دستنوشته‌ها

مردم فریاد میزدند بگو تا خون بریزم - مصاحبه با مهشید امیرشاهی

2026-02-27T23:41:00.004-05:00

مصاحبه هفته‌نامه آلمانی دی سایت (Die Zeit) با مهشید امیرشاهی

مصاحبه گر سارا معین

۲۳ فوریه ۲۰۲۶

مهشید امیرشاهی یکی از برجسته ترین و مهم‌ترین روشنفکران ایرانی ست. او در سال ۱۹۷۹ درباره خمینی هشدار داد و امروز در ۸۸ سالگی بار دیگر هشدار می‌دهد.

در جریان انقلاب ۱۹۷۹ در ایران، مهشید امیرشاهی با شهامت درباره خطر اسلام‌گرایان به رهبری روح‌الله خمینی هشدار داد و بهای سنگینی نیز برایش پرداخت: زندگی در تبعید. در فرانسه، محل تبعیدش، برای استقرار پارلمانتاریسم دموکراتیک در کشورش به مبارزه پرداخت و هم به دفاع از آزادی بیان از جمله از سلمان رشدی.
امروز این بانوی ۸۸ ساله و تنها، به‌ندرت در خانه‌اش در حومه پاریس مهمان می‌پذیرد، اما وقایع میهنش را بی‌وقفه و دقیق پی میگیرد. در پایان گفتگو و زمان صرف ناهار پلوی ایرانی دست پخت صاحبخانه، آماده و حاضر با ته دیگی بی‌نقص بر میز است.

دی سایت: خانم امیرشاهی، وقتی به ایران فکر می‌کنید چه احساسی دارید؟

مهشید امیرشاهی: این سؤال خوبی برای شروع گفتگو نیست. حالم خوش نیست. خشمگینم.

دی سایت: چرا؟

امیرشاهی: اوضاع امروز ایران مرا به یاد روزهای انقلاب ۱۹۷۹ می‌اندازد. در آن زمان من از معدود کسانی بودم که آشکارا علیه انقلاب و علیه به قدرت رسیدن اسلام‌گرایان به رهبری روح‌الله خمینی صدایم را بلند کردم در نتیجه برای خودم فراوان دشمن تراشیدم - حتی از میان دوستان. البته بعدها بسیاری از این دشمنان از کرده پشیمان بودند.

من مطلقاً مذهبی نیستم، اما هرگز نمی گویم که جهان می بایست خالی از دین باشد. آنچه به آن اعتقاد راسخ دارم این است که مذهب نمی‌تواند کشوری را اداره کند؛ ذات مذهب مغایر حکومت‌گری ست. به همین دلیل انقلاب را به هیچ وجه نمی‌توانستم بپذیرم.
اما مشکل اصلی، سلطنت پهلوی بود که پیش از انقلاب بر کشور حکم میراند و حکمرانیش ما را از آزادی بیان و بسیاری دیگر از حقوق انسانی محروم کرده بود. ایران دوران پهلوی‌ها سلطنتی مطلقه داشت و نظامی تک‌حزبی و مجلس عملاً بی‌قدرت بود.

دی سایت: شما خانواده پهلوی، یعنی خانواده شاه معزول را مسئول انقلاب می‌دانید. چرا؟

امیرشاهی: برای فهمیدن آنچه در سال ۱۹۷۹ رخ داد باید به گذشته برگردیم. من که کودک دهه چهل میلادی هستم، به یاد دارم بزرگ‌ترها هرگز نام شاه آن زمان، رضا شاه پهلوی، را به صدای بلند بر زبان نمی‌آوردند. به اشاره «پدر» یا «خان» می خواندنش و بسیار سریع موضوع صحبت را عوض می‌کردند. حتی بر زبان آوردن نامش خطرناک بود، خبرچین‌ها همه جا میلولیند ترس همیشه حضور داشت. این وضع زندگی بسیاری از خانواده‌های عادی بود.

دی سایت: روحانیان پیش از انقلاب چه وعده‌هایی به مردم ایران دادند؟

امیرشاهی: فضای ملک پر بود از تناقض. در زمان سلطنت جانشین رضا شاه، محمدرضا پهلوی، مخالفان اعم از چپ روان و سیاسون و نویسندگان و مترجمان و حتی خوانندگان «کتب ضاله» با سخگیری سرکوب می شدند، اما در برخورد با روحانیان مخالف دولت و شاه رفتاری ملایم‌تر مرسوم بود (نه به دلیل وابستگی و حرمت محمد رضا پهلوی به دین، چون مذهبی نبود، خرافی بود) برای محفوظ نگهداشتن خودش از «بلایای دنیوی» بعضی امکانات و آزادیهایی را که از اکثریت ایرانیان دریغ کرده بود در اختیار مذهبیون می گذاشت. این مراحم شاهانه نسبت به گروه های مذهبی (از جمله آزادی گرد همایی و ایراد سخنرانی و انتشار و پخش کتاب‌ها و مقالات) که در‌ واقع از حقوق اولیۀ همه شهروندان بود، غنیمت و مفری شد برای روحانیون که بی ترس و وحشت از سانسور سخت دولتی، از طریق مساجد و شبکه‌های طلاب و بلندگوهای پخش اذان … یعنی از همۀ امکاناتشان برای تبلیغات به نفع خمینی استفاده کنند (یکی از شعارهای تبلیغاتی وعدۀ بهشت برین کردن ایران بود به دست او). این مراکز و وسائل به تدریج در میان گروه قابل ملاحظه ای از ایرانیان محروم از آزادی نفوذ کرد که برای باور این نوع تبلیغات مستعد بود.

دی سایت: سپس چه شد؟

امیرشاهی: فضای سیاسی سال ۱۹۷۹ آن‌ چنان خفقان‌آور و فاسد بود که مردم دیگر به اصلاح نظام فکر نمی‌کردند؛ بلکه می‌خواستند آن را از بیخ و بن برکنند و با همین نیت به راهپیمایی به خیابانها ریختند.

دی سایت: شما هم؟

امیرشاهی: در آغاز و فقط یک بار- آن هم تا نیمه راه - یعنی به محض آنکه شنیدم مردم به فریاد شعار میدهند: «خمینی عزیزم، بگو تا خون بریزیم» با احساس شرمندگی و سر در گمی از صف راهپیمایان بیرون رفتم.

این اولین و آخرین باری بود که در تظاهرات شرکت داشم. نمی‌توانم بگویم مردم واقعاً چه می‌خواستند یا چه فکر می‌کردند، فقط میدانستم که خون می‌طلبند.
تظاهرکنندگان آن زمان چندان مقصر نبودند؛ چون از اوضاع به جان آمده بودند و تقریباً انتخابی نداشتند.

به هر حال هر سخنی پیامدی دارد، حتی اگر فقط ناشی از احساسات باشد. تم محوری رمان در حضر من نفس انقلاب است و همین مسئله.

در فوریه ۱۹۷۹، مهشید امیرشاهی مقاله‌ای نوشت که انتشارش بسیار سر و صدا برانگیخت در دفاع از شاپور بختیار یعنی کسی که از مخالفان سرسخت محمد رضا پهلوی بود و شاه در آخرین تلاش و به امید جلب اعتماد مردم ، او را به نخست‌وزیری منصوب کرد. بختیار که تربیت شده در مکتب محمد مصدق بود مقام را پذیرفت چون آرزوی اصلاح اوضاع را داشت ولی متاسفانه "روشنفکران» و «نخبگان سیاسی" بختیار را تنها گذاشتند.

خانم امیرشاهی در آن مقاله روشنفکران و سیاستمدارانی را مورد حمله قرار داده است که به نظر او راه را برای حاکمیت اسلام‌گرایان هموار میکردند. این مقاله با این سطور به پایان رسیده است: «من از تنها ماندن هرگز هراسی به دل راه نداده ام ولی این بار می‌ترسم ــ نه به خاطر خودم، بلکه به خاطر آیندۀ این ملک و سرنوشت همه آنها که دوستشان دارم ».

دی سایت: در اعتراضات اخیر ایران نامی گه در مرکز توجه قرار گرفته، رضا پهلوی، پسر آخرین شاه است. چگونه می‌توان تغییر شعار «زن، زندگی، آزادی» در اعتراضات ۲۰۲۲ به «رضاشاه روحت شاد» یا «پهلوی برگرد» را توضیح داد؟

امیرشاهی: ما به نوعی مسافر زمان شده‌ایم. به عقب رانده ایم و در وضعیتی مشابه ۱۹۷۹ به سر می بریم: دیروز خمینی بود، امروز پهلوی که برای من هم غم‌انگیز است و هم نگران‌کننده.

از بعضی از ایرانیان گاه می‌شنویم : رضا شاه کشف حجاب کرد – با لحنی که گویی این عمل دستاوردی خجسته برای زنان بوده است چون متاسفانه نمیگویند یا نمیدانند که آژان ها و سربازان رضا شاه دستور داشتند جادر هر زنی را که با حجاب به خیابان بیاید با خشونت و جبر از سرش بکشند و بردارند و متأسفانه نمی‌گویند یا نمی‌دانند که این عمل لا اقل همان‌قدر شرم‌آور است و بی‌حرمتی به زن که اجباری کردن حجاب در رژیم فعلی.

دی سایت: اما رضا پهلوی برای بسیاری از ایرانیان امید بزرگی است. مردم اعتراض کردند و حتی جانشان را به خطر انداختند. کشتار رخ داد.

امیرشاهی: البته مردم دلایل موجهی برای اعتراض دارند. اما در بارۀ کشتار اخیر در ایران باید همینجا اضافه کنم که آنقدر ضد و نقیص گویی در اخبار بوده است که تشخیص سره از ناسره مشکل است. این تعداد آدم با پوشش‌های یکسان و مسلح به تفنگ از کجا ناگهان سبز شدند؟ ایران آمریکا نیست که تفنگ و فشنگ سر هر خیابانی در معرض خرید و فروش باشد. برای من هنوز ماحرا روشن نیست – برگردم به کشته شدگان فقط برای اینکه بگویم تعداد حتی اگر بسیار هم کم باشد در گلویم بغض می نشاند و زبانم را بند می آورد برای توجیه و توضیحش کمتر واژه‌ای در اختیار ندارم.

اما مایلم کسی به من توضیح بدهد و برایم توجیه کند که رضا پهلوی که طی شصت و پنج سال عمرش حتی یک روز یک کار برای یک ایرانی نکرده است، چطور ناگهان می تواند برای ۹۰ میلیون جمعیت قدمی برارد؟ رضا پهلوی که تمام عمر یک کتاب ادبی یا تاریخی به فارسی نخوانده است، به کدام زبان قادر است نیاز و درد این ۹۰ میلیون را دریابد؟ رضا پهلوی یک دیوان شعر از هزاران شاعر قدیم و جدید ایران را تا امروز حتی ورق نزده است تا بداند نمی بایست مدام دست گداییش پیش بیکانگان دراز باشد چون در دیوانی از اشعار فارسی نیست که لفظ «گدا» نقطۀ مقابل «شاه» نیامده باشد! حقیقتا گستاخی بی حد و حصر لازم است تا کسی یا گروهی شاه - گدا، یا گدا - شاه را «امید آیران» بخواند یا بداند! این موچودی که نه ایران می‌شناسد و نه ایرانی همان بهتر که پرچم دو رنگ به دست بگیرد و همچنان سر بر دیوار ندبه بگذارد و به زبان عبری حرف بزند و دست از سر پرچم سه رنگ و زبان چند هزار ساله و نود میلیون‌ ایرانی وطندوست با مذاهب و اعتقادهای جورا جورشان بر دارد و به همانهایی دل خوش کند که به او مقرری مختصری میدهند، گدا می دانندش و شاه می خوانندش.

دی سایت: به نظر شما چه باید بشود؟

امیرشاهی: باز می بایست به تاریخ مان رجوع کنیم. ما در ایران یک انقلاب قابل توجه داشته ایم: انقلاب مشروطه که از ۱۹۰۵ تا ۱۹۱۱ از نتایجش که نمونه انتقال موفق قدرت بود از شاه به مجلس بهره مند شدیم.

پهلوی‌ها نتایج و دستاوردهای مشروطه را نابود کردند. نظام تک‌حزبی آنها در نهایت راه را برای انقلاب ۱۹۷۹ هموار کرد. ما میبایست به آن ریشه های دموکراتیک یعنی پایان دادن به حکومت استبدادی و بازگرداندن مجلس به عنوان مرکز قدرت سیاسی بازگردیم.

دی سایت: چرا ایران را ترک کردید؟

امیرشاهی: راستش قصد ترک وطنم را ابداٌ نداشتم. چون معتقد بودم اگر بخواهم بر علیه دخالت روحانیون در امر ملکداری مبارزه کنم باید در کشورم باشم. اما در سطح بین‌المللی شایعاتی درباره من پخش شد دال بر اینکه رژیم مرا بازداشت کرده، مورد ضرب و شتم قرار داده و حتی با اسید سوزانده است. هیچ‌کدام از اینها در مورد من صدق نمی کرد. می‌دانم برای بسیاری دیگر چنین شد. جواب اعتراضات من از طرف مخالفان توهین و تعرض بود و از طرف دوستان متلک و تمسخر - اما چیز دیگری خیر. من عازم فرانسه شدم چون افراد خانواده : (مادر، خواهر، دختر و خواهرزاده‌) همگی در فرانسه بودند و از شنیدن این شایعات بسیار نگران - آن زمان گرفتن تماس تلفنی هم به آسانی ممکن نبود. تصمیم گرفتم از دوران مرخصیم استفاده کنم و بروم پیش خویشان تا همه از نزدیک ببینند من جسما سالمم و در پایان مرخصی – یعنی یک ماه – به وطن برگردم - متاسفانه آغاز حملۀ عراق به ایران مانع بازگشتم شد.

دی سایت: اکنون هم نقش شما بیشتر نقش ناظر از دور است. این برای شما چگونه است؟

امیرشاهی: پس از انقلاب ۱۹۷۹ دو نسل در ایران به دنیا آمده‌ است؛ افرادی که شاهد انقلاب نبوده اند و آن را نمی شناسند. اگر در وطنم بودم، با این هموطنان آشنا میشدم و از آن زمان برایشان می‌گفتم.

در این دوران غم غربت گاه از سر خشم گفته‌ام: تا وقتی ملاها در قدرتند هرگز پا به ایران نمی‌گذارم. اما این فقط حرفی ست از سر خشم و نومیدی. یکی از بزرگ‌ترین غم‌هایی که طی این نیم قرن بر دلم سنگینی کرده است دوری از سرزمینم است.

مهشید امیرشاهی در سالهای دور از وطن در دانشگاه سوربن پاریس مدرس زبان انگلیسی بوده است و همچنان به نویسندگی ادامه داده است و تا روزی که دکتر بختیار به دست مأموران جمهوری اسلامی ترور نشده بود با نخست‌وزیر پیشین شاه، همکاری داشته است.

دی سایت: اگر به ایران بازگردید چه اتفاقی می‌افتد؟

امیرشاهی: من داستان ‌نویسم، اما فعلاً قصد نوشتن داستان بازگشتم را ندارم. بدترین صحنه‌ها را هم نمی‌خواهم مجسم کنم. تهران امروز را نمی توانم در ذهن ببینم. فکر نمی‌کنم در روز ورود بتوانم شهری را که در آن بزرگ شده‌ام بشناسم - این هم از دردهایی ست که درمانی ندارد. من همیشه علاقمند بوده‌ام که با زبان‌های مختلف آشنا شوم و هر زبانی که یاد گرفته ام با عشق به آن زبان‌ بوده است. همیشه رابطه‌ای شیرین با نوشتن و سخن گفتن داشته‌ام. اما نشنیدن زبان مادری در کوچه و بازار اینجا، از دهان اطرافیان در کلاس درس و در اتوبوس و… نشنیدن آهنگ فارسی را بیش از دیگر کمبودها در این سال ها حس کرده ام. جایش خالی بوده است و هیچ چیز جایش را نتوانسته است پر کند. در بازگشتم: هر کس از کنارم بگذرد یا در کنارم بنشیند فارسی حرف می زند.

دی سایت: هنوز با کسانی که در ایران زندگی می‌کنند در تماس هستید؟

امیرشاهی: خیر. فعالیت سیاسیم در خارج مانع تماس با داخل بود، جون همیشه این احتمال می‌رفت که در ایران اسباب دردسر آشنایان شود. زمانی که وزارت ارشاد اخطاریه ای صادر کرد شامل اسم تعدادی از نویسندگان و شاعران که در آن نه فقط انتشار آثارشان که ذکر نامشان را هم ممنوع اعلام کرد - اسم من هم چون با الف شروع می شد در صفحات نخستین «پرونده‌های امنیتی» به چشم می خورد و تماسها را کاهش داد. (جملۀ معترضه:از آن پس هیچ‌یک از کتاب‌هایم در کتابفروشی‌ها و کتابخانه‌های ایران دیده نمی شد. در عوض انتشار «زیر میزی» و فروش آثار در "بازار سیاه"، بدون اجازه و اطلاع نویسنده بالا گرفت و البته در آمدش رفت توی جیب چند ناشر بی اخلاق!) برگردیم به موضوع صحبت :انتقادهای علنی من از رژیم، در تجمعات و سخنرانی ها انزوا را به اوج رساند. برای اینکه کسی را در معرض خطر قرار ندهم به دوستان و نزدیکان در ایران هم توصیه کردم که با من تماس نگیرند. این وضعیت با ماجرای سلمان رشدی به قله رسید.

دی سایت: چگونه؟

امیرشاهی: با آن فتوا، ملاها آموزه انقلاب اسلامی را به خارج صادر کردند و روشنفکران منتقدی مانند من،فارغ از ملیت یا محل زندگی‌شان، ناگهان هدف قرار گرفتند. ماجرای رشدی بحرانی جهانی شد و برای من انگیزه ای تا حرفم را روشن و به صدای بلند بزنم.

از من دعوت شد ریاست کمیته دفاع از سلمان رشدی را در فرانسه بر عهده بگیرم، نپذیرفتم - به دلایل مختلف – اولی اینکه نمی‌توانستم نقش رهبر گروهی را بازی کنم که حتی نمی تواند «امیرشاهی» را درست تلفظ کند !

خانم امیرشاهی فتوای خمینی را علیه سلمان رشدی - نویسنده بریتانیایی هندی - که به مناسبت انتشار کتاب آیات شیطانی در سال ۱۹۸۹ صادر شد، حمله‌ای به آزادی بیان میدانست و از نویسندگان و روشنفکران ایرانی و فرانسوی خواست با رشدی اعلام همبستگی کنند و پایه گزار کمیتۀ سلمان رشدی در فرانسه شد.

دی سایت: آینده ایران را چگونه می‌بینید؟

امیرشاهی: پیش‌بینی آن سخت است به ویژه با این همه اخبار متناقض و تبلیغات دروغی که از همه طرف پخش میشود، نمی‌توان با قاطعیت حرفی زد. آنچه در این روزها حس میکنم نگرانی عمیق است – نگرانی برای مردمان ایران و حکومت آیندۀ سرزمین پدریمان.

دی سایت: منظور شما از حکومت چیست؟

امیرشاهی: بدون شک منظور آن حکومتی نیست که اداره‌اش بر عهدۀ وطن فروشی جون رضا پهلوی باشد -که آشکارا مطیع و مجری دستورات یک مشت اجنبی بد نام و دشمن ایران است و با وقاحت از راه دور دستور تغییر رژیم ایران را صادر میکند. چنین حکومتی هیچ نیست جز توهینی نابخشودنی به ایرانیان که دخالت هیچ دولت‌ اجنبی را در ادارۀ کشورشان نه فقط تاب نمی آورند بلکه تصور این که بیگانه ای ــ هر که میخواهد باشد و از هر منطقه ای ــ به خود اجازه دهد در امور ایران فضولی و دخالت کند، برایشان غیرقابل تحمل و تصور است.

در پایان گفت‌وگو، مهشید امیرشاهی ما را به اطاق کار روشن و پر نورش برد. دست‌نوشته‌های خاطراتی را نشانمان داد که چندی ست سرگرم نگارش آنهاست. سپس به آشپزخانه بردمان - جایی که عطر «پلو» پیش از صاحبخانه به خوردن دعوتمان می کرد - و با خنده تعریف کرد: دایه ام همیشه می‌گفت «خانم» نباید وقتش را در آشپزخانه بگذراند. من ناگزیر آشپزی را هنگام تحصیل در انگلستان پیش خود و به کمک حافظۀ ذائقه ام یاد گرفتم.

به نقل از هفته‌نامه دی سایت (Die Zeit)

فراوان ز ایرانیان کشته شد ...

2026-01-28T17:04:00.001-05:00

فراوان ز ایرانیــان کشـتـه شد

ز خون یلان کشور آغشته شد

ایرانیان قدیمی تورنتو، آن‌هایی که به بحث و درس‌های نظری و فلسفی علاقمندند و رامین جهانبگلو را با جلسات هفتگی آگورا در دانشگاه تورنتو به خاطر دارند بیشتر از دیگران از مقاله اخیر او در مورد شرایط ایران شگفت‌زده‌اند. جهانبگلو بیشتر از یک دهه در این جلسات درس‌گونه، به تببین روش‌های خشونت‌پرهیز و گاندی‌وار برای رسیدن به آزادی و دموکراسی با استناد به فلسفه اخلاق صحبت می‌کرد.

مقاله دیروز جهانبگلو در ایندین اکسپرس با عنوان «عدم مداخله ترامپ در ایران، به رژیم، پیام مصونیت از مجازات خواهد فرستاد» با توصیف خشونت بی‌حد حکومت برای سرکوب اعتراضات و بی‌عملی کشورهای اروپایی شروع می‌شود. در ادامه مقاله به وعده‌های کمک ترامپ به مردم می‌پردازد که عملی نشدند. جهانبگلو در پایان نتیجه می‌گیرد که مردم ایران عدم دخالت ترامپ علی‌رغم وعده‌های اولیه را به عنوان چراغ سبزی به حکومت برای کشتار بیشتر تفسیر خواهند کرد. بعد اضافه می‌کند:

« فراموش نکنیم که این کشتارها (که عمدتاً جوانان را هدف قرار داده) بی‌تردید بر مخیلهٔ اجتماعی‌ـ‌سیاسی ملت ایران تأثیر خواهد گذاشت. بسیاری همچنان با چشم‌اندازِ تغییر به زندگی ادامه خواهند داد، اما با توحش سرکوب کنونی، طبقهٔ متوسط و اقشارِ فرودست کم‌کم به این باور می‌رسند که تنها یک شورش مسلحانه یا مداخلهٔ خارجی می‌تواند جمهوری اسلامی را سرنگون کند.

این گرایش به خشونت از سوی نسلی صلح‌طلب در تناقض با مفهوم سزمین پارس که به عنوان تمدنی از زیبایی و مدارای بین‌فرهنگی و بین قومیتی شناخته می‌شود تأسف‌بار خواهد بود.»

مقاله با معرفی نویسنده تمام می‌شود:

«نویسنده مدیر مرکز مهاتما گاندی برای مطالعات خشونت‌پرهیز و صلح در دانشگاه جهانی او.پی. جیندال است.»

به نظر می‌آید جهانبگلو می‌خواهد هشدار دهد که اگر این حکومت به زودی سرنگون نشود، خشونت افسارگسیخته‌ای که برای سرکوب اعتراضات به کار برد، نسل جوان را به سمت مبارزه مسلحانه و چریکی سوق خواهد داد. به عبارتی می‌گوید دخالت نظامی ترامپ توجیه اخلاقی دارد و گویا فرض را بر این گذاشته که این دخالت نظامی دامنه خشونت محدودتری خواهد داشت. به نظرم فرض دومی هم که در نظر گرفته این است که بین این دو گزینه، هیچ گزینه سومی هم متصور نیست.

این تحلیل، مهم و قابل توجه است. آما آیا تضمین جنگی با خشونت مهار شده اصلا ممکن است؟ سبوعیتی که رژیم در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه نسبت به مردم خودش نشان داد تضمینی است که اگر از سوی آمریکا تهدید جدی برای بقای خود احساس کند، از به آتش کشیدن ایران و منطقه تردیدی به خودش راه نخواهد داد. آمریکا و متحدانش هم این را به خوبی می‌دانند. چه بسا تاخیر ترامپ در عمل به وعده‌های کمک‌اش ناشی از تردید و یا آماده‌سازی از همین زاویه باشد. به نظرم دخالت نظامی زمانی رخ خواهد داد که آمریکا و متحدانش تضمین داشته باشند که ثبات منطقه به خطر نخواهد افتاد. چنین تضمینی یا با نفوذ در ساختار داخلی و زیر سر داشتن یک مهره از داخل رژیم برای انتقال قدرت میسر است (که احتمال ضعیفی است) و یا با فلج کردن کل حکومت ( نه صرفا زدن راس آن، خامنه‌ای) دست‌یافتنی است و آن با از بین رفتن کل زیرساخت‌ها و یک جنگ تمام عیار ممکن خواهد بود که نهایتا می‌تواند به جنگ‌های داخلی و چریکی هم بیانجامد.

اما اگر از دنیای نظری و فلسفی بیرون بیاییم به نظر نمی‌آید دیگر فرصتی برای توقف جنگ باقی مانده باشد و سخت می‌توان متصور شد که ترامپ از حمله نظامی منصرف شود.

مردم داخل و خارج از ایران خشمگین‌اند، عزادار هستند و مملو از نفرت از سطح درندگی و خشونت عریان حاکمانشان، و حق هم دارند که چنین باشند. اما اهل نظر، تفکر و تاریخ وظیفه دارند که این خشم و نفرت را در جهت راه‌نمایی و چاره‌اندیشی کانالیزه کنند. امیدی به مسولیت‌پذیری «رهبر» این حرکت نیست. به وقتش او را هم باید پاسخگو کرد. اما در این زمان به نظر می‌آید متاسفانه فرصت گفتمان ضدجنگ را از دست داده‌ایم و در آستانه مقطع دیگری قرار گرفته‌ایم. در این مقطع شاید تنها چیزی که دورنمای آینده ایران را کمی روشن‌تر بنماید، آموزش‌های گریز از خشونت و درگیری‌های داخلی است که هزینه و خشونت دخالت نظامی خارجی را برای مردم به حداقل برساند.

محمود عظیمایی

۸ بهمن ۱۴۰۴

دیدار با خانم نویسنده

2024-05-26T09:25:00.008-04:00

سه‌شنبه این هفته، ۲۱ ماه مه ۲۰۲۴ روزی ماندگار و استثنایی در زندگی من بود. در صد و چند کیلومتری پاریس، در روستایی که کوچه‌هایش از شدت اصالت و قدمت حس غیرواقعی قدم‌ زدن در شهرک‌های سینمایی را تداعی می‌کرد، من و مریم مهمان خانه زیبا و گرم خانم مهشید امیرشاهی بودیم.

وقتی تاریخ انقلاب ۵۷ را به دقت مرور می‌کنید، حتما به مقاله‌ مهمی می‌رسید که نویسنده‌اش یکه و تنها فریاد برآورد و در یادداشتی به روزنامه آیندگان نوشت: «کسی نیست که از بختیار حمایت کند؟» برای درک شجاعتی که برای نوشتن چنین یادداشتی در هفدهم بهمن ۱۳۵۷ لازم بوده است، باید شرایط انقلابی آن روزها را به درستی درک کرد: تصور کنید پنج روز است که ایرفرانس بر زمین نشسته و کاروان تبعیدیان انقلابی را به ایران برگردانده است. دو روز است که روح‌الله خمینی دولت انقلابی‌اش را معرفی کرده. مهدی بازرگان از پشتوانه خمینی و میلیون‌ها نفر انقلابی خشمگین برخوردار است. و در این شور انقلاب و پیروزی، مهشید امیرشاهی، نویسنده ۴۱ ساله می‌نویسد: «روحانیون صلاح نیست که خود را به سیاست آلوده کنند» و در مقابل آنهایی که موافقند اما «اعتقاد داشتند که زمان نوشتن آن مطالب هنوز نرسیده است» با جسارت می‌گوید «من برای زدن حرف حق زمان قائل نبودم». و در نهایت می‌پرسد که «یک نفر، حتی یک نفر در این ملک نیست که صدا و قلمش را صریحا و مستقیما در دفاع از شاپور بختیار به کار برد؟» پرسیدن این سوالِ مگو دل شیر می‌خواست در ۱۷ بهمن ۱۳۵۷. مهشید امیرشاهی در زمان‌های دیگری هم نشان داده است که برای زدن حرف حق، زمان قائل نیست. او جزو نویسندگانی بود که در اعتراض به حکم اعدام سلمان رشدی به دفاع از او برخاست و یکی از اعضای بنیان‌گذار کمیته فرانسوی دفاع از سلمان رشدی بود. بعد از اتفاقات اخیر در اسرائیل و فلسطین هم در دو مقاله به نسل‌کشی اسرائیل در غزه اعتراض کرده است.

رمان «در حضر» خانم مهشید امیرشاهی را اولین بار حدود ۱۰ سال پیش کشف کردم و به بهانه اتفاقات این چند سال دوباره و سه‌باره آن را خوانده‌ام. «در حضر» با دقتی وسواس‌گونه اتفاقات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ تا چندی پس از ۱۳ آبان ۱۳۵۸را در فرم یک رمان ثبت کرده است. چندماهی قبل از خیزش زن، زندگی، آزادی موفق شدم با ایمیل درخواستم برای اجازه اجرای رمان «در حضر» در قالب یک نمایش صوتی و همراه با استفاده از صداهای آرشیوی را با ایشان در میان بگذارم. در پاسخ خواسته بودند که با ایشان تلفنی صحبت کنم. نیم ساعتی صحبت کردیم. مشخص بود به وبسایتم سرزده و با دقت برخی از کارهایم را مرور کرده بودند. در همان صحبت نیم ساعته با شرط اینکه این کار با سرمایه‌گذاری هیچ دولتی، سازمانی، رسانه‌ای یا شخص خاصی انجام نشود، سخاوتمندانه اجازه اقتباس از رمان بی نظیر «در حضر» را به من دادند. اتفاقات تلخ و شیرین ۱۴۰۱ اگرچه اهمیت آشنایی نسل جدید با این اثر را در ذهن من ضروری‌تر ‌کرد، اما سرعت اتفاقات در آن روزها و دنبال کردن ساعت به ساعت اخبار که آدمی را عملا فلج می‌کرد و از طرفی گذاشتن تمام تمرکز و انرژی‌ام روی ثبت روزانه مسمومیت‌های مدارس، مرا از برنامه‌ریزی و کار روی این پروژه بازداشت. تا همین پنج شش ماه پیش که با گروهی از دوستان هنرمند دنیای نمایش در ونکوور و تورنتو برنامه‌ریزی جدی روی این پروژه را شروع کردیم. در این مدت هم چندباری تلفنی با خانم امیرشاهی گفتگو کرده بودم. مریم پیشنهاد داد که «تو باید خانم امیرشاهی را از نزدیک ببینی، تلفنی نمی‌شود!». جسارت درخواست دیدار حضوری را نداشتم. تا اینکه در یکی از صحبت‌های تلفنی وقتی گفتند کاش اینقدر دور نبودید و می‌شد حضوری صحبت کنیم، دل به دربا زدم و گفتم «اتفاقا اگر اجازه بدهید خدمت برسیم، قصد سفر داریم!» و این شد که ایشان با روی باز میزبان ما شدند.

وارد خانه که شدیم و از کتابخانه‌ی مملو از کتاب که گذشتیم وارد اتاق نشیمن شدیم. اما تا فهمیدیم آشپزخانه مقر اصلی گفت و گوی خانه است راهی آشپزخانه شدیم. میز گرد چوبی آشپزخانه از قبل با سلیقه خاصی با انواع غذاهای ایرانی برای سه نفر چیده‌ شده بود تا جور ساعت‌ها گفتگوی این سه نفر را بکشد. سه -چهار ساعت گفتگو با خانم امیرشاهی به سرعت برق و باد گذشت. یک ساعتی هم پشت دوربین من نشستند و نه تنها به درخواست من پیشگفتار «در حضر» را خواندند که سخاوتمندانه بخش‌هایی از کتابی منتشر نشده‌ را هم برای ما خواندند و اجازه دادند تا گفتگوهایی درباره رمان‌های «در حضر» و چهارپاره «مادران و دختران» را هم ضبط کنم.

بسیار خوشحال و مفتخرم که اعلام کنم مراحل ضبط و تولید پروژه نمایشی-مستند «در حضر» با همکاری Bygone Media، Blackout Art Society و Nowadays Theatre به زودی در تورنتو و ونکوور شروع خواهد شد. زمان انتشار این مجموعه که هنرمندان بنامی در آن نقش‌آفرینی خواهند داشت نوامبر ۲۰۲۵ خواهد بود. منتظر خبرهای بیشتر باشید.

توضیحی درباره مستند فرزندانقلاب

2020-02-13T16:59:00.001-05:00

-->

همانطور که بارها توضیح‌ داده‌ام این مستند محصول بی‌بی‌سی فارسی است و نقش من همانطور که در تیتراژ فیلم آمده محقق و یکی از تهیه‌کنندگان آن بوده است. نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان فیلم و در واقع سازنده این فیلم فرشاد بیان است. همانطور که در برنامه شصت دقیقه و جاهای دیگر توضیح داده‌ام من هشت سال پیش به قصد ساخت مستندی درباره صادق قطب‌زاده، تحقیق مفصلی را روی زندگی سیاسی و شخصی او شروع کردم. همزمان روی شبکه‌های اجتماعی بصورت منظم روند تحقیق و یاقته‌های آن را زیرعنوان سخنگوی‌آیت‌الله به اشتراک می‌گذاشتم. افراد بسیاری عکس، ویدیو، سند و خاطرات درجه اولی را از قطب‌زاده از طریق همین شبکه‌های اجتماعی برایم می‌فرستادند. بعد از دو سال خلاصه‌ای از مصاحبه‌های ضبط شده‌ام که همگی صوتی بودند را در قالب یک تیزر ۷-۸ دقیقه‌ای منتشر کردم به این امید که بتوانم اعتماد افراد بیشتری را جلب کنم تا پا پیش بگذراند و با مصاحبه برای این پروژه موافقت کنند. بهمن دارالشفایی عزیز که آن زمان با بی‌بی‌سی همکاری داشت باعث شد که فرشاد بیان این ویدیو را ببیند و پیش‌قدم شود و با جلب موافقت بی‌بی‌سی پیشنهاد همکاری به من بدهد. این پیشنهاد فرصت فوق‌العاده‌ای بود که من بتوانم با یک تیم حرفه‌ای از نویسنده و کارگردان و تدوین‌گر و فیلمبردار ایده اولیه‌ام برای ساخت مستندی تحقیق-‌محور را با استانداردهای بالای بی‌بی‌سی به واقعیت بدل کنم و البته نتیجه کار را مخاطب میلیونی بی‌بی‌سی هم ببیند.

طبق قراردادم با بی‌بی‌سی همه مصاحبه‌های انجام شده تا آن زمان (که عموما تلفنی ضبط شده بودند) را باضافه اسناد و مدارک جمع‌آوری شده و نتایج تحقیق تا آن زمان را در اختیار بی‌بی‌سی گذاشتم. دوباره سراغ تقریبا همه آن افراد رفتیم و اینبار مصاحبه‌ها بصورت ویدیویی ضبط شدند. متاسفانه در مواری موفق به این کار نشدیم و در نتیجه همان مصاحبه‌های تلفنی اولیه در کار نهایی استفاده شدند (مثلا مصاحبه با صادق طباطبایی که شوربختانه بیماری سرطان امانش نداد و موفق به تکرار مصاحبه نشدیم). در طول شش سال بعد از شروع همکاری با بی‌بی‌سی من همچنان در تحقیق روی موضوع، پیدا کردن آدم‌های جدید برای مصاحبه، رفتن به آرشیوهای مختلف برای بررسی اسناد و جستجوی آرشیوهای تلویزیونی خصوصا آرشیو سی‌بی‌سی در تورنتو با این پروژه همکاری داشتم. فرشاد علاوه بریافتن افراد تازه و گرفتن مصاحبه با آنها و ادامه تحقیقات و به خصوص شخم زدن آرشیو تصویری بسیاری ازشبکه‌های تلویزیونی، روند تولید فیلم را پیش می‌برد تا بالاخره به جایی رسیدیم که حس کردیم همه مواد لازم و ممکن برای تولید فیلم را دردست داریم. در آنزمان بود که فرشاد روند تدوین و شکل دادن به فیلم را با بابک سالک، تدوینگر فیلم شروع کرد که خودش حکایت جالبی است که امیدوارم حتما در این مورد و چرایی سه قسمتی شدن فیلم، زبان بصری آن و انتخاب موضوعات بنویسد. نتیجه کار اما در قالب یک فیلم مستند، حاصل تهیه‌کنندگی، نویسندگی و کارگردانی فرشاد بیان است. در طول مراحل تدوین که بیش از ۷ ماه طول کشید من همواره فرصت پیشنهاد و انتقاد از کار را داشتم و فرشاد با سخاوت همیشگی‌اش بسیاری از نظرات من را روی نسخه نهایی اعمال می‌کرد.

با نمایش فیلم در بی‌بی‌سی متوجه شدم که در فضای مجازی به اشتباه ازمن به عنوان سازنده فیلم اسم برده می‌شود. احتمالا به دلیل حضور پرنگ من در شبکه‌های اجتماعی و سابقه اشتراک گذاری مطالب مربوط به پروژه سخنگوی آیت‌الله از همان هشت سال پیش این اشتباه برای خیلی‌ها پیش آمده بود. اگرچه تا جایی که در توانم بود سعی کردم این را توضیح بدهم اما سیلی که در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده بود سهمگین‌تر از آن بود که با پاسخ‌های من کنترل شود. امیدوارم این یادداشت بخشی از این سوتفاهم‌ها را پاک کند.

محمود عظیمایی

حمایت مالی از پادکست رادیو دستنوشته‌ها

2018-10-13T14:56:00.000-04:00

در اپیزود ششم گفتم که پادکست ساختن کار پر زحمت و پرهزینه‌ایست و از آنجایی که تصمیم دارم تا جایی که ممکن است اسپانسر و تبلیغ تجاری قبول نکنم باید راهی برای تامین هزینه‌های پادکست پیدا کنم. اگر خارج از ایران زندگی می‌کنید و پادکست‌های رادیو دستنوشته‌ها را دوست دارید و معتقدید با بازنگری تاریخ معاصر ایران بر اساس اسناد آرشیوی و گفتگوهای تاریخ شفاهی می‌توان مانع تکرار اشتباهات تاریخیمان شد و اگر می‌خواهید به بقا و استقلال این پادکست کمک کنید، می‌توانید از این لینک توسط سایت GoFundMe به این هدف کمک کنید.

گزارش هزینه‌هایی که با استفاده از کمک‌های مالی شنوندگان انجام شود در همین وبلاگ منتشر خواهد شد.

رادیو دستنوشته‌ها - اپیزود ششم

2018-09-30T14:28:00.000-04:00

این اپیزود رادیو دستنوشته‌ها ویژه روز جهانی پادکست است. در این قسمت صدای کسی که با ابداع RSS حق بزرگی بر گردن وبلاگ و پادکست دارد را خواهید شنید. همینطور بخشی از اولین پادکست دنیا. همینطور از زبان کسی که کلمه پادکست را برای اولین بار بطور اتفاقی اختراع کرد داستان این اختراع را خواهید شنید. همینطور برایتان خبرها و جزئیاتی درباره پادکست دستنوشته‌ها در این قسمت خواهم داشت:

پ.ن: متاسفانه دو اسم را در این پادکست من اشتباه تلفظ کرده‌ام: یکی اسم دیو وینر و دیگری اسم کریستوفر لایدن. بدی پادکست این است که نمی‌شود هیچ اشتباهی را در آن اصلاح کرد. پادکست منتشر شده، روغن ریخته است!

پادکست‌های رادیو دستنوشته‌ها را درآی‌تیونز، گوگل پلی، ساوندکلاود و تلگرام دنبال کنید.
اگر به آدرس‌های بالا به دلیل فیلترینگ دسترسی ندارید اپلیکیشن کست‌باکس را امتحان کنید و در آن "رادیو دستنوشته‌ها - ایران" را جستجو کنید.

لینک دانلود

لینک‌های مرتبط:

وبلاگ کریستوفر لایدن +
وبلاگ In Pod We Trust +

رادیو دستنوشته‌ها - اپیزود پنجم

2018-08-22T00:06:00.000-04:00

در اپیزود قبل برایتان گفتم که چگونه بخشی از حاکمیت در حج سال ۶۵ با مخفی کردن مواد منفجره جنگی در وسایل حجاج ایرانی، حساسیت عربستان سعودی نسبت به حضور و فعالیت‌های حجاج ایرانی را بالا برد. در این قسمت وقایع حج سال ۶۶ را از زوایایی که کمتر به آن پرداخته شده برایتان بازگو خواهم کرد.

پادکست‌های رادیو دستنوشته‌ها را درآی‌تیونز، گوگل پلی، ساوندکلاود و تلگرام دنبال کنید.

لینک دانلود

لینک‌های مرتبط:

سال‌ها پیش در همین وبلاگ مطلبی درباره همین موضوع نوشته بودم به همراه ویدیویی : بازخوانی تاریخ : کشتار حجاج ایرانی در مکه
مقاله‌ای از جلال یعقوبی: جمعه خونین مکه؛ مسیری برای صدور انقلاب
ویدیوی سفر حج مسعود رجوی در سال۶۶
مستند قربانگاه زائران

رادیو دستنوشته‌ها - اپیزود چهارم

2018-08-12T23:37:00.000-04:00

از این قسمت ماجرای حج خونین سال ۱۳۶۶را از زوایایی که کمتر به آن پرداخته شده برایتان بازخوانی می‌کنم.

پادکست‌های رادیو دستنوشته‌ها را درآی‌تیونز، گوگل پلی، ساوندکلاود و تلگرام دنبال کنید.

لینک دانلود

رادیو دستنوشته‌ها - اپیزود سوم

2018-07-21T20:01:00.000-04:00

در این اپیزود در ادامه اپیزود دوم درباره به وزارت رسیدن محمد درخشش و همینطور نقش دولت کندی در تحمیل دکتر امینی به شاه و بررسی ارتباط آن با اعتراضات فرهنگیان خواهید شنید.

پادکست‌های رادیو دستنوشته‌ها را درآی‌تیونز، گوگل پلی، ساوندکلاود و تلگرام دنبال کنید.

لینک دانلود

درباره اسنادی که به یک طرح دخالت نظامی دولت کندی در ایران دلالت داشت، مقاله برای رادیو زمانه نوشته بودم که می‌توانید از لینک زیر آنرا بخوانید:

طرح مداخله نظامی کِنِدی در ایران

رادیو دستنوشته‌ها - اپیزود دوم

2018-06-14T19:55:00.000-04:00

در این اپیزود در ادامه اپیزود اول واکنش شاه به استعفای شریف امامی و پیشنهاد تشکیل کابینه به دکتر علی امینی را خواهید شنید.

پادکست‌های رادیو دستنوشته‌ها را درآی‌تیونز، گوگل پلی، ساوندکلاود و تلگرام دنبال کنید.

لینک دانلود

رادیودستنوشته‌ها - اپیزود اول

2018-05-01T19:48:00.000-04:00

اعتصاب سراسری فرهنگیان در آغاز دهه چهل خورشیدی و طرح جان اف کندی برای یک مداخله نظامی در ایران

این اولین قسمت از فصل اول پادکست‌های رادیو دستنوشته‌هاست. در این قسمت اعتصاب سراسری فرهنگیان در آغاز دهه چهل خورشیدی و طرح جان اف کندی برای یک مداخله نظامی در ایران را برایتان مرور خواهم کرد.این موضوع در سه دو قسمت بعدی پادکست تکمیل خواهد شد.
پادکست‌های رادیو دستنوشته‌ها را درآی‌تیونز، گوگل پلی، ساوندکلاود و تلگرام دنبال کنید.

لینک دانلود

معرفی رادیودستنوشته‌ها

2018-04-22T19:34:00.000-04:00

رادیو دستنوشته‌ها به زودی با مجموعه پادکست‌هایی درباره تاریخ معاصر ایران بر پایه تاریخ شفاهی، مصاحبه‌های اختصاصی و اسناد آرشیوی منتشر خواهد شد.

۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ برابر با دوم ماه مه ۲۰۱۸ خواهید شنید. پادکست‌های رادیو دستنوشته‌ها را درآی‌تیونز، گوگل پلی، ساوندکلاود و تلگرام دنبال کنید.

لینک دانلود

روز جهانی زن

2016-03-08T09:13:00.001-05:00

به سنت نیک ده سال گذشته، این هم پوستر امسال روز جهانی زن در کانادا. شعار امسال پوستر:

"توانمندسازی زنان به برابری رهنمون خواهد شد. یک زن که الهام بخش شماست را تگ کنید."

پوستر سال‌های گذشته:

پ.ن: انگار اگر همین بهانه هم نبود، این وبلاگ سالی یک پست جدید هم به خودش نمی دید!

روز جهانی زن

2015-03-08T06:25:00.001-04:00

نهمین سالی است که در روز جهانی زن، پوستر کانادایی این روز را در اینجا می‌گذارم. این هم پوستر امسال که تم اقتصادی دارد: زنان قوی، جهان قوی: بهبود فرصت‌های اقتصادی برای همه.

پوستر سال‌های گذشته:

گلبهار: داستان یک عکس و چهار روزنامه

2014-10-06T22:54:00.001-04:00

تهیه‌کننده و کارگردان: محمود عظیمائی

آن مرد بالاخره در آینه تمام قد فارسی

2014-04-16T18:30:00.000-04:00

چهار سال پیش شروع کردم به ترجمه کتاب «مردی در آینه» ی کرول جروم. اما بعد از انتشار چند پست، ادامه انتشار ترجمه‌ها را منوط کردم به پیدا کردن کرول و گرفتن اجازه‌ی او. دروغ چرا؟ کمی عذاب وجدان به خاطر رعایت حقوق مؤلف بود ، اما بیشتر ترس از پیگیری حقوقی!‌ چندماهی طول کشید تا شماره تلفنش را پیدا کردم. راضی نشد. چند ماه بعد دیدمش. باز هم راضی نشد مگر اینکه به جای وبلاگ ترجمه فارسی را چاپ کنیم و بفروشیم که شدنی نبود. بار دوم که دیدمش قبول کرد که اجازه دهد برگزیده‌ای از کتابش را در وبلاگ منتشر کنم اما خیلی زود نظرش تغییر کرد و خواست که یادداشتش را در وبلاگ منتشر کنم. امروز متوجه شدم اخیراً ترجمه‌ای از این کتاب توسط شخصی به نام «پ . ایراندوست» روی فضای مجازی منتشر شده است. این ترجمه در خیلی از قسمت‌ها مشابه و گاهی عینا مثل ترجمه همان چند بخش اولی است که از من منتشر شده بود اما بعضی جاها هم سبک ترجمه متفاوت می‌شود. مترجم حتی معتقد است که «مرد در آینه» ترجمه دقیق‌تری است برای عنوان اصلی که به نظر منطقی هم می‌آید. اگرچه همه عکس‌های وبلاگ (همراه با لوگوی دستنوشته‌ها) را دارد اما متاسفانه پاورقی‌هایی که من به متن اضافه کرده بودم در این متن نیست. به زودی باید با کرول قرار مصاحبه بگذارم. خبر منتشر شدن ترجمه فارسی کتابش را می‌گذارم تا بعد از مصاحبه بهش بگویم چون مطمئنم خوشحالش نخواهد کرد!

خیلی‌ها روی این وبلاگ سراغ متن کامل این کتاب را از من می‌گیرند. این ترجمه را می‌توانید از اینجا دانلود کنید.

روز جهانی زن

2014-03-08T17:51:00.004-05:00

هفت سال است که هرسال در روز جهانی زن، پوستر کانادایی این روز را در این وبلاگ می‌گذارم تا بهانه‌ای باشد که حقوق زنان حتی در کشورهای پیشرفته‌ای مثل کانادا در معرض خطر و تجاوز مردان قرار دارد. عنوان امسال این پوستر «زنان قوی، کانادای قوی» است و روی کارآفرینی برای زنان تأکید دارد.

امسال دوستی در فیسبوک خود جمله‌ای به مناسبت ۸ مارس نوشته بود که به نظرم هرآنچه لازم است در خود دارد:

روز زن روز تبریک گفتن و هدیه دادن و قدردانی نیست. روز بزرگداشت "مقام" زن نیست. روز بالا بردن آگاهی در مورد مظاهر گوناگون تبعیض و تلاش برای از بین بردن اونه. دقت کنیم که در مورد زن چیز خاص و ویژه ای برای بزرگ داشتن وجود نداره. تبریک گفتن به زنها و قدردانی از اونها در این روز بی معنیه و با قداست بخشی به جایگاه کنونی و فرودست زن در جامعه نقض غرض هم هست.

پوستر سال‌های گذشته:

اولین تحریم آمریکا علیه ایران چگونه شکل گرفت؟

2013-10-14T01:12:00.000-04:00

به سابقه روابط ایران و آمریکا که نگاه کنید می‌بینید که بحث "تحریم" سابقه‌ای سی و سه ساله در روابط پر پیچ خم ایران و آمریکا داشته است. جالب اینجاست که در دهه اول انقلاب در ادبیات جمهوری اسلامی از اصطلاح "محاصره اقتصادی" استفاده می‌شد و در سال‌های اخیر واژه "تحریم" است که به گوش می‌رسد. در حالیکه مراجعه به متن‌های انگلیسی آن زمان نشان می‌دهد که در ادبیات سیاسی انگلیسی چه سی سال پیش و چه الان همیشه صحبت از Sanction بوده است.

بعد از اشغال سفارت آمریکا در تهران برای اولین‌بار توسط دولت کارتر لایحه‌ای به گنگره برای تحریم اقتصادی ایران تقدیم شد. به نظر می‌آید صادق قطب‌زاده جزو اولین سیاستمدارهای جمهوری اسلامی بوده که با گشودن باب مذاکره مخفی با آمریکا با این تحریم‌ها سر به مقابله برداشت. طبق خاطرات همیلتون جوردن، رئیس کارکنان کاخ سفید در دوره کارتر، در 12 ژانویه 1980، برای اولین بار ایران از طریق پانامایی‌ها با آمریکا تماس برقرار می‌کند. "مارسل سلیمن" که از دیدار با قطب‌زاده در تهران به پاناما باز می‌گشت در دیداری با جوردن در فلوریدا به او اطلاع می‌دهد که ایرانی‌ها از فرصت حضور شاه در پاناما می‌خواهند برای حل مساله گروگان‌ها استفاده کنند و در اولین قدم آمریکا باید اجرای تحریم‌ها علیه ایران را به تعویق بیاندازد. جوردن تلفنی با کارتر صحبت کرده و موافقت وی را جلب می‌کند.

در اول آوریل 1980 بنی‌صدر در یک سخنرانی اعلام کرد که دولتش کنترل گروگان‌ها را برعهده می‌گیرد. اما آمریکا باید رسماً اعلام کند که از پروپاگاندا یا هرچیز تحریک‌کننده‌ای درباره گروگان‌ها خودداری کند تا زمانی که مجلس شکل بگیرد. براساس خاطرات جوردن، طبق برنامه‌ریزی قطب‌زاده، آمریکا‌یی‌ها از اینکه بنی‌صدر این موضع را در یک سخنرانی عمومی خواهد گرفت آگاه بودند و برای همین منظور کارتر، جوردن، گری سیک و دیوید آرون (معاون برژینسکی) از ساعت 5 صبح در اتاق "اوال" کاخ سفید در انتظار سخنرانی بنی‌صدر بودند تا اینکه خبر سخنرانی با تلگرامی از سفارت سوئیس می‌رسد. کارتر در ساعت 7:30 صبح همان روز در مقابل خبرنگاران اعلام می‌کند که سخنرانی بنی‌صدر یک قدم مثبت بود و در نتیجه ما یک بار دیگر اجرای تحریم‌ها را به تعویق می‌اندازیم.

در سوم آوریل 1980 بنی‌صدر اعلام می کند که علی‌رغم تصمیم شورای انقلاب، دانشجویان گروگان‌ها را پس نمی‌دهند. و در پی آن در هفتم آوریل آیت‌الله خمینی می‌گوید که مساله گروگان‌ها را مجلس آینده حل خواهد کرد. با این نظر آیت‌الله خمینی، آمریکایی‌ها ناامید از طرح قطب‌زاده برای آزادی گروگان‌ها رسما اجرای تحریم‌‌ها علیه ایران را اعلام می‌کنند و متعاقبا آمریکا روابط دیپلماتیکش را با ایران رسما قطع می‌کند.

مروری بر نظریات مختلف اخلاقی درباره مجازات اعدام

2013-10-10T19:12:00.001-04:00

تابستان سال پیش به دعوت انجمن فلسفی آگورا در دانشگاه تورنتو، درباره "اخلاق و مجازات اعدام" و نظریات موافق و مخالفی که در این باره وجود دارد صحبت کردم. فکر کردم امروز، دهم اکتبر، که روز جهانی مبارزه با اعدام نام‌گذاری شده است، بهانه‌ی خوبی است برای دوباره شنیدن این بحث:

سی‌ام ژوئن ۲۰۱۲، انجمن فلسفی آگورا، دانشگاه تورنتو

سخنگوی آیت‌الله: فراخوان همیاری

2013-08-11T12:04:00.000-04:00

آنها که این وبلاگ را می‌خوانند کم و بیش می‌دانند که بیشتر از دوسال است که تحقیق روی زندگی صادق قطب‌زاده، بخش مهمی از وقتم را به خودش اختصاص داده است. از ترجمه کتاب "مردی در آینه" شروع شد. "کرول جروم"، نویسنده کتاب و دوست دختر سابق قطب‌زاده گاهی موافق و گاهی مخالف انتشار ترجمه کتابش روی "دستنوشته‌ها" بود و همین موضوع سرانجام این کار را بی‌سرانجام کرد! درخلال ترجمه، آنقدر مدارک مرتبط از متن و مصاحبه گرفته تا ویدیو و صدا و عکس پیدا کرده بودم که وقتی ترجمه عملی نشد، به فکر تألیف افتادم. از یکسال پیش شروع کردم به انجام مقدمات یک سری مصاحبه با سیاسیون سابق، روزنامه‌نگاران و فعالین مدنی و سیاسی که از نزدیک با قطب‌زاده ارتباطهایی داشتند. اصل مصاحبه‌ها از حدود چهارماه پیش شروع شد و همچنان ادامه دارد. تا کنون بیش از ده ساعت مصاحبه (صوتی) با افراد سرشناس ضبط کرده‌ام. فایل‌های مصاحبه‌ها، همراه با انبوهی از روزنامه‌ها و مجلات و صداها و ویدیوهای قدیمی، برایم همچون گنجینه‌ای شده است که مرتباً از آنها "بک‌آپ" می‌گیرم مبادا که از دست بروند!

برای انجام مصاحبه‌ با افرادی که در ابتدا به نظرم غیرممکن می‌آمد، به لطف شبکه‌های اجتماعی مثل فیسبوک، توانسته‌ام ارتباطهای خیلی خوبی برقرار کنم. دوستان مجازی دیده و ندیده، خیلی از مدارکی که به آنها دسترسی نداشتم را برایم فرستاده‌اند. همین هفته پیش بعد از چند ماه گشتن بی‌ثمر به دنبال مجلات گویایی که یکی دو سال‌ اول انقلاب روی نوار کاست منتشر می‌شد، با یک "استتوس" فیسبوکی پیغام‌های دلگرم کننده‌ای گرفتم که به پیداشدن برخی از شماره‌های این نوارها منجرشد. هر کدام از یک گوشه دنیا. از خوانندگان خوب این وبلاگ هم هراز گاهی ایمیلی می‌گیرم که "فلان مجله را که با قطب‌زاده مصاحبه کرده بود را دارم اگر به دردت می‌خورد برایت بفرستم". این بود که مرا واداشت برای تکمیل مدارکی که لازم دارم اینجا از همه خوانندگان این نوشته درخواست کنم هر نوع مدرکی (بریده روزنامه، عکس، ویدیو، صدا، کتاب و ...) که یا خودشان دارند و یا از وجودش آگاهند را به من معرفی و درصورت امکان برایم به این ایمیل (dastneveshteha.weblog@gmail.com) ارسال کنند. باشد که این پروژه محصول مشترک همه ایرانیان آنلاین باشد!

اول مستند سخنگوی آیت‌الله منتشر خواهد شد اما بعدتر کتاب آن که مفصل‌تر و با جزئیات و مدارک کامل خواهد بود بیرون خواهد آمد. بعد از هردوی اینها، یک مجموعه تاریخ شفاهی از فایل‌های صوتی مصاحبه‌ها را در اختیار همه قرار خواهم داد.

پ.ن: صفحه فیسبوکی "مستند ایرانی" را برای معرفی مستند‌های خوب درست کرده‌ام. اگر مستند دوست دارید این صفحه را دنبال کنید. این صفحه آینه‌ای هم در گوگل پلاس دارد اگر اهل آنجایید.

داستان اولین پیش‌نویس قانون اساسی

2013-07-07T14:34:00.000-04:00

برای اولین بار که تلفنی با دکتر لاهیجی صحبت کردم، پاریس بودند. قبلا با ایمیل درخواست مصاحبه تلفنی داده بودم. گفتند ماه بعد برای دریافت دکترای افتخاری نسرین ستوده از دانشگاه یورک به تورنتو خواهند آمد و می‌توانیم مصاحبه حضوری داشته باشیم. پانزدهم ژوئن در هتل محل اقامتشان بیش از یک ساعت و نیم برای مصاحبه وقت گذاشتند. یکی از بهترین مصاحبه‌هایی بود که در رابطه با تحقیق روی زندگی قطب‌زاده تا به حال انجام داده‌ام. به نظرم دکتر لاهیجی یکی از شریف‌ترین و با اخلاق‌ترین فعالان سیاسی/ حقوق بشری است که من تا به حال فرصت داشته‌ام از نزدیک با آنها گفتگو کنم.

بخش قابل توجهی از گفتگوی آن روز ما در پی سوال من در مورد اولین پیش‌نویس قانون اساسی و ارتباط احتمالی آن با قطب‌زاده به جزئیات این داستان از اولین مکاتبات دکتر حسن حبیبی با دکتر لاهیجی، جلساتی برای بحث روی اصول این پیش‌نویس در محلی که دکتر ناصر میناچی برای این منظور در اختیار دکترلاهیجی، دکتر حبیبی، دکتر کاتوزیان و دکتر جعفری لنگرودی قرار می‌دهد تا دیدارهایی که این گروه با آیت‌الله خمینی و بعضی از اعضای شورای انقلاب داشتند می‌پردازد. فکر کردم با توجه به اهمیتی که این جزئیات دارند، بهتر است این بخش از کفتگو که ارتباط مستقیمی با موضوع پروژه "سخنگوی آیت‌الله" ندارد را زودتر منتشر کنم. بشنوید:

لینک دانلود +

شاهزاده‌ای در ردای یک رئیس جمهور

2013-06-04T00:30:00.000-04:00

همیشه بی معنی ترین شکل حکومت در ذهنت این باشد که یک نفر نه به خاطر لیاقت، که به خاطر اینکه خون پادشاه یا ملکه قبلی در رگ‌هایش جریان دارد شخص اول حکومت باشد، و بعد ناگهان خودت را رودررو با کسی ببینی که خیلی از پدر و مادرهای ما هنوز به او "ولیعهد" می‌گویند و بیشتر آدم های نسل ما او را "رضا پهلوی" صدا می‌زنند. این حسی غریب بود که دیروز بدجوری بر همه وجودم سنگینی می‌کرد. از طریق دو نفر از دوستان از حضور رضا پهلوی در تورنتو باخبر و برای یک جلسه گفتگو در روز بعد با وی دعوت شدم. دودل بودم برای رفتن یا نرفتن و به این دلایل تصمیم گرفتم که بروم:

نفس گفتگو به خودی خود یک قدم مثبت است.
فکر کردم اگر مثلا هاشمی (که می‌دانیم اتفاقاتی مثل رستوران میکونوس و اتوبوس نویسندگان به ارمنستان در زمان حکومت او رخ داد) به تورنتو سفر می‌کرد، اینقدر نگران دیدار و گفتگو با وی نبودم. حتی اگر رد صلاحیت نمی‌شد و من هم دستم به صندوق رأیی می‌رسید، چه بسا که به او رأی هم می دادم. دیدار با فرزند شاهی که دیکتاتور بوده مسلما به این بدی نمی تواند باشد!
و آخر اینکه برای ادامه تحقیقی که روی زندگی قطب‌زاده مدت‌هاست به آن مشغولم احتیاج به آشنایی و ارتباط با افرادی در رژیم گذشته دارم.

جلسه در هتل شرایتون و توسط "شورای ملی ایران"، شورایی که ماه گذشته در پاریس اعلام موجودیت کرد و رضا پهلوی را به عنوان سخنگوی خود برگزید، برگزار می‌شد. اما قبل از این جلسه‌ی نیمه‌عمومی به پنج-شش نفری این فرصت داده شده بود که در یک فضای غیررسمی با ایشان به گفتگو و پرسش و پاسخ بنشینند. به نظرم خود رضا پهلوی و یا اطرافیانش به این نتیجه رسیده‌اند که دیدارهای تکراری با عاشقان سینه‌چاک نظام پادشاهی که سراسر آه و افسوس از دوران طلایی گذشته و قربان صدقه رفتن‌ برای شاهزاده است، به جایی نمی‌رسند و باید نسل جوان‌تر و آن‌هایی که در فضای مجازی صدایی دارند وارد گود شوند. این به نظرم خیلی هم خوب است اما... امایش بماند تا پایین‌تر بگویم.

رضا پهلوی، در گفتمان سیاسی‌اش همواره گفته و می‌گوید که شکل نظام سیاسی ایران ِ آزاد و دموکراتیک را مردم انتخاب خواهند کرد، و آن چیزی که الان مهم است، فراهم آوردن شرایطی برای یک انتخابات آزاد است که مردم بتوانند بین نظام‌های پادشاهی مشروطه و یا جمهوری یکی را انتخاب کنند. این نوع موضع‌گیری را من می‌توانم از یک فعال و روشنفکر دانشگاهی بپذیرم اما نه از کسی که او را در ردای سیاستمداری می‌بینم که برای بدست آوردن قدرت سیاسی تلاش می‌کند. من نمی‌توانم درک کنم که چگونه یک نفر بسته به خواست مردم هم توانایی شاه شدن داشته باشد هم رئیس‌جمهوری.

روزنامه مهم تورنتو، تورنتواستار در همان روز، تیتر زده بود: "رضا پهلوی، شاهِ در انتظار ایران، در تورنتو"(١). گفتم اینکه شما موضع خود را در قبال شکل حکومت روشن نمی‌کنید برای شما هزینه دارد. یک نمونه از هزینه‌اش این می‌شود که خبرنگار تورنتواستار با وجودی که در متن مصاحبه از شما نقل کرده که شما خود را "شاه در انتظار" نمی‌بینید اما خلاف آن را برای تیتر مطلبش انتخاب کرده.

به نظرم از این تیتر باخبر نبود و کمی عصبانی شد. نمی‌دانم بابت سوال من بود یا کاری که تورنتواستار کرده بود. گفتم به نظر من همان حس عدم اعتمادی که خبرنگار تورنتواستار را وادار می‌کند چنین تیتری انتخاب کند، در پس ِ ذهن بیشتر ایرانیان هم هست. اینکه هدف شما بر خلاف آن چیزی که می‌گویید احیای نظام مشروطه سلطنتی است. اگر موقعیتش پیش نیاید آن وقت شاید برای ریاست جمهوری تلاش کنید. پاسخ داد که به چه زبانی باید بگویم که اینطور نیست؟ چقدر باید تکرار کنم؟ و پیشنهاد داد فیلم Life of Brian (٢) را ببینم.

دیدار نیمه عمومی با حدود ٣٠٠-٢٥٠ نفر شرکت‌کننده به قرائت منشور ملی ایران، چند سخنرانی و در نهایت سخنرانی خود رضا پهلوی و پرسش و پاسخ با حضار گذشت.

حرف‌هایش خوب بود. پاسخش به انتقاد شاه‌دوستانی که مثلا چرا از آشتی ملی حرف می‌زنید عالی بود. شخصی پرسید من چگونه می‌توانم با پاسداری که مرا شکنجه داده آشتی کنم. پاسخ داد این چرخه انتقام درجایی باید متوقف شود. از ایده Truth and Reconciliation گفت و از روش‌های ماندلا در آفریقای جنوبی مثال زد.

حس غریب دیدن این همه سلطنت‌طلب در یک جا تجربه عجیبی بود. وقتی خانمی پشت میکروفن بعد از تمجید و ثنای شاهزاده گفت که از حس برتر برخوردار است که آینده را خواب می‌بیند و در خواب دیده است که شاهزاده و شهبانو به ایران باز می‌گردند، به وضوح چشمان نگران شاهزاده را می‌دیدم که عکس‌العمل ما شش هفت نفری که در ردیف جلو نشانده بودنمان را واکاوی می‌کرد. از ما به وضوح انتظار سوال داشتند. فرصت و مجالش نبود که به شاهزاده بگویم این یکی دیگراز هزینه‌های این "استراتژی ابهام" (٣) و یا "سکوت" شماست که چنین هوادارانی دورتان را گرفته‌اند که به قول انگلیسی زبان‌ها حس Embrrass شدن از نوع حمایت‌هایشان را می‌توان در چهره‌تان دید. تعبیر "سکوت" را یکی از همراهان جمهوری‌خواه ایشان مطرح کرد. به نظرم تا زمانی که رضا پهلوی موضع‌اش را در قبال اینکه در آینده سیاسی ایران خود را در ردای یک شاه می‌بیند یا یک رئیس جمهور روشن نکند، نمی‌تواند اقبال بیشتری از طبقه جوان ِ روشنفکر و دانشگاهی انتظار داشته باشد.

پی‌نوشت‌ها:

١. این تیتر روز بعد با رایزنی آرش به "پسر شاه" تغییر کرد. +

٢. این فیلم کمدی محصول ١٩٧٩ است. یعنی همان سالی که شاه ایران را ترک کرد.

٣. تعبیر از دوستی است که در جلسه بود.

لینک ویدیوی نشست کنگره ملی ایران در تورنتو +

شعارهای انقلاب ۵۷ - قسمت اول: پیش از پیروزی انقلاب

2013-02-11T01:41:00.000-05:00

کارهای تحقیقی زیادی روی شعارهای دوران انقلاب ۱۳۵۷ از لحاظ محتوایی و همینطور موسیقایی انجام شده است. در چند سال گذشته هروقت در جستجوی ویدیوهای آرشیوی آن دوران برای مطلبی روی وبلاگ بودم و به شعاری از آن دوران برمی‌خوردم، آنها را در آٰرشیو شخصی‌ام نگه می‌داشتم تا به شکلی در آینده از آنها استفاده کنم. به نظرم رسید خوب است این صداها را در این صفحه پست کنم و هر شعار جدیدی را هم که پیدا می‌کنم به این مجموعه اضافه نمایم. فعلا این پست فقط بخش اول این شعارها خواهد بود که به پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ می‌پردازد. به زودی بخش دیگری که مربوط به دو سه سال پس از پیروزی انقلاب (دوران تثبیت) می‌پردازد را هم به آن اضافه خواهم کرد. امیدوارمدر آینده به چند مقطع دیگر مانند دوران جنگ، بعد از قطعنامه (سازندگی)، جنبش‌های دانشجویی (۱۸ تیر) و جنبش سبز هم بتوانم بپردازم. مقایسه تفاوت‌های محتوایی، موسیقایی و شعری این شعارها در مقاطع مختلف که به خواستگاه شعار (مردم یا حکومت) و تغییرات در جامعه و مسائل و نیازهای آن برمی‌گردد، می‌تواند موضوع بحث و نظر فراوانی برای اهل فن باشد.

۲) کاخ نیاوران را به خاک و خون می‌کشیم | قسم به خون شهدا شاه تو را می‌کشیم

۴) لحظه به لحظه گفتم | زیر شکنجه گفتم | یا مرگ یا آزادی

۵) ما همه سرباز توایم خمینی | گوش به فرمان توایم خمینی

۶) می‌کشم | می‌کشم| آنکه برادرم کشت

۷) سحر می‌شه سحر می‌شه | سیاهی‌ها به در میشه | ....

۸) برای حفظ قرآن | ارتش تو یار ما باش

۹) بختیار | بختیار | نوکر بی اختیار | ... (ادامه به ترکی)

۱۰)‌ تا خون مظلومان به جوش است | آوای عاشورا به گوش است | ...

۱۱) مرگ بر شاه | مرگ بر شاه | مرگ بر شاه

۱۲) ای خمینی | ای مجاهد | ...

۱۳) پیروی می‌‌کنیم حکومت علی را | سرنگون می‌‌کنیم رژیم پهلوی را | مرگ بر شاه | مرگ بر شاه

۱۴) در راه حق و قرآن | می‌میرم ای خواهر عزیزم | رسالتت بر دوشم | می‌کشم | برادر شهیدم

۱۵) سکوت هر مسلمان | خیانت است به قرآن

۱۸) امروز روز آزادی است | جای شهدا خالی است

ضمیمه:

موسیقی شعارهای انقلاب اسلامی، محسن نفر، فصلنامه هنر، پائیز ۱۳۶۲ +
فرهنگ انقلاب ۱ ۲
نگاهی نو به شعارهای دوران مبارزه با رژیم پهلوی +
بررسی زمینه ها و اهداف انقلاب اسلامی ایران بر اساس شعارهای انقلاب، محمد حسین پناهی، فصلنامه علوم اجتماعی +
شعارهای انقلاب +
نگاهی آماری- تحلیلی به شعارهای انقلاب/ حافظه شنیداری- گفتاری انقلاب در معرض فراموشی، سرگه بارسقیان +
بررسی شعارهای دوران قیام ۱ ۲
طراحی شعارهای انقلاب؛ سازماندهی شده يا خودجوش؟ مریم رستگار +

آرگو و چند عدم انطباق تاریخی

2012-10-19T18:41:00.002-04:00

آرگو بر خلاف حرف و حدیث‌ها اصلا فیلم بدی نبود. خصوصاً در مقایسه با محصولات دیگر هالیوود درباره ایران، به نظرم این فیلم از حداقل کلیشه پردازی در مورد ایرانی‌ها استفاده کرده است. شروع فیلم با گفتاری روی تصاویر انیمیشن شروع می‌شود درباره کودتای آمریکایی-انگلیسی ۲۸ مرداد برای سرنگونی حکومت ملی مصدق، و بعد سلطنت محمدرضا پهلوی با اتکا به خفقان ایجاد شده توسط ساواک و شکنجه در زندان‌ها. همینطور ولخرجی های دستگاه سلطنت در شرایطی که بخشی از مردم در فقر به سر می‌بردند و با وجود همه اینها حمایت آمریکا از حکومت ایران. گویی "بن افلک" با این توضیحات می‌خواهد به بیننده خود دلایل خشم عمومی مردم از آمریکا در اشغال سفارت را توضیح بدهد که به نظرم در هیچ کدام از تولیدات هالیوود درباره ایران سابقه ندارد.

داستان این عملیات نجات دیپلمات‌های آمریکایی که در منزل سفیر کانادا در تهران مخفی شده بودند را یک سال پیش نوشته بودم (بازخوانی تاریخ: اشغال سفارت آمریکا و فرار کانادایی). "بن افلک" سعی در خور توجهی کرده تا شرایط آن سال‌های ایران را بازسازی کند اما چند مورد عدم انطباق تاریخی به نظر من رسید. اول اینکه مأمور سیا می‌گوید برای گرفتن مجوز فیلمبرداری فیلم قلابی‌شان باید به "وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی" برود و بعد صحنه‌ای را می‌بینیم که تابلو وزارتخانه را با همین نام کامل نشان می‌دهد. اما جالب اینجاست که در آن سال هنوز "وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی" وجود نداشت. در دوره دولت موقت نام این وزارتخانه "اطلاعات و جهانگردی" بود با وزارت "ناصر میناچی". در هفتم خرداد ۱۳۵۸ نام این وزارتخانه به "وزارت ارشاد ملی" تغییر یافت و تا سال ۱۳۵۹ همین نام را داشت. در سال ۱۳۵۹ در کابینه رجایی نام وزارتخانه به "وزارت ارشاد اسلامی "تبدیل شد که وزیر آن "عباس دوزدوزانی" بود. نهایتا نام فعلی "وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی" از دوازده اسفند ۱۳۶۵ بود که به این وزارتخانه اطلاق شد. (منبع: سایت وزارت ارشاد). بنابراین در زمان این عملیات یعنی بهمن ۱۳۵۸ نام وزارتخانه "ارشاد ملی" بوده است.

اگر از اینکه تاکسی‌های نارنجی تهران در سال ۱۳۵۸ به جای پیکان، پژو هستند بگذریم، اینکه پرسنل سپاه پاسدارن در آن زمان کلاه سازمانی دارند آن هم کلاه سبز پهلوی به نظرم اصلا قابل بخشش نیست. سپاه تا بعد از پایان جنگ کلاه و درجه نداشت.

تناقض‌هایی هم در روایت داستان یا واقعیت‌های تاریخی وجود دارد که احتمالا نتیجه هالیوودیزاسیون ماجرا و افزودن هیجان و تعلیق‌های معمول است. مثلا در روایت واقعی ماجرا با قلم "آنتونیو مندز" مأمور سیا در وبسایت سی.آی.ای می‌خوانیم که دو نفر در جریان این عملیات وارد تهران می‌شوند و نه یک نفر. همینطور بر خلاف آن چیزی که در فیلم نشان داده می‌شود ایرانیها تا زمانی که یک خبرنگار مونتریالی خبر را برخلاف خواست دولت کانادا که می‌خواست آنرا محرمانه نگه دارد منتشر کرد (که آن هم البته بعد از خروج آمریکایی‌ها بود) از ماجرا بویی نبرده بودند. اما در فیلم ما عملیات تعقیب و گریز در باند فرودگاه مهرآباد را می‌بینیم که واقعیت تاریخی ندارد. (آنونس فیلم)

اخبار سی.بی.سی شب بعد از این عملیات و یعد از انتشار روزنانه مونتریالی خبر را اینگونه پخش کرد: +

حق پرهزینه حیات

2012-09-30T13:06:00.000-04:00

حسن رسولی به همراه همسر و دخترش
در بیمارستان سانی بروک
عکس از روزنامه تورنتواستار

حسن رسولی، مهندس برق، دو سال پیش همراه با همسرش پریچهر و دخترش مژگان از ایران به کانادا مهاجرت می‌کند. روز قبل از پروازشان، به دلیل خاکسترهای آتش فشانی، بیشتر پروازهای اروپا لغو شدند. رسولی این را به عنوان پیام و نشانه‌ای که آنها نباید به این سفر بروند تعبیر می‌کند اما مژگان سعی می‌کند پدرش را متقاعد کند که خرافاتی نباشد. بعد از چند ماه از وردشان به کانادا رسولی به دلیل مشکل شنوایی در گوش راستش، خود را به بیمارستان سانی بروک (که از قضا محل کار من هم جزیی از این بیمارستان است) می‌رساند و مشخص می‌شود به یک جراحی نیاز دارد. جراحی به خوبی پیش می‌رود اما وی در اتاق عمل منانژیت باکتریایی می‌گیرد و مدت دو سال است که یک زندگی گیاهی را در بیمارستان سانی بروک ادامه می‌دهد.

بیمارستان سانی بروک سیاست خاصی دارد که طبق آن وقتی درمانی برای بیمار مفید نباشد و کمکی به بهبود وضعیت او نکند، خدمات درمانی باید متوقف شود. طبق این سیاست، بیمارستان از خانواده رسولی می‌خواهد که رضایت‌نامه‌ای را امضا کنند که به بیمارستان اجازه می‌دهد وی را از دستگاه جدا کنند که نتیجتا منجر به مرگ کامل وی شود. خانواده وی از این کار امتناع می‌کنند. بعد از مدتی بیمارستان به آنها اطلاع می‌دهد که حتی بدون اجازه آنها، بیمارستان می‌تواند این تصمیم را عملی کند. با اصرار خانواده وی، بیمارستان قبول می‌کند که دستگاه ها برای مدتی جدا نشوند اما خدماتی مثل سی.پی.آر به وی داده نشود. بعد از مدتی سطح هوشیاری آقای رسولی به سطح مینیمال می‌رسد (کمی بیشتر از عدم هوشیاری) که کار را برای بیمارستان مشکل می‌کند. با این وجود در آخرین روزی که بیمارستان قصد داشته دستگاه‌ها را جدا کند، پریچهر، همسرش که در ایران پزشک بوده، با ترفندی اعلام می‌کند که می‌خواهد اعضای بدن همسرش را اهدا کند و چون کارهای اداری این تصمیم چند روزی زمان می‌برد، بیمارستان ناچار می‌شود جداسازی وی از دستگاه‌ها را به تعویق بیاندازد. در این فاصله خانواده رسولی موفق می‌شوند وکیلی را پیدا کنند که جلوی این اقدام بیمارستان را تا به امروز گرفته است.

دیشب ایمیلی آمد از رئیس بیمارستان به همه کارکنان که فردا ازاینکه در روزنامه تورنتو استار گزارشی از این پرونده که در آن از چند پزشک بیمارستان هم اسم برده شده را خواهید دید جا نخورید! و اینکه ما به تشخیص و تخصص شما احترام می‌گذاریم و از شما حمایت می‌کنیم.

پرونده این "پایان حیات" همچنان در دادگاه‌های کانادا در جریان است. خانواده رسولی می‌گویند که بیمارشان گاهی لبخند می‌زند. حتی یک بار همین هفته به درخواست آنها برای خوش آمدگویی به یک ملاقات کننده انگشتش را تکان داده است. وکیلی که روی پرونده‌های پایان حیات کار می‌کند به تورنتو استار گفته است که پزشکان دخالت دادگاه و قانون در این موارد را زیر سوال رفتن تخصص و تشخیص‌شان می‌دانند. وکیل دیگری می‌گوید وقتی حتی قاتلان سریالی در این کشور حق برخورداری از یک دادگاه منصفانه را دارند چرا شخصی که تنها جنایتی که مرتکب شده این است که بیمار شده نباید از این حق برخوردار باشد؟

بیمارستان سانی بروک پیش از این هم به دلایل مشابهی پایش به دادگاه کشیده شده است. البته موارد گذشته شکایت بستگان بیمار بعد از مرگ بیمار بوده است اما مورد آقای رسولی ظاهرا تازگی دارد.

آنچه که واضح است هزینه سنگین نگهداری از چنین بیمارانی است که نقش اصلی در این تصمیم‌گیری‌ها را بازی می‌کند. هزینه درمان در سیستم درمانی کانادا بر دوش دولت و درنتیجه مالیات دهندگان است. روزی 2000 دلار تخمین گزارش نویس روزنامه برای بیماری در چنین شرایط است. خانوده رسولی هم با توجه به همین قضیه برای جمع‌آوری کمک‌های مردمی رو به اینترنت آورده‌اند اما تا کنون موفق شده‌اند فقط 4600 دلار از هدف 90 هزار دلاریشان را جمع کنند.

کامنت‌های مردم زیر این گزارش تورنتواستار خواندنی هستند. شخصی پرسیده اگر یک کانادایی مسیحی در ایران چنین مشکلی داشته باشد، سیستم درمانی ایران اینقدر برایش هزینه می‌کند؟ دیگری گفته وظیفه دکترها حفظ جان بیمارهاست نه حفاظت از غرور حرفه‌ای‌شان! بعضی هم به حق حیات در مسیحیت تأکید کرده‌اند و دیگرانی هم پاسخ داده‌اند که دین و مذهب حق دخالت در چنین اموری را ندارند. خیلی‌ها هم گفته‌اند که دیگر نمی‌خواهند به بیمارستان سانی بروک بروند!