centrumcc_jvg

Durf te falen

Joris van Gerven — Mon, 17 Oct 2011 11:52:00 +0000

Ik faal. Als counselor, als vader, als partner, als mens. Regelmatig en telkens weer. En wanneer ik faal, geef ik dat liever niet toe. Ik creëer een beeld van succes, van kijk hoe goed ik ben, voor mezelf en voor anderen, om mezelf niet te hoeven veroordelen. En zo vervreemd ik van mijn falend zelf. Ook nu weer; kijk eens hoe ik deze analyse opschrijf, hoe ik mezelf in de gaten heb! Goed hè?

Ben ik de enige? Nee. We leven in een wereld waar succesvol zijn de norm is; goed is goed maar beter is beter. Velen lijden aan perfectionisme, te hoge latten en een hopeloos gevoel van niet te kunnen voldoen aan verwachtingen. We gebruiken allemaal Facebook, een medium waar alles wat goed is een duimpje verdient, en we twitteren ons van onze beste kant. Economische groei en persoonlijke ontwikkeling zijn drijfveren die ons steeds weer beter moeten maken. Nooit is het genoeg, laat staan dat het goed zou zijn als iets afneemt, kleiner wordt; minder verdienen, stoppen met groeien.

Ik ben niet de enige. Maar niettemin ben ìk degene die dit doet in mijn leven. Ik probeer me te ontdoen van eigenaarschap over mijn eigen falen, over wat mis gaat. Daarmee word ik minder eigenaar van wie ik ten diepste (ook) ben; een worstelend, falend, soms liefhebbend, soms kwaadaardig wezen dat gezien, erkend en geliefd wil worden.

In een wereld waar voorspellingen niet meer uitkomen, omdat de complexiteit van onze wereld leidt tot niet te voorspellen uitkomsten, is er nog maar een weg mogelijk; die van fouten maken en daarvan leren, zo betoogt Tim Harfod in zijn boek Adapt. We kunnen doen alsof we planmatig controle hebben over de toekomst, alsof we succes kunnen afdwingen en behouden. Maar op de keper beschouwd kunnen we slechts met vallen en opstaan leren van onze fouten.

Geldt dat ook niet voor al die technieken en methoden die zich de afgelopen decennia in therapeutenland hebben gevestigd? “Kom met je complexe leven, met je problemen bij ons, en wij hebben een – soms zelfs protocollair – plan waarmee je problemen zullen verdwijnen.” Ook de coach-branche zit er vol mee. “En lukt het met deze methode niet, dan was je daarvoor misschien niet geschikt, en hebben we nog wel een andere in onze achterzak waarmee het wel zal lukken.” Je mag immers niet falen, en de therapeut al helemaal niet.

Waar zijn wij mensen gebleven? De ontmoeting tussen mijn menselijkheid en die van jou? Is niet de hele hype van authentiek willen zijn (als individu, als leider, als merk) een verlangen om eenvoudigweg eigenaar te mogen zijn van dat deel in ons mensen dat vandaag taboe lijkt te zijn geworden? Er te mogen zijn met alles wat in je is, ook wat minder succesvol lijkt?

“Inderdaad, dat is het!” roepen we uit, en we gaan op weg om dat deel van onszelf terug te claimen. We zoeken via Google en Happinez naar voorbeelden van mensen die ons kunnen vertellen hoe we dat kunnen doen. En zo zijn we alweer bezig onszelf te verbeteren, want we willen niet falen in het terughalen van ons ware zelf, zodat we met een gerust hart kunnen zeggen dat we authentiek en dus helemaal goed zijn.

Ik zag een pleidooi voor een nieuwe hashtag op Twitter: #durftefalen [bron: EOS Blog, permalink]. Essentie: door te durven falen word je nóg beter! Maar waarom moet ik steeds maar beter worden? En als ik als counselor vind dat we niét beter hoeven te worden, waarom zou je dan nog bij me langskomen? Ben ik dan zelf geen falende counselor?

Jazeker wel! Wees welkom bij deze falende counselor. Ik beloof je dat je er geen beter mens van zult worden. Omdat ik - al mislukt dat regelmatig - wil geloven dat je al goed bent zoals je bent. En misschien, als je het aandurft, ga je dat na een aantal sessies hardnekkig vallen en opstaan, ook zelf geloven. Je zult er geen haar beter van worden.

Joris van Gerven is counselor in praktijk being.

een plan met passie

Joris van Gerven — Mon, 10 Aug 2009 14:27:00 +0000

Onlangs werd ik gevraagd mee te werken aan het opzetten van een festival. Een projectplan was er al. Ik las het eens rustig door. Alles stond er in. Doel en kernboodschap, verbeterpunten na eerdere ervaringen, begroting, planning, en natuurlijk het festivalprogramma.

Daar haperde ik. Drie soorten activiteiten, vier doelgroepen en zeven subthema's, zo las ik, moesten het festival vorm geven. Het plan liep over van de ideeën, maar de boodschap van het festival werd steeds onduidelijker. Een veelheid aan ideeën kun je niet helder communiceren.'Waar gaat dit festival nou eigenlijk over?' vroeg ik me vertwijfeld af.

In het projectteam bleek daar de schoen te wringen. Keuzes maken, jezelf inperken in wat je wilt, dwingt je om een richting te kiezen. Maar dan moet je ook ideeën van tafel durven schuiven. Dat was niet gebeurd. Er was nog onvoldoende idee van de richting die men werkelijk wilde opgaan met dit festival.

Er was al wel over van alles nagedacht. Welke activiteiten kunnen onze bezoekers aanspreken, hoe houden we onze achterban tevreden, wanneer maken we kans op subsidie? Het kwam allemaal al aan de orde. Maar dit bleken stuk voor stuk minder geschikte criteria voor het kiezen van een richting. Het zijn eerder vragen die je jezelf stelt nadat je een richting bent ingeslagen. Wat leek te ontbreken was de passie; het gevoel van "dáár gaan we voor!"

Veel cliënten die ik in mijn praktijk ontmoet vergaat het hetzelfde. We vinden het lastig kiezen in een veelheid van mogelijkheden. Ook zijn we geneigd eerst de buitenwereld tevreden te stellen, aan de verwachtingen van onze ouders of ons gezin te voldoen en ons inkomen veilig te stellen. Ondertussen verliezen we het zicht op onze eigen passie, en worstelen we (al dan niet bewust) met de vraag: hoe kies ik in mijn leven een richting die bij me past?

Ook in het leven is de oplossing: jezelf inperken in wat je (nu) wilt. Een stap tegelijk zetten, en dan voor die ene stap helemaal gaan, met heel je hart. Durven kiezen in je leven en aan je omgeving helder maken dat je daar voor staat. Dat klinkt eenvoudig, maar het is vaak hard werken. Het vraagt ook durf, want met elke keuze sluit je andere mogelijkheden uit.

Of je nu een festival organiseert, of je eigen leven; je hebt moed nodig om ergens voor te gaan, en andere dingen nu naast je neer te leggen. Die moed kun je vinden in de dingen waar je echt van houdt, die je echt belangrijk vindt. Als je de kracht van je passie op het spoor kunt komen, kan ook jouw leven een aantrekkelijk festival worden. dat je samen met anderen kunt vieren.

Joris van Gerven schreef het eBook "Zin in je leven!" dat gratis is te downloaden via zijn website www.praktijkbeing.nl.

"Ik moet niks, papa!"

Joris van Gerven — Mon, 04 May 2009 14:40:00 +0000

Mijn zoon van vijf zou graag ontkomen aan de druk van zijn bemoeizuchtige ouders, die telkens van alles van hem vragen. Afleidingsmanoeuvres en vertragingstactieken horen inmiddels bij ons ochtendritueel. En wanneer ik dan zeg dat hij nu toch echt naar school toe moet, spreekt hij die woorden: “Ik moet niks!”

De feedback van onze kinderen is onontkoombaar. Wanneer ik dat “ik moet niks” tot me laat doordringen, besef ik dat hij gelijk heeft. Als ik zeg “je moet...” bedoel ik eigenlijk: “ik wil dat je...” Wanneer ik dat laatste zeg, dan aanvaardt mijn zoon trouwens veel gemakkelijker zijn lot, en begint zijn jas aan te trekken.

Waarom zeg ik dan toch: “je moet”? Hoe vaak zeggen we dat ook niet tegen onszelf? De dag begint vaak al met een lijstje van alles wat we vandaag nog moeten. En dan zijn er nog al die korte gesprekjes met de strekking: “Heb je zin om dit-of-dat?” “Nee, ik moet eerst zus-of-zo.”

Met al dat moeten zetten we onszelf vast. We worden onvrij, slaaf van wat-er-allemaal-nog-moet. Als gevolg gaan we de dingen op de automatische piloot doen, omdat het nu eenmaal moet. Of we reageren met stress, tegenzin of rebellie op de druk van wat – zogenaamd van anderen – moet.

Door onszelf te vertellen dat we dingen moeten, ontnemen we onszelf een belangrijke vrijheid. De vrijheid om te kiezen voor de consequenties van het niet-willen. Natuurlijk, er is nu eenmaal de druk van buitenaf, van bemoeizuchtige ouders, een bemoeizuchtige baas, een bemoeizuchtige maatschappij. Maar daarnaast staat ook de ontegenzeglijke kracht van het eigen (niet-)willen.

Onlangs deed ik in een groep een oefening. In tweetallen zegt de een tegen de ander “Je moet!”, waarop die reageert met “Ik wil niet!” Steeds maar weer herhaalt ieder zijn zin. De druk van buiten en de wilskracht van binnen worden dan allebei zichtbaar, voelbaar ook. Ze zijn beide aanwezig – altijd. En mensen lopen vast als ze een van de twee te weinig ruimte geven.

Victor Frankl, die de verschrikking van Auschwitz heeft meegemaakt, schreef dat je een mens alles kunt afnemen, “behalve een ding: de laatste der menselijke vrijheden – om je eigen houding te kiezen tegenover welke gegeven omstandigheden dan ook.” Voor veel mensen van vandaag, zeker in het alledaagse leven en werk, staat die vrijheid onder druk. We zetten ons vast in wat er moet, omdat het nu eenmaal moet. We ontnemen onszelf de keuze om de consequenties van het niet willen te dragen.

Daarmee ontnemen we onszelf ook de vraag wat we echt willen. Die vraag moet geen onrealistisch wensen worden; mensen zijn geen halfgoden die alles kunnen bereiken als ze het maar willen. Maar een mens is ook geen machine. We hebben een eigen wil, en kunnen die gebruiken. Door je af te vragen of je al dat moeten nu echt wilt, als je alle consequenties in ogenschouw neemt, kun je een hoop stress voorkomen. Dan kun je ervoor kiezen dat wat moet juist niet te doen. Of dan wordt wat moest weer leuk, omdat je beseft dat je het wilt.
“Ik moet niet naar school, papa,” sprak mijn zoon, “ik wil naar school!”

Onderweg of de weg kwijt?

Joris van Gerven — Fri, 12 Sep 2008 11:15:00 +0000

"Meneer, kunt u me helpen? Ik moet met bus 22 naar Diemen, naar het kantoor van Shell." De man in maatpak stelt de vraag in gebroken Engels, en ik heb moeite om hem te verstaan. Daar komt nog bij dat bus 22 niet naar Diemen rijdt, maar naar Amsterdam-Oost of Amsterdam-West. En dat Shell bereikbaar is met de pont, niet met de bus.

Ik leg hem uit dat dit niet klopt. Hij moet niet met bus 22. "Maar mijn vriend zei dat ik met bus 22 naar Diemen moet gaan," houdt de man vol. De bus waarop ik zelf stond te wachten is inmiddels vertrokken. Even later krijg ik de vriend aan de telefoon. Hij is al bij Shell. Wederom een Afrikaans-Engelse stem, en weer valt het niet mee om hem te verstaan. De vriend vertelt me dat hij echt bus 22 moet hebben. Op mijn vraag waar hij er dan uit moet, volgt wederom: Diemen. Ik zeg dat dat niet kan; moet hij naar Oost? Ik voel hoe dit telefoongesprek mislukt, omdat we elkaar niet kunnen begrijpen. De vriend zegt: ik laat iemand anders wel terugbellen.

Enkele minuten later gaat de telefoon. Een Nederlandssprekende man. "Vanaf het station moet hij lijn 9 hebben," zegt deze man. He he, zie je wel. Tram 9 gaat naar Diemen. "En dan uitstappen bij halte Karel van Diemen, dat is de vierde halte." Ik val van mijn stoel. Diemen is zeker niet de vierde halte vanaf het station! "Ik sta op Centraal," zeg ik, "de vierde halte is Rembrandtplein of zo, maar zeker niet Diemen."

Even is het stil, en dan dringt het tot ons allebei door. "Ik sta op Amsterdam-Centraal," zeg ik op het zelfde moment dat aan de andere kant wordt gezegd: "Hij moet naar Den Haag Centraal." Met een glimlach vertel ik de Afrikaanse man naast me, dat hij naar een andere stad moet. Ik ben blij dat ik hem niet op de pont naar het Shell-terrein heb gewezen. De man neemt het nieuws verwonderd op. Bedankt me, wenst me Gods zegen, en loopt naar de trein. Op weg naar de volgende bestemming.

Het was een ontmoeting van nog geen 10 minuten, maar hij blijft me nog de hele dag bij. Hoe kunnen we elkaar verstaan? Hebben we het wel over het zelfde? Dat zijn vragen die we ons in elke ontmoeting kunnen stellen. De woorden die jij gebruikt, wat betekenen die voor jou? Weet ik dat, of denk ik het te weten? Plak ik mijn vanzelfsprekende betekenissen op jouw woorden?Om echt met elkaar in contact te komen, moeten we daar gevoelig voor worden. Onze vanzelfsprekende betekenissen opschorten, om achter de betekeniswereld van de ander te kunnen komen.

Er zit nog een laag in de ontmoeting, die me bijblijft. Weet ík eigenlijk wel waar ik ben in mijn leven? Waar ben ik naar onderweg? Ben ik op de goede weg, of zit ik in een andere stad? Ben ik zonder het te beseffen, zelf niet van mijn richting afgedwaald?

Dat zijn ook vragen die ik in mijn praktijk tegenkom. Cliënten hebben het zicht verloren op de plaats waar ze zijn of op de richting die ze in willen slaan. Dan kan het heel verhelderend zijn aan een ander te vragen, om samen eens goed om je heen te kijken. Om samen te reflecteren op je reisbestemming en op waar je nu bent in je leven.

De houding van deze man is daarbij voor mij een voorbeeld. Hij vraagt een ander met hem mee te kijken, hoe hij op zijn bestemming kan komen. Dan ontdekt hij dat hij niet is gekomen waar hij had willen zijn. Maar hij gaat niet bij de pakken neerzitten en wordt ook niet boos of ge-ergerd. Hij is verwonderd dat het leven hem hier gebracht heeft. Hij is dankbaar dat hij heeft ontdekt welke richting hij moet kiezen. En hij zet zich op weg, zijn bestemming achterna.

De bril die je draagt, bepaalt wat je ziet.

Joris van Gerven — Mon, 28 Apr 2008 14:32:00 +0000

We vergeten vaak dat we altijd een 'bril' dragen. We kijken op een bepaalde manier naar onszelf en onze wereld. Wanneer we ons in een moeilijke situatie bevinden, zou het zo kunnen zijn dat we een bepaalde bril dragen. Een bril die ons wel de mogelijkheden, maar niet de beperkingen laat zien van wat we zouden willen. We roepen uit: “Het zou zo mooi kunnen zijn, maar waarom lukt het nou toch niet?” Of vaker nog: “Maar waarom zien ze dat nou niet!”

We beseffen niet dat we door die bril naar de werkelijkheid kijken. Wel ervaren we dat die werkelijkheid niet overeenstemt met onze eigen verlangens. We verzetten ons tegen de realiteit. Dat wat we hadden gewild, gedroomd, gewenst; het is er niet. Maar het zou er moeten zijn! We houden vast aan de realiteit van onze eigen bril. We zoeken een oplossing waarbij de werkelijkheid zich aan ons moet aanpassen. “Als ik nu maar medestanders zou hebben… als er nu maar een gezamenlijke visie was… als ze nu maar zouden inzien dat ik gelijk heb…”

We verzetten ons tegen de ervaring, dat onze verlangens door de werkelijkheid in de steek worden gelaten. Soms wordt dat de 'woestijnervaring' genoemd. We bevinden ons in de chaos, in het zand. We verlangen naar water. We zijn op zoek naar een bron en wensen een oase. Maar er is overal alleen maar zand! Het is om gek van te worden. We weten ons geen raad meer. Maar wacht… daar achter die zandheuvel, daar moet het zijn. Weer ploegen we ons door het zand, om er achter te komen dat het een fata morgana was. Telkens weer stelt het leven ons teleur, want er is alleen maar zand.

En wanneer we erg teleurgesteld zijn geraakt, zetten we ongemerkt een andere bril op. De bril die ons wel onze beperkingen, maar niet onze mogelijkheden laat zien. Dan wachten we maar af wat er komt. We zitten bij de pakken neer, zonder nog in beweging te komen. We ondergaan de realiteit, en dompelen ons in de onvrede en het ongeluk. We zijn slachtoffer van de gloeiende zon, en de dorst brandt op onze lippen. Een uitweg zien we niet…

Mensen die vastlopen, dragen vaak een van deze twee brillen, zonder dat ze het zelf in de gaten hebben. De ene bril ontkent de realiteit, de andere bril ontkent onze eigen kracht om daar wat aan te veranderen. Wanneer we vastlopen of de weg kwijt zijn, is daarom een vraag van belang: kunnen we de realiteit aanvaarden, zonder bij de pakken neer te zitten?

Kunnen we tot ons door laten dringen dat er nu alleen maar zand is, en geen water? Tot ons door laten dringen dat we ook dorst voelen, en de wil tot leven? Vanuit die doordrongenheid ontdekken we een nieuwe kracht. We weten wat ons te doen staat. We nemen ons leven ter hand, met een open blik op zoek naar een onvermoede bron.

In mijn praktijk ontdek je welke brillen je draagt. En je ontdekt dat er andere manieren zijn om naar jouw eigen werkelijkheid te kijken. Je vertelt jezelf en de mensen om je heen immers telkens een verhaal. Een verhaal over jezelf, over je leven, je werk, over wat je moeilijk vindt of anders zou willen. Samen ontdekken we met welke bril je dit verhaal geschreven hebt. Misschien is dat in elk hoofdstuk wel anders.

Wil je je verhaal nog aanvullen, door ook eens een andere bril op te zetten? Wil je je verhaal herschrijven? Of is het goed zo? In elk geval is het jouw verhaal. Door dat te respecteren, kan er een nieuw perspectief ontstaan. Je aanvaardt dat dit het verhaal is van jouw eigen leven, compleet met verlangens die niet zijn vervuld, en beperkingen die je tegenhouden. Je gaat op zoek naar mogelijkheden om trouw te blijven aan je eigen verlangens, in een wereld die hier op het eerste gezicht niet aan beantwoordt. Je ontdekt dat je zelf kunt bepalen welke bril je op zet. Met een nieuwe, open blik ga je op weg.

Samen leven

Joris van Gerven — Sun, 03 Feb 2008 14:38:00 +0000

Onlangs bezocht ik een concert in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Daar werd het werk ‘Questions…’ (2007) van de componist Erkki-Sven Tüür voor het eerst uitgevoerd. Tüür zette de tekst van een interview met filosoof David Bohm op muziek. De muziek volgde en versterkte de tekst van het interview. Een interview dat ging over de betekenis van cultuur, maatschappij, vooruitgang en de dialoog. Vier mannenstemmen stelden de vragen van de interviewer en verwoordden een antwoord. Dissonant trillende violen riepen vraagtekens op. Luisterend naar de muziek begon ik mijzelf af te vragen wat het betekent om in een cultuur samen te leven, en welke rol ik als counselor in die samenleving speel. Eén zin uit het interview bleef me bij: "Culture implies shared meaning, in which everybody participates."

gedeelde betekenis
"Culture implies shared meaning." Cultuur is het delen van betekenis. We leven samen met anderen in een cultuur van gedeelde betekenissen. Ik begrijp en versta jou omdat we betekenissen met elkaar delen. Dat gebeurt op drie niveau’s. In de eerste plaats herkennen we dezelfde tekens. Daardoor weet ik, wanneer jij met je hoofd schudt, dat je zeggen wil: nee. Maar daarnaast delen we ook nog impliciete overtuigingen. We zijn als het ware al voorgeprogrammeerd; met liberaal-democratische uitgangspunten van samenleven, in een maatschappij met joods-christelijke traditie en in een tijd van veranderende verhoudingen.
De derde laag waarop we betekenissen delen is die van ons bestaan. We herkennen bij elkaar de algemeen menselijke worsteling om ons bestaan vorm te geven. Hoewel we ons leven ieder op onze eigen en unieke manier inrichten, wandelen we wel allemaal de weg van het bestaan. Hoe verschillend we onze wereld van waarden en betekenissen ook hebben ingedeeld, we maken deel uit van de ene menselijke cultuur. Daarin delen we de zelfde universele levensthema’s van autonomie en verbondenheid, van afscheid en nieuw begin, et cetera. In de diepte van ons zijn delen we betekenissen. Daar liggen herkenbare thema’s en patronen verweven, waarover we ons met elkaar kunnen verstaan.

gedeelde cultuur
"Culture implies shared meaning, in which everybody participates." Cultuur is dus iets waaraan we zelf een bijdrage leveren. De countertenor, tenor en bariton brengen in ‘Questions…’ elk hun eigen klank voort. Maar die eigen stem maakt tegelijk deel uit van dat ene muziekstuk. Elk van de zangers zingt zijn eigen partituur, om de muziek als geheel hoorbaar te maken. Zo kunnen ook wij ons, ieder op onze eigen manier, verbinden met de betekeniswereld waarin we leven. En zo de gezamenlijke cultuur van de menselijke samenleving zichtbaar maken.
"Culture is inherently a participatory thing," zegt David Bohm in het interview. We hebben de verantwoordelijkheid om de menselijke cultuur samen gestalte te geven door er actief deel aan te hebben. Door ons te verbinden met de cultuur die we met elkaar delen, kunnen we luisteren naar de (dis)harmonie van het geheel van onze individuele bijdragen. Als we dat doen, gaat ons samenleven klinken. Zo ontstaat een spannende samenleving, waarin ruimte is voor nieuwe, onverwachte ervaringen.
Wanneer ik er op uit ben om in onze betekenissen een gezamenlijke wereld te ontdekken en te herkennen, luister ik niet meer alleen naar mijzelf. Pas dan kan ik je echt verstaan. Dat uitgangspunt maakt verbinding en contact met de ander mogelijk. Zo ontstaat er ruimte voor een bredere, algemeen menselijke cultuur van samenleven.

verdeeldheid
In ons leven meewerken aan die gedeelde cultuur is niet vanzelfsprekend. We zijn vaak bang of gemakzuchtig, en maken liever geen deel uit van één cultuur met diegenen die vreemd voor ons zijn. Het is gemakkelijker ons op te sluiten in de betekeniswereld van onze eigen cultuur, en die af te zetten tegen de anderen. Dan worden tegenstellingen al snel uitgelegd als een probleem dat ontspringt aan verschillen in cultuur. Aanpassing aan de overheersende cultuur lijkt de oplossing. Dat zien we niet alleen in internationale en nationale tegenstellingen (democraten vs. terroristen, Nederlanders vs. moslims). Het is een kenmerk dat zich op alle niveau’s van onze samenleving uit. Je ziet het tussen vinexbuurt en probleembuurt, tussen ons bedrijf en de concurrent, tussen witte en zwarte scholen, tussen ons team en de andere afdeling.
Als counselor valt mij op, dat we ook in onszelf deze verdeeldheid ervaren. In de grote en kleine tegenstellingen tussen wij en zij brengen we namelijk telkens onszelf mee. Wanneer we ons opsluiten in de betekeniswereld van onze eigen groep, hebben we geen oog voor de waarden die de ‘ander’ vertegenwoordigt. We ontnemen die ander met zíjn betekeniswereld het recht om te bestaan. Maar wanneer we vasthouden aan ons oordeel over de waarden van anderen, veroordelen we die waarden ook in ons eigen bestaan. We veroordelen onszelf tot één bepaald waardenpatroon en verliezen de openheid op anderen.
Zo sluiten we ons af van een cultuur die we met alle mensen delen. En dat terwijl we in ons menselijk bestaan juist fundamenteel met elkaar verbonden zijn. We doorlopen allemaal datzelfde bestaan dat ons tot mens maakt. We komen er allemaal dezelfde dilemma’s in tegen, over waarden en waarheden. Ons bestaan biedt een krachtige verbinding om met alle mensen te kunnen samenleven.

openheid
Door die verbinding op te zoeken, hernieuwen we onze openheid. Werken aan een gedeelde cultuur van samenleven is dan niet zomaar een ideaal voor een betere wereld. Het is vooral ook een manier om ons eigen leven serieus te nemen, door ons meer open te stellen voor wat vreemd voor ons was gebleven. We gaan op zoek naar verloren waarden en betekenis. Naar delen van onze menselijke cultuur waarvan we afgescheiden geraakt waren.
Hoe doe je dat dan, werken aan een breed gedeelde cultuur? In het muziekstuk klinkt een antwoord. We kunnen aan een gezamenlijke cultuur werken door in dialoog te gaan. De vier mannenstemmen uit het muziekstuk klinken soms disharmonisch. Maar ze zoeken elkaar op en vinden elkaar. In de dialoog, in de menselijke herkenning van gedeelde betekenis, wordt een diepere harmonie hoorbaar.
Die samenklank van gedeelde betekenis ontstaat door letterlijk ‘samen te spreken’. Dat kan ik niet alleen. Dialoog ontstaat wanneer ik me durf te verbinden met iemand die het ‘vreemde’ vertegenwoordigt. Dan ontstaat ruimte voor het onbekende. In de ervaring van de vreemde ander kunnen we nieuwe waarden en betekenissen ontdekken.
In de muziek wordt daarover gezegd: "[Dialogue] will create a new frame of mind in which there is a common consciousness." Wanneer we werkelijk in dialoog zijn met de ander, gaan we voorbij aan de vraag wie gelijk heeft en wie niet. Er ontstaat een gezamenlijk denkkader, waarbinnen onze verschillende betekeniswerelden samen kunnen bestaan. Er ontstaat een gedeelde cultuur van openheid, die de waarden van ons allebei bestaansrecht gunt. We mogen er samen leven.

een rol voor de counselor
Zoekend naar manieren om samen te leven in een breed gedeelde cultuur, gaan we in dialoog met het andere, het vreemde. Dan doen we recht aan ons bestaan. Maar hoe doe je dat, in dialoog gaan? We zagen immers al dat dat steeds misgaat, in de maatschappij en in ons eigen leven. Telkens weer sluiten we ons op in de betekenissen van onze eigen wereld. Ook dat hoort kennelijk bij de manier waarop wij mensen bestaan. Hoe creëer ik dan toch de openheid om nieuwe, voor mij vreemde waarden en betekenissen toe te laten?
Om samen spreken mogelijk te maken, moeten we bereid zijn in gesprek te gaan met onszelf. Om recht te doen aan het menselijk bestaan, moet ik in de eerste plaats recht doen aan mijn eigen bestaan. Ik moet mijn oordelen en de waarde van mijn eigen betekeniswereld leren kennen. Pas dan kan ik ze in vraag stellen. Zodat mijn waarden niet langer vanzelfsprekend de impliciete overtuigingen zijn waarbinnen ik ben grootgebracht. Dan vind ik in mijzelf een openheid om mijn oordelen over de wereld van de ander uit te stellen.
Wanneer ik mijn eigen waarden en betekenissen leer kennen, word ik vrij. Telkens opnieuw ben ik vrij om te kiezen of ik me met mijn betekenissen van harte wil verbinden, of op zoek wil gaan naar alternatieven. Vrij om mijn oordeel tijdelijk op te schorten. Vanuit die openheid kan ik de ander tegemoet treden. Ik ga in dialoog met de wereld om me heen.
En daar komt de rol van de counselor aan het licht. Als counselor bied ik gelegenheden om je eigen betekeniswereld te leren kennen, en hier vrijer mee om te gaan. Vrij te worden voor jouw eigen waarden. Ik nodig elke cliënt uit zijn of haar eigen wereld van betekenissen te onderzoeken. Welke oordelen over zichzelf en zijn wereld heeft de cliënt? Wat is in zijn bestaan van waarde? Kan en wil hij zich daarmee van harte verbinden? Welke alternatieven zijn er? Zo creëert de cliënt een openheid naar zichzelf. Van daaruit kan hij of zij zich verbinden met het vreemde buiten zichzelf. Kan hij contact maken met een cultuur van samenleven.

samen leven
Dat gesprek met een cliënt is zelf al een dialoog. Daarin kan ik mezelf als counselor dus niet buiten schot houden. Elke cliënt confronteert ook mij met een nieuwe, andere betekeniswereld. Ben ik zelf wel vrij voor de waarden die híj vertegenwoordigt? Waarden, die deel uitmaken van ons bestaan, van het mens-zijn. Lukt het ons om onze betekeniswereld aan die van de ander laten raken?
Ook in een counselinggesprek lukt dat vaak juist niet. Door te reflecteren op de vraag hoe dat komt, leert de cliënt (en ook de counselor) zijn eigen wereld van betekenis kennen. Tegen het vreemde van de ander in, nemen we ons eigen bestaan serieus. Waar raken we elkaars spoor bijster? In het zoeken naar een openheid om het verschil met de ander te ervaren, ontstaat contact.
Het gesprek tussen counselor en cliënt is zo de ervaring van echte dialoog. Er ontstaat een resonantie, een verbinding die voelbaar is. We voelen dat we met elkaar delen wat het betekent om mens te zijn. We ervaren waarachtig contact. In dat contact ontdekken beiden een levenshouding van samen leven. Het proces om die levenshouding telkens opnieuw te ontdekken is helend. Die ervaring neem je mee in de rest van je bestaan.

In onze maatschappij wordt samenleven gemakkelijk verstaan als: je aan de heersende cultuur aanpassen. Maar samenleven is in de eerste plaats samen léven, elk vanuit onze eigen wereld. Door mijn eigen bestaan serieus te nemen, ontdek ik mijn eigen waarde, en ondertussen ook de ander, met zijn waardevolle betekenissen. Dan blijk ik niet alle antwoorden te hebben. Wanneer ik leef vanuit een vragende houding, vol ‘Questions…’, ontdek ik dat we allebei hetzelfde menselijke bestaan vorm geven. Er ontstaat een cultuur van gezamenlijke waarde en betekenis. Zo geven we, als counselor, als cliënt, als mens, ieder vanuit een eigen verantwoordelijkheid, ons eigen bestaan èn de samenleving vorm.

Werkelijkheid ervaren

Joris van Gerven — Wed, 07 Nov 2007 20:57:00 +0000

"Experience is the new reality." Zo eindigt een filmpje op YouTube over de veranderende (informatie)maatschappij door de komst van het internet. Maar wat is er eigenlijk zo nieuw aan die realiteit? Oftewel: waarom ervaringsgericht werk niet vanzelfsprekend is.

Natuurlijk heeft de komst van internet een informatiestroom op gang gebracht. De nieuwsmedia worden gedwongen zich aan te passen. En inderdaad, niet alleen komt informatie steeds sneller en meer beschikbaar, we kunnen die informatie ook steeds beter ervaren. Virtuele werelden en sociale netwerken raken met elkaar verknoopt en worden steeds levensechter. Vorige maand is in Maastricht zelfs iemand gepromoveerd op de mogelijkheid om intieme relaties aan te gaan met robots. Misschien is de nieuwe realiteit er dus inderdaad een waarin we gewend raken aan "multiple online identities" en virtuele werelden waarin "the five senses are replicated", zoals het filmje ons wil doen geloven.

Toch blijf ik achter met die ene vraag. Want waarom is dat nieuw, de ervaring als realiteit? Onze ervaring is toch telkens al, in welke wereld we ons ook bevinden, de realiteit waarmee we te leven hebben? Ook in het niet-virtuele bestaan op aarde ervaren we in de eerste plaats ons leven; we maken het mee. Pas in tweede instantie denken we na over wat we in die alledaagse realiteit meemaken. Dan pas verbinden we betekenissen aan herinneringen, feiten met ervaringen. In de eerste plaats zitten we er gewoon midden in; de wereld van onze ervaring is de realiteit die zich aan ons voltrekt.

Er is dus niets nieuws aan de opmerking dat de realiteit in de ervaring te vinden is. Toch heeft het filmpje ergens gelijk. Want we beseffen nauwelijks dat juist de ervaring onze realiteit is. We staan er gewoon niet bij stil, en houden ons vooral bezig met denken en praten over onze ervaringen. We doen dan alsof de realiteit op zichzelf bestaat, en wij er iets van hebben meegemaakt. Alsof buiten ons een wereld is, die we met onze zintuigen verkennen. Dat is de wetenschappelijk-onderzoekende benadering van de werkelijkheid, maar het is ook de manier waarop we (op zijn minst hier in het westen) in het leven van alledag over onze wereld zijn gaan denken.

Volgens mij is de wereld in de eerste plaats niet een objectief gegeven realiteit buiten onszelf. De wereld krijgt juist steeds in de stroom van onze ervaringen gestalte. We maken wat mee in de alledaagse wereld van ons bestaan. We hebben een gesprek met iemand, of er gebeurt iets. Misschien hebben we ineens een nieuwe gedachte. Die ervaringen worden deel van onze realiteit. Dat is vanzelfsprekend, want hoe zouden we zonder iets te ervaren de wereld daarbuiten kunnen leren kennen? Toch denken we telkens dat de realiteit buiten onze ervaring bestaat. De vluchtige virtuele werelden van de nieuwe media maken nog eens duidelijk dat dat een vergissing is. We beleven in de eerste plaats de wereld, of werelden, om ons heen. We zitten midden in de wereld van onze ervaring.

Soms verliezen we onszelf in die ervaring, gaan we kopje onder. We vergeten dan dat we afstand kunnen nemen om er zelf betekenis aan te geven. Vaak ook slaan we de ervaring over, en krijgt het denken de overhand. Zo construeren we soms een starre werkelijkheid van betekenissen, waarin we vastlopen. In mijn praktijk ga ik met mensen op zoek om de stroom van hun ervaring weer te beleven, als een realiteit waarin de ruimte bestaat om telkens nieuwe betekenis te geven. Je kunt die stroom ontdekken door bijvoorbeeld mindfulness te beoefenen; vanuit een stille houding en positie aandachtig blijven bij elke ervaring, bij elke sensatie en gedachte die in je opkomt. Maar ook zoiets als het internet brengt ons dus, met zijn virtuele werelden en meervoudige identiteiten, het besef dat de realiteit niet iets is. Uiteindelijk beïnvloeden we onze realiteit telkens zelf in de stroom van onze ervaring.

Daar zien we echter ook het nadeel van de virtuele ontwikkelingen verschijnen. De virtuele belevingswereld brengt ons niet, zoals het realiteitsdenken, een starre werkelijkheid. Maar in de virtuele wereld wordt de beleving wel steeds vaker en gemakkelijker gestuurd. We lijken inmiddels gewend aan de gekleurde betekenissen van informatiestromen en reclamecampagnes. Die proberen subtiel de betekenis van onze ervaring te sturen en suggereren. Ook op dat gebied nemen virtuele mogelijkheden een enorme vlucht. Onze ervaring kan meer en meer van buitenaf worden opgelegd. Daarmee kan onze eigen ervaring ondergesneeuwd raken. We verliezen de houvast van eigen betekenissen en vluchten en verdwalen in de opgelegde betekenissen van anderen.

Ik schreef dat we uiteindelijk zelf onze realiteit beïnvloeden in de stroom van onze ervaring. Dat vraagt echter wel een alerte houding, om onze eigen innerlijke ervaring niet te verliezen aan de betekenissen die van buiten worden gesuggereerd. Vanuit die houding stromen telkens nieuwe ervaringen ons leven binnen. Ervaringen die onze realiteit bevragen en vernieuwen. Onze realiteit is dan geen starre betekeniswereld, maar een openheid op nieuwe ervaringen. Reality is the new experience.