Δεν ξέρω ποιος την έφτιαξε ή την μετέφρασε αυτή την παρουσίαση. Μου την έστειλαν με email  και την παραδίδω σε κοινή θέα γιατί μου άρεσε.

Τι ξεχωρίζει το καλό σέρβις από το πολύ καλό σέρβις; Η προσοχή στη λεπτομέρεια σε τέτοιο βαθμό που να σου δημιουργεί κατάπληξη.

Μια τέτοια κατάπληξη  γεύτηκα στο ξενοδοχείο ΝΗ στις Βρυξέλλες.

Τα NH είναι μια ισπανική αλυσίδα, που, αν λάβω υπόψιν τις πληροφορίες της ψιλοκολοκουβέντας που γινόταν στην ομάδα με την οποία επισκεπτόμασταν την κοινοτική πρωτεύουσα, λειτουργεί κυρίως σε καθολικές χώρες.
Πέραν της χαμηλής τιμής, των καθαρών και υπεπλήρων από κομφόρ δωματίων, του πρωινού τάξεως Χίλτον πέντε αστέρων κτλ, αυτό που έκανε τη διαφορά στην εκτίμησή μου ήταν ένα μικρό βιβλιαράκι.
Ένα μικρό βιβλιαράκι στ’ αγγλικά με μικρές ιστορίες σύγχρονων ισπανών λογοτεχνών.

Προσέξτε τη διαφορά: στα αγγλικά, όχι στη γλώσσα που γράφτηκαν ή στη γλώσσα της χώρας που βρίσκεται το ξενοδοχείο αλλά στη διεθνή lingua franca. Έτσι  η πλειονότητα των επισκεπτών  μπορεί να το ξεφυλλίσει, να μάθει έστω και περιστασιακά κάτι για την σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία,  κι αν έχει όρεξη να εντρυφήσει σ’ αυτήν περισσότερο καταρχήν διαβάζοντάς το κι ύστερα αναζητώντας τα έργα και τους συγγραφείς σε κάποιο βιβλιοπωλείο.
Κάντε τον πολλαπλασιασμό: πόσες ξενοδοχειακές μονάδες επί πόσες κλίνες επί πόσες χώρες επί το μέσο όρο διαμονής ενός επισκέπτη και βρίσκεται ένα πολύ μεγάλο νούμερο ανθρώπων που ενημερώνονται για την νέα ισπανική λογοτεχνία μ’ ένα φτηνό και καθόλου επιθετικό μάρκετιν. Σκεφτείτε, ας πούμε, τα ελληνικά κονδύλια που δαπανώνται για την παρουσία μας σε ελάχιστα αποδοτικές εκθέσεις με σκοπό την προώθηση της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, πήγαιναν για την εκτύπωση ενός αντίστοιχου μικρού φτηνού τομίδιου το οποίο θα μοιραζόταν δωρεάν σ’ όλα τα μεγάλα ξενοδοχεία της χώρας που υποδέχονται κυρίως επισκέπτες από το εξωτερικό. Πόσο αποτελεσματικώτερη θα ήταν μια τέτοια απλή προώθηση;

Δεν είναι εντυπωσιακό που μια εταιρεία  αποφασίζει να προωθήσει τη λογοτεχνία της χώρας και γλώσσας προέλευσής της;  Δεν έχει κάτι να προσδοκά άμεσα απ’ αυτή την ενέργεια, δεν πρόκειται να βελτιωθεί η διαμονή των πελατών με την προσφορά ενός μικρού βιβλίου. Σκέφτεται κανείς πως μόνο ένα μεράκι κάποιου εκ των ιδιοκτητών θα μπορούσε να είναι ο λόγος αυτής της κίνησης.
Δεν το έψαξα πολύ, αλλά  ξεφυλλίζοντας το βιβλίο είδα ότι η αλυσίδα προκηρύσσει λογοτεχνικό διαγωνισμό κάθε χρόνο, κι από κει επιλέγει τους συγγραφείς που θα προωθήσει.
Και σκέφτομαι, εγώ, ο πελάτης: “αν ο ξενοδόχος μου είναι τόσο μερακλής και σοφιστικέ και καλλιεργημένος, αντίστοιχο πρέπει να είναι το ξενοδοχείο του”. Κι η πραγματικότητα που αντιμετώπισα  δεν με διέψευσε.

Προσοχή ακολουθεί ποστ γκρίνιας!

Πάω ο καλός σου φορτωμένος τρεις τσάντες με μπουκάλια γυάλινα και βάζα , στο πρόσφατα αφιχθέν στην περιοχή μας σημείο ανακύκλωσης -όχι κάδο, τα άλλα, τα πιο χάι τεκ, που σου δίνουν και απόδειξη- κι αφού ρίξω στον καιάδα τα γυαλικά που περίσσευαν κάτι χρόνια, κάνω να φύγω φουσκωμένος από οικολογική περηφάνεια κι αντικρίζω αυτό:

Οι αγαπητοί ανακυκλωτές, όσα απίδια/σκουπίδια δεν πιάνει ο σάκκος ανακύκλωσής τους, λύνουν το λουρί και τ’ αμολάνε ελεύθερα. Αλλά επειδή δεν είναι σκυλιά ή πουλιά, κάθονται κει και λουφάζουν ή φωνάζουν. Όπως το πάρει κανείς. Εμένα με ξεκούφαναν. Μήπως ν’ ανακυκλώσουμε τους ανακυκλωτές πρώτα;

..γεννάει τέρατα”. Είναι ο τίτλος της έκθεσης της Εθνικής Πινακοθήκης με χαρακτικά του Γκόγια κι είναι παρμένος από ομώνυμο χαρακτικό της σειράς “Καπρίτσια”. Και βέβαια η αναφορά στην εποχή του Λόγου, στον Διαφωτισμό είναι σαφής. Αλλά παρά την σκωπτική, σατιρική, ηθικοπλαστική, καταγγελτική πρόθεση του ζωγράφου, έφυγα με ελάχιστες εικόνες ‘λογικής’. Περισσότερο τα χαρακτικά, που είναι στην κατοχή της Πινακοθήκης από το 1965, μοιάζουν με διάσπαρτα στιγμιότυπα ενός εφιάλτη. Ενός εφιάλτη που περνάει από τον ύπνο στον ξύπνιο απαράλλαχτος. Που όταν δεν προσπαθεί να τρομάξει με τα γκροτέσκα πλάσματα, τρομάζει με την ωμότητα του πολέμου, την πείνα και τον θάνατο. Γιατί οι σειρές Καπρίτσια και Τρέλες ακολουθούνται από τις Ταυρομαχίες και τα Δεινά του πολέμου που είναι εικόνες από τον Ισπανογαλλικό πόλεμο.

Καθώς περιεργαζόμουν τον πρώτο όροφο της Πινακοθήκης με τις δύο πρώτες σειρές (μικρότερη σε μέγεθος η πρώτη και πολυπληθέστερη, αλλά σκοτεινά αινιγματική και γι αυτό πιο γοητευτική η δεύτερη) τίποτα πέραν μιας επιφάνειας δεν ανέδιδε λογική. Ένας τυφλός κόσμος παθών που ισορροπεί μεταξύ φαντασίας και τρέλας, όπου το καταγγελόμενο χάνεται μέσα στην γλώσσα της καταγγελίας, κι όπου η χρονική απόσταση από την εποχή κάνει ακόμα πιο απροσπέλαστο. Μια σειρά καρικατουρίστικων μορφών και εκφράσεων που θα έκαναν τους πολύ μετέπειρα εξπρεσιονιστές να νοιώθουν at home. Ένας κόσμος που οι σουρεαλιστές θα αναγνώριζαν άνετα ως πρόδρομο κι όπου η ομορφιά με την συνήθη έννοια μάλλον δεν έχει θέση.
Από τον πρώτο όροφο των Καπρίτσων και των Τρελών κατεβαίνει κανείς στο υπόγειο σε μια χαρακτική που αφορά πιο πολύ την πραγματικότητα που όμως δεν είναι λιγότερο απόκοσμη και αινιγματική. Οι σκηνές από τις ταυρομαχίες όπου ταύρος και ταυρομάχος διαδοχικά παίζουν το ρόλο του σκοτωμένου σ’ ένα πανηγύρι αίματος και μια ιεροτελεστία θανάτου, δίνουν τη θέση τους στην πείνα, τις εκτελέσεις, στην απελπισία, τη σήψη, και τις ακρότητες του πολέμου με τα στρατεύματα του Ναπολέοντα.

Το χαρακτικό από τη φύση του (ασπρόμαυρο) έχει κάτι το βαθειά ψυχολογικό και γι αυτό, παρότι δεν γεννά συναισθήματα αναλόγου ‘μεγέθους’ της θέασης ενός πίνακα, υποβάλλει. Ο παρατηρητής βυθίζεται σταδιακά σ’ ένα κόσμο σκιών, κόσμο σκοτεινών γραμμών πάνω σε χαλκό αλλά και κόσμο αδιόρατων περιγραμμάτων του δικού του υποσυνείδητου.

Ο Γκόγια είναι μοντέρνος. Κι ας έχουν περάσει 180 χρόνια από το θάνατό του.

Σε μικρό ταξίδι αναψυχής σε νησί, πήρα να διαβάζω τη ‘Βάρδια’ του Νίκου Καββαδία. Έξυπνη επιλογή. Όταν ο φλοίσβος αχούσε στο παραθυρόφυλλο του δωματίου, εγώ φανταζόμουν πως ήταν από τις σελίδες που αναδύονταν. Κι όταν γυάλιζαν οι αναλαμπές του στο ταβάνι, καράβι γινόταν το ξενοδοχείο και κουκέτα το άνετο κρεββάτι.

Είναι βλάσφημο όμως στη μνήμη του βιβλίου και του ποιητή να ξεκινάω την αναφορά μου σ’ αυτό μ’ ειδυλλιακή σύγκριση. Γιατί η ‘Βάρδια’ δεν είναι ειδυλλιακή. Κι ο Καββαδίας δεν είναι Καρκαβίτσας. Έστιψε μες το βιβλίο αυτό ‘τα λερωμένα, τ’ άπλυτα, τα θαλασσοβρεγμένα’ χρόνια που πέρασε στη θάλασσα, κι ας ήταν για ρούχα που είχε σκαρώσει αυτή τη φράση. Τα ρούχα που έφερνε μετά από πολύμηνα ταξίδια, ή αυτό ή όμοιος του, σε κάποια γυναίκα, μάνα ή αδελφή για να τα πλύνει.

Μάταια.

Γιατί από τα ρούχα η βρώμα φεύγει αλλά το στίγμα του ναυτικού είναι ανεξίτηλο. Σαν κακοφορμισμένο τραύμα. Ένα τραύμα που κουβαλούσε ο ποιητής μάλλον πριν καν δει νερό αρμυρό. Πριν αρχίσει να μετράει τα μήκη και τα πλάτη με κρεββάτια αγίων πορνών. Πριν σκαρώσει ανθρώπους που γίναν στίχοι κι επιβιώσει από περιπέτειες που μετενσαρκώθηκαν σε ιστορίες.

Προσχηματική αφήγηση ένα ταξίδι του ‘Πυθέας’ στις θάλασσες τις Ανατολής. Ένας δόκιμος που έχει κολλήσει σύφιλη (;), ένα μαρκόνης alter ego του ποιητή, που τον συνδράμει και τον συντρέχει ως το τέλος. Και που μιλά κι εξομολογείται στον ‘γραμματικό’ συντοπίτη του κι ουσιαστικό καπετάνιου του Πυθέα. Που προσπαθεί με τον διάλογο να γεφυρώσει τα χρόνια που τους χώρισαν και τους έφεραν ξανά κοντά.

Μια ιστορία που μπάζει από παντού, αμπάρι ξέσκεπο, πόρτα ανοιχτή, σκαρί μπαταρισμένο. Μα δεν μπάζει νερά. Μπάζει μνήμες, πίκρες, άλλες ιστορίες, ατέλειωτες ιστορίες, ιστορίες για γυναίκες άξιες κι ανάξιες να αγαπηθούν, που η αγάπη τις αγγίζει και τις αφήνει πάλι και πάλι σαν κύμα, άλλοτε ήρεμο, άλλοτε βρώμικο, άλλοτε θερμό, άλλοτε κρύο. Γυναίκες που υφαρπάζονται κι εκσφενδονίζονται από τη Σκωτία στο Άντεν, από την Αυστραλία στη Βηρυττό κι από τη Μασσαλία στη Μασσαλία. Γεμάτο λέξεις ναυτικές που θαρρείς θα σε κόψουν σα σκουριασμένη λαμαρίνα κι ο ναυτικός τέτανος θα τρελάνει το μυαλό σου, θα εξορίσει τη σκέψη σου από τα γνωστά, τα προσφιλή, τα οικεία…

Ναύτες που πεθαίνουν κι άλλοι που σκοτώνουν κι άλλοι που αρρωσταίνουν κι άλλοι που χάνονται κι άλλοι ολοτινά χαμένοι που εμφανίζονται για μια στιγμή, χαράσσουν πορεία κι ύστερα λειώνουν στην τροπική τη ζέστη.

Κι όλα βυθισμένα σ’ ένα υγρό, ζεστό, μακάβριο πούσι. Που αχρηστεύει τα τσιγάρα και τις ανάσες, τις πυξίδες και τους ασυρμάτους…

Τι είναι η ‘Βάρδια’; Η διατεταγμένη υπηρεσία ανάμεσα στο πριν και το μετά κενό. Η όποια ζωή που πιάνει λιμάνια, αλλά σε προορισμό δε φτάνει. Αυτό το γλυκόπικρο αναίτιο παίδεμα. Που μόνο σαν ανάγκη μπορεί να εν-νοηθεί. Που είναι αδύνατο να κατα-νοηθεί. Που να το περιγράψει πασχίζει η μνήμη που δεν το γνώρισε μα που νομίζει πως γνωρίζει.

Αν σας αρέσουν οι ξεκάθαρες ιστορίες κι  η ολοκληρωμήνη αφήγηση, μην το διαβάσετε. Γιατί θα απορήσετε τι γυρεύουν τόσοι ζωγράφοι στις θάλασσες του Καββαδία. Δεν θα εννοήσετε πως μπορούσε να συλλέγει ρεπροντυξιόν τέχνης κι έρωτα με την ίδια αγάπη και το ίδιο μίσος ή τι κάνει τον λόγιο  μαχαιροβγάλτη, κοντραμπαρτιέρη τον ποιητή.

Αλλά πάλι, αν η ζωή σας δεν είναι τόσο προφανής, διαβάστε το. Δεν θα σας βοηθήσει, μα θα σας συντροφέψει…

Η φωτό είναι του Chris Seufert από το Flickr.

Κάποιες φορές, αραιά, ξυπνάω μ’ ένα ξάφνιασμα. Ξυπνάω στη μέση της νύχτας ή κανονικά το πρωί αλλά με το ίδιο ξάφνιασμα, το ίδιο ερώτημα, την ίδια κατάφορη έκπληξη: πως γίνεται να υπάρχω; Τι είναι αυτός ο κόσμος γύρω μου; Αυτά τα αισθητήρια τι μου καταμαρτυρούν; Αυτή η σκέψη σε ποιούς δαιδάλους χάνεται; Από που έρχεται και που πηγαίνει;

Δεν θα βρω ποτέ απάντηση γι αυτό το ξάφνιασμα κι αυτό με … ξαφνιάζει: πώς όλο αυτό το απέραντο άγνωστο, μας γίνεται τόσο αφόρητα γνωστό, τόσο κοινότυπα φορεμένο; Πώς αγνοούμε το εγγύς; Πώς λησμονούμε το απώτερο; Πως;

Πάω για ύπνο…

(Flickr foto by ohad)

Το πίσω της παλάμης των κυμάτων, που ανατριχιάζει τη μαρμαρυγή, σα νεύμα, σα πρόσκληση σε ταξίδι, ξεμυάλισμα, ανέμελη λήθη: να τι είχα ξεχάσει!

Με τράβηξ’ απ’ τ’ αυτί, μέρα μεσημέρι, σήμερα.

Κάποια στιγμή γύρισα σπίτι, αλλά η ψυχή μου είχε ήδη ξενιτευτεί…

(Η φωτό από το χρήστη του Flickr wtlphotos)

Εν αρχή φιλί

Μετά η φίλη μου

Κι αργότερα

Απλά φίλοι

Έχει πάει δύο μετά τα μεσάνυχτα. Πονάει ο σβέρκος μου από το πολύωρο σκύψιμο πάνω από τον υπολογιστή. Και το κεφάλι μου είναι γεμάτο με τεχνικές πληροφορίες, θρυμματισμένες εικόνες, αποσπάσματα συζητήσεων. Με λίγα λόγια, ο ‘θόρυβος’ βασιλεύει. Αποφασίζω να πάω για ύπνο αλλά πριν πέσω λέω, έτσι για ν΄ αλλάξω λίγο παραστάσεις, να διαβάσω ένα ποίημα. Ανοίγω τα πρόσφατα αγορασμένα “Ποιήματα” του Νίκου Εγγονόπουλου σε μια τυχαία σελίδα και πέφτω πάνω σ’ αυτό:

Το γλωσσάριο των ανθέων

την ποίησιν ή την δόξα;

την ποίηση

το βαλάντιο ή την ζωή;

τη ζωή

Χριστόν ή Βαρραββάν;

Χριστόν

την Γαλάτειαν ή μιαν καλύβην;

την Γαλάτεια

την Τέχνη ή τον θάνατο;

την Τέχνη

τον πόλεμο ή την ειρήνη;

την ειρήνη

την Ηρώ ή τον Λέανδρο;

την Ηρώ

την σάρκα ή τα οστά;

την σάρκα

τη γυναίκα ή τον άνδρα;

τη γυναίκα

το σχέδιον ή το χρώμα;

το χρώμα

την αγάπη ή την αδιαφορία;

την αγάπη

το μίσος ή την αδιαφορία;

το μίσος

τον πόλεμο ή την ειρήνη;

τον πόλεμο

νυν ή αεί

αεί

αυτόν ή άλλον;

εσένα

το άλφα ή το ω μέγα;

το άλφα

την εκκίνηση ή την άφιξη;

την εκκίνηση

την χαράν ή την λύπην;

την χαρά

την λύπην ή την ανίαν

την λύπη

τον άνθρωπο ή τον πόθο;

τον πόθο

τον πόλεμο ή την ειρήνη;

την ειρήνη

ν’ αγαπιέσαι ή ν’ αγαπάς

ν’ αγαπώ

Πέφτω για ύπνο με μαλακωμένη την καρδιά…

“Ευτυχώς, πιο ωραίος κι από Έλληνας”, έγραψε κάποιος στο βιβλίο επισκεπτών της έκθεσης για το Νίκο Εγγονόπουλο, στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς. Για κάποιο λόγο η φράση μου καρφώθηκε στο μυαλό. Εύκολα θα μπορούσα να την ερμηνεύσω με αναφορά στο τώρα. Αλλά ο Εγγονόπουλος αφορά τον περασμένο αιώνα.

Περιδιαβαίνοντας τις δύο αίθουσες με τα έργα του (μια με σχέδια, αγιογραφίες από τον καιρό της μαθητείας στον Κόντογλου, σκηνικά και κουστούμια αρχαίου θεάτρου και χοροδράματος, και μιαν άλλη, μεγαλύτερη, με άφθονους πίνακες και ποιήματα του ζωγράφου) είχα την σαφή αίσθηση ότι ο Εγγονόπουλος αναζητά κι ανακαλύπτει μια Ελληνικότητα. Κάπου στους τοίχους ομολογούσε ο ίδιος πως ανακάλυψε την Ελλάδα μέσω της Δύσης, και βρήκα αυτήν την ομολογία του ενδεικτική της ποιητικής και της ζωγραφικής του.
Στις άτακτες αισθητικές κατηγορίες του μυαλού μου, ο Εγγονόπουλος φέρνει του Ντε Κίρικο. Είναι γιός του ζωγράφου στοχαστή αλλά δεν είναι στοχαστής ο ίδιος.
Τα αρχιτεκτονικά μοτίβα , οι θάλασσες, οι μορφές ανδρείκελα, τα αγάλματα και τα κομμάτια αγαλμάτων, τα διάσπαρτα αντικείμενα που αποκτούν μια συμβολική διάσταση (ο κύβος, ο κώνος η σφαίρα, τα ψάρια κτλ), τα εσωτερικά των δωματίων με τα χάσκοντα παράθυρα, ακόμα κι οι αρθρώσεις των σωμάτων, όλα μου ‘σημαίνουν’ Ντε Κίρικο.

Αλλά δεν είναι.

Ο Εγγονόπουλος άφησε το στοχαστή στο δωμάτιο και βγήκε στον κόσμο να ρεμβάσει και να ερωτευτεί, να μάθει και να διδάξει. Η πρόθεσή του είναι ποιητική, η εκτέλεση αισθητική. Γι αυτό το χρώμα του πλούσιο. Θα μπορούσα να τον πω κολορίστα, γιατί σπάνια σε έργα του δεν συναντάς και τα 7 χρώματα της ίριδας.

Έχοντας σαν γλώσσα τη στοχαστική γλώσσα του Ιταλού, αλλά και της Βυζαντινής τέχνης και με μια αφαίρεση που φαίνεται να έχει καταγωγή στον Παρθένη (που επίσης ομολογει ο ίδιος ως δάσκαλο), ανασκαλεύει την ελληνική μνήμη. Με τα μάτια του Οδυσσέα που γυρίζει σε μια πατρίδα μετά από μάχες κι εξορίες (πήρε μέρος στον Ελληνοιταλικό πόλεμο ενώ τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε ως επί το πλείστον εκτός Ελλάδος). Η ματιά του δεν είναι ματιά πατριδοκάπηλου ή ιστορικού. Δεν τον αφορά το μεγαλείο της φυλής. Δεν είναι Παλαμάς. Δεν εμπνέει κάτι το εθνικό. Είναι απλά ένας άνθρωπος που ψάχνει το μακρινό του είναι. Κι από το σακούλι της συλλογικής μνήμης ανασύρει αντάμα Διόσκουρους και Ρήγα Βελεστινλή, μνήμες της Κατοχής και τον κανόνα του Πολυκλείτου ναύτη άγαλμα στο Πειραιώτικο τοπίο.

Στη ζωγραφική του δεν υπάρχει τίποτα σκοτεινό. Οι εικόνες στροβιλίζονται σε ένα σουρεαλιστικό άνεμο, από μια μόνιμη θύελλα που αναδεύει την ψυχή του ποιητή του Μπολιβάρ. Τα σώματα τέμνονται, λογχίζονται, τη θέση των μελών παίρνουν παράθυρα, καπέλα. Κεφάλια ζώων φυτρώνουν σε ανθρώπινους λαιμούς και χέρια ανεμίζουν σαν κουρέλια στον άνεμο. Σαν να ‘χουν πέσει από άγνωστη θύμηση, ψάρια, μάτια και χέρια με μανικέτια και μανικετόκουμπα, σαν σημεία στίξης, παρεμβάλλονται ανάμεσα στα σώματα. Και τα ρούχα, είτε απλοί μανδύες αρχαιόπρεποι σε ανδρικά κορμιά, είτε περούκες με καπελίνα πάνω από γυμνά γυναικεία στήθη, είτε φουστανέλες, είτε φούστες με φουρώ, γίνονται αφορμές για χρωματικούς λαρυγγισμούς. Στίλποντες, που θα ‘λεγε ο Εμπειρίκος.

Φεύγεις χορτάτος.

Έλεγα να ξεκινήσω το 2008 με κάτι πιο αιθέριο αλλά δεν συναντάω στο δρόμο μου πολλά αιθέρια πράγματα ή πλάσματα. Αντίθετα συναντάω ερείπια, θύματα μια άγνωστης οργής ή αφροσύνης. Όπως το μπλε αυτοκίνητο της φωτογραφίας. Είναι, εκεί κάτω από τη γέφυρα του Καραϊσκάκη πάνω από 2 μήνες τώρα. Από τον τρόπο που είναι αφημένο εικάζω πως μάλλον για κλεμμένο πρόκειται. Κάποιος το παράτησε εκεί αφού το στραπατσάρισε λίγο πρώτα. Ως εδώ πουθενά η είδηση.

Η είδηση αρχίζει από το πόσο παραμένει εκεί, σε σημείο που κάθε βδομάδα περνάνε όργανα της τάξης, λόγω του γηπέδου. Δεν είναι κάτι που μπορεί να μην παρατηρήσεις: ένα αμάξι παρκαρισμένο κάθετα. Ανέμενα λοιπόν ότι θα ήταν ζήτημα χρόνου να το μαζέψουν.

Πλανήθηκα πλάνην οικτράν. Όσο πέρναγαν οι μέρες γινόταν φανερό ότι ήταν στα αζήτητα. Δεν ξέρω που πάνε τα αζήτητα αυτοκίνητα. Πίσω στους ιδιοκτήτες τους θα ήταν μια καλή ιδέα, αλλά μάλλον δεν αφορά τον έννομη τάξη μας αυτό.

Η χαρακτηριστική άφεση του αυτοκινήτου στα χέρια της τύχης έγινε αντιληπτή σ’ αυτούς που η τύχη σημαίνει ευκαιρία. Στην προκειμένη περίπτωση η ευκαιρία δεν ήταν ευκαιρία κέρδους, αλλά ζημιάς. Γιατί τ’ αμάξι άρχισε σταδιακά να δείχνει όλο και πιο τρακαρισμένο απ’ ότι ήταν αρχικά: ένα φανάρι έπεσε, έαν τζάμι έσπασε, ένα φτερό βούλιαξε, ένα προφυλακτήρας ξηλώθηκε.

Στις καθημερινές μου διαδρομές παρακολουθούσα με μια μικρή αγανάκτηση αυτό το ρήμαγμα. Κι ίσως αν δεν μου θύμιζε κάτι στο οποίο είμαι ιδιαίτερα ευαίσθητος, ομολογώ πως μπορεί να το είχα αγνοήσει: το να επιτίθεσαι και να καταστρέφεις κάτι που δεν μπορεί να προβάλει αντίσταση μου φαίνεται το αρχέτυπο του bullying, η θρασυδειλία στο υπέρτατο, η ανέξοδη μαγκιά.

Πριν λίγες μέρες η ανέξοδη μαγκιά έφτασε στο αποκορύφωμά της. Μπροστά μου περπατάγαν τρεις έφηβοι. Ο τρίτος ήταν περίπου μισός σε ανάστημα από τους άλλους. Σε απόσταση λίγων βημάτων πίσω και δεξιά μας, οι πιτσιρικάδες αντιλαμβάνονται δυό κορίτσια. Ρίχνουν λαίμαργα βλέμματα, βγάζουν άναρθρες κραυγές αλλά δεν αλλάζουν πορεία. Οκ, ως εδώ. Τεστοστερόνη talking. Το ρημαγμένο αυτοκίνητο είναι πια μπροστά τους. Και τότε γίνεται κάτι που δεν πιστεύω στα μάτια μου ότι βλέπω. Ο μισή-μερίδας, προφανώς για λόγους εντυπωσιασμού κι επίδειξης, παίρνει φόρα, πατά πάνω στο παράθυρο που κανονικά θα έκλεινε το σπασμένο τζάμι( δεν φαίνεται στις φωτογραφίες), και βρίσκεται στην κορυφή του αυτοκινήτου όπου αρχίζει να πηδάει σαν μανιακός βουλιάζοντας την, άθικτη ως τότε, σκεπή περίπου μισό μέτρο. Καθώς παρακολουθώ αποσβολωμένος, ο ψηλός φίλος του πηδάει κι αυτός πάνω στο καπώ και με το βάρος του με μια το διαλύει.

Περήφανοι για το κατόρθωμά τους συνεχίζουν το δρόμο τους σαν να είχαν απλά σβήσει μια γόπα με το παπούτσι. Κι αφήνουν πίσω τους αυτό (η φωτό είναι φλού αλλά παίρνετε ιδέα):

Το νούμερο του άτυχου αυτοκινήτου είναι ΥΖΟ 8782. Όποιος γνωρίζει τον ιδιοκτήτη του ας τον ειδοποιήσει. Κι όποιος γνωρίζει τον Καβάφη ας του πει ότι δεν περιμένουμε πια τους βαρβάρους. Πότε θα ξεκουμπιστούν περιμένουμε.

Απλά είναι πολύ απασχολημένα τον τελευταίο καιρό για να χρησιμοποιούν και μικρόφωνo…

Πριν λίγο καιρό έγραφα για την ταινία “Ερωτική επιθυμία”,  που μ’ είχε συγκινήσει κι αισθητικά και, κυρίως, μ’ αυτήν την παράξενη ιδέα του να λες ένα μυστικό σ’ ένα δέντρο κι ουσιαστικά να το κρύβεις για πάντα εκεί. Είχα κάνει κι ένα παραλληλισμό με την ιδιότυπη εξομολόγηση που λαμβάνει χώρα, εδώ, στα μπλογκ. Είχα ξεχάσει όμως μια περίπτωση πολύ εντυπωσιακή που έχει σχέση ακριβώς με μπλογκ και μυστικά:το μπλογκ PostSecret.com.

Τι κάνει αυτό το μπλογκ ιδιόμορφο κι ενδιαφέρον; Το γεγονός ότι όλες του οι αναρτήσεις (=ποστ, για να συνηθίζουμε και την ελληνική μετάφραση) είναι καρτ ποστάλ αναγνωστών με σχέδια, συνήθως, δικά τους και μ’ ένα μυστικό. Ένα μυστικό που η ψυχή τους ποθεί να εξομολογηθεί αλλά δεν τολμά να το κάνει μπρος σ’ ένα άνθρωπο και γι αυτό το κάνει μπρος την ανώνυμη ανθρωπότητα.

Μίγμα ενοχής και πόνου είναι το μεγαλύτερο μέρος, αλλά μήπως έτσι δεν είναι η ανθρώπινη ζωή;

Τα θυμήθηκα όλα πάλι μ’ αφορμή την έκδοση του 4ου λευκώματος με τα περιεχόμενα του μπλογκ, και ένα βιντεάκι από το Blogger’s buzz που μιλάει γι αυτό. Δεν το κρατάω μυστικό, Σας το παραδίδω…

Ξυπνάει το πρωί με βαρύ κεφάλι πάντα. Τα φάρμακα της περασμένης φταίνε, αλλά δεν το ξέρει. Κοιτάει το δωμάτιο και δεν τ’ αναγνωρίζει. Βουβός πανικός. Με το μάτι πιάνει την κίνηση στο διάδρομο. Αντιλαμβάνονται ότι ξύπνησε. Πρόσωπα χαμογελαστά τη ρωτούν πως είναι, την προτρέπουν ευγενικά να σηκωθεί να ντυθεί. Θέλει να τους ρωτήσει ποιοί είναι, αλλά δεν τολμάει. Ακούει τις προτροπές τους μένοντας ακίνητη ώσπου την αφήνουν ήσυχη πάλι. Ποιοί είναι; Γιατί της μιλούν σα να την γνωρίζουν; Πως βρέθηκε δω; Δεν μπορεί να θυμηθεί…

Κάποια στιγμή σηκώνεται. Σπεύδουν να την ντύσουν. Εκνευρίζεται. Θέλει να κάνει τα πράγματα όπως εκείνη ξέρει. Τι νομίζουν; Ότι είναι καμιά χωριάτα; Ή ότι είναι παιδί; Παιδί; Αλήθεια που είναι τα παιδιά της; Κι η μάνα της; Που είναι η μάνα της; Πόσο καιρό έχει να τη δει. Της έχει λείψει. Θέλει να γυρίσει πίσω στο πατρικό της. Να βρει τη μάνα της. Το μόνο άνθρωπο στον κόσμο που αγαπάει και την αγαπάει τόσο.

Πάει προς την πόρτα αλλά στέκεται, γυρίζει πίσω, παίρνει τη τσάντα της. Βαρειά, μα γεμάτη απαραίτητα. Το μαντήλι της; Που είναι το μαντήλι της; Αδειάζει την τσάντα στο κρεβάττι για να το βρει. Ένας μικρός λόφος σχηματίζεται από πετσετάκια, χαρτομάντηλα, ψαλίδια, μιμπλώ, μια παντόφλα, κάλτσες, κι άλλη παντόφλα, ένα σουβέρ, καρφίτσες, φω μπιζού, μια μπλούζα… Απαραίτητα, όλα απαραίτητα. Πρέπει να τα γυρίσει σπίτι. Να τα πάει στη μάνα της. Να και το μαντήλι. Χαρτομάντηλο. Χρησιμοποιημένο. Μόνο μιά φορά. Καινούργιο.

Τα ξαναβάζει μέσα. Τρέχει προς την πόρτα. Κλειδωμένη. Αυτό είναι λοιπόν; Την έχουν φυλακίσει; Κι αυτά τα χαμόγελα όλο υποκρισία τι τα θέλουν τότε; Θυμώνει. Κλωτσάει την πόρτα λυσσασμένα. Προσπαθούν να τη συγκρατήσουν. Μια γυναίκα ντύνεται βιαστικά. Θα τη συνοδέψει, λέει. Δεν θέλει συνοδεία, αλλά προκειμένου να βγει…

Στο δρόμο κοιτάζει δεξιά, κοιτάζει αριστερά. Δεν αναγνωρίζει τίποτα. Έχει ήλιο κι αυτή δεν έχει καπέλο. Προς τα που να πάει; Πως την έσυραν ως εδώ; Που είναι το σπίτι της; Κι αυτή η εκνευριστική γυναίκα δίπλα της που δεν ξέρει να μιλάει, δεν της λέει. Θα ρωτήσει τον περαστικό. Της δείχνει την κατεύθυνση προς τη θάλασσα. Η γυναίκα την ακολουθεί. Πάει να της πάρει την τσάντα για την ελαφρώσει. Αρνείται. Να την κλέψει θέλει. Ποιά είναι αυτή που θέλει να πάρει την τσάντα της; Γιατί έρχεται μαζί της; Να γυρίσει σπίτι, να γυρίσει σπίτι, να βρει τη μάνα της, τον μόνο άνθρωπο που την αγαπά και την καταλαβαίνει. Που είναι το σπίτι; Φτάσανε στην παραλιακή. Που να πάει τώρα; Να ρωτήσει τον περαστικό. Της δείχνει. Τραβάει κατά κει. Ο ήλιος καίει. Η τσάντα είναι βαρειά στο χέρι της και το πρησμένο πόδι της αρχίζει να πονάει. Αλλά δεν σταματάει. Ιδρώνει και συνεχίζει. Η γυναίκα ζητάει πάλι να της πάρει την τσάντα. Την αφήνει αλλά έχει το νου της μην απομακρυνθεί. Μην την κλέψει. Περπατάει, ρωτάει, σταματάει και κόβει ένα ματσάκι λουλούδια. Περπατάει. Ρωτάει. Δεν στέκεται. Δεν διψάει. Συνεχίζει. Περνάει ώρα. Ώρες. Κάποτε φτάνει. Έτσι της λένε. Μα εκείνη δεν γνωρίζει τίποτα. Την κοροϊδεύουν. Που είναι η μάνα της; Που είναι το σπίτι της. Κι αυτοκίνητα. Παντού αυτοκίνητα. “Πήξαμε στ’ αυτοκίνητα”, λέει. Την κορόϊδεψαν. Δεν είναι εδώ το σπίτι της. Δεν είναι εδώ το λιμανάκι με την αμμουδιά. Δεν είναι δω το ταβερνάκι. Δεν βρίσκει τη μάνα της στην κουζίνα. Θα πάει να ψάξει αλλού. Θα το βρει αυτή. Κι ας της το κρύβουν. Κι ας την κοροϊδεύουν όλοι. Όλοι οι άγνωστοι. Που είναι οι γνωστοί της; Γιατί εξαφανίστηκαν; Που είναι οι δικοί της; Που βρίσκονται όλοι; Που βρίσκεται αυτή; Θε μου τι μοναξιά. Δεν υπάρχει κανείς πια οικείος στον κόσμο. ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΝΕΙΣ;

Συνεχίζει να περιπλανιέται χωρίς να ρωτάει πια. Η γυναίκα δίπλα της την κατευθύνει. “Που πάμε;” ρωτάει. “Σπίτι”. “Ναι σπίτι, πάμε σπίτι”.
Φτάνουν αποκαμωμένοι κι οι δύο. Κοιτάζει. Δεν γνωρίζει τίποτα.
“Που μ΄ έφερες;”
“Σπίτι”
“Δεν είν’ αυτό το σπίτι μου”
“Εδώ είναι”
“Δεν είναι”

Κάποιος πλησιάζει. Κάτι της θυμίζει. Της λέει να ανέβουν μαζί. Ποιός είναι; Φίλος; Αδελφός; Γυιός; Δειλιάζει. Αφήνεται να την τραβήξουν μέσα. Άγνωστες κάμαρες πάλι. Δεν θέλει κι άλλες άγνωστες κάμαρες. Θέλει να φύγει.
΄Κάτσε να ξημερώσει πρώτα’, της λένε.
Κοιτάζει έξω. Σκοτάδι. Φοβάται το σκοτάδι. Που να πάει μες στο σκοτάδι. Θα μείνει μέχρι το πρωί. Την καθίζουν στο τραπέζι. Πίνει νερό. Ένα, δύο, τρία, τέσσερα ποτήρια. Πόσο διψάει! Μαζί με το πέμπτο της δίνουν και μια χούφτα χάπια.
“Τι είναι αυτά;”
“Τα χάπια σου”
“Τα χάπια μου;”
“Τα χάπια σου”
“Για τι είναι; Δεν έχω τίποτα”
“Για το πόδι που πονάει” της λένε γιατί δεν μπορούν να της πουν πως το Aricept είναι γι ασθενείς με Alzheimer…

Έχω ακούσει πολλές φορές την ανερμάτιστη δήλωση πως η Ελλάδα έχει μόνο πολιτισμό να εξάγει. Ακόμα κι αν μιλάμε για πολιτιστικές παραγωγές η δήλωση είναι βασικά ψευδής. Αλλά είναι ψευδέστατη όταν αναφερόμαστε στην ουσία του πολιτισμού.

Και ποια είναι αυτή;

Νομίζω πως πολιτισμός πρέπει να θεωρείται ότι συνθέτει την κατάσταση που διαφοροποιεί την ανθρώπινη ζωή από την  απλή βιολογική επιβίωση  του ζώου.

Στον πολιτισμό υπάρχει η έννοια της ανθρώπινης επικοινωνίας και συν-εννόησης. Οι  σκέψεις μου γεννήθηκαν μετά την επιστροφή από μικρής διάρκειας ταξίδι στο εξωτερικό όπου συνειδητοποίησα την ύπαρξη αυτού του βασικού επιπέδου πολιτισμού, σε χώρα όχι από τις μεγαλόσχημες κρατούσες.

Ζώντας στην Ελλάδα βρίσκεσαι συνεχώς σε ένα αγώνα με τους άλλους. Η ελληνική κοινωνία είναι σταθερά αντίπαλος σε κάθε βήμα: από την ουρά στη δημόσια υπηρεσία  που σπρώχνεσαι και στην πρώτη ευκαιρία παραγκωνίζεσαι, από τους δρόμους που η μικρή σου καθυστέρηση θα σου δώσει στην καλύτερη περίπτωση ένα υβρεολόγιο και στην χειρότερη ένα ατύχημα, από τις συνομιλίες στις καθημερινές συναναστροφές όπου πρέπει να διακόψεις τον άλλο για να ακουστείς ή να σηκώσεις τη φωνή σου ως το Έβερεστ, από το απλό ευχαριστώ που σπάνια ακούγεται ή προφέρεται στις μικροδοσοληψίες μας, από τα συνεχή εμπόδια στο δρόμο που βαδίζουμε, είτε σκουπίδια λέγονται αυτά,είτε αυτοκίνητα παρκαρισμένα ως πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένοι…

Ο πολιτισμός πρέπει να κατατείνει στο απλό καθημερινό αίσθημα ηρεμίας και ασφάλειας, απαραίτητο για ψύχραιμη σκέψη και δημιουργική εργασία, για διάθεση και πρωτοβουλία. Θεωρεί κανείς ότι τα διαθέτουμε;

Η Ελλάδα έχει μεγάλη ανάγκη εισαγωγής πολιτισμού.  Κι αυτό το ισοζύγιο ευχαρίστως θα το έβλεπα αρνητικά ανισοσκέλιστο.