ÇANAK ANTEN

Sosyal Medya çağında Kimse Sıradan Olmayacak

2010-12-14T20:41:00.000-08:00

İstanbul'da düzenlenen Uluslararası Medya Sempozyumu güzel ve verimli geçti. Benim sunduğum bildirinin başlığı 'Sosyal Medya çağında Kimse Sıradan Olmayacak' idi...

Ana başlıklar ise şunlardı:

1-Sosyal medya klasik üretici-tüketici ilişkisini değiştirerek, tüketiciyi üreticiye dönüştürüyor.

2-Sosyal medya sıradan insanlara entellektüel üretime katılma ve ürettiklerini dolaşıma sokma imkanı vererek onlara fırsat eşitliği sağlıyor.

3-Sosyal medya, entellektüel üretimi elinde bulunduran elitler dışında kalan insanların da üretmesini ve ürettiklerini dünyanın her yerindeki insanlarla paylaşabilmesini sağlıyor.

4-Sosyal medyanın sağladığı özgürlük ve teknik kullanım kolaylığı, sistem dışı özgün ve radikal eserlerin üretilmesine ve dağıtılmasına imkan veriyor

5-Sosyal medya, insanlar arasındaki bariyerleri kırarak fiili anlamda bir internet yurttaşlığı kavramını geliştiriyor. Bu yurttaşlık din, dil, ülke faktörleri üzerine temellenmiyor sadece yardımlaşma, paylaşma ve birlikte üretme üzerine temelleniyor

6- Sosyal medya sayesinde internet yurttaşları arasında otoriter ve dikey bir iletişim değil, yatay ve eşitlikçi bir iletişim biçimi gelişiyor.

Konferansla ilgili genel bilgi almak için: http://www.babialidenbagcilara.com/3-oturum.html

Medya Sempozyumda birlikte konuştuğumuz Sosyal medya kavramının teorisyenlerinden HOWARD RHEINGOLD ile birlikte...

Bir tatlı intikam almaya geldim

2010-10-14T10:59:00.000-07:00

Kadir Tapucu’nun 90’lı yillarda söylediği Dönüşüm Muhteşem olacak adlı şarkı, modern zamanlara özgü tatlı ve kibar bir intikam yemini gibidir. Sevgisine karşılık bulamamış, aşkta yenilmiş ve hayal kırıklığına uğramış olduğu belli olan erkek sesi, duygularını şöyle dile getirir: “Bütün duvarlara adımi yazacaksın, bir sabah karşında göreceksin beni, yüreğinde anılar canlanacak… Gidişim suskun olmuştu ama dönüşüm muhteşem olacak.” Aslında benzeri bir intikam teması Yeşilçam sinemasında da sıkça işlenmişitir. Fakirliği ve kimsesizliği nedeniyle hor görülen, kadri kıymeti bilinmeyen, hatta belki de haysiyeti ayaklar altına alınan film kahramanı , sonuçta çözümü yaşadığı yeri terkedip gitmekte bulur. Amacı yıllar sonra ayrıldığı yere ya da terkettigi insanlara geri dönmek ama bambaşka biri olarak geri dönmektir. Bu dönüş öyle muhteşem olmalıdır ki herkese gerçekte kim olduğunu, sahip olduğu potansiyeli, elde ettiği başarıları, gücünü , zekasını, çalışkanlığını ve hatta güzelliğini göstermelidir. İntikam işte bu muhteşem dönüşle alınır. Nitekim bu tur bir intikam alma süreci kendini kurban olarak gören karakterin, bir çeşit adaleti yerine getirme sürecidir de. Kendi inandığı değerlerle tarttığında suçlu bulduğu ama ama düzenin değerleriyle tartıldığında suçlu görülmeyen ve cezasını bulmayan suçluları, bizzat O kendi cezalandırmıştır. Üstelik fiziki bir cezalandırma degildir bu; suçlular sadece utandırılmış ve vicdan muhasebesine itilmiştir, o kadar.
Bu tur tatlı intikamlardan birini de geçenlerde ünlu sinema yazarı Atilla Dorsay aldı, hem de gerçek hayatta… Atilla Dorsay, Adana Altınkoza Film Festivali’nde kendisine verilen Onur Ödülü’nü, düzenlenen muhteşem bir törenle alırken, “bu benim minik bir intikamım” dedi. Hemen ardından da bütün üretkenliğine, işini ciddiye alarak yapmasına, olgunluğuna ve birikimine rağmen bazı insanların haksız eleştirilerinden, özellikle de yaşı nedeniyle bu işi bir an önce birakması gerektigini soyleyemelerinden şikayet etti… Ancak Dorsay, bütün bu yorucu, kalp kırıcı, heves kaçırıcı eleştirilere rağmen yılmamış, yıkılmamış, hep aynı heyecanla çalışmaya devam etmiş, daha da iyi olmaya çalışmıştı. Nitekim Atilla bey ogün bu ödülü alarak, herkese ve bütün düşmanlarına aslında kim olduğunu, hem de ispatıyla göstermişti. Çünkü yılların film festivali, O’na oldukca prestijli bir ödül vermişti.
Peki Atilla Dorsay ‘in bu ödülü alarak biraz vicdan muhasebesine ittiği düşmanlar kimler? Düşman çok, ancak Dorsay’ı yakından tanıyanlar biliyordu ki O bu intikami özellikle bir isimden, hem de ünlü ve benim de çok sevdiğim bir kadın yazardan almıştı. Peki o yazar kimdi, sabredin lütfen, cevap yazının devamında…
Atilla beyle Altınkoza Film Festivali dönüşu Adana Havalimanı nda karşılaştık. Ogün havalimanında tam bir parti havası hakimdi. Festival boyunca konukları tanıştırmak için kokteyller, partiler ve toplantılar yapılmış ama hiç biri konukları biraraya getirme ve birbirleriyle kaynaştırma konusunda bu kadar başarılı olamamıştı. Havaalanı girişinde oyuncu Ugur Polat’la lafladık. Uğur bey, önünde en büyüğü kırmızı renkli olan valizleri ve elinde sigarasıyla yalnız başına oracıktaki bir bankta oturuyordu. Içeride beklemek yerine burada beklemeyi ve rahat rahat sigarasını tüttürmeyi yeğlemişti. Sigara dumanına daha fazla dayanamayan ben Ugur beyi oracıkta terkederek yoluma devam ettim. Güvenlikten geçip içeri girince Yeni Türkü’nün kurucularından olan yetenekli müzisyen Selim Atakan’la karşılaştık. Görebilceğiniz en kibar ve en beyfendi insanlardan biridir kendisi. Utangaç çocuklar gibi bir gözünüzün içine bakar bir yere bakar, çok da düşük bir ses tonuyla konustuğu için O’nu duymakta hayli zorlandım. Çünkü zaten sabahları havuzda bıcır bıcır yüzmekten kulaklarım tıkanmıştı. Bu nedenle zaman zaman kulaklarımı uydu anteni gibi tam Selim beyin iki dudağının karşısına konuşlandırdım. Atakan’la konuşmamız demokratlik üzerineydi. Türkiye’de bazı insanların demokratlığı bile kategorik sınırlar içine hapsetmeye çalıştığından yakınıyor Atakan. O’na göre demokrat olmak, özgürce düşünebilmek ve özgürce davranabilmekle mümkün. Sohbetin ortasında bir baktım Atllla bey… Kendisi çok mütevazı, çok arkadaş canlısıdır, herkesi sorar herkesle konuşur, sohbet eder. ÇOnu hep hatırladığım gibi yine sol gömlek cebi oldukça yüklüydü, kalem, küçük not defteri, katlanmış kağıtlar… Selim beyin de başı kalabalık, ben yerimden kalktım ve direksiyonumu Atilla beye dogru kırdım. Sohbetimiz intikam meselesine geldi tabii. Dorsay çok rahatlamış ve mutlu bir ifadeyle “Perihan Mağden’den intikamımı aldım” dedi.

Mucizevi dert annesi Misis Destur

2009-07-15T20:23:00.000-07:00

Çanak Anten’den bomba transfer!!!. Psikolojik dert annesi Misis Destur geliyor…. Herkes onu hayal ürünü sanıyor ama o gerçek bir şahıs… Sahiden…

Misis Destur, bir psikolog muayenehanesinde sekreter olarak çalışıyordu. Bir gün muayenehanenin doktoru öldü ve geride kalan hastalarla Misis Destur ilgilendi. Bu gözükara girişim, Misis Desturun mucizevi bir başarı göstermesiyle sonuçlandı. Görüştüğü bütun akıl sağlığı SAGLIKSIZ hastalar, ilk seansta iyiliştiler. Eeeee iyileşen hastalar bir daha muayenehaneye uğrama gereği duymadılar tabii. Bunun üzerine Misis Destur müşteriz kaldı ve sağolsun dükkanı kapatıp bize gelerek burada, yani canakanten.net de işe başladı. Misis Destur bundan böyle sizi iyileştirecek. Üstelik bedavaya, üstelik tek bir mektupla.

Ancak şunu peşinen söyleyelim, O sadece cinayete meyilli okurlarımızın durumuyla ilgileniyor, bir hayli uzunca olan sloganı ise şu: “Cinayet işlemeden evvel oturun ve bana bir mektup yazın, sonra da mektubunuzun cevabı çanakanten’de yayınlanıncaya kadar bekleyin. Burada benim size vereceğim cevabı okuduktan sonra, kararınızdan belki vazgeçecek belki de vazgeçemeyeceksiniz. Ama büyük bir ihtimalle vazgeçeceksiniz…”

Sayın Destur'un kısa metrajlı sloganı ise şu: Okşş… okşşş.. okşşş..

Top tüfek palavra sıra cyber savaşta

2009-07-12T07:48:00.000-07:00

Hıdır Geviş- Taraf Gazetesi
Nazar değmesin ama New York ve civarında son bir haftadır havalar bayağı güzel: Hem güneşli hem serin. Normalde bu mevsim, nemli, sıcak ve yapış yapıştır, bu nedenle insanlar pek dışarı çıkmak istemezler. Ancak Sybil ve ben geçen pazar günü dışarıdaydık, havanın sıradışı güzelliğinden istifade etmek istemiştik. Hudson sokağı üzerindeki Philip Marie’de brunch aldıktan sonra çıkıp yukarıya doğru yürümeye başladık. 11. Sokak’tan sola dönerek Meatpacking’e girdik. Aradığımız High Line Park işte tam orada, havada... Ankara’daki Sıhhiye köprüsü gibi. Onun daha da uzun hali. Eski bir demiryolu bu. Zamanında havada değil aşağıdaymış. Ancak raylar üzerinde yük taşıyan trenler, kalabalık sokaklarda çok kaza yapıyor, çok can alıyorlarmış. Şehir yönetimi çareyi, havada, uzun bir köprü-yol inşa etmekte bulmuşlar ve üzerine de rayları döşeyip treni yukarıya taşımışlar. Zamanında çok işe yarayan bu demiryolu, şehirdeki değişimle birlikte işe yaramaz olmuş. 1980’den sonra da hiç kullanılmamış. Şehrin yeni yönetimi 2006’dan beri burayı park yapmak için çalışıyordu. Bu park nihayet 1 ay önce açıldı. Bayağı bir ziyaretçi vardı o gün. Merdivenlerle yukarı çıkıp demiryolu parkında yürüyünce, Hudson nehrini, nehirden geçen yelkenlileri ve New York mimarisini daha iyi görüyorsunuz. Buraya öyle süslü püslü çiçekler ekmemişler. Bitkilerin hepsi doğal, rayların kenarında boy salmış çimenleri görmek güzel. Modern üslupla dizayn edilmiş oturma bankları da ilginç. Çok yaratıcı, çok güzel bir park burası. Ama Sybil bu güzel yürüyüşü burnumdan getirdi. Sürekli bilgisayarını çökerten virüslerden bahsetti durdu. YA BEYAZ EV’DE NE OLDU? Sybil’i bilirim, bana söylemese de bilgisayarına internetten bedava porno filmler indirdiği için virüs kaptığının farkındayım. Peki ya aynı hafta sonu, Beyaz Ev’deki bilgisayarlara ne oldu, onlar neden çöktü? Yoksa orada çalışan devlet yetkilileri de mi Sybil gibi porno film indirirken virüse kapıldılar? Yok yok değil... Onlar sadece cyber saldırının kurbanı oldular. Nasıl mı? Anlatayım... Bizim misafir gezdirdiğimiz o hafta sonu (yani Amerikan Bağımsızlık günü kutlamalarına denk gelen hafta sonu) boyunca Amerika’da ilginç bir saldırı yaşandı. Beyaz Saray ile birlikte, teknoloji hisselerinin işlem gördüğü NASDAQ, hatta FBI, hatta CIA ve Savunma Bakanlığı’nın bilgisayarına bile yoğun bir virüs saldırısı yapıldı ve sistemleri çökertilmeye çalışıldı. Saldırının, Çin, Japonya, Güney Kore ve ülke içindeki zombi bilgisayarlardan (kaydı bulunmayan, sahibi belli olmayan hayalet bilgisayarlar) geldiği tesbit edildi. Geçen salı günü Güney Kore’deki belli stratejik merkezler de cyber saldırıya uğrayınca, bazı Amerikalı yetkililer işin içinde Kuzey Kore’nin olduğunu düşündüler. Olayı Kuzey Kore’nin cyber savaş atağı olarak yorumlayanlar oldu. Ancak kalkıp Kore’ye bu nedenle savaş açmak da hiç olacak iş değildi, çünkü bu organize bir devlet saldırısı mı yoksa tek tek bireylerin saldırısı mı tespit edilemiyordu. Ancak anlaşılmıştı ki organize ve iyi bir cyber savaş, bir ülkeyi rahatlıkla kaosa sürükleyebilir ve hayatı felç edebilirdi, üstelik tek bir kurşun atılmadan, havadan en pahalı bombaları bırakmadan, tek bir insanın canını kıymadan... Bunun bir başka örneği 2007 yılında Estonya’da yaşanmıştı. Başkentte telefon sistemi çökmüş, devlet ofisleri çalışamaz olmuştu. Estonya saldırıyı Rus devletinin organize ettiğini iddia etmişti. Aslına bakarsanız Amerika’daki pek çok stratejik kuruluş, eskiden beri her gün binlerce kez cyber saldırıya uğruyordu. Bu saldırılardan bazılarının arkasında ise rakip devletler olduğu düşünülüyordu. Eski Başkan Bush, Çin’i ülke bilgisayarlarına sızıp bilgi çalmakla itham etmişti. Bunun yanı sıra çalıştıkları şirketlerin bilgisayar programlarına, mantık bombası denilen bir çeşit kod koyarak, çok önemli bilgileri ortadan kaldıran insanların saldırıları da vardı... İşte bütün bu saldırlar, ülke içinde hayati öneme sahip noktaların savunma konusunda ne kadar hassas olduğunu ortaya çıkardı. Başarılı bir saldırı ülkeyi felakete sürükleyebilirdi. Bu gelişme, cyber savaş kavramının daha ciddi tartışılmasını beraberinde getirdi. 2007 yılına gelindiğinde Amerikan Hava Kuvvetleri içinde bir Cyber Saldırı Komutanlığı kurulması gündeme geldi. Geçtiğimiz mayıs ayında, Başkan Obama, Cyber Güvenlik Koordinatörü atayacağını bile açıklamıştı. Son Rusya ziyaretinde, yine bu konunun da gündeme getirileceği söylenmişti, önümüzdeki güz yapılacak BM Genel Kongresi’nde de konu ele alınacak. Türk ordusu bünyesinde cyber savaş adlı bir departman var mı yok mu bilmiyorum. Ama dünyadaki bütün ordulara tavsiyem şu olabilir, insan öldürme gibi vahşi bir mantıkla kurgulanmış askerî yapılar, yeni çağda hiç bir işe yaramıyor. Son 40 yılda dünyanın değişik bölgelerinde çıkan savaşların her birinden, taraflardan ikisi de yenik çıktı. O nedenle, diyorum ki alın zıpkın gibi bilgisayar programcılarını, yazın programları, yollayın virüsleri, ille de birilerini teslim alacaksanız, aklınızla alın, kansız ve acısız alın...

CİNAYET İŞLEMEDEN EVVEL OTURUN VE BİR MEKTUP YAZIN

2009-07-11T06:57:00.000-07:00

Psikolojik dert annesi Misis Destur geliyor. O DA KİM??? Diyeceksiniz ama cevabını hemen öğrenemeyeceksiniz. GELİşMELERİ Sİze bildirecegiz. HEYECANLA BEKLEYIN….BAKALIM BEKLEDIĞiNİZE DEĞECEK Mİ… OKŞ OOKŞŞŞ OOOKŞŞŞŞ

FUNDAMENTAL KAPİTALİZMİN SONU

2009-07-11T06:15:00.000-07:00

Bütün dünyayı etkileyen son ekonomik krizin ardından şimdi herkes kapitalizmin geleceğinin ne olacağını sorguluyor. Görünen o ki özellikle Amerika’da, şirketlerin aşırı özgürlüğüne ve devletin piyasaya en az müdahalesine dayalı fundamental kapitalizm yerini başka türlü bir kapitalizme bırakıyor.

Hıdır Geviş-New York

Birinci Dünya savaşı sonrası yıllar, Amerika için önemli bir dönüm noktasıydı. Kimileri bu dönemi ikinci endüstri devrimi olarak görürken, kimileri de Amerikan rüyasının en ışıltılı yılları olarak değerlendirir. Elbette o dönemde her iki iddiayı da destekleyen bir sosyal ve ekonomik manzara vardı. Çalışanlara yüksek ücretler verılıyordu, dolayısıyla halkın alım gücü gün günden yükseliyordu. Hatta bu tüketiciler, Ford’un mükemmel biçimde dizayn edilmiş otomobil fabrikalarında üretilen T Ford modellerine kolayca 250 dolar verip, ayaklarını yerden kesebiliyorlardı. Amerika’nın bir ucundan diğer ucuna uçakla seyahat etmek bu dönemde başladı. Çamaşır makinasi gibi pek çok elektrikli eşya yine bu dönemde evlere girdi. Ancak Amerikan rüyasi dedikleri bu tatlı hayat, 1929 da başlayan Büyük Ekonomik Buhranla birlikte aniden sona erdi. Amerikan halkı için iyileşmesi çok uzun zaman alan, çok ama çok zor yıllar böyle başladı, herkes fakirleşti.
Amerikalı yazar F. Scott Fitzgerald’ın Muhteşem Gatsby (The Great Gatsby) adlı romanı, bu dönemi en iyi resimleyen edebiyat ürünlerinden biridir. Kitap zaten ışıltılı dönemin sonlarına doğru, yani 1925’de piyasaya çıktı. Hikaye; alkolün, caz müziğinin, yollara düşen lüks arabaların, şatafatlı sosyete partilerinin ve yeni ekonominin zenginleştirdiği, 20’li 30’lu yaşlardaki bir kuşak etrafında dönüyordu. Romanın kahramanlarından Nick’in iki zengin arkadaşıyla ilgili söylediği sözlerden biri, dikkate deger, “Tom ve Daisy inanılmaz derecede umursamaz insanlar. Tek yaptiklari her şeyi ve herkesi mahvetmek ve sonra paralarının güvenli sığınağına geri dönmek. Onları bir arada tutan şey de bu umursamazlıkları zaten. Başkalarına düşen ise onların yarattığı enkazı düzeltmek..”
Bu tanımlama, dönem ekonomisine yön veren özellikle borsa zengini sınıfa yöneltilmiş bir eleştiriydi aslında. Kapitalits sistem müthiş bir ekonomik başarı göstermişti, dolayısıyla bu sınıf, kendini vareden sisteme sorgusuz sualsiz bir güven ve kayıtsız şartsız bir teslimiyet içine girmişti. Nitekim, bu kendinden asla kuşku duymama tavrı, kapitalizmin her mevsiminde dönemlerde varlığını sürdürdü. Tipki günümüzde odugu gibi: 2008 sonlarında başlayan ve halen şiddetli biçimde devam eden ekonomik krizi yaratan oyuncular da benzer bir tutum sergilediler, ta ki kriz başlayana ve pek çok büyük dunya şirketi iflas bayrağını göndere çekene kadar.
Oysa kapitalist sistemin oyun kuruculari, durum bu aşamaya gelene kadar, varolan sistemin mükemmel biçimde işlediğini düşünüyorlardı, dolayısıyla serbest piyasa ekonomisine kurallar getirilmesini ve Wall Street’e müdahale edilmesini isteyenleri, lüzumsuzca cırlayan çatlak sesler olarak algılılamakta hiç bir sakınca görmüyorlardı. Eğer kural gerekiyorsa onları da şirketler koyardı, devlet değil. İşte bu arrogant tutum onların bütün eleştirilere kulak tıkayarak tam gaz yollarına devam etmelerine neden oldu; taki ucurumun kenarına gelene kadar. Yani 1929 bunalımından bu yana gerçekleşen en büyük ekonomik krize bu zihniyetle gelindi
Hatta bu sınıf, sırtlarını dayadıkaları kapitalden öyle güç alıyordu ki krizin geliyorum diyen somut işaretlerini gösterenleri ciddiye bile almadılar. Sonuçta hepinizin de şahit olduğu ve yasadığı gibi, müthiş bir sosyal ve ekonomik enkaza yolaçtılar, tıpkı Muhteşem Gatsby’deki Tom ve Daisy’nin kendi çevrelerinde yol açtıkları enkaz gibi. Bugün adeta yeryüzündeki bütün fay hatlarını harekete geçiren bir sarsıntıya yol açan bu enkazı düzeltmek, Obama ve ekibine düşüyor. Enkazın altında kalanlar ise, çocuklarının okul taksitlerini ödeyemez duruma gelen, işini ve evlerini kaybeden orta ve düşük gelirli Amerikan halkı... Bu enkazın altında kalanlar sadece onlar değil, Atlantiğin öteki ucundaki Avrupa ve daha ötedeki uzak doğu ve güneydeki Afrika, kısaca bütün dünya…

KÖKLER REAGAN’A İNİYOR

Şimdi Amerika’da herkes bu duruma nasıl gelindiğini soruyor ve haliyle tarih koridorundan geriye giderek, sorunun köklerine ulaşmaya çalışıyor. Bu iz takipçiliği, onları , Hollywood dan tekavud olduktan sonra, Beyaz Ev’e yerleşen ve kendinden bir soğuk savaş gladyatörü yaratan Amerikan başkanı Ronald Reagan’a kadar götürüyor.
Gerçekten de bugünkü krize neden olan ekonomik sistemin temeli, esas olarak Reagan döneminde (1981–1989 ) atıldı. Bu model, devletin ekonomideki rolünü sıfıra indirmeye çalışan fundemantel (köktenci) bir serbest piyasacılıktı. Nitekim Reagan’ın, daha seçim kampanyası sırasında ağzından çıkan sözler, onun devlet ve ekonomi ilişkisi konusunda perspektifini tartışmasız bir netlikle ortaya koyuyordu. Şöyle diyordu Reagan: “Devlet toplumun problemlerine çözüm olamaz, tam tersine problem olur. İngilizcedeki 9 berbat sözcük şudur: Ben devletten geliyorum ve burada size yardım için varım.”
Regan’ın bu ekonomik modeli, dönemin soğuk savaş atmosferinden beslenerek güçlendi. Çünkü soğuk savaşın öteki ucunda yer alan “düşman ülke” yani Sovyetler Birligi, tam tersine ekonomide iplerin devlet elinde olduğu kominist sistemin en büyük kalesiydi. Dolayısıyla Reagan ekonomisi, bu sistemin radikal bir antitezi olarak şekillendi. Bu şekillenmenin ideoloğu Milton Friedman’dı, Friedman’ın fikirlerini hayatta geçiren ise eski Merkez Bankası başkanı Alan Greenspan’den başkasi değildi... Hatta bankaların yatırım ve ticari bankalar olarak ayrışması da bu dönemde gerçeleşti.
Friedman ve Greenspan ikilisinin yarattığı dalganın gücüyle, piyasayı kontrol eden yasal düzenlemeler bir bir kırıldı, dolayısıyla devletin ekonomik piyasalarla olan bağı iyice zayıfladı. “bırakınız yapsınlar bırakınız geçsinler’ (laissez faire) ilkesinin sancak edildiği bu ekomik iklim, şirketlere abartılı bir özgürlük verdi. Elbette bu özgürlükten olumlu sonuçlar da alınmadı değil, ornegin serbest piyasa ekonomisi, uzak doğunun fakir ülkelerindeki ekonomik zenginleşmede onemli bir kaldiraç islevi gördü.
Ancak Regan döneminde başlayan, Baba Bush’a kadar süren, Clinton döneminde ışıltılar saçan bu sistemin yan ekileri, esas olarak oğul Bush’un başkanlığının, ikinci döneminde ortaya çıktı. irili ufaklı krizleri, en son yaşadığimız ana kriz izledi; ancak bu ana kriz öyle bir krizdi ki 1929 yılındaki büyük ekonomik buhran sonrası yasanan en buyuk ekonomik kriz olarak tarihe geçti.
Krizle birlikte serbest piyasa ekonomisinden şüphe etmeyi günah sayanlar, sistemi sorgulamaya ve daha kuşkucu yaklaşmaya başladılar. Bilindigi gibi kriz öncesinde zaten bu sistemi sol cenahtan eleştirenler hep vardı ve ağızlarından hiç de güzel laflar çıkmıyordu.

ŞİRKET FEODALİZMİ

Peki bu karşı cephenin iddiları neydi? Onlara göre, finans piyasası hakim olunamaz bir canavara dönüşmüştü, bu canavarın iplerini elinde tutanlar ise yatırımcılığı ve finans sektörünü poker oyununun farklı bir vesiyonuna dönüştürmüşlerdi. Hatta bu oyunun kuralları bazen büyük finans şirketlerinin CEO’ları tarafından bile çözülemeyecek kadar karmaşık olabiliyordu. Acıkcası meydan, dizginsiz şirketlere kalmıştı. Öyleki devletin, bu şirketleri, yasal kurallarla belli bir standardart içine sokmaktan geri durmasının sonuçları pahalıya patladı. Özellikle finans sektöründe, şirketler, gerçek değerinden çok öte rakamlarla işlem görüyor ve arka perdede bir sürü rantlar ve hokus pokus oyunlari dönüyordu. Gıda alanındaki şirketler, kullandıkları zararlı kimyasal katki maddeleriyle halk sağlığını tehdit ediyorlardı. Kredi kartı şirketleri, uyguladıkları tuzakçı yöntemlerle, tüketiciler üzerinde haksız kazanç elde ediyorlardı. Yine bu dizginsizlik ve kontrolsüzlük global ısınma gibi korkunç bir belayı dünyalıların başına musallat etti. Fundamental piyasa ekonomisinin bir başka yan etki ise, dünyanın pek çok ülkesinde yaşanan inanılmaz ölçülerdeki çevre kirliliğiydi. Bunun ötesinde, Amerika gibi ülkelerde, devletin sosyal alanlara yaptığı yatırımların azaltması, ilk ve orta derce egitimi seviyesinin iyice düşmesine sebep oldu, sağlık sektörü ise büyük ilaç ve özel sigorta şirketlerinin kendi keyiflerine göre at oynattığı bir rant alanı halini almıştı.
Soldan gelen elestirilere gore, bütün bu gelismelerin sonucunda, Amerikan orta sınıfı yavaş yavaş bulunduğu sahneden çekilmeye yerini ise zenginlerin daha zengin fakirlerin ise daha fakir olduğu iki sınıflı bir ülkeye bıraktı.

ADİL PİYASA EKONOMİSİ

Şirketlerin kontrol edilemez biçimde halkın çıkarları karşında adımlar atması, bazıları için adı konmamış bir şirket otokrasisiden başka bir şey değildi. Hatta Gar Alperovitz America Beyond Capitalism adlı kitabında bu durumu şirket feodalizmi olarak tanımlamış ve buna karşı daha adil bir piyasa ekonomisi geliştiriebileceğini iddia etmişti. Alperovitz çizgisinde olanlara göre nasıl ki komünist rejimlerde devlet diktatörlüğü söz konusu olmuşsa, fundamental kapitalist sitemde de şirket diktatörlüğü söz konusuydu. Nitekim onlara göre rakiplerini satın alarak ve küçük şirketleri yokederek büyüyen ve dünyaya yayılan bu şirketler, bir süre sonra sahipleri belirsiz, önüne geçilemez dev bir canavara dönüşmüşlerdi.
Bu kesimin ortaya attığı iddialar icinde akla yatkın noktalar da vardı. Aşırı büyüme başarının yanı sıra bu şirketlerin içten içe çürümelerini de beraberinde getirmisti. Çünkü bu cokuluslu sirketler çok fazla büyüyerek kendi içlerinde bürokratik bir sistem geliştirdiler ve hantallaştırlar, dolayısıyla küçük şirketlere özgü olan hızlı hareket etme, şeffaflık, yeniliklere ayak uydurma, yeni koşullara göre taktik değiştirme ve keşifcilik gibi yeteneklerini kaybetmeye yuz tuttular. Bu şirketlerin başında yer alan CEO’lar bir çesit modern derebey olmakla suclandilar. Aşırı derecede abartılı maaşlar ve ikramiyeler alıyorlardı, üstelik bu insanların öyle bulunmaz Hint kumaşı olmadıkları da biliniyordu.
Bununla birlikte, bir zamanlar nasıl demir perde ülkeleri için mistfikasyonlar yapılıyorduysa bu şirketler için de aynı şey yapılmaya başlandı. Çünkü şirketlerin şeffaf gibi duran derisi , aslında bir çeşit demir perdeydi ve o perdenin arkasında ne dolaplar döndüğüne kimsenin akıl sır erdirdiği yoktu. Amerika’nın büyük şirketinden biri olan Enron un bir gecede iflas ederek tarih sahnesinden silinmesi bu durumun en somut örneğiydi.

SOROS’UN TEZİ

Soldan gelen bütün bu uyarı dolu eleştirilere rağmen, Uluslarası Para Fonu (IMF), klasik serbest piyasa ekonomisini bütün dünyada inşa etme ilkesinden hiç taviz vermedi ve revizyonu düşünmedi. Hatta Birleşmiş Milletler’in Milenyum hedeflerinden de bile bütün dunyada özelleştirmenin gerçekleştirilmesi çabasına yer veriliyordu.
Ancak son krizle birlikte serbest piyasacı ekonomik sistemi eleştirmek sadece solda kalan grupların işi olmaktan çıktı, artık merkezdekiler de bir şeylerin yolunda gitmediğinden şikayet ediyorlardı.
Nitekim global kapitalizmin en meşhur finans oyuncularından biri olan 78 yaşındaki Amerikalı milyarder Soros, bu konuda şikayetçi olanlardan biriydi. Bu efsane isim, daha bir kaç ay evvel New York daki Columbia üniversitesinde ekonomist ve bankerlerin katıldığı bir toplantıda ilginç bir değerlendirmede bulundu. Soros, yaşadığımiz krizin, 1980 lerde, yani Reagan döneminde finans alanında yapılan düzenlemelerden kaynaklandığını söyleyerek, gelişmelerin serbest pazar ekonomisinin sonunu işaret ettiğini vurguladı.
Benim fundamental kapitalizm olarak ifade ettiğim kavramın essas isim babası da George Soros’du. Bu kavram, Soros’un “The Crisis of Global Capitalism” (Global kapitalizmin krizi) adlı kıtabıyla popülerleşti. Kitapta, 19. yüzyılda laissez faire olarak anılan kavram, market fundamentalizmi olarak tanımlıyordu.
Soros’un eleştirilerine Nobel ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz de katılıyordu. Bir zamanlar dünyada hayranlık yaratan Amerikan ekonomik sistemine artık kimsenin saygı duymadığını ve bu sistemi sorguladikalrini söylüyordu. Çünkü herkes dünyadaki krize bu sistemdeki bozukluğun yol açtığını düşünüyordu.
Bu sebepledir ki Obama yönetiminin, ekonomiyi tamir ederken hareket noktası, laises faire tezine tapınan Reagan’ın tam tersinden hareket etmekti. Dolayisiyla, oncelikli olarak, devletin finansal piyasalarda daha etkili olmasını sağlayacak yasal düzenlemeler getirildi. Böylece finansal fiyasalardaki mevcut boşluklar kapatılacaktı.

BOLŞEVİK OBAMA-ÖZELLEŞTİRME DEVLETLEŞTİRME ÇEKİŞMESİ

Obama’nın ekonomik ve siyasi politikaları, fundamental kapitalizme hala baglilik duyanlar için Bolşevik Rusyasın’dan çıkıp gelen bir hayaletten başka bir şey değildi. Bu nedenle medyada Obama’nın komünist olduğu iddiaları bile ortaya atıldı. Neden? Çünkü özelleştirmenin tersi yaşanıyor, Amerikan devleti AIG gibi dev şirketleri satın alıp şirket sahibi oluyordu… krizden etkilenen şirketlerin batmaması için önemli destek paketleri çıkarıyordu… Devletin 80’lerden bu yana tumden donmus olan alt yapı yatırımlarının artırılması için ödenekler veriliyordu…. Böylece yerel ve bölgesel yönetimlerin yatırım yapma yoluyla ekonomiyi canlandırması bekleniyordu…. Eğitim kalitesinin arttılması için bu alanana da önemli ödenekler çıkarıldı. Bununla da yetinilmedi, fundamental kapitalizmin enerji kaynağı petrol yerine, yeşil enerji tercih edildi. Hatırlayalım, vakti zamanında Reagan, bir önceki başkan Carter’in topluma örnek olsun diye Beyaz Ev’e yaptırdığı güneş enerjisi panelerini “astarı yüzunden pahalı maloluyor”iddiasıyla söktürüp attırmıştı. Bununla da yetinmemiş, rüzgar ve güneş enerjisi alanındaki teşvikleri kaldırmış, sadece petrol enerjisine yoğunlaşmıştı. Ancak Obama şimdi tam aksine, yeşil enerjiye yatırımı teşvik için milyarlarca dolarlık ödenekler çıkarıyor.
KAPİTALİZM KÜLLERİNDEN YENİDEN DOĞACAK MI
Şimdi herkes mevcut fundamental ekonomik sistemin nasıl bir forma dönüşmesi gerektiği üzerinde duruyor. Bu konuda en çarpıcı yaklaşım Hindistanın ünlü sanayi grubu Tata’nın (Tat Nano’nun üreticisi) en etkin isimlerinden biri olan R.K. Krishna Kumar’dan geliyor. Kumar, bu ekonomik çüküşün kapitalizmi yeni bir forma sokacağını iddia ediyor. Ona göre yeni sitemin kapısını açacak olan iki anahtar var, 1. Gelişmemiş ülkelerde satın alma gücünün arttırılması 2. Etik, yani şirket ahlakı konusunda atılım yapmak. Bu anlamda daha manevi hareket etmek ve yanlışları görüp değişmek.
WorldCom’un eski CEO’su Bernard Ebbers’in, mevcut ekonomik sistemde şirketlerin kontrolden çıktığı iddiası tekrar hatirlandiginda, Kumar’ın çözüm konusundaki önerileri ve Obama’nın şirketleri yasalarla kontrol etme çabası daha da akla yatkın hale geliyor. Bütün bunlara rağmen yeni kapitalizmin nasıl olacağı konusunda şimdiden kesin yargılar beslemek kolay değil… Bekleyip, kapitalizmin küllerinden nasıl yeniden doğacağini hep birlikte görecegiz.

AHMEDINECAT!!!! Bir bomba atarım sevişirsin

2008-06-15T08:47:00.000-07:00

Hıdır Geviş-TARAF GAZETESI

Sybil’e gerçekten çok bozuluyorum. Ne zaman kendisine bir sevgili bulsa arkadaşlarını ihmal ediyor. Oysa bilmiyor ki sevgililer gelip geçici ama arkadaşlıklar kalıcı. Evvelki gün, üç kere telefonuma mesaj bırakmış, açmadım; “açmayacağım işte” diye inat ettim. Ama bu kızdan kaçmak ne mümkün. Gectigimiz Pazar, sahibi Türkiyeli olan Garden of Eden adlı asortik marketin Union Square’deki şubesinde karşıma çıkmasın mı. Sevimli sevimli gülünce bütün kızgınlığım geçti.

Sybil’e kızgınlığımın asıl nedeni başka. Geçen gün East Village’daki Mehanata adlı Bulgar barına hep birlikte gidecek ve bir Yunan müzik grubunun canli performansini izleyecektik. Ama hanımefendi son anda aradı ve bize katılamayacağını söyledi. Nedini yine o adamdı tabii.

ORGAZM BAĞIŞI: Aman gelmediyse gelmedi. Hanımefendi, düğünlerin kamberi değil ya. Bu O’nun kaybı. Yunan grubu Mages (mayspace.com/magges) gerçekten çok iyiydi. Geleneksel Yunan müziğine hafif modern bir yorum katarak, kendilerine özgü bir tarz yaratmışlar. Dinlemesi çok güzeldi. (Youtube arama kutusuna “Magges – Ouzo” yazarsanız performanslarını orada görürsünüz) Grubun önünde, yerde bir de sebze kasası vardı, üzerinde de nargile ve ouzo, yani rakı. İsteyen gidip bir fırt çekiyordu. Bu Akdenizli görüntünün cazibesine dayanamadım. Annem duymasın ama ben de gidip bir fırt çektim, üstelik rakıdan miğdem bulandığı halde. Ama ne yapayim, her şey biraz da tişörtünün üzerinde “orgasm donation” (orgazm bağışı) yazan o garsonun ısrarları nedeniyle oldu.

Grubun konseri bitince aşağı kata indik. DJ bey, Balkan müzikleri çalıyor. Gariptir, birden bana bir seyler oldu. Sanki vucuduma dusuk voltajli elektrik verilmisti. Kipir kipir kipirdiyordum. Ortalık bayağı bir loştu. Bu loşluk başka yerde bulunmaz deyip, iyice çığırımdan çıktım

ve basbayagi dans etmeye başladım, aslında oynama-zıplama konusunda çok utangacımdır. Sonuc guzel oldu. Beni goren arkadaslarım da cesaretlenip oynamaya başladılar. Çoğunlukla, ertesi sabah uyandığımda bir önceki gece yaptığim dans hareketlerini hatırlar, “ah yer yarılsa da içine girsem kaybolsam”, derdim. Ancak bu kez öyle bir dilekte bulunmayarak, Tanrı’yı da kendimi de bayağı bir şaşırttım.

Ben Tanrı’yı, Sybil ise beni şaşırtiyor. Sybil bu defa yine bana kafayı yedirtecek şeyler anlattı.

Ogün Sybil’le markette karşılaşınca, ben elimdeki portatif salata kabina bir kac sey daha ekledim,

o da kendine bir kutu somon balıklı suşi aldı ve birlikte dışarı çıktık.

14’üncü sokak üzerinden batıya yani 8. Caddeye doğru yürümeye başladık. Öyle almış başımızı gitmişiz ki gele gele Christopher sokağının bitimindeki, Pier’e geldik. Pier, nehrin ortasına doğru uzanan kocaman bir iskele, iskelenin orta yerinde çimenlik bir alan bulunuyor, sagda solda ise banklar.

Bu havalarda, hele hele hafta sonlari tiklim tiklim oluyor buralar. Özellikle tişörtlerini çıkarıp kaslı vücutlarıni çimenlerin üzerine yayan civar gaylerini kesmek için birebir bir mekan. Şimdilerde gaylerin rahatlığını kıskanan bir takım straightler de buralara dadanmaya başladı.

FEMİNİST TERÖRISTLER: Her ikimiz de çimenlerin üzerine guzelce yayiliverdik ve yiyeceklerimizi acip yemege basladik. Sybil bildiginiz üzere yine çok konuşuyor, yine planlar yapıyor. Yeni fikri ise feminist kadınları örgütleyerek onlardan bir tim kurmak ve çeşitli erkek hedeflerine terörist saldırılar düzenlemek. Haydaaa. Bu kızla konuşurken biri bizi duyacak diye ödüm yüreğime karışıyor.

Sybil’e dedim ki, “Sybilcim, bu bir çizgi roman projesi olsun, en azından konuşurken öyle diyelim ki durduk yere başımıza iş açılmasın. Hatta bu sahiden bir cizgi roman konusu da olabilir. Arzu edersen, seni İstanbul’da yaşayan Hakkarili karikatürist arkadaşım Ender Özkahraman’la tanıştırırım. Sen yazarsın, O çizer. Ender hem sanatciliginda, hem de insanlığında çok iyidir.”

Şimdi size Sybil’in çizgi roman planını anlatayim biraz. Sybil adli kadın kahraman, biyoloji alanında çalışan feminist kadınları örgütlüyor ve onların illegal yollardan gay bombası üretmesini sağlıyor. Sonra bu gay bombası, kadınlara en çok eziyet çektiren ülkelerin meclislerine atılıyor. Haliyle ilk hedef Ahmetinejat`in Iran’i oluyor. Gay bombasını yiyen Iran Meclisindeki mollalar, aniden birbirlerine ısınıp, birbirlerini sıra dışı bir şekilde sevmeye başlıyorlar. Bombanin etkisi bir kac saat mi suruyor, sabaha kadar mi suruyor orasini Sybil’e sormayi unuttum.

GAY BOMBASI: Şimdi diyeceksiniz ki “bu gay bombası da ne yahu?” Durun, acele etmek yok. Ne olduğunu tane tane anlatacağım.

Gay bombası ilk olarak 2005 yilinda The Sunshine Project adlı, kimyasal silahlar karşıtı bir sivil toplum örgütünün internet sitesinde dile getirildi. Pentagon’un üzerinde çalıştığı bir bombanın savaş alanında savaşan askerlerin üzerine atıldığı taktirde afrodizyak bir etki yarattığı ve askerlerin cin çarpmışa dönüp, etrafında, güzel çirkin kadın erkek kim olursa olsun sevişmeye meyledecekleri iddia ediliyordu. Araştırma önerisi Amerikan ordusunun Ohio eyaletindeki labaratuvarlarından çıkmıştı ve projenin geliştirilmesi için milyonlarca dolara ihtiyac duyuldugu soyleniyordu.

TAŞLAYIN KAHPEYİ”: Çok geçmeden olay BBC’den ABC’ye kadar pek çok televizyonun haber programlarına yansıdı. Beyni buldozer silindiri gibi çalışan çok bilmiş gazeteciler, bombanın bu geçici etkisini “bomba askerleri gay yapıyor” şeklinde yorumladılar. Bu durum haliyle gay örgütlerini kızdırdı. Onlara göre bir bombayla cinsel kimliğin değişeceğini iddia etmek gay kimliğini aşağılamaktı. Bu arada benim de aklıma şu soru geldi; eğer askerin teki çölde bir başınaysa ve bombanın etkisi ona kadar ulaşmışsa ne yapacak? Tüfeğiyle mi aşk yapacak?
Peki savaştan sonra ne olacak, tüfeğini anasının evine götürüp, "nişanlım" diye mi tanıştıracak.

Neyse bu gay bombası hikayesi ile ilgili olarak 2007den beri pek bir şey konuşulmuyor, Gerçekten üzerinde çalışılıyor mu çalışılmıyor mu kimse kesin bir şey söylemiyor.

Peki merak etmiyor musunuz, Sybil neden gay bombasını atmak için İran Meclis’ini seçti acaba?

Sybil’i Iran konusunda deliye döndüren sebep, hani bizdeki Vurun kahpeye adlı kurmaca romanın İran topraklarında “taşlayın kahpeyi” adlı gerçek bir oyuna dönüşmesi.

GAZ CUMHURİYETİ: Biliyorsunuz bu gariban ülke Şah ın diktatörlüğünden kurtulayim derken, mollaların diktatörlüğüne teslim oldu ve koca Cumhuriyet eldeki demokratik hakları da kaybedip tam bir gaz cumhuriyetine dönüştü (Özellikle, ”muz cumhuriyeti” demiyorum, çünkü bu ülkede gaz muzdan daha mühim bir gelir, öyle degil mi!). Simdi donup geriye baktığınızda , yasaların gücü adına habire kendi insanlarını asmaktan ve saga sola kabadayılık etmekten başka ülkesine hiç bir sey verememiş bir rejimle karşılaşıyorsunuz.

İşte bu rejim en çok da kadınlara kan ağlatıyor. Bizim Sybil’i kızdıran da işin bu yönü zaten. özellikle de Zohreh ve Azar Kabiri adlı kız kardeşin trajik durumu Sybil’i çok üzüyor. Bu iki kızkardeş, Zohreh’in eşinin “zina”sikayeti üzerine, 2007 şubatında tutuklandı. Biri 27 diğeri 28 yaşında olan kardeşler, sözde eve erkek atmışlardı. Önce 99 kırbaç yediler. Daha sonra da taşlanarak idamlarına karar verildi. Uluslarası baskılar nedeniyle idam henüz gerçekleşmedi, belki de gerçekleşti de kimsenin haberi olmadı, İran bu, belli mi olur

İran’da evlilik dışı cinsel ilişki yasak, dolayısıyla iş üstünde yakalanırsanız cezası kırbaçtan başlıyor ve daha öteye gidebiliyor. Ceza kanunun 83. maddesi ise zina ile ilgili. Bu maddeye göre evli kadınlar başka bir erkekle cinsel ilişkiye girdiklerinde taşlanarak ölüm cezasına çarptırılabiliyorlar. Kadınların evlilik dışı cinsel ilişkiye girmesinin cezası ise kırbaçlanma.

İran’da şu anda 11 kişinin taşlanarak öldürülmek üzere hapiste tutuluyor. 2007’de iki kişinin bu şekilde idam edildigi söyleniyor. Erkek kurbanlar taşlanmadan önce bellerine kadar; kadınlar ise göğüs hizalarına kadar toprağa gömülüyor.

BURUNLARINDAN GELDİ Zina davalarında kanıtlar yeterince gözden geçirilmiyor ve kararlar çok kolay alınıyor. Çünkü yargıçlar erkek. Dolayısıyla kadınlara karşı olan önyargıları, aldıkları kararları da etkiliyor. Nitekim hakkında recm cezası verilenlerin çoğu kadın. Hatta Adalet Bakani Ayatollah Shahroudi’nin kendisi bile alınan kararların subjektifliği yönünde açıklamalar yaptı ama hiç bir şey değişmedi.

Tıpkı Zohreh ve Azar Kabiri ile ilgili verilen kararın subjektif olmasi gibi. Bu kadınların bir erkekle cinsel ilişkiye girdiklerinin hiç bir kanıtı yok. Sadece evde bir erkek olduğu ispat edilmiş. Ayrıca kanıt olsa ne olur. Kadının namusunu temizlemek devlete mi düşmüş. Bu durum, devletin din adına vatandaşların bireysel hayatına tecavüz etmesi degil midir. Tövbe Yarabbim, sanki penisi kürek çekmek, vajinayı ise çiçek dikmek için üzerimizde taşıyoruz. Bırakın insanlar doya doya sevişsin. İşin içinde zorlama, kandırmaca, taciz, manüpülasyon, dayatmaca, korkutmaca, yaş sınırını ihlal ve teşhir olmadigi sürece cinsel hayatlarında insanların kiminle düşüp kalktıkları devletin üzerine vazife değil, mahallelinin üzerine de vazife değil, kimsenin üzerine vazife değil.

HAYDİ, HAYAT KURTARMAYA • Şimdi siz okurlar, bu kız kardeşler için ne yapabilirsiniz? Bugün pek çok uluslararası sivil toplum kuruluşu İran’a bu insanlık dışı cezaların kaldırılması için baskı uyguluyor. Bu baskıyı siz de yapabilirsiniz. Hiç üşenmeyin, hemen, ASAGIDA Zohreh ve Azar Kabiri için İngilizce yazılmış çağrı mektubunu bulup İranlı yetkililerinin mail adreslerine yollayın. Böylece sadece bu zavallı iki kız kardeşi değil, gelecekte idam edilmesi muhtemel kadınların da hayatını kurtarabilirsiniz. Haydi, hayat kurtarmaya.

ONLARIN HAYATINI NASIL KURTARABİLİRSİNİZ…

2008-06-15T08:41:00.000-07:00

İran’da taşlanarak idam edilmelerine karar verilen İranlı Zohreh ve Azar Kabiri adlı kızkardeşlerin kurtarılması için başlatılan uluslararası kampanyaya siz de destek verin. Eğer İranlı devlet yetkililerine çağrıda bulunarak, taşlanma cezasının (Recm) insanlık dışı bir suç teşkil ettiği ve uluslarası kuralların ihlali olduğunu vurgulamak istiyorsanız hemen harekete geçin.

Aşağıda örneği yer alan çağrı mektubu olduğu gibi kopyalayıp İranlı yetkililere göndermeniz halinde, bu kızkardeşlerin idam edilmemeleri gerektiğini dile getirmiş olacaksınız.

Aşağıda ayrica Zohreh ve Azar Kabiri’ye verilen cezanin kaldırılması konusunda yetki sahibi bütün İran devlet görevlilerinin iletişim bilgileri mevcuttur. İngizce çağrı mektubunu bu görevlilere İster email atın, ister fax çekin, ister zarfa koyup gönderin, isterse de telefon açıp mektubu onlara İngizce olarak okuyun.

ÖRNEK MEKTUP:

Your Excellency,

I urge you to immediately cancel the execution of Zohreh and Azar Kabiri, two sisters from Khademabad, Iran who have been sentenced to death by stoning for adultery, in the name of Islam. We are concerned that such an unacceptable and inhumane punishment is being applied to women who have already had the sentence of 99 lashes imposed and executed and have been denied a fair and transparent trial.

I am gravely concerned that Zohreh and Azar have been sentenced to death for adultery. In Iran, women are punished more harshly than men for having committed adultery; this however directly contravenes article 26 of the International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), which provides that “[a]ll persons are equal before the law and are entitled without any discrimination to the equal protection of the law.” In a speech delivered on 21 June, 2006 President Ahmadinejad stated that “the country should be built upon the basis of justice, kindness, serving the people, progress and lofty goals.” If Zohreh and Azar are executed, although punishment has already been carried out, then justice will certainly not have been served.

Furthermore, as a state party to the ICCPR, Iran has made an explicit and unreserved commitment under article 6(2) that if the death sentence is imposed it is to be “only for the most serious crimes.” The UN Human Rights Committee (in the case of Toonen Australia) has made it clear that treating adultery and fornication as criminal offences does not comply with international human rights standards. Therefore the sentence of execution by stoning imposed on Zohreh and Azar Kabari breaches Iran’s commitments under the ICCPR.

I request that you stop the planned executions and take immediate action to remove death by stoning from the legal system.

Yours sincerely,

(Mektubu yazanin ismi ve imzasi buraya)

**********************************

YUKARIDAKİ MEKTUBU YOLLAYACAĞINIZ DEVLET YETKİLİLERİNİN İSİMLERİ

1- Ayatollah Mahmoud Hashemi Shahroudi
(Adalet Bakani)

Adres: His Excellency Ayatollah Mahmoud Hashemi Shahroudi
Head of the Judiciary
c/o Ministry of Justice

Park-e Shahr
Teheran
Islamic Republic of Iran

Fax: +98 21 3311 6567, + 98 21 3390 4986

Tel: +98-21 22741002
+98-21 22741003
+98-21 22741004
+98-21 22741005

Email: iripr@iranjudiciary.org, irjpr@iranjudiciary.com info@dadgostary-tehran.ir

2-Mahmoud Ahmadinejad

( Basbakan)

Adres: President of the Islamic Republic of Iran
Presidency Office
Pasteur Avenue, Postal Box 1423-13185
Teheran

Tel:

+98 21 88825071
+98 21 88825072
+98 21 88825073
+98 21 88825074
+98 21 88825075

Fax: +98 21 6646 2774, Fax: +98 21 6 674 790

Email: dr-ahmadinejad@president.ir

3- Ayatollah Khamenei

(Anayasa Mahkemesi Baskani)

Tel: +98 21 64412020
Fax: +98 251 7774 2228
Email: info@leader.ir / istiftaa@wilayah.org / webmaster@wilayah.org

Adress: His Excellency Ayatollah Sayed 'Ali Khamenei, The Office of the Supreme Leader
Shoahada Street, Qom, Islamic Republic of Iran

İRAN’IN ÇEŞİTLİ ÜLKELERDE YER ALAN KONSOLOSLUKLARININ İLETİŞİM BİLGİLERİ:.

Türkiye-Ankara

İran İslam Cumhuriyeti Büyükelçiliği Tahran Cad. No:10 Kavaklıdere

Tell: 427 43 20-22

Fax: 468 28 23

Amerika-Washington, D.C.

Tel: +(202) 965-4990; (202) 965-4991; (202) 965-4992; (202) 965-4993; (202) 965-4994; (202) 965-4999
Fax: (202) 965-1073; (202) 965-4990

Kanada-Ottawa

Tel: (613) 232-5712

Ingiltere-Londra,

Tel: 0207-225-3000
Fax: 0207-589-4440

Isviçre-Cenova

Tel: (41-22)332 21 00-21
Fax: (41-22)733 02 03

Birleşik Arap Emirlikleri-Abu Dabi

Tel: +9712-4447618
Fax: +9712-4448714

Danimarka-Kopenhag
Tel: 3916-0003
Fax: 3916-0075

Norvec-Oslo

Tel: (+47) 23 27 29 60
Fax: (+47) 22 55 49 19

Rusya-Moskova
Tel: 9178655; 9179679; 9175219; 9177282; 9170039; 9172442; 9178959
Fax: 2302897; 9179683

Fillandiya
Tel: +358-9-6869 240
Fax: +358-9-6869 2410

Güney Afrika
Tel: +27 (012) 342 58 80 / 1
Fax: +27 (012) 342 18 78

Almanya-Frankfurt
Tel: +49 (0) 69 56 000 739 - 740
Fax: +49 (0) 69 56 000 728
Email: iran.botschaft@t-online.de, info@irangk.de, info@igk-hamburg.de.

Hindistan-Yeni Delhi
Tel: +91-11-23329600/ 01 / 02
Fax: +91-11-23325493

Brüksel
15a avenue Franklin Roosevelt
1050 Brussels, Belgium
Fax: + 32 2 762 39 15
Email: iran-embassy@yahoo.com and secretariat@iranembassy.be

Müslüman Dünyasında Gay Tartışması

2008-05-26T22:19:00.000-07:00

Hıdır Geviş-New York

Biliyorum, kesin içinizden geçiriyorsunuzdur, “bu Hıdır da hep barlar sazları, deliyi doluyu, çayırı bayırı yazıp duruyor, kültur beşiği koca New York’da ne bir sergi gezdiği var, ne bir tiyatro oyunu izliyor, ne de film görüyor”

Ben de diyorum ki, böyle düşünüp de günahımı almayın. Tiyatro da izliyorum film de. Ama şimdiye kadar hiç biri hakkında yazı yazmak gelmedi içimden. Zaten “Chicago” ve “Operadaki Hayalet” dışında izlediğim bütün Broadway showlarının yarısında çıktım. Param telef oldu ama olsun, cana geleceğine mala gelsin. O oyunları izlemek görevim değildi ki sonuna kadar kalayım. Keyif almak için oraya gidiyorsam, sıkılınca da alıp başımı çıkabilmeliyim. Boşyere kendimi niye sıkıntıya sokayım, kanser mi olayım… Oyunları sonunu kadar izlemeyi ise eleştirmenlere ve parasının karşılığını ille de almak isteyenlere bırakıyorum.

Neyse geçtiğimiz Çarşamba “A Jihad for love” adlı bir film izledim. Çok sevdim ve hakkında yazma kararı aldım. Film, bu hafta başından itibaren New York’da gösterime girdi. Bu belgesel filme kapısını açan sinema ise IFC Center . Tarihi Wawerly sinemasının yeniden düzenlenmesiyle oluşturulan bu sinemada, büyük film studyolarının değil, küçük yapımcıların ürettikleri filmler gösteriliyor. Sinemanın çok iyi bir tarafı var: film başlamadan önce reklam göstermiyorlar. Oysa Loews sinema zincirlerinde 15 dakikadan fazla reklam var. Üstelik Loews da ticari filmleri gösteriliyor ve biletler de IFC ile aynı paraya satılıyor.

Her neyse. Film sonrasında yönetmen Parvez Sharma ile bulusacağım için, biri Gümüşhaneli diğeri Karslı olan iki saz arkadaşımla birlikte sinemanin yolunu tuttum. Onlar da film hakkında çok şey duyduklari için bu filmin yönetmeniyle tanışmak istemişlerdi. 6. Cadde üzerinden Vest Village’e doğru yürürken kimi görsek iyidir, Chris’i. Ayaküstü ilk söylediği şey, 26 yaşında bir Japon gençle çıktığı. İyi hayırlı olsun, gözümüz yok.

A Jihad for Love, dokunaklı ve etkileyici bir film olmanin ötesinde, Müsluman ülkelerde yepyeni tartışmalara kapı aralayacak bir film. Bu önemi nedeniyle de Amerikan medyasında çok büyük bir ilgiyle karşılandı.Televizyonlarda, radyolarda, gazetelerde filmin kendisi de müslüman olan parlak zekalı yönetmeni Sharma ile yapılmış roportajlar yayınlanıyor şimdilerde.

Film,farklı müslüman ülkelerde dinine sıkı sıkıya bağlı kadın ve erkek gaylerin yaşadığı çıkmazı ve trajediyi dile getiriyor. Gay oldukları için önce dinlerinden sürülen bu insanlar, bir süre sonra bütün sevdiklerini geride bırakarak, yanlarından hiç ayırmadıkları Kur’an’larıyla birlikte ülkelerini terketmek zorunda kalıyorlar. Ne ilginçtir ki bu çarpıcı belgeselde, ülkesini terketme gereği duymayan, sokakta sevgilisiyle birlikte rahatça yürüyebilen, birlikte ca

miye gidip namaz kılabilen sadece İstanbullu lezbiyen bir çift. Bu çiftin filmdeki varlığı Türkiye için son derece pozitif bir propaganda bence.

Filmdeki gaylerden biri olan Muhsin, Pakistan’da yaşıyor, evlenmek zorunda bırakılıyor, çoluk çocuğa karışıyor ve sonunda çareyi Güney Afrika’ya gitmekte buluyor. İranlı gayler Amir, Arsham, Payam ve Moctaba Kanada’ya geçmek için Ankara’da bekliyor. İçlerinden biri, kendi ülkesindeki bir gay partide eğlenirken tutuklanıyor, bir saat içinde 100 kırbaç yiyor ve yüzü gözü mosmor olana kadar dövülüyor. Mazen Mısır’da yaşıyor, hapse atılıyor, işkence görüyor ve tecavüze uğruyor, sonunda Fransa’ya gidiyor.

Yani onlara ülkelerini terketmekten başka bir çare bırakılmıyor.

Filmdeö hayat serüvenlerğne yer verilen gaylerin ortak noktasiı ise İslama olan güçlü inançları. Onlar islam içinde kendi kimlikleriyle bir yer aramaya çalışıyorlar, Kur’anın kendilerini kabul ettiğine ve Tanrı’nın onları sevdiğine inaniyorlar. Ancak bu konuda islam inancını tekelinde tutan ve straight erkeklerden oluşan islam alimlerini pek ikna edemiyorlar. Bu dışlanma bile onları inançlarindan vazgeçirmiyor.

Hatta Güney Afrika’ya yerleşen Muhsin, orada müslüman cemaatine mensup olup daha açık görüşlüı olan her yastan insanla biraraya gelip toplantılar düzenliyor. Katılımcılarla birlikte eşcinsellik ve islaa konusunda tartışıyorlar. Bu toplantılardaki türbanlı kadınlarin gay kimliği konusunda ortaya koydukları açık görüşlülük çok şaşırtıcı.

Aslında eşcinsellik ve islam arasındaki ilişki, Türkiye’de ve diğer müslüman ülkelerde ciddi ciddi tartışılmasi gereken bir konu . Öyle görünüyor ki bu mesele islam alimlerini ikiye bölecek. Eğer islami çevreler cemaatlerindeki müslüman sayısını arttırmak istiyorlarsa, Mevlana’nin felsefesinden yola çıkarak camilerin kapısını gaylere de açmalılar.

Benzer sorunu Amerika’da, Hristiyanlik da yaşadı. Ama gelin görün ki bugün sadece New York eyaletinde 60’a yakın gay friendly , yani gay dostu kilise var. Presbyterian, Methodist, Baptist, Lutheran, Episcopal ve hatta en kati mezhep olan Katolik kiliseleri bile gay dostu kiliseler listesinde yer aliyor. Bu kiliselerin kapısı resmi olarak kadın ve erkek gaylere açık. Kendini Hristiyan olarak tanımlayan her gay, bu kiliselere gidip ibadetini yapabiliyor. .

Müslüman aleminde insanlar degişiyor. Film sonrasındaki konuşmamızda Parvez bir anısını anlattı. Filmin gösterimlerden birinde, musluman bir kadın, Parvez’in filmini büyük bir kızgınlıkla izlemeye gelmiş. Ancak filmdem çıktığında Parvez’e söylediği şey şu olmuş: “Bu filmi izlemeye geldiğimde yumruğumu öfkeyle sıkmıştım. Ancak filmi izledikçe yumrugum acildi,yumruğumla beraber kalbimi de açtım….”

Şimdi bu ciddi meseleleri bırakalım ve benim asıl ciddiye aldığım resim meselesine gelelim. Ben Parvez ile sarmaş dolaş resim çektirirken, bereberimde gelen saz arkadaslarım sürekli dikkatimi dağıttıkları için, yüz ifadem tutmamış yoğurt gibi çıktı, ağzım da yamuk…

Bir şey daha: Parvez’le yaptığım röportaji ilerki bir zamanda Taraf’da okuyacaksınız

Eğer Müslümanlar domuz yeseydi tarihte neler olurdu?

2008-05-26T22:15:00.000-07:00

Hıdır Geviş
İster istemez aklıma düşüyor. Büyük çoğunluğu müslümanlardan oluşan Ortadoğu toplumlarında domuz eti yemek haram olmasaydı, acep neler olurdu? Yoksa bu toplumlar bugün daha gelişkin ve zengin toplumlar mı olurdu? Bilmiyorum, sadece soruyorum. Oturup hesab edin. Bir yıl içinde kuzu doğurur bir tane, domuzun ise 9’a kadar yolu var. Onca domuz yavrusunun her birinin bir yıl sonra tekrar doğurduğunu hesap edin. Sahip olduğunuz hayvan sayısı kısa zamanda büyük bir artış gösterecektir.
Koyunun bir avantajı sütü ve yünü. Ama koyun kırılgan ve çabuk hastalanan bir hayvan. Domuz ise adı üstunde domuz gibi, her koşulda yaşıyor, nazlanmadan önüne konan her şeyi yiyor, hatta önüne beni koyun belki beni de yer.

Domuz besleyen bir köylü haliyle daha fazla et sahibi olacak. Ancak hayvanlarını beslemek vebarındırması için yeni arayışlara girmesi gerekecek; ya daha fazla ekin yetiştirecek, ya da satın alacak. Domino taşları hareketi gibi, bu gelişme ticareti de hareketlendirecek. Ticaretin hareketlenmesi toplumların başka toplumlarla ilişkisini arttıracak. Bu da sosyal ve ekonomik hayatı değistirip, zenginleştirecek.

He şey bir yana daha fazla etle beslenen insanlar, fiziki olarak daha iri olacaklar.

Bazı kaynaklar domuzların yaklasik 7 bin yıl önce evcilleştirildiğini, ana vatanının da Avrupa ve Ortadoğu oldugunu belirtiyorlar. Ama şimdi anavatanında domuza çekilen muameleye bakın. Kimse kıymet vermiyor, kimse sevmiyor, kimse onu yemek istemiyor, hatta iğreniyorlar.

Domuzun pis bir hayvan olduğunu iddia eden ve yenmesini yasaklayan ilk büyük din ise Yahudilik. İslam da aynı inanışı aynen takib ediyor. Ancak Hristiyanlık tam aksine domuzlara sempatiyle bakıyor, belki de bu İsa’nın çobanlıktan geliyor olmasından kaynaklanıyor. Zaten çobanların korucusu Saint Anthony’e de hep bir domuz eslik edermiş.

Eti yeme beni ye

2008-05-26T22:11:00.000-07:00

Hıdır Geviş-New York

New York belki de dünyanın en tahammüllü şehridir. Yüzü yumuşak, herkesin nazının geçtiği bir şehir. Aslında bu şehir biraz hayat kadınları gibi: herkesle düşüp kalkıyor, kimseyi kimseden ayırmıyor, her geleni seviyor, okşuyor. Müslümanı, Zerdüştü, Afganı, Almanı, Kürdü, koministi, liberali hespsinden bizde var. Bu nedenle dünyada kaç ülke varsa o ülkelerden de muhakkak bir iz bulursunuz bu kentte.

New York’da yaşayan farklı milletlerden gruplar bazen 5. caddeyi kendi varlıklarını göstermek için büyük ve uzun bir sahneye çevirirler. İrlandalılar, Türkiyeliler, Yahudiler, Gayler, Portorikolular ve daha pek çok millet, yılın farklı zamanlarinda karnavalı andıran geçit yürüyüşleri yaparlar bu cadde üzerinde. Arabalar süslenir, o kültüre özgü müzikler çalınır, dans edilir, showlar yapılır, insanlar özel hazırlanmış kostümlerini giyinir… Bu işlere en çok turistler sevinir ve oltaya balık gelmiş gibi çıkıda çıkıda resim çekerler.

Geçen 18 Mayıs’da şehir, yepyeni bir yürüyüşe sahne oldu. New York’da, hatta Amerika’da ilk defa vejeteryanlar bir şenlik yürüyüşü yaptılar. Resmi adı “Veggie Pride Parade” (Sebzelerin Şeref Yürüyüşü) olan bu etkinlikten beni haberdar eden ise ev arkadaşım Jonathan’dı. Çünkü Jonathan vejeteryan ve et yemiyor, yumurta da yemiyor. Biliyorsunuz vejeteryanların da çesitleri var. Ancak Jonathan yürüyüş günü şehir dışında olmak zorunda olduğu için, onun vasiyetiyle etkinliği ben takib ettim.
Yürüyüş, 9. cadde ile Gansevoort sokağının kesiştiği yerde başladı ve Washington Square Park’da son buldu. Bitiş noktasında çesitli gruplar konserler verdiler, konuşmalar yapıldı.

Bu arada yürüyüşü tertib eden organizasyonun internet sitesinde 20 dolardan 110 dolara kadar sebze ve meyve modelli kostümler satıldı. Yürüyüsteki katılımcılarin bazıları bu kostümlerden giymişti. Pek coğu da kendi ürettikleri ilgin. kostümlerle ortalığı şenlendirdiler. Bazıları da sadece ellerinde pankartlarla yürüdü. Bu pankartlarda “et eşittir ölüm” gibi vejeteryanık propagandası yapan sloganlar yazılıydı.

Hatırlatmakta yarar var, sebzelerin şeref yürüyüşü 2001 yılından beri Paris’de yapılan Veggie Pride Parade’den esinlenerek organize edilmiş

Amerikan ordusunda "irtica"

2008-05-26T21:46:00.000-07:00

Hıdır Geviş-New York

Jeremy Hall Irak’da savaşan Amerikan ordusuna mensup bir askerdi. Bu genç asker, ateist oldugu için Hristiyan ordu yetkilileri tarafından ciddi bir psikolijik ve fiziki saldıriya uğruyor, hatta ölümle bile tehdit ediliyor. Can güvenliği tehlikeye giren Jeremy, yetkililerce eve postalanıyor. Ancak resmi yetkililer, Jeremy’nin tekrar orduda çalışmasını engelleyici tedbirler alıyorlar. İçine düşürüldüğü durumu kabullenmek istemeyen Jeremy ise kaderine boyun eğmiyor ve Amerikan Savunma Bakanlıgını’nı dava ediyor. Davanın ilginç bir gerekçesi daha var: Bu gerekçeye gore Amerikan ordusunda köktendinci Hrisytiyanlık inanışı, askerlere zorla dayatılıyor.

Aslında Amerikan ordusu içindeki dini örgütlenme son derece ciddiye alınması gereken bir sorun. Çünkü her şey bu hızla giderse Amerikan askerleri kendilerini laik bir ülkenin askereri olarak değil, Haçlı ordusunun askerleri olarak görecekler.

Dinin bir ülke için ne kadar kritik bir soruna dönüşebileceği ve bu nedenle laikliğin ne kadar önemli olduğu meselesini Amerika’yı yıllar yıllar önce kuranlar gayet iyi biliyordu. İşte bu nedenle Amerikan anayasasının ilk maddesine göre, Kongre ne dini kuralları belirleme konusunda yasal bir düzenleme yapabilir ne de dinin özgürce yaşanmasını engelleyici bir yasal düzenleme hazırlayabilir.

İşte Anayasadaki bu madde, ülkedeki laikliği herkes için garanti altına alıyor. Ancak bu maddeye rağmen, dinci Bush iktidarının, özellikle ülkedeki Evangelistlere örtülü ve açık yardımlar yapmayı sürdürerek devletin laiklik presibini çiğnedigi de biliniyor..

Bush’un bu konudaki tutumu elbette Amerikan ordusuna da yansıyor. Ordu içinde de ciddi bir Hristiyan örgütlenme var. Oysa ordu kesinlikle laik olması gereken bir kurum ve bu kurum içinde hiç bir dinin bir diğerinden üstün tutulmaması gerekiyor. Orduda Hristiyan askerler çoğunlukta ama yetkililer, diğer dinlerden askeri mensupların da ihtiyaçlarını göze alarak, geçmişte bir takım adımlar atıldı. 1987’de Budist askerlere dini konularda danışmanlık yapan Budist subaylar orduda goreve başladı. 1993 yılında ise müslüman görevliler atandı. Burada amaç ülkedeki dini çeşitliliği dikkate almak ve bu çeşitliliği orduya da yansıtmaktı. Ancak laiklik ilkesi gereği ordu içinde herhangi bir dini inanışa iltimas tanınması ya da o inanışın dolayli ya da direkt propagandasının yapılması yasalara aykırı.

Ancak Christian Embassy gibi gruplar ozellikle ordu içinde ciddi bir örgütlenme içine giriyorlar. Örneğin Colorado’da yer alan bir askeri üste nasıl büyük bir kilise inşa edildiğini ve burada nasıl incille ilgili dersler verildiğini Youtube’daki videolardan görebilirsiniz. Youtube’un arama kutusuna “Campus Crusade for Christ Air Force Academy Propaganda” yazarsanız sözünü ettiğim videoya ulaşabilirsiniz.

Hayvan kardeşliği_New York ve ilişkiler_Hıdır geviş

2008-05-17T09:33:00.000-07:00

Hıdır Geviş-New York

Yaz geliyor. New York yine katlanılmaz bir hal alacak. Aman uyarmadı demeyin, olur ya cebinizde paranız, elinizde vizeniz varsa, sakın sakın sakın bu taraflara yakın gelmeyin. Kendinize, gönlünüzü gezdireceğiniz başka bir şehir bulun.

New York’u gezmek için en kötu mevsim, yaz mevsimi. Buraya gelecekseniz Mayıs ayında gelin ya da Sonbaharda….

Yazın şehir çok sıcak oluyor bir, nemli oluyor iki, çis kokuyor üç, ortalıkta koca koca sıçanlar cirit atıyor dört, New Yorklu göz şekerleri (yakışıklı erkekler , güzel kızlar) tatil için şehri terkediyor beş.

DÜĞÜN KARDEŞLİĞİ: Yaza girmeden önce New Yorklular evlerinde parti vermeyi pek bir severler. Özellikle geniş terası olanlar ya da küçücük de olsa bir bahçeye sahip olanlar, parti verme konusunda daha da heveslidirler. Çünkü bu güzel havalarda insanları evinize ancak bu iki şeye sahipseniz çekebilirsiniz.

Şimdilerde hava güzel müzel ama dışarıya pek çıkmıyorum. İşim gücüm çok, çalışmam lazım. Anlayacağınız birazcik evimin erkeği oldum gibi. Bu vaziyetim ne kadar sürer bilmiyorum.
Ancak geçen gün, bir arkadaşımın hatırını kırmamak için davetini kabul edince, bu kuralı da istisnai biçimde bozmuş oldum.
Arkadaşım , Boston'a yakın küçük bir kasabada yaşıyor. Ablasının kızının düğün partisi için uzun bir aradan sonra New York’a geldi. Bu arada yeni evli kizmiz da oğlumuz da sanatçı. Bu genc cift, israftan kaçınmak için aile arasında mutevazi bir davet vermeyi daha uygun görmüşler.

Ben de onları kendim gibi fakir sanmıştım. Davet, Tribeca’da. Bu muhit şimdi zenginlerin gözde yeri. Tribeca, eski atelyeler, fabrika ve depolarla dolu izbe bir semtti yakın bir geçmişe kadar. Şimdi bu binalar restore edilip çok güzel apartmanlar, lokantalar, mağazalar ve galeriler haline getiriliyor. Tribeca Film Festivali'ne de ev sahipliği yapıyor bu semt. New York’daki emlak dergilerine bakılırsa pek çok Hollywood yıldızı bu civarda kendilerine lüks daireler alıyorlar. Örneğin Gwyneth Paltrow 5.5 milyon dolara bu bölgeden bir penthouse (teras katı)satın almıştı.

Israftan kaçan sanatçı çiftin yaşadığı daireye bakın hele, kooocaman bir loft. Yani tek bir oda. Durun, öyle bildiginiz türde bir göz oda değil. Tavanları yüksek mi yüksek. İçerisi ise iki basketbol sahası büyüklüğünde. Böyle bir yer benim olsa , böler böler 8 ayrı duplex daire yapar, kiraya verirdim. Sonra da ömrüm boyunca bir hamakta yan gelir yatardım.

Şimdi soracaksınız madem davet aile arasında, senin onların içinde işin neydi? Elbette cemiyet muhabirliği yapmak için orada değildim. Açık konuşayım, oraya arkadaşımın aksesuarı olarak gittim. Kendisi single, ve bu durumundan da pek bir yüksünüyor. Orada akrabalarına karşı “yapayalnız” gözükmemek için, beni çağırdı, yardımseverimdir, üşenmedim arkadaşıma kavalyelik yaptım. İyiki de gitmişim, pek bir el üstünde tutuldum.

Bu arada oraya aç gittim, arkadaşım bolca yiyecek olacağını söylemişti. Nerdeeee. Üç tane barmen tutmuslar. Önlerindeki tezgahta çesit çesit şaraplar ve çesit çesit peynirler var. Burada da iyi peynir çok pahalı, kimbilir ne kadar para saydılar. Ama onun dışında da görünürde pek bir şey yoktu. Sadece, sağa sola konulan yüksek yuvarlak masaların üzerinde bir kaç salkım üzüm, biraz pate (ciğer ezmesi), bir kaç kase guacamole (ezilmis taze avakado ile küçük küçük doğranmış soğanın karışımından oluşan Meksika’ya özgü bir çesit appetizer ) ve doritos panços vardı. Davete katılanlar daha çok Hudson nehrine bakan o koca terasta konuşmaya dalmıslarken, ben açlığımı bastırmak için masa masa dolaşıp bütün o ıvır zıvırlardan tattım. Eğer karnım açsa gözlerim kayarcasına yiyecekleri kesip durmam, gider alır yerim.

SIÇAN KARDEŞLİĞİ: Davetin ardından, arkadaşım beni arabasıyla Christopher street üzerindeki Path treninin geçtiği metro istasyonuna bıraktı. Buradan ev çok yakın. Toplam 7-8 dakika. Nehrin tam karşı kıyısı Hoboken çünkü. Trene binmek için aşağı inince çığlık sesleri duydum. Hiç şaşırmadım, alışığım. Ne zaman metroda bir çıglık sesi duysam, bilirim ki orada birinin boğazı kesilmiyor orada bir garip turist vardır. Çünkü turistler metrodaki sıçanları görünce genellikle korkup bağırıyorlar. Halbuki bizler onlarla kardeş kardeş yaşamaya alışığız. Sıçanlar bana çok şirin geliyor. Çığlık olayının zuhur ettiği gece, kedi büyükluğünde dört sıçan, pepperonili (bir çesit sucuk) koca pizza dilimini almış, kendi aralarinda güzel güzel bölüşmeye çalışıyorlardı. Bu manzaranın korkulacak nesi var.

Ben sıçanları seviyorum ama belediye pek sevmiyor. New York Belediye Baskanı Bloomberg , farelerle savaş için 13 milyon doların üzerinde bir butçe ayırmıs. Ama bu savaşta pek basarılı olmadığı kesin. Savaş nasıl yürütüyor, onu da pek aklım almıyor. Çünkü öyle bir şey ki, kapan da koysanız, bubi tuzağı da kursanız, zehir de serpseniz, sıçanlara işlemiyor. Sıcanlar inanilmaz uyanık varlıklar ve bir şeyin tehlikeli olduğunu bir defa farkettiler mi ömrü billah ona bir daha yaklaşmıyorlar.

Onların kökünü kazımak isteyen vicdansızların yapacağı tek şey var, avcılık lisansı alanlara 100’er sıçan öldürme şartı koşmak. İşte o zaman sıçanların nüfusu aşağıya inebilir. Ama bu da bir tür soykırım olur ki hiç iyi bir şey değil, kesinlikle onaylamam. Bu şehirin üstü bazılarının babasının malı olabilir ama altı da sıçanlara ait.

Bu tür büyük sıçanlar genellikle metro ağının olduğu yerlerde ortaya çıkıyor. Mertronun karanlık dehlizleri sıçancıklar için emniyetli bir yuva. Acıktıkları vakit, ya da temiz hava almaya ihtiyac duyduklarinda yeryüzune çıkıyorlar. Çöpleri karıştırıyor, lokanta mutfaklarından bir şeyler araklıyorlar. Olmadı sağa sola dökülmüş krıntıları topluyorlar, sonra da gerisin geri yuvalarına yani kentin dibine dönüyorlar.

Bu sıçancıkları öyle küçümsemeyin. Asla ekşimiş yiyecekleri yemiyorlar. Pizzaya bayılıyorlar. Kırmızı et ile beyaz eti mümkün mertebe dönüşümlü yemeğe çaıişıyorlar. Bazen kendilerini şaraba vuruyorlar. Bulduklarında bira da içiyorlar. Neticede onlar da bir canlı. Onların da dertlerden kederlerden uzaklaşmak için sarhoş olmaya ihtiyaçları var. Hiç abarttığımı düşünmeyin bu bilgilerin hepsi doğru.

Bu arada sıçanlar konusunda en çok şikayetçi olanlar ise Manhattan’ın kuzeyinde yer alan Bronx semti sakinleri. Bu muhitte ağırlıklı olarak yoksul Latinler ve siyahlar yaşıyor. Demek ki Bronx sıçanlar için en yasanılabilir bölge. “Belki de bu bölgenin çöplerinde sıçanların ağız tadına uygun leziz yiyecekler vardır da ondan sayıları burada çok” diyesim geliyor ama, değil. Belediye, bu bölgeyle fazla ilgilenmediği için. Bronx dışında sıçanlar için en yasanılabilir ve güvenli diğer bölgeler ise Bushwick, Brooklyn, Concourse Village, Melrose, Highbridge ve Harlem’in batı yakası.

KÖPEK KARDEŞLİĞİ: Yaz aylarında bu sıçancıklar metronun karanlık tünellerinde can veriyorlar. Zaten ortalama yaşam süreleri 3-4 yıl. Ama New Yorklu sıçanların ortalama ömrü bir yıl. Bu şehirde yaşamak onlar için de zor yani. Sürekli stress içindeler. Ondan kaç bundan kaç, bir gürültü duyduğunda kaç, hayat mı bu yani. Bazen onları gördüğünde okşamak sevmek ,ilgimi, şevkatimi ve onların hayatta kalma çabasına duyduğum saygıyı belli etmek istiyorum. Ama hayvancıkların benden bile ödleri kopuyor, hemen ortadan tozoluyorlar.

Sıçancıklar kentin zorluğuna dayanamayıp er yaşta ölüverince, cesetleri de bir süre sonra kokuyor tabii. Ama durun, Manhattan yaz aylarında sedece fare cesedi değil, köpek çisi de kokuyor. Daha önce söylemiş miydim bilmiyorum. Manhattan’da köpek nüfusu pek bir yüksek. New York genelinde çesitli rakkamlar ileri sürülüyor ama 1 milyonun üzerinde köpek olduğu konusunda herkes hemfikir . İnsanların can dostu köpekler. Birini itip kakmak,onu kendine bağımlı yapmak, ona bağırmak çağırmak ve emir vermek isteyen insanlar, köpeklerle yaşayarak bütün bu fantazilerini gerçekleştiriyorlar. Buna rağmen temiz kalpli köpecikler, sahiplerine kin beslemiyor, diş bilemiyor, kardeş kardeş geçinmeye çalışıyorlar.

Her neyse… Düşünsenize bu 1 milyon köpeğin günde bir kere sokağa işediğini. Güneş ışınları sulanan alana vurunca, çis havada buharlaşıp keskin bir kokuya dönüşüyor.

Bazen, bazı köpek sahipleri, köpeklerinin dışkısını toplamıyor bile. Bu da ayrı bir dert. Eskiden bu o kadar büyük bir sorunmus ki 1978 yılında “pooper scooper" kanunu çıkarılarak köpeğinin dışkısını toplamayanlara cezalar getirilmis. Bu kanuna göre ilk defa bu suçu işleyenlere 50 dolar ceza kesiliyor. Ancak bu ceza da çok caydırıcı olmuyor. İste bu nedenle uzunca bir süredir şöyle bir tartışma yürütüluyor. Diyorlar ki köpek lisansı almaya gelenlerin köpeklerinden kan örneği alınsın ve DNA testi yapılsın . Sonra bu bilgiler köpeklerin kişisel dosyalarına kaydedilsin. Ne zaman biri görevli, kaldırım kenarında köpek dışkısı gördüyse, alıp getirir ve labaratovarda test edilir. Elde edilen DNA sonucu eldeki dosyalarla karşılaştırılır ve böylece dışkının hangi köpeğe ait olduğu bulunur. Bütün test masrafları da köpeğin sahibine yüklenir. Böyle bir yöntemin köpek sahibi olanları çok daha sorunlu davranmaya iteceği söyleniyor. Çünkü DNA uygulaması onlara kacış imkanı bırakmayacak.

Köpek sahipleri her sabah erkenden kalkıp, köpeklerini dışarı çıkarıyorlar, biraz gezindikten sonra, köpecik aklının yattığı bir yerde, atıkları dışarı veriyor. Ardından da sahibi, elindeki naylon poşetle o dışkıyı sıyırıp alıyor ve en yakın çöp vidonuna atıyor. Ama ne kadar sıyırırsanız sıyırın geride yine bir miktar kalacaktır. İşte yaz güneşiyle kavrulan bu atıklar, şehre ayrı bir koku katıyor.

AT KARDEŞLİĞİ: Manhattan’ın bu koku sorunu yeni değil. Manhattan Manhattan olalı kokulu bir yerleşim yeri olmuş zaten. İçinde yaşadığımız yüzyılda, köpekler, sıçanlar ve egsozdan çıkan gazlar Manhattan’ın kokusunu etkiliyor. Bir yüz yıl önce ise atlar şehrin kokusunu etkiliyormus. Ayaklarında nalları, takıda takıda dolaşan, at arabasıyla yük çeken, tramvay çeken bu atlar öyle böyle değil, günlük 20 pound’a varabilen gübre saçıyormus sokaklara. Buna bir de her birinden çıkan bir kaç litrelik çişi ekleyin. Üstelik o donemdeki at nüfusu 100 bin ile 200 bin arasında gidip geliyordu. Şimdi oturun ve New York’un o zamanki kokusunu hesab edin.

Kimilerine göre New York’da, günde 2500 ton at fışkısı ortaya çıkıyordu. At fışkısı sadece kokusuyla rahatsız etmiyordu. Yağmur yağınca ayrı bir dertti, ortalığı adeta bir bataklığa çeviriyordu. Süslu hanimefendiler uzun eteklerini fışkı çamuruna değdirmemek için çok ama çok zahmete giriyordu.

At fışkısı güneşte kuruyunca ayrı bir dertti. Rüzgarda havalanıyor, miletin gözüne kaçıp kaşındırıyor burnuna kaçıp hapşırtıyordu. Kent halkının salgın hastaliklar nedeniyle kırılmasında da at fışkısının çok önemli bir payı vardı.

İnsanların can dostu ve sadık kölesi olan atların, şehrin gündelik hayatında yolaçtıkları başka arızalar da vardı.

Tramvay şirketleri ve zalim faytoncular, atları o kadar çok çalıştırıyorlardı ki ensesine kamçıyı yiyen atçıklar, arkada ne varsa onu çekmeye çalışıyordu. Bu hayvancıkların ağıi var dili yok gibiydi. Çek baba çek. Halbuki bir çifte atsalar, kalpsiz arabacıyı tee bulutlarin üzerine gönderebilirlerdi. Ama yorgunluktan kişnemeye bile takatleri yoktu. Sonunda öyle yorgun düşüyorlardı ki yol ortasında birden bire nallari havaya dikiyor ve öteki dünyanın yolunu tutuyorlardı. O dönemler şehirli atların da ömrü normalden çok ama çok kısaydı, 2.5, bilemediniz 3 yıl yaşayabiliyorlardı. Onca çileye ömür mü dayanır.

1866 yılında TheAtlantic Monthly adlı dergi , Broadway caddesinde at cesetlerinin trafiği nasıl da tıkadığını yazar. Bu koca hayvanların cansız bedenini kaldırmak da ayrı bir meseleydi. Çünkü her biri 1.300 pound (benim ağılıgım 175 pond ) geliyordu. Atları arabaya koymak başlı başına ayri bir işti. Ceset yüklenen arabacıkların beli burkuluyordu. Söylendiğine göre 1880 yılında New York caddelerde, görev başında vefat etmiş 15 bin at cesedi toplandı.

1906 yılında, 5. caddedeki son atlı travmayın da kalkmasıyla birlikte, fışkı kokusu da ortadan kalktı.

At her yerde at. Ha New York ha Istanbul. Hani diyorum, tarihten biraz ders çıkarsak ne olur. Bizi tekmeleyenlere dönüp bir tekme de biz atsak: Halk Tekmesi.

Kurdun kuşun içinde

2008-05-03T00:38:00.000-07:00

Hıdır Geviş-New York

Bazen öyle şeyler öğreniyorum ki “Hıdırcım az önce bir yaşına daha girdin“ diyorum kendi kendime. Bu öğrenmeler son bir kaç yıldır pek bir sıklaştı, böyle giderse erken yaşlanıp erken öleceğim.

Bu nedenle beni şaşkınlığa uğratacak şeyler öğrenmemeye gayret gösteriyorum. Ama Sybil gibi yakamdan bir türlü düşmeyen bir arkadaşım varken, hızla ihtiyarlamanın önüne geçemeyeceğim gibi görünüyor. Çünkü bu kız, karşıma her çıktığında yeni şeyler yumurtluyor ve haliyle duyduklarım karşında ağzım yine beş karış açık kalıyor.

Sybil in son macerası ise buraya değil Playboy dergisine yazılacak türden. O nedenle olanı biteni mümkün mertebe RTÜK testeresiyle budayacağım. Neme lazım, sonra “bu çocuk amma ileri gidiyor” demesinler. Dost var düşman var.

Sybil’in bu macerarını dinlerken kafam allak bullak oldu. Hayatımı bundan sonra Sybil’den önce ve sonra diye ikiye bile ayırabilirim. Çünkü inandığım en büyük şeye yani aşka artık inanmiyorum. Birazdan ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız.

Sybil, en son buluşmamızda, bir swingers klübüne gittiğini söyledi.”O da nedir?” diye sordum saf saf. “Hadi hadi bilmiyormuş gibi yapma” der gibi manidar manidar güluümsedi. “Yemin ederim bilmiyorum” dedimse de Sybil’i inandıramadim. “Ben saf bir Anadolu çocuğuyum, öyle her seyi bilemem” diyesim geldi ama anlamazdı ki, vazgectim...

“Peki anlat biraz ne yaptın o klübde, dansettin mi, müzik nasıldı, ne yedin ne içtin?” dedim. Bana hınzırca bakışlar fırlattı. Sybil’in gittigi yer Brooklyn Heights’da bir yerdeymiş, yani East River’in (Doğu Nehri) karşı yakası. Çok güzel tarihi brownstone ve townhouse evleri (Savaş öncesi inşa edilmiş taş binalar) olan bu semt tam nehrin kenarında yer alıyor ve Brooklyn’in en pahalı yeri. Geceleyin o yakadan bakarsanız Manhattan manzarası çok güzeldir.

Sybil internetten bulmuş bu klübü. Genellikle evli çiftler gidiyormus klübe. Çiftlerin kişi başı 150 dolar ödemeleri gerekiyormuş ama bekar ve yalnız gelen kızlardan giriş için ücret alınmıyor. Hatta içerde bedava içki de veriyorlarmış. Kapısı açik tutulan göz göz odalar varmış, icersi de loşmuş. Orada seksüel olarak isteyen istediğiyle istediğini yapıyormuş. Sybil’in söylediğine göre bu klübe yalnız gelen erkekler kabul edilmiyormuş. Ama nadir de olasa başka yerlerde yer alan bazı kulüplerde kapıda tek başına dikilen erkekler de içeri alınıyormuş. Tabi onlardan da para kesiliyor.

Swingers klüplerinin yanı sıra bir de evlerde yapılan swingers partileri var. Evli çiftler internete ilan veriyor, belli şartlar öne sürüyorlar ve bu şartları kabul edenler ve bu şartlara uyanlar evdeki partiye gidiyorlar. Bağ evinde şarap içilerek yapılan partilerden tutun da şehirdeki apartmanın teras katında yapilan partilere kadar çesit çesit parti var. Bekarlar da kendi aralarında bu tür partiler veriyorlar. Evlerde yapılanlardan 15-20 dolar gibi sembolik paralar alınıyor ve orada alkolsüz içecekler, kuruyemiş ve condom bulunduruluyor.

Burada bazı insanlar hayatı başka bir boyutta yaşıyorlar. Ama galiba ben henüz o boyuta geçmeye hazır değilim. Sybil’den duyduklarımdan sonra oturdum düşündüm. Dedim ki “Hıdırcım, Yeşilçam filmlerindeki aşk hikayeleriyle beyni yıkanmış biri olarak, o eski moda aşklardan birini de sen yaşamak istiyorsan havanı alırsın. Hayat artık başka bir yörüngede dönüyor”.

Hakketten de öyle. Yazık, onca yıl boş yere aşka inanmışım. Bakın Yunus Emre zamanında Anadolu’yu turlamıştı, bense denizleri aşıp New Yorklar’a kadar geldim; ne için; gerçek bir aşk için. Belki de bu arayışımın farkına varmadığım yönleri de vardır. Abaca ben de mi aslında Yunus gibi Tanrıya ulaşmaya çalışıyorum. Yok, zannetmiyorum. Çünkü bir yandan da içimde şöyle bir his var: Sanki Tanrı beni gördüğü yerde kıçıma tekmeyi basacakmış gibi geliyor.

İşte yukaridaki hikaye ve aşkla ilgili hayalkırıklığım beni bir miktar bunalıma soktu. Zaten Florida seyahati hariç bütün bir kiş bu şehirden çıkamadım. Sıkılmışım. Şimdi bahar da geldi, New York iyice beni boğmaya başladı. Sırf bu nedenle şehri bir süreliğine terkedip kendimi kırlara bayırlara atmak, oralarda eğer varsa sümbül toplamak istedim.

Tam böyle bir zamanda, Bitlisli Muhsin Eralp yetişti imdadıma. Muhsin New York’a komşu olan Connecticut eyaletinde Norwalk adlı bir bölgede yaşıyor. Hafta sonları arabasıyla basıp Manhattan’a geliyor, müze geziyor sergi geziyor, tiyatro izliyor, bir lokantada farklı bir ülke mutfağının yemeklerini tadıyor ve geri gidiyor. Kendisi çok başarılı bir optic-elektronik mühendisi. Bir Amerikalı arkadaşıyla aynı evi paylaşıyor ve ayda 1000 dolar kira odüyor.

Geçen Cumartesi Muhsin yine Manhattan’daydı. Geri giderken “sen de gel benimle, bizim oraları görürsün” deyince hiç düşünmeden gittim. Manhattan’dan çıkarken arabada uyumuşum, Muhsin’in “bak bak geyiği gördün mü” seslenişiyle uyandığımda, ormanın içinde bir otobanda ilerliyorduk. Yol kenarındaki geyiği de kaçırdım, göremedim.

Muhsin in yaşadığı bölge, Manhattan’a 1.5 saat uzaklıkta bir suburb yani varoş da yaşıyor. Her gün arabasıyla 15 dakikalik bir yolculuk yapıp Wilton adlı kasabaya, agaçların içine gizlenmiş iş yeri binasına çalışmaya gidiyor. Yaşadığı yer ormanın içinde bir site, dışarıdan hiç farkedilmeyen bir yerleşim kompleksi. Bu arada varoş deyince yanlış anlamayın. Buranın varoşlarındakı siteler Turkiye’de sosyetenin kaldığı Kemer Country Club gibi yerler. Hatta daha da güzel. İçinde yüzme havuzundan spor salonuna kadar her şey var. Çevre düzenlemesini, tenizliğini bir şirket yapıyor. Siteyi küçük ve çok güzel bir dere ikiye bölüyor. Etrafta başınıza taş duşmeyebilir ama rakun çıkabilir sincap çıkabilir geyik çıkabilir. Civarda pek çok türde yabani hayvan var.

Ancak böyle bir sitede yaşamanız için ille de zengin olmanız gerekmiyor, orta halli insanlar kalıyor buralarda.

Bir yanlış anlaşılmayı daha önlemek için belirtmem lazım. Buranın varoşlarında evler her zaman bir site içinde olmuyor. Hatta coğunlukla dağınık tek tek evler şeklinde…. Bu evler genellikle iki katlı ve ahşap. Ön ve arka kısımlarında geniş bahçeleri var.

Peki bu Amerikalılar’a ne oldu da gelip kurdun kuşun, cinin perinin içinde yaşamaya karar verdiler. Neden şehir merkezlerini terkettiler ve şehir dışında yeni yerleşim yerleri yarattılar? Günümüzde 300 milyonun üzerindeki Amerikalının neredeyse 115 milyonu suburblerde yaşıyor. Bu artiş hızlanıyor da. 2000 yılından beri suburblerde ailelerin yasayabileceği şekilde 10 milyona yakın ev inşa edildi.

Bu gelişimin en önemli sebebi tabi ki otomobilin icadıydı. Daha 1900’lu yılların başından itibaren otomobil New York yaşamında önemini hissettirdi. Hatta New York 1901 yılında plakayı zorunlu kılan ilk eyelet oldu. Otomobil, çok geçmeden bütün Amerikaya yayıldi. Öyleki 1913 yılında 4,000 kişi trafik kazasında öldü. 1930 yılında bu sayı 30,000 bine yükseldi.

Otomobil bir imkandı, amaesas olarak Amerikalılar ı şehir merkezlerinden kaçıran başka nedenler vardı.

Bir kere şehir merkezindeki ev kiraları ve ev fiyatları çok hızlı artıyordu. Bu açıdan özellikle aileler için konforlu ve yeteri genişlikte bir evde yaşamanın maliyeti çok yüksekti. Bunun yanı sıra kent merkezlerinde evler eskiydi, sokaklar tehlikeli olmaya başlamıştı. Trafik ve gürültü kentleri iyice yaşanması zor mekanlar haline getirmişti.

Bütün bunlar nedeniyle özellikle işçi sınıfı ve beyaz yakalılar çareyi otomobillerine atlayıp şehir dışına yollanmakta buldular. Oralarda ucuz arazi alıp üzerine evler kondurdular. Bu akım, İkinci Dünya savasının ardından iyice hızlandı. Böylece hem daha az maliyetle daha büyük bir eve, hem çoluğun çocuğun hoplayıp zıplayacağı bir bahçeye sahip oldular. Erkekler sabah otomobillerine atlayıp şehir merkezine sürüyor bir saat ya da daha fazla veya daha az yol gidip akşam tekrar evlerine geri dönüyorlardı. Zaten yerel ve merkezi yönetimlerin ulaşım politikaları da iş yerlerini ve aileleri sehir dışına çıkmaya özendiriciydi.

İşte suburb’ler böyle doğdu. İnsanlar şehrin eskimiş, onarıla onarıla takatten düşmüş binalarından kurtulmuş, gül gibi tertemiz evlere kavuşmuşlardı. Suburbler de yaşayanlara hizmet vermek icin yol boylarınca benzinlikler kuruldu, dağ başlarına yiyecek ya da ev eşyaları satan büyük hypermarketler inşa edildi. Bu marketlerin içlerine banka şubeleri açıldı, önlerinde yüzlerce otomobilin park edebildiği alanlar oluşturuldu, Yine marketlerin etrafına lokantalar ve giyim kuşam mağazalarının bir araya gelmesinden oluşan ve adına Mall denilen Galleria benzeri yerler kuruldu.

Günümüzdeki suburblerde sadece mavi yakalı isçiler ve beyaz yakalı profesyoneller değil çok zengin bir sınıf da yaşıyor. Örneğin Connceticut’daki Stanford ve Grenache bölgelerinde ünlü isimler yaşıyor. Yine Manhatta’ın dizinin dibindeki Long İsland da da dolar milyarderlerinin ikamet ettikleri bölgeler var.

Sırf Stanford dan her gun 36 bin kisinin yaklşık 45 dakikalık bir yolculuğu göze alarak Manhattan a trenle ya da otomobille işe gidip geldiği iddia ediliyor.

Ancak şimdi ufaktan ufaktan tersine bir göç de gerceklesiyor. 68 lerde çoluk çocuğuyla suburb’lere taşınan özellikle adına “baby boomers” denilen kuşak, şimdi yaşlandı. Çocuklar büyüyünce hepsi yuvadan uçup gittiler ve bu yaşlılar o koca evlerde eşleriyle birlikte yapayalnız kaldılar. Eşlerini kaybedenler ise iyice yalnızlaştılar.

Çocuklar olmayınca uğraşacak bir şey de pek yok, haliyle vakit çok zor geçiyor. Suburb’lerde de yapacak fazla bir şey yok. İşte şimdi bu yaşlı kuşak Manhattan gibi kent merkezlerine taşınıyorlar. Çünkü buralada bu yaşlı kuşağı oyalayacak o kadar çok şey varki. Yoldan geçerken bir kiliseye giriyorsunuz, bakıyorsunuz ki ücretsiz bir klasik müzik konseri… 15 dolara küçük bağımsız tiyatrolara gidip oyun izleyebiliyorsunuz. Kentin içindeki kar amacı gütmeyen bir kuruluştan ücretsiz çicek düzenleme kursları alabiliyorsunuz. Ne bileyim yapılabilecek tonca şey var.

Suburb lerin de biraz sıkıcı olduğunu artık herkes kabul ediyor. Baksanıza Sex and the City, Seinfeld ve Friends gibi diziler Manhattan’gibi bir sehir merkezini daha da popülerleştirdi. Oysa Desperate Housewifes daki suburblerde yaşayan zengin ev kadınlarının yaşamı pek de iç açıcı değil.

New York’da bir de inner suburb denilen iç suburb’ler var, Queens ve Brooklyn gibi. Buralara da zaten Manhattan’dan 24 saat boyunca tren ve otobüsler gidiyor. Ulaşım çok kolay yani. Oysa bir de İstanbul’a bakın. Ben 2.5 satte Taksim’den Avcılar’a gittiğimi hatırlıyorum. Üstelik havasız, kliması olmayan, insanların üstüste bindiği bir münibüsle… Buna rağmen yaptığım aktarmalarla yol parası da New York’dan daha pahalıya gelmişti. Acaba diyorum, merkezi devlete en fazla vergi ödeyen İstanbul halkı, daha insani biçimde evlerine gitmeyi haketmiyorlar mı. Bu durumda, bu insanların vergileriyle Washinton’da cami yapmak ziyan değil mi. Hükumet sevap işlemek istiyorsa önce İstanbul halkına insan gibi yolculuk etme imkanı tanıyacak projeler hazırlamalı. Belki o zaman hanelerindeki günahlar biraz eksilir.

Taraf Gazetesi

Hoş Gelişler Ola… Rock Star Papa…

2008-05-01T21:55:00.000-07:00

Hıdır Geviş-Taraf Gazetesi

Katoliklerin ruhani lideri Papa Benedict, geçtiğimiz Cuma sabahı New York’a ayak bastı. Papa’nın topuğunun değdiği yerde su çıkmadı ama binlerce kişilik bir kalabalık oluştu. Çünkü bu ziyaret New York eyaletinde yaşayan 7 milyonun üzerindeki katoliği çok heyecanlandırmıştı. Bu geliş medyayı da heyecanlandırdı. Nerde bulunur bundan daha ballı bir haber konusu: izle izle yaz….

Papa, başındaki beyaz külahi, ak saçları, uzun etekli ve pelerinli elbesisiyle son derece farklı bir şöhret manzarası sergiledi şehirde. Gelişinden itibaren attığı her adım televizyonlardan canlı yayınlandı. Halk geçtiği caddelerin kenarlarinda kurşun asker gibi sıralandı.

Papa’nın gelişi nedense bana İngiliz müzik grubu Beatles üyelerinin 7 şubat 1964 yılında New York’a ilk ayak basışını anımsattı. Onlar da farklı müzikleri kadar saç biçimleri ve giyim tarzıyla dönem medyasını ve gençlerini bayağı heyecanlandırmışlardı. İlk gelişlerinde Carnegie Hall ve Ed Sullivan Theatter de çok az bir seyiciye seslendiler. Ancak bir yıl sonra 15 Ağostos 1965 de tekrar New York’a geldiklerinde bu kez Shea stadyumunda konser verdiler. 55 bin 600 kişinin izledigi konserin biletleri ise 4 dolar 50 cent ile 5 dolar 65 cent arasında değişiyordu.

Ancak Papa, Beatles’in New York’daki ilk stadyum konseri rekorunu daha ilk ziyaretinde geçti ve 60 bin kişiyi şehirdeki Yankee Stadium’una topladı. Burada verdiği vaaz stadyumdaki papa hayranlarını kendinden geçirdi. Aslında bu konuşma gece yapılabilir ve içine lazer gösterisi de serpiştirilebilirdi.

Neyse, 57 bin bilet 1 ay öncesinden tükenmişti bile. Stadyumun önünde papa şapkaları, tişörtleri satıldı. Yine Manhattan’daki bazı mağazalarda papa oyuncakları vitrinlere konuldu, Heidelberg adlı bir lokantada 18 dolar 95 cent e özel papa menusu bile hazırlandı. Demek istediğim, Avrupa kıtasından gelen Papa, adeta 21. Yüzyılın rock yıldızı gibi muamele gördü. Gerçekten hoş bir gelişti O’nunki.

Papa’nın üzerinde durdugu demografik yapı da Beatles’in hitab ettiği kesimden pek farklı değildi. Papa, bu ilk New York gezisinde genclere özel bir ilgi gösterdi. Amerika’daki Katoliklerin yüzde 18 ‘inin, yaşları 18 ile 29 arasinda degisen gencler oldugu düşünüldüğünde anlaşılabilir bir sebep. Nitekim Papa, geçen Cumartesi günü Manhattan’daki 5.cadde üzerinde yer alan St. Patrick katedrali nin balkonundan binlerce kişiye karşı yaptıği konuşmada, gençlere materyalizmden de uyusturucudan da uzak durmalarını tavsiye etti.

Ancak işin bir de öteki yüzü var. “American Sociological Review” adli dergiye göre, herhangi bir dini tercihleri olmadığını söyleyen Amerikalılar ın sayısı son 10 yılda ikiye katlandı. Bunun anlamı yetişkinlerin 78.4’inin Hristiyan olduğu Amerika’da din, taraftar kaybediyor. Bu durumda da Papa’nin gençleri etkileme çabası daha bir anlam kazanıyor.

Bir web sitesi :

Barak Obama’nin Hebrew kampanyasi

Demokratların başkan adayı Barak Obama, başından beri internet üzerinden seçim kampanyası yürütme konusunda diğer adaylardan biraz öndeydi. Obama şimdi teke tek kaldığı Hilary Clinton ile aralarindaki bilek güreşini kazanmak için Musevi seçmenlerin oylarını kazanmaya çalışıyor. Bu nedenle internette Musevilerin konuştuğu Hebrew dilinde bir site bile oluşturuldu. Ancak Obama’nın ofisi bu sitenin kendi resmi siteleri olmadığı yönünde bir açıklama yaptı.

Obama’nın, başından beri Amerika’daki musevi seçmenleri ve musevi lobiyi yanına çekmeye çalıştığı biliniyor. Bu oldukça akıllıca bir taktik, ancak Amerika’nın İsrail politikasi konusandaki açık tavizkar tutumu, Barak Obama'nin başkan seçilmesi halinde ikiye katlanabilir.

Bu arada Amerika’daki Musevi seçmenler zaten hep demokratlardan yana oy kullanıyorlar. 1916 seçimlerinden bu yana oylarını demokratlara veriyorlar; 1920 seçimleri hariç tabii. Bu seçimlerde oyların sedece yuzde 19’u Demokrat aday Cox’a verilirken, yüzde 43 Harding’e verildi. Demokratlara gitmesi gereken yüzde 38 oranındaki oy ise dönemin Sosyalist Parti Eugene Debs’e gitmişti.

Geçen seçimlerde de bu geleneksel tutum aynen devam etti. 2004 deki seçimlerde, Musevi seçmenlerin yüzde 24’ü Cumhuriyetçi Bush’a oy verirken, yüzde 76’si Demokrat aday Kerry’i destekledi.

Bir medya klasiği

CNN Nasıl Haber Şişirir

Gazeteci arkadaslarım alınmasın ama medyaya özgü bir mutfak sırrını herkesle paylaşmak istiyorum. Bazen haber konusunda darda kalınır. Çözüm olarak da çelimsiz bir konu alınır ve etli butlu bir haber şeklini alıncaya kadar bir güzel şisirilir. Adına da şişirme haber denir.

Bunu elbette sadece Türkiye’deki gazeteciler yapmıyor. Örneğin Amerikan CNN televizyonu da yapıyor. Bu kanalda hafta içi her akşam yayınlanan ve Wolf Blitzer in sunduğu The Situation Room adlı bir haber bulteni var. Geçenlerde Blitzer, CNN’in Irak muhabiri Michael Ware’e canlı bağlandı. Zaten adamcağaza CNN’den hergün birileri canlı bağlanıyor ve üç aşağı beş yukarı aynı soruları soruyorlar. Tabii hergün aynı şeyler oluyor. Yeni bir şey olmayınca sırf kaç adam öldü edebiyatı yapmak da hem seyircileri, hem de habercileri sıkıyor. Adam da ne sorsa iyidir “Amerika askerlerini oradan çekerse ne olacak?” Sırf farklı bir şey çıkarabilmek için sorulmuş bir soru tabii. Muhabir nerden bilsin askerler çekilirse ne olacağını. Böyle bir soru bir haberciden çok ya bir seneryo yazarına, ya bir büyücüye ya da Beyaz Saray’ın etrafında konuşlanan düşünce kuruluşlarında çalışan strateji uzmanlarına sorulur.

CNN muhabiri de hafif kaçık biri zaten, sallamayı seviyor. Tabii yaptığı habercilik değil, spekülasyon oluyor.

Aman avcı vurma beni

2008-04-27T22:51:00.000-07:00

Aman avcı vurma beni

Hıdır Geviş-Taraf gazetesi

Bu hafta, yazar Fatih Özgüven New York’daydı. Geçtiğimiz çarsamba O’nunla buluşup hasret giderdik. Çok özel bir sey yapmadık. Manhattan’ı yürüyerek dolaşmak Fatih’in en sevdiği sey, dolayısiyla biraz yürüdük, bir lokantada bir şeyler yedik, bir kitapçıya uğradık, bir kafeteryada kahve içtik.

İnsan Fatih’in yanında kendini inanilmaz rahat hissediyor. Bazı arkadaşlar vardır hani, ayaklarına dolanan bir tür gündelik hayat RTÜK’ü gibidirler: Sürekli seni kontrol eder, onların onaylamadığı bir şey yaptığında ise bakışlarıyla ya da sözleriyle seni yargılamaya kalkarlar. Elbette bu tür arkadaşların uyguladığı psikolojik tacizler sizi yorar, hatta canınızdan bile bezdirebilir. Ancak Fatih’de öyle şeyler yok. İlişkiyi tek yanlı hale getirip kendi ilişkisi yapmaya çalışmıyor. Üstelik geride bıraktığı onca güzel makaleye, çeviriye ve kitaba rağmen çok alcakgönüllü biri. Başarılarıyla karşısındakini ezmeye kalkışmıyor. Zaten Fatih böyle olmasaydi, Bilgi Üniversitesi’ndeki öğrencileri O’nu bu kadar çok sevmezdi.

Ben Fatih’in bu davranış biçimini, Ondaki sağlam bir kendine güvene ve kendiyle olan barışıklığına bağlıyorum. Ne yazık ki Türkiye toplumunda yüksek eğitime sahip olanlar ile paraya sahip olan insanlar arasında nadir görülen bir ozellik bu. Bunun nedenlerine geleceğim. Ama önce bir sonraki gün katıldığım bir partiden sözetmem lazım.

Perşembe günkü partiye 2 saat geç gittim, buna rağmen içersi hala kalabalıktı. Midtown’ın doğusunda yer alan BlackFinn adlı bir barın üst katında yapılıyordu bu parti. Klasik bir İrish barı. Pek bir özelliği yok, sadece rahat bir mekan.

O saate kadar partideki herkesin biraz içmiş, azıcık çakırkeyif ve yelkenleri hafif koyvermiş olmaları beklenir degil mi. Yok hayır, hiç de öyle değildi. Özellikle de erkekler, sanki sınır boyunda nöbet tutuyorlar. İnsan azıcık sarhoş gibi davranir, hafif gözleri kayar, agzı bir milim yamulur. Yok, bu erkekler kendilerine karşı çok pür dikkatler, gözleri başkalarından çok kendi üzerlerinde. Kızlarımız deseniz yine öyle. Ben biraz yavru köpekler gibiyim. Haliyle hemen herkese yanaşıyorum. Ancak kızlar sanki, ”höst asılma, geri bas karabaş” hallerindeydi. “Aman size mi kaldim, Allah yazdıysa bozsun” diyecektim ama diyemedim işte.

Hani Türkiye insanını tanımayan bir Amerikalı böyle bir ortama düşse, Türkiyeliler’in çok soğuk, hiç de arkadaş canlısı olmayan, üstelik arrogant (küstah) bir toplum olduğunu bile düşünebilir. Zaten buradaki insanların tavrından da bundan başka bir sonuç çıkarmak mümkün değil.

“Allah Allah, ne iştir, misafirperver Türkiye insanı ne zamandan beri bu hale geldi” diyeceksiniz, Ona da geleceğim.

Bu parti bir networking partisi. Gilda adlı yaman mı yaman, zeki mi zeki, şirin mi şirin bir kız tarafından düzenlenmiş. Gilda daha önce de buna benzer partiler düzenlemiş. Amacı Türkiyeli olup New York’da yaşayan ve finans sektöründe çalışan profesyonelleri biraraya getirmek ve böylece katılımcıların, kendi aralarında bir dayanışma ilişkisi kurmalarına olanak sağlamak. Yani insanlar buraya gelip yeni insanlarla tanışiyor ve kendilerine bir çevre ediniyorlar. Ne güzel değil mi.

Bu tür partiler burada çok yaygın, adına da “networking events” deniyor. Örneğin doktorlar, mühendisler, feministler, gayler kendi aralarında bu tür partiler düzenleyip bir “community” yani bir topluluk yaratmaya ve bu topluluğun bir parçası olmaya çalışıyorlar. Bir Hedge Fund şirketinde çalışan arkadaşım Etienne, bu tür partilerin müptelesi. Bu yolla, hiç de azımsanmayacak sayıda cok iyi arkladaşlar edindi. Güney Afrika asıllı bir beyaz adam olan Etienne, özellikle 1983 den beri faaliyet gösteren The New York Bankers Group etkinliklerini hiç kaçırmıyor. Bu grupta finans sektöründe çalışan gay kadın ve erkekler yer alıyor.

Belirtmekte fayda var. Bu tür partileri düzenleyenler 10 dolar, 20 dolar bazen daha da fazla giriş parası alırlar ve bundan elde edilen parayı da bir sonraki organizayon ya da bir hayır işi için harcarlar. Ancak Gilda, tümüyle kendi bireysel emeğini koyarak düzenlediği partilerden giriş parası almıyor.

Dönelim Türkiye asıllı finansçıların bir araya geldiği event’e... Kimse kendini benden koruyamaz . Oradaki insanların bütün soğukluğuna rağmen, gözüme kestirdiğim, aklıma yatan herkesle tanıştım. Ancak onlarla tanıştıktan sonra gördüm ki bu insanlar aslında hiç de burnu kalkık, kedini beğenmiş tipler değillermiş. İçerinden çok tatlı insanlar var. Yaptıkları iş konusundaki bilgi ve tecrübelerine ise diyecek yok. Peki kardesim neden kendilerini başkaları için yaklaşması zor insanlar haline getiriyorlar? Sakın bu karşı taraftan gelebilecek riskli bir takım davranışlar için baştan insa edilmiş bir çeşit kendini koruma kalkani ya da kendini kapatma yöntemi olmasın. Acaba bu insanlar da baskalarına karşı genel bir güvensizlik mi var.

Çok uzatmaya gerek yok. Bunun sebebi Amerikaliların “personel insecurity” dedikleri şey. Türkçedeki karşılığı tam nedir ben de bilmiyorum. Ne zamanki üniversitelerin psikoloji departmanlarında çalışan üşengeç biliminsanları bu konularda yazıp çizer, o zaman biz de öğreniriz. Ama şöyle izah edebilirim. Kendine güvensizlikle, kendini güvende hissetmeme, başkalarına güvensizlik ile narsizm ve aşağılık kompleksinin kombinasyonundan oluşan bir tür psikolojik durum. Biliyorum , çok anlaşılır bir tanım olmadı. Fakat hiç acele etmeyin, birazdan her şey daha anlaşılır hale gelecek.

Türkiye’yi en son ziyaretimde, Songül ablamın Ankara daki evindeyiz. Serdar Ortaç’ın da konuk olduğu bir TV programını izliyoruz. Ortaç’ı izlerken o kadar gerildim ki evdekilerden kanalı değiştirmelerini rica ettim. Çünkü Serdar Ortaç inanılmaz derecede gergin duruyordu, belli ki o an bulunduğu ortamda hiç rahat değildi. Halbuki programa katılan diğer konuklar gayet eglenceli, nazik ve hoş insanlardı. Yani onlardan kaynaklanan hiç bir sorun yoktu. Sorun Ortac’ın kendisinden kaynaklanıyordu.

Serdar Ortaç yüksek voltaj verilmiş bir ampulu anımsatmıştı bana, sanki her an pat diye patlayacakmış gibi… Bu nedenle adama bakamadım. Çok yoğun ve ters bir enerji yayıyordu. Stüdyodaki koltuğunda oturuyordu oturmasına ama sanki her an oradan çekip gitmek istiyormuş gibi bir hali vardı. Beden dili ise tıpkı acemi bir hırsızın bir mağazadan bir eşyayı çalma anındaki beden dili gibi işliyordu. Hadi hırsız yakalanmaktan korkar da gergindir, peki Serdar Ortac a ne oluyordu? Ne bu gerginlik bu celal.

Söyleyeyim o da yakalanmaktan korkuyor. Tipik bir insecure vakası yani.

İnsecure insanların yaşadığı çok temel bir korku var: Karşı tarafın onlardaki bir şeyi keşfetme korkusu. Herkes kendinde başka bir şeyin keşfedilmesinden korkuyor. Kimi aptal olduğuna inanir ve bunun keşfinden korkar, kimi gizli escinseldir ve durumuncakilmasindan çekinir, kimi aslında bilgisizdir ve gercegin aciga çıkmasından endişe eder, kimi dış görünüşüyle sorunludur ve bu konuda ona birinin bir şey demesinden tedirgin olur, kiminin cinsellikle ilgili bir sorunu vardır ve bunun öğrenilmesinden huylanır, kiminin ailesiyle özel sorunları vardır ve birinin bunları onun yüzüne vurabileceği endişesini yaşar, kiminde ise hiç bir şey yoktur ve buna rağmen başkası tarafından suçlanma korkusu yaşar.

Dolayısıyla bu tür insanlar her an bir saldıraya uğrayacakları paranoyasıyla, her zaman tetikte beklerler, bu nedenle gergindirler. Kimileri bu korkuyu kendiyle barisarak yenmek yerine, biraz bilerek ya da bilmeyerek yanlış bir taktiğe basvurur. Yeni tanıştıkları insanlarla muhatab olmayaya özen gösterirler, onlarla aralarına görünmeyen bir duvar inşa ederler.

Zaten bu nedenle toplumda, “Ne bakıyon ulen bişiy mi var” başlıklı pek çok tartışma yaşanır. Bu tartışmalar kanlı kavgalara dönüsebildiği gibi ölümle de sonuçlanabilir.

İnsecure insanların sayısının bu toplumda bu denli yüksek olmasının da bir nedeni olmalı öyle değil mi. Politik ve ekonomik olarak istikrarsiz ülkeler, bu tür vakalarin yetişmesi için inanılmaz bereketli bir toprak. Çünkü bu toplumda hiç bir şeyi tahmin edemezsiniz. Kimden ne zarar geleceği belli değil. Polis sizi kolunuzdan tutup karakola götürür ve orada neden onca dayak yediğinizi öğrenemezsiniz bile, sokakta yürürken asabı bozuk iki delikanlının keyfi saldirısına uğrayabilirisiniz, yarın öbürgün çalıştığınız şirket batar ve işinizi kaybedip ele güne muhtaç hale düşebilirisiniz. Kuralına uygun araç kullanırken kuralına uymayan bir kamyoncunun üzerinize çıkması sonucu hayatınızı kaybedebilirsiniz, sırf patronunuzun kişisel takıntıları nedeniyle işinizden hiç nedensiz kovulabilirisiniz.

Sizin de çok iyi görebileceğiniz gibi, güven ortamının çok zayıf olduğu tipik bir antidemokratik yoksul ülke tablosu bu.

Peki ratahsız olacak hiç bir şeyleri olmayanlara da ne oluyor. Onlar neden kendilerini insecure hissediyorlar. Neden olacak. Türkiye deki insanlar o kadar övgü cimrisi ki... Sanki övgünün kilosuna para sayıyorlar. Kaç anne kızının saç renginin ne kadar güzel ve farklı olduğunu söylüyor, kaç baba oğluna ses tonunun çok etkileyici olduğunu mırıldanıyor, kaç kardeş kardeşinin ne güzel yürüdüğünü hayranlıkla ifade ediyor, kaç arkadaş arkadaşının ne kadar güzel bir kişiliğe sahip olduğunu vurguluyor, kaç amca liseyi orta dereceyle bitirse bile yiğeniyle gurur duydugunu dile getiriyor, kaç abla küçük kardesine dönüp, ”ailemizi bugüne kadar hiç üzmediğin için sana teşekkür ediyoruz” diyor, kaç genel müdür o gün yardımcılarıyla değil de, iyi iş çıkartan bir memuruyla oturup başbaşa öğlen yemeği yiyor .

Tam aksine, Türkiye deki insanlar kişisel ilişkilerinde, negatif yönlere vurgu yapmaya bayılıyorlar. Bu nedenle en yakın arkadaşlıklarda bile taraflar birbirleri için çok can sıkıcı olabiliyor. Toplumdaki bu egilim de kendine güvensiz ve insecure insanların ortaya çıkmasına zemin hazırlıyor. Bu zeminde kök salan insanlar ne kadar bilseler de, ne kadar başarılı olsalar da ,ne kadar iyi insanlar olsalar da, ne kadar zengin olsalar da kendilerini hep eksik ve yetersiz hissediyorlar, çünkü çocukluklarında da gençliklerinde de hiç takdir edilmemisler ki.

İşte bu noktadan itibaren olayın öteki yüzüne geçiyoruz. Pek çok araştırmacıya göre insanlardaki takdir edilme isteği ve yetersizlik duygusu onları başarıya götüren bir etken de olabiliyor. Sanırım şimdi Gilda’nın tertib ettiği toplantıya katılan New York’lu Türkiyeliler in çok yüksek eğitimli olmalarına, çok iyi bir kariyer yapmış olmalarına bir anlam verebilirsiniz.

Ego Check adlı kitabin yazarı Mathew Hayward, insecure insanların her zaman daha fazla çaba gösterdiklerini belirterek şöyle devam ediyor: ”Yeteri derecede iyi olmadıklarına dair inanç, insecure insanları daha çok calışmaya ve başarıya götürüyor”

US Today adlı gazetenin geçen yılki bir sayısında yer alan haberde, çoğu büyük sirket CEO’larının (Genel müdür) insecure insanlar olduğu yazılıyordu. Kimisi sanki olkuğu üniversiteler, yaptığı mastırlar yetmiyormus gibi, işe güce ara verip her şeyin üstüne bir de ilahiyat ve psikoli eğitimi alıyo. Eski General Electric Genel Müdürü Jack Welch kekemeydi. İki büyük şirketin sahibi Robert Smithhala ise insecure olduğunu kendi ağzıyla itiraf ediyor ve şöyle söylüyor: “Dürüst olacağım, başka şirketlerin yöneticilerinin benim siyah olduğumu öğreneceklerini ve sırf bu nedenle benim şirketlerimle iş yapmayı reddedeceklerini aklımdan geçirip korkuya kapılıyorum.” Smithhala bu nedenle kendi resmini asla şirket web sayfalarında kullanmıyor.

Bu konu ne kadar kalem sallasan o kadar gider. Ayrıca burada gecenin 3 buçuğu oldu. O nedenle frene basıyor ve sözlerimi bir türküyle bitiriyorum: "Aman avcı vurma beni. Ben bu dağın ay balam maralıyam. Maralıyam hem yaralı. Avcı vurmuş ay balam yaralıyam."

Başkası olma kendin ol

2008-04-22T10:47:00.000-07:00

Hıdır Geviş

Bizim Chris bugünlerde yana yakıla ev arıyor. Söylemişmiydim bilmiyorum, kendisi Astoria adlı bir semtte yaşıyor. Manhattan’dan oraya gitmesi metroyla sadece 10 dakika. Bu semtte Yunan göçmenlerinin nüfusu oldukça fazla. Dolayısıyla, civarlarda, Yunanistan dahil, Türkiye ve diğer Ortadoğu ülkelerinden gelen yiyecekleri satan bir sürü bakkal dükkanı var. Bu bakkalların bazıları ucuz meyve-sebze de bulunduruyor. Chris bayılıyor oralardan alışveriş etmeye.

Bizim çocuk oturduğu semti de evi de çok seviyor ama ev arkadaşları ile aralarında bir süredir geçimsizlik var. Birlikte oturdugu kızlar çok çapkın, habire eve erkek atıyorlar. Chris ise bu duruma tahammül edebilecek biri değil. Aman buradan yola çıkıp onun Katolik rahibi gibi yaşadığını düşünmeyin.

qisNe yapalım, oluyor böyle şeyler. Şimdi Chris’e yeni bir ev bulmakla mesgulüz. Oturduğu evi iki kızla paylaşıyor ve kendi payına düşen kira bedeli 1400 dolar. Ancak şimdi Manhattan’da tek başına bir yere taşınmak istiyor. İş yeri Midtown’da (Manhattan’ın orta yeri: doğudan 3. batıdan 7. caddeler arasında kalan kısım ile kuzeyden 59. sokak ve güneyden 42 sokağın çevrelediği alan). Dolayısıyla tutacağı evin de oralara yakın bir yerde olmasını istiyor. Belki doğu yakasındaki Murray Hill belki de Batı yakasındaki Hell's Kitchen olabilir. Her şey biraz da bulacağı daireye bağlı.

Amacı bir stüdyo tutmak. Bir odali daireye gücü yetmez. Zaten istediği yerlerde eli ayağı düzgün stüdyo dairelerin kirası 2300 dolardan başlıyor. Manhattan’da da ev tutmak öyle her anayiğidin harcı değil. Bir kere yıllık gelirinizin kira miktarının 45 katı olması gerekiyor. Chris bu konuda tamamdır. Fakat kredi notu iyi değil, Bu da büyük bir problem. Bu ülkede sizin kredi notunuz ne kadar alısveriş yaptığınıza, taksitlerinizi zamında ödeyip ödemediğinize göre belirleniyor. Ev sahipleri her zaman ev için ilk başvuru yapan kiracı adayına öncelik tanıyor, ancak kredi notunuz zayıfsa sizi anında es gecip diger bavuruları değerlendiriyorlar.

Ben de Chris’i alıp emlakçı arkadaşım Ali’ye götürmeye karar verdim. Ali hem çok iyi bir emlakçı hem de kişisel bağlantılarını zorlayip Chris’in bu durumuna bir çözüm bulur diye düşündüm.

Cuma akşamı için Chris, Ali ve ben, Union Square’deki Barnes and Noble adlı kitapçının ikinci katındaki kafeteryasında buluşmak için sözlestik. Bulusma yerine biraz erken gittim. Beklerken kafeteryada oturur, dergi okurum diye dusundum. Bu kitapçının kafeteryasında orada satılan her yayını ücret ödemeden masana alıp okuyabiliyorsun, kütüphane gibi yani.

Tam içinde Yasemin Çongar’ın İngilizce bir makalesinin yer aldığı World Policy Journal adlı dergiyi inceliyordum ki Ali geldi.

Ali belli ki çok doluydu, anlatacakları var gibiydi. Hislerimde yanılmamışım, çok geçmedi çözüldü. İki Türk müşsterisi varmış, Türkiye’den yeni gelmişler ve ev arıyorlarmış. Tesadüfen Ali’nin Craigslist adlı internet sitesindeki ev ilanını görüp aramışlar. Sonra bu iki babası zengin Türk genci, Ali’nin ofisine gitmisler. Ali onlara elindeki diğer ev seçenekleri sunmuş, evleri tek tek göstermiş. Üç gün boyunca, eline her gelen iyi evi onlara göstermeye çalışmış. Bu arada onları Manhattan’daki semtlerle ilgili bilgilendirmiş; Hangi bölgenin onlar için daha iyi olacağını, ulaşım imkanlarını vs…

Ancak müşteriler bir süre sonra Ali ile ilişkiyi kesmisler. Ali sonra öğrenmis ki bu iki genç bir Amerikalı emlakçıdan ev tutmuşlar. Bu olay Ali”yi çok kızdırmış. Şimdi bir daha hiç bir Türkle çalışmayacağına dair yemin ediyor. Zaten ortadoğu ülkesinden gelip de Manhattan’da ev arayan hiç bir müsteriyle çalışmıyor. “Çünkü” diyor ve devam ediyor: “Ortadoğu ülkelerinden New York’a gelenler bir Ortadoğulu emlak brokerından asla ev tutmuyorlar. Bu bana cok önceden söylenmisti ama umursamamıştım. Tecrubelerim sonucu ben de aynı kanıya vardım. Ancak Türkiye den gelenler olunca dayanamıyorum. Fakat şimdi çok iyi biliyorum ki onlarla da çalışmanın bana hiç bir faydası yok. Baksana, benden şehirle ilgili her türlü bilgiyi bedava alıp, sonra daireyi Amerikalı bir emlak brokrından kiraladılar.”

Ali’ye soruyorum, “Peki sence bunun nedeni ne?“ Beni şöyle yanıtlıyor: “Çinliler ve öteki Asya halklarıyla böyle bir problem yaşamıyorum. Hindistan, Pakistan Türkiye, Lübnan, Katar, Mısır gibi Doğu’da kalan üçüncü dünya ülkelerinden gelen bu zengin insanlar, kendileri gibi üçüncü dünya ülkesinden gelmis bir emlakciyla çalışmak istemiyorlar. Adi Jon, Michael, David olan beyaz bir Amerikalı’dan hizmet almayı yeğliyorlar.. Parasını kendi toplumundan birine değil de bir Amerikalıya vermek ve kendilerine hizmet ettirmek onlara özel bir keyif veriyor olmalı. Bir doğu toplumu uyesi olarak, batılı beyaz adama karşı hissettikleri yüzlerce yıllık ezikliği -ya da isterseniz kompleksi deyin- bu tür bir birlesmeyle gidermeye calışıyor olabilirler. Amerikalılar ın ülkesinde kendini onlar gibi hissetmenin yolu alışverisini onlarla yapmak.”

Aslında Ali doğru bir noktadan yakalıyor sorunu. Bu davranış biçiminin altinda doğu toplumlarına özgü bir çeşit “self hatred” yatıyor. Yani kendinden nefret psikolojisi…

Böyle diyorum ama kendinden nefret etmek, dünyanın her yerindeki azınlık gruplarında görülen önemli bir problem. Kimlerde yok ki, beyazlar karşında ezilen sihaylar’da, batılılar karşında ezilen doğulularda, türkler karşında ezilen kürtlerde, kentliler karşında ezilen köylüler’de, sunniler karşında ezilen alevilerde, erkekler karşında ezilen kadınlarda, zenginler karşısında ezilen yoksullarda ve straightler karşında ezilen gaylerde, hepsinde var. Bu insanlar kendilerinden, daha doğrusu geldikleri gruptan nefret etmeye çok kolay meyledebiliyorlar.

Şimdi yavaş yavaş Ali’nin dediği noktaya geliyorum.

Çoğunluk olanlar azınlığı hiç bir zaman doğru algılamıyorlar, bu bir gerçek. Algılamalarında her zaman ciddi bir çarpıklık, tamiri çok zor bir arıza mevcut. Çoğunluk gruplar, azınlıklarla ilgili hiç bir gerçekçi temele dayanmayan ön yargılar ve şablonlarla düşünmeye çok alışıklar. Aleviler mum söndürür, Kürtler devlet böler, siyahlar suç işler, Çinliler ne bulsa onu yer, çingeneler hırsızdir, gayler her önüne gelenle yatan ahlaksızlardır, türbanlılar şeriat getirmeye çalışır, kadınlar zayıftır vesaire vesaire.

Peki yukarıdaki azınlık gruplarından birinin içinde yer alan bir yurttaş, çoğunluğun kendilerine nasıl baktığından habersiz mi, tabii ki haberli. Bu nedenle kendileri hakkında yaratılan negatif imajın altında çok ezilip, garip kimlik çatışmaları yaşayanlar oluyor.

Burada bir atasözü var “İf you can’t beat them, join them” Anlamı eğer karşındakileri mağlup edemiyorsan onlara katıl. Gercekten de azınlıklara varolmak için iki seçenek kalıyor: Ya karşı koy ve marjilize ol, sonra da çek baba çek, ya da hiç bir şey çaktırma ve onlardan biriymiş gibi davran.

Peki onlardan biri gibi olduğunda neler oluyor. O zaman o insanların senin toplumunla ilgili butun o asılsız yakıştırmalara sen de inaniyorsun. Hatta çok ileri gidebiliyor ve kraldan çok kralcı da olabiliyorsun. Böylece kendini kamufle ediyor ve çoğunluk toplumunun nimetlerinden sen de yaralanmaya çalısiyorsun. Ancak bu kez de kendi geldiğin topluma karşı tavır alıyorsun. Geldiğin toplumla olan hiç bir benzerliğe tahammül edemiyorsun. Çünkü onlardan biri gibi algılanmak istemiyorsun. Ali’nin Türk müşterilerinin düştüğü durum da bu: yabancı bir toplum içinde o toplumun original üyeleriyle alışveriş yaparak o topluma daha çok benzeyeceklerini hesaplıyorlar. Tıpkı aynı iş yerinde çalışıp birbiryle mümkün mertebe konuşmayan, biraraya gelmeyen iki siyahin düştüğü tuhaf durum gibi. Birbirleriyle görüdüklerinde farklılıklarının daha çok vurgulanmış olacağını düşündükleri için birbirlerine düşmanca da davranabiliyorlar.

Bakın benim düzenli takib ettigim Psikoloji Bilimi (Psychological Science) adlı derginin Mart sayısında, kadınların iş yerlerinde algılanış biçimi ve cinsiyete dayalı önyargılar üzerine ilginç bir araştırma yayımlandı. Yale Üniversitesi öğretim görevlilerinden Victoria Brecoll ve arkadaşlarının yaptığı deneyden çıkan sonuç korkunç: Erkeklerin kadınlarla ilgili ön yargıları neyse, kadınların da kadınlarla ilgili ön yargıları aynı. Yapılan deneyde, işe eleman alımları sırasında görüşmeyi yapan kadın yöneticiler, kadın adaylara ayrımcılık uygularken, erkek adaylara her zaman daha fazla öncelik tanıyorlar. Nedeni ise çok basit: Kadinlar erkekleri kendilerinden daha üstün görüyor.

Işte bu mekanizma ve bu düşünüş tarzı bazı bireyleri son derece trajik bir noktaya taşıyabiliyor. Bir zamanlar pop müziğini doruklara çıkaran şarkıcı Michael Jackson’ın düştüğü durum buna iyi bir örnek. Siyahlığıyla sorunu var ve beyaz olmaya çalışıyor, Beyazlarla gezip tozmak, onların dünyasında bir numara olmak da O’nu bu konuda kesmiyor ve siyahlara özgü geniş delikli burnundan kurtulup, rengini bile değiştirmeyi deneyerek, beyazlarla tam bir bütünleşme yaşamak istiyor. Sonucu herkes biliyor: Şimdi acıklı bir yaşam sürüyor.

Biraz da yapana değil yaptırana bakmak lazım. Bir insanın neden kendi rengiyle sorunu olur ya da neden bunu bir sorun olarak görür ki? İşte bu sorun da beyazların siyahlara karşı tutumuyla ilgili başka bir sorundan kaynaklanıyor: gerisinde ise tarihsel, siyasi ve ekonomik tonca neden yatıyor.

Yine Yesilçam filmlerinde zengin sevgilisinin arabasını lüks bir Nişantaşı apartmanın önünde durdurtan ve araba gözden kaybolunca da kendi fakir evlerine geri dönen genç kızları hatırlayın. Fakirliğinden anası babasını sorumlu tutup onlara terslenen bu genç kızların hikayesi ile Jacson’un hikayesi arasında bir paralellik yok mu sizce.

Yakın zamanda Taraf da cikan bir haber bu açıdan ilginçti: Başlık “Gençler en çok parayı giyime harcıyor”du. Nedeni çok basit: Herkes zengine benzemeye çalışıyor. Bunun en kestirme yolu da kiyafet değistirmek. Burada gencleri böyle davranmaya iten sadece onların yoksulluğu degil, İki neden daha var: Birincisi zenginlerin yoksulara bakışındaki üstü kapalı küstahlık. İkincisi ise medyanın zenginlerin sahip olduğu cafcafli materyallere adeta tapınması. Böyle bir atmosferde yoksulluk, bir başarızlıkmış yada beceriksizlikmiş gibi algılanıyor tabiki.

Bu arada arkadaşım Chris buluşmaya yerine geldi gelmesine de ben bu yazıyı burada kesip, şunu söyleyeyim: Kim olursanız olun, nereden gelirseniz gelin, ne durumda olursaniz olun, size başkaları nasıl bakarsa baksın, hiç umursamayın. Tarkan şarkısında “Başkası olma Kendin ol” diyordu. Bu anlamli soze ek olarak ben de iki anlamli soz soylemek istiyorum: 1-Kendini kasma rahat ol. 2-Sizi sevenler, sizi olduğunuz gibi kabul etsin, etmeyenlerle de boşa vakit gecirmeyin.

Sarışınlar ve esmerler

2008-03-30T21:02:00.000-07:00

Hıdır Geviş

Yanlış hatırlamıyorsam üç yıl önceydi. Boston’daydım. Bir yandan okula gidiyorum, bir yandan iki ayrı işte gece gündüz çalışiyorum. Burada okumak hic de kolay değildi. Çünkü ne babamın bana vereceği dolarları vardı, ne de ben Türkiye’deki 12 yıllık gazeteciliğim süresince bir tek kuruş biriktirebilmiştim. Hiç bir zaman biriktirilecek kadar maaş alamamıştım ki.

Ogün, garsonluk yaptığım Harvard Faculty Club’da işimizi çok geç bitirebildik, çıkmaya hazırlanıyoruz. Ben ve Diego öyle yorgunuz ki eve gitmeye halimiz yok, ne yapalım, ikimiz de bu tarihi binanın ana girişindeki antika koltuklara yayılıverdik. O rahatlıkla dereden tepeden konuşmaya başlamışız. Eğer yorgunsanız ve orada çalışmıyorsanız, Harvard Üniversitesi ne bağlı bu klubün ınsanı 1900’lü yılların başlarına götüren havası sizi dinlendirebilir. Etrafta güzel mobilyalar, oryantal halılar, eski tablolar ve rafine bir tat var.

1931 yılından bu yana faaliet gösteren ve bugün üniversitenin kampus alanı içinde kalan Harvard Club binasında bir zamanlar ünlü yazar Henry James ve filozof kardeşi William James de yaşamış. Bina iki katlı. İlk iki katında ve bodrum katlarında çesitli büyüklükte odalar bulunuyor ve bu odalar, özel yemekli toplantı yapmak isteyenler tarafından kiralanıyor. Çatı katındaki odalar ise otel odası gibi kullanılıyor. Dışarıdan bakıldığında sade bir villa gibi gözüken bu bina, bugüne kadar kraliçelere, bakanlara, politikacılara ve Hollywood yıldızlarına ev sahipliği yapmış. Ben de orada çalışırken pek çok ünlüyle tanışma imkanı buldum. Ama onları görmek beni hiç heyecanlandırmıyordu, çünkü genellikle çok yorgun ve yarı uykulu oluyordum. Ayrıca o zamanlar gazeteciliğe ara verdigim için, ortalarda garson kılığında bir haber ajanı gibi değil de basbayağı garson gibi dolaşıp saatimi doldurmaya çalışıyordum.

Mesela üç kocayı hakkın rahmetine erdirip dünyanın en zengin kadınlarından biri olmayı başaran Lily Safra’nın önüne yemek tabağı koyma ayrıcalığını orada yaşadım. Çok hızlı çalıştığım için beni sıcak basmış, oda ısısını soğuğa ayarlayınca da kadıncağazı öksürtmüştüm. Yine eski Portekiz başbakanı ve şimdiki Avrupa Birliği Komisyonu Baskani Jose Manuel Barroso’yu bir güvenlik toplantısı nedeniyle bulunduğu 30 kişilik odada, ben bizzat kendi ellerimle beslemiştim. Ancak ogün çok çalıştırıldığım için asabiydim ve doğal olarak tabağı önüne biraz sert koyunca, yemeğin sosu adamcağazın bembeyaz gömleğine sıçrayıvermişti. Ben her ne hikmetse hayret dolu bakışlarla lekeyi incelerken o da hayret dolu bakışlarla bana bakmıştı. Yanlış hatırlamıyorsam bu aksaklıkların hiç birinde kasıt yoktu.

Neyse konuyu dağıtmakta üstüme yok. Zigzag çizerek yazı yazıyorum, özür dilerim. Diego ile sohbetimize döneyim.

Oldukça esmer biri olan Diego, 15 yıl önce Kolombiya’dan buralara gelmiş. Deli gibi çalışmış ve sonunda bu kulübde supervisor olmuştu. Diego ile olan sohbetimiz bir ara gelip insanın sadece zekası, karekteri ve çalışkanlığı ile kaderini belirleyemeceği meselesine dayandı. İkimiz de kaderimizin belirlenmesinde bizim elimizde olmayan başka bazı etkenler olduğu konusunda hemfikirdik; mesela güzellik, mesela renk, mesela boy pos, mesela cinsiyet, ırk, din, aile bireyleri, konu komşu, akrabalar, dogduğunuz coğrafya... Bunların hiç birini seçmek bizim elimizde değil ama bunların her biri bizim nasıl bir hayata sahip olacağımız konusunda az ya da çok belirleyici oluyordu. Şans denilen etken de bu noktada ortaya çıkıyordu zaten.

Konuyu iyice dağıtmaya başlamıştık ki Diego bir şey söyledi. Bugün hala gorustügüm bu arkadaşımın, aklımdan çıkmayan sözü şuydu: Koyu renkli olmasaydım Amerika’ya göçeder miydim bilmiyorum. Biraz beyaz olsaydım ülkemde iyi bir iş bulurdum ama sarışın olsaydım çok daha iyi bir iş bulurdum.”

Geçen hafta sonu yine Boston’daydım ve her zaman olduğu gibi dostlarım Hüseyin ve Şükriye’nin evinde misafir oldum. Hüseyin yıllardır Harvard’da çalışan, kanser üzerine araştırmalar yapan çok başarılı bir bilimadamı. Şükriye ise uzman hemşirelik yapan, zekası ve enerjisiyle beni her zaman büyüleyen bir kadın. Bu dostlarımla biraraya geldiğimizde sohbete öyle bir dalıyoruz ki sabah 6 da ancak odalarımıza geri dönebiliyoruz. Sohbetin konularından biri ise sarışınlar ve esmerlerdi. Onlara Diego’nun bana söylediği sözü aktardım.

O gece yaptığımız tartışma hemfikir olduğumuz ortak bir tezle noktalandi: “Sarışınlar zengin, esmerler fakir ölür.” Peki neden?

Diego’nun yaklaşımından hareket edersek, Kolombiya gibi nüfusun çoğunluğunun esmer oldugu bir ülkede beyaz olmak hatta sarışın olmak bir çesit ayrıcalık olabiliyormus demek ki. Zaten Güney Amerika yapımı TV dizilerine baktığinızda zengin eğitimli köklü ailelerden gelenlerin beyaz hatta beyaz ötesi yani sarışın olduğu görülür. Marabalardan işçi sınıfına, serserilerden işsizlere inildikçe renkler koyulaşır, insanlar esmerleşir. Aslında bu sonuç bu tür ülkelerde renk konusundaki toplumsal algıyi da gösteriyor. Beyazlar ve sarışınlara ilişkin imaj, onların daha güvenilir oldugu yönünde. Çünkü onlar daha eğitimli ve zengin. Dolayısıyla bu genel kavrayış biçimi, işe eleman alımlarında beyazları esmerlere karşı avantajlı konuma getirebiliyor.

Ya Amerika gibi gelişmiş ülkelerde nasıl? Burada durum farklı mı? Çok değil. Yapılan araştırmalar kadınların aldığı saç boyalarının yüzde 40’ının sarı ve sarının tonları olduğunu gösteriyor. Yani saçı koyu renkli olan kadınlar, boyayla sarışınlaşmaya çalışıyorlar. Tıpkı esmer doğup sarışın ölen Marilyn Monroe gibi. Peki bu kadınlar neden bunu yapıyor? Sarı saçın erkekleri baştan çıkaran bir tur bayrak olduğuna inandıkları için mi? Yoksa bunun başka bir nedeni mi var. Her ne ise ama kesin olan bir şey varsa o da Amerikan erkekleri teoride esmerleri daha akıllı ve güvenilir bulsa da pratikte sarışınlara prim veriyor. Eğer öyle olmasaydı hiç bir marifeti olmayan Paris Hilton bu kadar ünlü olmaz, rahmetli sarışın porno yıldızi Anna Nicole Smith o kadar iş yapmazdı. Onları ünlü yapan erkeklerin onlara olan ilgisi. En gözde Hollywood yıldızlarının da çoğu sarışın değil mi. Alın Scarlet Johnson’u Renee Zellweger’i, Sharon Stone’u, Nicole Kidman’ı, Charlize Theron u, Cate Blanchett’i….

Sarı saç kadını daha çekici, daha genc, daha eğlenceli, daha hoppa, daha flörtçü ve daha kadınsı yapan bir unsur. İşte tam da bu nedenle, suratı liseli kız suratını andıran rock şarkıcısı Elvis Presley, saçıni siyaha boyuyordu, neden, elbette biraz erkeksileşmek için. Zaten Hollywood tarihinde de Garry Grand dan tutun George Clooney’ye kadar en erkek jmnlerin hepsi esmer ve siyah saçlı. Çünkü siyah saç sahibine daha erkeksi, daha olgun ve daha durmuş oturmuş bir hava katıyor.

Sarışınları sadece erkekler değil kadınlar da seviyor. Cinsel açıdan demiyorum. Örneğin kız çocuklarının eline tutuşturdukları sarı saçlı barbie bebekleri anneleri seçmiyor mu. Zaten sunni döllenme ile anne olmaya çalışan kadınlar yine sarışın erkeklerin spermlerini tercih ediyor. Hatta internette Danimarka’daki sperm bankalarının daha çok iş yaptıkları yazılıp çiziliyor. Çünkü Danimarka’da halkın çoğu doğal sarışın oduğu için satıştaki spermlerin de sarışın erkeklere ait olduğu düşünülüyor.

Esmerlerle kıyaslandığında sayıları dünyada çok daha az olan sarışınların gördüğü bu rağbet, esmerlerdeki kıskançlık ve haset duygularını kabartıveriyor. Esmer kadınlar, bilincaltı karanlığında bir takım hesaplamalar yapıp, sarışın kadınların haksız rekabete yolaçtığına kanaat getirebiliyorlar. Erkekler ise sarışınları tavlama konusunda güçlük çekebiliyorlar, çünkü isteyenleri çok. Yani başka erkeklerle yarışmaları gerekiyor. Dolayısıyla her iki kesim de içine düştükleri bu durumun intikamını bir şekilde sarışınlardan alıyorlar. Nasıl mi? Söyleyeyim: Her iki taraf da sarışınların aptal yosmalar olduğuna inanmak istiyor ve başkalarını da buna inandırmaya çalısıyor. Zavallı Marily Monroe neredeyse her filminde ayrı bir aptal sarışını oynuyordu.

Nitekim Erkekler Sarışinları Sever filminin1949 yılı versiyonunda sarışıni oynayan Carol Channing şöyle der, “Akıllı olmam gerekmiyordu. Kimsenin de benden böyle bir beklentisi yok zaten. Tek yapmam gereken şey var o da sarışın olmak.”

Sarisinlar sadece aptal degil kotu kadin olarak da sunuluyor. Yeşilçam filmlerinin sarışın yıldızları Suzan Avcı ve Neriman Köksal kötü kadın değiller miydi. Ne zaman ki Neriman Köksal yaşlanip çaptan düştü, işte o zaman iyi kadın rollerinde oynatıldı. Banu Alkan’ı ise hiç sormayın; o hep erkeklerin aklına kötü düşünceler getiren kadın rollerindeydi .

Halbuki eski zamanlarda sarışınlar daha itibarlıydı. Baksanıza kül kedisi masalına. Zavallı, boynu bükük, iyi kalpli kız konumundaki Kül kedisi, aslında sarışındır. Kahrolası üvey bacıları ile üvey annesi ise esmer.

Amerika’da üstüne üstlük Karadenizli temel fıkraları benzeri binlerce aptal sarışın fıkrası var. Bi tanesi aynen şöyle: Bir gün, bir esmer, bir sarışin ve bir de kızıl dilber bir bara kafa çekmeye gitmişler. Esmer olan barmene seslenmiş ‘Ben bir B ve K alabilir miyim”. Barmen sormuş; “O da ne ola ki” esmer cevaplamış; “Canım Bourbon ve Kola işte”. Bunun üzerine kızıl seslenmiş, “Bana da bir C ve T verir misin şekerim.” Barmen yine anlayamamış ve sormuş, “O da ne?” Kızıl yanıtlamış, “Cin ve Tonik”. En son sarışın seslenmiş, “barmencim ben alkol almıyorum, sana zahmet bana da bir 3 ve 5 verir misin”. Barmen iyice şasırmış ”anlamadım hanımefendi nedir o?” Sarısın karşılık vermiş, “7 gün”.

Kaba ve zorlama bir genelleme yaparsak şöyle söyleyebiliriz: İşte yukarıdaki nedenlerle paralı erkekler, ellerindeki güçle sarışınları kendilerine çekiyor. Sarışınlar zengin erkeklerle evlendikçe, zengin nüfus sarışınlaşıyor.

Bu da üşengeç sosyologlara bir başka araştırma konusu olsun.

Bu yarışma işkence çektiriyor

2008-03-27T22:26:00.000-07:00

Hıdır Geviş-New York

Bir Amerikan Televiyon kanalı olan “Fox Reality Channel “de gösterilen “Solitary” adlı realty showun yeni bölümleri bu ayın sonunda yayına giriyor. Ülkede hakettiği ölçüde ilgi görmeyen bu showun özelliği, bugüne kadarki benzerlerinden son derece farklı olması. Akılllarda fırtına yaratacak ölçüde yaratıcı olan show, bir o kadar da sinir bozucu ve iğrenç. Bu showa katılan yarışmacılar, program boyunca, daracık bir odada tek başlarına kalmak zorundalar. Onlardan esas beklenen yükümlülük ise uzay gemisi

kabinini anımsatan bu odalarda, uğrayacakları her türlü psikolojik ve fiziki işkenceye katlanmaları . Eğer bunu başarırlarsa yarışmanın sonunda 50 bin doları ceplerine koyup evin yolunu tutabilirler. Peki bu o kadar kolay mi? Yok değil... Yarışma boyunca bazilari tırlatmanın eşiğine gelip yarışmayı kendi kendilerine bırakıyor. Bunlar evlerine ceplerinde parayla değil, yanlarında psikologlarıyla geri dönüyorlar. Dolayısyla Solitary, insanların otorite ile olan

iliskilerinde içine düştükleri trajik durumu görmek açısından da ilginç.

2005 Mayıs’ında yayına giren yeni bir TV kanalı olan Fox Reality Channel ‘ın Genel Müdürü , David Lyle, yeni sezonda “Solitary V 2.0” adıyla sunulacak olan bu showun, televizyon dünyasının çok bakir bir bir alanına girdiğini söylüyor. Bu tespite katılmamak mümkün değil, Çünkü Solitary Amerika’da çok fazla izlenen bir show olmasa da son yıllarda yaptlmış kesinlikle en yaratıcı, en akılcı realty show.

Show, oldukça deneyimli bir ekibin elinden çıkmış. Yapımcılarından biri ise daha önce Emmy ödülü almış Andrew Golder . Bu yapımcının daha önce imza attığı projeler ise "Identity," "World Series of

Blackjack" "Win Ben Stein's Money". Diğer yapımcı Lincoln Hiatt ise daha evvel "Unan1mous" adlı realty showu yapmıştı.

Yarışmaya 9 kişi katılıyor ve bu dokuz kişi birbirleriyle hiç bir kontakları olmayacak şekilde her biri ayrı bir odaya kapatılıyor. Odalar, dış dünyadan, insanlardan tümüyle izole edilmiş. Dışarıda gece mi gündüz mü bilmiyorsunuz. Diğer yarışmacıların performansından haberdar olamıyorsunuz. Tek yapmanız gereken kadın sesiyle konuşan Val adlı bilgisayarın verdiği emirleri yerine getirmek. Bu bilgisayar, yönetmen Stanley Kubrick’in ünlü yapımı 2001: A Space Odyssey’deki (2001 Uzay Macerası) kaçık bilgisayardan esin lenerek tasarlanmış. Yapımcı Hiatt bu alete “yardımsever kahpe” diyor.

Yarışmacılar üzerindeki tek otorite olan bu kahpe bilgisayar, psikolojik oyunun başlatıcısı ve kuralların tayin edicisi olduğu gibi, her konuda da karar verici pozisyonunda: Oda Sıcaklığından ışığın ölçüsüne kadar her şeyi o ayarlıyor. Aslında Onun esas yaptığı odalara kendi rızalarıyla giren yarışmacılar üzerinde farklı tipte işkenceler uygulamak.

Bu yarışmayı kafanızda daha iyi canlandırmanız için yarışmanın bir bölümünü anlatayım: Odanın bir yerinden, üzerinde hesap makinasi benzeri bir alet bulunan bir çekmece açılıyor. Sonra kahpe bilgisayar, oyunun kuralarını açıklamaya başlıyor. Kurallara göre yarışmacılara önce iki rakkamlı bir kod veriliyor. Her yarışmacının bu kodu akıllarında tutması gerekiyor. Sonra her yarışmacı kendi odasında uyumaya başlıyor. Ardından, 19 dakikalik aralıklarla kulakları delici biçimde çalan kesintisiz bir alarm sesiyle uyanıyorlar. Yataklarından kalkmaları ve çekmecenin üzerindeki makinaya kendilerine daha önce verilen kodu tuşlamaları gerekiyor. Eğer doğru rakkamı tuşlarlarsa alarm kesiliyor. Bu kez onlara üç rakkamlı bir kod veriliyor ve bu kodu akıllarında tutmaları isteniyor. Yarışmacılara yataklarına geri dönüyorlar. 15 dakika sonra yIne alarm çalıyor. Bu kez alarmı kesmek için üç rakkamlı kodu tuşlamak zorundalar. Derken kod numaraları her defasında arttırılıyor: yedi, sekiz, dokuz… . Rakamlar arttıkça kodu akılda tutmak zor. Eğer alarm çalınca kodu hatırlayamadıysanız yandınız. O alarmın çıldırtıcı sesine katlanmanız lazım. Burada inanılmaz bir psikolojik dayaniklılık göstermeniz gerekiyor. Üstelik sesin ne zaman kesileceği konusunda bir fikriniz de yok. Eğer isterseniz duvardaki kırmızı düğmeye basıp yarışmayı terkedebilirsiniz. Yada iskenceye katlanırsınız. Örneğin 30 yaşındaki Romanya kökenli yarışmacı bir yerde kendini tutamayıp, "Bu pisikopatça bir deneyim, show mow değil” diyerek öfkesini dile getirmişti.

Bu yarışmacı bir bakıma düşüncesinde haklı . Çünkü yarışmaya katılanların açlıktan, ağrıya, zihin kontrolünden uykusuzluğa kadar çesit çeşit zorluğa dayanmaları lazım. Örneğin en son dönemin birincisi bu işkencelere 12 gün dayandı ve yarışmayı kazandı.

Seyirciler, tıpkı Big Brother (Büyük Birader) adlı showda olduğu gibi yarışmacıların 24 saatini gözetleme imkanı buluyor. Onların uğradıkları işkencelere ne tür reaksionlar verdiklerini olduğu gibi izliyorsunuz.

Tabii bu showun “Büyük Birader”den çok , 1971 yılında Stanford Üniversinde yapılan ilginç mi ilginç bir deneyden esinlendiği söyleniyor ki hiç de yanlış bir tespit değil. Profesör Philip Zimbardo yönetiminde yapılan deney şöyle başlıyor (www.prisonexp.org): Önce üniversite öğrencileri arasında 70”in üzerinde bir grup seçiliyor. Sonra bir eleme daha yapılıyor ve akıl sağlığı en yerinde olan 24 kişi seçiliyor. Bu grup da kendi arasında ikiye ayrılıyor: yarısına gardiyan, diğer yarısına da mahkum rolü veriliyor. Araştırmanın yapıldığı okulun bir katı tıpkı hapishane gibi dekore ediliyor. Demir parmaklıklar, dolambaçli koridorlar, pis tuvaletler.

Fakat işin garipligine bakın ki esasında bir oyun gibi düzenlenen bu deney, bir süre sonra gerceğin kendisiyle karışmaya başlıyor. Günlüğü 15 dolara çalışan yövmiyeli denekler, denek olduklarını unutup, kendilerini gardiyanlığa iyice kaptırırken, diğer grupdakiler de mahkumluğa iyice adapte oluyorlar.

Gardiyanlar mahkumlara inanilmaz kötü muamelede bulunuyor. Onlara çıplak elle tuvalet temizlettiriyor, hakaret ediyor, aşagılıyorlar. Peki mahkumlar ne yapıyor? “Kardeşim ben bu deneyden çıkıyorum” demek yerine, oranın gerçekten bir hapsihane olduğuna inanıp isyan çıkarıyorlar. Gardiyanlar isyani acımasızca bastırıyor, üzerlerine yangın söndürücü sıkıyorlar, ele basılar hücrelere sokuluyor. Hatta bir gardiyan mahkumların yaptığı kaçma planını ele geçirip yönetime bildiriyor. Gelişmelerden rahatsız olan mahkum yakınları ise aslında bir labaratuvar olan hapsihaneyi ziyaret edip, yönetimden mahkumların daha iyi koşullardaki başka bir hapishaneye aktarılmalarını bile istiyorlar. Kimse ”oğlumu bu deneyden çıkarıyorum” demiyor yani. Herkes bu oyuna kendini öyle kaptırmış ki oyun gerceğe dönüşmüş.

Bu deney, insan psikolojisiyle ilgili pek çok noktayı ortaya koyduğu gibi, insanoğlunun iyi ve sağlıklı bir kişiliğe sahip olsa dahi, bulunduğu sosyal ve kurumsal yapıya göre nasıl değişip korkunç davranışlar sergileyebileceğini gösteriyor. 2003 yılında, temiz yüzlü gencecik Amerikan askerlerinin, Irak’daki Abu Ghraib hapishanesinde kalan mahkumlara yaptıkları akıl almaz işkencelere bir de bu deney çercevesinden bakın, ya da sürekli ekonomik ve siyasi kriz icinde yaşayan , istikrarsız, tehlikeli, riskli, yoksul ve şizofrenik ülkelerde topluma yön verenlerin ve sıradan insanların hal ve davranışlarına yine bu çerçeveden bakmaya çalışın. Bakalım o zaman neyi nasıl göreceksiniz.

Resimaltı

Son iki resim-Resimlerden biri 1971 yılında Stanford Üniversinde yapılan ilginç deneyden bir kare, digeri ise 2003 yılında, Irak’daki Abu Ghraib hapishanesi'nde çekimiş bir kare. İki resim arasindaki benzerlige dikkat edin. Her iki resimde de mahkumlarin başına poşet geçirilmiş.

Hıdır Geviş-Taraf gazetesi

Amerika'nın Aşkalesi

2008-03-12T21:27:00.000-07:00

Hıdır Geviş -New York
Toplama kampları bir tek Nazilere özgü bir marifet sanılır, oysa tarihte pek çok ülke bu yönteme başvurdu. 2, Dünya Savaşı sırasında bazı devletler içlerindeki "yabancıları" düşman görme histerisine kapılarak "temizlik" harekati başlattılar ve bu yabancıları toplama kamplarına sürdüler. İnönü rejimi, pek çok Hristiyan ve Museviyi Aşkale'deki kamplara kapatırken, dönemin Amerikan hükümeti de kendi toprakları içinde yaşayan Japon ve Alman asılli Amerikan vatandaşlarını benzeri kamplarda trajik bir yaşama mahkum etti.

Utanç sahibini takib eder. Ne kateddiğiniz yollar, ne tükettiğiniz zaman unutturur size utancınızı. Siz unutmak isteseniz de birileri size hep hatırlatır.
Her insanın kendi kişisel tarihinde utanc duyduğu kesitler olabileceği gibi ülkelerin de tarihlerinde utanç duyduklari kesitler vardır. Örneğin, geçmişte toplama kampları kurmuş olmak, tarihiyle yüzleşebilme cesareti göstermiş bazı devletler için, utançların en büyüğüdür...

Nedir bu toplama kampları? Dünya, popüler anlamda toplama kampı kavramıyla İkinci Dünya Savaşı ertesinde tanıştı, yani Almanya'daki Nazi rejiminin çökmesiyle birlikte.

Naziler, özellikle 1940-45 yılları arasında, başta Museviler olmak üzere, Çingeneleri, Eşcinselleri,
Koministleri ve öteki muhalif ve azınlıkları Auschwitz, Buchenwald, Lublin ve daha pek çok toplama kampına toplayıp olüme mahkum ettiler. Bu kamplar bir çeşit yarı açık hapishaneyi andırıyordu ve buralara hiç bir suçu olmayan, hiç bir şekilde yargılanmamış insanlar konuluyordu. Bu suçsuz insanlar sırf devlet tarafindan "tehlike" olarak görüldükleri için oraya konuluyorlardı. Üstelik bu kamplardaki yaşam koşulları tümüyle insanlık dışıydı.

Almanlar kampları maden ocakları ve uçak fabrikalari gibi büyük tesislere yakın inşa etmeye özen gösterdiler. Bundaki maksat ise kampa doldurulanları bu fabrikalarda bedava iş gücü olarak kullanmaktı.

Nitekim bu iş gücünün, Alman ağır sanayinin ayakta kalmasına büyük katkısı oldu. Günümüzde hala varolan bazı çokuluslu Alman şirketleri bile bu iş gücünden yararlanmayı ihmal etmediler. Bu fabrikalarda yeterince hızlı çalışmayanlar, gaz odalarında yakıldı, cesetleri sabun yapımında kullanıldı. Aç ve susuz bırakıldılar, hastalanıp ölmelerine seyirci kalındı, işkenceye uğradılar, iğrenç tıbbi deneyler için kullanıldılar.

2. Dünya Savaşı döneminde Toplama kampı yöntemini kullananlar sadece Naziler değildi. O dönem Amerikan yönetimi de Amerikan topraklarında yaşayan Japon ve Alman asıllı Amerikalılar'ı toplama kamplarına doldurdu ve Onlara hiç bir zaman unutamayacakları bir trajediyi hediye etti. Aynı dönemlerde Japonya da Çin Kore ve Güney Dogu Asya'da toplama kampları kurarak buralara o ulkelerdeki batılıları hapsetmişti.

Savaşın sis'i ortadan kalkınca, bu kamplarda yaşananlar bütün çıplaklığıyla ortaya çıktı. Ama esas olarak bu utanç dönemini bütün dünyanın hafızasına yerleştirenler, acısına sahip çıkmayı bilen onurlu Musevi aydınlar oldu. Bu ayndınlar, yaptıkları filmlerde, oynadıkları tiyatro oyununda, çizdikleri resimlerde, yazdıkları kitaplarda, çıkardıkları dergi ve gazetelerde bir şekilde bu konuyu işleyerek, insanlığın böyle bir katliamı unutmamasını sağladılar.

Peki Nazilerle birlikte popüler bir anlam kazanan Toplama Kampları, dünyada bir ilk midiydi ya da bir son mu? Cevap Hayır: Ne ilk ne de sondu. Çünkü Toplama Kamplarının tarihi daha da gerilere gidiyor. Bir kere Almanlar bu fikri Ingilizlerden öğrenmişlerdi. Ingiliz hükümeti, Güney Afrika Savaşi (İkinci Anglo-Boer savaşı) sırasında, toplama kampları inşa ederek binlerce Afrikalı'nın ölümüne sebep olmuştu. Ancak çok şaşıracaksınız, İngilizler'de bu fikri Amerikalilardan almışlardı. Amerikalilar da Filipin Savaşı sırasında Filipin adalarında Toplama kampları kurmus ve özellikle gençlerden oluşan binlerce Filipinli'nin ölümüne
seyirci kalmısşlardı.

Simdi, toplama kamplarinin tarihi İkinci Dünya Savaşı'nın gerisine gidiyor da ilerisine gitmiyor mu? Cevap; evet gidiyor. Vietnam Savaşı'na kadar gittigi gibi, bugune kadar da geliyor. Çünkü pek çok kimse (Küba lideri Fidel Castro'da dahil) Amerikan yönetimince kurulan ve Ortadoğu'dan getirtilen "terörist" tutukluların barındığı Guantanamo adasındaki askeri hapishanelerin bir toplama kampı olduğununu iddia ediyorlar.

Gelin hemen tarih penceresini biraz daha aralayip bazı Toplama Kamplarına şöyle bir göz atalım:

AŞKALE:

Türkiye 1942 yılında Toplama Kampı kurarak ülkedeki Musevileri, Rumları, Ermenileri bu kamplarda topladı. Bu sonuca yol acan gelismeler, dinsel azınlıklara yönelik varlık vergisi çıkarılmasiyla basladi. Hiç itiraz hakkı tanınmadan 15 gün içinde bu vergilerin ödenmesi istendi. Böylece azınlıklar vergileri ödeyebilmek için malını mülkünü satmak zorunda kaldılar. 15 günde neyi kaça satacaksınız ki. Örneğin ünlü işadamı İshak Alaton'un ailesi, evi barkı satsalar da yetmedi ve evdeki kemanlarına da satılığa çıkardılar, ancak yine de yetmedi ve toplama kampına bir kurban vermekten kurtulamadılar. Vergileri ödeyemeyenler Erzurum Askale'deki Toplama Kamplarına gönderildi ve buralarda çalışmaya mahkum edildi. Ailelerin bütün kurulu düzeni bozuldu, her biri bir yana savruldu, bütun mal varliıklarını kaybettiler, ülkelerine olan bütün güvenleri sarsıldı. Aşkale'ye gidip de dönmeyenler oldu. Milli Şef İsmet Inönü rejimi azınlıklara onarılmaz bir trajedi yaşattı.

İNGILTERE:
Nazilerinkine benzeyen ilk toplama kamplarını İngilizler Güney Afrika'da kurdular. İlk olarak 100'ün üzerinde çadır kamp kuruldu ve buraya 30 bine yakın siyah Afrikali ile 100 bine yakın Boer (beyaz çiftçiler) konuldu. İnsani yaşama koşulları sıfır olan bu kamplarda önce çocuklar olmak üzere 30 binin üzerinde insan hastalıktan açlıktan susuzluktan öldü.

AMERİKA
Amerikan hükümeti, 1899 dan 1902 kadar süren Amerikan Filipin savaşında toplama kampları benzeri yerler kurdular. Bu kamplarda da binlerce insan yaşamını yitirdi. Peki hükümet bu alışkanlığı nereden edinmişti? Nereden edinecek, Kızılderililere de benzeri muameleler yapılmıştı. 1870 ve sonrasındaki Kızılderili Savaşı nda tehlike olarak görülen çoluk çocuk yaşlı genç kadın erkek Kızılderililer, yaşadıkları topraklardan sökülüp koparıldılar ve belli kamplara dolduruldular. Bu insanlar arasında binlercesi hastalik ve kötü yaşam koşulları nedeniyle öldü.

İkinci Dünya Savaşı na gelindiğinde ise bu kez Amerikan hükümeti kendi toprakları içinde kendi vatandaşları için toplama kampları kurdu. Özellikle 1941'de Japonların Pearl Harbor'ı bombalamasının ardından ülkede Japonlara karşı inanılmaz bir paranoya gelişti ve her "çekik gözlü"ye vatan haini gibi bakıldı. Özel bir kararname çıkaran Roosvelt yönetimi suçsuz günahsız sıradan 100 binin üzerinde Japon, asıllı Amerikalı'yı Texas, Idaho, North Dakota, New Mexico, Montana gibi ülkenin çesitli eyaletlerinde kurulan kamplara koydurttu.

Benzeri muamele İtalyan ve Alman asıllı Amerikalılaria da yapıldı. İnsanlar işini, evini, düzenini, mutluluğunu, her şeyini kaybettiler.

SOVYETLER BİRLİĞİ
Kimi kaynaklar, geçmişte Sovyetler Birliği adıyla anılan ülkede 476 ayrı toplama kampı olduğunu iddia ediyor. Her bir kamp kompleksinin kendi içinde onlarca başka kamplar içerdigi de iddialar arasinda. Devrimin ilk yıllarından yani 1920lerden başlayıp 50'lere kadar, bu kamplarda milyonlarca insan geçti ve milyonun üzerinde insan yasamını yitirdi.

Bu arada sadece yukarıda sayılı ülkelerin gunahını almamak lazım. Dünyanın dört bir yanından onlarca farkli ülke, toplama kampı kurma utancını yaşadı.

Allah hiç bir devlete zeval vermesin vermesin ama hiç bir olağanüstü durumun gücü de bizi başkasına düşman etmeye yetmesin.

-------------------------------------
Yukaridan asagiya RESIMLER:

resim-1:
Snow Falling on Cedars (Kar dusuyor sedir agaclarina): Bu film, yarali bir ask oykusu etrafinda, 2. dunya savasi Amerika'sindaki Japon asillilarin yasadigi trajediyi dokunakli bir dille anlatiyor.

resim 2:
Nazi Toplama kampindaki tutuklular.

resim 3:
işadamı İshak Alaton

resim 4:
Amerika'nin California eyaletinde Japon asilli Amerikalilar'in yerlestildigi bir Toplama Kampi

resim 5
japon asilli amerikalilar toplama kamplarina yerlestirilirken

resim 6:
Sibirya'daki bir toplama kampi:

SHOWTVNET.COM

"Hiç bir sey satın alma"

2008-03-12T21:08:00.000-07:00

Hıdır Geviş-New York

Dünya çapında hızla taraftar kazanan Adbusters adlı Kanada kökenli yeni bir örgüt, insanları sürekli satın almaya teşvik eden reklamların zihinleri kirletip aşırı tüketime ittiğini düşünerek karşı atak başlattılar. 24 Kasım'i "Hic Birsey Satın Alma Günü" ilan eden gurubun, TV için hazırladığı reklam filmlerini ise CNN dışında hiç bir büyük televizyon yayınlamıyor.

İhtiyacı dışında tüketmek ya da ihtiyacından fazlasını tüketmek sadece Türkiye sınırları içinde süren bir tartışma değil. Zengin batılı ülkelere doğru gidildikçe bu tür tartışmaların dozu daha da artıyor. Çünkü bu ülkelerde tüketim oranları dünyanın geri kalanı ile kıyaslanmayacak ölçüde yüksek. Çok tüketmek demek dünya kaynaklarının da çok tüketilmesi demek. Aşırı tüketim ise yerkürenin ekolojik dengesini bozan esas nedenlerden biri.

Ancak aşırı tüketimin bütün bu negatif sonuçlarına rağmen batılı toplumlar tüketmeye devam ediyor. Bu toplumları tüketime meylettiren etkenler ise uzun ve kısa menzilli bombardıman füzeleri gibi yaşamın orta yerine düşen radyo reklamları, sokak kenarlarında bir mayın gibi gözünüzde patlayan reklam afişleri ve bir havan topu gibi evinde insanları vuran televizyon reklamları.... Reklamlar toplumu daha çok tüketmeye meylettiren esas sürücüler. Hani neredeyse "tükettiğin kadar mutlusun" felsefesi reklamlar sayesinde toplum
belleğinde gizli bir inanişa dahi dönüşmüş.

Peki bu hep böyle mi gidecek? Yoo hayır hiç de öyle gürünmüyor. Kuzey Amerika'da (Amerika ve Kanada) tüketim karşıtlarının oluşturduğu yeni bir hareket gün günden daha fazla insanın dikkatini çekiyor ve daha fazla taraftar topluyor. Bu grup üyeleri, hayatı ve ekonomiyi tüketim üzerine örgütleyen mevcut kapitalist sistemin kurallarına itiraz ediyorlar. Üstelik bunu Avrupa ve Turkiyeliler'in yaptığı gibi kuru, aşırı düşünülmüş, çok derin ve anlaşılmaz bir teorik mücadeleyle değil, pratik ve somut bir mücadeleyle yapıyorlar.

Işin ilginç yanı ise özellikle 90'lı yıllarda yaptıkları etkin kampanyalarla dünyayı allak bullak eden ve çevre bilincinin yerleşmesinde tüm insanlık tarihine tartışılmaz bir katkı sağlayan Greenpeace hareketi gibi, bu hareketin de doğum yeri Kanada.

Adbusters (Ben bunu "Firlama reklamcilar" olarak çeviriyorum, web adresleri: adbusters.org) adlı bu yeni hareket şimdiden 60 farklı ülkede 120 binin üzerinde üyeye sahip. Grup, pek çok şey yapıyor ama bu yaptıkları arasında en çok ses getiren projelerinden biri "Buy Nothing" yani "Hiç Bir Şey Satın Alma" Günü.

Bu özel günün tarihi ise 24 Kasım. 24 Kasım özellikle seçilmiş, çünkü bu dönem tam da Amerikalı ve Kanadalılar'ın Thanksgiving ve Christmas için en çok alış veriş yaptıkları döneme denk düşüyor.

Örgütün kurucusu Kalle Lasn aynı zamanda grubun yayın organı olan Adbusters dergisinin editörlüğünü yapıyor. Lasn'a göre ortalama bir Kuzey Amerikalı bir Meksikalı'dan 5 kat bir Hindistanlı'dan ise 30 kat fazla tuketiyor. O'na gore Kuzey Amerikalilar'in biraz sorumlu davaranarak tüketim konusunda daha dikkatli haretket etmeleri gerekiyor. Çünkü fazla harcamak fazla calışmak ve başka şeylere az zaman harcamak demek, bunun yanı sıra fazla tükettiğinizde dünya kaynaklarının sonunu getirdiğiniz gibi ortaya çıkan atıklarla
hem çevresel kirliliğe yolaçıyorsunuz hem de ekoljik dengeyi bozuyorsunuz.

Peki insanlar az tüketince ne olacak? Tüketim üzerine kurulu ekonomi batmayacak mı? Ekonomi batınca insanlar işsiz kalmayacak mı ve bu da hayatın dengesini bozmayacak mı? Lasn'in bu soruya verdiği yanıt ise şu: "Ekonomi başlangıçta bir kriz yaşayacak ama çok geçmeden yeni duruma kendini adapte edecek"

Grubun "Buy Nothing" adlı kampanyasıyla ilgili reklam filmlerini youtube'dan izleyebilirsiniz.
Örneğin bunlardan biri aynen şöyle: Fondaki ses şunlari söylüyor: "Kredi kartı ve borçları ödemekten usandınız mı... Sürekli mutfaktan çöp atmak sizi bıktırdı mı... Yoğun bayram alışverişi nedeniyle strese mi girdiniz. Öyleyse sizin için mükemmel bir ürünümüz var: "Hiçbirsey". Bu ürün çöp üretmiyor, yan etkileri yok, zehirleyici değil, aile dostu, her keseye uygun, güzel ve yaratıcı, memnuniyet garantisi var....."

Reklam filmi şu sözlerle son buluyor: "Bu bayram cüzdanınızı dinlendirin ve hiç bir şey satın almayın...."

Reklam filmlerini yayınlamak için TV'lere tonca para ödense de hazırlamak için neredeyse hic para harcanmamış. Gönüllüler oynuyor, çekimler çok basit ve amatorce, ancak reklamda ana fikrin işlenişi ve mesaj verme gücü son derece profesyonel bir yaklaşımla kotarılmış.

İlk olarak 1992 yılında çalışmalarına Kanada'nin Vancouver eyaletinde başlayan Adbusters grubunun "Buy Nothing-Hic Bir Şey Satın Alma" kampanyası Norveç'den İsrail'e Almanya'dan Japonya ve Yeni Zellanda ya kadar yaklaşık 60 ülkede yürütüldü. Ancak Amerika'da grubun reklamlarını, Fox ve MTV'nin de aralarında bulunduğu pek çok büyük ulusal televiyon kanalı yayınlamayı reddetmiş, CNN hariç.

Bunun üzerine 3000'e yakın adbusters taraftarı MTV'ye email atarak bu tutumu protesto etmişler.

Adbusters grubu bunun dışında da bir sürü ilginç projeye imza atmış. Örneğin
TV Turnoff Week (Televizyonları kapatma haftası) adlı kampamyalarıyla da çocukları ve yetişkinleri daha az TV izlemeye ve sosyal ilişkilere daha fazla ağırlık vermeye özendirmeyi hedeflemişler. Grup yetkililerine göre örneğin 2007 yılında 20 milyon insan kampanyayı destekledi. kampanya kapsamında televizyon kapatma günleri belli: 2008 - 21-27 Nisan, 2009 20-26 Nisan, 2010 19-25 Nisan.

Bir diğer kampanyaları ise internet sitelerinde organik, çevre dostu, bağımsız üretici dostu ve sendika dostu ürünler satmak. Örneğin blacspot shoes denilen iki ayrı tip ayakkabi üretiyorlar. Bunların bir çifti posta masraflarıyla birlikte 90 dolara maloluyor. Birisi yarım bot diğeri converse benzeri ayakkabılar. Sloganları ise şu: "Bu ayakkabılarla Nike'in kıçına bir tekme atın". Burada amac biraz da Çin de işçilerini çok dramatik kosullarda çalıştıran tesislerde üretılen ve 10 dolara maledilen ayakkabıları dünyada 100 dolara satan Nike firmasını protesto etmek.
Ayakkabılarda organik keten ve geri dönüşümden (Recycle; eskiyen bir ürünün değerlendirip tekrar işleyerek hammadde elde etmek) elde edilmiş plastik kullanılıyor. Avrupa'da isçilerine sendika hakkı tanıyan ve yüksek ücret ödeyen bir fabrikada üretiliyor. Üstelik bu kalitede bir ürünü gayet makul bir fiyatla satıyorlar.

Aynı şekilde web sitelerinde portatif kahve maşrafaları da satıyorlar mesajları da şu: Starbucks gibi zincirlerden kahve alacağınıza bağımsız kahve dükkanlarından kahve alın.
Bu ürünlere rağmen grubun esas gelir kaynağı yaklaşık 8 dolara satılan dergileri,

Umuyorum bu tür girişimler, Türkiye'de sadece soyut fikirlerle muhalefet yapmayı adet haline getirenlere iyi bir örnek olur. Masa etrafında dönen tartışmalara bazen ara verip, yaratıcı, somut ve inandırıcı alternatif projeler üretmek de lazım.
TARAF GAZETESİ

Time dergisinde zaman

2008-03-12T21:05:00.000-07:00

1923 yılında yayın hayatına başlayan ve ABD’nin ilk haftalık haber dergisi olan Time bugün 105. yaşını kutluyor. Taraf, derginin New
York’taki merkezinde yer alan arşivine girerek bu asırlık yayının ortaya çıktığı ilk günden bugüne kadar kendini nasıl koruyabildiğini yazdı

Hıdır Geviş -New York

Iyi ki dostlar var. Konu sıkıntısı hiç çekmiyorum: her biri bir fikir veriyor, not defterim yazı konularıyla doluyor. Bu yazı konularından biri Cumartesi günkü bir arkadaş buluşmasında ortaya çıktı. Bill, Edward, Edward'ın Meksika asıllı sevgilisi Jorge, Güney Afrika asıllı Ettienne, Steve ve ben Greenwich Village'deki Turks and Frogs adlı bir şarap barına gittik. Sahipleri Türkiyeli: Barmeni Veli Sırt ve garsonu Bilgin de öyle. Ancak bu bohem mekanda şaraplar ne pahalı, ne pahalı. En ucuz şarabın kadehi 9 dolar. Burada sıcak şarap da var.

Arkadaslarımın hepsi içkici olduğu için bir şarap yarışmasının jüri üyeleri gibi neredeyse bütün şarapları denediler. Ben sıcağın yanı sıra, bir bardak da Kavaklıdere kırmızı şarap içtim, biraz nostalji olsun, biraz kan yapsın diye, yoksa içki içmiyorum.

O akşam orada Bill Hooper, beni Time dergisine beklediğini söyledi. Kendisi dünyanın bu en ünlü haftalık haber dergisinin arşiv sorumlusu. 28 yil önce başlamış arşivde çalışmaya hala da orada. Üstelik Bill, Mart ayının 3'ünün Time'ın doğum günü olduğunu belirterek "Al sana yazı konusu" dedi.

Hürriyet'in arşivinden küçük

Bu geçtigimiz Perşembe, Time'in yer aldığı 6. cadde ile 50.sokağın kesiştigi yerde (Radio City Music Hall'un tam karşısı) . Önce giriş katındaki bir bölümden geçtik. Burada Time Inc. grubunun çıkardığı People, Fortune. Health, Entertainment, Money gibi 125 farkli derginın yenı sayıları yürüyen metal raflara konulmuş. Bina içindeki grup çalışanları gelip burada istedikleri
dergiyi alabiliyorlar. Ardından arşive gitmek için ikinci kata çıktık koridordan geçerken içinde kitapci rafları bulunan boş bir odayı işaret etti Bill. Eskiden burada çalışanlar için indirimli kitaplar satılıyormuş sonra kapatılmış.

Sonunda girdik arşive. Bizim Hürriyet'in arşivinde vardı zennedersem yürüyen raylı dolaplar. Ancak Hürriyet'in arşivinden çok küçük bir yer. Çünkü şehrin iki farklı bölgesinde çok büyük arşiv depoları var. Burada fazla bir şey tutmuyorlar.
Tennessee Williams'ın kızğınlığı

Bill, benim için belliki bir takım hazırlıklar yapmış. Orada bir masanın üzerinde tertib edilmiş sararmış bir takım mektup kagitlari, not defterleri ve karalama kagitlari var. Bunlarin arasindan bir mektup gözüme ilişiyor. Ünlü yazar Tennessee Williams tarafından yazılmış. Williams, kendisiyle ilgili Time da yayınlanan bir yazıyı kızgın bir dille eleştiriyor. Bill, benim bu belgeye dokunmama izin verdi. Bilesiniz, artık kutsanmış bir
insanım. "Yoo bu kadarıyla kutsanamazsın Hıdır Geviş" demeyin, dokunduğum başka belgeler de var çünkü. Winston Churchill'in ve John F. Kennedy'in Time yonetıcılerıne yazdıkları mektuplar asılları mesela...

Haftada 10 dolarlık maaş

Hele de o yılların 4 kitap büyüklüğündeki koca muhasebe defterini görmek ayrı bir heyecandı. Bazı yazarların haftalık sadece 10 dolar ücret aldığını bizzat orada görünce, "Ne günlermiş" diye geçirdim içimden. Şimdi New York'da belediye otobüsü bileti 2 dolar. Bill bana Time'in esas kurucusu Henry Luce un dergi fikrini ilk defa bir kağıda döktüğü hatta logosunu bile çiziktirdiği
notları da gösterdi ve bu fikri babasına açıkladığı mektupları da... Evet onlara da dokundum.Tarihe hele de böyle anlı şanlı bir derginin tarihine yakın olmak benim gibi yoksul bir gazeteci için inanılmaz bir teselli. Öyle ya düşünün bir, Türkiye'de kim megalomani krizine girse "Ben Time'a kapak olacak bir şahısım ayol" naraları atıyor.

İki kişilik yemek 24 dolara mal oldu

En son Bill, derginin 3 Mart 1923 de çıkan ilk sayısını da elime tutuşturdu. Fotokopiyle çoğaltılıp birbirine iliştirilen sayfalar gibi. O zamanın koşullarında ancak böyle bir şey yapmışlar tabii. İlginçtir ki dönemin 86 yaşındaki kongre üyesini kapak yapmışlar. Yani hiç de sansasyonel bir şahıs değil.Arşiv faslından sonra üst kata çıktık, çünkü acıkmıştık. Yemekhane kısmı oldukça geniş. Farklı türde yemeklerin ve hazır yiyeceklerin satıldıği standlar var. Biz buharda pişirilen yağsız yemeklerin yer aldığı standa girdik. Ben balık (catfish) yanına tatlı patates ve asparagus aldım. Bill ise tavuk, kabak ve broccoli aldı. Bir de elmali tatlı alıp bölüştük, içecek olarak da musluk suyu içtik. Toplam 26 dolar tutu. Cok hesaplı. Balık çok lezzetliydi.

Daha sonra Time'ın aynı katta yeralan ve 20'nin uzerinde irili ufakli yemekli toplantı odalarının yer aldığı alanı gezdik. Hatta biz oradayken, Time Inc'in CEO'su Ann S. More bu odalardan birinde bir grupla toplantıdaydı. Odalar camlı olduğu için içeriyi tümüyle görüyorsunuz.

Duvarlara bir zamanlar Time'ın kadrolu elemani olarak çalışan ve bazı ünlü fotoğrafçıların en guzel fotoğrafları asılmış. Ayrıca çesitli camekanlar içinde de Time'in, Life ve People dergilerinin tarihine ait bir sürü ilginç materyaller de var. Muhammet Ali'nin boks eldivenleri bunlardan biri ornegin.
Burası derginin farkli donemlerini yansitan, belgeler, fotograflar, ve esyalarla dolu bir müze gibi. Butun bu kurulu duzen gosteriyor ki bu haber dergisini farkli donemlerde yonetmis insanlar, bu derginin ruhuna, geçmisine, çalışanlarına, bu calisanlarin ürettiklerine sahip çıkan, ve saygı duyan bir zihniyetle hareket ederek dergiyi yenilemis ve her yeni donemin gereklerine adapte etmeye calismislar. Time'in buyuklugu iste bu anlayista gizli. Belki bu nedenle Turkiye'deki bazi yayinlarla kiyaslandiginda daha az mutevazi bir binaya sahip, daha az gosterisli bir kagida basiliyor ama hic bir yayinin da kolay elde edemeyecegi bir sayginliga sahip.

Yukaridan asagi resimler:
Resim-1: Dergi calisanlarinin maaslarini gosteren eski muhasebe defteri.
Resim-2: Derginin kurucusu Henry Luce 'in ileride Amerika'nin ilk haftalik haber dergisi olacak Time ile ilgili cizdigi ilk logo ve nasil bir dergi olacagiyla ilgili dusuncelerini dile getirdigi karalama kagidi.
Resim-3:Derginin yemekli toplanti salonlarinin bulundugu alan.
Resim-4:Tennessee Williams'in Time editorlerine kizginligini dile getirdigi mektup
Resim: Time'in arsiv 28 yillik sorumlusu Bill Hooper ve ben elimde de Time'in ilk sayisinin orijinal nushasi. Arka fonda ise Time in kurucusu Henry Luce adina bastirilan bir pulun poster
digerinde ise yine ayni kurucunun heykeli arka fonda.
TARAF GAZETESİ

Kızım Bacardi Kalk Bir Bardak Su Getir

2008-03-12T20:59:00.000-07:00

Hıdır Geviş-New York

Boston'da yaşayan Adanalı arkadaşım Fikriye geçen yıl Andrew adlı yakışiklı bir Amerikali delikanlıyla evlilik yaptı. Fikriye evlilik öncesinde ailesinin onayına başvurmadı bile, çünkü "hayır" cevabı alacağından emindi. Bir kasabada yaşayan aile oldukça konservatif, bu nedenle onların ilişkisine başından beri pek hoş bakmıyorlardı.
Aile eni sonu olanlardan haberdar oldu ve arada hiç bir sıcaklığın eritemeyeceği bir buz dağı boy gösterdi. Ancak Fikriye, bu soğukluğun sıkıntısını uzun süre üzerinde taşıyacak bir insan değil, bir an önce ailesiyle arasını düzeltmek, eşini onlarla tanıştirmak ve hafiflemek istiyor.

Fikriye, cesaretini topladığı bir an, annesini telefonla arıyor ve eşinin müslüman olmak istediğini söylüyor. Bunun üzerine aile yumuşuyor ve "O'nu da al gel, mevlit okutur sünnet ederiz" diyorlar. Fikriye, kocasının zaten sünnetli olduğunu, bütün Amerikali çocukların doğar doğmaz hastanede sağlik gerekçesiyle sünnet edildiğini açıklamaya çalışıyor. Ailenin aklı bu işe pek yatmıyor ama "Peki o halde sünnet faslını atlarız" cevabini veriyorlar.

Bunun üzerine Fikriye kocasını karşısına alıp, "Şimdi sıra sana Türkçe isim bulmakta, ben isimleri sayacağım, beğendiğini seç" diyor. Kocası "peki, say öyleyse" diyor. Fikriye başlıyor, "Burak, Yiğit, Egemen, Utku, Berk, Sidar, Hasan, ..." Kocası Hasan'ı duyunca, "Tamam, seçtim bile: Hasan" diyor, Fikriye karşı çıkıyor. Bu ismi yanlışlıkla ağzından kaçırdığını söyleyip, "diğerlerinden birini seç" diyor. Eşi, "Ama ben Hasan'ı sevdim, kulağa çok güzel geliyor, neden bu ismi istemiyorsun" diye çıkışıyor. Fikriye başlıyor; "Hasan köylü ismi, ama diğerleri kentli, okumuş yazmış ve zengin ailelerin çocuklarina koymayı tercih ettikleri isimler, etme eyleme gel bu isimlerden birini mesela Berk'i seç" diyor.
Karısının bu yaklaşımını biraz tuhaf karşılayan damat, sonunda pes edip yeni ismini kabulleniyor. Böylece Andrew, Hasan olmaktan son anda dönüp Berk oluyor.

Son derece modern ve özgür bir kadın olan Fikriye, belki de kendi isimiyle ilgili kendi öz ülkesinde yasadığı sorunlar nedeniyle Hasan'ı kabul etmeme konusunda bu kadar direnmişti. Çünkü Türkiye'de nasıl insanların her biri farklı bir sosyal ve ekonomik sınıfa dahilse, bazı isimler de sadece belli bir sosyal sınıfa ait kalıyor. Dolayısiyla bazen sahip olduğunuz isim size belli bir imaj, belli bir kimlik de verebiliyor. Nasıl üst sınıftan insanlar alt sınıftakilere karşı bir küçümseme ve kibirle yaklaşıyorlarsa, belli isimlere de aynı küçümseme ve kibirle yaklasiyorlar. Örneğin hiç hayal edebilir misiniz: Koç ailesinde doğmus bir bebeğe Hıdır ismi veriliyor. Ben bunu hayal etmekte bayaği zorlanıyorum.

Eski zamanlarda, bireylerin içinde bulunduklari sosyal sınıfdan çıkıp başka bir sosyal sınıf içine girme şanslari çok zayıftı. Bu nedenle sahip olduğunuz isim gerçekten sizle ilgili bir şeyler söyleyebilirdi. Ama modern zamanlarda, insanlar içine doğdukları sosyal, ekonomik, kültürel ve etnik yapıyı kırıp bambaşka bir sınıf içinde bulabilirler kendilerini. Dolayısıyla bu noktada, o insanlarin yeni kimliklerini, taşıdıkları isimlerin imajlarıyla denk getirmeye çalışmak sadece anlamsiz bir çaba olur.

Adıniz Şaban olabilir. Çankırı'nın bir köyünde müslüman ve tutucu bir ailenin üyesi olarak dünyaya gelebilirsiniz. Fakat başarılı bir öğrenci olur, burs alır, San Francisco'da felsefe okur ve burada 25'inizde Budizmle tanişıp hayatınızın geri kalanını bir Budist olarak sürdürebilirsiniz. Bu durumda Şaban isminin Türkiyeliler'in kafasinda çağrıştırdıği anlamlarla Amerika'da yaşayan Şaban arasında buyuk bir fark var. Demek istediğim şu: İsimler, bu sosyolojik devinim icinde geleneksel anlamlarını yitiriyor. Bu nedenle özellikle TV senaristleri, dizilerdeki beyaz yakalı karakterler ile mavi yakalı karakterler arasında isim ayrımı yaparken biraz daha dikkat etmeli ve eski stereotipleri belleklerinden silmeliler.

Ismin imaji ile ismin sahibinin imaji arasındaki çelişkiden nasibini alanlardan biri de benim. Buradaki Amerikalı arkadaslarım bana "Hidiiiiir", "Hayder", "Haydar" diye seslenirken zorlansalar da, kimse kaba ve despotça bir yaklaşımda bulunup ismimi değistirmemi önermrdi. Ancak hangi Türkiyeliyle biraz samimi olsam, "aslında ismini degiştirsen ne güzel olur" diye başlıyorlar. "Peki neden?" Büyük bir ihtimalle Onlarin gerekçeleri de Fikriye'ninkiyle aynı.

Ben bu meselenin sadece Türkiye'ye özgü bir durum olduğunu düşünüyordum. Meğer burada da böyle şeyler varmış. Bekleyin anlatacağım.
Geçen hafta, bir finans şirketinde çalışan (Bu şehirde kime selam verseniz finasçı çıkıyor. JP Morgan, Merrill Lynch, Citibank gibi bir çok büyük global finans sirketinin merkezi burada olduğu gibi, Dünya ekonomisinin kalbi olan NY Stock Exchange ve Nasdaq da bu şehirde yer alıyor ) Giresunlu arkadaşım Özlem Çakır'ın Queens'de yeni aldığı evi ziyarete gittim.
Queens, Eski Sovyet Cumhuriyetlerinden gelen Museviler, Uzak Doğulular ve Hintli göçmenlerin çoğunlukta oldugu bir semt. Manhattan'da 33. sokak ile 8'in kesiştiği noktadan E expres trenini aldım, "Rooswelt Avenue" durağında aktarma yaptim, 30 dakika sonra Queens'de yani Özlem in evindeydim.

Burada gelenektir, yeni alınan evin sahipleri "hausewarming" partisi yapar, ahbaplarını davet ederler. Davetliler de ev hediyelerini alır gider. Ancak ben Özlem'in housewarming partisini kaçırdım. Bu nedenle de o gün evine elimde bir şişe kırmızı şarapla gittim. Kendi evimmiş gibi kendime yeşil çay yaptım, Özlem de kırmızı şarabını açti. Başladık sohbete. Özlem kendini iyi yetiştirmiş, inanılmaz zeki ve enerjik bir genç kadın. Şehirde olan biten her şeyden haberdar; yeni çıkan kitapları, yeni sergileri, külturel etkinlikleri ben hep O'na soruyorum. Bu nedenle Özlem'e "ayaklı gugulum" diyorum,

Özlem'e geçen gün internetteki "uludag sözlük"te benimle ilgili yapılan övgülü bir yorumdan söz ettim, yorum şöyle bir tesbitle başlıyordu; "Hıdır Geviş, eğer takma isim değilse, -ki acaip şekilde öyle görünüyor- Taraf gazetesinin New York muhabiri...." Öyle görünüyordu ki bu yorumun yazarı da Hıdır Geviş isminde birine New York'da muhabirlik yapmayı yakıştiramamış, ismimin sahte olduğunu düşünmüştü. Ancak ismim Berk Uluç olsaydı belki de böyle bir tespit yapılmayacaktı.

Beni dinlerken Özlem'in yüzünde her zamanki hınzır gülümseme belirdi. Özlem'e göre Amerikan toplumunda da isimler arasında sınıfsal bir ayrım var. Bana bu konuda Steven D. Levitt ve Stephen J. Dubner 'in birlikte yazdıkları çok ilginç bir kitap önerdi: "Freakonomics"

Bu kitaba göre insanlar daha çok sosyal çevrelerindeki insan isimlerinden yola çıkarak isim seçiyorlar. Bu nedenle örneğin şöhretlerin isimlerine pek yüz vermiyorlar. Yani kimse kızına Madonna ya da Britney adını takmıyor. Ancak özellikle düşük gelir grubuna mensup siyah aileler arasında bazı fiyakalı marka isimlerini çocuklarına isim olarak verenler varmış. Örneğin araba markası Lexus, içki markası olan Bacardi, giysi markası Timberland bunlardan bir kaçı. Amerikali babaların da koltuğa oturup kızlarından su isteme alışkanlığı olsaydı şöyle bir sahne çıkardı ortaya, "Kızım Bacardi!!!! Kalk bana bir bardak su getir hadi" Ancak buradaki kızların cevabi "tamam baba" değil, "Ne oldu babacım, bir sorunun mu var, neden benden su istiyorsun, yoksa yürüyemiyor musun?" olurdu.
Yine eğitim düzeyi düşük aileler arasında çocuklarina Yale ya da Harvard gibi ünlü üniversitelerin isimlerini verenler de var.

1990larin Amerikasinda üst tabakanın gözde kız isimleri ise, Alexandra, Lauren, Katherine, Madison, Rachel miş... Aynı yıllarda, düşük gelir grubuna mensup aileler arasındaki popüler kız isimleri de şöyle, Amber, Heather, Kayla, Stephani ve Alyssa.

Bir ismin üst sınıftan alt sınıfa inmesi ise en az 10 yıllık bir zaman gerektiriyor. Ne zaman ki sosyetik isimler yaygınlaşıyor, üst tabaka bu kez başka isim arayışına giriyor.

Peki sahip olduğunuz isim hayatınızı etkiliyor mu? Evet bazı noktalarda etkiliyor. Özellikle internet aracılığıyla gerçekleşen tanışmalarda ismin genel imaji başlangıçta çok etkili. Örneğin yapılan bir araştirmada aynı iş yerine aynı pozisyon için birbirinin aynı iki ayrı başvuru formu gönderiliyor. Başvuruların birinde beyazların kullandığı geleneksel bir isim kullanılıyor, diğerinde ise siyahlarin kullandığı geleneksel bir isim kullanılıyor. Elbette en çok iş teklifi beyaz isme geliyor.

Üşengeç sosyologlara üzerinde çalışmaları için bir konu: isimler ve o isimlerin toplumsal imaji konusunda bir araştırma yapabilirler. Araştırmanın bir parçası olarak da yukarıdaki gibi aynı iş pozisyonu için birbirinin aynı iki ayrı iş basvuru formunu bir Hidir ismiyle bir de Berk ismiyle yollasınlar. Bakalım hangi isim daha çok iş görüşmesi teklifi alacak. Çok merak ediyorum.
TARAF GAZETESİ

Tetiği Prozac mı çekti

2008-02-25T11:48:00.000-08:00

Hıdır Geviş-New York

Geçen gün arkadaşım Gülşat Aygen'le telefonda konuşmaya başlayınca içimi bir sevinc kapladı.
Bu cümle, ilkokulda kürsüden okunan Atatürk şiirlerinden borç alınmış gibi duruyor ama sahiden de öyle oldu: içimi bir sevinç kapladı. Lakin çok geçmedi ve bu sevinç bir noktada kursağımda kalıverdi. O noktadayken biz, silahı kapıp okul kampüslerinde insanları öldüren kafadan rahatsız öğrencileri konuşuyorduk. Katil öğrencilerin bir çesit depresyon ilacı olan Prozac ile olan ilişkisini konuşmaya basladığımızda ise psikoloğuma ihtiyaç duyar hale gelmiştim bile.

Gülşat bana hayli uzak bir yerde, Chicago'da yaşıyor. Yani Amerika'nın Midwest'inde (orta kuzey), bense Kuzey doğusundayım. Bu mesafeye rağmen, ne zaman kendimi kemikleri alınıp kasap tezgahına serilmiş bir tutam kuşbaşılık et gibi hissetsem, O'nu arıyorum. Sağolsun her defasında beni kendime getiriyor. Bana sahip olduğum gücü hatırlatıyor. Bu da her şeye yetiyor: cesaretim artıyor, güvenim tazeleniyor...

Bu kez O'nu kendim için değil, Onun için aramıştim. İki sebeple: Birincisi geçmiş olsun demek için, ikincisi tebrik etmek için.

Gülşat'la Harvard Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak çalıştığı zaman tanıştım. Harvard'ın zeki Amerikalı öğrencilerine kendi dillerini, yani Ingilizceyi öğreten bu isimden hayli etkilenmiştim. Türkçeye içinde Kitle ve İktidar ın da bulunduğu nitelikli kitaplar çevirmişti. Dilbilim alanında uzmanlaşmıştı. Noam Chomsky (Herkes bu ismi siyasetbilimci yönüyle tanıyor. Chomsky aynı zamanda dünyanın en önemli bir kaç dil teorisyeninden biridir) ile birlikte çalışmalar yapmıştı. Üstelik Chomsky O'na fazla uzak değildi; Harvard'dan yaklaşık 4 otobüs durağı ileride olan ve Charles nehrinin kıyısında konuşlanmış olan MIT adlı diğer bir namlı üniversite de görev yapıyordu.

Gülşat, öğrencilerinin olduğu gibi, tanıştığı insanların da dünyasını zenginleştiren biri. Bizi Massachuset caddesi üzerinde entellektuel solcuların gittigi Republic gibi barlarla tanıştıran oydu. Republic'den bir kac sokak ötedeki Cantab Lounge'a bizi götüren ve siyah şarkıcı Peanut Man'le tanıştıran da oydu. Peanut Man'den "The Department Store" şarkısını birlikte dinlemiş, çok eğlenmiştik.

Ancak Gülşat'ı güç bulmuş, çabuk kaybetmiştim. Harvard'daki başarısı O'na yeni kapılar araladı. Bir gün bizleri Boston'da bırakıp Illinois eyaletine taşındı. Ardından da ben, Boston'dan ayrıldım ve New York'a yerleştim.

Gülsat'ın Illinois Üniversitesi'ndeki profesörlük kadrosu geçenlerde onaylandı. O'nu kutlamak istememin sebebi buydu. Geçmiş olsun demek istememin sebebi ise şu: Geçen hafta, Steven Kazmierczak adlı bir öğrencinin 5 kisiyi öldürdüğü 18 öğrenciyi yaraladığı geçen haftaki saldırı olayı, O'nun ders verdiği DeKalb'deki kampüste gercekleşti.

Peki bu sonu gelmez kampüs saldırıları neyin nesiydi? Gülsat'ın konuyla ilgili ne düşündüğünü çok merak ediyordum. Nitekim, telefonda Gülsat'a saldırının üniversitedeki gündelik hayatı nasıl etkilediği de dahil olmak üzere pek çok soru sordum.

Gülşat, saldırının meydana geldiği kampüste şu an 200'ün üzerinde gönüllü terapistin görev yaptığını söylüyor.Her sınıfa öğretim üyesiyle birlikte bir de treapist giriyormuş, sadece sınıflarda da değil kütüphane ve koridorlarda da terapistler kol geziyormuş. Bu terapistlerin amacı ise üniversitede şiddete şahit olan ögrencilerin yaşadıkları farklı seviyelerdeki trauma konusunda onlara yardımcı olmak ve öğrencileri ileride ortaya çıkması muhtemel post traumatic disorder ı (Türkiye'de Vietnam sendromu ya da trauma sonrası stres bozukluğu olarak biliniyor) basından önlemek. Bunun dışında okul yönetimi, bir süreliğine okuldan uzaklaşmak isteyen öğrencilere bir sömester boyunca ders almama hakkı da tanımış.

Okul yönetiminin gelişmelerle ilgili tavrını iki ayrı yaklaşımla değerlendiren Gülşat şöyle söylüyor: "Üniversitenin aldıği bu önlemler, bireylerin şiddetten nasıl etkilendiğinin bilinmesi ve buna göre önlem alınması konusunda çok anlamlı. Ancak alınan tedbirler biraz abartılı. Bazı öğretim üyeleri aramızda toplandık ve sınıflara terapist alınmasını istemediğimizi yönetime bildirdik. Bu eğitimi sınırlayan bir yöntem, ben sınıfımda terapist de olsa bir yabancının beni izlemesini ve dinlemesini istemem."

Türkiye'deki gençlik yıllarında ağır işkencelerden geçen Aygen, 12 Eylül şiddetinin nasıl bir şey olduğunu en iyi bilen isimlerden biri. Dolayisiyla siddet konusunda çok hasas. Üstelik post travmatik stres kavramını literatüre kazandıran Harvard profesörlerinden Judeth Herman'ın da yakın arkadaşi. Bu arada belirteyim. Herman'ın "Travma ve İyileşme adlı kitabi Dr. Tamer Tosun tarafından Türkçeye kazandırıldı. Hatta Herman, Türkçe baskıya özel bir önsöz bile yazdı.

Çiceği burnunda profesör arkadaşım, üniversitelerdeki bu şiddetin en önemli sebebinin Amerika'da silah satışının serbest olması. Toplu kıyım gerçekleştiren saldırganların çoğunun bir şekilde psikolopjik tedavi görmüş olduğunu belirten Aygen, "işin ürkütücü yanı tedavi gören insanlara silah satılıyor olması" diyor.

Gülşat'ın bununla bağlantılı olarak dikkat çektiği bir başka nokta ise okullarındaki saldırıyı gerçekleştiren Steven Kazmierczak adli gencin de pek cok okul saldirgani gibi prozac kullanıcısı olduğu. The Shooting Drugs Prozac (Öldüren ilaç Prozac) adlı kitabın yazarı Donna Smart da benzer bir tespitte bulunuyor. Ona göre de Columbine, Oregon, Arkansas, Minnesota, Georgia, Massachusetts gibi bolgelerde yaptıkları saldırılarla birden fazla insanı öldüren saldırganların hepsi prozac ya da Zoloft, Paxil, Luvox, Celexa, Serzone veya Ritalin gibi başka depresyon ilaçlari kullanıyordu.
Yazar, Prozacın insanlarda gerçeklikle doğru ilişki kurma yetisini zayıflattığını ve en temel insani değerler konusunda bir bilinç karışıklığına yol açtığına inaniyor.

Içinde benim de yer aldığım bazı baska insanlar ise bu tür bir mantık yürütmeyi yanlış buluyorlar. Gerekçeleri ise şu: Bu saldirganlar zaten psikolojik olarak sorunlu olduklari için prozac kullanıyorlardı. Dolayısıyla onlar sadece prozac kullandıkları için değil, rahatsız oldukları için de o katliamları gerçekleştirmis olabilirler.

Telefondaki konuşmamızın bitiminde Gülsat beni Chicago'ya davet etti. "gelirim, bakarız" diye geçiştirdim. Aman ne işim var orada bu mevsimde. Kışları ülkenin en soğuk şehirlerinden biri. Nur içinde yatsın, vakti zamanında Erzurum kedilerinin damdan dama atlarken ortada donup kaldığını yazan Evliya Çelebi, bugun bu şehri ziyaret etseydi, Seyahatname'sine şöyle bir not düşerdi: "Sears Tower'dan (Kentin en yüksek, Dünyanın dördüncü yüksek binasi) canına kıymak için aşağıya atlayan delikanlılar, düşerlerken havada donuyor ve yere çakıldıklarında geriye buz parçacıklarından oluşan bir toz bulutu bırakıyorlar."

TARAF GAZETESI

SERDAR TURGUT ONERIYOR: Türkiye genelinde çocuk yapma yasağının bir an önce konulması gerekiyor.

2008-02-22T07:35:00.000-08:00

Serdar Turgut

Cinsel bilginin bu kadar düşüklüğüyle çocuk sayısının ters orantılı bir şekilde yüksek olması hatta kişi ne kadar cahilse o kadar fazla çocuğu olabilmesi, bir memleketteki mutsuzluk katsayısını hızla yükseltiyor

Türkiye genelinde çocuk yapma yasağının bir an önce konulması gerekiyor.

Çünkü etrafta görebileceğiniz gibi, ülkede haddinden fazla sayıda çocuk var. Ve tüm çocuklu aileler kendilerinin çok özel, çok takdir edilmesi gereken bir şey yaptıklarını düşünüp, ona göre davrandıklarından ülke genelinde bir davranış bozukluğu yaşanıyor.

İleride gündelik yaşam anarşisinin iyice zıvanadan çıkmasını engellemek için, çocuk yapılmasını bir süreliğine acilen yasaklamak lazım.

Bu son nüfus patlaması da gösteriyor ki; çocuk yapılmasının cinsellikle pek alakası yokmuş. Uzmanlara sorulan sorulara baktığımda cinsel bilgisi çoktan dibe vurmuş birçok insan olduğunu görüyorum ama aynı insanların çocukları da olabiliyor.

Örneğin; adam ‘Kız arkadaşımın ayak bileğine boşaldım, hamile olabilir mi’ diye düşünebiliyor ama sonra onun bile çocukları hem de birkaç adet olabiliyor.

Cinsel bilginin bu kadar düşüklüğüyle çocuk sayısının ters orantılı bir şekilde yüksek olması hatta kişi ne kadar cahilse o kadar fazla çocuğu olabilmesi, bir memleketteki mutsuzluk katsayısını hızla yükseltiyor.

Cansız mankenlerle sevişirken hamile kalmasın diye prezervatif takabilen adamların etrafta dolaştığı bir ortamdayız biz. Bir nevi cinsel inferno bu aslında.

Kafası bu şekilde çalışabilen insanlar bir şekilde gerçekten çocuk sahibi olunca aileleriyle dolaşmaya filan çıkıyor. Her çocuklu insan gibi, çocukları nedeniyle kendilerinin çok özel olduklarını ve bazı hakları olabildiğini sanabiliyorlar. İşte bu toplumsal anarşinin faciaya dönüştüğü andır.

Bunlar kendileri gibi olanlarla çok iyi anlaşırlar ve bir sorun yaşamazlar ama sorun siz onların arasında kaldığınızda yaşanır. Kaçış yoktur, onların arasından çıkış yoktur.

Adam ailesine bakıp hazla göbeğini kaşırken, siz zombiler tarafından basılmış bir alışveriş merkezinin anlatıldığı bir filmin karakter oyuncusuymuş gibi hissetmeye başlarsınız kendinizi.

Türkiye’nin cinsellik düzeyini araştırırken çok ilginç bir sonuca da vardım. Bu bir tür anomali ama ne yazık ki doğru. Cansız mankenlerin çocuk yapabileceğinin, canlılarının ise topuktan hamile kalabileceğinin düşünüldüğü bir ortamda, garip biçimde ülkemizde fetişistik eğilimlerin artmakta olduğunu tespit ettim.

Fetişistik seks, evrim sürecinin daha ileri bir aşamasındaki insanlara özgü olduğundan bu bize biraz tuhaf geldi. Ne oluyor; yani adam plastik vajinayla seksten veya şişme eşekle çiftleşmekten birden bire ayak fetişizmine geçiş mi yapıyor acaba? Arada olması gereken evreleri nasıl atlayabiliyor? Ve evet gelen mektuplardan ve sergilenen meraklardan anladığımıza göre Türkiye’de büyük bir ayak fetişizmi patlaması da yaşanıyor.

Türk erkeklerinin bu duruma düşmesi bizi hayli sevindiriyor ama süreci tam kavrayamadık.

Neyse; bir gün gerçekler ortaya çıkar inşallah. Bu arada fetişistler de ne yazık ki tüm hızlarıyla çocuk yapıyor. O hızda bir azalma yok. Bir diğer takıntı da bu... Ulusal takıntı da diyebiliriz buna.

Nüfusumuz 150 milyona çıktığında çok güçlü, büyük ülke olacağımızı düşünenler olabilir ama sadece kalabalık olacağız, o kadar...

150 milyon olduğumuzda ben artık alışveriş merkezlerine katiyen gitmeyeceğim.