । कैयौं पटक यही पोखरीछेउ हुँदै ओहोरदोहोर गर्दा निकै तस्बिर खिचेको छु कमलपोखरीको । विभिन्न समयमा खिचेका ती तस्बिरमध्ये केहीलाई यसपाली ब्लगको गर्जो टार्न यहाँ बाँड्दैछु ।

निर्विकल्प सुर

2011-12-05T22:28:00.000-08:00

Sketch by Suraj Shakya (http://surajshakya.com)

भनिन्छ - पुरानोलाई राम्रो भनेर त्यसैमा अल्झेर बस्यो भने नयाँ कुराले ठाउँ बनाउने कुनै सम्भावना हुँदैन । कुनै वस्तु होस् कि व्यक्ति, हरेकमा लागू हुन्छ यो कुरो । पुरानोको राजले नयाँले परिचयको मञ्च नपाउने कुरा केही हदसम्म सत्य पनि हो । तर नयाँलाई स्थान दिने नाममा छेक न छन्दको पाइलालाई स्वागत गर्न सकिन्न । नयाँ प्रतिभा सम्भावनायुक्त भएर आएन भने पुरानोको विकल्प कदापि हुँदैन ।

नेपाली सुगम संगीतको क्षेत्रमा नारायण गोपाल त्यस्तै मुहान हुन् । जुन मुहानबाट अरु-अरु शाखा फैलिंदै त्यसले छुट्टै भंगालोको रूप लिनुपर्ने हो, तर त्यस्तो केही देखिएको छैन अहिलेसम्म । नारायणसँग दैवले नै थमाएको गला त छँदै थियो, त्यो गलामार्फत पस्किने व्यञ्जन तयार पार्न भने उनको आफ्नै मिहिनेत रहने गर्थ्यो । साथी मण्डलीको सिर्जनशील जमात छँदै थियो, आफ्नो कामलाई झारा टार्ने हिसाबले त्यो जमातमा उनले आफन्तवादको भाव घुसाएनन् कहिल्यै । गीत चयनमा अडिग रहँदै बरु आफ्नो गीतकार साथीलाई झन् खार्न लगाए, कति साथीलाई 'यस्तो त भएन' भन्दै जिल्याए । अनि कतिपयको गीत चाहिं केही जानकारी नै नदिई एकैचोटि धुन भरेर सुनाउँदा तिनलाई आकस्मिक लाभको खुसी पनि दिए ।

केही वर्षअघिसम्म रामकृष्ण ढकाल नामका युवा खुब चम्किए, नारायण गोपालकै गीतको बाटो समातेको भन्दै नारायणका प्रेमीहरुले समेत उनको सराहना गरे । आशपूर्ण नजर छाडे एक नवयुवकतिर । त्यो आशलाई स्याहार्दै केही समय विरासत पनि थामेकै हुन् ढकालले । 'यात्रा रहेछ जिन्दगी' बाट उनी अघि बढे, 'ओराली लागेको हरिणको चाल' बाट अझै उकालो लागे चर्चाको । तर उनले सायद आफू र आफ्नो क्षमता चिन्नै सकेनन्, अन्तत: बाटो बिराए । आफू केका लागि हो भन्ने नबुझेपछि परिणाम प्रतिकूल आउनु स्वाभाविक हो । पछिल्लो समयमा रामकृष्ण ढकाल स्रोताबाट छेउ लाग्दै गएको देखिंदैछ ।

गायन क्षेत्रमा एक तहको जग बसाएपछि अब सुगम संगीतमा मेरै वर्चस्व ठाने होलान् उनले, स्रोतालाई तुच्छ सम्झेर मनमौजी गर्न थाले । बुझ्न सकेनन् काँध थाप्ने स्रोताले काँधबाट थेचार्छन् पनि । रातारात सुपरहिट भएका कलाकार बिहानको झुल्के घाम देखिँदासम्म गुमनाम भएको उदाहरण धेरै छ । ढकालले सबै कुरा बिर्सेर अहंकार देखाए, आफूलाई भर्सटायल गायक सावित गर्न होला पप गीत पनि गाए, आफ्नो पहिचान भुलेर ओजपूर्ण गीत चयनमा आँखा चिम्लिन थाले । यसले एउटा नयाँ सम्भावना टुसाउँदा टुसाउँदै भाँचियो । यस्तै अहङ्कारको बुई चढ्दै गरेका शिव परियार पनि देखा पर्दैछन् । मानवीय स्वभावको तुच्छतम पतनचक्र हो : संघर्ष - प्रगति - उत्पात सफलता - अहङ्कार - असफलता !

जे होस्, धन्य हो - कुनै नयाँ चुनौतीले ढोका नढकढक्याएकैले हाम्रा स्वर सम्राटलाई हामीले पहिलेकै सघन भावमा हामीसँगै गुन्जिरहेको पाएका छौं ।

स्वर सम्राट नारायण गोपालको २१ औं स्मृति दिवसमा हार्दिक श्रद्धा सुमन !

जरुर साथी .. ..

2011-11-26T08:28:00.000-08:00

मैले…
महात्मा भनाउँदाको निन्दा गरेको छु !
नगण्य व्यक्तिलाई तर
सातौं आसमानसम्म
तारीफको पुलमा चढाएको छु
तिम्रा महापण्डित मेरो महामूर्ख !
तिम्रो स्वर्ग मेरो नरक !
तिम्रो सुन मेरो फलाम
साथी ! तिम्रो धर्म मेरो पाप !
जहाँ तिमी आफूलाई चलाक सम्झन्छौ
उहाँ म देख्छु तिमीलाई बिलकुल लाटा !

यस्तो व्यङ्ग्यात्मक कविता लेख्‍ने विद्रोही चेतका सर्जक देवकोटालाई सम्झिन कुनै साइत चाहिन्छ जस्तो लाग्दैन । यसैले उनको १०३औं जन्मजयन्तीको एक महिनापछि पनि यो चर्चा गर्दैछु ।

देवकोटा भन्नेबित्तिकै ‘पागल’ कविताले झ्वाम्मै छोप्छ । कवितामा त्यसरी पृथ्वी नै कोल्टे फेराउने गरी पागलको भातीमा देवकोटा कुर्लिएको साह्रै मन परेको हो मलाई । पागलको गर्जनमा कति सद्दे वाणी ! सिर्जनशील आयाममा अराजक स्वर झिक्न सक्नु अद्‌भूत कुरो हो । अराजक यात्रामा आनन्द पनि सँगै जोडिएर आउँछ सायद । सोझो रेखामा लम्बिएको जंगलबीचको सुनसान सडकमा अराजक भएर चिच्याउँदै र लरबराउँदै हिंड्नु त्यस्तै महाआनन्द हुँदो हो ।

मलाई देवकोटाबारे विभिन्न ठाउँमा सुनेको घटना-प्रसंग कुनै सुप्रसिद्ध कथाका प्लट जस्तै लाग्छ । देवकोटाले चुरोट खाएको पनि ‘सेलिब्रेटी लुक’ झल्किन्छ । घन्टाघरमाथि चढेर देवकोटाले खराखरी छिनमै कविता लेखेको बयान पनि गोरूले दाइँ गरेर धानका गेडी झारे जस्तो प्राकृतिक लाग्छ । म देवकोटाको ‘लक्ष्मी निबन्ध संग्रह’ कलिलो हातमा खेलाएर किशोर बेलामा जिल्लिएको मान्छे, अहिले उनकै भाती निबन्ध लेख्‍न तम्सिन थालेको छु । लेखिरहँदा देवकोटाले बल्ल त औंला चलाउन सिकाइरहे जस्तो लाग्छ, कहिले पो हो निबन्ध लेखिसक्नु ?

देवकोटाको कविताभन्दा निबन्धतिरै बढ्ता लहसिएको छु । आनन्दको अनन्त यात्रा जस्तो लाग्छ उनको निबन्धको उडान । कवितामध्ये पागल कविता पढ्दा विभिन्न भाव आउँछ मनमा । संसारको आँखामा मगज खुस्किएको साबित हुने मान्छे अलग सोच र विशिष्ट विचारयुक्त हुन्छ भनिन्छ । संसारले उसको प्रतिभा, क्षमता र शक्ति बुझ्दैन, उसले पनि बुझाउन जरूरी ठान्दैन आफूलाई । सायद आफूलाई यिनीहरूले बुझ्लान् भन्ने नै ठान्दैन । कवितामा त्यस्तो पागलको भाव उन्ने नेपाली भाषा-साहित्यका महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा यथार्थमा पनि त्यस्तै थिए भनिन्छ । कतिपय कुरा ‘अरे’ को रूपमा हल्का किंवदन्ती बनेर आए होलान् -

* तलब बुझेका दिन देवकोटा बाटोमा पैसा बाँड्दै आएर रित्तै हात घर फर्किन्थे रे !

* देवकोटा आफूले लगाएको कोट पनि फुकालेर दिन्थे रे !

* देवकोटा लेख्‍ने मुडमा कतिसम्म डुब्थे रे भने, चुरोट ठुटे भइसकेर पोल्न लागेको पनि चाल पाउँथेनन् रे !

* देवकोटा मासुका भोगी रे, खसीको टाउको लगिरहन्थे रे घरमा उसिनेर खान ।

तर देवकोटा गहिरो चेतना र द्रुत कल्पना बोकेका सिर्जना‍-घोडा थिए भनेर जगत्‌ले नै स्विकारिसकेको छ । न उनीअघि यत्तिको विशिष्ट र तीव्र गतिधाराका स्रष्टा थिए, न अब अर्को आउने छनक देखिन्छ । नेपाली साहित्यको ‘कुमारी उँचाइ’मा उभिएका देवकोटा शूरवीर नै हुन् । कुमारी उँचाइ - जरूर साथी, त्यहाँसम्म आइन्दा कोही उक्लिन सक्नेछैनन् नेपाली चेलाचेलीहरू ।

महाकवि देवकोटा जन्मिएको सय वर्ष पुगेको अवसरमा सन् २००९ डिसेम्बर ३१ मा जारी गरिएको हुलाक टिकट ।

बिहेपछि

2011-11-21T10:11:00.000-08:00

यो छातीको गिटार जलिरहँदा
नाचिरहेकी हुन्छौ,
कुन धुनले पो फुक्छ तिम्रो खुसीको मुरली ?
मैं डुबेको इनारमा
घाँटी-घाँटी आएको पानीमा
दिनहुँ तिमी ऐना हेर्छौ
तौलिन्छौ सिन्दूरी जोबन
फाटेको चौबन्दी पनि लालीगुराँस हाँस्छ !

सम्झनाको ढुंगाले अझै ताक्छ निशाना
म भइरहेको हुन्छु शीशा
कुल्चिँदै जान्छौ तिमी
कुर्कुच्चाको आँखाले हेर्दै अलप हुन्छौ

त्यो बैंसको करुवामा
लमतन्न झुन्डिएर
कसैले गरिसक्यो आत्महत्या,
आधा ग्लोब – दुइटा
कसैले खोस्रिइसक्यो त्यहाँ पनि
जैविक तेलकुवा वा मादक खजाना

बिहेअघि बिदाइमा
जसरी रोएकी थियौ शिष्टाचार आँसु
अहिले हाँसोको त्यस्तै निर्जीव जालो छ
फैलिँदै फाट्छ
फाट्दै फैलिन्छ

तिमी त अब
अर्कैको नासो
अर्कैको चासो
मेरो लागि केवल यादको पासो
बिहेपछि पनि केको अलमल हो यता ?
किन सरक्कै छाडेर जाँदिनौ आफ्नो नयाँ घर ?

रफ्तारको बसबाट Viewfinder

2011-11-18T00:23:00.000-08:00

फोटो खिच्ने पनि नशा नै रहेछ । यसपटक अफिसमा ८-१० दिनको बिदा लिएर पूर्वी नेपालतिर लाग्दा यो नशा अझ प्रकट भयो । मैले खिचेका केही तस्बिरमा मन भुलाएका काठमाडौंका साथीहरूले ‘ल, उताबाट राम्रा फोटो ल्याउनू है’ भनेर कोसेली फर्माइश गर्दै बिदाइका हात हल्लाएका थिए । आफू पनि त्यही सुरमा थिएँ । काठमाडौंमा कोठा र अफिस गर्दा पनि ब्याग र खल्तीबाट हत्तपत्त क्यामेरा छुट्दैनथ्यो । साधारण खालको प्वाइन्ट एन्ड सुट क्यामेराबाट कति नै राम्रो फोटोको आश गर्न सकिन्छ र, तर सम्पत्तिको नाउँमा भने झैं आफूसँग त्यही कम्प्याक्ट डिजिटल क्यामेरा छ । सानो आँखाबाट राम्रो र असल दृश्य हेरे जिन्दगीको सार हुन्छ भन्ने उखान मेरो क्यामेराको हकमा लागू गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

पूर्वको यात्रामा पहिलो पटक झन्डै-झन्डै पूर्वी नाकामै पुगेँ यस पटक, झापाको चन्द्रगढी । त्यहाँ एकदिनको बसाइपछि उदयपुर जिल्लास्थित घर फर्किने बेला गुडिरहेको बसबाट खिचेका तस्बिर यस्ता आए -

सप्‍तरीको धानखेतीको विशाल फाँटले आँखालाई लामो समय फुर्सद दिएन । जता पनि पहेंलपुर संसार । त्यसअघि कोशी नदीको छालहरूसँगै बगियो । बस रोकिएर केही समय त्यतातिर पैदल टहल्न पाएको भए अझ कति शीतल बटुलिन्थ्यो होला । तर टाढा बग्दै गरेको डुंगालाई क्यामेराको भ्युफाइन्डरमा बल्लतल्ल समेट्न पाउँदा पनि ठूलै युद्ध जितेको भावमा मक्ख हुनुपरेको थियो ।

तीन वर्षअघि कोशी नदीको तटबन्ध भत्किएपछि भएको विनाशको अवशेष अझै छ सुनसरीमा । कोशी बाढीअघिका थुप्रै जमिन्दारहरू बाढीपछि एकाएक सुकुम्बासी बने । हजारौं बिगाहा खेतीयोग्य जमिन बालुवाले पुरेपछि मरुभूमि जस्तै देखिन्छ त्यो क्षेत्र ।

राजमार्ग पनि सामान्य मर्मत गरेर सञ्चालनमा ल्याइएको रहेछ । झापाको भद्रपुरदेखि गुडेको म चढेको त्रियुगा ट्राभल्सको बस पनि उदयपुर सदरमुकाम गाईघाट पुग्ने हतारोले सडकको खाल्टाखुल्टीबाट जोगिएर अघि बढ्दै थियो । तीन वर्षअघिको कोशीको घाउ भोगेकाहरूले ढुक्क हुन पाएका छैनन् । अझै पनि वर्षायाममा कोशीले आसपासका बासिन्दालाई नमीठो गरी जिस्काउन छाडेको छैन । कोशी ब्यारेजमा खतरासूचक रातो बत्ती बल्दा सर्वसाधारणको मुटुले ठाउँ छोड्छ । तर यो अब बानी पनि भइसकेको छ ।

र यिनी हुन् – मैं चढेको बसमा मभन्दा अघिल्लो सिटमा बसेका यात्रु । यात्रा अवधिभर यी अधवैंशेसँग बोलचाल भएन । बसको झ्याल बाहिर कुनै सपनाको खोजीमा फैलिरहे जस्ता उनको आँखाको भाव त पढ्न सकिनँ, ऐना-झ्यालमा देखिएको उनको प्रतिविम्ब भने लोभलाग्दो लागेर तस्बिरमा समेटिहालेँ । सिट नपाउन्जेल मेरै सिटको सामुन्नेमा उभिएका उनको अनुहार सिट पाएपछि पनि उस्तै उदास देखिन्थ्यो ।

जाडो र गलबन्दी

2011-11-16T23:05:00.000-08:00

उपहारमा
तिमीले दियौ गलबन्दी

छेक्दै छेकेन जाडो
रोकेन तुषारोको ठिही

तिम्रो उपहारको गलबन्दीभन्दा त
असरदार रहेछ
सुन्दरी सिरेटोको खिरिलो हिलजुत्ता

आतंकवादी जस्तो
घुसेको छ घाँटीको सुरुङभरि
उफ्रिरहेछ शीतलहरको पाइलाले ।

मधुमास

2011-11-11T18:36:00.000-08:00

लामो समयपछि ब्लगमा झुल्किँदैछु । रहर लाग्दालाग्दै, मन-मगजमा कुरा खेल्दाखेल्दै लेख्‍न नसक्नु/नपाउनु बडो पीडादायक हुन्छ । सचेत प्राणी भएको नाताले मानव मन-मस्तिष्कले सधैं केही न केही भावना र विचारको गर्भाधान गरिरहेको हुन्छ । त्यस्ता भावना-विचारले निकास पाएन भने प्रसव पीडाले रन्थनी छुट्छ र मानसिक दुर्घटनाबाट गुज्रिनुपर्छ ।

यस हिसाबमा हामी भावना र विचारको गर्भ बोकेर एउटा-एउटा निकास (चाहे त्यो सामान्य र नियमित काम होस् कि गतिलो सिर्जना) को दौडमा आजीवन लम्किरहन्छौं । यसर्थ हाम्रो यो यात्रा मधुमास नै हो । तर यहाँनेर मैले मानवीय मधुमासको कुरो गर्न लागेको होइन । हरेक प्राणीको मधुमास हुन्छ, मधुमासकै बगैंचामा तिनको अस्तित्त्वको कोपिला लाग्छ र फुल्छ । हालै गृहजिल्ला उदयपुर जाँदा प्रकृतिको काखमा यस्तै मधुमासको शीतल ओढिरहेका फट्याङ्ग्रा जोडीहरूसँग जम्काभेट भयो । खेतभरि पहेंलपुर धान झुलेको समय, कतै धान काट्न खेताला लागेका छन् । कतै भने धानको बोझ घरमा थान्को लगाउने चटारो छ । धानखेत नियाल्दै हिंडिरहँदा आलीभरि फट्याङ्ग्राको जुलुस कुनै उत्सव मनाए झैं उफ्रिन्छ ।

तस्बिरमार्फत तिनको गोपनीयता मैले यहाँ भंग गरें, पाप नलागोस् । फट्याङ्ग्राको मधुमासको तस्बिर हेर्न भित्र आउनुस् -

तस्बिर ठूलो पारेर हेर्न तस्बिरमै क्लिक गर्नुहोला ।

बिन्तीपत्र

2011-10-20T23:33:00.000-07:00

बरू ठुँग्नू
जति छन् -
घुर्की, जलन, गुनासो

नभुत्ल्याउनू
मेरा आँखाबाट
सपनाहरू

छि र लि ने छन्
तिम्रै प्वाँखहरू

पन्ना
पन्ना
सम्झनाहरू

मिल्छ भने हुर्काउनू -
नाबालक सपनाहरू पर्खिरहेछन्
तिम्रो आँखाको गुँड ।

चिठी ना कोइ सन्देश .. ..

2011-10-10T00:42:00.000-07:00

जगजीत सिंह [1941 - 2011]

दुई साताअघि अस्वस्थ भएर उनी मुम्बईस्थित लिलावती अस्पतालमा भर्ना हुँदा सबैतिर अत्यास बढेको थियो । गजल गायनका पारखीहरू ट्विटर, फेसबुक लगायतका सामाजिक सञ्जालमा पनि चिन्तायुक्त स्वर निकाल्दै स्वास्थ्य लाभको कामना गर्दै थिए । मस्तिष्कमा रक्तस्राव भएर प्रिय गायक ७० वर्षे उमेरमा कष्टसाथ सास लिँदै थिए । पछि सुनियो- आत्तिनुपर्ने अवस्था छैन, सुधार देखियो । स्रोताको मन पनि थामियो ।

आज बिहान पो खबर आयो एकाएक – गजल सम्राट् जगजित सिंह रहेनन् ।

गजल गायनलाई सम्मानजनक उँचाइमा पुर्‍याउन अहम् योगदान पुर्‍याउने जगजितले अस्पतालमै नश्वर चोला त्यागे । तर उनी त हाम्रो कम्युटर, सीडी, मोबाइल, आइपोड लगायतका संगीत संग्रहमा अझै सुरक्षित बस्नेछन् अब । जो मान्छे भौतिक रूपमा रहँदैनन्, उसको अनुपस्थितिमा उसका अवशेष र सम्झनाले हामीलाई झन् बढी जुरुक्क बनाउँछन् । गजल गायनमै डटेर लागेका जगजीत जस्ता गुनिला व्यक्तिको प्रभाव त झन् अचाक्ली छ, मनसम्मै गढ्ने । एउटा स्रोताको जीवनकालभरि पुग्ने गरी जगजितको सांगीतिक तरंग पर्याप्‍त छ । उनका एलबमहरूमध्येमा मलाई सज्दा मन पर्छ । लता मंगेशकरसँग मिलेर गाएको त्यो एलबममा यति कोमल गजल छन्, धागोभन्दा पनि पातलो रेशाले सुमसुम्याए झैं छुन्छन् अन्तरमा । त्यसमध्ये पनि ‘गमका खजाना तेरा भी है’ भन्ने गजल त अनगन्ती पटक सुनिएर पनि अझै सुनिँदैछ ।

संगीतमा राम्ररी नभिजेकाहरू शास्त्रीय संगीतसँग तादात्म्य राख्दै मन्द रफ्तारमा गाइने गजललाई ‘निद्रा डाक्ने गीत’ को रूपमा अर्थ्याउँछन् । छेउमा कसैले गजल सुन्न लाग्यो भने ‘निद्रा लाग्यो’ भनिदिन्छन् । तिनका लागि ‘लोरी भाका’ तुल्य गजल गाउने गायक आज आफैं निदाएका छन् । लाखौं गजल पारखी भने उर्लिएर उठेका छन् र उनको संगीतलाई जागरुक भएर अझ अँगाल्न अग्रसर देखिएका छन् ।

सज्दा, इन्तेहा, इन्साइट, जज्वात, द अनफरगेटेबल्स, अ जर्नी विथ चित्रा सिंह, फे टु फेस, लभ इज ब्लाइन्ड जस्ता जगजितका ८० वटा जति एलबमका गीत-गजल सुन्न पर्याप्‍त समय नै छुट्याउनुपर्छ । तर समय मात्र भएर अनि सुन्नलाई कान मात्र भएर पनि हुँदैन । मन र मगजको युगल संयोजन गर्नुपर्छ, अनि मात्र बल्ल तालले काम गर्छ । नत्र स्रोताको भूमिका अपूरो रहन जान्छ । असल गीत-गजल सुन्नु एक खालको ध्यान नै हो ।

जगजितको सम्झना गर्दै उनीप्रति श्रद्धाञ्जलिस्वरूप उनकै केही गजल सुनौं -

* गमका खजाना
* वो कागज की कश्ती
* मेरा गीत अमर कर दो
* चिठी न कोइ सन्देश
* हम तो है परदेश मे

अन्त्यमा, जगजीतले गाएको नेपाली गीत पनि सुनौं । आलोक श्रीको संगीतमा सोलो एलबम ‘संयोग’ मा गाएका थिए उनले । त्यही एलबमबाट एउटा गीत -
* कुन माया सदर भो

शुभकामना भरि .. ..

2011-10-02T04:29:00.000-07:00

दसैं आयो है !

2011-09-30T10:17:00.000-07:00

लालाबालाको लागि त आउँछ दसैं

तालिममा बारम्बार औंला उठाएर सतर्क गराए जस्तो ए है, दसैं त आयो भनेर आफैंलाई याद गराउनुपर्ने भएको छ । होशचेत गुम भए झैं चाडबाडको पत्तो नै छैन । होश नभएपछि यसको अनुभूति नहुनु स्वाभाविकै हो । दसैंको रमझमलाई स्वर्गै ठानेर मक्खिने बालापन अब रहेन, यसैले उमेरकै पनि दोष होला । कि त चाडबाड मनाउने चलन नै फेरिएकोले दसैंको अनुभूति हुन छाडेको हो ! वरिपरि हेर्‍यो, कुनै रौनक पनि देखिन्न ।

हुनत, 'सहरको दसैं' सानो हुन्छ, दसैं मान्ने खास जमात गाउँतिर उर्लिएपछि दसैं उतै बढी फक्रिन्छ । गाउँलेहरूकै ओइरोले त सहरलाई 'सहर' बनाएको हो । काठमाडौंको दसैं कहिल्यै पनि खुलेको देखेको छैन । बरु तिहारमा बेहुली झैं रातो-पिरो हुन्छ । यसैले भुक्तभोगी दाइहरूले दसैंमा गाउँ जान नपाएर काठमाडौंमै कुथुर्किनुपर्दा भनेको सुनेको छु, "यहाँ दसैंमा साह्रै नरमाइलो, तिहारमा बरु ठीक !"

दसैं आयो है भन्ने कुरा पनि टेलिभिजन र रेडियोमा मालश्री धुन बज्न थालेपछि मात्र चस्का लाग्छ । मिडियामा निर्भर हुँदै गयो चाडबाडको रौनक पनि ! अर्कोतिरबाट हेर्दा यस्तो बेला मिडियाको महत्त्व पनि साबित हुँदो हो, रेडियो-टिभी नहुँदा हुन् त चाडको उल्लासमा मन कसरी पो फुरफुर हुँदो हो गाँठे भनेर ! अहो, मालश्रीको मुटु रेट्ने खालको विरही गुञ्जन । कहिलेकाहीं त लाग्छ, यो धुन पर्वकै खुसियालीमा बजाउने हो कि वियोगमा सुकसुकाउँदा ? यो धुन बजिरहँदा औडाहा हुन्छ, मन सुकेको पात जस्तै फरफराउँछ । मेरो अनुभूतिको कुरा यो । कतिलाई रमाइलै लाग्ला । घरदेखि टाढा एक्लै दसैं मनाउनुपर्दा (मनाउनु पनि के भन्नु !) को पिरोलोले होला विरह जागेर निरस लागेको । अझ विदेशमा रहेकाहरूलाई त झन् के बित्दो हो यस्तो व्याकुलताले ! यसपाली आफू पनि घर नजाने भइयो ।

दसैंको रमझमलाई स्वर्गै ठानेर मक्खिने बालापन गयो । आजकाल दसैंमा मक्खिँदै हिंड्ने लालाबाला देख्दा इर्ष्या जाग्छ । सबै उल्लास बालापनसँगै बिदा गरियो जस्तो लाग्छ । त्यही बेला मनाइयो जीवनभरिको दसैं । नयाँ नाना, मीठो खाना, लिङ्गे पिङमा झट्का ! चेलीबेटी आफू नपरिए पनि आँखा पिलपिल पारेपछि उ बेला हजुरबा र बाबाट ५-१० रुपैयाँ भेट्दा मिल्ने खुसीको तुलना केसँग होला र अब ? तिनै हजुरबा-बाको आँखा छल्दै गाई-गोरु बाँध्न भनी बाटिएको डोरी लगेर भाइ-बहिनीहरूको फर्माइशअनुसार तिनकै बटालियन जम्मा पारेर बडहरको रुखमा पिङ हाल्नुको मस्ती अब कुन कुरामा छ ? ठूलो हुन्जेल पनि दसैं-तिहारमा जानी-नजानी जुटपत्तीसम्म भए पनि तास खेल्दा, अर्कोले झेली गर्‍यो भन्दै २-४ रुपैयाँको लागि झगडा गर्दाको तृप्‍ति अपरम्पार छ !

सर्लाही हरिनगरस्थित मामाघर

अझ दसैं भनेपछि मामाघरको सम्झना आउँछ । वर्षदिनमा उदयपुरबाट सर्लाहीसम्मको लामो गन्तव्य पुग्न दसैं जस्तो विशेष अवसर नै कुर्नुपर्ने । अरु बेला अभिभावकलाई फुर्सद नहुने । दसैंमा पनि फूपु-चेली आउने हुँदा सबै बेला दसैंमा मामाघरको सपना पाल्दै घरमै थन्किनुपर्ने । मामाघर जाने कुरा चल्दा पनि दुई छोरी र दुई छोरामध्ये कसलाई लाने भन्नेमा बा-आमाको चयन सूचीमा आफू नपरिए भक्कानो छुटाएर डाँडै थर्काउने गरी रोइन्थ्यो । मामाघर पुगेपछि सेतै फुलेकी हजुरआमाले 'आच्या' भन्ने थेगो बोल्दै दराजबाट चकलेट, छोकडा र मिश्री दिएको त्यो पल अझैसम्म पनि गुलियो भएर दिमागमा लेस्याइलो बनिरहेको छ । मामाघरमा टन्ने साथी हुन्थे । तराईको बस्ती, मधेसी फुच्चा-फुच्चीसँग भाँडाकुटी र बिहेबारीको खेल त कति खेलियो कति । पक्काघर भन्दै केटाकेटीहरू मामाघरको मूलघरको पक्की आँगनमा भेला हुन्थे । कहिले क्यारामबोर्ड, कहिले तिति, कहिले गुच्चा खेलेर ज्यान लखतरान पारिन्थ्यो भोक नै बिर्सेर । दसैंमा टीका लगाउन हजुरबा र मामाहरूका साथै हजुरबाका भाइ अर्थात् काका हजुरबाको घरसम्म ताँती हुन्थे । बूढाहरू पनि बालमनोविज्ञान बुझेका बाठा, एउटा टक्की २०-५० रुपैयाँको ठाउँमा खुजुरा पारेर निकै मोटो बिटो हातमा थमाइदिन्थे । आफू दङ्ग !

पछि हजुरआमा पनि बित्‍नुभो । हजुरबा पनि उमेरसँगै होशचेत राख्‍न नसक्ने हुनुभो । इन्जिनियर मामा सपरिवार घरबाहिर नै बस्ने । मामाघर उजाड लाग्दै गयो । आफूसँगै फुच्चे रहेका मामाघरका साथीभाइले पनि जुँगारेखी हाल्दै गए । अब बनावटी शिष्टाचार राख्‍नुपर्ने भो, चञ्चलतामा लगाम कस्नुपर्ने भो । उमेरसँगै समाजले बनाइदिने साँचोमा ढालिँदै गइयो आफूलाई । आफ्नो पढाइको चाप, बा-आमाको पनि व्यावहारिक व्यस्तता । मामाघर भन्ने रहरलाग्दो ठाउँको मोहनी छुटाउँदै जानुपर्‍यो । त्यस्तो प्यारो मामाघर नगएको अहिले कति वर्ष भइसक्यो ।

- दसैंको बहानामा सुनौं सुरसुधाको दसैं मङ्गल धुन

- पप गायक योगेश्वर अमात्यले गाएको दसैं सास्तीको गीत

दसैंको हार्दिक शुभकामना तपाईंलाई !

विगत वर्षका दसैंको सम्झना पनि पढ्ने कि :

दसैँ संस्कृति : ढाडमा टेक्ने चाड ?

जमरे दसैँ, चिउरे दसैँ र विवश बुहारीहरू !

'अफिसे दसैँ'
दसैं : रहनुस् मस्त र स्वस्थ

दस्स्स्स्सैं !!!

पाटन

2011-09-21T23:23:00.000-07:00

पाटन दरबार स्क्वायर परिसरमा आयोजित तीनदिने साहित्यिक जात्राको तेस्रो तथा अन्तिम दिन झमझम झरी परेको थियो । जात्रामै भाग लिन निकै समयपछि पाटन पसिएको थियो । जात्रा चलुन्जेल तीनै दिन आसपासका पुरातन सम्पदाले लोभ्याइरह्‌यो । मन्दिरका रात्ता भित्ता र भुइँ पनि राताम्मे ।

कृष्ण मन्दिरको सेरोफेरोमा केही फोटो पनि खिचियो ।

अनौठो परिस्थिति, कुँवर र इंतजाम

2011-09-16T10:00:00.000-07:00

सन् २००५ को भारतीय ज्ञानपीठ पुरस्कारबाट सम्मानित भारतका कवि कुँवर नारायण (जन्म १९२७ सेप्टेम्बर १९) इतिहास र मिथकमार्फत वर्तमानलाई हेर्ने विशिष्ट सर्जक मानिन्छन् । भारतमा ज्ञानपीठ पुरस्कारलाई सर्वश्रेष्ठ पुरस्कारको रूपमा लिइन्छ । मुख्य विधा कविता भए पनि लेख, कथा, समीक्षा पनि लेखेका छन् कुँवरले । उनका कविताहरू इन्टरनेटमै खोजेर पढेको हुँ । त्यसपछि उनको सशक्त कवित्त्वको झलक मिल्दै गयो । वाद, खेमा, उँच-नीचको हिसाब नगरी उनका रचनाहरू मन पराउन सकिन्छ, त्यो चुम्बकीय शक्ति छ तिनमा । सरल भाषाका कारण उनको रचनाले पाठकलाई सजिलै साथी बनाउँछन् । अहिले सर्वत्र विचित्र परिस्थिति छ, जे हो भनेर मान्यो, त्यो हुँदैन । सबै कुरा विडम्बनापूर्ण, मुखुण्डोमय ! यस्तै सन्दर्भ गाँसेर कुँवरले लेखेको ‘इंतजाम’ कविता उनको ८४औं जन्मोत्सवको अवसर छोप्दै बाँड्न चाहेँ ।

इंतजाम

कल फिर एक हत्या हुई
अजीब परिस्थितियों में ।

मैं अस्पताल गया

लेकिन वह जगह अस्पताल नहीं थी ।

वहां मैं डाक्टर से मिला

लेकिन वह आदमी डाक्टर नहीं था ।

उसने नर्स से कुछ कहा

लेकिन वह स्त्री नर्स नहीं थी ।

फिर वे आपरेशन-रूम में ले गए

लेकिन वह जगह आपरेशन रूम नहीं थी ।

वहां बेहोश करने वाला डाक्टर

पहले ही से मौजूद था-मगर वह भी

दरअसल कोई और था ।

फिर वहां एक अधमरा बच्चा लाया गया

जो बीमार नहीं, भूखा था ।

डाक्टर ने मेज़ पर से

आपरेशन का चाकू उठाया

मगर वह चाकू नहीं

ज़ंग लगा भयानक छुरा था ।

छुरे को बच्चे के पेट में भोंकते हुए उसने कहा

अब यह बिलकुल ठीक हो जाएगा ।

‘साझा’लाई बचाऔं !!

2011-09-12T19:41:00.000-07:00

अपडेट : प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले अनसनस्थल शान्तिवाटिका पुगेर मागहरू पूरा गर्ने आश्वासन दिएपछि लेखक नयनराज पाण्डेले तेस्रो दिन (सेप्टेम्बर १४ मा) आमरण अनशन तोडेका छन् ।

नाम साझा तर खटनपटन र रजाइँ केही व्यक्तिको भएपछि कति विडम्बनापूर्ण कुरो होला ! त्यस्तो खटनपटन संस्थाको हितको लागि भइदिएको भए त प्रश्‍न गर्ने ठाउँ पनि हुन्थेन । तर साहित्यको प्रवर्द्धन गर्ने र सधैं रुग्ण अवस्थामा रहेको भनिने संस्थामा जब ३२ लाख रूपैयाँ पर्ने गाडी ल्याइन्छ, जसको अध्यक्ष र महाप्रबन्धक दिनको तीनचोटि पहिरन फेरेर अफिसमा झुल्किन्छिन्, त्यो संस्थाको हालत के होला ? जानकारहरूको बुझाइमा साझा प्रकाशन यस्तै अवस्थामा छ अहिले ।

कलेज स्तरको पाठ्यक्रममा रहेका पुस्तक र साहित्यिक कृतिको मनग्गे बिक्री गर्दै आए पनि नाफा भएको कहिल्यै सुनिंदैन । वितरण सन्जाल मुलुकमै सबैभन्दा बढी भएको संस्थाले जनक शिक्षा सामग्री केन्द्रद्वारा उत्पादित विद्यालय स्तरका पाठ्यपुस्तक पनि देशभरि बिक्री-वितरण गर्दै आएको छ । साझा प्रकाशनको संस्थागत सुधारको लागि दबाब दिंदै साहित्यकार नयनराज पाण्डेले आमरण अनसन सुरु गरेका छन् । रत्‍नपार्क शान्तिवाटिकामा अनशन थाल्दा प्राय सबैजसो साहित्यकारको साथ र ऐक्यबद्धता पाए उनले । साझाका पूर्व अध्यक्ष, महाप्रबन्धकहरू र पूर्व बोर्ड सदस्यको प्रत्यक्ष सहभागिता रह्यो । कारण, उनका मागहरू जायज छन् । साझा सञ्चालक समितिका सदस्य रहेका पाण्डेले संस्थामा अनियमितता भएको भन्दै त्यसको सुधारको माग गर्दै आन्दोलनको बाटो रोजेका हुन् ।

साहित्यकारहरु र (साझा प्रकाशनका) अंशियारहरूको ध्यानाकर्षण गर्दै नयनराजले प्रमुख रूपमा तीनवटा माग राखेका छन् :

(१) साझा प्रकाशनलाई शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गत राखियोस् ।
(२) अध्यक्ष र महाप्रबन्धक एकै जनालाई नबनाइयोस् ।
(३) महाप्रबन्धकको नियुक्ति शैक्षिक योग्यता, अनुभव र संस्थाको प्रगतिको कार्ययोजनाको आधारमा खुला प्रतिस्पर्धाबाट गरियोस् ।

कुनै पनि माग चित्त नबुझ्ने खालका छैनन् । यी माग राजनीतिक नभई साझालाई विशुद्ध प्राज्ञिक थलो बनाउने उद्देश्यबाट प्रेरित भएको देखिन्छ । तर आमरण अनशनको कार्यक्रम नै थाल्नुअघि साझाभित्रैका बोर्ड सदस्य साथीभाइ र बाहिर रहेका विद्वान्‌हरूसँग छलफल गर्नु आवश्यक थियो । यसमा नयनराजले गल्ती गरेकै हुन् । सामूहिक छलफल गरेर आन्दोलनमा उत्रिएको भए त्यसले अझ सामूहिकता र आम स्वरूप पाउनेथ्यो । बोर्ड सदस्यमध्ये केहीले हातेमालो समेत गर्ने थिए होलान् । झ्माम्मै आमरण अनशन बस्नुअघि अन्य किसिमका दबाबमूलक र सर्वसाधारणलाई साझाको अवस्थाबारे जानकारी दिने चेतनामूलक कार्यक्रम गर्न सकिन्थ्यो होला ।

माथि उठाइएका मागको कुरा गर्दा प्राज्ञिक थलो कृषि मन्त्रालयअन्तर्गत हुनु आफैंमा व्यङ्ग्य हो । साहित्यिक र बौद्धिक थलो साझा प्रकाशन सहकारी प्रणालीअनुसार रहँदै कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयको मातहत रहेको संस्था हो । हजारौं स्रष्टाहरूको सेयर रहेको र साहित्यकारको साझा संस्थाको रूपमा रहेको साझा कसरी कृषि मन्त्रालयअन्तर्गत रहन सक्छ ? साझाले गोबरग्यास निकाल्छ कि खादमलको उत्पादन गर्छ वा बिउबीजन वितरण गर्छ ? अहिलेसम्म विभिन्न विधाका साहित्यिक कृतिका साथै विद्यालयस्तरका सन्दर्भ पाठ्यपुस्तक तथा उच्चशिक्षाका पाठ्यसामग्रीसहित एक हजारभन्दा बढी शीर्षकका पुस्तकहरू प्रकाशित गरिसकेको साझालाई यो प्रश्न सुहाउँदैन । ल ठीकै छ, सहकारी प्रणालीअन्तर्गत राखिएकोले संस्थाले त्यो स्वरूप लिएको माने पनि प्राज्ञिक क्षमता र पृष्ठभूमि बाहिरको व्यक्तिलाई जीएम र अध्यक्ष बनाउँदा कस्तो प्रतिफल पाउला नेपाली भाषा र साहित्यले ? ढुसी पर्न लागेका किताब गोदामबाट निकालेर बेला-बेला पुस्तक प्रदर्शनी गर्दै सबैभन्दा बढी बिक्ने किताबहरू भनेर गर्वसाथ सूची सार्वजनिक गर्दा पनि साझाको पेट किन पुस्टिन सकेको छैन ? यसको छानबिन हुनैपर्छ अब ।

उपयोगी र राम्रा किताब नछापिई भनसुनका आधारमा कृति छापिने भनेर एकथरीले असन्तुष्टिको तारो साझा र नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान जस्तो सरकारी स्तरका संस्थालाई बनाउँछन् । एक हदसम्म सत्य हो यो । प्रज्ञामा त सर्जकहरूले छाप्न भनेर बुझाएका पाण्डुलिपिहरू सर्जकको निधन भइसक्दा पनि छापिएर नआएको पाइएको छ । प्रकाशनमा भनसुनवादको उदाहरण केही समयअघिसम्म साझाको मासिक पत्रिका ‘गरिमा’ मै प्रशस्त पाइन्थ्यो । आलोपालो सरकार सञ्चालन जस्तै एकथरी लेखकको घुमिफिरी रचना छापिरहने, ‘सिन्डिकेट’ मा परे झैं एकथरी सर्जकले भने उपेक्षा बेहोरिरहने । यस्तोमा अध्यक्ष र महाप्रबन्धकको एक साउतीमा पत्रिकाको पाना नै अबलीबदली हुने, परेका रचना हट्ने र अर्कोले ठाउँ पाउने स्थिति नहुने कुरै भएन । स्वतन्त्र रूपले काम गर्न नपाए पत्रिकाका सम्पादक कठपुतली नबनी सुख पनि भएन ।

नयनराजको आन्दोलन र मागमा ऐक्यबद्धता जनाउँछु । साझा हामी सबैको संस्था हो । नेपाली भाषा-साहित्यको उत्थानको लागि स्थापित संस्था रीतपूर्वक नचले संस्था सन्चालनको औचित्य नै के ?

अफ्रिका

2011-09-09T09:28:00.000-07:00

तिमीले लगाइदिएको बुर्का
मेरो अनुहार जति पनि कालो छैन महाशय !
यति मानहानि पनि नगर

त्यसो त,
बुर्का लगाए पनि
बुर्का नलगाए पनि
म त उही परिचयमा हाँसिरहेछु खिस्स -
कालो जंगलमा एक धर्सो हिमताल ।

गजल : जवानीका घोडा

2011-09-08T23:57:00.000-07:00

बा-आमाका चिसा गोडा अलपत्र छाडेर
कुद्‌यौं जवानीका घोडा अलपत्र छाडेर ।

कहाँ के खजाना बटुल्न हतारिए झैं,
हिँड्नुपर्छ आफ्ना जोडा अलपत्र छाडेर ।

कुन साँगुरो आँगनमा निस्सासिन जान्छौ,
घरको यो बाटो चौडा अलपत्र छाडेर ।

प्यास त तिमीभित्र थियो, बाहिर खोज्दैछौ,
गग्रेटोका माटो र रोडा अलपत्र छाडेर ।

बा-आमाका चिसा गोडा अलपत्र छाडेर
कुद्‌यौं जवानीका घोडा अलपत्र छाडेर ।

जन्मदिन, जन्मदाता र जोखाना

2011-09-07T02:23:00.000-07:00

भदौ २१, बिहानै जन्मदाताको फोन आयो गाउँबाट ।
सोधनी भयो :

– “नुहाइस् ?”

– “उहुँ !”, भर्खरै त छाडेको थिएँ ओछ्‌यान । अघिल्लो दिनको घुमफिर र साथीभाइसँग भेटघाटको थकान थियो । अंग्रेजी क्यालेन्डरअनुसार भने अघिल्लै दिन सेप्टेम्बर ६ मा जन्मदिन परेको थियो ।

– “पूजा-आजा गरिस् त ? म त तेरो लागि मन्दिर गएर आइसकेको, लड्डु पनि चढाएँ ….”

आमाको बोली अझै थामिंदैन – “पशुपतिनाथले रक्षा गरून् भन्दा सधैं झर्को मान्छस्, हेर तिनै हुन् सच्चा र दिगो बाबु-आमा, हामी त नक्कली, आज छौं- भोलि छैनौं ।”

मलाई दिक्क लाग्छ ।

आमा पछिल्ला केही समययता बढी नै निराशापूर्ण कुरा गर्न थाल्नुभएको छ । एकदम निरस पनि । मूर्तिपूजामा मन एकोहोरिएको कट्टर धार्मिक । आफ्नो लागि कुनै रहर र खुसी साँच्नु केही छैन । झोंक चल्छ मलाई, त्यति फोन गर्न पनि मन लाग्दैन । फोन गर्‍यो कि कुनै बेला बोल्दाबोल्दै सुकसुकाउनुहुन्छ अनि मनै अमिलो हुन्छ । फेरि-फेरि फोन गरेर त्यो पिरो बोली सुन्ने साहस कसरी हुनु ?

– “दाजु-भाइ मिलेर बस, तेरो थाई जागिर होस्, त्यति भए मलाई सन्तोक हुन्छ”, भक्कानो उर्ले जस्तो आमाको गला थर्थराएको प्रस्टै सुन्छु ।

आमाहरू सधैं सन्तानकै पीरमा सुकुटी भइरहन्छन् । मेरी आमा पनि सुकुटी परेकी । ग्यास्ट्रिकको रोगी छिन् तर चियाको पारखी हुनुपर्ने ! बिहानभरि कति‍-कति खेप चिया, दिउँसो १२ - १ बजेतिर खाना २ - ४ गाँस ! चियाबाहेक पीरैपीरको सुरुप लिन्छिन् । पीर नहोस् पनि किन ? चार सन्तानमध्ये दुई छोरीहरू बिहे भएर आ-आफ्नो घर खाने उपक्रममा लागे । छोराहरू उच्च शिक्षाको लागि काठमाडौं पसेका, जागिरे धुनमा अझै लाखापाखा बसिरहेछन् । वर्षको एकचोटि दसैंमा बल्लतल्ल घर फिर्ने मेसो मिल्छ, त्यो पनि कुनै बेला त त्यसै हुस्सिन्छ । अनि नचिसिने बूढा आँखाहरू कुन होलान् ? अरू बेला गाउँको फराकिलो आँगनमा बूढा-बूढी एक्लै । 'बाह्र छोरा तेह्र नाति' उखान एकसम सजीव भएर आउने । एक समय केही बिगार गर्दा डाँडै थर्काएर झाँको झार्ने बाको स्वर अचेल त निर्जन गुफाबाट झर्ने तिरतिरे जरुवा जस्तै मसिनो भएको छ । आदेश दिने त्यो स्वरले आजकाल सल्लाह र आडभरोसा खोज्छ । उसबेला थर्कमान बनाउन एकोहोरो फारिने र धारिलो बन्ने ती आँखा पनि हल्का जालो लागे झैं फुस्रिएका छन् – भासिएको गहिरी खेत ! ती आँखामा हामी सन्तानकै सपनाको कपास झ्याङ्गिएर हो कि, खुइलिएका छन् नानीको गेडी पनि पुरानो भोटो जस्तै ।

नेपाली मितिभन्दा एकदिन अगाडि अंग्रेजी क्यालेन्डरअनुसार जन्मतिथि परेको थियो । यसैले सेप्टेम्बर ६ मै मन उत्सवमय भयो । एउटा साथीसँग पुलचोकको घाङ्ग्री क्याफे पुगें । पृष्ठभूमिमा मधुर संगीतको गुन्जनमा बिहानको खाजा + खाना एकैचोटि खाइयो १ बजेतिर । साथीसँग गए पनि खासमा म एक्लै थिएँ । एक्लोपन रोग कि आदत, वा रुचि ? थाहा छैन । तर एक्लै भएर आफैं आफ्नो साथी हुनुमा, हुन सक्नुमा परमानन्द छ !

कपाल फुल्न सुरु भएको कुराले सुर्ता लाग्न थालेको छ । कपाल छँटाउन नाइकोमा पुग्दा उसको बोली समेत रिसउठ्दो लाग्न थालेको छ, भन्छ – “कपाल त धेरै फुलेछ तपाईंको, उमेर कति भो ?” कपाल र उमेरको पनि साइनो हुँदो रहेछ है भनेर आफैंलाई झस्काउन थालेको छु । कपाल फुल्नु र फूल फुल्नु एउटै कुरा होइनन् । तर दुवै प्राकृतिक कुरा । सेतै फुलेका हजुरबा-आमाहरूले पनि कालो मेहन्दीमा आफूलाई लुकाएको देख्छु । त्यसरी उमेरदार देखिने मोह आफैंलाई उत्साह भर्ने प्रयास हो कि अरूसामु आफू पुरानो मानिस र कमजोर देखिन नचाहने बहाना हो, बुझ्दिनँ ।

कपाल फुल्नु परिपक्वताको प्रमाण हो मूर्ख ! भन्दै साथीहरूसामु ठट्टा गरेर आफूलाई ढाडस पनि दिन्छु । तर आफूमा परिपक्वता खोतल्दा भने शून्यता पाउँछु । जति हिँडे पनि अजिङ्गर जस्तो गुजिल्टिएको यात्रा बाँकी नै छ, जति सिके पनि अज्ञानता खोपडीभरि छ ।

बिहीबार एकादशीको दिन जन्मेको बालक निकै ठूलो र विद्वान् (असल भन्ने चाहिं सुनिनँ है !) मान्छे बन्छ यो भन्थे रे पण्डितहरूले मलाई । आमा अझै पनि दोहोर्‍याई-तेहेर्‍याई भनिरहनुहुन्छ । सुनेर फिस्स हाँस्ने गर्छु म । भाग्यको पारख गर्ने कुरामा पत्यार नलागेर हो कि आफ्नै गति देखेर हो ! अथवा ठूलो र विद्वान् भन्ने परिचय मेरो मानसिकतामा निकै विराट् भएर पनि हुन सक्छ । हामी मान्छे फेरि आफैंलाई कम आँक्न खप्पिस पनि छौं । तर यथार्थमै कम रहेको आफूलाई कम आँक्नु मेरो कमजोरी पनि फेरि देख्दिनँ म । धेरै गर्नु छ, पण्डितहरूले निकै आँकेको त्यो बालक अझै बामेसम्म पनि सरेको छैन कि जस्तो लाग्छ ।

त्यो बालकलाई जन्मदिनको शुभ कामना !!

नेपालथोक एक्सप्रेस : बन्द, बाइक र माछा

2011-09-03T21:14:00.000-07:00

ताम्सालिङ नेपाल राष्ट्रिय दल नामको पार्टीले उपत्यका र आसपासको जिल्लामा बन्द आह्‌वान गरेको दिन । गफैगफमा घुमघामको कार्यक्रम बन्यो । “जाने हो त ?” भन्ने एकजनाको सवालमा ल जाम् त जाम् भनेर सहमति जनाइयो । नसोचेको कुरा अकस्मात् हुँदा लेखेकै यस्तो रहेछ भनेर भावीको लेखाप्रति विश्वास जाग्दो रै’छ क्यारे हामीमा ! उपत्यका नजिकै कतै गएर साँझसम्ममा फर्किन भ्याइने ठाउँको सूची केलाउँदा सिन्धुलीको नेपालथोक रोजाइमा पर्‍यो । त्यसो त ककनी, लाकुरीभञ्ज्याङ पनि रोलक्रममा आएका थिए । जाँदा र फर्किँदा २-२ घन्टा लाग्ने हिसाब गरेर हिंडियो नेपालभित्र नेपालको ट्याग लागेको नेपालथोक । बिहानको साढे १० बजे भक्तपुरतिर नजर मोडियो । रुपेश श्रेष्ठ र कमल कुमारको बाइकले धुँवा निकै फ्याँक्ने भयो आज । कमलजी एकल सवारीमा, म रुपेशजीको पछाडि बसें ।

नियमित बन्दले वाक्कदिक्क भएर होला, मान्छेहरू थेत्तरो भएछन् काठमाडौंका । बिहान सबेरै गाडीको चाप कम भए पनि घाम क्षितिजको कुम-कुम आइपुग्दा बन्दको छनक नमिल्नेगरी सडक भरिभराउ छन् । यस्तो सडकको धुवाँमय नेवा प्रदेश छाडेर ताम्सालिङ प्रदेशतिर लम्किँदा माझिएको प्रकृति र खुलेको आकाशले नशालु बनायो । यस्तै नशामा लट्ठिएर कुनै बेला सास फेर्नै बिर्सिएको हो कि भने जस्तो, अनि कुनै बेला भने यति स्वच्छ वायुबाट धेरै लाभान्वित बनूँ भनेर छिटोछिटो सास फेर्ने उपक्रम चलिरह्‌यो ।

आफू कहिल्यै नआएको ठाउँ । यो बाटो भक्तपुरभन्दा नकाटेको । यसैले हरेक मोड नयाँ लाग्यो । धुलिखेल झरेपछिको सल्लाघारी । बन्दको प्रभाव होला, धुलिखेलपछि त बाटो पूरै सफा देखियो । फाट्टफुट्ट गाडी र हाम्रै जस्तो बत्तिएको मोटरसाइकल । कमल कुमारजीको स्टाइल पनि गजब लाग्यो । कहिले निकै पुछारमा छुटेर मोडबाट लामो समय अन्तर्ध्यान हुने, कहिले भने निकै सुरिएर अग्रमोर्चामा देखिने । गाडीको चाप त के, चालचुल समेत नभएकाले बाइकलाई सडकमा मनमौजी गर्न छुट थियो । तर हामी सम्हालिने किसिमका युवक थियौं । भकुण्डेबेंसीको सहरोन्मुख मुहार पनि रमाइलो । त्यहीं खाजा खाइयो । हाइजिनिक हुन्छ भन्दै चना र आलुको मेनुमा सबैको मन भुलाए कमलजीले । नत्र चाउमिन र चाउचाउ जस्ता ‘राष्ट्रिय परिकार’ नपाइने नेपालको कुन ठाउँ छ र ?

लहलह धानखेत, गाउँको यादले भक्कानो भरियो

सडक छेउछाउ हरियालीको लहराले नेपालथोक पुग्दासम्म बेरिरह्‌यो । बरु धुलिखेल कटेपछि गर्मीले फुलौरा उठाउन थाले पसिनाको । बाटोमा फोटो निकै खिचियो । धेरैजसो फोटो त बाइक गुड्दागुड्दै खिचियो । चालकको पछाडि आरामले बस्नुको फाइदा थियो यो ।

फोटो त खिचियो, नाम थाहा भएन ! के जाति कीरो रे यो ?

मोडपछि मोड आउँछ तर खोइ त नेपालथोक ? बाइकमा बस्दा-बस्दा पट्यार लागिसक्यो । दुखाइ त्यस्तै ! यति टाढा रहेछ भन्ने अन्दाज नै थिएन । साढे १० बजे हिँडेका मनुवा, आराम गर्दै गुड्दै आउँदा बल्ल साढे १ बजे गन्तव्य पुगियो । जुन हिसाबले नेपालथोक जाने भन्ने योजना बुन्दा यो ठाउँ विशिष्ट होला भन्ने चित्र बनेको थियो दिमागमा, त्यस्तो केही रहेनछ । यो नेपालथोक हो है भनेर आफैंलाई बारम्बार सम्झाउनुपर्ने देखिन्थ्यो । यसैले रुपेशजीले बाइक एक कुनामा लगेर रोकिसक्दा पनि गन्तव्य आएकोबारे होशै भएन ।

टहरा जस्ता १०-१५ वटा घर छन् । सबै पसलै जस्ता देखिन्थे । चम्किलो किलिप सिउरिएकी युवती उभिए जस्तै सबैजसो घर सोलारजडित थिए । एउटा पसलमा छिरियो । नेपालथोकको विशेषता यहाँको माछा रे । यति टाढा आएपछि माछा नखाई फर्किने कुरै थिएन । अर्डर गरियो, खरिएर राता भएका माछा प्लेटमा गुजुल्टिएर आए । साथमा बियरको चुस्की पनि लिने भइयो । निकै अन्तरालमा साथीहरूको जमघटमा मैले पनि गिलास भरेँ । सोलार बत्तीले फ्रिज नधान्ने भएकाले हपहपी भएर गुम्सिएको रहेछ बियर । तर ठीक्क चिसो भन्न मिल्ने ! तीतो झोलमा पौडी खेल्दै पेटतिर छलाङ मार्न थाले माछाहरू । संगत गुनाको फल भनेर आफूले चुस्की लिएको दोष साथीहरूको टाउकोमा थोपर्ने कुरो पनि भएन । तर जमघटले हामी मान्छेलाई धेरै कुरामा बगाउँछ । कहीं समथर नदी, कहीं उथलपुथल खहरे ! म त नेपालथोकमा समथर नदीमै थिएँ । फेरि यस्तो रसिक दिन नआउन सक्छ । लहडमै घुमघाममा हिंडिने, हप्प गर्मी पाकेको ठाउँमा मछली टोक्ने । कमलजीले आउँदा-आउँदै बाटोमा रचेको भन्दै एउटा गीत सुनाए । बल्ल रहस्य खुल्यो कमलजी बेलाबेला मोडमा सुस्ताउनुको, बूढा गीति गेंडा फुराउँदै हिंड्दा रहेछन् ।

बाटो बन्द ! खुर्कोट-सिन्धुली सडक निर्माण योजनाका कारण बाइक समेत चल्न नमिल्ने गरी नेपालथोकदेखि बाटो बन्द गरिएको छ । नेपालथोकबाटै रोशी खोलाको छेउबाट सिन्धुली जाने गाडी नै चल्ने कच्ची बाटो रहेछ ।

कम्ता हिंड्नु छैन यो बाटो …

2011-09-01T23:46:00.000-07:00

मखमली गोरेटोलाई
पिस्दै जान्छऽऽऽ
यो घुँडाको टायर

यो बाटोमा
थारुवानको बयलगाडा अँटाउँदैन
लिम्बूवानको टमटम त झन्
उत्तानो टाङ पर्न खोज्छ

टिक्दैन मेरै पैंतालामुनि यो मूल सडक
पचास माना घ्यूमा
तातो डाडु डामे जस्तो हुन्छ

चप्पलको वाहन छ सुरेली खेल्न
पचासौं कोस बुर्कुशी मार्न तयार छु
हिँड् चप्पलबिनै भने पनि
फुटेको पैंतालाभरिको एक पत्र
चप्पल बराबर छ

कम्ता हिंड्नु छैन यो बाटो …
राज्य-राज्य
दैलो-दैलो
मान्छे-मान्छे
सबै-सबैले
नयाँ परिचयको निम्ता दिइरहेछन्

यो डोकोमा
परिवर्तनको डाँक छाँट कसेर लैजानु रे !
सत्ताकुमारीलाई अनैतिक गर्भाधान गराउनेलाई
यो लौरीले
तेर्सैतेर्सो छुलुक्क मुताउँदै लघार्नु रे !

त्यसै बेरोजगार कहाँ हिँडेको छु र
चुनौतीको लोकसेवा आयोगले
थमाएको छ निकै सुहाउँदो पद

अहो हो ऽऽऽ
कम्ता हिंड्नु छैन यो बाटो …

भ्यागुता जस्तै उफ्रिएर

2011-08-31T01:18:00.000-07:00

मुलुकमा भ्यागुता जस्तै उफ्रिने आर्थिक क्रान्तिको खाँचो छ भन्ने ‘आर्थिक कमरेड’ बाबुराम भट्टराई भ्यागुता जस्तै उफ्रिएर कार्यकारी प्रमुखको कुर्सीमा पुगेका छन् । मुलुक त्यो उँचाइमा नपुगे पनि एउटा कुशल नेतृत्त्व ठीक ठाउँमा पुग्यो भन्ने चर्चा यतिबेला चौतर्फी छ । मुलुकलाई माथि तान्न पहिले आफैं माथि पुग्नुपर्छ भन्ने बुझ्नुपर्ने हो कि ? यस हिसाबले प्रधानमन्त्रीमा बाबुरामको आगमन आवश्यक थियो । तर सतिको सराप परेको देशमा राम्रा मान्छे टिक्दैनन्, अनेक दाउपेचले उसलाई असफल तुल्याइन्छ भन्ने जनबोली सधैं सुन्न पाइन्छ । त्यसो त अहिले सुनिँदै आएको जनबोली अनुसार, बाबुरामले पनि देशमा केही गर्न सकेनन् भने अब कसैको आश रहनेछैन, कसैले गर्न सक्नेछैनन् । जनचाहनाको यति उँचो चाङले किचिएका छन् बाबुराम । शान्ति, संविधान, आर्थिक विकास, रोजगारी, सुरक्षा लगायतको चटारो छ । संक्रमणकालीन समयको नाममा यतिविघ्न लगामविहीन छाडिएको छ मुलुक, यसो हेर्दा शून्यदेखि सुरुवात गर्नुपर्ने अवस्था छ । र यसका लागि, दल, गुट वाद र आस्थाको सीमा हटाएर व्यक्ति र उसको योग्यतालाई पारख गरेर भूमिका थमाउनु जरुरी भइसकेको छ । यसको सुरुवात बाबुराम भट्टराईको आगमनबाट भएको छ ।

बाबुराम जन्मेको गोरखा बेलबासको खोप्लाङ गाविसस्थित घर

‘जनताबाट लिएर जनतामा देऊ’ भन्ने माओ-वाणी यिनले पक्कै बुझेका छन् । सामान्य अवस्थामा पनि महिनाको एक पटक आफ्नो गृहजिल्ला गोरखा पुग्ने हुटहुटी भट्टराईमा त्यही वाणीले भरेको हुनुपर्छ । तर अब गोरखा जाने फुर्सद कत्तिको पाउलान् उनले, गोरखामा मात्रै सीमित नभई समग्र मुलुकको कित्ता-कित्तामा नजर पुर्‍याउनुपर्ने दुरबीन यिनको हातमा आइपरेको छ । योग्य र राम्रा मान्छेले अवसर पाउनुपर्छ, बाबुराम त्यही लिकमा उभिएका छन् । तर राम्रो र प्रभावकारी काम गर्ने उनको चाहनासँगै काम गर्न दिने वातावरण पनि आवश्यक हुन्छ । नत्र दौडमा भाग लिएको धावकलाई छिर्के हान्ने लुते प्रतिस्पर्धी त जुनसुकै मैदानमा हुन्छन् । राजनीति झन् कति घिनलाग्दो खेलमैदान हो,व्याख्या गर्नु पर्दैन । यस्तो मैदानको सरसफाइमा बाबुरामको पाइला असरदार बनोस्, यही कामना छ ।

बाबुरामका जीवन झलकसम्बन्धी तस्बिरहरू हेर्न भित्र आउनुस् :

एसएलसीमा बोर्डफस्ट भएपछि गोरखाको लुईँटेल स्कुलमा अभिनन्दन समारोहपछि (बीचमा हाफ प्यान्टमा)

सन् १९७० मा लुईँटेल स्कुल बाहिर

‘जनयुद्ध’ताका २०५८ भदौमा रोल्पाको खरिबोटमा जनछापामार सेनाको भेलामा

संविधान सभा निर्वाचनमा मुलुकभरिबाटै सबैभन्दा बढी मत ल्याएर निर्वाचित भएपछि । गोर्खा क्षेत्र नं. २ बाट निर्वाचित उनले कुल ४६ हजार २ सय ७२ मत प्राप्‍त गरेका थिए ।

भदौ ११, २०६८ मा ३ सय ४० सभासदको समर्थन पाएर मुलुकको ३५औं तथा पाचौं कम्युनिस्ट प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएपछि ।

नेपाली उत्पादनलाई बढावा दिने सिद्धान्तअन्तर्गत नेपालमा बनेको मुस्ताङ गाडी रोजे प्रधानमन्त्रीले ।

... फलानोलाई !

2011-08-26T09:37:00.001-07:00

आज मेरो माया
छातीको आरनभित्र नअटाएर
खोइ कहाँ पो फाल हानेर गयो

पाइन चढाउनु थियो यसमा तिम्रो मायाको
घोट्नु थियो चकमक जस्तै
आफ्नो एक थान सादा कलेजी

देशको सपना र सुस्केरादेखि बेखबर
बेपत्ता नागरिक झैं,
नदेखिने ईश्वर र गुपचुप तस्कर झैं
यस्तो ऐजन ऐजन भएछ आज माया

तिम्रो आँखामा डुब्यो भनूँ त
त्यहाँ
कचौरा-कचौरा
खडेरी छ

अलि माथि
त्यो केशराशिमा अल्झिराखेको सम्झूँ त
सपाट सिउँदोको वारपार सडक छ

बसाइ सर्दै
तिम्रो दैलोसामु आएको मानूँ त
त्यो मुटुको गुलाबी चौबन्दीमा
गाँठोहरू छन्

आज मेरो माया
यो मुटुको हारमोनियम भत्काएर
कुन सुर खोज्न गयो ?

जानुअघि मेरो मायाले
तिमीसँग आपतकालीन बैठक गरेन
माया आत्मनिर्भर भएर गयो
गजब भयो !