NHƯ GIẤC MƠ THẾ KỶ-
CUỘC THANH TẨY CỦA DẾ

Nguyễn Thanh Hiện

viết cho người tôi yêu thương

ta cũng chẳng biết giấc mơ bắt đầu như thế nào, nhưng khi nhìn thấy em thì hết thảy mọi chuyện diễn ra suôn sẻ, khi trông thấy ta hết thảy lũ chim rừng vỗ cánh bay lên bầu trời tháng tám có những đám mây mùa thu đến muộn có vẻ còn phân vân do dự về việc tham dự cuộc chuyển mùa của chúng, xin chào người đến với bầu trời mùa thu, dường bấy giờ ta nghe vang lên trong tâm tưởng lời chào thân thiết của chim, xin chào các bạn của bầu trời mùa thu, của bầu trời tự do, bấy giờ trong tâm tưởng ta cũng vang lên những lời thân thiết, và lũ nai trên rừng như rũ sạch hết niềm ngơ ngác của thế kỷ trước đường hoàng bước đến trước ta, dường hết thảy lũ chúng là đều mỉm cười như để cho ta biết là chúng đã nhìn thế giới với cách nhìn khác trước, xin chào người đến với rừng mùa thu, xin chào người đến với rừng mùa thu, lũ nai con tranh nhau lập lại lời chào vừa buột thốt ra của lũ nai mẹ, xúc động làm sao trước giọng nói ngây ngô của lũ trẻ vốn ăn lá rừng uống nước suối đêm nằm giữa những ánh mắt yêu thương của đám sao đêm, giữa lúc ta còn bối rối chưa nói được lời nào với lũ nai trên rừng thì lũ dế đã kéo đến, dường hết thảy lũ dế trên mặt đất đều kéo đến chỗ ta, không phải ca từ kiểu chứa chấp những mưu toan triết lý về tồn tại kiểu con người, cũng chẳng phải là giao hưởng, cũng theo cách gọi của con người, là ở bên trên hết thảy những thứ đó, từ đó tuôn chảy ra những gì gọi là ca từ, là giao hưởng, cuồn cuộn như thác đổ, nhưng thanh thản như lời mỹ nữ còn nằm trong niềm e ấp, cứ tạm gọi là những lời ca bất tuyệt của lũ dế, em có nhìn thấy không, cả lũ người thô lỗ, cả lũ người hiếu chiến, cả lũ người giả dối đê hèn, hết thảy lũ ngông cuồng của thế kỷ là đang bị cuốn trôi đi, em có nhìn thấy không, những lời ca bất tuyệt của lũ dế là đang quét sạch hết lũ chúng, ta nói, mỉm cười nhìn em, em cũng mỉm cười nhìn ta, vẫn im lặng, chẳng nói lời nào, và mặt đất trở nên trong sạch, cám ơn những lời ca của dế, ta tự nói với mình trong tâm tưởng, và nói với em về mặt đất không còn những tăm tối, rác rưởi, em thấy không, mới tinh khôi như buổi trước buổi hồng hoang, ta nói, mỉm cười nhìn em, em cũng mỉm cười nhìn ta, vẫn chẳng nói lời nào, hóa ra thì ta chỉ nhìn thấy em trong tâm tưởng.

21/5/ 2013

Còn Là Nghìn Kiếp Sau

Đào Vũ Hoài

– Này, cái nhà ông Nếnh, làm gì ngồi bần thần như thánh linh lỡ cỗ sỏ lợn thế kia. Bà Nếnh ơi, chưa cơm nước gì ư?

Cái giọng re ré đon đả, chua ngoa ngoắt của con mụ hàng xóm kia đến hôm nay thì người đàn ông chừng không còn chịu nổi.

– Nó đi rồi.

– Sao cơ, đi đâu?

– Đi đâu ai biết.

– Ô hay...

Người đàn ông gầm lên:

– Nó theo giai! Phải, nó bỏ nhà theo giai!

– Chết chửa, ông bảo làm sao...

– Mặc mẹ nó!

– Ô hay...

– Mặc mẹ nó! Mặc tôi! Cút ngay!

– A, cái nhà ông này hay nhỉ...

– Cút ngay! Cút!

Con mẹ hàng xóm ngoe nguẩy bước qua mảnh sân lầy, ra đến cổng ngoái lại thòng một câu bằng được:

– Lão già chết tiệt! Nó bỏ đi cũng là phải kiếp cái nòi tổ nhà ông! Chết phứt đi cho rảnh!

Người đàn ông vẫn ngồi lì ở thềm cửa, nghe sau lưng chiều nhòa lẩn lút mỏng thêm trong sâu thinh lặng đang âm âm khép kín lại. Một ngày thế cũng qua. Dẫu gì cũng đã buồn vui trọn một ngày. Một đời buồn vui. Bỗng đâu người đàn ông nhận thấy con mụ hàng xóm nó có sao cũng chưa xấu nỗi chi là xấu thế, tuy cái mặt mẹt dày cùi cứ bư ra, mình mẩy béo phệ nhũn nhẽo, áo quần luốc nhuốc biếng thay khai thum thủm, kẽ răng đen xỉn dính bựa. Mụ thối mồm có tiếng trong khu phố. Người đàn ông gục đầu cười lục khục. Lỗ mãng và hung ác cũng con mụ này. Khóc mướn, đánh ghen hay chửi hùa, mụ ta không từ một dịp, luôn hết lòng với làng nước. Người đàn ông thủng thẳng cuốn điếu thuốc sâu kèn, quẹt diêm đánh lửa. Nghĩ cho cùng cũng tội cho mụ, góa bụa một đời, vốn liếng mỗi gánh khoai luộc tần tảo nuôi con. Mụ quyết, có chăng đi nữa, con cái mụ ngày sau ra đời sẽ phải tày người ta. Chúng nó nay khấm khá cả. Thằng anh lớn xuất cảnh lao động lấy được cô vợ Tiệp hồng hào phốp pháp, làm ăn chắt chiu gửi tiền về cho đứa em gái ra mở cửa hiệu uốn tóc, hớt tỉa sấy gội, thêm phần phục vụ đánh dũa móng tay và nặn mụn trứng cá. Thằng Bẻm nhà ông sống được ngày này hẳn cũng xem xém tuổi con bé kia đấy. Người đàn ông hãm hơi thuốc thật sâu buồng phổi, chặp sau bâng lâng nhả khói lên nền chàm đang loang lổ đuối. Thương lắm, thời buổi bấy giờ đến bữa thường chỉ độc củ khoai ăn dằn đáy dạ, chạy chọt thế nào cũng hiếm khi bới ra nọn gạo độn vào. Được hôm thêm cho vài hạt lạc rang mặn cu cậu hơn hớn hỉnh mũi. Ấy vậy mà lớn phổng, đĩnh đạc lắm cơ. Người đàn ông dằng hắng khạc, nhổ phẹt bãi đờm. Đéo mẹ, đẻ ra liệt sĩ cũng phải dài hơi trông vào mảnh giấy chứng minh treo trên tường. Nó bảo, không đi nó thẹn với chúng bạn đồng lứa. Trên Lạng người họ đã vượt cửa ngách biên giới nhằm tạo một mũi chính diện từ mạn Ải Bắc. Nó bảo, người họ dẵm lên xứ mình nhục lắm. Người đàn ông quăng mẩu thuốc tàn. Con hẻm đã xôn xao lên đèn. Xóm giềng hồi hổi thơm cơm chiều. Bóng tối trong kia dịu dàng phủ cánh lên hai vai người đàn ông đang ngồi ở ngưỡng cửa. Ông ta lại nhổ nước bọt, quay nói vọng vào nhà:

– Một ngày thế cũng xong.

– Quyết thôi.

– Ừ...

Chiều đã om om tắt trên ô cửa gác cánh gỗ bên căn đối diện. Mặt tường quết vôi tai tái xanh ánh điện, người đàn ông nghe lòng cùng hanh hanh trùng thấp, vu vơ nhạt.

– Bố nó...

Người đàn ông dường cũng không muốn ngồi nán thêm làm gì.

– Ừ.

Đ.V.H.

Tiếng nói Uyên - Kha trước toà

Lời cảnh tỉnh cuối cùng cho ĐCSVN

Hoàng Hưng

Hôm qua 16/5/2013, tòa án tỉnh Long An đã xét xử sơ thẩm và kết án hai bị cáo Đinh Nguyên Kha, Nguyễn Phương Uyên 16 năm tù về tội “tuyên truyền chống nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” theo điều 88 Bộ luật Hình sự. Đinh Nguyên Kha 8 năm cộng 2 năm cho tội cố ý gây thương tích trong một vụ án khác chưa chấp hành hình phạt, Nguyễn Phương Uyên 6 năm. Cả hai cùng bị quản thúc thêm 3 năm sau khi mãn hạn tù. Diễn Đàn đã giới thiệu trong mục Thấy trên mạng một vài bài viết, thông tin về phiên toà và bản án vô đạo này. Điều nổi bật trong phiên toà là thái độ khảng khái, không nhận hành động của mình là có tội, ngoài "tội yêu nước", của cả Kha và Uyên.

Dưới đây, chúng tôi hân hạnh giới thiệu bài phân tích đích đáng nhưng vẫn đầy cảm xúc của nhà thơ Hoàng Hưng trên Facebook của ông.

Chắc tôi không cần nói nhiều về sự phi pháp, phi nghĩa, phản dân phản nước, và cũng thật ngu xuẩn của những kẻ kết án nặng nề hai em Đinh Nguyên Kha và Nguyễn Phương Uyên.

Phi pháp phi nghĩa vì không thể hạch tội hai em “chống ĐCS”, đơn giản vì không có tội danh này trong luật của chính nhà nước VN, vì không thể đồng nhất ĐCS với Nhà nước hay Dân tộc.

Phản dân phản nước lại còn ngu xuẩn: vì cáo trạng đã hạch tội Phương Uyên “nói những điều không hay về TQ” tức là công khai thú nhận cái bóng khổng lồ của thiên triều Trung Cộng đã đè bẹp luật pháp VN, công khai thú nhận bản án này là của một lũ bề tôi nhằm chuộc lỗi với thiên tử.

Ngu hơn nữa, vì không có sự nhạy bén chính trị để hiểu rằng bản án dành cho Kha, Uyên hôm nay chính là gáo nước lạnh cuối cùng cho tàn lửa hy vọng trong lòng những người VN yêu nước vẫn đang chờ đợi ĐCS có ý thức thực thi một lộ trình dân chủ hợp lý, chính là lời tuyên bố bất khoan dung với thế hệ trẻ của đất nước.

Điều tôi muốn bày tỏ, với tất cả lòng yêu thương cảm kích, với niềm hứng khởi và lòng tin vững chắc: phiên toà xử Kha, Uyên là một dấu mốc lịch sử trên con đường đấu tranh dân chủ của VN.

Lần đầu tiên, những người rất trẻ, một nữ sinh tuổi 21, một thanh niên lao động tuổi 25, thể hiện ý thức chính trị rõ ràng, nhận thức sắc bén, lòng tin vững vàng trong hành động của mình. Những kẻ toan tính hạ thấp, bôi bẩn việc làm yêu nước của Phương Uyên bằng cách gán cho cô động cơ muốn có cái máy ảnh và vài đồng tiền còm… đã thất bại thảm hại. Kể cả một số vị có lòng muốn giảm án cho cô với lý do cô nhẹ dạ, bồng bột, chắc hôm nay thấy chính mình mới bồng bột vì đã đánh giá thấp thế hệ con em.

Lần đầu tiên, những lời “nhận tội, xin khoan hồng” quen thuộc đưọc ngụy tạo nhờ thủ đoạn khủng bố cộng với lừa phỉnh đã bị hai người rất trẻ lật ngược trước pháp đình bằng lời khẳng định đanh thép “tôi không có tội”, hay “chỉ có một tội là yêu nước”.

Ảnh : Internet

Theo nhiều lời tường thuật đáng tin, phát biểu trước toà của Đinh Nguyên Kha thể hiện nhận thức rất chuẩn về luật pháp, hơn nữa, về một vấn đề chính trị căn bản đang nóng hổi trên diễn đàn lề phải cũng như lề trái xung quanh việc sửa đổi Hiến pháp – tính chính danh của ĐCS, quan hệ giữa Đảng, Nhà nước, Nhân dân, Dân tộc: "Tôi trước sau vẫn là một người yêu nước, yêu dân tộc tôi. Tôi không hề chống dân tộc tôi, tôi chỉ chống đảng cộng sản. Mà chống đảng thì không phải là tội". Lần đầu tiên, chân lý này được dõng dạc tuyên bố công khai từ miệng một người trẻ không vướng ân oán gì với ĐCS, trong khi không ít vị lão thành còn có gì đó lấn cấn.

Nguyễn Phương Uyên thì khẳng khái: “Ông Hồ Chí Minh nói: Một năm bắt đầu từ mùa xuân, con người bắt đầu từ tuổi trẻ. Tôi là sinh viên có lòng yêu nước. Nếu phiên tòa hôm nay kết tội tôi, thì mọi người trẻ sẽ sợ hãi và không còn dám bảo vệ chủ quyền của đất nước”. Trong câu nói của Uyên, có một chi tiết tưởng nhỏ mà không nhỏ: Lần đầu tiên, tôi nghe một nữ sinh thể hiện ý thức công dân trưởng thành khi gọi nhà lãnh đạo là “ông Hồ Chí Minh” như thông lệ quốc tế văn minh chứ không phải “Bác Hồ” theo lối “gia đình chủ nghĩa” quen thuộc kiểu làng xã, tuy cô vẫn thể hiện sự tôn trọng đúng mức.

Chính nhận thức chính trị vững vàng và sâu sắc đã tạo nên phong thái đàng hoàng, đĩnh đạc, hiên ngang, gương mặt sáng bừng của Kha, Uyên trước một “bày viết thuê và lũ giết thuê” (mượn chữ của Tố Hữu nói về Nguyễn Văn Trỗi trước pháp trường).

Không thể không nhớ đến câu nói của Lý Tự Trọng trước toà án thực dân Pháp: “Tôi chưa đủ tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng”. Không thể không nhớ đến nụ cười Võ Thị Thắng trước toà án Sài Gòn.

Chỉ với hai câu nói trước toà, Kha và Uyên đã đi vào lịch sử.

Nếu nhà cầm quyền đã lúng túng và lo sợ vì một tiếng bom Đoàn Văn Vươn, một hành động “tự phát” chỉ vì “con giun xéo lắm cũng quằn”, thì tiếng nói ôn hoà dõng dạc của hai người gái, trai rất trẻ Đinh Nguyên Kha, Nguyễn Phương Uyên chính là lời cảnh cáo cuối cùng cho chế độ độc tài toàn trị. Bởi vì nói theo chữ của các nhà Marxist, tiếng nói ấy đánh dấu bước chuyển từ “đấu tranh tự phát” sang “tự giác” của những người dân bình thường không cần phải là “nhân sĩ, trí thức” hay “nhà dân chủ” gì hết! Và nội dung đấu tranh đã thể hiện nhận thức chính trị rất sáng rõ, rất rành mạch: Độc lập Dân tộc (cụ thể là chống “Tàu khựa” như chữ của Phương Uyên) từ nay không còn thể gắn với CNXH, tức là với ĐCS (như Đảng vẫn ra sức nhồi sọ), mà ngược lại, phải gắn với nền Dân chủ không có sự toàn trị của ĐCS.

Có chăng điều gì phải trao đổi với hai em, thì chỉ là một đề xuất về phương pháp đấu tranh: Truyền đơn của Kha, Uyên chưa vạch ra được con đường “diễn biến hoà bình” mà nhiều nguời yêu nước, trong đó có bản thân người viết bài này, hy vọng. Nhưng nếu ĐCS vẫn quyết tâm chỉ một con đường cố sống cố chết đàn áp mọi tiếng nói bất đồng, vẫn không chịu hoặc không còn khả năng đoàn kết toàn dân chống ngoại xâm, thì điều gì tất yếu sẽ xảy ra, chắc không cần phải đoán.

Hoàng Hưng

Dáng đứng Phương Uyên

« Việc tôi làm thì tôi chịu, xin nhà cầm quyền đừng làm khó dễ mẹ hay gia đình của chúng tôi. Chúng tôi làm để thức tỉnh mọi người trước hiểm họa Trung Quốc xâm lược đất nước và cuối cùng là chúng tôi làm xuất phát từ cái tấm lòng yêu nước nhằm chống cái xấu để làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp tươi sáng hơn »

Nguyễn Phương Uyên trước tòa án Long An, 16.5.2013

Jean-Michel KRIVINE
(1932-2013)

Jean-Michel Krivine, bác sĩ, nhà phẫu thuật, chiến sĩ cộng sản, bạn chí cốt của Việt Nam, đã từ trần ngày 14.5.2013, thọ 81 tuổi. Lễ tang sẽ cử hành ngày thứ ba 21.5.2013 vào 10g30 tại Đài hỏa táng Nghĩa trang Père Lachaise, Paris.

Tôi gọi anh là "chiến sĩ cộng sản". Thời buổi này, cả hai từ chiến sĩ và cộng sản, có lẽ cũng cần đôi dòng giải thích, nhất là với một con người như Jean-Michel Krivine. Chiến sĩ, trong tiếng Việt ngày nay, thường gắn với đấu tranh vũ trang, với quân đội. Tôi ngờ Jean-Michel chưa bao giờ cầm súng, dù là súng ngắn, trong tay. Đôi bàn tay anh quen thuộc với dao kéo phẫu thuật, với cây bút hay bàn phím PC (hôm nay được tin anh mất, tôi tìm đọc tiểu sử trên mạng, mới biết thêm anh là người chỉ huy ban hợp xướng của tổ chức LCR, rồi NPA, hai đảng thuộc xu hướng trốt-kít -- tôi không ngạc nhiên, vì anh có hai em trai, Alain thì nổi tiếng vì là lãnh tụ LCR, Jean-Louis nhà toán học chuyên về lôgic-học, còn có người em họ con chú con bác, Emmanuel, là nhạc sĩ vĩ cầm và nhạc trưởng nổi tiếng). Từ chiến sĩ tôi dùng theo nghĩa thập niên 1930 để chỉ khái niệm militant, người hoạt động, tranh đấu cho chính nghĩa, cho một sự nghiệp chính trị, tinh thần. Từ ngày ở Việt Nam, chiến sĩ trở thành cán bộ rồi viên chức ăn lương, thì danh từ militant không còn tương đương trong tiếng Việt, động từ militer cũng đã xơ cứng, nếu không nói là chết. Gia nhập Đoàn thanh niên xã hội chủ nghĩa (tổ chức của Đảng xã hội Pháp SFIO, sau đó bị đảng giải tán vì cho là "quá tả") lúc 14 tuổí, Jean-Michel suốt đời là militant (anh mất vài ngày sau khi hoàn tất một số báo Inprecor).

Còn cộng sản ? Sau khi Jeunesses Socialistes bị giải tán, Jean-Michel Krivine gia nhập Đảng cộng sản Pháp (năm 1949, cùng năm với Nguyễn Khắc Viện). Anh ở trong hàng ngũ ĐCS Pháp cho đến năm 1970. Nhưng ngay từ năm 1956 (năm khởi nghĩa Budapest bị đàn áp trong máu và dưới xích xe tăng), đã bí mật tham gia tổ chức trốt-kít, từ đó có thể nói anh là "đệ tứ" nằm vùng trong đảng "đệ tam". Khác với một số người trốt-kít được cử vào "nằm vùng" trong ĐCS Pháp, anh gia nhập ĐCS Pháp vì thành thật muốn militer, muốn "bảo vệ Liên Xô", sau đó mới trở thành trốt-kít (theo lời anh kể, sau khi kết thân với một đảng viên là... "trốt kít nằm vùng"). Lịch sử quan hệ giữa hai xu hướng Đệ tam và Đệ tứ trong phong trào cộng sản quốc tế là một câu chuyện cực kỳ phức tạp, viết bằng máu và nước mắt, không dễ hiểu chút nào, và không thể hiểu nếu quên rằng đó là câu chuyện anh em trở thành kẻ địch. Sau 1945, "đệ tam" thường gọi "đệ tứ" là "tay sai đế quốc", là "theo Hitler-Trotsky" (hitléro-trotskyste),... Năm 1946, khi chủ tịch Hồ Chí Minh (cùng với Vũ Hồng Khanh), thay mặt Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, kí Hiệp ước sơ bộ 6.3.1946 với Jean Sainteny, thay mặt Cộng hòa Pháp, thì phe "quốc gia" lên án Hồ Chí Minh "bán nước". Tháng 6.46, chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp, những người trốt-kít Việt Nam ở Pháp (lúc đó rất mạnh trong phong trào Việt kiều) phát truyền đơn lên án Hồ Chí Minh vừa "bán nước" vừa "phản bội cách mạng". Còn sau này, tổ chức trốt-kít thường viện dẫn lá thư Lyne (Nguyễn Ái Quốc) gửi về nước năm 1939, lên án "bọn trốt-kít"... Song ta cũng không nên quên rằng giữa thập niên 1930, "đệ tam" và "đệ tứ" đã hợp tác trong tờ báo Tranh Đấu (La Lutte), niềm tự hào của báo chí Việt Nam, một trường hợp hợp tác độc nhất vô nhị trong lịch sử phong trào cộng sản quốc tế. Nói xa quá rồi, xin trở lại câu chuyện Jean-Michel Krivine. Với óc hài hước và nụ cười dí dỏm, hiền hòa, khi nói về thời kì "nằm vùng" trong ĐCS Pháp, anh nói "14 năm trời, tôi là một động vật quý hiếm : stalino-trotskyste".

Tôi không nhớ lần đầu gặp J.-M. Krivine là năm nào. Chỉ nhớ trong thời kì họp Tòa án Bertrand Russell, 1966-1967, cũng là lúc Laurent Schwartz và các nhà trí thức phái tả (Jean-Paul Sartre, Alfred Kastler...) tổ chức "Sáu giờ vì Việt Nam", tiền thân của phong trào "Ủy ban Việt Nam" tập hợp rộng rãi trí thức, sinh viên Pháp... Với tư cách bác sĩ phẫu thuật, anh đã sang miền Bắc điều tra về các cuộc ném bom, vào vùng giải phóng miền Nam, và ra làm chứng tại tòa án B. Russell. Krivine cũng là một trong những người đầu tiên báo động về tác hại của chất Da cam. Hình ảnh tôi còn nhớ mãi là Jean-Michel bước ra khỏi chiếc xe 2CV lọc cọc do chị vợ lái đến nói chuyện với Hội Liên hiệp Sinh viên Việt Nam tại Pháp. Ở Jean-Michel, không thể phân biệt con người thầy thuốc, con người trí thức, chiến sĩ cộng sản. Anh là một trong những bác sĩ có công lớn nhất trong việc gửi thuốc men, dụng cụ y khoa giúp Việt Nam, khởi động sự hợp tác giữa y học hai nước, người hoạt động tích cực trong các Ủy ban Việt Nam, FSI (Mặt trận Đoàn kết với Đông Dương), triệt để ủng hộ cuộc đấu tranh giành độc lập và thống nhất, nhưng luôn luôn tỉnh táo, không mang những ảo tưởng mà anh gọi là "lệch lạc kiểu Stalin, Mao" của ĐCS VN. Chuyện lớn, chuyện nhỏ, anh đều làm như những việc thiết thân của cá nhân. Hợp tác với y học Việt Nam, đối với anh, không chỉ là những văn bản kí kết, là vận động giới y học, Bộ ngoại giao và Bộ y tế Pháp, mà trước hết là đưa không biết bao nhiêu bác sĩ Việt Nam sang thực tập ở bệnh viện Eaubonne, nơi anh làm việc.

Lần chót tôi gặp anh, là vào tháng 2.2012, trong đám tang anh Nguyễn Khánh Hội, người đồng chí của anh trong chi bộ Việt Nam của tổ chức trốt-kít (hình như anh là thành viên duy nhất người Pháp, với bí danh Bui Ten Chi -- Bùi Tên Chi ???). Tôi bàng hoàng khi thấy anh già hẳn đi, cử chỉ chậm chạp nặng nề của một người vừa trải qua cơn bệnh hiểm nghèo, chỉ đôi mắt tinh anh và nụ cười hiền hậu là còn... Jean-Michel. Chúng tôi nhắc lại kỉ niệm người bạn chung, Georges Boudarel, một người nữa, mà cuộc đời gắn bó với Việt Nam. Hai mươi năm trước, Boudarel đột quỵ, phải đưa cấp cứu vào bệnh viện Montreuil, rõ ràng không đủ điều kiện xử lí bệnh tình của anh. Tôi vội gọi cho Jean-Michel, vừa về nhà sau một cuộc mổ gay go. Chỉ trong vòng nửa ngày, Boudarel được đưa về bệnh viện La Pitié Salpêtrière. Tôi hỏi anh, sao mà tài vậy. Anh cười : "Gặp may thôi, trưởng phòng ở Montreuil và trưởng phòng ở La Pitié đều là học trò của tao cả".

Nguyễn Ngọc Giao

Tác phẩm của J.-M. Krivine :

Dr. Jean-Michel KRIVINE : Carnets de missions au Vietnam (1967-1987), Les Indes Savantes, 2005 (http://www.lesindessavantes.com/db/record.php?id=7)

Dr. Jean-Michel KRIVINE : Carnets de missions dans les maquis thaïlandais (1978), Les Indes Savantes, 2011 (http://www.lesindessavantes.com/db/record.php?id=289)

“ MINH TRIẾT ”
MÀ NHƯ THẾ NÀY HAY SAO ?

Lữ Phương

Ông Nguyễn Khắc Mai – được giới thiệu là nguyên Vụ trưởng Vụ Nghiên Cứu, Ban Dân vận Trung ương – vừa viết một bài ca ngợi “giá trị minh triết” của K. Marx, căn cứ vào đó nêu ra hàng loạt những “nghịch lý” mà Đảng Cộng sản Việt Nam đã gặp phải trong khi đem những tư tưởng của triết gia này áp dụng vào thực tế. Những “nghịch lý” này xem ra được nhiều người chú ý một cách thích thú nhưng thật ra không có gì mới mẻ cả vì tôi thấy, từ nhiều góc nhìn khác nhau, đã được nhiều tác giả trong nước nói đến từ lâu rồi. Điều tôi quan tâm trong bài viết này chỉ là mấy chữ “giá trị minh triết” của K. Marx vì tôi thấy trong một khung cảnh văn hóa mà bất cứ một anh vớ vẩn nào cũng có thể tự cho mình cái quyền nhổ nước bọt vào sách vở của Marx, mấy chữ “giá trị minh triết” của K. Marx ở đây dù sao cũng nên được quan tâm thích đáng.

Nhưng mối thiện cảm ban đầu đó của tôi với cái tựa bài viết của ông Nguyễn Khắc Mai đã tan biến hoàn toàn khi tôi đọc được mấy dòng sau đây trong bài viết của ông, nương theo chú dẫn trong bài viết đó để tra cứu và nhận ra những sai lầm không thể nào tưởng tượng nổi của một nhân vật “hiện là giám đốc Trung tâm nghiên cứu Văn hoá Minh Triết” :

“ Cái gọi là giá trị minh triết đầu tiên của C. Mác là sự thừa nhận không có chủ nghĩa cộng sản. Hai ông nhiều lần khẳng định điều này (xem Ăng ghen trả lời phỏng vấn của K. Heinzen, cũng như bài tựa tác phẩm Cuộc đấu tranh giai cấp ở Pháp). Trong bài tựa này Ăng ghen viết: “Phương pháp đấu tranh năm 1848 nay đã lỗi thời về mọi mặt, chẳng có mục tiêu lớn chủ nghĩa cộng sản gì cả. Đó chỉ là một mệnh đề được người khai sáng chủ nghĩa Mác đề xuất lúc trẻ nhưng vứt bỏ nó trong cuối đời.” Trong bài trả lời phỏng vấn K Heinzen Ăng ghen nói, chúng tôi không coi CNCS là lý tưởng, bởi lý tưởng là từ ý chí chủ quan, nó chỉ là phong trào hành động thực tiễn, những người CS phải lấy thực tế văn minh của những dân tộc hiện đại làm tiền đề cho chính sách của mình (nôm na là hãy học những bài học văn minh của thế giới mà hành động!). Ông còn cẩn thận chỉ ra rằng thực tế văn minh chứ không phải thực tế lạc hậu, mà phải là của những dân tộc hiện đại chứ không phải của những dân tộc trung bình. Với quan niệm như thế hai ông cũng đã khẳng định không có cách mạng, mà chỉ có tiến hóa mà thôi. Tiến Hóa đó mới thật là giá trị minh triết của hai ông”. ⁽¹⁾

Theo sự kiểm tra của tôi (một công việc bỏ chút thì giờ ai cũng làm được) khi dò theo một số tên người mà tác giả nêu ra –  mặc dù tác giả không cho biết cụ thể về văn bản nguồn – tôi thấy không hề có cuộc gọi là “trả lời phỏng vấn” nào của Engels với K. Heinzen cả : Heinzen không phải là một nhà báo mà là một trí thức khuynh tả, có liên minh với những người Cộng sản trong phong trào chống tư bản bấy giờ ở Đức, nhưng khi phát biểu về những đồng minh của mình lại có những nhận định không đúng nên Engels đã buộc phải lên tiếng, cho nên điều ông Mai gọi là “Ăng ghen trả lời phỏng vấn của K. Heinzen” thực sự là những lời luận chiến phê phán những nhận xét sai lầm của K. Heinzen về chủ nghĩa cộng sản của Marx:  

“Heizen hình dung chủ nghĩa cộng sản là một học thuyết nhất định và đem ra thực hiện từ một nguyên tắc lý luận cốt lõi nào đó, từ đó rút ra những kết luận xa hơn. Chủ nghĩa cộng sản không phải là một học thuyết mà là một phong trào đem vào thực hiện không phải từ những nguyên lý mà từ các sự kiện. […] Những người cộng sản không phát xuất từ triết lý này hay triết lý nọ mà dựa trên toàn bộ tiến trình lịch sử trước đó và đặc biệt trên những kết quả thực tế của tiến trình đó trong những nước văn minh thời nay. Trong chừng mực là một lý thuyết, chủ nghĩa cộng sản là biểu hiện lý luận vị trí của giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh giữa tư bản và vô sản, là sự tổng kết những điều kiện cho sự giải phóng giai cấp vô sản”. ⁽²⁾

Engels đã viết rõ ràng như vậy. Đúng hay sai, đây không phải là chỗ để bàn luận về sự diễn giải đó của Engels đối với tư tưởng của Marx – qua sự trình bày ở trên là mối quan hệ giữa lý luận và thực tại, giữa ý thức hệ và cuộc sống – mà chỉ là câu chuyện về cái gọi là những “giá trị minh triết” mà ông Nguyễn Khắc Mai đã gán cho Engels và Marx : giá trị minh triết ấy (nếu có) qua văn bản trên đây chẳng có gì để có thể cho rằng hai tác giả Tuyên ngôn cộng sản sau này đã tự chối bỏ mình bằng cách thừa nhận “không có chủ nghĩa cộng sản”. 

Ý kiến của ông Mai khi viện dẫn lời tựa của Engels (viết năm 1859) cho cuốn Đấu tranh giai cấp ở Pháp trong những năm 1848 đến 1850 (do Marx viết năm 1850) cũng có những sai lầm trầm trọng như vậy. Trong bài viết nói trên của Engels quả là có một ý cho rằng : “Phương pháp đấu tranh của năm 1848 bây giờ lỗi thời về mọi mặt…” nhưng nếu đọc toàn bài thì ý nghĩa rành rành của nó là nói về sự khác biệt của các phương pháp của những năm 1848-1850 so với năm 1859 sau này – các phương pháp mới này Engels đã phát triển rõ hơn trong bài viết (như từ bỏ kiểu bạo lực đường phố, chấp nhận những phương thức đấu tranh nghị trường, công khai…vì theo Engels giai cấp tư sản đã đi đến chỗ “sợ những phương thức hợp pháp hơn là bất hợp pháp của đảng công nhân, sợ kết quả của những cuộc bầu cử hơn là những cuộc khởi loạn” ⁽³⁾ – chứ không có gì hàm ý khẳng định là “không có cách mạng, mà chỉ có tiến hóa” như ông Mai đã trình bày về học thuyết Marx xét trên tổng thể, nhất là cho rằng đó là một học thuyết đã bị chính những người khai sinh ra nó phủ nhận vì “đã lỗi thời về mọi mặt, chẳng có mục tiêu lớn chủ nghĩa cộng sản gì cả. Đó chỉ là một mệnh đề được người khai sáng chủ nghĩa Mác đề xuất lúc trẻ nhưng vứt bỏ nó trong cuối đời”.

Tôi hết sức ngạc nhiên về thái độ quá dễ dãi (hoàn toàn thiếu thận trọng) trong cách đọc văn bản của ông Nguyễn Khắc Mai cũng như cách ông viện ra khái niệm gọi là “giá trị minh triết” để giải thích xuyên tạc tư tưởng của Marx và Engels. Theo tôi nghĩ, chắc hẳn ông không thể không biết rằng bản thân học thuyết Marx là một vấn đề học thuật, dù bàn bạc theo hướng chấp nhập hay phủ nhận thì cũng nên đàng hoàng, nghiêm chỉnh, chứ không thể chửi bừa, cho lấy được hoặc khen bừa, cho lấy được như nhiều người đang làm hiện nay. Nhất là lại không đọc kỹ chính văn mà chỉ đoán mò hoặc không kiểm tra tài liệu trước khi viết mà cứ thoải mái … “nổ” rầm trời !

L.P.

Đọc báo

Hội nghị trung ương 7

Chiều thứ bày 11.5, những người chỉ đọc báo chí chính thống trong nước mới được tin Hội nghị Trung ương 7, khoá XI, của ĐCSVN đã bầu bổ sung vào Bộ chính trị – tức cơ quan quyền lực cao nhất của đảng, cũng tức là cơ quan mà mọi quyết định đều ít nhiều có ảnh hưởng tới đời sống chính trị - kinh tế - xã hội của cả nước-, hai uỷ viên mới, ông Nguyễn Thiện Nhân, đương kim phó thủ tướng và bà Nguyễn Thị Kim Ngân, phó chủ tịch quốc hội và uỷ viên ban bí thư – một ban lãnh đạo quan trọng khác của đảng (xem bản tin đầu tiên của TTXVN).

Nhưng những người đọc với đôi mắt bị bịt bởi những cái lá che như mắt ngựa ấy cũng chỉ biết một phần tin tức mà « thông tin vỉa hè » đã truyền trên mạng từ một tuần trước. Cùng với kết quả nói trên, vụ bỏ phiếu ấy trước hết là một vụ « nổi loạn » hiếm có trong một đảng hoạt động theo chủ thuyết « tập trung dân chủ », khi hai ứng cử viên « của » Bộ Chính trị, được đích thân người đứng đầu đảng, tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng giới thiệu, hậu thuẫn, đã không đạt đủ 50% phiếu dù đã được bầu đi bầu lại nhiều lần. Nhất là khi đó là hai nhân vật chủ trì các ban nội chính và kinh tế trung ương, những chức vụ mà theo « cơ cấu » phải là Uỷ viên BCT mới có đủ uy quyền để thực thi nhiệm vụ của mình : các ông Nguyễn Bá Thanh và Vương Đình Huệ. Ông Thanh, « người hùng của Đà Nẵng », được điều động về trung ương làm trưởng ban nội chính, với nhiệm vụ dẹp tham nhũng, còn ông Huệ chuyển từ chức vụ bộ trưởng tài chính sang trưởng ban kinh tế trung ương, với nhiệm vụ chấn chỉnh những « hạn chế, yếu kém » trong điều hành kinh tế của chính phủ. Thông tin về việc các ông Nguyễn Bá Thanh và Vương Đình Huệ thất cử, cùng với tin ông Nhân và bà Ngân được bầu, có thể xem chẳng hạn trên trang Phạm Viết Đào, hay blog Cầu Nhật Tân, và cũng được nhà báo Đào Tuấn nhắc lại trên blog của anh trong bài « Tin vỉa hè, tin chính thống ». Trong khi trên các báo chính thống như đã nói vẫn chưa có một dòng nào nói về chuyện của các ông Thanh và Huệ, đúng hơn là chuyện thất bại thảm hại của ông Trọng trong việc điều hành ban chấp hành trung ương : từ nay, người mà ông nhắm để đứng đầu công cuộc « chỉnh đốn », làm trong sạch đảng, theo cách nói của blogger Cầu Nhật Tân (bài đã dẫn), chỉ là một « anh Trung ủy nói chẳng ai nghe, đe chẳng ai sợ ». Blog này cũng đặt câu hỏi phải chăng « tình báo Trung Quốc lấy cắp được kết quả hội nghị trung ương 7 ? », khi « Trong cuộc gặp giữa Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân và Lý Khắc Cường (Thủ tướng Trung quốc) hôm 10/5, họ Lý đã bắt đầu cuộc hội đàm bằng lời chúc mừng tân Ủy viên Bộ Chính trị Nguyễn Thiện Nhân. Trong khi đó, tin tức về kết quả bầu bổ sung ông Nguyễn Thiện Nhân vào BCT được giữ bí mật tuyệt đối (it nhất là đến trưa nay 11/5) ».

Dĩ nhiên, bình luận về các thông tin trên cũng chỉ có trên các trang báo « lề dân », hay từ nước ngoài !

Trong bài Lựa chọn nào cho chính trường Việt Nam?, blogger Trần Kinh Nghị cho rằng « sự kiện đấu đá nội bộ vừa xảy ra giữa Ban Chấp hành TW và Bộ Chính trị đúng là một hiện tượng  mới », một cuộc đấu đá giữa « nhóm lợi ích » và nhóm bảo thủ » mà ông cho rằng « nên coi là một hiện tượng lành mạnh ». Blogger này viết tiếp : « Thực ra hai nhóm đó chẳng nhóm nào tốt hơn nhóm nào. Nhưng vào lúc này nếu có thể lựa chọn thì người ta nên lựa chọn cái “ít xấu hơn”, đó là Nhóm lợi ích. Lý do đơn giản là vi dù sao nhóm này đã “ăn đủ” rồi và hi vọng bọn họ ít nhiều đã hiểu được cái giá phải trả cho sự tham nhũng(?). Còn Nhóm bảo thủ như thường lệ quá đề cao lý thuyết chính trị là thống soái và xa rời với thực tế. Họ tưởng có thể chống tham nhũng bằng thứ vũ khí “phê và tự phê” trong khi vẫn duy trì cơ chế và luật lệ đã bị bản thân coi là “bất cập” từ lâu rồi

Ý kiến này cũng được nhà văn Nguyễn Quang Lập kiêm blogger Quê Choa chia sẻ trong bài « Cụ Tổng muốn gì ? . Sau vài dòng ngắn với những dẫn chứng cho phép chỉ đích danh thủ lĩnh « nhóm bảo thủ » là « cụ Tổng » Trọng, với giọng văn châm biếm riêng của mình, nhà văn này kết luận Chẳng có ai ủng hộ sự cũ kĩ- lạc hậu- lỗi thời cả, cụ Tổng trước sau gì cũng phải ra đi là hợp lẽ trời !

Giáo sư Tương Lai, trong bài trả lời phỏng vấn của đài BBC, cũng cho rằng ý nghĩa của hội nghị TƯ7 này chính là « Thất bại của phe ý thức hệ trong Đảng ».

Với kết quả tệ hại như nói trên, Quê Choa không phải là người duy nhất đặt thẳng vấn đề ông Trọng nên từ chức. Trên blog của mình, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Diện « bình luận nhanh về phát biểu bế mạc HNTW7 của ông Nguyễn Phú Trọng » với câu kết : « Ông Nguyễn Phú Trọng đã mất hết uy tín trong đảng của ông và trong dân. Ông nên xin nghỉ để khỏi ảnh hưởng thêm nữa đến uy tín đã đáo đáy của Đảng cộng sản Việt Nam. »

Nhưng blogger Trương Duy Nhất thì lại giật tít cho một bài viết ngắn của mình là :« Tổng bí thư và thủ tướng nên ra đi. Phải chăng blogger này có cùng nguồn tin như Kami, trong một blog viết trên đài RFA với nhan đề « HNTW7 : Lãnh đạo đảng mất khả năng kiểm soat Ban chấp hành Trung ương , với mấy dòng « bonus » như sau 

Tin vào giờ chót, được biết các bên đã đi đến thỏa thuận sẽ buộc Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nghỉ giữa nhiệm kỳ vì lý do sức khỏe kèm theo điều kiện đồng chí X cũng thu xếp nghỉ sau khi hết nhiệm kỳ TTg thứ 2. Để tạo điều kiện chấm dứt tình trạng đối đầu tranh giành quyền lực trong đảng. Một trong hai Ủy viên Bộ Chính trị vừa được bầu bổ sung sẽ là những khuôn mặt sáng giá ở các vị trí quan trọng trong thời gian tới. »

Nếu những bài đã dẫn nhấn về khía cạnh đấu đá nội bộ trong ĐCSVN, người ta cũng có thể đọc đây đó, đặc biệt là trong những lời « còm » ngắn dưới một số bài viết trên các blog hoặc các trang Facebook, một dòng suy nghĩ khác, nhấn mạnh hơn về khía cạnh « dân chủ » mới trong hoạt động của cơ quan đầu não của Đảng.

Bài viết Phấn Đấu và Cơ Cấu của nhà báo Huy Đức trên trang Facebook của anh không trực tiếp bàn về khía cạnh này, nhưng bức tranh quyền lực trên chóp bu của ĐCSVN mà anh vẽ ra, với một vài chi tiết không dễ tìm ở nơi khác, không cho phép tin vào cái gọi là « dân chủ »  ấy, dù vẫn nên thúc đẩy chúng trong chừng mực có thể :

Bản chất của độc tài, toàn trị là đối lập với dân chủ. Tuy nhiên trong điều kiện đảng vẫn cứ một mình cầm quyền và dân chưa biết làm thế nào để thay đổi tương lai chính trị của mình thì áp dụng một số phương thức dân chủ trong đảng cũng giảm được cho nước, cho dân phần nào tai họa. »

Đấu tranh trực diện, công khai giữa các phe nhóm trong đảng rõ ràng là là một cách « áp dụng một số phương thức dân chủ, nhưng... thật khó để kết luận rằng đó là điều đã diễn ra trong hội nghị trung ương vừa họp xong.

H.V. (tổng hợp)

Hai Nhà nước Việt Nam
và Chủ quyền Hoàng Sa - Trường Sa

Thái Văn Cầu

Tại Hội thảo quốc tế về tranh chấp Biển Đông ở New York với sự tham gia của học giả, quan chức từ Việt Nam, Trung Quốc, Singapore, Mỹ, giữa tháng Ba vừa qua, quan chức Trung Quốc trích dẫn Công hàm Thủ tướng Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (VNDCCH) Phạm Văn Đồng gửi Thủ tướng Cộng hoà Nhân dân Trung hoa (CHNDTH) Chu Ân Lai năm 1958 như bằng chứng Việt Nam công nhận chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa thuộc Trung Quốc ¹.

Trong hơn một thập niên nay, học giả người gốc Hoa và quan chức Trung Quốc nhiều lần đề cập đến Công hàm 1958 với cùng nhận định ².

Qua nghiên cứu phổ biến năm 1996, chuyên gia luật quốc tế người Pháp phủ nhận giá trị pháp lý của Công hàm 1958 trên cơ sở hai quần đảo Hoàng Sa-Trường Sa, kể từ Hội nghị Geneva mùa Hè năm 1954 cho đến cuối tháng tư năm 1975, hoàn toàn thuộc quyền quản lý của Việt Nam Cộng hoà (VNCH), chính quyền ở phía Nam vĩ tuyến 17. Một số chuyên gia luật quốc tế khác đưa ý kiến bác bỏ nguyên tắc ngăn chặn (estoppel) có thể được viện dẫn từ Công hàm 1958 ³.

Mục đích của bài viết này là để trả lời câu hỏi, có chăng hai Nhà nước (States) Việt Nam hiện hữu trong 20 năm trước khi khai sinh Nhà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (CHXHCNVN), và để xét đến một số vấn đề nóng bỏng liên hệ đến chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa.

1. Hai Việt Nam ?

Hội nghị Geneva 1954, với sự tham dự của Trung Quốc, Liên Xô, Pháp, Anh, Mỹ, và ba nước Đông Dương, đưa đến việc ký kết Hiệp định phục hồi hoà bình trên bán đảo Đông Dương. Điều 7 trong Tuyên bố cuối cùng của Hội nghị nói, hai miền Bắc và Nam Việt Nam tổ chức bầu cử tự do, dưới sự giám sát của quốc tế, vào tháng 7 năm 1956, để thống nhất đất nước. Cuộc bầu cử năm 1956 không xảy ra như quy định ⁴.

Tháng Một năm 1957, Liên Xô đề nghị Liên hiệp quốc thu nhận VNDCCH và VNCH làm thành viên.

Liên Xô lập luận, “ở Việt Nam hai Nhà nước riêng biệt hiện hữu, khác biệt trong cấu trúc chính trị và kinh tế. Do đó, thống nhất qua bầu cử trở thành xa vời đối với Việt Nam như trong trường hợp nước Triều Tiên hay nước Đức” ⁵.

Không muốn công nhận VNCH, VNDCCH phản đối đề nghị của Liên Xô ⁶.

Khi Liên hiệp quốc tuyên bố VNCH hội đủ điều kiện gia nhập và đa số thành viên trong Đại hội đồng biểu quyết thu nhận VNCH vào LHQ, Liên Xô dùng quyền phủ quyết trong Hội đồng Bảo an LHQ để ngăn chặn ⁷.

Tháng 9 năm 1958, Mỹ đề nghị Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc thu nhận VNCH làm thành viên; một lần nữa, Liên Xô dùng quyền phủ quyết để ngăn chặn ⁸.

Tháng 8 năm 1975, sau khi VNCH ngừng hiện hữu, Cộng hoà Miền Nam Việt Nam (CHMNVN), chính quyền ở phía Nam vĩ tuyến 17, và VNDCCH nộp đơn gia nhập LHQ. Mặc dù ở Đại hội đồng LHQ, có 123 nước ủng hộ, không có nước chống đơn gia nhập của CHMNVN và VNDCCH, Mỹ dùng quyền phủ quyết trong Hội đồng Bảo an LHQ để ngăn chặn ⁹.

Từ cuối năm 1975 cho đến tháng 7 năm 1976, chính phủ CHMNVN và VNDCCH tổ chức Hội nghị Hiệp thương chính trị, tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung cho cả nước, khai sinh Nhà nước CHXHCNVN.

Tháng 9 năm 1977, CHXHCNVN chính thức gia nhập LHQ ¹⁰.

Trước sự kiện Mỹ dùng quyền phủ quyết năm 1975, Trung Quốc tuyên bố hành động ngăn chặn hai Nhà nước CHMNVN và VNDCCH gia nhập LHQ là “sự vi phạm toàn diện các quy định rõ rệt của Hiến chương LHQ và các nghị quyết liên quan của Đại hội đồng” ¹¹.

Phản ứng của Trung Quốc cho thấy chính Trung Quốc cũng công nhận, từ Hội nghị Geneva 1954 cho đến muà Hè năm 1976, Việt Nam có hai Nhà nước riêng biệt: VNCH/CHMNVN và VNDCCH. CHMNVN khai sinh năm 1969.

Để phản ánh quan điểm trên, Trung Quốc đề nghị lập quan hệ ngoại giao với VNCH sau Hội nghị Geneva năm 1954 và sau Hội nghị Paris năm 1973. VNCH không đáp ứng đề nghị của Trung Quốc ¹².

Phản ứng không thuận lợi của Liên Xô hay Mỹ, ở mỗi giai đoạn khác nhau, ngăn chặn nỗ lực gia nhập LHQ của VNCH/CHMNVN và VNDCCH trong một thời gian dài.

Tuy nhiên, hành động ngăn chặn hay không công nhận của một vài nước không thể phủ nhận sự hiện hữu của hai Nhà nước trên đất nước Việt Nam trong hơn hai thập niên, như tổ chức LHQ và Điều 3 của Công ước Montevideo 1933 khẳng định ¹³.

Những dữ kiện lịch sử vừa nêu chứng minh rõ ràng hai điểm sau :

1. Trong giai đoạn 1954-1976, có hai Nhà nước riêng biệt, cùng hiện hữu trên đất nước Việt Nam, ngăn cách bởi vĩ tuyến 17.

2. Cộng đồng thế giới nói chung, Trung Quốc, Liên Xô, và Mỹ nói riêng, công nhận thực tế này.

2. CHXHCNVN “công nhận” VNCH ?

Có tác giả so sánh Công hàm 1958 của VNDCCH với Công hàm 1953 của Johor trong vụ kiện tranh chấp cụm đảo Pedra Branca trước Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) giữa Malaysia và Singapore và đề nghị CHXHCHVN “công nhận” VNCH nhằm làm tăng “tính thuyết phục của việc viện dẫn các tuyên bố và hành động chủ quyền của VNCH về Hoàng Sa, Trường Sa” ¹⁴.

Chứng cứ lịch sử và pháp lý cho thấy:

Vốn là thuộc địa của Anh, Malaysia và Singapore lần lượt giành độc lập năm 1957 và 1965; Johor là một trong 13 bang thuộc Malaysia.

Trong phán quyết về Pedra Branca năm 2008, ICJ cho rằng Johor có chủ quyền đối với Pedra Branca cho đến giữa thế kỷ XIX.

Khi Singapore nêu câu hỏi về Pedra Branca năm 1953, quan chức Johor trả lời Pedra Branca không thuộc quyền sở hữu của chính quyền Johor.

ICJ cho rằng Johor đưa quan điểm rõ ràng về chủ quyền Pedra Branca qua Công hàm 1953.

Dựa trên phương cách hành xử chủ quyền của Singapore trong giai đoạn 1953-1980 và dựa trên sự thiếu vắng hoạt động hành xử chủ quyền của Johor và của Malaysia, đối với Pedra Branca trong hơn 100 năm, kể từ giữa thế kỷ XIX, ICJ kết luận ở thời điểm năm 1980, khi Malaysia và Singapore chính thức khởi kiện, chủ quyền Pedra Branca thuộc về Singapore ¹⁵.

Khác biệt giữa Công hàm 1953 của Johor và Công hàm 1958 của VNDCCH:

1. Về Công hàm 1953 của Johor :

-ICJ kết luận, dựa trên chứng cứ lịch sử, Pedra Branca thuộc chủ quyền của Johor cho đến giữa thế kỷ XIX.

-Johor không hành xử chủ quyền đối với Pedra Branca trong hơn 100 năm sau đấy.

-Công hàm 1953 của quan chức Johor phủ nhận chủ quyền Pedra Branca thuộc Johor.

-Trong gần 30 năm sau khi có Công hàm 1953, Singapore hành xử chủ quyền một cách hoà bình đối với Pedra Branca trong khi Malaysia không có hành xử nào đáng ghi nhận.

2. Về Công hàm 1958 của VNDCCH :

-Quốc gia Việt Nam (QGVN) và Nhà nước kế thừa, VNCH, luôn luôn khẳng định và hành xử chủ quyền một cách hoà bình đối với Hoàng Sa-Trường Sa ¹⁶.

-Từ khi khai sinh cho đến cuối năm 1975, VNDCCH không đòi chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa. Công hàm 1958 và tuyên bố của quan chức VNDCCH ra đời trong bối cảnh này.

-Vì cộng đồng thế giới công nhận sự hiện hữu của hai Việt Nam, VNCH và VNDCCH, và vì Hoàng Sa-Trường Sa thuộc quyền quản lý của VNCH, mọi tuyên bố hay cam kết, nếu có, của VNDCCH, trực tiếp hay gián tiếp, liên quan đến chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa không có giá trị pháp lý.

-CHMNVN, khai sinh năm 1969 và ngừng hiện hữu năm 1976, trực tiếp hay gián tiếp, khẳng định chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa, trước và sau khi VNCH ngừng hiện hữu ¹⁷.

Sự hiện hữu của hai Nhà nước Việt Nam và sự khác biệt trong bản chất giữa Công hàm 1953 và Công hàm 1958 cho thấy việc CHXHCNVN “công nhận” VNCH vì Hoàng Sa-Trường Sa là không cần thiết.

3. Pháp “sao lãng” hành xử chủ quyền đảo Phú Lâm thuộc Hoàng Sa ?

Có tác giả cho rằng Pháp “chỉ chiếm nhóm đảo Trăng Khuyết trong quần đảo Hoàng Sa, ở đó họ đã xây dựng một căn cứ quân sự, trạm khí tượng, và đài phát thanh vào năm 1937”; Pháp “sao lãng” hành xử chủ quyền đảo Phú Lâm trong giai đoạn gần giữa thế kỷ XX ¹⁸.

Chứng cứ lịch sử và pháp lý cho thấy:

Hai nhóm An Vĩnh (trong đó có đảo Phú Lâm) và nhóm Trăng Khuyết, thuộc Hoàng Sa, có hơn 30 đảo, đá.

Nhà địa dư người Hà Lan, trong bộ đại từ điển gần 200 năm trước, nói như sau, “Hoàng Sa là một nhóm đảo trong Biển Nam Hải, thuộc An Nam, bao gồm các đảo đá, và đầy rừng. Biển vùng này nhiều cá đến nỗi người An Nam ra đây bắt cá hàng năm. Những đảo chính là đảo Cây, Woody, Rocky, Amphitrite, Lincoln, Pattles, Roberts, Money, Duncan, Passookeah, Drummonds và Triton.” Woody là tên quốc tế của đảo Phú Lâm ¹⁹.

Khoảng những năm đầu thập niên 1920, Pháp thường xuyên cho tàu tuần hành khu vực Hoàng Sa, từng khám xét tàu Nhật chuyên chở phốt phát từ đảo Phú Lâm, như ghi nhận của tác giả người Pháp:

“Khi được thẩm vấn, người Nhật Bản cầm đầu doanh nghiệp này nói rằng đại diện của công ti Mitsui Bussan Kaisha của họ đâu dám tự tiện tiến hành việc khai thác vào cuối năm 1920 mà không thông báo trước cho Tư lệnh Hải quân Sài Gòn, và vị tư lệnh này, đứng về quan điểm quân sự, đã không thấy cần thiết ra lệnh cấm đoán... chính quyền Pháp đã thấy không cần thiết phải hủy bỏ sự cho phép hầu như chính thức mà tư lệnh Hải quân đã cung cấp một cách hơi dễ dãi, (vì) người Nhật đã hành xử đúng phép tắc đối với nhà chức trách Pháp và họ không hề phủ nhận quyền của Pháp đối với các đảo Hoàng Sa.” ²⁰

Tháng 3 năm 1925, Toàn quyền Đông Dương tuyên bố Hoàng Sa và Trường Sa thuộc Pháp ²¹.

Từ giữa đến cuối thập niên 1920, nhiều đoàn khảo sát khoa học của chính quyền Đông Dương thực hiện nghiên cứu ở Hoàng Sa (và Trường Sa), bao gồm chuyến đi đến đảo Phú Lâm ²².

Tháng 6 năm 1938, Pháp cho xây trên đảo Phú Lâm “một đài khí tượng phòng mưa bão và một hoả đăng thường trực nhằm bảo đảm an toàn hàng hải” ²³.

Trong những năm đầu Chiến tranh thế giới thứ hai, chính quyền Đông Dương tiếp tục quản lý đảo Phú Lâm nói riêng và Hoàng Sa-Trường Sa nói chung ²⁴.

Cuối năm 1946 sang đầu năm 1947, quân đội Tưởng Giới Thạch đổ bộ lên Hoàng Sa-Trường Sa, dưới danh nghĩa giải giới quân Nhật. Khi quân Tưởng đến đảo Phú Lâm, Pháp phản đối. Chính quyền Tưởng bác bỏ đề nghị để quốc tế giải quyết của Pháp. Đầu năm 1950, quân Tưởng rút khỏi đảo Phú Lâm.

Tháng 10 năm 1950, sau khi ký kết Hiệp ước Elysée, Pháp chính thức trao quyền kiểm soát Hoàng Sa-Trường Sa cho QGVN.

Tháng 9 năm 1951, tại Hội nghị San Francisco, Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao QGVN tuyên bố Hoàng Sa-Trường Sa thuộc Việt Nam. Các thành viên Hội nghị không phản đối tuyên bố của Việt Nam ²⁵.

Trong cả ba hội nghị quốc tế ở Cairo, Potsdam, và San Francisco, tuyệt đại đa số những nước tham dự không xem Hoàng Sa và Trường Sa là của Trung Hoa. Hội nghị quy định Nhật phải trao trả các vùng đất đã chiếm đoạt trong chiến tranh cho nước sở hữu. Đại diện chính quyền Tưởng có mặt ở Cairo và Potsdam nhưng không phản đối quyết định của hội nghị ²⁶.

Đầu năm 1956, nhân cơ hội Pháp chuẩn bị rời khỏi Đông Dương như quy định ở Hội nghị Geneva, quân đội CHNDTH chiếm đóng nhóm An Vĩnh; quân đội VNCH chiếm đóng nhóm Trăng Khuyết. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao VNCH tái khẳng định chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa ²⁷.

Những chứng cứ trên chứng minh Pháp hành xử chủ quyền Hoàng Sa (và Trường Sa), bao gồm đảo Phú Lâm, ít nhất là từ đầu thập niên 1920 cho đến khi họ rời Đông Dương. Người Nhật và người Tàu đến đảo Phú Lâm để khai thác phốt phát khi đảo Phú Lâm không là "terra nullius" (đất vô chủ).

4. Đổi tên Nhà nước thành “VNDCCH” ?

Trong phong trào chỉnh sửa Hiến pháp 2013 hiện nay, có không ít ý kiến đề nghị đổi tên Nhà nước thành VNDCCH.

Vì Trung Quốc tích cực sử dụng Công hàm 1958 và tuyên bố của quan chức VNDCCH về Hoàng Sa-Trường Sa trong giai đoạn 1954-1975 để đánh lừa dư luận quốc tế và nhân dân Trung Quốc, một tên Nhà nước VNDCCH hay tương tự như CHDCVN, do không khác biệt đáng kể khi dịch sang tiếng nước ngoài, sẽ gây trở ngại rất lớn cho quá trình đấu tranh vì chủ quyền trên Biển Đông ²⁸.

Một tên Nhà nước “Cộng hoà Việt Nam” (CHVN), như trong CHMNVN, chính quyền ở phía Nam vĩ tuyến 17 trong giai đoạn 1969-1976, từng trực tiếp hay gián tiếp khẳng định chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa, tạo nhiều thuận lợi hơn, so với tên Nhà nước VNDCCH hay CHDCVN, cho nỗ lực bảo vệ quyền lợi đất nước.

5. Hướng đi tới cho Việt Nam trước đe dọa của ngoại bang

Bài viết này góp phần giải đáp câu hỏi: Có chăng hai Nhà nước Việt Nam hiện hữu trong 20 năm trước khi khai sinh Nhà nước CHXHCNVN, và từ đấy, giải đáp các vướng mắc liên quan đến Công hàm 1958 cũng như mọi tuyên bố hay cam kết, nếu có, của VNDCCH trong giai đoạn trước năm 1975 về chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa.

Bài viết đồng thời phản biện một số quan điểm về chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa.

Trong giải quyết tranh chấp giữa hai nước, ICJ vẫn sử dụng nguyên tắc “quieta non movere” hay “không làm xáo trộn sự ổn định”. Theo nguyên tắc này, ICJ có thể đưa phán xét thuận lợi cho nước đang chiếm giữ một vùng đất, vùng biển, dù chủ quyền ban đầu không thiết lập rõ ràng, nhưng có hành xử thích hợp trong một thời gian lâu dài ²⁹.

Việt Nam nên nhận thức rằng :

1. Việc Trung Quốc khẩn trương thành lập thành phố hành chính Tam Sa để quản lý Hoàng Sa-Trường Sa, tổ chức du lịch ở Hoàng Sa, v.v. là đi sát với nguyên tắc “quieta non movere”, nhằm chứng minh với thế giới Trung Quốc đang hành xử chủ quyền “một cách hoà bình” đối với các đảo, vốn thuộc chủ quyền của Việt Nam cho đến khi bị Trung Quốc chiếm đóng năm 1956, và chiếm đoạt bằng vũ lực năm 1974 và năm 1988.

2. Sự leo thang xâm phạm chủ quyền Việt Nam của Trung Quốc qua hành động cắt dây cáp, sách nhiễu, hành hung ngư dân, hay bắn vào tàu ngư dân hành nghề ở vùng biển cổ truyền của Việt Nam cho thấy phản ứng của Việt Nam, qua tiếp tục họp báo lên án, tiếp tục trao công hàm phản đối, v.v., trong nhiều năm nay, không khiến cho Trung Quốc lùi bước ³⁰.
3. Phương cách hành xử trong giai đoạn 1953-1980 đối với Pedra Branca của Singapore và Malaysia (nước ban đầu có chủ quyền đối với Pedra Branca), và quyết định của ICJ trao chủ quyền Pedra Branca cho Singapore năm 2008 là bài học có giá trị cho Việt Nam.

So với Trung Quốc, Việt Nam có chứng cứ lịch sử rõ ràng, có cơ sở pháp lý vững chắc đối với chủ quyền Hoàng Sa-Trường Sa.

Dựa trên quyết định của ICJ trong các trường hợp khác nhau, bài viết cho thấy việc kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp Hoàng Sa-Trường Sa gây nhiều bất lợi cho Việt Nam và tạo nhiều thuận lợi cho Trung Quốc.

Hơn bao giờ hết, lãnh đạo Việt Nam nên mạnh dạn chứng tỏ:

1. bản lãnh và quyết tâm để bảo vệ chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông, trên cơ sở luật pháp quốc tế

2. khả năng phát huy đại đoàn kết dân tộc để đối phó với đe dọa nghiêm trọng của ngoại bang, và để hình thành một xã hội dân sự, cần thiết cho sự phát triển bền vững của Việt Nam và sự tín nhiệm rộng rãi của cộng đồng thế giới

3. chính sách đối ngoại minh bạch, rõ ràng, để xây dựng một khu vực Đông Nam Á hoà bình và ổn định

Lịch sử đang trông chờ.

Thái Văn Cầu

Giới thiệu THƠ ĐAN TÂM

Và tuần sau tết Giáp Tỵ, Đan Tâm tình cờ tìm lại được hơn ba mươi bài thơ viết vào cuối năm 1982 nhưng chưa đưa đăng ở đâu cả. Để không bỏ rơi chúng như những đứa con bị hắt hủi, anh đã quyết định tập hợp toàn bộ các bài thơ của mình trong một cuốn gồm hai tập Dấu chân không và Nhật ký trong tình.

Sáng tác hay dịch, những bài thơ trong Dấu chân không đều đã đăng trong báo Gió Nội (Paris) vào khoảng nửa sau thập niên 1960. Theo tác giả, « chúng là dấu vết mờ nhạt của một quãng đời ‘đầy tiếng ồn và cuồng nộ’. Và cũng đầy xúc động, đam mê, ước mơ, băn khoăn, có lẽ chẳng bao giờ tìm lại được ». Tập thơ này đã được Chân mây cuối trời (Paris) xuất bản năm 1984. Trong lần tái bản này, tác giả có thêm ba bài thơ bỏ sót và có sửa vài câu chữ còn quá vụng về.

Còn Nhật ký trong tình là chứng tích của lần Đan Tâm cùng một người bạn chí thân (là hoạ sĩ kiêm nhà thơ NH) lạc vào Thiên thai ngay giữa Sài Gòn và gặp một “nàng tiên tóc ngắn » ! Thế là chỉ trong vòng bảy tuần (từ 10.10 đến 2.12.1982), tác giả đã làm được cả thảy năm mươi bài thơ mà hầu hết đều là « thơ tình » ! Ngoài gần hai mươi bài bài đã đăng trong Tập san Khoa học Xã hội và Đoàn Kết (Paris), tập thơ còn có thêm hơn ba chục bài bỏ quên vừa nói trên đây.

Nhân dịp cuốn thơ vừa NXB Lao Động in xong vào cuối tháng 4.2013, Diễn Đàn xin giới thiệu một số bài.

Nếu thích, bạn đọc có thể xem cả tập thơ bằng cách bấm vào để hạ tải tài liệu Tho DAN TAM.NT.pdf đính kèm cuối trang này, và đã được tác giả sửa tất cả những lỗi tìm thấy trong bản do NXB Lao Động in."

Diễn Đàn

Hoà Hợp Và Hoà Giải

Trong bài, "Chúng ta cần hoà hợp, không cần hoà giải" của ông Bát Thạch Kiều (Diễn Đàn, 3.5.2013), tác giả nêu lên hai điểm then chốt:

1. Đại đa số người Việt hiện nay dù ở đâu cũng không còn chịu trách nhiệm gì về cuộc chiến đã qua, thế thì còn cần gì nói đến hoà giải.

2. Đất nước đang cần hoà hợp hơn bao giờ hết để mọi người đồng lòng phát triển kinh tế và giữ gìn lãnh thổ, (nhưng) không thể có hoà hợp nếu không có dân chủ.

Tôi chia sẻ ưu tư của tác giả nhưng có ý kiến khác như sau:

1. 

Đúng là đại đa số người Việt hiện nay không chịu trách nhiệm gì về cuộc chiến đã qua nhưng họ đang phải chịu nhiều hậu quả tai hại, trực tiếp hay gián tiếp, do phe chiến thắng gây ra cho đất nước và dân tộc. Phe thắng trận, cụ thể là giới lãnh đạo và hậu duệ của họ, qua bộ máy cai trị độc tài và tham nhũng, đang áp dụng chính sách nô lệ hoá toàn dân và kết tội những người yêu nước là kẻ thù.

Thế hệ người Việt sau 1975, dù không có trách nhiệm về cuộc chiến, vẫn có trách nhiệm bảo vệ nền độc lập của tổ quốc và quyền tự do, hạnh phúc của người dân. Thế hệ trẻ ở hải ngoại lại không thể quên những đau khổ, nhục nhằn mà gia đình họ phải chịu sau ngày thống nhất, hay những thảm họa trên đường vượt thoát tìm tự do mà ít nhiều gì họ cũng là nạn nhân. Nhớ đến quá khứ đau thương ấy không phải để nuôi dưỡng thù hận mà chính vì cần có "sự công chính của lịch sử" để đem lại sự hoà hợp dân tộc, nhờ vậy Việt Nam mới có thể trở thành một quốc gia giàu, mạnh và dân chủ.

Tuy nhiên, mục đích ấy chỉ có thể đạt được khi chính quyền thật tâm nhìn nhận những sai lầm đã qua và hoà giải với những người yêu nước bất đồng chính kiến và những nạn nhân của chính sách bất công, tham nhũng. Đối với người Việt Nam ở nước ngoài, chính quyền cũng phải "hoá giải hận thù" bằng lới nói và hành động hoà giải cụ thể, thay vì chỉ kêu gọi "hoà hợp một chiều" có tính cách chiêu hồi và khai thác "khúc ruột ngàn dặm." Chỉ riêng chuyện "hoà giải với những người đã nằm xuống" qua việc cho phép hội Vietnamese American Foundation (VAF) tu sửa Nghĩa trang quân đội miền nam ở Biên Hoà và cải táng hài cốt những người đã chết trong các trại tù cải tạo, đã phải mất 38 năm sau thống nhất mới thấy có kết quả sơ khởi (ở đây phải ghi nhận công lao của cố thủ tướng Võ Văn Kiệt đã mạnh mẽ can thiệp với chính quyền trung ương và địa phương mấy năm trước.)

Bởi vậy, không thể đặt vấn đề hoà hợp mà không đề cập đến vấn đề hoà giải: hoà giải giữa chính quyền với trí thức và nhân dân trong nước, giữa chính quyền và cộng đồng hải ngoại. Chính quyền phải đi bước trước, và kết quả của hoà giải là "win-win" chứ không phải "zero sum". Nói cách khác, hoà giải phải có trước hoà hợp vì hoà hợp là kết quả đương nhiên của hoà giải.

2. 

Vấn đề hoà hợp dân tộc không nhất thiết phải đặt ra vì người Việt Nam trong và ngoài nước không chống nhau. Chỉ có chính quyền là gây chia rẽ, mâu thuẫn trong các thành phần dân tộc. Các thành phần dân tộc phải ý thức rõ được điều ấy và tìm cách liên kết với nhau thì mới tạo được sức mạnh đối thoại hay đối kháng với chính quyền. Chỉ khi đó, chính quyền độc tài mới có thể thật lòng nói chuyện hoà giải và thực hiện tiến trình dân chủ hoá. Mẫu hình Myanmar sẽ có thể được dùng làm cơ sở thảo luận và áp dụng thích hợp ở Việt Nam.

Nếu chẳng may, chính quyền chọn quyết định dùng bạo lực để đàn áp nhân dân thì đó chính là hành động tự sát.

Lê Xuân Khoa