2000’lerin ilk on yılında popüler bilim konularından biri, daha önce üstüne yazdığım paralel evren teorileri idi. Paralel yaşamlar Lost dizisinden İnternet’te 2. hayatlar sürmeye, sanal karakterlere kadar geniş bir yelpazede karşımıza çıktı. İlk sonuçları geçen ay açıklanan CERN’deki büyük hadron çarpıştırıcısı da geçen on yılda fonlandı ve hayata geçirildi.

2000’lerin 2. on yılında, en azından bilişim ve etki alanındaki sektörlerin odaklarından, önemli yatırım çekecek kavramlarından biri ise ‘Büyük Veri’. 2010’da Google CEO’su Schmidt’in ifade ettiği üzere, her iki günde bir, uygarlığın başından 2003 yılına kadar üretilen miktarda veriyi üretiyoruz, ve bu hız yükseliyor.

Gerek artan medya kanalları, gerekse etkileşimli platformlarda bireylerin oluşturduğu, paylaştığı şeyler inanılmaz büyüklüklere ulaşıyor. ‘Big Data’ ifadesi de, “bu veri okyanusundan anlamlandırılabilir bir şeyler çıkarılmalı” fikrini savunan kurumların çalışmalarında sıklıkla yer alıyor. Pazarlama açısından bu konuyu yakın zamanda iki kez irdelemiştim; “Pazarlamacılar için dokunulmamış maden: Patlayan veri çeşitliliği” ve “Yoğunlaşan Rekabette Kazanmak için Oyun Sahanı Tanı“.

Kurum içi ve kurumlar arası iletişimin de çok yoğunlaştığı bu dönemde kurum içi İntranet, yeni nesil kurum sosyal paylaşım ağları için yazılımlar geliştiriliyor, aynı şekilde markaların İnternet’te tüketicilerin diyaloglarını, tweet’lerini, yorumlarını tek tek okumadan anlamlandırma ve doğru hamleler yapması için de analitik tabanlı programlar hazırlanıyor.

Daha önemlisi, CERN’e verilen desteği gören bir grup Avrupalı bilim adamı, AB’den 1 milyar Avro desteği alarak 2011’i sensasyonel şekilde kapatmayı başardı. “Evreni, doğayı anlamak için bu kadar kaynak ayırır, aya insan gönderirken toplumsal olarak ne yöne gideceğimizi neden analiz etmiyoruz” diye soran ekip, ‘büyük veri’den de faydalanarak insanlığın önündeki olasılıkları senaryo bazlı analiz etme gayesindeki projeye Living Earth Simulator (LES), yani yaşayan dünya simülatörü ismini koymuş. (bkz. www.futurict.eu)

Bu kristal kürenin(!) işlem gücü açısından sıkıntı çekmektense verilere erişim ve saklama tarafında zorlanması tahmin ediliyor. Zira önümüzdeki on yılda çok daha kuvvetli işlemciler geleceği gibi şimdiden pek çok süperbilgisayarın çalışma vaktini de destek/bağış olarak almayı başardılar.

Ama gezegenemizde oluşturduğumuz bilgilerin çoğu maalesef ‘açık’ değil (‘open data’). Açık kaynak kodlu yazılımlar gibi, bir kısım toplumsal veri de açık, ama sahibiyet ve kullanım hakları tartışmaları gündemde. Haritalar, insan genomu, biyolojik ve tıbbi veriler, finans tarihçesi gibi. Öte yandan ‘özel’ tutulan, paylaşılmayan verilerin bu proje tarafından ne kadar erişilebilir olacağı en büyük soru işareti.

Aksi durumda bir sonraki salgının hangi ülkeye önce atlayacağı, AB’deki ekonomik krizin Yunanistan’da sonra kimi alaşağı edeceği, Arap Baharı’ndan sonra neler olacağı gibi kriz senaryolarında, en olası senaryoları tahmin etme iddiasındaki LES, korumalı verilerden çok bizlerin Twitter sohbetleri ve haber sitelerindeki kelimelere başvurmak durumunda kalabilir. Malum, semantik web hala burada değil, ki bu proje gelişmesine katkıda bulunacak!

Veri kalitesi ve kaynağı kadar büyük bir diğer soru ise, insan davranışlarının verilerle modellenmesinin ne kadar başarılı olacağı. Yazı öncesi bir bilim felsefecisiyle de konuştum, bu konuda çok çekimser olmaya gerek yok! Ama projeye küresel katılım ve destek önemli bir belirleyici faktör olacak. Ve tabii bu ilk kristal küre değil belki gelecekteki torunları bize fayda sağlayabilecek.

IBM’in her yıl geniş katılımlı gerçekleştirdiği tepe yönetici araştırmasının yeni halkası CMO yani şirketlerinin pazarlamadan sorumlu liderleri ile yapıldı. 64 ülkeden 1734 tepe yönetici ile birer saatlik görüşmelerden derlenen “pazarlamacıların dünyası” denebilecek araştırmanın bulguları, benim de son dakikada tesadüfen haberim olan bir toplantıda Sabancı Müzesi’nde bir grup yöneticiye sunuldu.

Pazardaki değişkenler, rekabet dinamiklerinin ardından şirketlerini en çok etkileyen dışsal faktörün teknolojideki gelişmeler olduğunu kabul eden pazarlama yöneticileri dikkat edilmesi ve iyi yönetilmesi gereken, oyun alanını tamamıyla değiştiren dört tane baskın faktörü de şöyle sıralamış:

Veri oluşumu ve birikiminde patlama; sosyal ağlarda paylaşım; müşteriyle temasa geçilen kanallar ve cihazların çeşitlenerek artması; değişen müşteri demografisi. 64 ülkeden kıdemli yöneticilerin büyük çoğunluğunun en az hazır hissettiklerini belirttikleri bu dört değişkene karşı, Türkiye’de “biz tüm bunları iyi yönetiyoruz” deme cüretini gösterebilenlerimizin gerçekten az olması gerekir.

Bu kuvvetli dalgalarla başa çıkabilmek için de üç tane iyileştirme alanı vurgulanmış: Güçlenen müşterileri anlamak ve onlara değer sağlamak; bu müşterilerle uzun soluklu ilişkiler kurma; pazarlamanın işe olan katkısını, pazarlama yatırımlarının getirisini sayıya dökülebilir terimlerle ölçmek. Bunları başarmak için pazarlama yönetiminde çok ciddi yaklaşım farklılıklarının devreye girmesi gerekiyor.

Her 2 günde bir uygarlığın başından 2003 yılına kadar üretilen veriye eşit miktarda veri üretiliyor. Buna ister veri sağanağı, ister veri patlaması veya veri seli deyin, ama içinden işinize yarayacakları kullanırsanız fark yaratabilirsiniz (Görsel: (c) Brett Ryder, The Economist dergisinden)

Büyüyen Veri Dünyası ve Sosyal Ağlar
İletişim kanallarının çeşitlenmesiyle çok daha fazla ‘malumat’ dolaşımda, bunu veri ve ardından bilgiye çevirebilenler ciddi fark yaratıyor. Hangi tip bayileriniz, satış noktalarınıza haftanın her bir günü kaç kişi giriyor, bunların kaçı alışveriş yapıyor; mobil uygulamanızı kimler indirdi, nasıl kullandılar; çağrı merkezinizi aradıklarında hangi müşteri grubunuz neyden şikayet ediyor, hangi ürünü soruyor, aynısını mı bir alt modeli mi alıyor; hangi mecradaki reklamınızdan gelen satışlar daha uzun ömürlü müşteriler getiriyor?

Bunlara ek olarak forumlar, sosyal paylaşım, blog ve mikro blog platformlarında, ürün ve hizmetleriniz için neler tartışılıyor? Hepsiburada, Gittigidiyor gibi sitelerde 1. veya 2. el ürününüzle ilgili yorum ve puanlamaları takip ediyor musunuz?

Veri tipleri, verinin oluşma hızı ve sıklığı çeşitleniyor. Çoğu kurum bu yeni veri çeşitlerini entegre edecek sistemleri kurmak için sandıklarından daha az yatırım maliyetine katlanacaklarına rağmen, hala bireysel ihtiyaçları anlamaktansa pazar araştırma raporları, kurum içi ve endüstri satış raporlarını baz alan analizlerle yoluna devam ediyor.

Halbuki, günümüzde ‘kral’ müşteri, ve sizle olan her türlü etkileşiminden bir şey öğrendiğinizi gösterircesine teklifler ve hizmetler sunmanız başarılı bir pazarlama yaptığınız, müşteri ömrünü uzattığınız anlamına geliyor. ‘Yeni’ veya ‘dijital’ pazarlama sadece iletişiminizde Facebook, vb. kullanmakla sınırlı değil, pazarlamanın diğer sorumluluk alanlarında da sosyal mecralar olsun, kanallardan gelen veriler olsun, bireyleri anlamakta.

Araştırmanın en dikkat çekici noktalarından biri de, yöneticilerin, pazarlama yatırımlarının getirilerini ölçme konusunda da sorumluluklarının arttığının farkında olmaları ama bunun için gerekli ölçütlerin hazır olmadığını belirtmeleri.

Ama pazarlama direktörlerine, “araştırma, iletişim, vb. harcamaların şirkete ne oranda kazandırıyor” diye sorgulayan organizasyonların, pazarlama departmanına sadece ‘promosyon iletişimi’ değil, 4P’nin diğer üçünün -ürün yönetimi, fiyatlama ve dağıtım kanalı yönetiminin- de birincil sorumluluğunu vermesi gerekiyor, ki hesap sorulabilirlik için yeterli yetki ve karar alma alanı olsun.

Daha önce farklı ortam ve platformlarda belli bölümlerini paylaştığım slaytları alttaki sunuşta bir araya getirdim. İstanbul Bilişim Kongresi‘nde dijital yaşam panelinde dinleyicilerle kısıtlı süre içinde paylaştığım bu kareleri vakit yetersizliği ve gelen talep nedeniyle sitemde de paylaşıyorum. Tabii sözlü olarak, daha fazla örnekle birebir anlatmanın tadı bambaşka! Sunum çerçevesinin sağ altındaki oklara basarak tam ekran izlemeye geçmenizi tavsiye ederim.

Özetle içindekiler;

• Bilişim teknolojileri ucuzlarken milyonlarca yeni kullanıcının dijitale erişiminin artmasıyla bilgi ve ürünün marjinal dağıtım maliyetleri 0’a doğru hızla iniyor.
• Dağıtımı kolaylaşan bilgi, artık çok sahipli ve tek başına eskisi kadar güç sağlamıyor.
• İnternet’in geçer akçesi, yeni para birimleri, ‘dikkat/ilgi’ ve ‘itibar’.
• Bedava veya ’umursanmayacak kadar ucuz’, bir şekilde iş modellerine, ticaret ve ortaklık şekillerine dahil oluyor.
• Kurumlar dışa dönük yüzlerinde nasıl bir iş modeli belirleyebilir, içe dönükken yeni teknolojilerden nasıl faydalanabilir?
• Tüm bu dinamiklerin ışığında pazarlama, dijitalle imtihanında sınıfta kalmamak için nasıl değişmeli?

Ekim ayında 12. Bienali ile modern sanatta olduğu kadar, dönüşen medyanın öncülerini Digital Age ve Yeni Medya Düzeni konferanlarında ağırlayarak da ilgi çekti İstanbul. Assange, Huffington ve Jimmy Wales’in dediklerini farklı kaynaklardan kolayca bulup okuyabilirsiniz, ama bu etkinliklerde medyanın dönüşümü ve sansür dışında konuşulan kayda değer şeyleri de irdelemekte sonsuz fayda var.

Digital Age konferansında Richard Stacy harika ilüstrasyon seçimleriyle, feodal dönemlerde, bilgiyi tutan ve dağıtma gücü olanlara göre güç piramidini, sonra eski bir düğün fotoğrafında kadını bilgi, kocasını dağıtım aracı olarak gösterdikten sonra yeni araçlarla bilginin dağıtımdan bağımsızlığını kazandığını, giyotinle ölüme mahkum edilmiş birinin kafasının yani bilgilerinin, dağıtım aracı olan gövdesinden ayrılmasıyla gösterdi. Evet, yeni iletişim araçları bir giyotin gibi sert ve geri dönüşü olmayan müdahelelerle medyayı, medyayla ilişkimizi değiştiriyor. Geleneksel medya araçları, TV’den radyoya, bilginin dağıtıcısı olduğu kadar belki hapishaneleriydiler de.

Artık bilgi özgürce dağılıyor. Ve sosyal paylaşım platformları, sosyal ‘medya’ olmanın öncesinde, markaların, kurumların bireylerle iletişime geçmesini sağlamaktan çok daha ulvi bir amaç için kullanılıyorlar; bireyler arası haberleşme, sosyalleşme için. Bireyler kurumlarla ilişkilerini, kurumlarca yönetilen sayfalardan ziyade kendi kurallarını koydukları gruplarda idare etmek isteyecek. Ve aslında onların olumlu olumsuz yorumları kurumların diyalog kurması için doğal ortamı yaratacak, aynı markaya “sen kimsin, ne yaparsın” merakının bir içerik, biriken tavsiyelerinin ise bir ‘ilgili topluluk’ yaratacağı gibi!

Yoğunlaşan iletişim ortamında -DYG Yeni Medya Düzeni Konferansı’11- Tom Chatfield’ın da tekrar hatırlattığı gibi, dikkat ve ilgi çekmek için artan bir rekabet var. Duygulara hitap eden, ortak bir yolculuk ve deneyim hissini, kendini ifade etme imkanını sunan, zevk hissi yaratabilen; kullanıcılarına kullandıkları platform, grup veya hizmet için harcadıkları zamanın bir şeyin büyümesi ve gelişmesine katkıda bulunduğunu gösterebilen, ki bu bir sanal karakter bile olabilir, organizasyonlar daha fazla ilgi çekmeyi başaracak.

Digital Age Kasım’11 sayısı köşe yazısının ilk bölümüdür, 2. bölüm için buraya tıklayabilirsiniz

Türkiye gibi her hafta büyük başka lafların konuşulup hızla gündemden düştüğü bir ülkede konuları gündemde tutmanın faydası önemli olduğuna inanıyorum. “Türkiye, yerli bir marka ile de otomobil üretmeli” kararı ülke ekonomisinde zaten kıt olan tasarrufların en verimli şekilde kullanılmamasına neden olur.

Okullarda tablet bilişim cihazı dağıtmayı hedeflerken kırsala eğitimi yaymakta zorlanan Hindistan’da bunun ne kadar ucuza, yaklaşık 85 TL’ye gerçekleştirileceğini duyduk mu? Biz bu fiyatlara ulaşamıyorsak 1900’lerin endüstri koluna yatırım yapacağımıza bilişime odaklanmalı değil miyiz? Yazılımlar ve enformasyonu bilgiye çevirmek bilgi çağının temeli.

Yerli kaporta, motor yerine o araçların yazılımını dünyaya ihraç etmeyi hedeflemeliyiz. Hele tablet konusunda, önemli olan cihaz değil, artık içine konacak kitaplar da değil, eğer ki o tabletler sadecenie bir e-kitap okuyucu olmanın ötesine geçsin istiyorsak eğitmenleri geliştirmeli, çocuklarımıza sadece teknoloji değil, bununla birlikte soru sorabilme, yorum yapabilme becerisi kazandırmalıyız.

‘Turkce’ Umrumuzda mı!
Bu yazıyı otomatik yazım kontrolü kapalı bir tablet bilgisayarda aceleyle yazıyor olsam Türkçe kelimesini bile çıkaramayacaktım. Türkiye’de yüz binlerce akıllı telefon sahibi ekranda çıkan sanal klavyelerinde bazı modellerde ‘s’ye uzun bastıklarında ş harfini kullanabiliyorlar örneğin. Sony dışında tabletler de Türkçe harfleri sağ kenara itmiş olan uyduruk Türkçe Q klavyeyle bile gelmiyor.

Zaten Türke F klavye dersen de dalga geçiliyor. 0,99 dolara uygulama almayı biliyoruz, bu basit şeyi zorlayacak gücümüz yok mu? Yunanlılar, Ruslar, Asyalılar, Araplar da İngilizce klavyeye mi mecbur! Don’t you care?!

Digital Age Kasım’11 sayısı köşe yazısının 2. bölümüdür, ilk bölüm için buraya tıklayabilirsiniz

Tenis her ülkede olmasa da, dünyada, global medyada, Türkiye’de gördüğü ilgiden çok daha fazlasını çekiyor. Türkiye son birkaç yıldır kadınlar tenisinin lider organizasyonu olan WTA Turu takviminde yer alan 3. kademe bir turnuva organize ediyordu. Teniste hem erkek hem kadın tarafında oynanan ortak dört büyük turnuva, Grand Slam var, Avustralya, Fransa, İngiltere ve ABD’de. Diğer turnuvalar ödülleri ve seyirci potansiyellerine göre çok daha küçük veya orta halli olabiliyorlar.

Dört büyük turnuva dışında, sene sonu, sezon bitimini sembolize eden Final turnuvasına sıralamada, sakat olmayan en yüksek puanlı 8 tenisçi katılıyor. Türkiye Tenis Federasyonu bu yıl sonu turnuvasına talip olup kadınlar tarafında WTA Tur final maçlarını üç yıllığına Türkiye’ye getirmeyi başardı. Maçlar 25-30 Ekim günleri arası üst üste 6 gün oynandı ve 41.si yapılan kadınlar sezon sonu turnuvasında son 12 yılın en çok seyirci rekoru, toplam 71 bin seyirci ile kırıldı. Bu yazıyı o hafta fırsat bulup hemen yazamadım, daha sonra aklıma gelince de, geride bıraktığımız hafta Londra’da gerçekleşen erkekler sezon sonu turnuvasını, ATP Finalleri’ni izleyip belki karşılaştırma yaparım diye beklemeyi tercih ettim.

Sinan Erdem’de organizasyon etkileyici bir şekilde gerçekleştirildi

Birkaç diğer fotoğrafımı da Facebook albümü olarak buraya tıklayarak görebilirsiniz

Önceki yıllarda İstanbul’da düzenlenen 3. kademe turnuvalara da bir, bazen 2 tane dünya sıralamasının ilk 10′undan tenisçiye ekstra prim ödenerek getirilmesine rağmen seyirci sayısı az olmasa bile pek de tatmin edici olmuyordu, hem de organizasyon medyada yer almasına rağmen. Belki de bu nedenle, bu yılki çok yüksek profilli sezon sonu turnuvamız için bilet fiyatları 20-40 TL gibi oldukça davetkar fiyatlardan satışa sunuldu. Bu arada ben ve ilgili bir başka arkadaşım da bu kadar yoğun ilgi beklemediğimizden final gününe zorla, sahaya biraz uzak bir noktadan bilet bulabildik.

Erkekler tenisinin kadınlar tenisinden biraz daha fazla ilgi çektiği, daha büyük ekonomik hacim yarattığını biliyoruz. Londra’da O2 Arena’da yapılan organizasyonun final gününün biletlerini turnuva başında kontrol etmiş, final günü biletlerinin yüzlerce TL ile 1-2 bin TL arasında değiştiğini görmüştüm. Türkiye’de 70 bin seyirciye ulaşmada bu bilet fiyatlarının çok önemli olduğunu tahmin edebiliriz. Öte yandan yine de seneye en azından bazı koltuk gruplarının fiyatların yukarıya çekilmesi de mantıklı olur, çünkü zaten karaborsada tenis bileti satılır oldu! Bu da sevindirici mi üzücü mü desek…

164 Ülkede Canlı Yayınlandı
Sinan Erdem Spor Kompleksi çok güzel hazırlanmıştı. Saha içindeki iletişim ve görsellik de şahane idi. Kortun her iki yanında da dev İstanbul yazısı çok ciddi bir reklam etkisi oluşturmuştur, yönetmenlerin de bu yazıyla TV’de güzel geçişler yaptığını izledik. 29 Ekim günü Cumhuriyet Bayramı’nı resmi olarak kutlayamadığımız bir dönemde sahada top toplayıcı çocuklar, diğer görevli küçüklerin standart tişört yerine kıpkırmızı Türk bayraklı tişörtleri de dünyanın dört bir yanında ekranlarda görüldü. Tabii her organizasyonun farklı düzeni ve anlaşmaları oluyordur, ama erkekler tenisinin zirvesinde, O2 Arena’daki turnuvanın izlediğim tek maçı olan final maçında sahada Londra yazmıyordu, oraya İstanbul yazabilmemiz de, ekstra maliyeti varsa bilemiyorum ama, önemli bir kazanım.

Ekranlar demişken, sadece seyirci değil erişim olarak da rekorlar kırıldı, 22 uluslararası yayıncı, maçları 164 ülkeye ulaştırdı. Sadece final maçı değil, grup maçları, yarı final eşleşmeleri de yayınlandı. Ayrıca Eurosport.com, ESPN3.com, TennisTV.com maçları hatta maç öncesi ve sonrası özel programlarını da İnternet üstünden canlı olarak izleyicilerle buluşturdu. WTA Finalleri’nin resmi web sitesi de turnuva boyunca çok yüksek miktarda ziyaret edildi ve bu alanda da rekor kırıldı.

Turnuvada sadece tekler değil, çiftler maçları da yapıldı. 4 çift takım, 8 tenisçi de çiftler birinciliği için mücadele etti. Çiftlerin dev ismi olmuş, kupayı da ilerleyen yaşına rağmen yine kaldıran Raymond, “Grand slam’lerde bile böyle bir kalabalığın önünde çiftler maçı oynamadım” diye şaşkınlık ve memnuniyetini dile getirdi.

Tüm bunlar turnuvaya bazı yüksek reytingli oyuncuların katılamaması, bazılarının da finale kalamadan elenmiş olmasına rağmen gerçekleşti. Bunda yerli seyircilerin ilk defa bu turnuvayla tanışmasının da etkisiyle yoğun ilgisinin etkisi oldu. Nitekim WTA’nın başındaki Stacey Allaster, seyirciden çok etkilendiğini sıklıkla ifade ederken organizasyonun mükemmelliyeti için teşekkür etti, ve WTA’nın mücevher değerindeki bu turnuvasına olan ilginin kadınlar tenisinin global olarak ne kadar dikkat çekmeye başladığının bir kanıtı olduğunu iddia etti. Bu nokta ayrıca önemli, global olarak gerçekten böyle ilgi çeken bir turnuvayı organize etmek Türkiye’nin marka imajına olumlu katkı yapacaktır.

Finalde Azarenka’yı yenerek turnuvayı kazanan Petra Kvikova’nın sevinci

Tabii sponsorlar da çok önemli, başta bir süredir Fransız BNP’nin parçası olan Türk Ekonomi Bankası (TEB), Spor Toto, Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın katkıları bu işi yapılabilir kıldı. Bakanlık demişken, reklam panolarında Türkçe ve İngilizce Bakanlık adı yazmanın anlamını sorguladığımı da söyleyeyim. Belki yabancılara Gençlik Bakanlığı’mızın reklamından ziyade Türkiye Cumhuriyeti falan, veya genel anlam taşıyan başka bir ifade ile iletişim yapsak daha mantıklı olurdu…

Ülke Tanıtımına Üstün Katkı Yaptı
Açıkçası “ülkemizin tanıtımına katkıda bulundu” sözleri bana genelde boş laf gibi gelir, her gün dünyada sayısız gazete okunuyor, TV izleniyor ve her birinde onlarca, yüzlerce kez şehir, ülke isimleri geçiyorken Türkiye’nin bir haberde adının geçmesinin faydasının örneğin turizme katkısının sınırlı olacağını düşünürüm. Bunun yerine bütçenin gerçekten hedef turizm ziyaretçisine yönelik iletişimde kullanılması daha yüksek getiri sağlayabilir, derim.

Gerçekten mantıklı, kabul edilebilir maliyetlerle büyük etki yaratabilecek çok çok az organizasyon vardır, bunlardan biri örneğin futbolda Şampiyonlar Ligi finalidir, teniste de sahaya kocam İstanbul yazarak, sürekli ve saatlerce bunu dünya ekranlarında tutan WTA Finalleri de bir o kadar, hatta daha bile etkili olmuştur.

Formula 1 yarışlarını Türkiye’de gerçekleştirebilmenin maliyetiyle ilgili her kafadan başka ses çıkmakta, 200 milyon doların üstünü piste, yatırımlara harcadık diyenler var. Üstüne üstlük her yıl da yarışlar yapılsın diye 13 milyon dolar lisans bedeli gibi bir organizasyon bedeli de söz konusu iken, 2012 ve sonrasında yarış yapılabilmesi için 25 milyon dolar seviyelerinin talep edildiği medyada yer alıyor.

İşte Türkiye kolay ve basit ama etkin olanı gözden kaçırıp önce, hemen, heyecanla, arzuyla büyük ve riskli olana saldırıyor. Bir otomobil pistine 400 milyon TL’ler dökülmüşken, bunun üstünde de yarış yapılsın diye belki de yılda 50 milyon TL daha harcanması düşünülüyor, tartışılıyor.

WTA sezon sonu turnuvası ise bundan çok daha küçük maliyetlerle, var olan bir tesiste, turnuva ödülü olarak birkaç milyon dolar üstlenilerek yapıldı. Sadece pek çok kanalda saatlerce İstanbul yazısı göstermekle kalmadık, Türkiye’de tenis gibi bir spora olan ilginin yoğunluğunu, seyircinin ilgisi ve profesyonelliğini, organizasyon becerisini de kanıtlamış olduk. Fazla söze gerek yok, kaynakları daha doğru kullanmanın her zaman bir yolu vardır…

Öte yandan böyle bir etkinlik düzenleyen ülkenin kendi sporcularını da bu arenalarda gösterebilmesi gerekiyor. Şimdi bunu başaran federasyona tenisi Türkiye’ye daha fazla yaymak gibi zorlu bir görev düşüyor.

2010′da Bamtur ile memnun kaldığımız 6 günlük bir Rusya seyahati yaptığımızdan hiçbir çekincemiz olmadan bayram tatilinde Bamtur’dan bir tur paketi aldık. Hem İspanya’nın güneyi, şahane kültürel miras barındıran Endülüs’ü, hem de oradan Portekiz’de Lizbon ve Porto’yu gezdiren başka tur görmemiştik.

Ama o hafta her zaman aldığımız iki tane gazetenin içinde ne de birinin seyahat ekinde Bamtur ilanı görmemiştik. Ben ofisten eve bir tane Habertürk getirmiştim. Habertürk’te Bamtur ilanını görüp bayrama 3-4 hafta kala ödememizi yaptık, yerimizi ayırttık.

Pasaportlar, vize evrakları, vs. acentaya teslim edildi, bayrama bir hafta kala, “artık biraz hazırlık yapabiliriz” diye düşünerek programı incelemeye başladık. Kalacağımız belirtilen otellerin web sitelerine bile girdim, bir tanesinde “Otelimiz kapalıdır, sizi şehrimizdeki diğer otellere davet ederiz” gibi bir ifade vardı. Ben de bayramdan hemen önceki Pazartesi günü Bamtur’u arayıp bundan haberlerinin olup olmadığını sormak istedim. Ama çağrı merkezinde 10 dakikada kimseye ulaşamadan hat düşüyordu her seferinde. Ve ertesi gün, turu aldığımız acenta mı bizi aradı, biz mi bir şey sormak için aradık tam hatırlamıyorum, turların iptal olduğunu öğrendik!

Zaten bazı gazetelere de haber düşmüştü. Söylenecek o kadar şey var ki aslında…

Bravo Habertürk!
Gazetelerde Bamtur yetkililerinin ifadeleri, Türkiye Seyahat Acentaları Birliği’ni suçlar içerikte idi. TÜRSAB, Bamtur’daki kötü gidişat nedeniyle bazı yetkileri kısıtlamış ve de ilanlarının yayınlarının durdurulması yönünde karar bildirmiş. Meğerse o nedenle biz diğer gazetelerde ilan görmemişiz. Habertürk gibi bir kurumun bundan haberdar olmaması beklenemez. Peki Habertürk’ün bu uyarıya rağmen neden ilan yayınladığını tahmin ediyorsunuz değil mi?! Yazık, işte etik değerler bazen işletmecilik ve günü kurtarma zihniyetinin çok gerisinde kalıyor…

Bravo Bamtur!
Tabii asıl suçlu Bamtur… Evet Mısır’daki gelişmelerden pek çok firma olumsuz etkilendi ama yatağını ayağına göre uzatamayana turizm şirketleri Türkiye’ye yakışmıyor artık! Asya Tur’un kapanışı dün gibi aklımda, sonra da gördüğümüz “Asyam Tur onla alakalı mı” diye düşünmüştük.

Bir şirket çok büyük finansal sıkıntılar yaşayabilir, riskleri öngöremeyebilir, belki gerçekten TÜRSAB’ın ilan yasağı ve diğer kararları onları daha fazla paket tur satışı yapamayıp maddi olarak zorda bırakmıştır.

Fakat biz müşterilerine turların iptal olduğunu, sadece birkaç gün kala, o da acenta üzerinden aktarmak kabul edilebilir bir şey değil.

Bunun dışında ödemeleri hala iade etmemesine rağmen, “iadelere başladık, iade almayan çok az müşterimiz kaldı” diye demeç vermek, hatta iş ortaklarını ve hatta TÜRSAB’ı bu yönde yanlış bilgilendirmek çok daha büyük ayıp.

Hele bu mesajı atmak… Söyleyecek söz bulamıyorum:
“Kurban bayramı döneminde Mısır, Yunanistan, İtalya gibi ülkelerde doğal afetler ve halk ayaklanmaları olabilecegi ve olası bir olumsuz hareketlenmenin karşısında B planı gerçekleştirmek için yeterli operasyonel gücümüzün olamayacağı endişesi ile Kurban bayramı dönemine denk gelen riskli gördügümüz turlara ait toplam 1100 kişinin rezervasyonları yönetim kurulumuzun aldığı karar doğrultusunda iptal edilmiştir. Misafirlerimizin firmamıza ödemiş olduğu tur bedellerinin iadeleri müşterilerimizin kredi kartlarına hızlı bir şekilde gerçekleştirilmiştir.”

Doğal afet, halk ayaklanmalarından bizi korumak için turlar iptal edilmiş… Dalga geçiliyor sanırım bizlerle!

Ne Yapılabilir?
Eğer Bamtur mağduru iseniz, öncelikle ödeme yaptığınızda imzaladığınız evraklar tam mı kontrol edin. Voucher denebilecek, birkaç sayfalık sözleşme, ödediğiniz miktarı gösteren bir sayfa elinizde yoksa acentadan temin edin.

Bunun ardından her kafadan farklı ses çıkıyor. Bamtur acentaları, kredi kartı ile ödeme yapanların bankaya faks ile işlem iade dilekçesi göndermesini, TÜRSAB (0212 259 84 04) ise böyle bir dilekçe örneğini noter vasıtası ile bankanıza göndermenizi tavsiye ediyor. TÜRSAB kapsamlı bir dilekçe örneğini tarafınıza e-posta ile iletebilir. Bana yazarsanız ben de size TÜRSAB’ın bana gönderdiği dilekçe örneğini iletebilirim.

Bunun dışında hatırladığım kadarı ile 10 Avro tutan seyahat sigortanızı yaptırmış olmalısınız yine acentaya ödeme yaparken. Ergo Sigorta (444 0 466) hasar tespiti ve tur bedelini kişi başı 1500 Avro’ya kadar karşılamak için araştırmalara başladı, ama her bir mağdurun kendilerine başvurmak zorunda olduğunu belirtiyor.

Lütfen Ergo temsilcileri ile konuşun, kargo ile veya elden evraklarınızı iletin. Sadece voucher, seyahat evrakları, ödeme imzası değil, kredi kartının işlem dökümü veya nasıl ödediyseniz onun makbuzunu iletin. Ergo, tüm mağdurlar başvurmadan hasar tespitini sonuçlandırmanın mümkün olmadığını bana iletti. Bu süre aylar, hatta yıllar anlamına gelebilir!

Güncelleme: Ocak ayının sonlarına doğru, benim turun ödemesini tek çekim olarak yaptığım Garanti Bankası kredi kartıma, banka tarafımdan itirazımın kabul edilmesi sonucu, artı bakiye şeklinde iade yapıldı. Kredi kartı borcunu ödediğim hesabıma TL olarak nakit iade değil, prosedür gereği kredi kartına artı bakiye tanımlanıyor diye tahmin ediyorum.

Kara mizah
Tüm bunlar kara mizah gibi adeta… Bamtur’dan hala iade alamadık, ve bu süreç daha da gecikirse daha geniş kapsamlı girişimlerde bulunmamız gerekecektir. Bir an önce tur satın alanların aranıp bilgilendirilmesi gerekiyor.

Burada Bamtur sorumluluk üstlenmiyorsa TÜRSAB’ın da devreye girmesi gerekiyor. Gelişmeler oldukça burada da yazıyı güncelleyeceğim.

Son olarak biraz da kendi halime gülüp moral depolamaya çalışalım. Bamtur’un gönderdiği, doğal afet… falan dediği e-postada Bamtur’un Türkiye merkezli tek cruise firması olduğu belirtilerek mesaj bitirilmiş. Evet, bu durumda bir kez daha kontrolsüz, plansız agresif büyümenin sonuçlarıyla karşı karşıyayız.

Balkondan baktığımızda genelde şilepler, balıkçılar, yük gemileri, kalabalık bir manzara görürüz. Komşumuz bir ayı aşkın süredir bu dev yolcu gemisini gözlemlemiş, “bu gemi buralarda kalakaldı” demiş. Bu arada fotoğraf yakınlaştırılmış bir fotoğraf, logosu çıplak gözle mümkün değil okunmayacak kadar uzakta duruyor gemi aslında.

Acaba vaktinde Bamtur’un Türkiye merkezli cruise firması olmasını en azından kağıt üstünde sağlayan gemi buysa, bunun hareketsizliğini görmüş olsak yine de tur alır mıydık! Kısmet…

Bamtur bu saatten sonra operasyonlarını sürdürmek istiyorsa bir an önce müşterilerine geri ödemelerini yapmalı ve ardından çıkıp nedenleri daha inandırıcı şekilde paylaşmalı.

Yaz aylarını geride bıraktık; izinler, tatiller çoğunlukla kullanıldı. Eylül’ü de hafif rehavetle geçirdik, ama küresel durgunluktan darbe yememek için artık kendini ve kurumunu geliştirme zamanı geldi de çattı!

Avrupa’nın en geniş İnternet nüfuslarından birine sahip olsak da e-iş endüstrisinde buna paralel bir olgunluğa erişmiş değiliz. On milyonlarca kullanıcıya ulaşmamız, bunların da İnternet’te para harcamaya başlaması henüz birkaç yıllık bir olgu olduğundan sektörel uzmanlık ve ‘en iyi uygulama’ birikimlerine sahip kurum sayısı çok az.

İş modellerini dijital dünya üzerine kurmuş şirketler emekleme evresini henüz geride bıraktığından bu alanda birikimli insan gücü açığımız ciddi boyutta.

Bu yaz gerek kendi kariyerimle ilgili hamleler yaparken, gerekse de sektördekilerle konuşurken artık Türk İnternet ekosisteminin, bu alanda üstün birikimli uzman çalışan arzından çok daha hızlı büyüdüğünü bizzat gözlemledim.

Türkiye’nin en çok ziyaret edilen yerli portalı, dünyanın en büyük yazılım şirketinin Türkiye portalı, patlama yapan özel ve grup alışveriş sitelerinin, en büyük e-ticaret devinin farklı pazarlama pozisyonlarını, kuvvetli medya markalarının anahtar pozisyonları neredeyse 2-3 ay dolduramadığını görmek düşündürücü. Tabii bu aynı zamanda fırsatlar olduğunu da gösteriyor.

Gerek kendini geliştirip kariyerinde sıçrama yapmak isteyenler, gerekse de hem özel hem kamu eğitim kurumlarının bu boşluğu doldurmak için aksiyon alma gerekliliği artık çok ivedi.

E-ticaret, Dijital Pazarlama, Pazar Araştırma, Medya…
Yüksek öğretim kurumları ve diğer eğitim organizasyonları dijital dünya odaklı programlarını duyuruyor. Derslerin adı önemli değil, içeriğinin kurgulandığı bu dönemde ise gerçekçi olmak, uygulanabilir, ölçülebilir gelişme alanları belirlemek, sektörde gerçekten kalıcı fark yaratan uygulamaları kurgulayanları eğitmen olarak davet etmek gerekiyor.

Sektörün gençlerine bir avuç tavsiye, tabii isterlerse öğretim kurumlarına da önerilerimiz bu yaz en az 2 ay doldurulamayan açık pozisyonlarla başlıyor:

Kategori, Ticaret ve Müşteri Tecrübesi Yönetimi: Sanal perakendecilikte de fiziki bir mağazada olduğu gibi müşterinin alışverişiyle sonuçlanan süreçler planlanmalı, çizilmelidir.

Bilimsel yönetilen perakende organizasyonlarında müşteriyi karşılamak ve tanımak; ne için geldiğini tahmin etmek ve ihtiyacını öğrenmek (çünkü ihtiyaç duyulmayan bir şeyi satmayı başaran organizasyonunuz daha sonrasında müşteri memnuniyetsizlikleriyle baş edemeyebilir); yönlendirmek ama her zaman diğer kategori ve/veya diğer ürün alternatiflerini mevcut satıştan dikkati dağıtıcak şekilde değil ama rahatlatıcı bir çeşitlilikle sunmak; müşteriden gelen sinyalleri, soru işareti ve davranışları okuyabilmek (bir e-perakendeci, ziyaretçinin Kategori sayfasına anasayfadan mı ürün sayfasından mı geldiğine göre kategori sayfasını özelleştirip tekrar ürüne yönlendirmeyi başarabilir); ve satış olsun olmasın, müşteriyi takip etmek ana adımlardır. Hepsi de e-ticaret yönetiminde uygulanabilir.

Dijital Pazarlama: Hangi video patlama yaptı, herkes Twitter’da neyi konuşuyor bilen, yorumları süper ‘modere’ eden sosyal medya ekibi/ajansınız hatta dijital pazarlama biriminiz olabilir.

Peki İnternet’in sunduğu mecra avantajları sayesinde marka algısı ve satışlarını patlatan kaç Türk şirketi gördünüz? Çoğunlukla dahi reklam ajansının 360 derece planını Facebook’a başarı ile taşımak veya Türkiye’nin meşhur karikatüristleri ile kurgu yapmak, bedava kontör veya kola vermek yetiyor da artıyor! Hatta marka o kadar iyi biliniyor, zaten insanlar Facebook’ta takipteler! Seminerleri, dersleri asıl vermesi gerekenler küçük bütçelerle büyük trafik çekebilen, daha az meşhur markaların pazarlamacıları. Bu konuya sayfalar yetmez, gençler ne mi yapmalı: ‘Pazarlama problemi nedir’den başlayıp hedef kitle niye benim markamla etkileşime girmeli, onları niye Facebook sayfamda istiyorum, yatırdığım paraya dönüş ne oranda gibi konularda çalışıp sonuç yaratmayı öğrenmeli, bu dar dönemlerde iş bulurlar!

Pazar Araştırma ve Müşteri Analizleri: Ziyaretçileri hakkında detaylı bilgiye sahip olan sınırlı sayıda şirketin işi daha kolay. Fakat özellikle Türk e-ticaretini patlatan özel alışveriş ve grup fırsat siteleri müşterileri hakkında oldukça az detayda bilgi sahibi. Her gün, her bir ticari teklifin performansının önemli olduğu, her teklif için ciddi moda çekimleri veya işletmelere kayda değer komisyon bırakıldığı bir ortamda e-posta dağıtım listesine kayıtlı yüz binlere hangi tekliflerin gönderileceğini stratejik olarak planlamak için müşteri analizleri çok önemli.

Fakat bu bildik Excel tablolarında birkaç kategori kolonu ve ciro değerleriyle altından kalkılacak bir şey değil. Bu alandaki boşluğu dolduracak uzmanların kantitatif araştırma ve modelleme tecrübesi önemli. Bu taze sektörde, verinin müşteriden ve pazardan nasıl toplanacağının tasarlanması bile başlı başına önemli. Anket, özel teklif, izinli veri toplama yöntemleri; üstüne Web 2.0 şirketi olmanın avantajlarını kullanmak için gelen ‘kalitatif’ geri beslemenin veriye çevrilmesi, kısacası bu alanda e-ticaret müşterisini tanımak isteyecek pazar araştırmada yetkinleşmiş profesyonellerine ihtiyaç var.

Yeni / Dönüşen medya: Üzülerek izlediğim bir sektör içinde bulunduğum medya. “Bize de bir Steve Jobs lazım” diye yazanlar bile çıkıyor. Felakete karşı kurtarıcısını çaresiz bekleyenler veya “gazeteler 10 sene sonra çökecek” diyen çok bilmişler değil, İnternet’in yeni paraya dönüşen değerlerini özümseyebilenler Türk medyasının dijitalle imtihanında rol çalabilir. Bu değerlerden bazıları ‘dikkat’ yani zaman, ve de ‘itibar’. Aynı anda belli sayıda şeye dikkat ayırıp itibar sağlayabilir, Google ‘+1’ veya Facebook ‘Beğen’ yapabiliyor, itibar kazanma, kişisel tatmin uğruna yazıp çiziyor, fotoğraf çekiyorsak içeriğin önemli kısmı ücretsiz olmaya devam edecek!

İnternet’in yine mecra olarak üstünlüğünü kullanabilen medya platformlarımız o kadar az ki. Multimedyadan nasıl değer yaratabileceğine; analiz ve dosya konularını İnternet’te, gittikçe mobilleşen ortamda nasıl değerini koruyarak aktarabileceğine kafa yormaya başlayanlar ilk adımı atabilir. Fakat altın örümcek ödüllü sitelerimizin bile Reuters görsellerine abone olmak için yönetimden zor maddi destek alabildiği bir ortamda medyadakilerin işi en zoru.

Bugün bireylerin kendi kendine veya kısa süreli bir programla daha kolay geliştirebilecekleri disiplinleri ele aldık. Tabii yazılım, görsel tasarım, hatta hala bize uzak bir yıldız olan bilgi mimarisi alanındaki açıklarımız da hiç de küçük değil…

Ülkemiz ciddi deprem riski taşıyan bir coğrafyada. Yıl içinde birkaç tane kayda değer sarsıntı yaşıyoruz. Tabii ardından da TV ekranlarına, Twitter’a dönüp deprem hakkında daha fazla bilgi almaya çalışıyoruz.

20 Mayıs 2011′de Kütahya merkezli 5,9-6 şiddetinde bir deprem yaşadığımız anlarda alttaki linkleri bir araya getirmiştim. Artık insanlar hemen İnternet üzerinden yaşadıklarını veya duyumlarını yazıyorlar. Tabii TV’lerden önce sosyal medyada yoğun bir şekilde deprem haberleri paylaşılmasına bu gidişle de alışıyoruz.

Fakat Google gibi arama motorlarında İstanbul depremi gibi arama terimlerinden hemen etkin sonuç almak zor. Bu nedenle canlıya yakın, çok az gecikmeli deprem kayıtlarını takip edebileceğiniz bazı web sitelerini sizle paylaşmanın faydalı olacağını düşündüm:

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi: http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/map/en/index.html

ABD hükümetinin deprem takip kuruluşu: http://earthquake.usgs.gov/

Bu sitede bugünkü Kütahya depreminin kaydı: http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Maps/10/30_40.php

Aynı sitedeki verileri de Google Maps ile entegre ederek canlı sunan; http://www.oe-files.de/gmaps/eqmashup.html

Global Incidents: http://quakes.globalincidentmap.com/

Iris Sismic Monitor: http://www.iris.edu/seismon/

Sizinle faydalı ve detaylı güncel deprem verisi paylaşımı yapan siteleri paylaşmaya devam edeceğim, önerilerinizi bekliyorum, bu listeyi beraber güncel tutabiliriz.

Fakat önemli bir tavsiyem var, bir deprem olduğunda Twitter başına veya bu sitelere bakmadan önce, büyük bir artçı deprem olasılığına karşı anahtar, cüzdan, cep telefonu, pet şişe suyunuzu hazırlayın. Ardından bilgisayar başına oturun.

İstanbul 10 günden kısa süre içinde sayısallaşmanın etkisiyle dönüşen ‘yenileşen’ medya dünyasının önemli isimlerini iki güzel etkinlikte ağırladı. Önceki haftaki Yeni Medya Düzeni Konferansı‘nın ardından Digital Age 2011 Konferansı değerli içeriği ve Huffington Post‘un kurucusu Arianna Huffington ile dikkat çekti.

Katılmak zorunda olduğum toplantılar nedeniyle sadece ilk yarısında bulunabildiğim Digital Age 2011 konferansında Huffington, Yeni Medya Düzeni Konferansı’na telekonferans yoluyla katılan Wikileaks kurucusu Assange dahil kimsenin “hiçbir şey gizlenmemeli” idealini taşımadığını tabii güvenlik nedeniyle gizler ve sırların olacağını ama hasır altı edilen adaletsizliklerin olmaması gerektiğini söyledi. Özel hayat ile kamuya mal olmuş hayatların da ayrımına dikkat çekip, bir politikacının akşam mesai bitiminde yaptıklarını konuşurken onun da insan olduğunu unutmamak gerektiği, özel hayatında kırıştırıyor olmasını ölümcül, tehlikeli, masumları etkileyen skandallara yeğlemek gerektiğini hatırlattı. Amerika’da özel hayat kavramının bireyler açısından da çok bulanık sulara battığını, kendisinin veya tanıdığının intiharını canlı yayınlayan ve tabii bunları izleyenlerin olduğunu söylerken Türkiye’de de yakın gelecekte bilişim ve bireyle ilgili daha çok kafa patlatmamız gerektiğini hafiften bize düşündürmüş oldu.

Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz, sansürün suyu çoktan pislendi
Yeni medyanın kraliçelerinden olan Arianna hepimizin artık “haber”in parçası olduğumuzu, geçmişe dönemeyeceğimizi söylerken, Heraklitos’un “Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz” deyişine gönderme yapıp, Türkiye’deki İnternet sansürlerinin ne kadar demode, eski çağın zihniyetinin son çabaları olduğunu söyleyip zaten bir yolunu bulup sansür deliniyor dedi… Aksine hükümetlerin bireylerle daha iyi iletişim kurmasının artık mümkün olduğuna dikkat çekti.

Geleneksel medya ile yeni medyanın farklı sorunları olduğunu, geleneksel medya söz konusu olduğunuda dikkati odaklama sorunu yaşanırken yeni medyanın obsesif kompulsif bozukluktan müzdarip olduğunu öne sürdü. Bu ifade konferans alanında en çok tweet malzemesi edinilen ifadelerden biriydi. Bu saplantı ve zorlama ifadesi ile ben yeni medya kanallarında haberin ya çok kolayca umursanmadığına, malzeme bile olmadığına, bazı haberlerin de takıntılı derecede gündemde tutulup kaşındığına inandığını düşünüyorum.

Etkin moderasyon ile okurların içeriği daha da değerli
İnsanların sosyal paylaşım platformlarında kendilerini ifade etmesinin yeni eğlence anlayışının bir diğer parçasına dönüştüğünü, “bir şey” olma ihtiyacını tatmin ettiğini hatırlattı. İnsanların paylaşma ihtiyacını moderasyondan geçen forum, blog ve yorumlarla çok iyi harmanlayarak başarıyı elde eden Huffington Post sitesi bugüne kadar 100 bin yorumu onaylayıp yayına almış.

Huffington Post’un insana dokunan yayıncılığının pek çok sac ayağı var. Yıllar önce Dogan Online çatısı altında denediğimiz OnPunto projesi gibi vatandaş gazeteciliğine sırtını dayayan site, yine de ciddi editoryal yönetim ve yönlendirme ile ayakta. İlgi çekici bölümler açmayı biliyorlar, 50 aktif bölüm var, örneğin çoğu insana dokunan bir “boşanma” bölümünde paylaşılan ilginç içerik konuyla alakasız olanların bile ilgisini çekiyormuş. Çoğu olayı, haberi canlı “blog yayınları” ile, katkıda bulunan bloggerlar sayesinde anında, güncel yayınlayan platformu anlatırken Huffington, “ama içeriği şekillendiriyor, yönlendiriyor, bir küratör rolü üstleniyoruz” diyor.

Yepyeni içerikleri barındıran taze bölümlerin ilgi çekme nedenlerinden biriyse okurların, ziyaretçilerin sadece sponsorlarla, reklamlarla, haberle değil, haberi okuyan diğer bireylerle de iletişim kurmasının kolaylığı ve gücü. Bireyler arası iletişimi sağlamalısınız diyor Huffington.

Facebook, vb. [Sosyal] Medyadansa Sosyal Paylaşım Ağı
İşte bu noktada ondan önce sahneye çıkan stratejist Richard Stacy’nin dediklerine paralel noktaya gelmiş oluyoruz. Küçük bir kısmını Kasım ayı Digital Age yazımda ele aldığım üzere, Stacy de sosyal medya dediğimiz şeyin sosyal medya değil bir sosyal paylaşım ağı olduğunu adeta yeniden hatırlattı. Facebook’un, Twitter, LinkedIn gibi sitelerin üstünde günde milyonlarca haber ve içerik paylaşılsa da bu kullanış tarzımızın onları medya sitesi yapmadığını vurgulayan Stacy, sürekli sosyal paylaşımı normal mecraları kullandığınız gibi kullanmayın uyarısını yapmış oldu dinleyen pazarlamacılara.

Çünkü sosyal platformlarda, Huffington’ın başarının temellerinden biri dediği gibi, bireyler birbirleriyle temasa geçme amacında. Bir marka tarafından yönetilen, düzenlenen sayfaları takip etmeye devam edenler tabii ki azımsanmayacak sayıda olacak, ama gittikçe artan oranda, kullanıcılar marka ile olan sayısal iletişimlerini kendi yönettikleri gruplar üstünden yönetecek diyen Stacy, sosyal medyanın bilgi paylaşmak için değil, bağlantı kurmak için kullanıldığını hatırlattı.

Sosyal paylaşım ağlarını kullanan kurumların en başta yanlış derecede engaje oldukları sosyal ağlarda bir süre sonra “ne oranda dönüş alıyorum” sorusunu sormaya başladıklarında “Aklın yerine geldiğini”, en son aşamada üretken bir sosyal medya kullanımına ulaşılmaya çalışıldığını örneklerle anlatan Stacy, “diyaloğu, mesajınızı alakasız grup, marka, hobi sayfalarında alakasız kişilerle paylaşmayın” dedi. Aynı anda dijital ortamlarda sizin markanızla etkileşimde olan çok çok az, hatta 10 kişi olduğunu öne sürüp, sosyal platformlar doğru insanlara doğru zamanda ulaşmanız içindir diye dikkat çekti.

Stacy harika ilüstrasyon seçimleriyle, feodal dönemlerde, bilgiyi tutan ve dağıtma gücü olanlara göre güç piramidini, sonra eski bir düğün fotoğrafında kadını bilgi, kocasını dağıtım aracı olarak gösterdikten sonra yeni araçlarla bilginin dağıtımdan bağımsızlığını kazandığını, giyotinle ölüme mahkum edilmiş birinin kafasının yani bilgilerinin, dağıtım aracı olan gövdesinden ayrılmasıyla gösterdi. Evet, yeni iletişim araçları bir giyotin gibi sert ve geri dönüşü olmayan müdahelelerle medyayı, medyayla ilişkimizi değiştiriyor. Geleneksel medya araçları, TV’den radyoya, bilginin dağıtıcısı olduğu kadar belki hapishaneleriydiler de.

Pazarlamanın artık pek çok mesaj, bilgi ve yönlendirmeyi 30 saniyelik bir ana sığdırmaya çalışan bir “kısaltma” sanatı olduğunu, bir kaynaktan pek çok alıcıya giden formunun bu dinamiklere göre tasarlanması gerektiğini de bizlera hatırlattı.

Vakit darlığı nedeniyle uyarıldığı için zengin sunumunun bir kısmından mahrum kaldığımız Stacy’nin İngilizce slaytlarını buraya tıklayarak inceleyebilirsiniz.

Huffington vatandaş gazeteciliğinden bir iş modeli kurmuş biri olarak salondaki katılımcılarla da işbirliğini kuvvetli tutmak istedi, Defne Sarısoy’un daveti de eklenince sorular sahneye çıkılıp soruldu

Öğle arasından önce son olarak zaten deodorant işinde dünyada çok büyük pazar paylarına ulaşmış olan Unilever’in Axe markasının dijital iletişim başarısını dinledik. Unilever Türkiye Pazarlama Müdürü Zeynep Yalım Uzun ve reklam ajansı Rabarba’nın ortağı Oğuz Savaşan’ın ağzından da artık “çok çok söylersek anlaşılır, ilgi çeker”in yetmediğini duyduk, gönülleri kazanmak sosyal platformlarda daha geçici olsa da daha heyecan ve sonuç verici.

Her ne kadar pazarlama departmanı dahil şirket yönetimlerinin genelde kendini sınırlamak istememesine rağmen reklam ajanslarının hayalini kurduğu şey, hedef kitleyi iyice net ve kesin şekilde belirleyebilmek. Böyle olunca iletişim dilini daha net, sivri, etkileyici kullanmak mümkün oluyor, o kitleye göre şekillendirerek. İşte Axe kampanyasında bu netlik de sağlanınca, dijital ve kişiselleştirilen video kullanımıyla fark yaratmak da işin tuz biberi olmuş. Ve tabii reklam uygulamasında Facebook’taki arkadaş bilgilerinin kullanılması da keyif ve paylaşım faktörünü kuvvetlendirmiş, ki Facebook tabanlı iletişim uygulamalarında bu çok çok önemli.

Öğleden sonraki seanslarına katılamadığım Digital Age 2011 Konferansı ile ilgili kayda değer değerlendirme yazısı bulursam burada sizlerle paylaşacağım, şimdilik önümüzdeki Digital Age sayısını almanızı tavsiye etmenin ötesine geçemiyorum.

Doğuş Yayın Grubu’nun ikincisini düzenlediği Yeni Medya Düzeni Konferansı, Lütfi Kırdar’da saatler ilerledikçe büyüyen bir izleyici kitlesi önünde gerçekleştirildi.

YMD konferansı bana bildik ‘pahalı’ konferanslardan farklı geliyor açıkçası. İçinde bulunduğu sektörlerin geleceğini stratejik derinlikte masaya yatırmayı seven Doğuş tepe yönetiminin, medya sektörü için farklı vizyonları, kanaat önderlerini özel bir toplantıda kendi başlarına dinleyip tartışmaktansa sanki geniş katılımla bunu gerçekleştirmeyi tercih ettiklerini düşünüyorum. Bu paralelde panelistler, konuşmacılar da daha geniş alanda, soyut yaklaşımlarla beyin cimnastiği yapmayı seçebiliyor…

Bu yılki etkinliğe bazı nedenlerle biraz geç katılabildim ve çok ümitli olduğum Wikipedia veya Türkçe’de Vikipedi‘nin kurucusu Jimmy Wales’i kaçırdım. Wales’in konuşmasıyla ilgili edindiğim bilgilerden altını çizeceğim tabii ki Türkçe Vikipedi’nin zayıflığı, ve daha çok maddenin daha kaliteli girilmesi gerektiği için ilgi ‘istemesi’ idi. Sosyal medya sitelerini en kalabalık ve en uzun süre kullanan uluslardan biri olmamıza rağmen, üretmekten, ortaya bir şey koymaktan bu kadar uzak oluşumuz, edilgen, izleyici olmayı hala fazlasıyla tercih etmemiz aslında yeni ekonomi kuralları çerçevesinde bazı alanlarda geleneksel fırsatların sürmesini sağlarken yeni gelişen bazı iş modellerinde ağır gelişmemize de neden olabilir.

Wales’den sonra sıra İnternet girişimi yatırımcısı, girişimci, girişim fonu yöneticisi Tim Draper idi. Draper’ın desteklenecek yatırım çekerken değerlendirdikleri kriterlerin başında gelen “projenin benzersizliği” faktörü önemli. Draper’a gelen, “Türk sermayedarları İnternet’e yatırıma ikna edemiyoruz” yakınmasını da çok klişe ve artık geçersiz bulduğumu da söylemeliyim. Draper aynı zamanda ülkelerin de daha az bürokratik, iş kurmanın daha çabuk olduğu ekonomik ekosistemler kurması gerektiğini söylemesi bizim için yine manidar idi. Draper’a sormak istediğim ama programdaki kayma ve zaman yetersizliği nedeniyle az soru alınması nedeniyle soramadığım sorulardan bazıları, gelişmiş İnternet ekonomilerinde sosyal medyadan sonra sırada ne var; sosyal medya girişimleri, Zynga, Facebook, hatta Groupon’un çılgın değer tahminleri için ne düşünüyor; ve Türkiye, D. Avrupa, D. Asya gibi gelişmekte olan İnternet ekonomilerinde hangi alanlarda fırsat gözlemleyebilmiş gibiydi.

Ardından dünyanın en büyük online ticaret platformlarından Alibaba.com‘dan Brian A. Wong ve online oyun şirketi Perfect World‘den Alan Chen’i dinledik. Açıkçası konferansın ana temasına uymayan yönlere giden bazı bölümler olduğu gibi, farklı alanlara değinmenin avantaj ve dinamizmini de salonda pek göremedik. Wong, Alibaba platformu üzerindeki ticareti analiz ettiğinde, Türk KOBİ’lerinin, şirketlerinin genelde hem ithalat, hem ihracat yaptığını tespit ettiğini öne çıkardı. Bu farklılığımız ticarete yatkınlığımızın da ötesinde ihracat yapmak için gittikçe artan oranda ithalat bağımlısı olduğumuzun da bir başka açıdan tespiti oldu. Wong’a yine soramadığım, başkalarının da sormadığı bence önemli konular, dünyanın en büyük e-ticaret platformlarından biri olarak ‘arama’ fonksiyonunu geliştirme konusundaki çabaları, semantik web’e paralel eforları ve daha önemlisi, bir soruya cevap verirken adını andığı bulut bilişim girişimleri ve e-ticaret dışı girişimlerinin detayları idi…

Günün en ilgi çekici sunumu belki de yazar Tom Chatfield‘dan geldi. Artan oranda medya tüketimimizin gittikçe daha fazla ekrana bölündüğünü, kullanıcıların “dikkatinin” ve bu dikkati çekebilmenin çok önemli olduğunu belirtip bunun için önemli etkenleri sıraladı. Geçen yılki konferansta konuşan Chris Anderson’un ‘Free’, ‘Bedava’ adlı kitabında ve sanırım geçen yılki konferansta (çünkü yoktum) vurguladığı üzere, artık bir dikkat/ilgi ve de ün/refere edilme/saygı görme ekonomisinde yaşıyoruz. Chatfield da, her türlü medyanın veya müşterinin ‘ilgi’si için rekabet eden herhangi bir eğlence platformunun, başarı için duygulara dokunabilmesi gerektiğini, o medya ile uzun vadeli etkileşimin sürmesi için bir ‘yolculuk’ hissinin, kullanıcıyı ödüllendirircesine sunulabilmesinin faydasının altını çizdi.

Diğer maddelerde, bir şeyin sorumluluğunu, takip etme görevini kullanıcıya/tüketiciye vermenin, tekrar platforma dönme motivasyonunu arttırabileceğini ima etti; keyfin paylaşılması için keyif ekonomisi yaklaşımını ilginç bir isimle bize sundu, dijitalin sağladığı kalabalıklaşmanın, kolektif kanı ve hareket yaratmada kullanılmasının başarı faktörü olduğuna dikkat çekti.

Ve Yeni Medya Düzeni Konferansı’nın son bölümü, Wikileaks‘in kurucusu Julian Assange’ın çılgınca alkışlanması ile başladı. Assange, Türk medyasından da kötü durumda, sermaye ilişkileri, politikaya bulaşmış Batılı medya kurumları olduğuna dikkat çekerken, hiçbir hükümetin emretmediği halde, elit bir grubun etkisi altındaki Visa, MasterCard, PayPal gibi dev ödeme sistemlerinin tüm bağış yollarını kestiğini de söyledi. Bugünkü haliyle ‘organize’, endüstriyel medyanın hiç olmamasının daha mı iyi olacağını düşündüğünü, aslında ABD’nin öne çıkarılmasına rağmen Avrupa’nın da, hatta NATO Bloku’nun da tek bir dev kuvvetli, yönlendirici blok olduğuna dikkat çekmeye çalıştı. Medya mensuplarının da en masumundan kişisel önem kazanma, ilgi çekme, kazanç sağlama gibi nedenlerle olmamış olayları olmuş gibi haber yapabildiğine de değinip haberciliğin dağınıklaşması ve kontrolsüzleşmesinden ümitlendiğini hissettirdi.

Dikkat çekici isimleri bir araya getiren etkinlik özellikle üst kattaki öğrenciler için de keyifli geçti. Sabah giriş sırasında yönlendirmelerde yetersizlikler ve de konuşmaların ortak bir paydada buluşturan ana bir temanın öne çıkarılmaması da biraz dağınıklık yarattı. İnternet’in yaygınlaşması bir yana, daha meraklı, araştıran bir bilgi toplumunun bireyleri olmaya çalışanların sayıları arttıkça, salona gelenleri tatmin etmenin, onlara yeni ufuklar açacak tartışmaları sağlamanın da zorlaştığını kabul etmeliyiz. Sosyal medya üstünden konuşmacılara soru alınmaması, ve de rasgele mikrofon dağıtılıp sorular seçilirken iyi moderasyon olmadığından yanımdaki izleyicinin deyimiyle bazen, ‘büyük isimlere küçük sorular’ gelmesi idi. Bunlar da her sene daha iyiye gidecektir…

Bu yazım, Yogaşala Mag dergisi Ekim sayısında yer alan metnin uzun ve tam hali…
Az önce Nişantaşı’nda küçük salondakilerin yer açması ile Ürün’ün dersinde yere 18. matı serdim. Ama sınıfa birkaç dakika geç kaldığımdan ve boş yer aradığımdan olsa gerek, sınıftaki tek erkek olduğumu fark ettim. Sanırım girdiğim en ‘orantısız’ ders buydu(!)

Fakat bana YogaşalaMag’in bu sayısına yazmam önerildiğinde, 13 yıldır yazarlık yapmama rağmen duraklamama neden olan tek ‘azınlık faktörüm’ bu değildi. Yoga yapan az sayıda erkek olmanın ötesinde, yoga benim için çoğu katılımcının aksine bir zihinsel yolculuk, manevi gelişim aktivitesi olmaktan daha çok bir vücut egzersizi, fiziksel aktivite biçimi, hatta spor salonu alternatifi idi.

İçimden “benim yazmam doğru mu” diye sorguladım; ama 2 sayı önce YogaşalaMag’in 100 binin üstünde basıldığını okuduğumu hatırlayıp, bu kadar geniş bir [potansiyel] okur kitlesinin çok azının yoga deneyimi olduğunu düşündüm. On binler yogayı denemiyorsa azımsanmayacak bir kısmının kafasında soru işaretleri olabilir; belki bazıları da benim gibi spor, fiziksel gelişim ve iyileşme amacı güdüp yogayı bu gruba sokamadıklarından denemiyorlardır, dedim kendi kendime, “otur yaz.”

Geçmişte de az biraz yoga hareketleri denemiştim, ama düzenli şekilde yoga derslerine katılmaya başlayalı henüz 9 ay oldu. Heyecanla şehrin trafikli, uzak noktalarından kalkıp gelme azmimi, vücudumun farklı noktalarını geliştirdiğimi görmemi sağlıyor. Spor salonunda heyecanla arttırılan ağırlıkları kaldırırken alınan sakatlanma riskini şahsen burada görmüyorum, çünkü kaldırmaya çalıştığın kendi gövden veya bacağın. Kaldıracak kadar güç ve enerjiyi bir araya topladığında da zaten hareketin bir sonraki aşamasına geçiyor, hem de geçmişi veya geleceği yaşamaya çalışan değil, anı yaşayabilen bir insan için çok önemli olan dengeni işin içine sokmaya başlıyorsun. Fiziki denge, ruhsal denge ile çok kuvvetli etkileşim içinde.

Yoga pratiği bence gerçekten herkese uygun

Denge demişken özellikle erkeklerin çoğunlukla tercih ettikleri bireysel sporlarda çok da eğilmedikleri bir şeyden bahsetmiş olduk bence. Sadece bu nedenle bile yogayı tavsiye edebilirim…

Yogayı deneyin, artan yoga stüdyolarında artık gerçekten bilgili, ilgili, değerli Türk eğitmenlerin sayısı artıyor, onlara güvenin. Yogaşala’ya erişiminiz varsa farklı yoga stillerini deneyin; Iyengar ve Hatha’da hareketlerin temelini, vücudunuzun sınırlarına ve sağlıklı olması için alması gereken şekle önem veren, hem de eğlendiren eğitmenlerden (örn. Sine! ;) öğrenin. Vinyasa’da coşun, akın; Yin’de ne kadar sabırlısınız, kendinizi bırakabiliyor musunuz mutlaka test edin. Bir gün mecburen son dakikada aldığım Ashtangalı tişörtümle beni derste görüp de “Ashtanga’yı yazmamışsın” demeyin, saatleri iş saatime hiç uymadı bugüne kadar, onu da siz bana anlatın lütfen :)

Ve yoganın, sınıf ortamının, topluluğun kurallarına uyum gösterirken bir yandan, bu farkındalık yolculuğunda kolay pes etmemek için kendinizi rahat ettirmekten çekinmeyim. Eğitmenlere fiziksel sınırlarınızı anlatın, ders sırasında da soru sorun; battaniyeleri, blokları Asyalılar kullanmasa da siz kullanın, hatta derse bu sıcaklarda isterseniz bir bardak suyla girin, her şey gurunuz ile sizin aranızdaki diyaloğa bağlı…

// Dergideki yazıma ekleme yapmak faydalı olacaktır: İşte bizzat denediğim veya güvenilir tavsiyeler aldığım yoga merkezleri; kendinize yakın olanları telefonla arayın, detayları sormaktan çekinmeyin!
Yogaşala; İstanbul – Nişantaşı ve Etiler, Ankara
Yogatime; İstanbul – Osmanbey
Cihangir Yoga; İstanbul – Cihangir ve İstinye
Hariom Yoga Merkezi; İstanbul – Kızıltoprak
İstanbul Yoga; İstanbul – Kuzguncuk, Üsküdar
Nefess; İstanbul – Moda, Kadıköy
Yoga Rooms; İstanbul – Kalamış
Gurudwara; İstanbul – Suadiye

Modern… Belki de daha doğrusu post modern bir yaşam tarzını ister istemez daha fazla dayatan bir metropelde yaşamak, küçük şeylerin büyük etkilere yolm açmasına neden olabiliyor. Bu sabah Haliç Köprüsü üstündeki bir intihar girişimi de, trafiği neredeyse Zincirlikuyu’ya kadar adeta durdurdu, şehirde pek çok kişinin yollarda kalmasını sağladı… Teknoloji üzerine oldukça fazla yazı bulunan bu sayfalarda değinmeden geçemeyeceğim ki, demek ki on binlerin hayatına 15 dakikalığına da olsa etkide bulunmanın başlıca yolu İnternet sanmamalıyız, özellikle Türkiye gibi bir ülkede… Fiziki dünyada da maliyetin büyüklüğünü göze alan ortalama bir birey binlerce kişiyi etkileyebiliyor, hem de kolayca.

Beni yazmaya iten, bu olayın yarından hemen önce bu kadar bin kişiyi etkilemesi ile bir bilinç oluşturma olasılığı, 10 Eylül Dünya İntiharı Engelleme Günü. 2 yıl önce de bu konu üzerine yazdığım yazıyı lütfen okuyun; Türkiye’de İntihar Etmek İsteyenler, Hele Kriz Döneminde, Tahmininizden de Hızlı Artıyor!

Fakat o yazıdaki rakamların daha da arttığını maalesef göz önünde bulundurun. Mesela 2 yıl önce ayda 165 bin kişi Google’da intihar kelimesini aratıyor demişim, az önce kontrol ettiğimde Türkiye’den bu kelimeyi ayda 200 bin kişi aratıyor, buna intihar resimleri, intihar etme yöntemleri, intihar mektupları, intihar videosu gibi aramalar dahil değil!

Az tanıdığınız ama çevrenizde olan biri de hayata küsmüş olabilir, hassas olun, psikolojik destek veren, profesyonel desteğe yönlendirin, hayatın güzel anlarını öne çıkarın ve paylaşın, lütfen bu bilinci yayın…

2007-08, Türkiye’nin en büyük iki endüstri grubundan birinde, farklı coğrafyalarda hızlı büyümek için şirket satın alma çalışmaları yapıyoruz. Dünya ekonomisinin canlı olduğu günler olmasına rağmen verdiğimiz tekliflerde, hedef şirketleri yıllık karlarının yaklaşık 3 ila 5 katları arasında değerlendiriyoruz. Çünkü önemli olan tabii ki yatırılan para karşılığında elde edilecek yıllık kar.

Peki ya henüz kar etmeyen şirketleri nasıl değerlendireceğiz? Hatta kar bir yana, nasıl gelir akışı yaratacağını bilemeyen şirketlere hissedar olmak ister misiniz? 6 yıl Yahoo!’nun elinde tuttuğu, hala ciro yapamayan 8 yaşındaki Delicious’u YouTube kurucuları yaklaşık 30 milyon dolara devraldı.

Avrupa’nın en büyük GSM operatörlerinden Turkcell’in değeri İMKB’de oluşan hisse fiyatlarına göre yaklaşık 20 milyar TL. 2010 cirosu 9 milyar TL iken amortisman, vergi ve faiz öncesi karı 3 milyar TL. Borsa ‘hesapçıları’nın kullandığı şirket değeri bölü ciro, 20/9, Turkcell için yaklaşık 2 çıkıyor.

Peki ya dünyanın en etkin sosyal medya özellikli iş ağı Linkedin için bu katsayı kaç? Sıkı durun, büyük olasılıkla dünya rekoru, tam 45! Halka arz edildiği ilk gün hisse fiyatları ikiye katlanıp 10 milyar dolarlık bir şirket değerine kavuşan Linkedin, “.com balonu yeniden mi şişiyor” korkusunu gündeme taşıdı.

Özellikle Web 2.0 şirketlerinin halka arz planları, 2. el piyasada el değiştiren sınırlı miktarda hisselerinin fiyatları, tam da yeni bir global durgunluğa girerken 2. bir teknoloji balonu mu şişiyor korkusu yaratıyor

Benzer değerleme katsayıları sosyal medyanın diğer devleri için de gerçekleşirse Facebook 100, Groupon 30, Twitter 7 milyar dolarlık şirket değerlerine uçabilir. Microsoft’un Skype’yi dudak uçaklatan 8,5 milyar dolarlık alışı zaten bu rakamları ulaşılabilir gösteriyor.

Web Şirketleri Farklı Değerlendirilmeli
Son 20 yılda teknoloji sektörünün, özellikle tüketici elektroniği ve kurumsal bilişim çözümlerinde yenilikçi firmaların ortalamadan hızlı büyüdüğünü gördük. Artan refah seviyesi, yeni orta sınıf ve tabii üst gelir gruplarının harcamalarında teknoloji ürünlerinin payının da artmasını sağladı.

Bu da yatırımcıların ve çoğumuzun teknoloji şirketlerinin hızlı büyümeye devam edeceği beklentisini korumasına temel dayanak. Nitekim 24 milyar dolar değerden halka arz edilen Google, ilk günkü katsayısı gerilese de çok daha büyük şirket değerlerine ulaştı.

Değişen dünyada sosyal medya, mesela TV eğlencesine ayrılan vakitten yiyiyor. Ayrıca bilgi tüketiminde “tanıdıklarla ortak, onlardan beslenerek” davranma da sosyal ağları güçlendiriyor. Ve de .com balonu patladığında, 1999’da 250 milyon İnternet kullanıcısı varken bugün 2 milyar kişi daha uzun süre, hem de artan oranda mobil erişime sahip.
Bu nedenlerle yolun başındaki sosyal mecraları farklı değerlendirmeli. Danışmanlık firması PwC, Facebook’un kullanıcısı başına şirketi değerini, İngiltere’nin TV devi ITV’ninkilerle karşılaştırıp benzer değerler açıklayıp bunu mantıklı bulan bir rapor yayınladı.

Dünya, 1929 Büyük Buhran’dan beri en sıkıntılı iktisadi dönemini yaşıyor. Maestro denirken birden bu krizi hazırladığı iddia edilmeye başlanan ABD’nin efsane Merkez Bankası Başkanı Greenspan, “balonun şiştiğini kesin olarak bilmek imkansızdır” diyor.

Evet balon, bu sistemin doğası gereği şişer, ama erken uyarı sistemi teknoloji sektörünün gelişimini olumsuz etkilerse yazık olur… Sosyal ağların asıl sınavı, milyonlarca üyeden para kazanmanın yaratıcı yöntemlerini bulmak olacak.

2. İstanbul uluslararası opera festivali Temmuz ayında Topkapı Sarayı, Rumeli Hisarı, Cemil Topuzlu Açık Hava Sahnesi gibi mekanlarda, açık havada performanslarla gerçekleştirildi. Ben de Amadeus Mozart’ın Saraydan Kız Kaçırma eserini Samsun Devlet Opera ve Bale ekibinden Yıldız Sarayı’nın ön avlusunda izledim. Ekip arkadaşlarım arasında Hasan Meriç‘in yarım günlük ön çalışmasıyla bir hayli ön bilgi ile koltuklarımızda yerimizi aldık, Mozart’ın bu eseri ne düşünerek yapmış olabileceğini, Osman’ın 3. perdedeki performansının bir sanatçı izin zorlayıcı olduğunu öğrendik…

Sarayın ön cephesi dekor olunca tabii etkileyici bir ortam oluşuyor. Hele sarayın bir penceresine dayanan merdivenden kız kaçırılma gerçekleşince daha da keyifli oluyor. Öte yandan maalesef izleyicilere ayrılan alan pek de tatmin edici değildi. L şeklinde bir oturma düzeninde cephenin tam karşısındaki koltuklarda arka sıralarda sanatçıları görmek neredeyse imkansızdı. Bazen bırakın bedenleri sanatçıların yüzlerini bile göremedik… Hem de 3 kademeli satılan biletlerden 2. kademe alıp tam 90 TL’yi gözden çıkarmamıza rağmen.

3. kademenin daha iyi bir görüş açısı bile olduğunu tahmin ediyorum. Tabii bir de buna Biletix’in eksilerinden biri olan, hangi sıradan bilet aldığını seçememek de eklenince hiç hoş olmuyor…

Öte yandan fiyatlama konusunda da festivalin çok başarılı olmadığını düşünüyorum, 5 kez sergilenen Saraydan Kız Kaçırma bence pahalı biletlere sahipti. Festival genelinde bazı ucuz biletler vardı ama detaya girmek istemiyorum, kısaca şunu söyleyeyim, izlediğimiz performans ve ‘yorum’ maalesef pek de tatmin edici değildi. En azından bizim izlediğimiz akşam.

İstanbul Opera Festivali’nde, Yıldız Sarayı’nda Saraydan Kız Kaçırma operası

Şu anda bu yazıyı yazarken İz TV’de Aspendos Opera Festivali’nde Ankara Devlet Opera ve Bale ekibinin aynı eseri yorumunu izliyorum… Böyle yorumlar da varken İstanbul’un henüz 2 yaşındaki festivali daha çeşitlendirilmeli. İstanbul opera fakiri bir kültür başkenti! 2 yılda bir düzenlenen uluslararası tiyatro festivaline serpiştirilen etkileyici opera performanslarının verdiği ilhamı buradan da almalıyız. Bu seneki programa, maalesef gidemediğim Bertolt Brecht’in “Mahagonny Kentinin Yükselişi ve Düşüşü” farklı bir renk ve tat kattı. Bu performans ne kadar ilgi çekti bilmiyorum ama fiyatları oldukça uygundu.

“Operayı daha geniş bir kitleye yaymak amaçlarımızdan biri” şeklinde yorumları medyada okudum, ‘Cumhurbaşkanlığı Himayesinde’ etiketini de bol bol gördük, kitapçıklarda, broşürlerde. Ama ilgi çekmek için 5 kez Saraydan Kız Kaçırma, Fatih Sultan Mehmet, 4. Murat, Aşk-ı Memnu’ya bu kadar ağırlık vermek bence kapsayıcı bir yaklaşım olmaktan uzak. Festival kapanışı olarak programa alınan “Cezayir’de bir İtalyan Kızı” operasının da AB ile olan ilişkilerimize gönderme yapan şekilde yorumlandığını düşünürsek İstanbul 2. Opera Festivali çok fazla kendimize dönüp baktığımız bir etkinlik olmuş. Yanlış hatırlamıyorsam geçen yıldan daha çok akşam opera performansı sunuldu, 19 akşam seyirciyle buluşuldu, ki bu çok olumlu, seneye çeşitlilik de sağlanırsa çok güzel bir yaz festivali geleneğimiz kemikleşmeye başlayabilir…

Bankaların kredi kartı kampanyaları yıllar içinde şekil ve biçim değiştiriyor. Son yaşadığım tecrübeyi burada paylaşıp paylaşmamakta kararsız kaldım, ama bankadan bankaya değişen uygulamalar görünce Yapı Kredi Bankası’nın bir pazarlama iletişimi başarısızlığı olduğuna karar kıldım.

Türkiye’nin en geniş kullanıcı tabanına sahip kart programlarından World’ün 20. yılını kutlayan Yapı Kredi, televizyonlarda yoğun reklamlarla 5 tane 100 TL’lik harcamaya 40-50 TL bir miktar World puan hediye edeceğini duyurdu. Tabii benim gibi pek çok kişi de cüzdanındaki diğer kartlar yerine World’ü kullandı büyük (en azından 100 TL’lik) alışverişlerinde.

Ve puan yükleme günü geldi, puanlar yok. Bankayı arıyoruz, cevap “işlem sırasında kartınız Yapı Kredi World POS cihazından geçirilmemiş, puan kazanmaya hak kazanmadınız.”

Worldcard 20. yıl kampanyasında acaba kaç müşteriye kaç yüz bin veya kaç milyon TL puan verilmedi, merak etmiyor değilim…

Birincisi ve en önemlisi, ben marketin, mağazanın, benzincinin, kozmetikçinin kartımı önündeki makinelerden hangisine taktığını kontrol mü edeceğim? Müşteri deneyimi (İng. ‘Customer Experience’) günümüz iş dünyası ve son tüketiciye dönük çalışmalarda çok önemli yer tutuyor, ben de bizzat bu konuda çalışmış, parasını bu konudan kazanmış gibi olarak soruyorum: Evet, farklı banka POS’undan geçirilmek Yapı Kredi’ye komisyon zararı getirebilir, ama müşteri deneyiminin nasıl olacağını önceden planladınız mı?

İkincisi, belki sizin POS cihazınız o mağazada yok, çünkü sizle anlaşamadı? Ben bunu nereden bileyim tezgah altında, hangi bankanın POS’ları var?

Siz niye buna TV reklamında minyatür altyazı yerine sesli olarak da “World üye işyerinde World POS’undan yapılan işlemler” diye dikkat çekmiyorsunuz!

Evet, başka bankalar da bu tip kampanyalar yapıyor ama attıkları kampanya e-postası veya SMS’inde açık açık Garanti Bonus üye işyerleri diye belirtiyorlar, hatta itiraz edilince bazen, “haklısınız, işyeri üyemiz, yanlış POS’tan geçirmiş” diyerekten size ödülü veriyor, sonra üye işyeri ile mahsuplaşıyorlar…

Yapı Kredi’nin sıradan bir kampanyası değil, TV’den tüm Türkiye’ye kuvvetli bir “20. Yılımız” iletişimi yaptığı kampanyası olduğu için bunu yazmak istedim.

Ayrıca… Yapı Kredi demişken, ben ve aile bireylerim toplam 6-7 banka ile çeşitli nedenle çalışıyor, konuşuyoruz. Yapı Kredi ve Finansbank’ın çağrı merkezleri gerçekten sektör ortalamasının çok altında.

Yenilenen World kredi kartımız iki haftayı aşkın bir süredir iletilemedi, adreste bulunduğumuz halde. Aktif İleti’yi de, ısrarla onunla çalışan ve bir kredi kartını müşterisine ulaştıramayan Yapı Kredi’yi, her ikisinin de telefonda çözüm değil sorun üretmeye çalışan çağrı merkezi elemanlarını tebrik etmeden de yapamayacağım(!)

Son olarak, Türkiye ekonomisinde bu kadar çok kredi kartı bolluğu ve sonucunda POS cihazı bolluğu yaşanması gerçekten de verimlilik kaybı, gider ve masrafları büyüten bir kara delik. Ortak POS’a geçilecek diye aylardır, yıllardır yazılıp çiziliyor, ama ortak POS’a geçen işyeri çok az, bankalar ortak POS’ta bile kampanya için sorun çıkartabiliyor… Sonuçta, gereksiz yere POS cihazlarına akıtılan milyon dolarlar, zorlaşan kasiyer hayatları, memnuniyetsiz müşteriler…

BTK, 2011 yılı 1. çeyrek pazar verileri raporunu geçen ay yayınlamıştı. Rapora yer veren çok az sayıda yerde de derinine inilmedi. Numara taşıma, ara bağlantı ücretlerinde düzenleme, agresif rekabet gibi nedenlerle ortalama iletişim maliyetleri bir süredir düşmekteyken abone tabanının genişlemesi ve abone başına tüketimin artması ile gelirler yükselmeye devam ediyordu. Ta ki 2011’in ilk üç ayına kadar.

Türk Telekom ve üç GSM operatörü ilk üç ayda 5,34 milyar TL satış geliri elde ettiler, bu meblağ her ne kadar 2010’un ilk çeyreğine göre nominalde %3’lük bir büyüme gösterse de 2010’un hem 3. hem de 4. çeyrek cirolarından daha düşük.

Ekonominin iki haneli büyüme oranlarını zorladığı tahmin edilen, beyaz eşya dahil tüketici elektroniği harcamalarının geçen yıl aynı döneme göre %25 artarak 5,1 milyar TL ile rekor kırdığı bir dönemde telekomünikasyon gelirlerinin, hem de KDV ve ÖTV yükünde değişiklik yokken gerilemesi çok dikkat çekici bir gelişme. İnternet bağlantı fiyatlarının pek de gerilemediği bir dönemde toplam gelirlerin düşmesi, ucuzlayan ses hizmetinin daha da fazla metalaştığını gösteriyor.

GSM operatörleri ve burada yer almayan Türk Telekom’un Cem Yılmaz’ı bizleri eğlendirse de sektör düşen cirolarla pek mutlu olamıyor

Peki ses gittikçe ‘metalaşır’ (‘commoditize’) iken katma değerli hizmetler kadar odak konusu olan veri hizmetlerinde beklenecek güçlü karlılık söz konusu mu?

ADSL kullanıcı sayısı, 2010’un son çeyreğine oranla %1’in altında arttı, yani sabit hat üstünden geniş bant İnternet penetrasyonunda Türkiye orta vadede çıkabileceği zirveye ulaşmış gibi. 3G bağlantı seçeneği ise, İnternet abone sayısındaki artışı neredeyse tek başına sürüklüyor.

Fakat gelirler ve karlılıkla ilgili sorumuzun cevabına sandığımız yanıt gelmeyecek gibi! BTK’ya göre 3G mobil İnternet kullanıcı sayısı hızla artarak 1,9 milyona dayanmış. Fakat ortalama kullanıcı tüketimi 3 aylık süreçte 3,00 GB olmuş. Halbuki geçen yıl aynı dönemde 3,29; geçen yıl son çeyrekte 3,03 GB veri tüketilmişti. Bu da operatörlerin büyük lisans ödemesi ve ciddi yatırımlar yaptığı 3G ağlarında kişi başı tüketimin coşkuyla artmak bir yana gerilediğini gösteriyor.

3G İnternet kullanımının hızla sabit hattan ADSL kullanımının yerini almaya devam ettiğini de görüyoruz. 2010’un ilk üç ayında geniş bant İnternet aboneliklerinin %87’si telefon hattı – ADSL üzerinden gerçekleşirken, 2010’un son çeyreğinde bu oran %78’e, bu yıl ilk çeyrekte ise %74’e geriledi. Tabii ki 3G İnternet abonelerinin azımsanmayacak bir kısmı aynı zamanda evlerinde ADSL bağlantıya da sahip, ama 3G’ye geçiş eğilimi gücünü korumaya ve GSM operatörleri cazip fiyatlamaları sürdürüp veri hizmetinden karlılıklarını bir süre daha zayıf seviyelerde tutmayı göze aldıkça Türk Telekom’un ses gelirlerinden sonra İnternet erişim gelirlerinin de ağır topçu ateşi altında kaldığı birkaç çeyrek daha göreceğiz.

Önceki Cumartesi günü İstanbul’un en benzersiz yerlerinden birine dönüşmüş olan Bilgi Üniversitesi Santralİstanbul kampüsünde Volvo Türkiye’nin davetlisi olarak S60 modelinin güvenlik özelliklerini bizzat denedik. Sosyal medya üzerinden iletişimini güçlendirmek için adımlar atmaya başlayan Volvo Cars Türkiye‘den birkaç adet etkinlik görseli beklediğimden yazı biraz gecikti, zira ben pek programlı gitmemiş, son dakikada etkinliğe katılabilmiştim, cep telefonumdan birkaç kare aldım. (Güncelleme – Volvo’dan araç içi özel videosu ve fotoğrafları da bir gün sonra geldi, aşağıda görebilirsiniz)

Uluslararası Yılın Otomobili (ICOTY) Jürisi tarafından 2011’in hem en iyi sedanı hem de ‘en güvenilir otomobil’ olarak seçilmesi, en büyük can kaybı nedenlerinden birinin trafik kazaları olduğu ülkemizde Volvo S60‘ı daha da merak etmeme neden olmuştu.

S60 modelinin lansmanı aslında yurt dışında İnternet üzerinden de oldukça ilginç bir şekilde yapılmıştı, zira kör ressamımız Eşref Armağan, henüz son hali, görüntüsü paylaşılmayan S60′ı elleri ile tanıyıp çizmiş, İnternet’ten gelen takipçi soruları sonrası aracın sorulan bölgelerini de detaylı olarak kağıda dökmüştü. Eşref Armağan’ın Türkçe sözlerinin korunduğu bu videoyu aşağıda izleyebilirsiniz.

Volvo Türkiye yetkililerinden, başta pazarlama ve marka iletişim müdürü Ebru Ekşi Akınoğlu’ndan markanın geçmişini, iddialı hedeflerini, 2020′de ‘yeni’ bir Volvo modelinde bir kazada kimsenin ölmemesi için araştırma ve geliştirme çalışmaları yapıldığını duyduk.

Sıra S60′ları denemeye geldi. Parkurda bir adet insan maketi, bir de otomobil maketi vardı. Otomatik frenlemeli yaya algılama sistemi, otomobilin tam önü ve ön çaprazlarındaki yayaların hareketlerini algılıyor ve aracın önüne çıkan yayalar için sürücüyü yanıp sönen ışıkla uyarıyor. Sürücü zamanında tepki göstermediği takdirde otomatik olarak tam güçle fren yapıyor. Biz de makete doğru 30 km hızla gittik, ayağımızı da gazdan çekmedik, fakat araç tam frenle vaktinde durdu. Bu tecrübemi ve fren sonrası yüzümdeki tebessümü(!) araç içlerine yerleştirilmiş kameraların kaydettiği alttaki videoda görebilirsiniz.

Otomatik fenli yaya algılama sistemi, 35 km/s’ye kadar olan hızlarda, sürücü zamanında tepki vermese bile yayalara çarpılmasını önleyebiliyormuş, daha yüksek hızlarda ise kaza şiddetinin azaltılması için çarpma öncesinde otomobil mümkün olduğu kadar yavaşlatılmış oluyor. Bu da ölüm riskini ciddi oranlarda azaltabiliyor.

Bu etkinliğe son dakikada katılan Agamemnon – Otomobil Dünyası blogunun sahibi Onur Koray hızını alamayıp maketin ayaklarını ezen benim gördüğüm tek katılımcı oldu, hızı sanırım yaklaşık 45 km/s idi! Limitleri zorladığı için tebrik ediyorum tabii kendisini.

Diğer test de araç çarpışma engelleme testiydi, bunu hem park alanındaki parkurda, hem de trafikte denedim. City Safety, ‘şehir güvenliği’ adlı özellikle, öndeki araca çok yaklaşınca yine ışıklı ve sesli bir uyarı alınıyor, tehlikeli oranda yaklaşırsanız frenler devreye giriyor. İki aracın arasındaki hız farkı 15 km/saat ise, yani siz önünüzdeki araç mesela 70 ile giderken 85 ile gidiyorsanız kazayı engelleyebiliyor, aradaki hız farkı 30 km/saat ise hasar oranı düşük kalıyor.

Otomatik fenli yaya algılama sistemi iş başında

Bu özelliklerin sürekli açık olduğu yönünde bir sohbete kulak misafiri oldum, ama vaktim az olduğundan ben de bir teknik uzmana bunu soramadım. Eğer ki sürekli açık bir özellikse, riskli kullanmaya alışık Türk sürücüleri başlarda biraz zorlayabilir bu otomatik fren sistemleri. Ama kazaların azalması için de yakında çok daha fazla marka ve modelde, hem de zorunlu olarak görmemizin gerektiği bir sistem. Evet, kırmızı ışıkta durmakta olan öndeki araç ile mesafemi kapatmaya çalışırken sık sık tam fren yapılması biraz farklı bir his, ama doğrusu da bu!

S60 ve ben :)

Bu arada cruise-control, hız sabitleyici özelliği ile otomatik fren sistemini bir arada kullanmanın da çok büyük, keyifli bir faydası olacaktır! İsterseniz örneğin İstanbul’da köprü veya Mecidiyeköy trafiğinde aracın hızını, direksiyon üstündeki cruise control kontrol düğmeleriyle 20-30 km/s yapabilir, sonra da ayağınızı frenden gazdan çekebilirsiniz, çünkü araç öndeki araca çok yaklaştığından otomatikman tam fren yapacak, ardından tekrar 20 km/s hıza ulaşacaktır. Özellikle İstanbul’da radarlar çoğaldıkça hız sabitleyici özellik önem kazanıyor, zira örneğin sahil yolunda veya E5′te, bomboş bir saatte 70 km/s gibi düşük bir hızda kalabilmek için sık sık ön konsola bakmak gerekiyor, hız sabitleme özellikli araçlar sizi bu açıdan rahatlatırken Volvo S60 ve de yakında benzer otomatik fren sistemli araçlar da güvenliği arttıracak.

2011’de ekonomi sayfalarında en çok karşılaştığımız kavram ‘cari açık’. 2010’da patlayan ithalat hız kesmiyor, dış ticaret açığı daha da büyümesin diye Merkez Bankası ekonomiyi soğutmaya çalışıyor. Tüketici tüketmekten imtina etsin diye kredi faizleri yükselsin isteniyor, bunun için bankaların munzam karşılık olarak ‘kenara’ daha fazla para ayırararak,daha az kredi vermeleri yönünde kararlar alınıyor.

Petrol ve enerjide dışa bağımlılık bir yana, Türkiye’nin imalat sanayi hammadde, yarı mamul alımı ve tüketim malları ithalatının arkasında en basit tanımıyla sanayileşme trenini yakalayamaması, kendi modelini de bir türlü oturtamaması geliyor.

“Sanayileşme treninini kaçırmış olabiliriz ama bilişim trenine yetiştik” söylemine her geçen gün artan Facebook kullanıcı sayımızla(!) tam da inanıp huzura kavuşmak üzereyken, zamanında “One minute” dediğimiz Dünya Ekonomik Forumu’nun yayınladığı yeni rapor bize “One minute” dedi.

10. kez yayınlanan Küresel Bilgi Teknolojisi raporu 2010-11’de değerlendirilen ülke sayısı 139’a yükseldi. Raporun ana tablosu olan Networked Readiness, yani ‘bilgi toplumuna hazır olma’ veya ‘e-dönüşüm’ listesinde, Türkiye 7 üstünden 3,8 puanla tam 71. oldu! 5 yıl önce 3,9 puanla 52. sırada iken aynı puanlarla yerimizde sayarak yaklaşık 20 ülke tarafından geride bırakıldık.

WEF’in raporunda puanlama, her biri altında 3 ayrı sütun olan 3 ana başlıkla yapılıyor: Ülkenin altyapı ve ekonomik, hukuki olarak inovasyon ve bilişim teknolojilerine (BT) yakınlığı; bireyler, özel ve kamu sektörlerinin BT’yi günlük hayat ve işlemlerinde kullanmaya hazır ve istekli olmaları; ve bir ülkenin başlıca toplumsal aktörlerinin BT’yi kullanma oranları.

Bu 3 başlık altındaki toplam 9 sütunu puanlamak için bu yıl tam 71 adet değişken kullanılmış. Bunların bazıları başka çok uluslu araştırmalardan alınmışken yarıdan fazlası bu çalışma için, ülkelerdeki ekonomik aktörler, karar alıcılara doğrudan sorulmuş ve ülkelerini her soru için 1-7 arası puanlamaları istenmiş.

71 değişkenden, basın özgürlüğünde 135, vergilerin etkinliği ve iş dünyasına yük olmasında 117, fikri hakların korunmasında 116. sırayı almışız. Şirketlerin telefon faturaları, mobil iletişim maliyetlerinde de çok gerideyiz.
Bilişim treni, sanayileşme yarışından farklı olarak hammadde, sermaye gibi erişimi kısıtlı, hakimiyet sağlaması zor kaynaklar üstünden hız kazanmıyor. Bireysel ve toplumsal girişimcilik, yaratıcılık ve inovasyonun önünü açabildiğimiz ölçüde iktisadi ve kültürel refaha ulaşmak mümkün oluyor. Bir an önce bilişim trenine son vagonundan bindiğimiz yanılsamasından uyanıp bizden az gelişmiş ama atik ülkeleri tekrar yakalayıp aşmalıyız!

Profesyonel iş ağı LinkedIn, 8. yaşında dün halka açıldı ve şaşırtıcı bir yükselişle neredeyse 10 milyar dolarlık bir şirket haline geldi! Halka arz için talep toplanırken birim hisse fiyatı için 32-35 ABD Doları bir aralık belirlendiğini, bunun da şirketin toplam değerini 3 milyar ABD Doları’na yaklaştıracağını bu hafta içindeki detaylı analizimde sizlerle paylaşmış, LinkedIn halka arzının diğer, daha ‘genç’ web girişimleri, özellikle sosyal ağlar için bir işaret vereceğini belirtmiştim.

Zira Buffett gibi yatırım guruları yeni bir İnternet balonunun oluşmak üzere olabileceğini dile getirmeye devam ediyor. Buna rağmen talep toplama aşamasında yüksek ilgi sonrası 32-35 dolar yerine 45 dolar seviyesine çıkan hisse, New York Borsası’nda daha ilk işlemlerde 83 dolardan açılışını yaptı.

Gün içinde 123 doları zorlayan LNKD hissesi seansı yaklaşık 94 dolardan kapattı, yani 45 dolarlık talep toplama fiyatını ilk günde, seans içinde ikiye katladı. Bu da şirketin toplam değerini yaklaşık 9 milyar dolara ulaştırdı.

Sadece bir sene önce, henüz halka arza gitmemiş şirketlerin ortaklarının hisselerini satmalarını, yeni yatırımcıların hisse işlemi yapmasını sağlayan platform olan SecondMarket ve Sharespost gibi platformlarda LinkedIn hisseleri 17 dolardan el değiştiriyordu. Temmuz’da 21 doları görüp yılı 25 dolardan kapatan hisseler bu yıl 34 dolar seviyelerinde dalgalanıyordu.

Halka arzda daha düşük bir fiyat ortaya çıkması durumunda SecondMarket gibi kapalı platformlarda daha pahalıya hisse alanların nasıl hareket edeceği de merakla bekleniyordu. Ama LinkedIn tüm bu olasılıkları ezercesine büyük bir yatırımcı ilgisi çekti. Mashable’a göre, 2010′daki 243 milyon dolarlık cirosunun tam 36 katı bir şirket değeri ortaya çıkmış oldu. Google’ın toplam şirket değeri, cirosunun 5,5 katı iken Salesforce.com da bu katsayı 10,4.

Bu yüksek ilginin Twitter ve Facebook başta olmak üzere diğer sosyal medya şirketlerinin henüz borsaya açılmamış, özel pazarlarda el değiştiren hisselerine de yoğun ilgi getirmesi bekleniyor. Örneğin şu anda Twitter’ın değeri yaklaşık 4 milyar dolar seviyelerinde tahmin ediliyor, kısa vadede bu rakamın daha da yükselmesi kuvvetle muhtemel.

Basketbolun UEFA Şampiyonlar Ligi olan, Euroleague‘de her yıl 24 takım mücade ediyor. Fakat Euroleague’in özerk yapısı nedeniyle, Şampiyonlar Ligi’nde olduğu gibi belli sportif başarıları elde eden takımların Euroleague’de yer hak etmeleri garanti değil.

Euroleague kurucuları takım ve ülkeler, belli kriterlere göre lige katılabilecek takımları belirliyorlar. Türk Hava Yolları‘nın Euroleague’in 5 yıllık isim sponsorluğuyla Turkish Airlines Euroleague olarak adı değişen organizasyon, THY’nin de etkisi ile 2012′de Final-Four yani şampiyonluk maçlarını İstanbul’da gerçekleştirecek.

Yıllardır Efes Pilsen ve Ülkerspor’un, ardından da Ülker ile Fenerbahçe basketbol şubesinin birleşmesiyle Efes Pilsen ve Fenerbahçe Ülker’in ülkemizi temsil ettiği organizasyonda önümüzdeki yıl Galatasaray Cafe Crown’un da yer alması için Galatasaraylı taraftarlar bugün İnternet üzerinden büyük bir kampanyayı bilerek veya bilmeden başlatmış oldular.

Normal sezonu Efes Pilsen’in üstünde, Fenerbahçe Ülker ve Bandırma Banvitspor’un altında 3. sırada tamamlayan Galatasaray eğer yarı finalde Bandırma Banvit’i eleyebilirse finalde Fenerbahçe Ülker veya Efes Pilsen’in rakibi olacak. Bandırma Banvit’i eleyeceklerine inanan Galatasaraylılar, sezonu en kötü 2. olarak bitireceklerini de göz önüne alarak, Türk Hava Yolları’nın sponsor olduğu organizasyonda yer almaları gerektiğini düşünüyor.

Bugün Galatasaray Basketbol Portalı GSBasket’te “Euroleague için Saldır Galatasaray” başlıklı tartışma sayfası ve diğer web sitelerinde paylaşılan bilgiler bir anda çok geniş bir taraftar kitlesinin İnternet’te harekete geçmesine vesile oldu.

Şu anda hedef gösterilen Euroleague resmi Facebook sayfasının kullanıcılara açık olan duvarında (bakınız sağ üstteki En Yeniler seçeneği) neredeyse her dakika yeni bir “Galatasaray Euroleague’de olmalı” mesajı yer alıyor:

Sadece Facebook’ta değil, şu anda Twitter’da da Türkiye’de en çok konuşulan ikinci etiket / hashtag Türkan Saylan’ın ardından ‘#galatasaray4euroleague‘. Bu ilgi kuşkusuz Euroleague’in pazarlama görevlilerinin ilgisini çekecektir. Fakat medyada “THY bastırdı, Euroleague finali 2012′de Sinan Erdem Spor Salonu’na geldi” ifadelerini gördükten sonra THY’nin de, eğer Galatasaray ligde finali oynar, hatta kazanırsa Euroleague’e bu konuda da talepte bulunması beklenecektir. Yani bir bakarsınız, sosyal medyayı iyi yöneten şirketlerden THY, bir süre sonra Galatasaraylılar’ın dijital ortamda yeni muhatabı olur!

Bir süre önce Millward Brown araştırma şirketinin açıkladığı rapora göre dünyanın en değerli markası Apple olmuştu. iPod ile büyük çıkış yapan şirket iPhone ve iPad ile yakaladığı başarıyla günümüzün en tutku duyulan markalarını bünyesine barındırıyor. Dünyanın “en başarılı pazarlanan markası ‘Apple’” demek fazla iddialı olmaz.

Bu marka algısı da doğal olarak Apple ürünlerinin çok büyük kar marjlarıyla satılmasını mümkün kılıyor. Türkiye’de sınırlı miktarda satışa çıkan birkaç bin iPad’in akşama kalmadan aynı gün bitmesi sadece ülkemize özgü değil.

Bu karlılık şirketin hisselerinin de değerlenmesini sağlıyor. Fakat rakipleriyle karşılaştırıldığında en az hisse fiyatındaki değişim kadar etkileyici bir başka rakam ise, Apple’ın çalışanı başına elde ettiği kar. Royal Pingdom’un araştırmasına göre, bilişim devlerinin açıklanan yıllık resmi net karlarını, çalışan sayılarına böldüğümüzde Apple’ın ilk sırada olduğu görülüyor. Çalışan başına 420 bin ABD Doları net kar elde eden şirketi Google 336 bin, Microsoft 245 bin dolar ile takip ediyor. Alttaki tabloda ABD’nin en büyük teknoloji markalarının sıralamasını görebilirsiniz:

Aynı çalışmayı 2008 verileriyle de yapan Pingdom’a göre Google o dönemde 3. sıradaydı. O dönemden bu yana çalışan başına net karını 1,8 kez arttırarak o günkü seviyelerin neredeyse 3 katına ulaşan Apple, böylece bu konuda Google’ın liderliğini de geride bırakmış oldu.

Türkiye Bilişim Sektöründen Birkaç Örnek
Türkiye’de geçtiğimiz hafta kurumlar vergisi rekortmenleri açıklandı. Garanti Bankası’nın Türkiye’nin en çok vergi ödeyen kurumu olduğu liste, bankacılık gibi hizmet sektörü şirketlerince domine edildi. İlk 50′de sadece 3 sanayi şirketi vardı.

Ülkemizde yazılım alanında yerli bir dev olmadığını düşünürsek, üretici tarafta ise Vestel gibi bir büyük marka olmasına rağmen tam olarak bu kategorideki şirketlerle bağlantılı görmediğimizden Türkiye’nin en büyük iki telekomünikasyon devi Türk Telekom ve Turkcell’in benzer rakamlarını hesaplamayı denedik.

Türk Telekom’un 2010 yılı finansal sonuçlarını açıkladığı sayfasındaki verilere göre grup şirketlerinde toplam 34.138 kişi çalışıyor. Şirketin 2,45 milyar ABD Doları net karını 34 bin çalışanını böldüğümüzde kişi başı net kar 72 bin dolar ile Oracle’a yakın, IBM’in üstünde çıkıyor.

Daha sarsıcı sonuç ise, çok daha düşük çalışan tabanına sahip olan Turkcell’den geliyor. 2010 faaliyet raporuna göre Turkcell çalışanlarının sayısı 2.789. Şirketin 1,8 milyar TL net karı, çalışan başına tam tamına 645 bin dolar ediyor!

Aslında bu veriler Türkiye telekomünikasyon pazarındaki dengesizliğin de bir işareti denebilir, zira Vodafone ve Avea ciddi oranlarda zarar etmeye devam ederken Türk Telekom ve Turkcell’in çalışan başına bu kadar yüksek kar marjları elde etmesi, piyasaya ne kadar hakim olduklarının göstergesi.

Ayrıca hem Apple, Google gibi şirketler hem de yerli örneklerimizin değerlerine bakıldığında, belki de bu şirketlerin çalışanlarına daha kuvvetli bir zam artışı yapma zamanı gelmiştir de diyenler olabilir! Tabii bizim bu rakamları aktarma amacımız finansal analiz değil, marka gücü ve çalışan verimliliğiyle ilgili bir tablo paylaşmak…

Yapılan bir araştırma, rekabet nedeniyle kullanıcılarına sürekli yenilikler sunan haber sitelerinin önemli önceliklerinden biri olan sayfa özelleştirme / kişiselleştirme özelliğinin aslında kullanıcılar tarafından pek de önemsenmediğini iddia ediyor.

Londra Üniversitesi gazetecilik yüksek lisans programlarının akademisyenlerinden olan Neil Thurman’ın yayınladığı “Making ‘The Daily Me’” raporu (PDF) İnternet haber okurları ile ilgili önemli iddialar içeriyor.

Bilindiği gibi kullanıcıların İnternet’e bağlanma nedenlerinden biri de haberleri takip etmek. Araştırma şirketi TNS’in 2010 sonunda düzenlediği anketine göre Türk kullanıcıların yüzde 9′u, İnternet’e bağlanmalarının 1 numaralı nedenini haber ve hava durumu takibi olarak belirtmişti.

Sosyal medyada paylaşılan bağlantı ve içeriklerin de önemli bir kısmının medya kanalları çıkışlı olduğunu düşünürsek haber sitelerinin daha da önemli olduğunu görüyoruz. Zaten Türkiye’nin en çok ziyaret edilen ilk 10 sitesinden ikisinin de haber portalları olduğunu biliyoruz.

Bazı yerli ve yabancı haber portalları da daha fazla sadık ziyaretçi elde etmek için sitelerinde kişiselleştirme seçenekleri sunuyorlar. Kullanıcılar sitenin hangi kısmında hangi kategorinin olacağını, hangi bölgenin haberlerini görmek istediklerini, video, fotoğraf, metin ağırlıklı haberler arasında önceliğini, hatta anahtar kelimeler içeren haberlerin öne çıkarılmasını sağlayabiliyorlar.

Özellikle İngiltere ve ABD’nin bu konuda öncü sitelerini ele alan araştırma, site ziyaretçilerinin çok azının bu özelleştirme araçlarını kullandığını gösterdi. Tam da Washington Post’un Facebook profilinizle bağlantı kurmayı zorunlu kılan yeni kişiselleştirilebilen hizmeti Trove’u hizmete soktuğu bu dönemde bazı diğer öncü haber kuruluşları yavaş yavaş ‘My Page’ / Benim Sayfam hizmetlerini geri plana almaya başlıyor.

Kullanıcılar, bizzat kişiselleştirme araçlarının yerine, daha önce okudukları haber ve içeriklere göre kendilerine tavsiye edilen sayfaları okumayı, yani ‘pasif kişiselleştirme’ özelliğini 3 kat daha fazla tercih ediyorlar.

Bunun bir nedeni kullanıcıların istedikleri sonuçlara ulaşabilmelerini sağlayacak miktarda detay vermekle uğraşmak istememesi. Bir diğer neden ise, tesadüfi ve rasgele okuma yapma alışkanlığının kuvvetini koruması. Burada özellikle daha yüksek yaş grubundan ziyaretçilerin, kağıt gazete okumaktan gelen tüm sayfa ve başlıklara göz atma refleksinin sürdüğünü düşünebiliriz.

Bu raporun bulgularının genel geçerliliğini doğrulamak ise, gelişmiş kişiselleştirme olanakları sunan online haber sitelerinin istatistiklerine hakim olan yöneticilerine kalıyor. Önümüzdeki dönemde daha az kişiselleştirme seçeneği görebiliriz. Eğer gidişat bu yönde olursa da, magazin için ayrı, teknoloji için ayrı, spor için farklı uzmanlaşmış siteleri ziyaret etme eğilimi kuvvetlenebilir.

Profesyonel iş ağı LinkedIn, 8. yaşında halka açılıyor. 19 Mayıs Perşembe günü New York Borsası’nda LNKD kısaltmasıyla işlem görmeye başlayacak olan hisseler 32-35 ABD Doları arasında bir fiyattan halka arz edilmiş olacak.

Yaklaşık 7,8 milyon adet hissesini halka açacak olan LinkedIn böylece bu satıştan yaklaşık 270 milyon dolar elde edecek. 7,8 milyon adet hisse ise şu anda şirketin yaklaşık yüzde 9′luk bir büyüklüğüne denk geliyor. Buradan hareketle LinkedIn’in şirket değerinin 3 milyar dolar seviyelerinde olduğunu görüyoruz.

2011 başında halka arza gitme planları olduğunu duyuran LinkedIn’e, o dönemde 2. el pazarındaki hisse el değiştirmeleri baz alındığında yaklaşık 2,5 milyar dolarlık bir değer biçiliyordu.

Kurucusu Reid Hoffman’ın ve eşi Michelle Yee’nin toplam %21, şirketin en büyük yatırımcısı Sequoia Capital’ın %19, Greylock Partners’ın %16, Bessemer Venture Partners’ın %5 hissesi bulunurken CEO Jeffrey Winer da şirketin %4′üne sahip.

2010′u 90 milyon kayıtlı kullanıcı ile kapatan şirket bu yıl Mart ayında 100 milyonu aştı. 2010′da karlılığı yakalayan şirket, 2011′in ilk çeyreğinde de 2010′un aynı dönemine oranla %110′luk bir artışla 94 milyon dolar ciro yakalarken net dönem karı da geçen yıl aynı dönemki 1,8 milyon dolardan 2 milyon dolara yükseldi.

Sosyal ağların değerlemesi açısından dikkat çekici bir halka arz
Profesyonel ihtiyaçlara yönelik bir sosyal ağ olarak konumunu gittikçe güçlendiren LinkedIn kullanıcılar arasında etkileşimi arttırmak için gönderileri, Twitter gibi farklı platformlardaki iletileri, önerilen makale, haber tartışmaları ön plana çıkarmıştı.

2009′da gelirlerinin %41′ini ücretli üyeliklerden elde eden LinkedIn, 2010′un ilk çeyreğinde ise bu kalemden toplam gelirin %27’sini elde etti. Bu değişimin ve şirketin gelirlerindeki artışın temel nedeni, 2010 ilk 9 ayında ücretli yayınlanan iş ilanlarının toplam gelirlerin %41′ini, sitedeki reklam ve sponsorlukların da %32’sine ulaşması oldu.

Daha ‘genç’ pek çok sosyal medya şirketi özel yatırımlar alarak blok blok hisse satışıyla sermaye enjeksiyonu almaya devam ederken LinkedIn’in halka arzı önümüzdeki dönemde beklenen Facebook, Zynga, Groupon gibi halka arzlar açısından bir işaret verebilir.

Aralarında yatırım gurusu Warren Buffett’ın da olduğu bazı uzmanların İnternet ve sosyal medya şirketlerinin uçuk ve dayanaksız fiyatlamalara ulaşan seviyelerden hisse sattığını dile getirmeye başladığı bu dönemde LinkedIn’in halka arzıyla ilgili gelişmeler de bu nedenle fazlasıyla ilgi çekecek.

comScore’un raporladığına göreyse, aktif benzersiz kullanıcı sayısı Mart ayında geçen yıla göre %65 artışla 79 milyon. En hızlı büyüyen bölge bir yılda %240 ile Güney Amerika, %140 ile Ortadoğu-Afrika.

Türkiye’de LinkedIn’in yaklaşık yarım milyon kullanıcısı olduğu tahmin ediliyor. Daha önce geniş bir kullanıcı ağına ulaşmış olan cember.net’i satın alarak kendi markasıyla ama Türkçe arabirimiyle devam eden XING‘in de Türkiye’de, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler arasında da gücünü koruduğunu söyleyebiliriz.

Sosyal satın alma, grup alışveriş sektörünün en büyük oyuncusu Groupon, iki günde ikinci önemli duyurusunu yaptı. Önce LiveNation ile ortak projesini duyuran şirket, bir gün sonra da Groupon Now! hizmetini kullanıma soktu.

Groupon’un iOS (iPhone, iPad, iPod’lar) ve Android tabanlı cihazlarda çalışan uygulamasını çalıştırıp o an nerede olduğu bilgisini paylaşan kullanıcılar, fiziki olarak yakın oldukları mekanlarda sunulan indirim fırsatlarını öğrenebilecekler. Şu anda Groupon’un merkez ofisinin bulunduğu Şikago’da sunulan hizmet, yerel işletmelerin haftanın sakin ve az müşterili gün ve saatlerine özel fırsatları sınırlı saatler arasında ve hemen sunmasını mümkün kılacak.

Aslında ABD’de Groupon’un başlıca rakibi LivingSocial, Mart ayı başında benzer girişimini Instant Deals adıyla kullanıma sunmuştu. Groupon’un da Now! hizmetinin geleceği Mart ayında öğrenilmiş, şirket kurucusu ve CEO’su Andrew Mason 17 Mart tarihli Business Week röportajında, bazı çalışanların mevcut günlük fırsat modelini Groupon 1.0, Groupon Now!’ı ise Groupon 2.0 olarak adlandırdığını aktarmıştı.

Farklı bir ekosistem ve iş modeli
Mevcut grup alışveriş modelinde fırsatı satın almak için bir veya birkaç günlük bir pencere sunulurken fırsatın kullanılması için çoğunlukla birkaç haftayı aşan bir esneklik sunuluyor.

Groupon Now! modelinde ise ‘anlık’ ve lokasyon bazlı fırsatlar söz konusu. İşletmelerin teklif yaratma ekranını kullanarak kendi kendilerine, hemen oluşturabildikleri teklifler, kupon olmaktan ziyade o anda hemen kullanılabilir fırsatlar olarak sunuluyor.

Alışık olduğumuz fırsat modelinde, küçük ya da büyük işletmeler aslında bir pazarlama çalışması yapmış oluyor, fırsat sitesinin yüz binler, hatta milyonları aşan kullanıcısına ücretsiz olarak ulaşabiliyor, marka bilinirliği de sağlıyorlardı. Sundukları indirimi kullananlardan eğer zarar ederlerse de bunu bir pazarlama gideri olarak görmeleri gerekiyordu. Fırsat siteleri de bu nedenle diğer reklam medyalarıyla rekabet eden şirketler olarak tanımlanabilir.

Groupon Now! gibi anlık ve lokasyon bazlı hizmetler ise işletmelerin reklam ve marka bilinirliğinden çok daha fazla oranda direkt ciro yapma ve ’saklanayaman’ çalışan, dayanıksız gıda mamulleri gibi envanter eritme önceliklerinin ağır bastığı bir platform. Bu platformda Groupon gibi platform sağlayıcılar için daha farklı satış komisyon oranları gerçekleşecektir.

Öte yandan lokasyon bazlı fırsatlar dendiğinde bu alanda sadece grup alışveriş siteleri ve mobil cihazlardan da fazlasıyla erişilen NTVMSNBC, Hürriyet gibi medya portalları değil; GSM operatörleri, hatta katma değerli hizmet sunan mobil içerik sağlayıcılar da söz sahibi olabilir.

Nitekim şu anda televizyonlarda Turkcell’in SMS bilgilendirme araçlarını kullanarak alışveriş merkezine giren müşterileri mağazaya çekip satışları arttıran markaların başarı hikayelerini görüyoruz.

Lokasyon bazlı sosyal medya ve mobil ticaret çok daha kuvvetli büyüyecek. Fakat bu büyümenin bugüne kadar yavaş kalmasını, aslında “mobil” girişimler olmayan Groupon gibi şirketler hızlandırabilecek mi yakından takip ediyor olacağız.

İlgili Yazılar:

• Grup alışveriş ile etkinlik organizasyonu liderleri bir araya gelip GrouponLive’ı kuruyor