Gelibolu’dan Avustralya’ya Giden Kozalağın Hikâyesi

Ağustos 1915‘in sıcakları Gelibolu Yarımadası‘nı kavururken gökyüzünün maviliği neredeyse hiç görünmüyordu. Top sesleri günlerdir susmuyor, her patlamada yükselen toz bulutları güneşi perdeleyerek yarımadayı gri bir karanlığa gömüyordu. Denizden esen rüzgâr bile barut kokusunu dağıtamıyor, siperlerde bekleyen askerler için gündüz ile gece birbirine karışıyordu.

Burası Kanlısırt’tı; toprağın kızıla boyandığı, süngülerin çarpıştığı, iki siper arasındaki mesafenin bir nefes kadar kısaldığı o daracık ölüm hattı. Gökyüzünü boğan kalın barut dumanlarının altında, havada uçuşan şarapnel parçaları ve durmak bilmeyen makineli tüfek ateşleri, hayatı saniyelerle ölçülen bir mucizeye dönüştürmüştü. Toprak, dökülen kanları artık ememiyor; savaşın acımasız yüzü tüm dehşetiyle, göğüs göğüse çarpışan askerlerin gözbebeklerine yansıyordu.

Türk askerleri imkan verdikçe siperlerinin üzerini çam dallarıyla örtmüştü. Bu örtü, yalnızca yukarıdan gelen şarapnel parçalarına karşı bir koruma sağlamıyor, Gelibolu’nun kavurucu yaz güneşinde siperlere gölge vererek askerlerin saatlerce dayanabilmesine de yardımcı oluyordu. O gün bu dalların hangi ağaçtan kesildiğinin hiçbir önemi yoktu. Asker için önemli olan, birkaç nefes daha alabilmekti. Fakat yıllar sonra o dalların arasında saklı duran bir kaç kozalak, savaşın en dokunaklı hikâyelerinden birine dönüşecekti.

Kanlısırt Muharebesi ve İki Kardeş

6 Ağustos’un o ilk, o en şiddetli taarruz dalgasında, saatler süren göğüs göğse çarpışmaların ardından Kanlısırt’taki Türk siperlerinin bir bölümü Avustralyalıların eline geçti. Ancak kazanılan mevziler, geride bırakılan hayatların acısını dindirmeye yetmiyordu. Ele geçirilen siperlerin içi adeta bir mahşer yeriydi. Avustralya İmparatorluk Kuvvetleri’nin 3. Taburundan gencecik bir adam, Onbaşı Benjamin Charles Smith de o kanlı siperlere girenler arasındaydı. O gün, kopan fırtınanın ortasında sadece silah arkadaşlarını değil, canından bir parçayı, öz kardeşi Mark’ı kaybetmişti. Etrafındaki dünya sağır edici bir gürültüyle yıkılırken, Benjamin’in kalbinde açılan yara, mermilerin deştiği Kanlısırt toprağından çok daha derindi.

Gözleri, ele geçirdikleri siperi gölgeleyen ve artık çapraz ateşin ortasında paramparça olmuş o çam dallarına takıldı. Kardeşinin kanının karıştığı bu yabancı topraklardan, o cehennem gününden geriye kalacak somut bir hatıra, bir yadigâr aradı. Ölümün ve çaresizliğin kol gezdiği o siperde, titreyen elleriyle iki küçük kozalak kopardı dallardan. Bu sıradan kozalaklar o an için acı dolu bir savaş hatırasıydı; ancak zamanla yitirilen bir kardeşin, yarım kalan hayallerin ve eve dönemeyen binlerin sessiz feryadının kutsal bir emanetine dönüşecekti. O küçücük tohumlar, dünyaları yakan bu cehennemden sağ çıkarılıp okyanusların ötesine, Yeni Güney Galler’in Inverell kasabasında yüreği evlat acısıyla kavrulan bir anneye, Bayan McMullen’a gönderildi.

Kanlısırt’tan Avustralya’ya Uzanan Hatıra

Zaman, en derin yaraları bile saran o sessiz nehir, kanla yazılan tarihi usulca örttü. Silahlar sustu, siperler kapandı ve Gelibolu o derin, hüzünlü sessizliğine büründü. O sessiz emanet ise, annesinin dinmeyen gözyaşlarıyla sulandığı Avustralya topraklarında filizlendi. Ölümden yaşam, acıdan yeşil bir anıt doğdu. Halep çamı kök salıp gökyüzüne doğru uzandıkça, Kanlısırt’ta toprağa düşenlerin anısı da onun dallarında yeşerdi. O ağaç büyüdükçe, Mark ve onun gibi yitip giden tüm genç fidanların ruhu o yaprakların arasında nefes almaya devam etti.

Takvimler 1990 yılının baharını gösterdiğinde, Çanakkale Boğazı üzerinde bir zamanların o ağır barut kokusu yerini dingin bir bahar rüzgarına bırakmıştı. Savaşın üzerinden tam 75 uzun yıl geçmişti. Ufukta bu kez savaş gemileri yoktu. Saçlarına aklar düşmüş, adımlarını bastonlarına yaslanarak atan o son Anzak gazileri, yaşlı gözler ve titreyen ellerle, bir zamanlar cehennemi yaşadıkları Gelibolu’ya geri döndü. Yanlarında ise paha biçilemez bir hazine taşıyorlardı: 1915’te ölüm kalım savaşı verdikleri o siperlerden hatıra olarak alınan kozalağın, 75 yıl sonra filizlenen bir torunu…

Nisan ayının ılık rüzgarları eserken, o umut fidanı, vakur adımlarla ait olduğu yere, Kanlısırt’ın bağrına dikildi. Toprak, kendisinden koparılan canı, iki milletin ebedi dostluğunu müjdeleyen bir barış elçisi olarak geri almıştı. O gün orada sadece bir ağaç dikilmedi; acıyla yoğrulan tarih, doğanın şefkatli kollarında sonsuz bir merhamete dönüştü.

Bugün rüzgar o yalnız çamın yaprakları arasında ebedi bir ninni söylerken; ağaç kökleriyle geçmişin acılarına, dallarıyla geleceğin umuduna tutunuyor. En acımasız yıkımların ortasında bile, küçücük bir tohumun ölüm tarlalarından sonsuz bir barış ormanı doğurabileceğini tüm dünyaya fısıldıyor.

25 Nisan 1990: Hatıra Çamının Dikilişi

25 Nisan 1990 tarihinde, Gelibolu Çıkarması’nın 75. yıl dönümü anma törenleri kapsamında, Kanlısırt (Lone Pine) Avustralya Anıtı ve Mezarlığı girişine bir Halep çamı (Pinus halepensis) dikildi. Dikim töreni, Avustralya Muharipler Derneği (Returned Services League of Australia – RSL) Ulusal Başkanı Tuğgeneral A. B. Garland AM (RL) tarafından, Gelibolu Harekâtı’na katılmış Avustralyalı gazilerin huzurunda gerçekleştirildi.

YAZAR

YURTSEV YARICI

Rehber, Araştırmacı & Yazar

Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →

Read more at Çanakkale Şehitlik

Gelibolu Gülü (Gelincik) Nedir?

Gelibolu Gülü olarak da bilinen Gelincik, Çanakkale Savaşları’nın en güçlü sembollerinden biridir. Bahar aylarında Gelibolu Yarımadası‘nın yamaçlarını kırmızıya boyayan bu narin çiçek, savaşın ardından yalnızca doğanın yeniden uyanışını değil; aynı zamanda barışı, umudu ve hayatın ölüm karşısındaki direncini simgelemeye başlamıştır.

Kan Kırmızısı Gelinciklerin Gelibolu’da Başlayan Hikayesi

Gökyüzü maviliğini unutmuş, ufkun üzerine çöken kurşuni dumanlar Gelibolu’nun sessiz tepelerine bir matem örtüsü sermişti. 1915’in o boğucu baharı, yarımadaya altın sarısı süpürgelikler, bembeyaz sandal ağaçları ve mor sümbül çiçeklerinin kokularıyla değil; barutun, çamurun ve parçalanmış çeliğin genzi yakan nefesiyle gelmişti. Ardı arkası kesilmeyen donanma topları denizi titretiyor, yeryüzünün bağrına derin yaralar açıyordu. O günlerde toprağı deşen, bereket için çalışan nasırlı çiftçi elleri değildi; öldürmeye gönderilmiş askerlerin, siper çapalarına hayata tutunurmuşçasına sıkıca sarılmış elleriydi.

İnsan toprağı fethettiğini sanıyordu. Oysa toprak yalnızca sabrediyordu…

Savaşın amansız ateşi değdiği her yeri küle çevirmiş, ufukta tek bir ağacın gölgesine, tek bir yeşil yaprağa bile izin bırakmamıştı. Asırlık toprağın rengi, oluk oluk akan insan kanıyla kirli kızıla bulanmış; siperlerin kenarları, bir zamanlar hayalleri olan genç bedenlerin cansız yığınlarıyla örtülmüştü. O daracık, çamurlu çukurların içinde hayatta kalmaya çalışan askerler ise her an kendi ecelini bekleyen; bitkinlikten, yorgunluktan ve umutsuzluktan tükenmiş bedenlere dönüşmüştü. Bu korkunç harabede insanlardan başka hareket eden yegâne varlıklar; göğü karartan leş kuşları, siperlerde dolaşan iri fareler, bedeni kemiren bitler ve uğultusu hiç dinmeyen milyonlarca sinekti. Artık nefes alınan her saniye, yaşamın değil; adeta ölümün kendisi olmuştu.

Aynı gökyüzünün altında, birbirlerinin dilini bilmeyen binlerce delikanlı; aynı korkuyu, aynı özlemi ve aynı umudu paylaşıyordu. Her birinin cebinde annesinden kalan bir mendil, sevdiğinin solmuş bir fotoğrafı ya da memleketinden kopup gelmiş küçücük bir hatıra vardı.

Siperlerin içinde günler birbirine karışmış, zamanın anlamı çoktan kaybolmuştu. Normal hayatın o sıcak anılarını zihinlerinden silmiş, yalnızca hayatta kalma içgüdüsüyle nefes alan ve içlerindeki son umut kırıntılarından bile vazgeçen Anzak askerleri, o kanlı ölüm kalım çizgisinde artık hiçbir şeye şaşırmayan bir sessizliğe gömülmüştü. Ta ki çamur ve kanla yoğrulmuş toprağın yırtık yarıkları arasında, barutun ortasında beklenmedik bir mucize dikkatlerini çekene kadar…

Bu devasa yıkımın tam kalbinden, savaşın gri örtüsünü delerek adeta şuursuzca fışkıran kan kırmızısı gelincikler, ilk bakışta gerçek olduğuna inanamayacakları bir yanılsama gibi duruyordu. Hiçbir emre ve hiçbir korkuya aldırmadan açan bu narin çiçekler rüzgârla hafifçe eğilip doğruluyor, her yanın ölüm koktuğu cehennemde inatla yaşamı fısıldıyordu. Onları gören askerlerin zihninde bir anlığına cephe silindi; binlerce kilometre ötede bıraktıkları evlerinin sıcaklığı, annelerinin elleri, çocukluklarında koştukları kırlar ve yanı başlarında usulca toprağa düşen silah arkadaşlarının aziz hatıraları aynı anda canlandı. Rüzgârda titreyen o incecik taç yapraklar, hem kaybedilenleri hem de geride bırakılan hayatı hatırlatarak tükenmiş ruhlara sessiz ama yenilmez bir gerçeği fısıldıyordu: Ölümün hüküm sürdüğü bu topraklarda yaşam aslında hiçbir zaman tamamen susmamış, yalnızca saklanmıştı ve her ne olursa olsun, hayat bir şekilde devam ediyordu…

Ölümsüz Bir Sembol: Gelincik

İşte o çamurlu siperlerde yaşanan bu tarifsiz duygu seli, gelinciği Anzak (ANZAC) askerleri için sadece bir bitki olmaktan çıkarıp, hayatın inatçı devamlılığını ve kaybettikleri silah arkadaşlarının aziz hatırasını yaşatan evrensel bir sembole dönüştürdü. Savaşın ardından bu narin çiçek; adına hikâyeler ve şiirler yazılan, anma törenlerinin kalbinde yer alan ve en önemlisi de cephede düşenlerin ebedi istirahatgâhlarını şefkatle süsleyen kutsal bir simge halini aldı.

Bugün Gelibolu’daki yabancı mezarlıklarda dolaşırken mermer taşların üzerinde dikkatinizi çeken o plastik, kumaş ya da el örgüsü kırmızı çiçekler işte bu gelinciklerdir. Binlerce kilometre öteden gelen ziyaretçiler, atalarının ölümün kıyısında hissettiği o incecik umudu yaşatmak için bu yapay çiçekleri kimi zaman soğuk bir mezar taşına, kimi zaman da küçük tahta bir haça iliştirerek Anzak (ANZAC) mezarlıklarına bırakırlar. Böylece rüzgârın, yağmurun ve geçen yılların solduramayacağı bu kırmızı gelincikler, o sessiz yeminlerin ve hiç unutulmayan kayıpların ebedi şahidi olmaya devam eder.

Gelibolu Yarımadası’ndaki Anzak mezarlıklarında sıkça karşılaşılan el örgüsü gelincik çiçekleri, savaşta yitirilen canların aziz hatırasını yaşatan evrensel bir saygı sembolüdür.

Özellikle anma törenlerinde mozolelere ve çelenklere özenle yerleştirilen bu anlamlı çiçekler, toprağa düşen askerleri minnetle onurlandırmak için kullanılır.

YAZAR

YURTSEV YARICI

Rehber, Araştırmacı & Yazar

Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →

Read more at Çanakkale Şehitlik

İllere Göre Çanakkale Savaşı Şehit Sayıları

İllere Göre Çanakkale Şehit Sayıları

Yurt Dışı Şehitleri

YAZAR

YURTSEV YARICI

Rehber, Araştırmacı & Yazar

Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →

Read more at Çanakkale Şehitlik

Abide Yolundaki O “Meşhur” Top: Turgut Reis’in Karadaki Sessiz Nöbeti

Çanakkale Şehitler Abidesi’den Morto Koyu’na doğru ilerlerken, Abide otopark sapağı sonrasında, yolun sağ tarafında çam ağaçlarının arasında tanıdık bir silüet belirir. Pek çok ziyaretçinin önünden geçip gittiği, bazılarının ise sadece bir fotoğraf karesi için durduğu bu paslı çelik kütle, aslında Türk denizcilik ve savunma tarihinin en önemli “gazilerinden” biridir.

Bu Topun Kimliği Nedir?

Gördüğünüz bu parça, bir 15 cm SK L/40 tipi Krupp deniz topudur. Alman mühendisliğinin o dönemdeki zirvesini temsil eden bu toplar, aslında karada değil, devasa bir zırhlının gövdesinde denizleri aşmak için tasarlanmıştı.

Turgut Reis Zırhlısından Karaya Uzanan Yolculuk

Bu top ve çevresindeki benzer parçalar, 1910 yılında Almanya’dan satın alınan efsanevi Turgut Reis (eski adıyla SMS Weißenburg) zırhlısından sökülmüştür. Turgut Reis ve kardeşi Barbaros Hayreddin zırhlıları, Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar Türk sularını koruyan en güçlü gemiler arasındaydı.

Ancak takvimler 1930’ların sonunu gösterdiğinde, Avrupa’da II. Dünya Savaşı’nın ayak sesleri duyulmaya başlamıştı. Türkiye, olası bir işgal tehlikesine karşı boğaz tahkimatlarını güçlendirme kararı aldı. Bu kapsamda:

• 1939 ve 1940 yılları arasında, artık yaşlanmış olan Turgut Reis zırhlısının silahları birer birer söküldü.
• Geminin devasa 28 cm’lik ana bataryaları Güzelyalı’daki (Çamtepe) tabyaya yerleştirilirken, bu 15 cm’lik orta çaplı toplar ise Abide yolu ve çevresindeki kritik sahil noktalarına konuşlandırıldı.

Neden Oraya Yerleştirildi?

Topun bugün durduğu yer rastgele bir nokta değildir. O dönemde özellikle Alman işgali veya Müttefik baskısına karşı boğazın güney girişini ve Morto Koyu gibi çıkarma yapılması muhtemel alanları korumak amaçlanmıştı. Bir zamanlar geminin bordasında düşman gemilerini kollayan bu namlu, 1940’larda karada, toprağın içine gömülü beton mevzilerde aynı görevi üstlendi.

Bir Tarihçinin Gözüyle Detaylar

Topun mekanizmasına yakından baktığınızda, Krupp firmasına özgü o meşhur yatay sürgülü kama sistemini görebilirsiniz. Çanakkale’nin savaş yorgunu topraklarında, 10 yılı aşkın bir saha tecrübesiyle bu tabyaları inceleyen bir göz için; bu top sadece bir demir yığını değil, 1915 ruhunun 1940’ların savunma stratejisiyle birleştiği bir köprüdür.

Kısa Not: Eğer yolunuz oraya düşerse, sadece fotoğraf çekmekle kalmayın; o namlunun bir zamanlar Turgut Reis gibi dev bir zırhlının güvertesinde, Karadeniz’den Ege’ye kadar nasıl bir tarih yazdığını hayal edin.

YAZAR

YURTSEV YARICI

Rehber, Araştırmacı & Yazar

Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →

Read more at Çanakkale Şehitlik

Çelik ve Baruta Karşı Bir Kürek: Bigalı Mehmet Çavuş Destanı

Tarihler 4 Mart 1915‘i gösteriyordu. Dünyanın o güne kadar gördüğü en büyük deniz armadalarından biri, boğazın girişindeki tabyaları susturmak için Seddülbahir kıyılarına ölüm kusuyordu. Tonlarca bombanın toprağı hallaç pamuğu gibi atmasının ardından, düşman filikaları karaya asker çıkarmaya başladı.

Cehennemi andıran o siperlerde, mermi yağmurunun ortasında 27. Alay’ın yiğitlerinden biri duruyordu: Biga’nın Bahçeli Köyü’nden Mehmet. Düşman sahile adım attığında, Mehmet ve silah arkadaşları tetiğe sarıldı. Namlular ateş saçıyor, düşmanın ilerleyişi durdurulmaya çalışılıyordu. Ancak çatışmanın en hararetli anında, savaşın kaderini değiştirecek o olay yaşandı: Mehmet’in tüfeği tutukluk yaptı.

Mekanizma kilitlenmiş, mermi namluya sürülmez olmuştu. Düşman ise ağır adımlarla siperlere yaklaşıyordu. Geri çekilmek Biga’nın bu yağız delikanlısının lügatinde yoktu. Silahını fırlatıp atan Mehmet, siperde duran kısa saplı istihkam küreğini sıkıca kavradı; diğer eline de yerden topladığı ağır taşları aldı.

Siperden bir ok gibi fırlayarak düşmanın üzerine atıldı! Karşılarında cephanesi bitmiş, teslim olacak bir asker bekleyen düşman birlikleri, üzerine taş ve kürekle kükreyerek gelen bu Türk neferi karşısında dehşete düştü. Mehmet’in bu akılalmaz cesareti siperdeki diğer askerleri de şaha kaldırdı; süngüsü olan süngüsüyle, olmayan kazmasıyla düşmana saldırdı. Çeliğin ve barutun gücü, etten ve kemikten örülmüş iman dolu bir iradeye çarpıp parçalandı ve düşman arkasına bakmadan filikalarına kaçmak zorunda kaldı.

Ödülden Unvana: Tarihi Gerçekler

Seddülbahir siperlerinde yaşanan bu kahramanlığın resmi kayıtlara geçmesi ve bir efsaneye dönüşmesinin ardında son derece net tarihi gerçekler yatmaktadır.

1. Mustafa Kemal ve Tarihi Rapor

Çatışmanın yaşandığı gün, Maydos Bölge Komutanı Yarbay Mustafa Kemal ve Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa, taarruzu yaklaşık 8-10 kilometre gerideki Alçıtepe‘den izliyordu. Muharebenin genel seyrini uzaktan gözlemleyen Mustafa Kemal, çatışma sonrası bizzat sahaya inerek askerlerle ve yaralılarla konuştu. Mehmet Çavuş‘un bozulan tüfeğine rağmen kürekle düşmana saldırdığı detayını silah arkadaşlarından dinleyince olayın büyüklüğünü kavradı ve Başkumandanlık Vekâleti‘ne gidecek o meşhur, övgü dolu tarihi raporu bizzat kaleme aldı.

2. Enver Paşa’nın Hastane Ziyareti ve Ödül

Muharebede başından ve göğsünden yaralanan Mehmet Çavuş, Maydos (Eceabat) Askeri Hastanesi‘ne kaldırıldı. Yaklaşan büyük 18 Mart deniz taarruzunu öngörerek cepheyi teftişe gelen Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa, Mustafa Kemal’in raporundan tanıdığı bu kahramanı yatağında ziyaret etti. Gösterdiği üstün dirayet için göğsüne Gümüş İmtiyaz Madalyası taktı ve ona kendi gümüş köstekli saatini hediye etti.

3. Bir Milletin Evladı: “Mehmetçik” Unvanının Doğuşu

En üst düzey komutanların takdiriyle taçlanan bu fedakarlık, ordunun ve halkın dilinde hızla yayıldı. Herkes bu büyük yürekli kahramana derin bir sevgi ve şefkatle, “Küçük Mehmet” anlamına gelen “Mehmetçik” diye seslenmeye başladı. Biga’nın Bahçeli köyünden çıkan bu yiğit, böylece kıyamete kadar bu toprakları savunacak olan tüm Türk askerinin ortak adı ve simgesi olarak tarihe geçti.

Mehmet Çavuş’un bu kahramanlığıyla birlikte Mehmetçik İsmi Nereden Geliyor? sorusunun tüm detaylarını keşfedebilirsiniz.

YAZAR

YURTSEV YARICI

Rehber, Araştırmacı & Yazar

Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →

Read more at Çanakkale Şehitlik

Mehmetçik İsminin Kökeni ve Çanakkale Savaşları

Türk askeri tarihinin en kritik dönüm noktalarından biri olan Çanakkale Savaşları (1915), “Mehmetçik” unvanının doğuşuna ve tüm bir milletin belleğine kazınmasına vesile olmuştur. Mehmetçik ifadesinin yaygınlaşması, belirli bir kahramanlık hikayesiyle başlamış ve zamanla resmiyet kazanmıştır.

İlk Kaynak: Bigalı Mehmet Çavuş

Bu ismin ilk kez, 20 Ocak 1915 tarihinde (bazı kaynaklara göre Şubat başı) Çanakkale’nin Seddülbahir bölgesinde gösterilen bir kahramanlık sonrası kullanıldığı kabul edilir.

Seddülbahir Kalesi’ni savunan birliklerin başında bulunan Bigalı Mehmet Çavuş, İngilizlerin karaya asker çıkarma girişimi sırasında tüfeği bozulunca yerdeki taşlarla ve istihkam küreğiyle düşmana saldırmıştır. Bu olağanüstü cesaret, dönemin ordu raporlarına yansımış ve kumandanlar ile halk, bu kahraman askere duydukları sevgiyi belirtmek için “Küçük Mehmet” anlamına gelen “Mehmetçik” ifadesini kullanmaya başlamışlardır.

Edebi Kanıtlar: Sebilürreşad Gazetesi

Kesin olarak Mehmetçik ifadesinin doğuş öyküsü tam olarak bilinmese de, Sebilürreşad Gazetesi’nin 26 Ekim 1916 tarihli sayısında önemli bir delil yer almaktadır.

Çanakkale’de kahramanlık gösteren askerler için M. F. imzalı “Mehmetçik Şiiri” başlıklı şiirin yayımlanması; Mehmetçik kelimesinin, doğrudan “Çanakkale müdafaası münasebetiyle” ortaya çıktığının en somut delili olarak görülmüştür. Bu şiir, ismin sadece halk ağzında değil, literatürde de yer edindiğini kanıtlamaktadır.

Savaş Sonrası Hatıratlar ve Mehmet Şevki Yazman

Çanakkale Cephesi’nden sonra yazılan birçok hatıratta da Mehmetçik adı bugünkü anlamında kullanılmıştır.

Çanakkale’de de görev yapan Mehmet Şevki Yazman‘ın 1928 yılında “Mehmetçik Avrupa’da” adıyla yayımladığı Galiçya hatırları, bu ismin savaş sonrasında nasıl kurumsallaştığının en net örneklerinden biridir. Mehmet ismi Anadolu’da en yaygın isim olduğu için, bu ifade kısa sürede tüm Türk askerini temsil eden, içinde derin bir sevgi, şefkat ve koruma duygusu barındıran ortak bir kimliğe dönüşmüştür.

YAZAR

YURTSEV YARICI

Rehber, Araştırmacı & Yazar

Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →

Read more at Çanakkale Şehitlik

Çanakkale Savaşı’nda Kanlısırt’ta Türk Askerinden Unutulmaz İnsanlık Dersi

Bu eşsiz insanlık hikayesi, 1915 yılında Kanlısırt’ta bizzat cephede bulunan ve daha sonra Avustralya Genel Valisi olan Lord Casey tarafından tüm dünyaya anlatılmıştır. Lord Casey’nin bizzat tanıklık ettiği ve anılarında hayranlıkla yer verdiği bu dokunaklı olay, bugün Gelibolu Yarımadası’ndaki Albayrak Sırtı’nda yükselen Mehmetçiğe Derin Saygı Anıtı’nın da ana ilham kaynağı olmuştur. İşte mermilerin sustuğu, silahların yerini merhamete bıraktığı ve Çanakkale Ruhu‘nu sonsuza dek ölümsüzleştiren o unutulmaz anın destansı öyküsü:

Kanlısırt Siperlerinde Ölümle Burun Buruna

Tarihin en çetin çarpışmalarına sahne olan Çanakkale Savaşı, sadece askeri bir savunma değil, aynı zamanda emsalsiz bir insanlık sınavıydı. Gelibolu Yarımadası üzerinde yer alan Kanlısırt siperleri, iki taraf arasındaki mesafenin sadece birkaç metreye düştüğü, ölümün her an kol gezdiği kanlı bir noktaydı. Havada uçuşan şarapnel parçaları ve durmak bilmeyen makineli tüfek ateşleri altında, her iki tarafın askerleri için hayatta kalmak tam bir ölüm kalım mücadelesi haline gelmişti. Toprak, dökülen kanları artık ememiyor; savaşın acımasız yüzü tüm dehşetiyle yaşanıyordu.

İki Siper Arasındaki Çaresizlik: Vurulan Genç Anzak Subayı

Bu amansız çatışmaların tam ortasında, kendi birliğini yönlendiren gencecik bir Anzak subayı vurularak iki cephe arasındaki o dipsiz boşluğa, tarafsız ölüm hattına yığıldı. Kendi kanı içinde acıyla kıvranan bu yabancı asker için zaman hızla daralıyordu. Ancak çapraz ateş o kadar yoğundu ki, Anzak askerleri kendi komutanlarını kurtarmak için siperden başlarını bile çıkaramıyor, çaresizlik içinde onun adım adım ölüme yaklaşmasını izliyorlardı. Savaşın acımasızlığı, o daracık topraklarda yürekleri dağlıyordu.

Savaşı Susturan Mucize: Havaya Kalkan Beyaz Mendil

Düşman siperlerinde umutların tükendiği o an, dünya savaş tarihi kayıtlarına geçecek bir mucize işlendi. Ölüm kusan Türk siperleri arasından havaya usulca bir beyaz mendil kalktı. O küçücük kumaş parçası, koskoca bir cehennemi anında susturdu. Havada uçuşan mermiler dondu, namlular yere eğildi ve Kanlısırt cephesi üzerinde o güne dek görülmemiş, ağır bir sessizlik hakim oldu. Kısacık süren bu geçici ateşkes, aslında eşine az rastlanır büyük bir merhametin habercisiydi.

İnsanlığın Şahlandığı An: Düşmanını Kucaklayan Kahraman Türk Askeri

Buz gibi sessizliğin ortasında, siperden bir silüet doğruldu. Silahsız, başı dik ve vakur adımlarla ölüme meydan okuyan bir kahraman Türk askeri, tüm namluların ucunda düşmanına doğru yürümeye başladı. Kendi hayatını hiçe sayan yüce gönüllü Mehmetçik, yaralı Anzak subayı‘nın yanına diz çöktü. Onu topraklarından atmaya gelen bu işgalciyi, sanki kendi öz kardeşini sarar gibi büyük bir şefkat ve merhametle kucakladı. Bu fedakar an, savaşın karanlık yüzünü aydınlatan eşsiz bir insanlık destanı olarak o gün oradaki herkesin hafızasına kazındı.

Çanakkale Ruhu: Emsalsiz Savaş Ahlakı ve İnsanlık Onuru

Yaralı düşmanını şefkatle kucaklayıp Anzak siperleri önüne usulca bırakan Türk askeri, tek bir kelime dahi etmeden, aynı vakur adımlarla kendi siperine geri döndü. Şaşkınlık, hayranlık ve minnet içindeki düşman askerleri, bu emsalsiz savaş ahlakı karşısında gözyaşlarına hakim olamadı. Yiğit asker siperine güvenle indikten sonra beyaz mendil çekildi, havaya bir el ateş edildi ve savaş tüm vahşetiyle kaldığı yerden devam etti. Ancak Çanakkale destanı, atılan mermilerden ziyade, işte bu unutulmaz insanlık onuru, merhamet ve yüksek ahlak ile dünya tarihine adını altın harflerle yazdırdı.

YAZAR

YURTSEV YARICI

Rehber, Araştırmacı & Yazar

Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →

Read more at Çanakkale Şehitlik

1915’in yakıcı Haziran sıcağı… Seddülbahir’in tozlu toprakları, barut dumanı ve taze kan kokusuyla ağırlaşmıştı. Fransız topçusunun dövdüğü siperlerde nefes almak bile bir mucizeyken, Kerevizdere’nin yamaçlarında sessiz bir fırtına kopmak üzereydi.

Gökten mermi değil, ölüm yağıyordu. Ancak o daracık siperlerin içinde, Düzce’nin yeşil ormanlarından kopup gelmiş bir yiğit vardı: Düzceli Hasan.

Düzceli Hasan’ın Destansı Mücadelesi

Tüfeğinin mekanizması son bir kez “çıt” etti; mermi bitmişti. Karşısında dalga dalga gelen Fransız sömürge birliklerinin süngü parıltıları görünüyordu. Hasan için artık ne bir geri adım vardı ne de bir tereddüt. Yanındaki arkadaşına sadece bir kez baktı, dudaklarından dökülen tek kelime “Vatan Sağ Olsun…” oldu.

Eline sımsıkı kenetlediği tüfeğinin ucundaki o “ak çelik” parladı. “Allah Allah!” nidası, top seslerini bastıran bir gök gürültüsü gibi siperden fırladı.

Siperlerin İçinde Bir Kasırga

Hasan, siperden bir aslan gibi atıldığında ilk Fransız askeriyle karşı karşıya geldi. Çeliğin kemiğe vurduğu o tok ses duyuldu: Bir!

Toz bulutunun içinde bir gölge gibi hareket ediyordu. Tüfeğini bir asa gibi değil, bir uzvu gibi kullanıyordu. İkinci asker hamle yapamadan yere serildi: İki!

Süngüsü her parlayışında bir can koparıyordu topraktan. Üçüncü, dördüncü, beşinci… Fransız askerlerinin gözlerindeki şaşkınlık, yerini derin bir dehşete bırakmıştı. Karşısındakinin bir fani değil, sanki tarihin derinliklerinden kopup gelmiş bir “Alp” idi.

Altıncı ve yedinciyi aynı hamleyle bertaraf ettiğinde, Hasan’ın üzerine dikilen gözler korkuyla kısıldı. Sekizinci ve dokuzuncu asker, bu devasa iradenin karşısında diz çöktüğünde; Hasan’ın elindeki süngü artık al kana boyanmış, güneşin altında parlayan bir adalet kılıcına dönüşmüştü.

Şehadetin Kanat Sesleri

Dokuz canı toprağa, ruhunu ise göğe mühürleyen Düzceli Hasan, onuncu askere doğru atıldığı sırada, göğsüne bir mermi tanesi misafir oldu. Dizleri üzerine çöktüğünde, yüzünde ne bir acı ne de bir pişmanlık vardı. Gözleri, az önce canını verdiği o kutsal toprağa, Gelibolu’nun sinesine sabitlendi.

Onun bu destansı yürüyüşü, o akşamın karanlığında ceridelere şu notla düşecekti:

“Bir nefer, tek başına dokuz düşman askerini süngüsüyle bertaraf ederek şahadet şerbetini içmiştir.”

Düzceli Hasan, o gün Seddülbahir’de sadece dokuz kişiyi durdurmadı; o, bir milletin pes etmeyeceğini, süngüsünün ucundaki o son nefesiyle tüm dünyaya haykırdı. Bugün Kerevizdere’de rüzgar estiğinde, hala o keskin süngü şakırtısını ve Hasan’ın ölümsüz nidasını duymak mümkündür.

1915’in İzinde: Gerçek Hikayeleri Keşfedin

Çanakkale Savaşı’nda yaşanan destansı kahramanlıkları, siperlerin ardındaki hüzünlü mektupları ve cephe gerisindeki unutulmaz insan hikayelerini arşivimizden okuyabilirsiniz. Bu eşsiz mirasa ve yaşanmış gerçek anılara tanık olun.

Çanakkale Hikayeleri

YAZAR

YURTSEV YARICI

Rehber, Araştırmacı & Yazar

Bu sayfanın içerik üreticisi Yurtsev Yarıcı, Lisanslı Tur Rehberi ve Savaş Tarihi Uzmanı. Tüm Profil →

Read more at Çanakkale Şehitlik

Rehberlik Hizmeti ve Ücretleri

BAŞ REHBER

YURTSEV YARICI

GÖREV SÜRESİ: 10+ YIL

Görev Geçmişi

• Türk Silahlı Kuvvetleri: Sakarya Meydan Muharebesi Tarihî Millî Parkı – Askeri Mimandar
• Gelibolu Tarihi Milli Parkı: Gelibolu Yarımadası – Alan Kılavuzu
• Çanakkale Savaşları Alan Başkanlığı: Gelibolu Tarihi Alan – Alan Kılavuzu
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı: Profesyonel Turist Rehberi

“

“Çanakkale’nin en iyi rehberi, size en uygun rehberdir.”

Profesyonel rehberlik ücretleri, 6326 Sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu gereğince her yıl Ocak ayında T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından resmi olarak belirlenir. Bu tarifeler “taban ücret” niteliğinde olup, güncel rakamlara TUREB resmi sitesi üzerinden de ulaşılabilir.

Read more at Çanakkale Şehitlik

Balkan Şehitliği

Kilitbahir yönünden ilerlediğinizde; Değirmenburnu Tabyası sonrasında Ağadere Hastane Müzesi alanının tam bitiminde, sol üst yamaçta ağaçlar arasında görülür. Eceabat yönünden ilerlediğinizde; Çamburnu Kalesi‘ni geçtikten sonra sağa dönüş sonrası sağ yamaçta ağaçlar arasında görülür.

Balkan Şehitliği Anıtı ağaçlar arasında kaldığı için çok fazla bilinen ve görülen bir anıt değildir. Ancak dikkatli baktığınızda veya yerini bildiğinizde görebilirsiniz.

Anıt 4 farklı isimle biliniyor; Çamburnu Şehitliği, Balkan Şehitliği Anıtı, Balkan Şehitleri Anıtı, Balkan Savaşı Anıtı.

Burası Sembolik Şehitlik yani bulunduğu alanda herhangi bir Şehit defini söz konusu değil. Şehitlerimiz anısına buraya yapılmış. Ağaçlanmadan önce oldukça görülür bir alandaymış ve dikkat çekiyormuş.

Anıtın üzerinde net bir ifadeyle “Çamburnu Şehitliği” yazıyor. Ancak yapımı sonrasında yapılan yayınlarda “Çamburnu Balkan Harbi Şehitler Anıtı” olarak kullanılmış. Sonraki yıllarda Balkan Savaşı Anıtı ve Balkan Şehitliği olarak kullanılmaya başlamış.

Çamburnu Balkan Savaşı Şehitleri Anıtı

1960 yılında Çanakkale Şehitler Abidesi yapımı sonrası bölgeye çok sayıda eser kazandırılmaya devam edildi. Bunda en büyük payı olanlardan bir tanesi de şüphesiz ki; “Çanakkale Şehitleri Abidelerine Yardım Derneği” Dernek bölgede çok sayıda anıt yapımına maddi ve fiili destek oldu. Balkan Savaşı Şehitliği Anıtı da bunlardan bir tanesi.

Tespit edilen alana anıt çalışmaları başlamış ve 1962 yılında Çamburnu Balkan Harbi Şehitler Anıtı olarak yapılarak ziyarete açılmış. Anıt 2,5 Metre yüksekliğe sahip ve etrafı çevrili.

Balkan Şehitliği Anıtı‘nın tepeye yani kuzeye bakan yüzünde; aynı yıl yapımı tamamlanan Dur Yolcu eserindeki dizeler yazılmış.

“Dur Yolcu, bilmeden gelip bastığın bu toprak; bir devrin battığı yerdir.”

Denize bakan güney tarafına ise;

“Burada, Balkan ve Çanakkale Harplerinde Şehit Düşen Binlerce Kahraman Yatar.” yazılmıştır.

Yukarıda bahsettiğimiz gibi “Burada yatar” ifadesi Gelibolu Yarımadası için kullanılmıştır. Balkan Şehitliği alanında herhangi bir defin yoktur.

Balkan Şehitliği Anıtı Neden Yapıldı?

Çanakkale Savaşı ve Gelibolu Harekatı 1. Dünya Savaşı‘nın önemli bir cephesi olarak bilinir. Bununla birlikte Çanakkale ile Balkan Savaşı arasında çoğu insan bir bağlantı kuramaz. Çanakkale ve Savaş denildiğinde akla ilk gelen 1. Cihan Harbi‘dir. Oysa Çanakkale sadece bu savaşta değil, Balkan Savaşı esnasında da kuşatılmıştır.

Üstelik Balkan Savaşları esnasında Çanakkale‘yi savunan komutanlardan biri de Mustafa Kemal (ATATÜRK)‘den başkası değildir.

Gelibolu, Çanakkale Savaşı ve 1. Dünya Savaşı’nın önemli bir cephesi olmasının yanı sıra, Osmanlı İmparatorluğu‘nun Balkan Savaşları‘ndaki rolüyle de bağlantılıdır. 1912-1913 yıllarında Balkan Devletleri (Sırbistan, Karadağ, Yunanistan ve Bulgaristan) Osmanlı Devleti’ne karşı birleşerek saldırmış, bu savaşlar sonucunda Osmanlı Devleti Balkanlar‘daki topraklarının önemli bir kısmını kaybetmiştir.

Çanakkale ise bu süreçte stratejik bir öneme sahipti. Yunanistan, Balkan Savaşı sırasında Çanakkale Boğazı ve Ege Denizi’ndeki adaları işgal etmeye başladı. Bunun üzerine Osmanlı Devleti, 30 Kasım 1912‘de savaş gemilerinden oluşan bir filoyu Çanakkale‘ye gönderdi ancak çatışma sonuçsuz kaldı. Yunan donanması savaş alanını terk etti ve büyük bir çarpışma yaşanmadı.

1913 yılında, Balkan Devletleri’nin ateşkesi Bâb-ı Ali Baskını’n sonrası  sona erdirilmiş ve Bulgaristan, Şarköy üzerinden Osmanlı topraklarına saldırmıştır. Bu süreçte Mustafa Kemal Bey (ATATÜRK)‘de Osmanlı kuvvetlerinin başında bulunan komutanlarından biriydi. Şarköy‘de Bulgar birlikleri ile çatışmalar yaşanmış, ancak planlanan taarruz çeşitli aksaklıklar nedeniyle gerçekleşememiş ve Osmanlı kuvvetleri büyük kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kalmıştır.

Bolayır Muharebesi olarak bilinen çatışma, Osmanlı‘nın Balkanlardaki pozisyonunu daha da zayıflatarak 1. Dünya Savaşı öncesindeki durumunu belirlemiş ve İmparatorluğun sınırları üzerindeki baskıyı artırmıştır. Bu olaylar, Çanakkale‘nin sadece 1. Dünya Savaşı‘yla değil, aynı zamanda Balkan Savaşları‘yla da bağlantılı olduğunu göstermektedir.

Yukarıda mümkün olduğunca Balkan Savaşı esnasında Gelibolu‘da yaşananları özetlemeye çalıştık. Görüldüğü üzere Gelibolu Yarımadası‘nda BİNLERCE BALKAN SAVAŞI ŞEHİDİMİZ vardır.

Hem Balkan Savaşı Şehitleri hem de Çanakkale Savaşı Şehitleri anısına Çamburnu Şehitliği Anıtı yapılmıştır.

Ziyaret Saatleri ve Ücretleri

Çok büyük olmayan Anıt, yol kenarında ve halka açık alandadır. Herhangi bir ziyaret saati uygulaması yoktur. Herhangi bir gün kapalı değildir. Ziyaret tamamen ücretsizdir. Bilet yada benzeri bir ücret ödemesi gerekmemektedir.

Read more at Çanakkale Şehitlik