Bu konuda  yeni bir tartışma, The Tipping Point’i başucu kitabı olan Malcolm Gladwell‘in Chris Anderson‘un yeni kitabı Free‘yle ilgili eleştirisiyle başladı. Seth Godin, “Malcolm yanılıyor” diyerek Anderson’u savundu. Bu tartışmaya başkaları da katılınca önemli bir zihin cimnastiği başlamış oldu.

Severek takip ettiğim Fred Wilson, bizim de cember.net’te kullandığımız “çoğunluğa ücretsiz, ekstra isteyenlere ücretli” olarak tanımlanacak Freemium kavramını savunuyor. “Freemium and Freeconomics” başlığı altındaki yazısında konuyla ilgili düşüncelerini yine Facebook örneğiyle açıklıyor. Wilson, Facebook’un Freeconomics adını verdiği modelin mükemmel bir örneği olduğunu, ücretsiz üyelik / hizmet etrafında reklama dayalı modelin kesinlikle başarılı olduğunu savunuyor.

Karşı tarafta yer alan David Semeria ise blogunda bu modelin hem kendisini, hem de etrafındakileri yokettiğini öne sürerek bu modele “Kamikaze Marketing” adını vermiş. Doğru yaklaşım olsa da ben kendi kendini yoketme konusuna açıklayacağım nedenle katılmıyorum.

Freeconomics’çiler, marjinal maliyetlerin sıfıra yaklaşıyor olmasından yola çıkıyorlar. Ama bu kadar büyük miktarlar söz konusu olduğunda küçük marjinal maliyetler yine büyük maliyetler olarak ortaya çıkıyor. Bu nedenle, Wilson’un freeconomics dediği modelin aslında zaten varolan bir kavramın sempatikleştirilmiş hali olduğunu düşünüyorum: Damping.

Damping, bir ürün ya da hizmetin, çok küçük marjlarla, hatta maliyetinin altında bir fiyatla, hatta tamamen ücretsiz olarak tüketicinin hizmetine sunulmasıdır. Çoğunlukla “büyükler”, “küçükler”i piyasadan silmek için kullanırlar. Herkesin nefesini tutmak zorunda olduğu bir durumda, ilk önce zayıflar boğulur. İşte damping bunu yapmaya çalışır. Eğer anti-damping kuralları işlemezse, güçlü olanlar bir süre sonra zayıfları tamamen silerler, ve sonrasında karşılarına da kolay kolay rakip çıkmaz. İnternetin özgürlükçü ortamı görüntüsü altında, başka tüm sektörlerde uygulanan anti-damping kuralları – henüz – işlemiyor, ve freeconomics dediğimiz sistem, yalnızca güçlülerin hayatta kalacağı bir medya yaratıyor.

Facebook’un 2009 reklam gelirlerinin 475 milyon dolar olacağı öngörülüyor. Facebook, çok büyük bir kitleye ücretsiz servis sunarak, başka şekilde gelir yaratabiliyor. Diğer taraftan Amerika’daki, Türkiye’deki, dünyanın geri kalanındaki daha küçük siteler, bu geliri yaratamıyorlar. Bir süre sonra nefesleri yetmiyor, ve boğuluyorlar. Damping’in tipik sonucu. Facebook yalnızca social networking alanında değil, geliştirdiği daha bir çok özelliğiyle başka siteleri bitirdi, ya da can çekişir duruma getirdi. Google, arama motorlarına, mail servislerine, bunun ötesinde özelleşmiş yazılımlara aynı şeyi yaptı. Microsoft gibi bir dev bile şimdi nefes tutma yarışında çırpınıyor.

Özetle, Carrefour’un, Real’in bakkalları, küçük yerel marketleri bitirmesi gibi, freeconomics, yerel siteleri sürekli bitiriyor olacak. Globalleşme budur zaten. Bu yazıyı freeconomics’ten şikayet etmek için değil, yalnızca olayın adını net olarak koymaya katkıda bulunabilmek amacıyla yazdım. Sektör olarak bizim yapmamız gereken, oyunun ne olduğunu bilip, ona göre “büyük” yaratmaya odaklanmak, başkaları bizi boğmayı denemeden önce bizim nefesimizi güçlendirmemizi sağlamak.

Ancak bu sayede  internette yalnızca pazar değil, oyuncu da olabiliriz.

Bu arada The Europas’ta En iyi Web Uygulaması/Servisi (Best European Web Application Or Service) kategorisinde çok beğendiğim bir proje olan Mekanist.net, ve En İyi Tasarım (Best Design) kategorisinde de Pasaj.com da yarışıyor.

1. Birlikte satmak / tag along ve Birlikte satışa zorlamak / drag along: Biri azınlık, diğeri çoğunluk hissedarını korumaya yönelik bu iki terimi aynı maddede açıklamak istedim. Tag along, azınlık hisse sahibini korumaya yönelik bir haktır. Ortaklar sözleşmesinde tag along maddesinin yer alması durumunda, çoğunluk hisse sahibinin hisselerini kısmen ya da tamamen üçüncü bir tarafa satması durumunda, azınlık hisse sahibinin de kendi hisselerini aynı koşullarla satmaya hakkı olur. Drag along ise, büyük hissedarın hisselerini üçüncü bir tarafa satması durumunda, azınlık hissedarının da aynı koşullarla satışa zorunlu olmasıdır. Tag along, büyük hissedarın satışı yaparak kaçmasını ve küçük yatırımcıyı belki de başarısız olacak olan bir projede zor durumda kalmasını önlemek için, drag along ise çok iyi bir anlaşma olanağı olması durumunda küçük yatırımcının engelleyici bir tutumunu önlemek için işe yarar. Birlikte satış hakkı ve birlikte satışa zorlama hakkı, Türk hukukunda da geçerlidir, ve çoğu sözleşmede yer alır.
2. Preemption right : Preemption right, şirketin yeni bastığı hisseler için ilgili ortakların ön alım hakkıdır. Örneğin bir finansman turunda giriş yapan ve giriş sırasında şufa hakkı elde eden yatırımcı, bir sonraki finansmanda çıkarılan hisseleri öncelikli olarak alma hakkına sahip olur. Preemption right’in Türkçe karşılığının önalım hakkı / şufa hakkı / rüçhan hakkı olduğunu sanıyorum, ama aşağıda anlatacağım right of first refusal da aynı şekilde çevriliyor; yani kesin bir karşılığı sanıyorum yok.
3. Right Of First Refusal (ROFR): ROFR de preemption right gibi bir ön alım hakkıdır. Ancak ROFR, yeni çıkarılan hisseler için değil, halihazırda varolan hisseler için geçerlidir. Örneğin ortaklardan biri, hisselerini üçüncü bir tarafa satacağı zaman, öncelikli olarak first refusal hakkı olan ortağa hisseleri aynı koşullarla önermek zorundadır. 
   
4. Satın alma opsiyonu / Call option: Satın alma opsiyonunda, şirket ortaklarından biri, diğerine hisselerini belirli bir tarihte, belirli bir fiyattan satın alma seçeneği sunar. Satın alacak ortak, satın almak zorunda değildir, ancak eğer almak isterse, diğer taraf satmak zorundadır. Bunun kullanımında yatırımcı, şirkete girerken girişimcinin bir kısım hissesi için call option alır. Eğer şirket gerçekten iyi giderse, belirlenen tarihte yatırımcı, aslında daha da değerlenmiş şirketin hisselerini, daha önce yapılan bir değerlemeden satın alır. Eğer şirket kötüye gider ve değeri düşerse, almaz (yani almama hakkına sahiptir).
5. Satış opsiyonu / Put option: Satın alma opsiyonunun tersi olarak (anlaşılacağı gibi) satış opsiyonu, bir ortağa hisselerini diğer bir ortağa belirli bir tarihte, belirli bir fiyattan satma seçeneği sunar. Diyelim ki fena olmayan bir girişiminiz var, ve bir yatırımcı da bir miktar hisse almak istiyor. Siz de risklerinizi azaltmak istiyorsunuz. Yatırımcının girişi sırasında yapacağınız sözleşmede koyacağınız satış opsiyonuyla, kendisine hisselerinizin belirli bir kısmını, ileri bir tarihte belirlediğiniz bir fiyattan satmayı garantileyebilirsiniz. Böylece işler istediğiniz gibi gitmezse, hisselerinizin bir kısmını daha önceden belirlenen fiyattan satabilirsiniz.

Bu yazıyla seriyi tamamlıyorum. Hedeflediğimin aksine tartışma yaratan bir dizi olmadı, ama gelen kişisel yorumlardan en azından bazı konularda Türkçe kaynak ihtiyacına katkısı olduğunu düşünüyorum. Umarım son dönemde artık iyice artan girişimci / yatırımcı görüşmelerinde biraz olsun destek olabilecek bilgiler sunabilmişimdir.

Bu konudaki önceki yazılar:

• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 4 – Girişimciye düşen
• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 3 – Yatırımcıyı korumak
• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 2 – Değerleme
• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 1 – Giriş

1- Maaş: Girişimcinin ilk finansmandan sonra bir maaş alması normaldir. Bekleneceği gibi “normal”in ne olduğu pazarlığa açık bir konu. Eğer projenin ilerlemesi için alınan yatırım yüksek değilse, girişimci sembolik bir şey de alabilir ya da hiç bir şey almayabilir; bu tabi ki gelir/gider dengesine, projeye inanca ve girişimcinin maddi durumuna bağlıdır.

2- Yasal giderler: Cann’ın listesinde girişimcinin bu süreçteki yasal giderlerinin şirket tarafından karşılanmasına itirazına katılıyorum. Şirket kuruluşuna kadarki işlemler, ortaklar için kişisel işlerdir; yani herkes kendi avukat ücretini kendisi karşılar. Ancak ortaklar sözleşmesinin imzalanmasının ardından şirketin bir tüzel kişilik halini alma süreci başlar ki bu yatırımdan karşılanabilir. Ama yine bu süreçte de kişisel yasal harcamaların ortakların kendisi tarafından karşılanması gereklidir.

3- Paranın harcanması: Girişimci projede işin her zaman başında olur, ama bu gelen yatırımı dilediği gibi harcayabileceği anlamına gelmez. Bu konunun sınırı çoğunlukla ortaklar sözleşmesinde çizilir, ve sonrasında genel kurul kararı olarak CEO’nun harcamaları belli şartlara bağlanır. Bu da genellikle şirketin normal ilerleyişini sağlayacak nispeten düşük miktarlar için serbest, sonrasında da farklı aşamalarla yön kur üyelerinin ya da belirli hissedarların onayıyla olacak şekilde belirlenir. Örneğin girişimci aylık 20 bin liraya kadar, bir defada 10 bin liraya kadar harcama yapma yetkisine sahip olabilir. Bunun üzerindeki harcamalar için ise yatırımcılardan birinin onayı gerekebilir.

4- Hisselere sahip olmak – vesting: Burada kullanılış şekliyle vesting, Türkçede “haketmek” anlamına geliyor. Vesting, girişimcinin girişimi yarıda bırakıp gitmesini önlemek için kullanılan bir uygulamadır.

Girişimci başlangıçta kendisinin alması gereken hisselerin yalnızca belli bir kısmına sahip olur; sonra zaman içerisinde yavaş yavaş kalan hisseler de kendisine ait hale gelmeye başlar. Bu örnekte, (Cann tarafından) girişimcinin kendi payına düşecek hisselerin %25′ine en başta sahip olması, sonra 3 yıl içinde aylık olarak kalan tutarın kendisine aktarılması öneriliyor. Böylece girişimcinin 3 yıl boyunca bu projeyle uğraşması bir nevi garanti ediliyor, ya da en azından bırakması durumunda cezalanması sağlanıyor.

Vesting’in Türk Ticaret kanununda bir yeri var mı açıkçası bilemiyorum, ama bugüne kadar öğrendiklerimden, bunun pek mümkün olamayacağı sonucunu çıkarttım. Burada asıl sorun, hisselerin her zaman gerçek ya da tüzel sahiplerinin olması gerekliliği. Yani “bu hisseler daha sonra hakedilecek, şimdilik açıkta dursun” bildiğim kadarıyla söz konusu olamıyor. Ama girişimcinin projede kalması, yine ortaklar sözleşmesinde biraz daha farklı bir yolla sağlanabilir: “Girişimcinin projeyi birinci yıl bırakması durumunda elindeki hisselerin %75′i, ikinci yıl bırakması durumunda %50’si, üçüncü yıl bırakması durumunda %25′i, nominal değerden diğer ortaklar tarafından alınabilir”  şeklinde bir madde, aynısı olmasa da oldukça benzeri bir işlev sağlar.

5- Option pool: Option pool, şirketin ilerideki yöneticilerine / çalışanlarına sunmak üzere ayrılan bir hisse havuzudur. Yani şirketin çalışanları kendisine çekmek ve tutmak için kullanabileceği bir ortaklık yöntemidir. Tabi yine Amerikan sisteminden sözediyorum. Üstteki maddede belirttiğim gibi, Türk hukukunda “sahibi olmayan hisse” diye bir şey ayrılması söz konusu değil. O nedenle yeni ortak alımında mutlaka sermaye artırımı yapmak gerekecektir; parasal bir sermaye koymadan ortak olunması ise karmaşık bir işlemdir diyebilirim.

Listeden geriye yalnızca yönetim kurulu ile ilgili madde kaldı. Bu tamamen kişisel tercihler, pazarlıklar konusudur. Ben yönetim kurullarında karmaşanın önlenmesi için 3 kişinin yeterli olduğunu düşünüyorum; ama yaptığınız iş ne kadar karmaşıklaşırsa, yön-kur’un da o kadar kalabalık olması gerekir. Yine de en başta 3 kişilik bir yönetim kurulu, Türkiye’de hemen her internet girişimi için büyük olasılıkla yeterli olacaktır.

Bu konudaki önceki yazılar:

• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 3 – Yatırımcıyı korumak
• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 2 – Değerleme
• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 1 – Giriş

Görsel kaynak: stock.xchng

Bunu da yine aynı örnekle açıklayalım. Diyelim ki bir yatırımcı buldunuz, şirketinize 12 milyon pre-money değerlemeden 4 milyon dolar yatırdı, ve 100 hisse aldı. Ama ortaklar sözleşmenizde de %50 warrant coverage yer aldı. Buradaki %50, yatırımcının ilk yatırımındakinin yarısı kadar hisseyi, sonraki finansmanda aynı değerlemeden almaya hakkı olduğunu gösterir. Diyelim ki işler iyi gitti, riskleriniz azaldı, ve siz (abartayım) 40 milyon dolar pre-money değerlemeyle yeni bir finansman roundu yapıyorsunuz. Warrant coverage nedeniyle ilk yatırımcı, basacağınız 50 hisseyi 12 milyon dolar pre-money değerlemeyle alma hakkına sahiptir. Siz ancak onun alacağı 50 hissenin dışındaki hisseleri belirlediğiniz değerden satabilirsiniz. Warrant coverage, ortaklar sözleşmesine bağlıdır, ve bildiğim kadarıyla Türk hukukunda da geçerlidir.

Cann, listede warrant coverage’ın olması gerektiğini belirtmiş. Bence de bu ilk yatırımcının hakkı olmalı, ama benim gördüğüm kadarıyla burada girişimciler bu fikri epey rahatsız edici buluyorlar. Para koyacak kişinin kendi getirisini mantıklı bir çerçevede artırmayı hedeflemesini anlayışla karşılamak gerek, ama tabi ki bu son derece pazarlığa açık bir konu.

Burada önemli olan şu: warrant coverage yatırımcıyı işler kötüye gittiğinde korumaz, ama işler iyiye gittiğinde ek kazanç hakkı sağlar. Bir de işler kötüye gittiğinde yatırımcıyı koruyacak garantiye ihtiyaç var. Bu da bir sonraki maddede adı geçen “liquidation preference”.

Liquidation preference’ı anlatmadan önce yine çok duyacağınız “common stock” ve “preferred stock” terimlerini açıklamak gerek. Common stock, bizde “adi hisse senedi” olarak geçiyor. Preferred stock ise “imtiyazlı hisse senedi”. Diğer taraftan Amerika’daki kullanımları, bildiğim kadarıyla Türkiye’dekinden daha farklı. Common stock, genellikle kurucuların aldığı şirket hisseleri oluyor. Yatırımcılar ise gneellikle imtiyazlı hisseler alıyorlar. İmtiyazlı hisseler, adi hisselere göre bazı avantajlara sahiptir. Bunlardan en önemlisi, şirket kar payı / temettü dağıttığında önceliklidirler. İmtiyazlı hisseler kar payı aldıktan sonra kalan tutarı adi hisse sahipleri alırlar. Tabi bu Amerika’da geçerli; sanıyorum bizde böyle bir durum ancak ortaklar sözleşmesiyle yaklaşık olarak sağlanabiliyor.

Sözleşmede liquidation preference varsa, şirketin satışı durumunda preferred stock, aynı değerlemeden çıkma hakkına sahip oluyor. Diyelim ki yatırımcı, 16 milyon post-money değerlemeyle 4 milyon dolar yatırdı. İki yıl sonra şirkette işler kötü gitti, ve şirket 8 milyon dolara tamamen bir üçüncü şirkete satıldı. Bu durumda preferred stock sahibi, 4 milyon dolarını alır; kalanını da kalan hisseler alır. Listedeki 1x ise, yatırılan tutarın katını belirtiyor; yani örneğin 3x liquidation preference, yatırılan tutarın üç katı kadar güvence demektir. Türkiye’de böyle bir seçenek yine ortaklar sözleşmesiyle en başta belirlenebiliyor.

Ve bir de bu maddede geçen “not participating” var. Burada sözedilen ise “Participating Preference” denilen kavram, ki ben hiç tecrübe etmedim. Participating preference, yatırımcının riskini iyice azaltıp bir satış durumunda hem prefererred stock, hem de common stock sahibiymiş gibi getiri sağlayan bir seçenek. Bu konuyu Brad Feld çok güzel bir blog yazısında açıklıyor, okumanızı öneririm. Kendisinin örneğini aktarıyorum:

Diyelim ki 5 milyon pre-money değerlemeyle 5 milyon yatırdınız, yani şirketin %50’sini aldınız. Şirket daha sonra 20 milyona satıldı. Eğer participating preference yoksa, yatırımcı olarak bu satıştan 10 milyon dolar alırdınız. Ama eğer participating preference varsa, hisseniz önce preferred stock, sonra common stock halini alırdı: önce ilk yatırdığınız 5 milyonu alırdınız, sonra kalan 15 milyonun da %50’sini, yani 7,5 milyon. Yani toplamda 10 milyon yerine 12,5 milyon almış olurdunuz.

Ben özellikle warrant coverage ve liquidation preference’i iyi anlamak gerektiğini düşünüyorum. Her ikisi de olasılıkla bir anlaşmada karşınıza gelecektir, ve bunların getirisini götürüsünü çok iyi değerlendirmeniz, anlaşmada her iki tarafın da hakkının korunması için büyük önem taşıyacaktır.

Bu konudaki önceki yazılar:

• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 2 – Değerleme
• Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 1 – Giriş

Görsel kaynak: jelaga

Bana “ilk değerleme nasıl yapılıyor” sorusu sorulduğunda, “yeni bir şirkette aslında temelde pazarlık yeteneğine bakar, herkesin kendi beklentisi vardır, internet girişimlerinde geçmiş on yıllık gelir ve karlılık rakamlarına bakarak bir değer hesabı yapılamaz” diyorum. Anlaşma başlangıcında, girişimcinin kafasında bir değer vardır, ve bunu yatırımcıya kabul ettirmeye çalışır, bunun için de bir çok varsayımdan yararlanır. Yatırımcı da kendi tecrübesi ve görüşleriyle, bu işin ne kadar olasılıkla ne kadar para kazanabileceğini değerlendirir, ve kendi risk algılamasına göre tamamen farklı bir değer üzerinden pazarlık edebilir. İlk yatırımda risk katsayısı oldukça yüksektir ve aslında bu bir tür kumardır.

Deneyimli melek yatırımcı Fred Wilson, kendi bakışını 1/3 kuralı ile açıklıyor:

(…) Anlaşmaların 1/3′ü gerçekten düşündüğünüz gibi gider ve harika kazançlar getirir. Bunlar genellikle 5-10x seviyesindedir. Bu anlaşmalarda girişimciler de çok iyi kazanç sağlar.

Anlaşmaların 1/3′ü yatay gider. İşe dönüşür, ama çok kazanç sağlayamazlar. Bu anlaşmalarda kazanç 1-2x seviyesindedir, ve kazancın çoğunu / hepsini de risk yatırımcıları alır.

Anlaşmaların 1/3′ü kötü gider. Kapanırlar ya da yatırılan paradan çok daha azına satılırlar. Bu durumda yatırımcılar, çok olmayan paranın hepsini alırlar.

Yani 1/3 kuralını alır ve bir risk sermayesi anlaşmasına uygularsanız, aslında risk sermayedarının bir değer pazarlığı yapmadığını görürsünüz. (…)

Bence bir risk sermayesi anlaşmasını bir borç ve opsiyon anlaşması olarak görmek daha doğru. Yatırımlarımızın 2/3′ünde borç tamamen, ve kalanında kısmen geri ödenir. Opsiyon ise anlaşmalarımızın yaklaşık 1/3′ünde ve muhtemelen yarısından azında ciddi bir şekilde devreye girer.

Cann’ın listesinin ilk maddesine geri dönelim:

• Seeking $4 million on a $12 million pre-money valuation (Yatırım öncesi 12 milyon dolar değerlemeyle 4 milyon dolar yatırım aranıyor)

Pre-money valuation / Yatırım öncesi değerleme: Şirketin yatırım öncesi varsayılan değeri. Örnekle yola çıkalım: Bir A.Ş. kurdunuz, ve bir iş yapmaya başlıyorsunuz. Henüz bir fatura bile kesmemiş olabilirsiniz, ama yatırımcılara gittiğinizde şirketinize bir değer biçmeniz gerek. Böylece onlardan alacağınız para oranında hisseyi onlara vererek şirketin içine para girişini sağlayabilir, ve amaçlarınız için harcamaya başlayabilirsiniz.

Diyelim ki şirketinizin 300 hissesi var (üçe bölünebilir olduğu için bu sayıyı aldım). Siz, üstteki protokoldeki gibi, şirketinizin yatırım öncesi değerinin (yukarıdaki örnekteki gibi) 12 milyon dolar olduğunu söyleyerek, 4 milyon dolar aradığınızı belirtebilirsiniz. Burada sanki şirketin üçte birini öneriyor gibi bir algılama olabilir; ama bu değerlemeyi ve oranı kabul eden birisi şirkete yatırım yaptığında, şirket hisselerinin 4/12 = %33,3 değil, 4 / (12+4) = %25 hissesine sahip olur. Yatırımcıyı şirkete alırken, sermaye artırımı yaparsınız, ve bunun için yeni hisse basarsınız. Bu durumda 100 hisse basarsınız, ve siz 300/400 = %75, yatırımcı da 100/400 = %25 hisseye sahip olur, ve şirketin içine harcamalarınız için 4 milyon dolar girer. Şirketin yatırım sonrası değerlemesi / post-money valuation da 16 milyon dolar olmuş olur. Tabi bu değerlemeler, bir sonraki yatırımda tamamen değişebilir.

Cann, ilk maddeyi 12 milyon pre-money’e 4 milyon yatırımdan 4 milyon pre money’e 2 milyon yatırım olarak düzeltmiş. Ama siz yine de Türkiye’de ciro yaratmayan bir proje için 12 milyon dolar isterseniz böyle nazik bir düzeltmeyle karşılaşacağınız varsayımıyla hareket etmeyin.

Ty McMahan‘ın bozulan ekonomide bazı deneyimsiz girişimcilerin deneyimsiz yatırımcılarla yaptıkları “başarılı” ortaklıklarla ilgili şu çok öğretici blog yazısını okurken yatırım sözcüğünün son yıllarda nedense aşırı yoğun olarak kullanıldığı ülkemizde bu konuların ne kadar az detaylandırıldığını düşündüm. McMahan, yazısında melek yatırımcı Michael Cann‘ın kendisine gelen bir yeni girişimcinin sunduğu ön protokol dokümanı üzerinden yaptığı eleştirileri ve düzeltmeleri sıralıyor.

Bu konuda ben de blogumda hem kendi kısıtlı tecrübelerimden, hem okuduklarımdan faydalanarak Türkçe basit bir kaynak oluşturmak istiyorum. Bunu da McMahan’ın yazısı yani Cann’ın listesinden yola çıkarak yapacağım. İşler Amerika’da Türkiye’dekinden farklı gidiyor, hem tecrübeler, hem yatırımcılar ve girişimciler, hem de yasalar farklı; ama yine de bu başlıklar hakkında en azından fikir sahibi olmakta fayda var.

İlk yazıda Cann’ın kabul edilemez bulduğu ön protokolü aktaracağım. Sonra bir kaç kısa yazıda bu listelerdeki bazı maddeleri açıklamak ve yorumlamak istiyorum. Ama önce ön protokol’ün bir tanımını yapalım:

Term sheet / Ön protokol: Ön protokol, yapılması planlanan bir anlaşmanın içeriğiyle ilgili özet bilgileri maddeler halinde içerir. Bağlayıcılığı yoktur, anlaşma olması durumunda sonraki aşamalarda kaynak olarak kullanılır.

Fazla agresif bulunan ön protokol aşağıda. Kısmen Türkçeye çeviriyorum, ama birebir çeviri yapmaktan kaçınıyorum, düzeltmeleriniz olursa mutlulukla buraya eklerim:

• Seeking $4 million on a $12 million pre-money valuation (Yatırım öncesi 12 milyon dolar değerlemeyle 4 milyon dolar yatırım aranıyor)
• Multiple closes but no warrant coverage for early investors (– Başka bir yazıda açıklayacağım)
• 1x liquidation preference (not participating) (– Türkçesini bilmiyorum, açıklayacağım)
• Series A gets one board seat and the common stock elects the other two (A sınıfı hisseler bir yön kur üyeliği alırlar, adi hisse sahipleri diğer iki üyeliği belirler)
• No covenants to restrict how money is spent (paranın nasıl harcanacağıyla ilgili bir sözleşme yapılmayacak)
• No vesting (– Açıklayacağım)
• Founder and CEO immediately starts paying himself a $225,000 annual cash salary (Kurucu ve CEO hemen yılda 225.000 dolar nakit maaş almaya başlar)
• Founder and CEO will reimburse himself for $37,500 for legal expenses (Kurucu ve CEO yasal harcamalarda kullandığı 37.500 doları geri alır)
• Option pool is 8.3% of the common stock (– Açıklayacağım)

Bu ön protokolü bir örnek olması için buraya aldım. Daha sonraki yazılarda maddelerin bazılarının üzerinden ayrıca geçerek kavramlardan sözedeceğim.

Görsel kaynak: stock.xchng

Blog yazmadığım bir ay boyunca bir taraftan Yasemin’le uğraşırken bir taraftan da Enuygun.com’u geliştirme çalışmalarına yoğunlaştım. Her iki tarafta da işler fena gitmiyor; biz kızıma alıştık, o da bize alıştı, yaşadığımız panikler ve uykusuz geceler epey azaldı. Enuygun.com’un ziyaretçi sayıları sürekli artıyor, bilinirliği ve güven de artıyor, ve bu da başvuru sayılarına yansıyor. Önceki hafta Kasko modülünü hayata geçirdik ve ilk olarak Garanti Bankası / Eureko Sigorta’nın hizmetini tanıtmaya başladık. Bugün TEB kredilerini yayına aldık. İki büyük bankayla daha bu ay içerisinde çalışmaya başlayacağımıza inanıyorum. ADSL’nin yeni oyuncusu Doping / Millenicom, dünden beri yayında, ve ilk başvurular gelmeye başladı bile.

Günler hızlı geçiyor, yani benim hem eve hem işe daha yoğun zaman ayırmam gerekiyor. Ama bu da çok keyifli bir süreç. Şimdi gidip kızımla ilgilenmem gerek, bugün bir türlü uyumadı. Dönebilirsem uzun süredir aklımda olan bir konuda yazacağım. Olmazsa da artık başka zaman tamamlarım. :)

Bu kişilerin başvurduğu diğer pozisyonları bilebilsem, kesinlikle ilgili şirketleri onlarla ilgili uyarırım.  Yeni nesil kariyer sitelerinin “mülakata gelmedi haber vermedi”den daha iyi bir yaptırım/bildirim seçeneği sunmalarında fayda var.

Bu arada geçtiğimiz Cumartesi de ben ofiste görüşmeye gelmeyen kişileri beklerken, bu konuyla ilgili FriendFeed’de çok güzel bir tartışma oldu; özellikle İpek Aral Kişioğlu’nun bu konudaki yorumlarını mutlaka okumanızı öneriyorum.

cember.net’te gerçekleştirdiğimiz başarılı gelişim ve çıkış süreciyle bir çok Türk girişimciye örnek olduğumuz için özel bir gurur duyuyorum, ve bu örneğin ülkemizde bir çok yeni projenin çıkışı için bir umut olduğunu düşünüyorum. Ama bu yeterli değil. Yoğurt’un kurucusu Cemil Türün’ün de doğru şekilde vurguladığı gibi, Türkiye’de internetin daha hızlı gelişimi, dünya çapında projelerin çıkabilmesi için, tüm dünya çapında başarı kazanmış bir “örnek proje”ye ihtiyacımız var. Orkut gibi değil, gerçekten Türkiye’de doğmuş büyümüş ve dünyaya yayılmış bir projeye. Bugünkü etkinlikte, işte o projenin geldiğini düşündüren insanlarla konuştum.

1- Yoğurt: Cemil Türün, panelde yine çok keyifli bir konuşma yaptı. Myspace’in dünyada ciro yaptığı 9 ülkeden birinin Türkiye olduğunu, ve Türkiye’nin bu ülkeler arasında 5. sırada olduğunu, Google’ın Dublin ofisinde Türkiye için çalışan 85 kişinin istihdam edildiğini anlattı (bu kişilerin neden Türkiye’de olmadığı konusuna da hafifçe değindi). Dünyada G-7, G-20 gibi bir I-10 (internet 10) birliği kurulsa, Türkiye’nin de mutlaka orada yer alacağını, ve bu kadar yoğun internet kullanımı olan ülkemizden mutlaka uluslararası başarılı projeler çıkması gerektiğini söyledi. Cemil’in yapmaya çalıştığı da bu: Yoğurt’u bir şekilde dünya çapında büyük başarı kazanmış bir proje haline getirmek.

2- GROU.PS: Emre Sokullu da bu sabah Amerika’dan gelmiş, konferansa katılmıştı. Emre’yle de kısaca sohbet etme olanağı buldum, yine çok heyecanlıydı ve grou.ps’ta bundan sonra yapacaklarını keyifle anlatıyordu. Grou.ps şu an Alexa’da 5.000. sıraya kadar yükselmiş, ve çok ciddi bir trafik yaratır duruma gelmiş. Yani aslında şimdiden bir başarı öyküsü. Grou.ps kullanıcılarının dörtte biri Amerika’da, kalanı dünyanın farklı yerlerinden, ve özellikle de Brezilya ve Japonya’dan (ve malesef çok azı Türkiye’den). Ning gibi bir devle başarıyla rekabet eden Grou.ps da “o proje” olma yolunda güçlü bir aday.

3- MessengerFX: Benim hatam – messengerfx’i Volkan‘dan dolayı biliyordum, ama bu kadar başarılı bir uygulama olduğunu bilmiyordum. Bugün etkinlikte projenin kurucusu Yusuf Yıldırım’la tanıştım, ve anlattıklarını keyifle dinledim. MessengerFX, web tarayıcısı üzerinde anlık mesajlaşmaya olanak tanıyan bir uygulama. Yani tarayıcınızdan MSN / Live messenger, Yahoo! messenger gibi uygulamaları kullanabiliyorsunuz. Yani aslında Meebo’nun rakibi. Farklı sitelerle yaptıkları anlaşmalarla, o siteye entegre oluyor, ve kullanıcıların anlık mesajlaşma yapmalarına olanak tanıyor. Yusuf’un anlattığına göre şu an günde 300.000 kullanıcıya ulaşmış durumdalar! Henüz yatırımcıları yok (anladığım kadarıyla) ve fakat galiba yolda (anladığım kadarıyla :) ). Yusuf’un tüm dünyada hızla büyümek için ciddi planları var, ve  bunları başaracağına beni inandırdı.

Bunların dışında yine çok başarılı projelerden Mekanist’in kurucusu Ali, Rezztoran’ın kurucusu Çağla, Tish-o’nun kurucusu Fatih’le de sohbet etme olanağı buldum. Her etkinlikte bir kaç tane daha başarılı proje öğreniyorum, ve çok mutlu oluyorum. Artık o proje’ye çok az kaldı – iki üç yıl içinde bir proje şeytanın bacağını kıracak, ve o projeden sonra ülkemizden bir çok uluslararası proje güvenle dünya arenasına çıkacak.