ACTA: A Global Threat to Freedoms

open letter

The Anti-Counterfeiting Trade Agreement (ACTA) is a broad intergovernmental agreement under negotiation ranging from the key social issue of access to medicine[1] to criminal Internet regulation. We fear it could seriously hinder European innovation in the digital single market while undermining fundamental rights and democracy at large.

The negotiation process itself raises important questions of transparency and due democratic process, given that the content of the draft agreement has been kept secret for more than 18 months, although some details about the proposals recently leaked to the public. More worrying still, while the European Parliament has been denied access to the documents, US industry has been granted access to them, albeit only after signing non-disclosure agreements.

A recent analysis by the European Commission of the ACTA Internet chapter[2] proves that the topics under discussion go far beyond the current body of EU law. Most importantly, the Commission’s analysis confirms that the current draft of ACTA would profoundly restrict the fundamental rights and freedoms of European citizens, most notably the freedom of expression and communication privacy. These are very much at risk, since the current draft pushes for the implementation of three-strikes schemes and content filtering policies by seeking to impose civil and criminal liability on technical intermediaries such as internet service providers. The text would also radically erode the exercise of interoperability that is essential for both consumer rights and competitiveness.

Consequently, we urge the Parliament to call on European negotiators to establish transparency in the negotiation process and publish the draft agreement, and not to accept any proposal which would undermine citizens’ rights and freedoms. Furthermore, we urge the Parliament to make an unequivocal statement to the Commission and Council that any agreement which does not respect these core principles would force the Parliament to reject the entire text.
[1] See: http://www.oxfam.org/en/pressroom/pressrelease/2009-07-15/criminalize-generic-medicines-hurt-poor-countries

[2] See: http://sharemydoc.org/files/philip/ec_analysis_of_acta_internet_chapter.pdf

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Δεν υπάρχουν

Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στη Μαδρίτη η Ευρωπαϊκή μηχανή παρασκευή αντιτρομοκρατικών νόμων πήρε, έστω και καθυστερημένα, μπροστά. Στις 15 Μαΐου 2006 ψηφίστηκε από τους θεσμούς της ΕΕ η πιο αντικοινωνική Οδηγία μέχρι τώρα, η Οδηγία 2006/24/ΕΚ για την παρακράτηση δεδομένων από τηλεπικοινωνιακές δραστηριότητες. Η Οδηγία αυτή υποχρεώνει τα κράτη – μέλη να περάσουν νόμους, με βάση τους οποίους οι εθνικοί τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι θα παρακρατούν το σύνολο των δεδομένων κίνησης και θέσης (όχι περιεχομένου) από τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες όλων μας (σταθερή, κινητή, διαδίκτυο). Τα δεδομένα επικοινωνίας θα παρακρατούνται από 6 ως 24 μήνες. Τα έξοδα θα επωμισθούν οι κοινωνίες.

Τέτοιες αποκρυσταλλώσεις Μεγάλου Αδελφού σε νομοθεσίες έρχονται σε αντίθεση με τις έννομες τάξεις των κρατών της Ηπειρωτικής Ευρώπης και με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ωστόσο, στο κοινοτικό δικαιϊκό σύστημα είναι δυνατές, καθώς το σύστημα αυτό στερείται μίας χάρτας αυστηρώς καθορισμένων θεμελιωδών δικαιωμάτων (πέραν των οικονομικών, τα οποία επιμελείται με ιδιαίτερη εξειδίκευση και σε βάρος όλων των άλλων).

Και ερχόμαστε στο σήμερα. Η Οδηγία 2006/24/ΕΚ έρχεται σε αντίθεση με το Ελληνικό Σύνταγμα και συγκεκριμένα με τα άρθρα 9α, 19, 20, σε συνδυασμό με τα 5 παρ. 1, 2 παρ. 1 και 1 παρ. 1. αλλά και με τα αντίστοιχα ανθρώπινα δικαιώματα, που θεμελιώνονται στην ΕΣΔΑ. Αυτό όμως δεν έχει καμία σημασία, γιατί το Κοινοτικό δίκαιο υπερισχύει του Συντάγματός μας. Εδώ και αρκετούς μήνες η προθεσμία για να γίνει η συγκεκριμένη Οδηγία νόμος του κράτους έχει εκπνεύσει, πιθανότατα από έλλειψη κονδυλίων για την υλοποίηση της γιγάντιας επιτήρησης, που αυτή προβλέπει. Η νομοπαρασκευαστική βέβαια επιτροπή υπάρχει κανονικά κάπου σε κάποιο Υπουργείο.

Έτσι, στις 26 Νοεμβρίου το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μας καταδίκασε για αυτή την καθυστέρηση. Εμείς υποσχεθήκαμε ότι θα συμμορφωθούμε άμεσα. Άρα, να περιμένουμε την ενσωμάτωση της κατάπτυστης αυτής Οδηγίας εντός των επόμενων μηνών.

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Δεν υπάρχουν

Έχουν περάσει περίπου 4 μήνες από τη ψήφιση του νομοσχεδίου περί “Ταυτοποίησης των κατόχων και χρηστών εξοπλισμού και υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας” κι επειδή φαίνεται πως παρά τις επιφυλάξεις που είχαν εκφραστεί το θέμα ξεχάστηκε, είναι σκόπιμο να δούμε λίγο αναλυτικότερα γιατί τέτοια μέτρα είναι στη λάθος κατεύθυνση σε μια προσπάθεια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού και των πολιτικών. Ας μη ξεχνάμε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που προωθούνται μέτρα μαζικής παρακολούθησης, ήδη στην Ευρώπη ισχύει για παράδειγμα το μέτρο της διατήρησης δεδομένων κίνησης αλλά και η Συνθήκη Prum, που προβλέπει μεταξύ άλλων “ανταλλαγή προσωπικών και μη δεδομένων” μεταξύ των κρατών μελών και κοινές βάσεις στοιχείων (συμπεριλαμβανομένων των αναλύσεων DNA), δράσεις τις οποίες είχε στηρίξει και η Ελληνική κυβέρνηση. Φαίνονται ξεκάθαρα πλέον οι πολιτικές κατευθύνσεις που κυριαρχούν τα τελευταία χρόνια και πρέπει να μας προβληματίσουν ιδιαίτερα, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Stockholm programme (περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ) που αναμένεται να έρθει σύντομα στο προσκήνιο.

Στη τεχνική ανάλυση που ακολουθεί επιχειρούμε να παρουσιάσουμε με εκλαϊκευμένο τρόπο τις αδυναμίες των διαφόρων μεθόδων παρακολούθησης και τα σημεία που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Ελπίζουμε να αποτελέσει έναυσμα για προβληματισμό και να αποβεί χρήσιμη ως σημείο αναφοράς και για μελλοντικές κινητοποιήσεις σε αντίστοιχα θέματα. Ξεκινάμε απ’ τα κινητά τηλέφωνα που είναι και το κυρίως αντικείμενο του νόμου και κατόπιν θα επεκταθούμε και στα υπόλοιπα μέτρα παρακολούθησης που έχουν προταθεί ή εφαρμοστεί διαχρονικά.

Κινητά τηλέφωνα:
Τα κινητά τηλέφωνα χρησιμοποιούν το πρωτόκολλο GSM, ένα πρωτόκολλο επικοινωνίας που δημιουργήθηκε απ’ το Γαλλικό GSM Group το 1982 και χρησιμοποιείται στην Ευρώπη (μόνο το GSM υποστηρίζεται στην Ευρώπη). Στον σχεδιασμό του πρωτοκόλλου, το GSM Group κράτησε τα χαρτιά του κλειστά για να μην διαρρεύσουν προς τα έξω οι αλγόριθμοι κρυπτογράφησης που χρησιμοποιεί, έτσι οι αλγόριθμοι αυτοί δεν έγιναν γνωστοί στους ερευνητές και στο ευρύ κοινό που ασχολείται με το συγκεκριμένο θέμα, με αποτέλεσμα να μην περάσουν τις απαραίτητες δοκιμές. Δεν άργησαν λοιπόν ο ένας μετά τον άλλο οι αλγόριθμοι αυτοί να βγαίνουν άχρηστοι, αρκετοί ερευνητές ανά τον κόσμο κάνοντας πειράματα, κατάφεραν δίνοντας και παίρνοντας δεδομένα απ’ τους αλγορίθμους να εντοπίσουν πολλές αδυναμίες και να καταφέρουν καίρια χτυπήματα όσον αφορά την ταυτοποίηση του χρήστη. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απ’ την αρχή:

Το GSM χρησιμοποιεί κρυπτογράφηση κατά την ταυτοποίηση του χρήστη, την κρυπτογράφηση των δεδομένων κατά την μεταφορά και την παραγωγή κλειδιών κρυπτογράφησης για την κρυπτογράφηση των δεδομένων κατά την μεταφορά. ‘Όπως μπορείτε να δείτε και στο διαδίκτυο (http://www.gsm-security.net), όλοι οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται γι’ αυτές τις λειτουργίες έχουν σπάσει.

Αρχικά οι αλγόριθμοι κρυπτογράφησης που λειτουργούν σε έναν σταθμό βάσης (τον σταθμό με τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας), γνωστοί και ως Α5, και είναι υπεύθυνοι για την κρυπτογράφηση των δεδομένων, σπάνε σε χρόνο ρεκόρ. Η πρώτη καταγεγραμμένη επιτυχής προσπάθεια έγινε απ’ τους Alex Biryukov, Adi Shamir, και David Wagner, οι δύο πρώτοι ερευνητές απ’ το Weizmann Institute του Ισραήλ και ο τρίτος απ’ το πανεπιστήμιο της California, στο Berkeley. Οι ερευνητές αυτοί κατάφεραν να βρουν τρόπο για να ανακτήσουν το κλειδί κρυπτογράφησης απ’ τον αλγόριθμο Α5/1 (αυτόν που χρησιμοποιείται κατά κόρον στην Ευρώπη, ο πρώτος που υπήρξε) σε λιγότερο από 1 δευτερόλεπτο με έναν απλό υπολογιστή με 128MB μνήμη και 2×73GB αποθηκευτικό χώρο, γεγονός που επιτρέπει την αποκρυπτογράφηση-υποκλοπή της επικοινωνίας σε πραγματικό χρόνο. Κατόπιν ο Ian Goldberg μαζί με τον David Wagner (απ’ το ίδιο πανεπιστήμιο) κατάφεραν να σπάσουν τον αλγόριθμο Α5/2 (έναν πιο αδύναμο αλγόριθμο που προοριζόταν για εξαγωγή και χρησιμοποιείται στις Η.Π.Α.) σε πολύ λιγότερο χρόνο, της τάξης των millisecond, και τέλος οι Elad Barkman, Eli Biham και Nathan Keller απ’ το Technion του Ισραήλ κατάφεραν να βρουν πρακτικότερες και ευκολότερες μεθόδους για το σπάσιμο των αλγορίθμων Α5/1 και Α5/2 καθώς και μέθοδο για το σπάσιμο του αλγορίθμου Α5/3, που χρησιμοποιείται στα κινητά 3^ης γενιάς, όπως και του GPRS.

Επίσης οι αλγόριθμοι ταυτοποίησης και παραγωγής κλειδιών που χρησιμοποιούνται στις κάρτες SIM (Subscriber Identity Module) έχουν σπάσει κι αυτοί, η πρώτη καταγεγραμμένη μέθοδος από τους Ian Goldberg και David Wagner κατάφερε μέσα σε 8 ώρες την απόκτηση των στοιχείων εκείνων που τελικώς επέτρεπαν την κλωνοποίηση της κάρτας SIM, ενώ κατόπιν οι Josyula R. Rao, Pankaj Rohatgi και Helmut Scherzer της IBM και οι Stephane Tinguely από το Swiss Federal Institute of Technology μείωσαν τον χρόνο αυτό σε λιγότερο από 1 λεπτό! Με την κλωνοποίηση της κάρτας SIM μπορεί κάποιος να κάνει κλήσεις από το κινητό του με την κάρτα SIM κάποιου άλλου (τον κλώνο της δηλαδή), κοινώς να έχει τον ίδιο αριθμό κλήσης με αυτόν και να φαίνεται σαν να κάνει κλήσεις από το κινητό του. Οι αλγόριθμοι αυτοί, γνωστοί και ως Α3, Α8, έχουν αλλάξει 2 φορές από τότε αλλά και οι μετέπειτα αλγόριθμοι απεδείχθησαν εξίσου ανεπαρκής. Είναι ενδεικτικό ότι μπορεί κάποιος στο internet να προμηθευτεί εξοπλισμό για sim cloning, καθώς και πληροφορίες για άλλους τρόπους παράκαμψης των διαφόρων μέτρων παρακολούθησης και εντοπισμού. Ενδεικτικό είναι επίσης αυτό που είδαμε στην περίπτωση των υποκλοπών, όπου αυτοί που χρησιμοποίησαν τα μέσα παρακολούθησης για την κατά άλλα “νόμιμη” καταγραφή (lawful interception) μπορούσαν να δράσουν όπως ήθελαν στο κεντρικό σύστημα της Vodafone, μετατρέποντας τη “νόμιμη” καταγραφή σε εργαλείο για παράνομες δραστηριότητες.

Τέλος αν κάποιος έχει την οικονομική δυνατότητα μπορεί να αγοράσει ένα κινητό με επιπλέον κρυπτογράφηση στα δεδομένα φωνής οπότε κάθε μέσο παρακολούθησης είναι πλέον (σχεδόν) αδύνατον να δουλέψει (προϋπόθεση και τα δύο μέρη να έχουν αντίστοιχη συσκευή καθώς η κρυπτογράφηση/αποκρυπτογράφηση επιτελείται στα άκρα). Όσο η τεχνολογία προχωράει και η κατασκευή chip κρυπτογράφησης γίνεται φτηνότερη και αποδοτικότερη, θα βλέπουμε τέτοιες συσκευές να προωθούνται μαζικά και να βελτιώνονται συνεχώς. Υπάρχουν δε και προγράμματα για υπολογιστή ή για smartphones που κάνουν ακόμα ποιο εύκολη την όλη διαδικασία.

Το ερώτημα που προκύπτει λοιπόν είναι σε τι αποσκοπούν μέτρα όπως η καταγραφή των κατόχων των καρτοκινητών, από την στιγμή που εάν κάποιος θέλει πραγματικά μπορεί να παρέμβει ακόμα και στο κεντρικό σύστημα του παρόχου και άρα να τα διαγράψει ή να τα αλλοιώσει όλα ή να προμηθευτεί εξοπλισμό και πληροφορίες στο Internet που να του επιτρέψουν να παρακάμψει τους διαφόρους μηχανισμούς ή να τους αχρηστεύσει; Που θα βοηθήσει η καταγραφή στην περίπτωση που κάποιος κλέψει ένα κινητό και το χρησιμοποιήσει, που θα χρησιμοποιήσει πλαστή ταυτότητα ή που πολύ απλά θα χρησιμοποιήσει μια σύνδεση καρτοκινητού απ’ το εξωτερικό όπου δεν γίνεται καταγραφή των κατόχων ή ένα κρυπτοτηλέφωνο; Πιστεύουν αλήθεια αυτοί που συνέταξαν την πρόταση ότι κάποιος εγκληματίας θα προμηθευτεί καρτοκινητό στο όνομα του για να το χρησιμοποιήσει σε εγκληματικές πράξεις; Το μόνο που προσφέρει τελικά το συγκεκριμένο μέτρο είναι αναταραχή και ταλαιπωρία, ενώ αποκλείονται πλέον και οι μετανάστες που δεν έχουν άδεια παραμονής στην χώρα μας ή τα κατάλληλα έγγραφα απ’ το να χρησιμοποιούν καρτοκινητό και αυξάνει το κόστος για όλους τους πολίτες. Δεν είναι τυχαίο που πολύ λίγες χώρες έχουν προχωρήσει σε αυτό το μέτρο, ακόμα και οι Η.Π.Α. που έχουν ιστορία σε μεθόδους παρακολούθησης δεν το εφαρμόζουν ακριβώς γιατί δεν έχει κανένα νόημα.

Σταθερά τηλέφωνα
Θα έχετε ίσως παρατηρήσει τους τεχνικούς του Ο.Τ.Ε. που έχουν μαζί τους μια συσκευή που μοιάζει με τηλέφωνο και έχει 2 «δρακάκια» ως ακροδέκτες. Η συσκευή αυτή στους κύκλους των phreakers (οι hackers των τηλεφωνικών δικτύων) είναι γνωστή ως Beige Box και είναι συνήθως ότι χρειάζεται για να πάτε σε έναν τηλεφωνικό πίνακα, να την συνδέσετε στην γραμμή κάποιου και να πάρετε τηλέφωνο απ’ την γραμμή του, να δεχθείτε τηλέφωνα, ή να κάνετε υποκλοπή. Αν η γραμμή αυτή είναι απλή (PSTN) είναι το μόνο που χρειάζεται, αν η γραμμή είναι ADSL χρειάζεται κι ένα φίλτρο συχνοτήτων καμιά φορά για να μην γίνετε αντιληπτός απ’ τον πελάτη, αν η γραμμή είναι ISDN τότε τα πράγματα δυσκολεύουν αφού το σήμα μεταξύ του τερματικού (σπίτι) και του κέντρου διανομής (switch) είναι πλήρως ψηφιακό (ενώ για την ADSL είναι ψηφιακό μόνο το σήμα συγκεκριμένου εύρους συχνοτήτων) και χρειάζεται ποιο πολύπλοκη διαδικασία. Επίσης υπάρχουν τα καρτοτηλέφωνα τα οποία ο καθένας μπορεί να χρησιμοποιήσει όπως επίσης και οι χρονοκάρτες όπου μπορεί να χρησιμοποιήσει κάποιος από οποιοδήποτε τηλέφωνο και να κάνει κλήση χωρίς να είναι γνωστή η ταυτότητά του (χρονοκάρτες πωλούνται και στο εξωτερικό από roaming providers). Υπάρχει επιπλέον η δυνατότητα χρήσης VoIP μέσω Internet ακόμα και με κρυπτογράφηση (όπως πχ. το γνωστό Skype ή πάνω από VPN) οπότε και σε αυτή τη περίπτωση μπορεί κάποιος να χρησιμοποιήσει το τηλεφωνικό δίκτυο σταθερής τηλεφωνίας και να παραμείνει ανώνυμος χρησιμοποιώντας κάποιον VoIP2PSTN gateway. Τέλος όπως και στα κινητά τηλέφωνα έτσι και στα σταθερά, αν κάποιος έχει την οικονομική άνεση μπορεί να αγοράσει από απλή συσκευή μέχρι και τηλεφωνικό κέντρο (αν πχ. είναι εταιρία) που κρυπτογραφεί τα δεδομένα φωνής οπότε και σε αυτή τη περίπτωση η όποια παρακολούθηση είναι εντελώς αναποτελεσματική. Από τα παραπάνω γίνεται σαφές πως αν κάποιος θέλει να χρησιμοποιήσει το τηλεφωνικό δίκτυο και να μείνει ανώνυμος ή προστατευμένος έναντι παρακολουθήσεων είναι αρκετά απλή διαδικασία και δεν χρειάζεται ιδιαίτερες τεχνικές γνώσεις, συνεπώς η παρακολούθηση του τηλεφωνικού δικτύου δεν θα έχει κανένα ιδιαίτερο αποτέλεσμα για κάποιον που ξέρει ότι παρακολουθείται ή που απλά είναι προσεκτικός, ενώ στο μέλλον σχεδόν όλες οι κλήσεις θα γίνονται μέσω VoIP (ήδη στην Ελλάδα έχουμε παρόχους που προσφέρουν τέτοιες υπηρεσίες) οπότε και το μέτρο θα καταστεί εντελώς άχρηστο.

Internet:
Το πρωτόκολλο επικοινωνίας που χρησιμοποιείται για την διακίνηση ηλεκτρονικής αλληλογραφίας (το γνωστό SMTP -Simple Mail Transfer Protocol (RFC821)- δημιουργήθηκε από τον Jon. Β. Postel το 1982, και ισχύει μέχρι σήμερα με μερικές τροποποιήσεις (RFC2821). Το πρωτόκολλο αυτό πρόκειται στην ουσία για πρωτόκολλο αποστολής αλληλογραφίας και μόνο, συνεπώς δεν έχει δοθεί βάρος στην ταυτοποίηση του αποστολέα, αλλά στην μεταφορά του μηνύματος στον λήπτη, η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που περιέχεται στο πεδίο «Από:» πρόκειται στην ουσία για την διεύθυνση στην οποία θα πρέπει να απαντήσει ο λήπτης και όχι για την διεύθυνση του αποστολέα. Δια του λόγου το αληθές, μπορεί ο οποιοσδήποτε να στείλει ένα mail σε κάποιον και να φαίνεται ότι το mail αυτό ήρθε π.χ. απ’ τον πρωθυπουργό, απλά χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα telnet. Αρκεί να συνδεθεί σε κάποιον smtp server και όταν του ζητηθεί να βάλει το mail του αποστολέα (ή καλύτερα το mail στο οποίο μπορεί ο λήπτης να απαντήσει), να βάλει όποιο αυτός επιθυμεί. Επακόλουθο αυτής της κατάστασης που είναι και ευρέως γνωστό στους χρήστες είναι το πλήθος της άχρηστης/ άσχετης/ διαφημιστικής αλληλογραφίας (γνωστής και ως spam)της οποίας ο αποστολέας δεν μπορεί να βρεθεί (γι’ αυτό και το φαινόμενο έχει πάρει διαστάσεις), όπως και η διάδοση ιών μέσω e-mail που δεν μπορούν να βρουν συνήθως τον αποστολέα τους. Το 2001 υπήρξε μια προσπάθεια για ταυτοποίηση του αποστολέα (SMTP-AUTH) με διάφορες επεκτάσεις στο πρωτόκολλο, ακόμα και σήμερα όμως αυτές οι επεκτάσεις δεν έχουν μπει σε εφαρμογή στην πλειοψηφία των servers με αποτέλεσμα τα φαινόμενα να υπάρχουν ακόμα (και όσοι διατηρούν κάποιο mail account το ξέρουν). Για περισσότερες τεχνικές κλπ λεπτομέρειες μπορείτε να ανατρέξετε στην WikiPedia.

Όσον αφορά γενικότερα την κίνηση στο Internet, είναι αρκετά εύκολο κάποιος να χρησιμοποιήσει κρυπτογράφηση τόσο κατά τη μεταφορά όσο και κατά την αποθήκευση δεδομένων (προφανώς και στο περιεχόμενο των e-mail) οπότε η παρακολούθηση, καταγραφή και κατηγοριοποίηση των δεδομένων που κυκλοφορούν στο Internet είναι εντελώς αναποτελεσματική για κάποιον που γνωρίζει αυτές τις τεχνικές καθότι είναι αδύνατη η ανάκτηση των δεδομένων εγκαίρως, ειδικά αν χρησιμοποιείται κάποιος εξελιγμένος αλγόριθμος κρυπτογράφησης η διαδικασία εύρεσης του κλειδιού μπορεί να πάρει μερικές εκατοντάδες χρόνια! Επιπλέον μπορεί κάποιος αρκετά εύκολα να συνδεθεί στο Internet χρησιμοποιώντας κάποιο δημόσιο δίκτυο ή κάποιο ασύρματο δίκτυο και να είναι αδύνατη η ταυτοποίησή του, ομοίως αδύνατη γίνεται η ταυτοποίηση κάποιου που χρησιμοποιεί συστήματα όπως το TOR, anonymous proxies κλπ, τεχνικές αρκετά διαδεδομένες που συνήθως συνοδεύονται και από κρυπτογράφηση. Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι η παρακολούθηση της κίνησης στο Internet είναι εντελώς αναποτελεσματικό μέτρο, επιπλέον είναι άκρως επικίνδυνο για τα προσωπικά δεδομένα, κάτι που επικυρώθηκε πρόσφατα στο Ε.Κ. τόσο με την ομόφωνη στήριξη της έκθεσης Λαμπρινίδη, όσο και με τις τροπολογίες που υιοθετήθηκαν στο e-privacy directive ως μέρος της έκθεσης Harbour (που ήταν τμήμα του “τηλεπικοινωνιακού πακέτου“).

Κάμερες:
Στη Βρετανία, παρ’ ότι την τελευταία δεκαετία ξοδεύτηκαν τα 3/4 του συνολικού προϋπολογισμού για την καταπολέμηση του εγκλήματος στα συστήματα παρακολούθησης με κάμερες CCTV, πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι η συμβολή τους στη μείωση της εγκληματικότητας ήταν αμελητέα, ενώ την ίδια παραδοχή έχει κάνει στο παρελθόν και η Scotland Yard! Δεν χρειάζεται όμως να πάμε στη Βρετανία αφού και στην Ελλάδα έχουμε δει την “αποτελεσματικότητα” των καμερών πχ στην επίθεση στην Αμερικανική Πρεσβεία με ρουκέτες, όπου όσες κάμερες και αν είχαν τοποθετήσει δεν είδαν τους τρομοκράτες ποτέ! Υπάρχουν περιστατικά που ακόμα και οι κάμερες κυκλοφορίας έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικές (πχ. http://www.youtube.com/watch?v=NWM3X_dZoJ4, http://www.thelocal.de/society/20081029-15209.html).

Ακόμα και στην περίπτωση που χρησιμοποιείται πανάκριβος εξοπλισμός σε συνδυασμό με λογισμικό αναγνώρισης προσώπου, το μέτρο εξακολουθεί να είναι αναποτελεσματικό. Για να εξετάσουμε λίγο το πώς δουλεύει ένα τέτοιο σύστημα αρκεί να πούμε ότι συγκρίνει πρόσωπα σε φωτογραφίες με πρόσωπα που υπάρχουν σε βάσεις δεδομένων πχ. ανθρώπων που καταζητούνται) και βρίσκεται ακόμα σε ερευνητικό επίπεδο. Ενώ η έρευνα προχωράει πολύ γρήγορα τα τελευταία χρόνια, η μέθοδος έχει ακόμα σοβαρά προβλήματα γιατί χρειάζεται πολύ καλές βάσεις δεδομένων με φωτογραφίες σε καλή ανάλυση, τεράστια επεξεργαστική ισχύ (γιατί μιλάμε για τον έλεγχο εκατομμυρίων προσώπων κάθε μέρα και η αλήθεια είναι ότι το σύστημα έχει σχεδιαστεί περισσότερο για ασφάλεια κτηρίων και έλεγχο εισόδου υπαλλήλων, όχι δηλαδή σε μεγάλη κλίμακα και όχι σε μεταβαλλόμενες συνθήκες φωτισμού/κλίματος) και γενικώς έχει αρκετούς τεχνικούς περιορισμούς ακόμα και υπό ιδανικές συνθήκες (πχ. σε φωτογραφίες υπό γωνία αρκετές φορές δεν δουλεύει καθόλου). Επίσης είναι αρκετά πιθανό να υπάρχει λανθασμένη αναγνώριση κάποιου λόγω σφάλματος του αλγόριθμου και έτσι να δημιουργηθούν επιπλέον προβλήματα, ενώ είναι περιττό να πούμε ότι αν κάποιος κάνει μια απλή μεταμφίεση τότε μπορεί πολύ εύκολα να περάσει μπροστά από τις κάμερες χωρίς πρόβλημα ενώ οι συμβατικές κάμερες που χρησιμοποιούνται συνήθως σε μεγάλη κλίμακα μπορούν να αχρηστευθούν με πολύ απλούς τρόπους (αρκεί πχ. ένα καπέλο με ir leds που “τυφλώνει” τις περισσότερες κάμερες, όπως και ένα απλό laser pointer) που μπορεί εύκολα κάποιος να βρει στο Internet.

Βάσεις DNΑ:
Όπως και η αναγνώριση προσώπου έτσι και ο έλεγχος συμβατότητας DNA γίνεται χρησιμοποιώντας μια βάση δεδομένων και είναι αρκετά ακριβή διαδικασία για να γίνει σε μαζική κλίματα οπότε είναι μικρότερη η πιθανότητα να πληγούν άσχετοι άνθρωποι που δεν εμπλέκονται πουθενά όπως γίνεται με τις κάμερες και τα καρτοκινητά που ελέγχονται όλοι αδιάκριτα. Αυτή η μέθοδος είναι όντως αποτελεσματική και θεωρητικά δεν παρακάμπτεται εύκολα (λέμε θεωρητικά γιατί μπορεί αρκετά εύκολα κάποιος να μπερδέψει κατά λάθος ή και επίτηδες τα δείγματα, ειδικά αν λάβουμε υπόψη το τι γίνεται στα Ελληνικά νοσοκομεία και το δημόσιο γενικότερα, ενώ υπάρχει το ενδεχόμενο μετά από μεταμοσχεύσεις ή σε περιπτώσεις ομόζυγων διδύμων η μέθοδος να μην έχει αποτέλεσμα), είναι όμως η πιο επικίνδυνη για την ιδιωτικότητα και το προσωπικό απόρρητο μιας και το DNA περιέχει πληροφορίες που δεν έχουν καμία σχέση με την απόδοση δικαιοσύνης όπως γενετικές ασθένειες και προδιαθέσεις όπου αν διαρρεύσουν μπορούν να πλήξουν σοβαρά το προσωπικό απόρρητο κάποιου, τη δουλειά του, την ασφάλισή του, την υπόληψή του κλπ. Για το λόγο αυτό η χρήση αυτής της μεθόδου γίνεται σε πολύ βαριά αδικήματα και όχι σε πλημμελήματα όπως ορίζει το κείμενο που ψηφίστηκε, ενώ η διατήρηση της βάσης δεδομένων διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες ( πχ. http://en.wikipedia.org/wiki/S_and_Marper_v_United_Kingdom ) και δεν επιτρέπεται η διατήρηση των καταχωρίσεων ισόβια ή αόριστα όπως προτείνεται αλλά για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Επιπλέον αξίζει να αναφέρουμε την ύπαρξη γνωμοδότησης της αρχής προστασίας προσωπικών δεδομένων (15/2001) που αναφέρει μεταξύ άλλων ότι η προληπτική λήψη DNA πρέπει να αποκλειστεί, ότι τα δείγματα πρέπει να καταστρέφονται άμεσα μετά την εξέταση και ότι χρειάζονται ιδιαίτερα μέτρα προστασίας με την εγγύηση συμβουλίου εφετών και όχι απλά εισαγγελέα. Είναι χαρακτηριστικό πως η συγκεκριμένη γνωμοδότηση αγνοείται παραδειγματικά από την αιτιολογική έκθεση της τροπολογίας που κατατέθηκε στη βουλή για το θέμα!

Γενικά συμπεράσματα:
Ακόμα και αν δεχτούμε ότι ένα οποιοδήποτε σύστημα παρακολούθησης ή καταγραφής προσωπικών δεδομένων δουλεύει και είναι αποτελεσματικό (παρόλο που δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να στηρίζει κάτι τέτοιο), κανείς δεν μας εγγυάται ότι η χρήση του εξοπλισμού και των δυνατοτήτων που παρέχουν τέτοια συστήματα θα γίνεται με σοβαρό έλεγχο και δικλείδες ασφαλείας για την προστασία της ιδιωτικότητας και του προσωπικού απορρήτου. Ανεξάρτητα απ’ το τι λέει ο νόμος, ήδη μια βόλτα στο youtube αποδεικνύει ότι πάρα πολλά βίντεο από κάμερες κυκλοφορίας έχουν διαρρεύσει (πχ δείτε μερικά βίντεο που οι “υπεύθυνοι” τα βρήκαν “αστεία” και ανέβασαν στο youtube, http://www.youtube.com/watch?v=wYmzPErRgBQ, http://www.youtube.com/watch?v=6T0AhVngBuU -κανείς δε ρώτησε φυσικά τους μετέχοντες), ενώ μπορούμε να δούμε όλοι με τι σεβασμό στην ιδιωτικότητα δουλεύει η δικαιοσύνη και τα ΜΜΕ σε μια χώρα όπου οι δικογραφίες γίνονται πατσαβούρια και τις παίρνει οποιοσδήποτε δημοσιογράφος χωρίς να του λέει κανείς τίποτα, ονόματα υπόπτων βγαίνουν χύμα στα κανάλια και σπιλώνονται προσωπικότητες. Σχετικά πρόσφατα είδαμε προσωπικές συνομιλίες καταδίκου που δεν έχουν και καμία σχέση με την υπόθεση να αναπαράγονται δημόσια στο κεντρικό δελτίο και να μη λέει κανείς τίποτα ! Είδαμε να παρακολουθούνται μαζικά άτομα άσχετα με την υπόθεση και το προιόν της υποκλοπής να μοιράζεται σαν να ‘ταν κουρελόχαρτο ! Αν ήταν δυνατή η χρήση βάσης DNA, σίγουρα θα είχαν διαρρεύσει και όλα τα γενετικά χαρακτηριστικά στα ΜΜΕ και θα ακούγαμε στις ειδήσεις να μας λένε αν ο Χ καταζητούμενος ή ύποπτος πάσχει από aids πχ, αν είναι υιοθετημένος και άλλα τέτοια ωραία (και μάλιστα αρκεί ένα πλημμέλημα !), η λογική της “κλειδαρότρυπας” καλά κρατεί !

Όσο καλό και αν είναι τεχνικά ένα σύστημα παρακολούθησης και όσο καλές προθέσεις και αν έχουν οι εμπνευστές του, αν το χειρίζονται άνθρωποι και μάλιστα με τέτοιο ιστορικό καταντάει άκρως επικίνδυνο. Δεν είναι τυχαίο που σε άλλες χώρες που εφαρμόζονται τέτοια μέτρα, τον εξοπλισμό χειρίζεται ανεξάρτητη αρχή και όχι η αστυνομία ή κάποιος κρατικός φορέας. Είναι δε πολύ ποιο πιθανό τέτοια μέτρα να χρησιμοποιηθούν εναντίων κάποιου αθώου που δεν γνωρίζει ή δεν υποψιάζεται ότι παρακολουθείται -και άρα δεν έχει λάβει τα μέτρα του-, παρά κάποιον εγκληματία/τρομοκράτη που ξέρει να φυλάγεται. Το είδαμε πολύ έντονα στη χώρα μας με περίπτωση των υποκλοπών όπου παγιδεύτηκε η ίδια η κυβέρνηση καθώς και πολλοί πολίτες και πολιτικά πρόσωπα !

Τελικώς λοιπόν φαίνεται ότι τέτοια μέτρα “προστασίας” το μόνο που καταφέρνουν είναι να φανεί προς τα έξω ότι οι κυβερνώντες έκαναν κάτι για την ασφάλεια των πολιτών και έτσι να δημιουργηθεί τεχνητό αίσθημα ασφάλειας (άκρως επικίνδυνο) για επικοινωνιακούς ή και ψηφοθηρικούς λόγους. Παράλληλα όμως υπάρχουν κι άλλες επιπτώσεις, ο κόσμος πλέον θα ζει σε καθεστώς παρακολούθησης, γεγονός που επηρεάζει την καθημερινότητα και τον τρόπο ζωής μας και σίγουρα δεν προάγει την δημοκρατία και την προσωπική ελευθερία. Ας αναλογιστούμε ότι τα μέτρα που προωθούνται, στη πράξη δε θα παρακολουθούν τρομοκράτες αλλά ανθρώπους που επώνυμα και δημόσια θα σκέφτονται, θα συζητούν, θα προτείνουν ιδέες και δράσεις που θα αντιστρατεύονται την εκάστοτε “κυρίαρχη ιδεολογία”, θα διαφέρουν απ’ το “καθιερωμένο πρότυπο” ή απλά θα “γυαλίσουν” στις αρχές. Θέλουμε αλήθεια μια κοινωνία “μεγάλου αδερφού” όπου θα παρακολουθούμαστε όλοι άκριτα στο όνομα της δημόσιας τάξης ενώ την ίδια στιγμή οι γνωρίζοντες και οι έχοντες τα τεχνικά και οικονομικά (βλ. κρυπτοτηλέφωνα και σχετικός εξοπλισμός) μέσα θα μπορούν να κάνουν ότι θέλουν ανενόχλητοι; Ποιος είναι ο εχθρός που πολεμάμε εν τέλει γιατί το μόνο σίγουρο προς το παρόν είναι ποιος είναι το θύμα.

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Πως να αμυνθεί ένας πολίτης που θίγεται από διαδικτυακό δημοσίευμα

Η πρωτοβουλία digitalrights.gr εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τις ολοκληρωτικές νομοθετικές ρυθμίσεις που προωθεί η κυβέρνηση μέσα στο καλοκαίρι και μάλιστα με κλειστή τη Βουλή.

Συγκεκριμένα, μετά την κατάθεση του νομοσχεδίου περί “Ταυτοποίησης των κατόχων και χρηστών εξοπλισμού και υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας”, ο αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών, σε συνεργασία με τους υπουργούς Δικαιοσύνης, Οικονομίας και Μεταφορών & Επικοινωνιών, προωθεί τροπολογίες που θα έχουν ως αποτέλεσμα την επιβολή ενός καθεστώτος διαρκούς κι ανεξέλεγκτης παρακολούθησης των δημοσίων χώρων, όπως και την καταπάτηση στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Ελλήνων πολιτών, σε ευθεία αντίθεση με διεθνείς κι Ευρωπαϊκές συμβάσεις και το εθνικό Σύνταγμα.

Οι τροπολογίες, που δεν έχουν καμία σχέση με το θέμα του νομοσχεδίου, προβλέπουν την χρήση καμερών καταγραφής εικόνας και ήχου σε δημόσιους χώρους σε 24ωρη βάση, χωρίς την εποπτεία ανεξαρτήτων Αρχών, καθώς και την δημιουργία εθνικής βάσης DNA για τη συλλογή και διατήρηση γενετικού υλικού για αόριστο χρονικό διάστημα, ακόμα κι από υπόπτους πλημμελημάτων.

Η πρωτοβουλία digitalrights.gr επισημαίνει ότι,

• Το κατατεθέν νομοσχέδιο ταυτοποίησης των χρηστών κινητής τηλεφωνίας έρχεται σε αντίθεση με την Οδηγία 2002/58, τα άρθρα 5 παρ. 2, 5Α και 9Α του Συντάγματος και το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ενώ η απαγόρευση σύναψης συνδρομής κινητής τηλεφωνίας σε άτομα που δεν διαθέτουν τα κατάλληλα δικαιολογητικά ταυτοποίησης, πχ. οικονομικοί μετανάστες, αποτελεί αποκλεισμό από το δικαίωμα της επικοινωνίας και επιβεβαιώνει τον κοινωνικά άδικο χαρακτήρα των μέτρων, που συμπίπτουν με περαιτέρω μέτρα κατά των οικονομικών μεταναστών
• Η εξαίρεση των καμερών παρακολούθησης από το νόμο προστασίας προσωπικών δεδομένων αντιβαίνει στα Άρθρα 5 παρ.1 και 9Α του Συντάγματος, στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία Προσωπικών Δεδομένων, στο Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και στην Σύσταση R (15) 1987 για την χρήση προσωπικών δεδομένων στον αστυνομικό τομέα. Η πρωτοβουλία υπενθυμίζει ότι η αντισυνταγματική χρήση των καμερών του συστήματος C4I οδήγησε, τον Νοέμβριο του 2007 τα μέλη της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα σε παραίτηση διαμαρτυρίας, οι λόγοι της οποίας εξακολουθούν να ισχύουν
• Η υποχρεωτική λήψη και διατήρηση γενετικού υλικού DNA για αόριστο χρονικό διάστημα, και μάλιστα ακόμα κι από υπόπτους πλημμελημάτων, όπως αναφέρεται στην τροπολογία, παραβιάζει τα Άρθρα 5 παρ. 1, 9 παρ. 1 και 9Α του Συντάγματος και το Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όπως έχει ερμηνευθεί από την απόφαση Marper κατά Ηνωμένου Βασιλείου (2008). Η πρωτοβουλία υπογραμμίζει επιπλέον ότι ουδέποτε έχουν συζητηθεί τα τεράστια ηθικά ζητήματα που ενσκύπτουν από την δημιουργία εθνικών βάσεων γενετικού υλικού
• Τυχόν ψήφιση του κατατεθέντος νομοσχεδίου από το θερινό τμήμα της Βουλής αντιβαίνει στο άρθρο 72 του Συντάγματος, που ορίζει ότι νομοσχέδια που αφορούν την ενάσκηση των ατομικών δικαιωμάτων ψηφίζονται αποκλειστικά από την Ολομέλεια
• Τα μέτρα που προτείνονται εκτός από αναποτελεσματικά, είναι και ιδιαίτερα επικίνδυνα: η εμπειρία εφαρμογής τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχει αποδείξει ότι δεν συμβάλλουν ουσιαστικά στην καταπολέμηση της εγκληματικότητας, ενώ, όπως και στην υπόθεση των υποκλοπών, μπορούν κάλλιστα να στραφούν εναντίον πολιτικών και κοινωνικών ομάδων, του τύπου ή και της ίδιας της κυβέρνησης

Το νομοσχέδιο αυτό και οι εκτρωματικές τροπολογίες που το ακολουθούν έρχονται, εν μέσω θέρους, να συμπληρώσουν την πρόσφατη αντισυνταγματική γνωμοδότηση Σανιδά για την ανωνυμία στο διαδίκτυο, τα αντιδραστικά μέτρα εναντίων των μεταναστών, και την κυβερνητική παρέμβαση στον ΟΤΕ και το ΕΔΕΤ για την λογοκρισία του Indymedia, ενώ φαίνεται ότι προμηνύονται και άλλα μέτρα εναντίων των ατομικών και κοινωνικών ελευθεριών.

Περισσότερες πληροφορίες

Το παρόν δελτίο τύπου, η σχετική τεχνική ανάλυση, επεξηγηματικοί σύνδεσμοι καθώς και παλιότερα σχετικά κείμενα, διατίθενται στη διεύθυνση http://www.digitalrights.gr/news

Για το digitalrights.gr: Αστέρης Μασούρας (asterios at gmail.com)

Το digitalrights.gr αποτελεί κόμβο πληροφόρησης για τα δικαιώματα του πολίτη στον ψηφιακό κόσμο. Μεταξύ άλλων, τα αντικείμενα δράσης περιλαμβάνουν ιδιωτικό απόρρητο (privacy), ανοικτά πρότυπα (open standards), πατέντες λογισμικού, πνευματικά δικαιώματα ψηφιακού περιεχομένου, και ελεύθερο λογισμικό.

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Δεν υπάρχουν

1. Νομοσχέδιο για την ταυτοποίηση των χρηστών καρτοκινητής τηλεφωνίας
Ρύθμιση: υποχρεωτική δήλωση ονομάτων συνδρομητών - χρηστών κινητών τηλεφώνων και δημιουργία τεκμηρίου ενοχής σε περίπτωση που χρησιμοποιηθεί το κινητό για την τέλεση αδικήματος. Απαγόρευση σε άτομα που βρίσκονται στην Ελλάδα αλλά δεν διαθέτουν τα προβλεπόμενα από το νσχ δικαιολογητικά να γίνουν συνδρομητές κινητών τηλεφώνων.
Παραβιάσεις: Οδηγία 2002/58 (δυνατότητα ανώνυμης χρήσης τηλεπικοινωνιών), άρθρο 5 παρ. 2 του Συντάγματος (απαγόρευση διακρίσεων όσων βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια), άρθρο 5Α του Συντάγματος (δικαίωμα συμμετοχής στην πληροφόρησης και στην Κοινωνία της Πληροφορίας), άρθρο 9Α του Συντάγματος (δικαίωμα προστασίας προσωπικών δεδομένων), άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (σεβασμός ιδιωτικής ζωής και επικοινωνιας).
Τεκμηρίωση:
Παρατηρήσεις στο νομοσχέδιο για την ταυτοποίηση χρηστών - συνδρομητών καρτοκινητών
Καρτοκινητά με ονοματεπώνυμο (πάλι) και νομικός αντίλογος
Alpha 989 για ονομαστικοποίηση καρτοκινητών
Αντίθετη στο κοινοτικό δίκαιο η επωνυμοποίηση των καρτοκινητών

2. Γνωμοδότηση Εισαγγελέα Αρείου Πάγου για κατάργηση απορρήτου στο Διαδίκτυο
Ρύθμιση: Ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου απαντά ότι το απόρρητο των επικοινωνιών δεν αφορά τα “εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας”, δηλαδή τα “ίχνη” από τα οποία μπορεί να ταυτοποιηθεί ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής και επομένως οι διωκτικές αρχές μπορούν στο πλαίσιο της διερεύνησης οποιουδήποτε αδικήματος να ζητούν τα σχετικά στοιχεία από τους παρόχους.
Παραβάσεις: Άρθρο 19 του Συντάγματος (απόρρητο της με κάθε τρόπο επικοινωνίας), Άρθρο 9 (σεβασμός ιδιωτικής ζωής), Άρθρο 9Α (προστασία προσωπικών δεδομένων), Ν.3471/2006 (προστασία ιδιωτικότητας και προσωπικών δεδομένων στις ηλεκτρονικές επικοινωνιες), Ν.2225/1994 (προστασία απορρήτου επικοινωνιών και διαδικασία άρσης του), π.δ. 47/2005 (διαδικασία άρσης απορρήτου), Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο κατά την απόφαση Copland αφορά και την ίδια τη χρήση του Διαδικτύου η οποία καλύπτεται από την προστασία της ιδιωτικής ζωής.
Τεκμηρίωση:
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: η πλοήγηση στο Διαδίκτυο εμπίπτει στην ιδιωτικότητα
Φερόμενη γνωμοδότηση ΕισΑΠ για άρση απορρήτου σε blogs
Η εγκύκλιος Σανιδά δεν είναι δεσμευτική
Alpha 989 γνωμοδότηση Σανιδά (κατάργηση απορρήτου στο Διαδίκτυο)
Η γνωμοδότηση Σανιδά στο μικροσκόπιο
ΤΟ ΒΗΜΑ: περί γνωμοδότησης Σανιδά για Διαδίκτυο

3. Τροπολογία για την εξαίρεση της λειτουργίας των καμερών από το νόμο περί προστασίας προσωπικών δεδομένων
Ρύθμιση: η λειτουργία των καμερών από δημόσιες αρχές εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του νόμου περί προστασίας προσωπικών δεδομένων. Δηλαδή είναι ανεξέλεγκτη.
Παραβιάσεις: Άρθρο 5 παρ.1 και 9Α του Συντάγματος, Ευρωπαϊκη Σύμβαση για την Προστασία Προσωπικών Δεδομένων, Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκης Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Σύσταση R (15) 1987 για την χρήση προσωπικών δεδομένων στον αστυνομικό τομέα
Τεκμηρίωση:
Η τροπολογία για τις κάμερες παραβιάζει το Ευρωπαϊκό δίκαιο

4. Tροπολογία για την δημιουργία βάσης δεδομένων DNA
Ρύθμιση: Υποχρεωτική λήψη DNA όταν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι το πρόσωπο έχει τελέσει κακούργημα ή πλημμέλημα. Αν το πρόσωπο ταυτοποιηθεί με το δράστη, το DNA τηρείται στη βάση δεδομένων για όλη τη ζωή του ατόμου.
Παραβιάσεις: Άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος, Άρθρο 9 παρ. 1 του Συντάγματος, Άρθρο 9Α του Συντάγματος, Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όπως έχει ερμηνευθεί από την απόφαση Marper κατά Ηνωμένου Βασιλείου (2008) βάσει της οποίας πρέπει να διαγράφονται τα δεδομένα DNA μετά από την παρέλευση χρονικού διαστήματος.
Τεκμηρίωση:
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: S. & Marper κατά Ηνωμένου Βασιλείου
Σύσταση Συμβουλίου της Ευρώπης για την χρήση DNA για σκοπούς καταπολέμησης του εγκλήματος

Kι όλα αυτά, ενώ το άρθρο 72 του Συντάγματος ορίζει ότι τα νομοσχέδια που αφορούν την ενάσκηση των ατομικών δικαιωμάτων ψηφίζονται αποκλειστικά από την Ολομέλεια της Βουλής κι όχι από Τμήματα. Αλλά, αυτή η αντισυνταγματικότητα, σύμφωνα με την κρατούσα άποψη, θεωρείται ανέλεγκτη από τη Δικαιοσύνη, διότι αφορά τον εσωτερικό τρόπο λειτουργίας της Βουλής (τα interna corporis), για τα οποία αποκλειστικώς υπεύθυνο είναι το ίδιο το κοινοβούλιο.

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Δεν υπάρχουν

Το κείμενο που ακολουθεί είναι η συμμετοχή μου στη διαβούλευση για αυτό το νομοσχέδιο.
Eπειδή είναι ένα εκτενές κείμενο (37 σελίδες Α4), ακολουθεί ένα σύντομο abstract.
Όποιοι/-ες θέλουν μπορούν ελεύθερα να το χρησιμοποιήσουν στη δική τους συμμετοχή στην δημόσια διαβούλευση.

Κατεβάστε το κείμενο Παρατηρήσεων σε μορφή pdf, doc, odt

Παρατηρήσεις στο νομοσχέδιο “Ταυτοποίηση των κατόχων και χρηστών εξοπλισμού και υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας” - Συμμετοχή στην Δημόσια Διαβούλευση του Υπουργείου Μεταφορών και Επικοινωνιών

Abstract: Με το κείμενο αυτό επιχειρείται η αξιολόγηση των διατάξεων του νομοσχεδίου, υπό το φως τριων κανονιστικών συνόλων: (α) της νομοθεσίας για την προστασία προσωπικών δεδομένων (εθνική και κοινοτική), (β) του Ελληνικού Συντάγματος και (γ) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ως προς το (α) επισημαίνονται οι σοβαρές αποκλίσεις από την προστασία της ανωνυμίας των χρηστών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών που κατοχυρώνεται από το κοινοτικό δίκαιο. Ως προς το (β) υπογραμμίζονται οι αντιθέσεις του νομοσχεδίου σε ατομικά δικαιώματα που προβλέπει το Σύνταγμα και εξετάζεται κατά πόσον το νομοσχέδιο αποτελεί έναν επιτρεπτό περιορισμό των δικαιωμάτων αυτών, ιδίως ως προς τον σεβασμό της αρχής της αναλογικότητας. Το νομοσχέδιο κρίνεται ως περιέχον μέτρο μη κατάλληλο, μη αναγκαίο και μη αναλογικό stricto sensu, επειδή οι παράπλευρες απώλειες που εισάγει είναι πολύ πιο σοβαρές και επιζήμιες σε σχέση με τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας. Ως προς το (γ) υποστηρίζεται ότι η χρήση ανώνυμων καρτοκινητών τηλεφώνων αποτελεί ενάσκηση συνδυασμού δύο ανθρώπινων δικαιωμάτων (ιδιωτική επικοινωνία και ελεύθερη μετάδοση και λήψη πληροφοριών) και εξετάζεται κατά πόσον συνιστά παρέμβαση που επιτρέπεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση. Το συμπέρασμα είναι πως το μέτρο αυτό δεν μπορεί να είναι “αναγκαίο σε μια δημοκρατική κοινωνία” ακριβώς λόγω των υπέρμετρων αρνητικών συνεπειών που θα έχει εις βάρος του συνόλου του πληθυσμού, με την ανατροπή του τεκμηρίου της αθωότητας και την εισαγωγή ενός “τεκμηρίου ενοχής” για όσους αθώους χρήστες χρησιμοποιηθούν τα κινητά τηλέφωνα τους για παράνομες δραστηριότητες, ακόμη και μετά από κλοπή ή απώλεια.

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Δεν υπάρχουν

Χθες είχαμε μία πολύ ευχάριστη είδηση για τα ψηφιακά δικαιώματα. Μετά από προσφυγή βουλευτών του Γαλλικού Σοσιαλιστικού κόμματος βασικές διατάξεις του νόμου HADOPI κρίθηκαν ότι αντίκεινται στο σύνταγμα της Γαλλίας.

Ο νόμος HADOPI προβλέπει έναν μηχανισμό τριών σταδίων για την επιβολή της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας στους Γάλλους διαδικτυακούς χρήστες. Σε πρώτο στάδιο ο πάροχος πρόσβασης στο διαδίκτυο στέλνει ηλεκτρονική αλληλογραφία σε όσους συνδρομητές του παραβιάζουν τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Αν αυτοί βρεθούν για δεύτερη φορά να προβαίνουν σε παραβάσεις, τους στέλνεται ταχυδρομική επιστολή. Την τρίτη φορά διακόπτεται η σύνδεσή τους. Η διακοπή διαρκεί έναν χρόνο και ισχύει για όλους τους Γαλλικούς τηλεπικοινωνιακούς παρόχους. Ο χρήστης μπαίνει σε μία μαύρη λίστα τύπου “Τειρεσίας”, την οποία αυτοί οφείλουν να τηρούν. Το μοντέλο του νόμου “HADOPI” συζητείται προς εφαρμογή ήδη σε πάρα πολλές χώρες, όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιρλανδία, την Ιαπωνία αλλά και την Ελλάδα, μετά από συντονισμένο και ταχύτατο lobbying των πολυεθνικών της διασκέδασης.

Η αντισυνταγματικότητα του νόμου σύμφωνα με το Συμβούλιο έγκειται στο ότι παραβιάζει το βασικό δικαίωμα της πρόσβασης στην Κοινωνία της Πληροφορίας αλλά και στο ότι δεν προβλέπει προηγούμενη δικαστική απόφαση για τη διακοπή των συνδέσεων των διαδικτυακών χρηστών. Το δικαίωμα πρόσβασης στην Κοινωνία της Πληροφορίας αποτελεί δικαίωμα αναγνωρισμένο ρητά από το Ελληνικό σύνταγμα (άρθρο 5α). Επίκειται αναγνώρισή του και σε οδηγία του νέου τηλεπικοινωνιακού νομοθετικού πακέτου.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ήττα του Σαρκοζύ και των πολυεθνικών της διασκέδασης, καθώς καθιστά ανεφάρμοστο το νόμο HADOPI και μπλοκάρει την επέκτασή του σε όσες χώρες αναγνωρίζουν στοιχειώδη δικαιώματα. Καταδικάζει δε στην ανυπαρξία τις ατελέσφορες προσπάθειες των εδώ ομολόγων τους να φέρουν τέτοιες πρακτικές και στην Ελλάδα (i.e. ΟΠΙ, δισκογραφικές, οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης). Η εφαρμογή της αμοιβής flat – rate φαντάζει πλέον ως η μόνη ενδεδειγμένη και πιο δίκαιη για όλους λύση. Την ίδια ώρα το Σουηδικό Πειρατικό Κόμμα εκλέγει έναν ευρωβουλευτή παίρνοντας 7,1% των ψήφων στις πρόσφατες ευρωεκλογές.

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Δεν υπάρχουν

Αθήνα 4 Μαίου 2009
Απειλή για τα ατομικά δικαιώματα και την ουδετερότητα του διαδικτύου ενδέχεται να αποτελέσει το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας στη δεύτερη ανάγνωση του Ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου για τα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και υπηρεσιών -γνωστού και ως “τηλεπικοινωνιακού πακέτου”- που διεξάγεται την ερχόμενη Τετάρτη 6 Μαίου στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Υποκύπτωντας σε πιέσεις ειδικών συμφερόντων, το Ευρωκοινοβούλιο ετοιμάζεται να επικυρώσει αλλαγές στο ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο που θα περιορίσουν την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών στο διαδίκτυο και θα επηρεάσουν δυσμενώς τις ατομικές ελευθερίες, την κοινωνικοποίηση και την επιχειρηματικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι Ευρωβουλευτές - rapporteurs του ρυθμιστικού πλαισίου λύγισαν τελικά στις αδυσώπητες πιέσεις του Συμβουλίου των Υπουργών, και, λίγες μέρες πριν την ψήφιση του τηλεπικοινωνιακού πακέτου στην ολομέλεια, αφαίρεσαν ή αποδυνάμωσαν ουσιώδεις προστασίες των θεμελιωδών μας δικαιωμάτων που οι αντίστοιχες επιτροπές τους είχαν στηρίξει σε ψηφοφορία, αλλά και τις οποίες υπερψήφισε μεγάλος αριθμός Ευρωβουλευτών στην πρώτη ανάγνωση. Συγκεκριμένα, αποδυναμώθηκε σημαντικά η τροπολογία 138 (νυν 46), που ορίζει ότι η επιβολή περιορισμών στα δικαιώματα των χρηστών μπορεί να γίνεται μόνο κατόπιν δικαστικής παρέμβασης. Την τροπολογία αυτή είχαν υπερψηφίσει τα 9/10 της ολομέλειας αλλά και της επιτροπής ITRE πρόσφατα, ενώ έχαιρε της υποστήριξης ακόμα και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αντίστοιχα, εξουδετερώθηκε στην επιτροπή IMCO η προστασία κατά του αυθαίρετου φιλτραρίσματος περιεχομένου και των ανεξέλεγκτων διαδικτυακών διακρίσεων. Επιπλέον, στο κείμενο προς ψήφιση γίνεται αναφορά σε “νόμιμο” και “μη-νομιμο περιεχόμενο”, σε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που δεν σχετίζεται με την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων και με τρόπο που υπονομεύει το σχετικό με αυτά ισχύον και σαφές ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο.

Εκατομμύρια Ευρωπαίοι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για να εργαστούν, να επικοινωνήσουν και να κοινωνικοποιηθούν, να αγοράσουν και να εμπορευθούν αγαθά και υπηρεσίες, να εκφραστούν πολιτικά, να διεκπεραιώσουν συναλλαγές με κρατικές, αυτοδιοικητικές και οικονομικές υπηρεσίες, να εκπαιδευτούν και να διεξάγουν έρευνα, να δημιουργήσουν και να απολαύσουν πολιτιστικά αγαθά και για πολλές άλλες δραστηριότητες. Οι αλλαγές που προτείνονται προς ψήφιση από το Ευρωκοινοβούλιο στην Τηλεπικοινωνιακή Οδηγία θα επιτρέψουν στους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους να προσφέρουν στους χρήστες αυθαίρετα περιορισμένες ή εξαρτημένες υπηρεσίες, με δυσμενέστατες επιπτώσεις στην ελεύθερη διακίνηση ιδεών και αγαθών στο διαδίκτυο και ότι αυτό συνεπάγεται για την Ευρωπαϊκή δημοκρατία και οικονομία.

Καλούμε τους εκπροσώπους μας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

* Να ψηφίσουν υπέρ της ανεπιφύλακτης προστασίας του δικαιώματός μας στην ελεύθερη έκφραση και κοινωνική, πολιτική και οικονομική δραστηριότητα στο διαδίκτυο

* Να υποστηρίξουν τα δικαιώματά μας στην ισότιμη πρόσβαση και διανομή περιεχομένου, υπηρεσιών και εφαρμογών στο διαδίκτυο και να απορρίψουν κάθε κείμενο που αναφέρεται σε “νόμιμο περιεχόμενο” και επιχειρεί να επιβάλλει σχετικούς περιορισμούς ή εξαρτήσεις

* Να εγγυηθούν το θεμελιώδες δικαίωμα πρόσβασής μας στη δικαιοσύνη, και τον σεβασμό των αρχών της αναλογικότητας και του τεκμηρίου αθωότητας, απορρίπτωντας απερίφραστα κάθε απόπειρα συλλήβδην ποινικοποίησης της χρήσης του διαδικτύου, πόσο μάλλον της λήψης αστυνομικών μέτρων απ’ τους παρόχους χωρίς δικαστική παρέμβαση!

* Συγκεκριμένα να στηρίξουν τις τροπολογίες “Citizen Rights Amendments”:
Trautmann report: 3=7, 1CP=2=5=6=9, 4=8
Harbour report: 99=109=115, 100=110=116, 101=111=117, 102=112=118, 62=94=104=119, 96=106=120

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Προτεινόμενες τροπολογίες (”Citizen Rights Amendments”): http://is.gd/wyjf http://is.gd/wyjY http://is.gd/wykf
Λίστες ψηφοφορίας: http://is.gd/wyeP http://is.gd/wyfu
Προσχέδιο επιστολής προς ευρωβουλευτές: http://is.gd/wmin
Σχετικό δελτίο τύπου της γαλλικής ΜΚΟ La Quadrature: http://is.gd/wxst
Η σελίδα της καμπάνιας της La Quadrature: http://is.gd/wxsU
Διακήρυξη για τα δικαιώματα του πολίτη στον ψηφιακό κόσμο: http://manifesto.digitalrights.gr

Τεχνική ανάλυση
Το κείμενο προς ψήφιση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο εφαρμογής μέτρων, όπως ο νόμος “Hadopi” στη Γαλλία (three strikes), που επιτρέπει στους ISPs να διακόπτουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες στους χρήστες Internet όποτε το κρίνουν σωστό (είτε συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως πχ κατέβασμα p2p, είτε και πλήρη διακοπή της πρόσβασης στο Internet). Ο συγκεκριμένος νόμος στη Γαλλία ψηφίστηκε με το σκεπτικό της καταπολέμησης της πειρατείας και ουσιαστικά λέει στους ISPs ότι κάθε φορά που κάποιος χρήστης τους “πιαστεί” να κατεβάζει παράνομα υλικό (υλικό που προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα), θα τον ενημερώνουν για τις κυρώσεις και αν μετά από 3 φορές ο χρήστης δεν συμμορφωθεί στις υποδείξεις του ISP (που μπορεί να είναι τελείως αβάσιμες), ο ISP έχει δικαίωμα να κάνει ότι θέλει με πλήρη νομική κάλυψη. Έτσι οι Γάλλοι πολίτες θα θεωρούνται ένοχοι μέχρις αποδείξεως του αντιθέτου και χωρίς να έχουν δικαίωμα να υπερασπιστούν τον εαυτό τους (γιατί μπορεί πχ. να κατεβάζουν υλικό που ήδη έχουν αγοράσει ή που πχ. συνοδεύεται από κάποια άδεια χρήσης Creative Commons και άρα να είναι καθ’ όλα νόμιμο το κατέβασμα) “δικάζονται” απ’ τους ISPs, και μάλιστα η “ποινή” τους εφαρμόζεται άμεσα. Αυτό παραβιάζει το άρθρο 11 της Ευρωπαϊκής Χάρτας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που ορίζει ότι κανένας Ευρωπαίος πολίτης δεν μπορεί να έχει ποινές χωρίς να έχει πρώτα δικαστεί σύμφωνα με το νόμο, συνεπώς πρέπει να μπουν στο τελικό κείμενο τροπολογίες που θα προστατεύουν το δικαίωμα στη δίκη και δεν θα παραχωρούν δικαστική και εκτελεστική εξουσία σε εταιρίες. Επίσης, παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας, σύμφωνα με την οποία κάθε ποινή πρέπει να είναι ανάλογη του αδικήματος και η διακοπή της σύνδεσης κάποιου στο Internet δεν είναι ανάλογη ενός ενδεχομένως παράνομου download.

Με τη μορφή που υποβάλλεται στην ολομέλεια το κείμενο, επιτρέπει στους παρόχους να προβαίνουν ανεξέλεγκτα σε διακρίσεις κατά των χρηστών τους, καθώς αποδυναμώθηκαν οι δικλείδες ασφαλείας που προτάθηκαν στην επιτροπή IMCO μέσω της τροπολογίας 166 κ.α. και οριοθετούσαν το πλαίσιο μέσα στο οποίο ο πάροχος μπορεί να βάλει περιορισμούς ή φραγμούς στην κίνηση του δικτύου (να κόψει συγκεκριμένες υπηρεσίες πχ ή να βάλει όριο ταχύτητας σε άλλες ΜΟΝΟ για σαφείς τεχνικούς λόγους), καθώς και οι ρητές αναφορές στην υποχρέωση του παρόχου να ενημερώνει τους χρήστες του για τις πολιτικές περιορισμού κίνησης που υλοποιεί. Έτσι, είναι δυνατό ο κάθε πάροχος να παρακωλύει την πρόσβαση σε όποια υπηρεσία θέλει (πχ. την υπηρεσία κάποιου ανταγωνιστή του), να βάζει όρια ταχύτητας σε διάφορες υπηρεσίες που “δεν πουλάνε” κλπ, επηρεάζοντας έτσι την ελεύθερη και ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές και κατ’ επέκταση την ουδετερότητα του διαδικτύου (Internet Neutrality). Σε συνδυασμό μάλιστα με την αποδυνάμωση της τροπολογίας 138, αυτό μπορεί να γίνεται χωρίς να είναι υποχρεωμένος ο πάροχος να ενημερώσει τους χρήστες του, ενώ θα έχει και πλήρη νομική κάλυψη.

Τα θέματα αυτά εξετάστηκαν τόσο στην πρώτη ανάγνωση, όσο και στα πλαίσια των επιτροπών ITRE και IMCO όπου και κατατέθηκαν οι τροπολογίες 138(46) και 166 αντίστοιχα για την επίλυσή τους. Τελικά, παρόλο που αυτές οι τροπολογίες πέρασαν με μεγάλη πλειοψηφία, οι rapporteurs των δύο επιτροπών μετά από συνεχείς και πολύ έντονες πιέσεις του Συμβουλίου των Υπουργών κυρίως απ’ τη Γαλλία (που έχει υιοθετήσει και το νόμο Hadopi) και την Αγγλία, μόλις μερικές μέρες πριν τη τελική ψηφοφορία, λύγισαν και πρακτικά εξουδετέρωσαν τις δύο τροπολογίες με αποτέλεσμα το κείμενο που θα ψηφιστεί την Τετάρτη να μην περιέχει κανένα ουσιαστικό μέτρο προστασίας.

Άλλα προβλήματα που έχει το κείμενο προς ψήφιση είναι ότι επιτρέπει σε ISPs το λεγόμενο deep packet inspection (ή layer 7 packet inspection), μια μέθοδο για ταυτοποίηση της κίνησης στο Internet η οποία βασίζεται στο “άνοιγμα” κάθε πακέτου που περνάει μέσα απ’ τους δρομολογητές του ISP. Αφού το πακέτο ανοιχθεί περνάει μια σειρά από φίλτρα και ταυτοποιείται έτσι ώστε αργότερα να λάβει μια συγκεκριμένη προτεραιότητα στα πλαίσια της πολιτικής Quality of Service (QoS) του κάθε ISP. Τα προβλήματα μιας τέτοιας διαδικασίας, εκτός από τεχνικά (αφού πχ. παραβιάζεται ο μηχανισμός fragmentation του IP, αυξάνεται η καθυστέρηση στο δίκτυο, δεν εφαρμόζεται σε κρυπτογραφημένη κίνηση κλπ) είναι και ουσιαστικά, αφού είναι πολύ εύκολο για κάποιον ISP να βάλει σε αυτά τα φίλτρα διάφορες παραμέτρους όπως χαρακτηριστικές λέξεις που ενδεχομένως να περιέχονται, ή συγκεκριμένες διευθύνσεις URL και κατά συνέπεια να διαπράττει συστηματική παρακολούθηση της κίνησης ή φιλτράρισμα συγκεκριμένων υπηρεσιών. Τεχνικά υπάρχουν πολύ πιο αποδοτικές μέθοδοι ταυτοποίησης (πχ. το ίδιο το IP παρέχει το DSCP field) ενώ και σε ερευνητικό επίπεδο ακόμα υπάρχουν μηχανισμοί packet inspection και traffic analysis που ταυτοποιούν την κίνηση βάσει διαφόρων άλλων χαρακτηριστικών της και βασίζονται μόνο στη κεφαλίδα του κάθε πακέτου και όχι στο περιεχόμενό του. Γενικότερα όμως, το κείμενο προς ψήφιση αφήνει ανοιχτά και άλλα “παραθυράκια” στο όνομα των “τεχνικών θεμάτων”, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι ISPs για να παρέχουν περιορισμένες υπηρεσίες στους χρήστες τους, όπως μειωμένη ταχύτητα σύνδεσης στο Internet ή μειωμένη ταχύτητα/πρόσβαση σε συγκεκριμένες υπηρεσίες. Ενώ γενικώς το QoS είναι κάτι θεμιτό για την σωστή λειτουργία του δικτύου, πρέπει να είναι όσο το δυνατό ουδέτερο ως προς τη κίνηση του δικτύου και να μην έχει ως αποτέλεσμα το “κόψιμο” ή το φιλτράρισμα κάποιας υπηρεσίας (τέτοια φαινόμενα έχουμε δει και στην Ελλάδα με ISPs να “κόβουν” πακέτα VoIP άλλων εταιριών για να ενισχύσουν τη δικιά τους υπηρεσία κλπ). Όταν δε χρειάζεται πιο επιθετική πολιτική QoS λόγω πχ. κάποιας επίθεσης ή λόγω σύγχυσης του δικτύου (congestion), τότε ο ISP οφείλει να ενημερώσει τους χρήστες και σε κάθε περίπτωση να μεριμνήσει για την διόρθωση του προβλήματος. Κάτι τέτοιο δεν διασφαλίζεται στο κείμενο προς ψήφιση, με αποτέλεσμα να απειλείται άμεσα η ουδετερότητα του Internet (Internet Neutrality), ο υγιής ανταγωνισμός και η επιχειρηματικότητα καθώς και η ίδια η φύση του Internet, το οποίο φτιάχτηκε για να είναι ελεύθερο και να επιτρέπει την πρόσβαση προς όλες τις υπηρεσίες, με ίσους όρους, σε όλους τους χρήστες.

Τέλος, στο κείμενο προς ψήφιση γίνεται απόπειρα να προστεθούν διατάξεις που αφορούν στην προστασία πνευματικών δικαιωμάτων, κάνοντας λόγο για “παράνομο περιεχόμενο” και άλλες “παράνομες” διαδικασίες, μέσα από αόριστη σύνδεσή τους με τα έργα που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα. Κάτι τέτοιο ξεφεύγει απ’ τους στόχους του συγκεκριμένου ρυθμιστικού πλαισίου, ενώ υπονομεύει αναίτια τις ήδη υπάρχουσες οδηγίες για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, που είναι ξεχωριστές και σαφείς, και αφορούν έργα που προστατεύονται όχι μόνο στο διαδίκτυο αλλά και γενικότερα. Γενικότερα, είναι εμφανές ότι γίνεται προσπάθεια διαχωρισμού του περιεχομένου στο Internet σε “νόμιμο” και “παράνομο” αορίστως, και κάτι τέτοιο αφήνει πολλά περιθώρια περαιτέρω διεύρυνσης αυτών των όρων. Στο μέλλον, ο όρος “παράνομο περιεχόμενο” ενδέχεται να περιλαμβάνει και άλλες δραστηριότητες πέραν της πειρατείας, υπονομεύοντας έτσι το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση.

Περισσότερες πληροφορίες
Το παρόν δελτίο τύπου διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.digitalrights.gr/news, όπως επίσης παλιότερα σχετικά δελτία τύπου και ενημερωτικά κείμενα.

• Για το digitalrights.gr: Αστέρης Μασούρας, asterios at gmail.com

Το digitalrights.gr αποτελεί κόμβο πληροφόρησης για τα δικαιώματα του πολίτη στον ψηφιακό κόσμο. Μεταξύ άλλων, τα αντικείμενα δράσης περιλαμβάνουν ιδιωτικό απόρρητο (privacy), ελεύθερη έκφραση, ανοικτά πρότυπα (open standards), πατέντες λογισμικού, πνευματικά δικαιώματα ψηφιακού περιεχομένου και ελεύθερο λογισμικό.

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Προσχέδιο επιστολής σε ευρωβουλευτές για τη 2η ανάγνωση του telecoms package
• Το τηλεπικοινωνιακό πακέτο οδεύει για τη 2η ανάγνωση
• Το Συμβούλιο Υπουργών “ναρκοθετεί” το τηλεπικοινωνιακό πακέτο

Θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας στo ρυθμιστικό πλαίσιο για τα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και υπηρεσιών, που έρχεται για 2η ανάγνωση στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 5 Μαίου.
Ανησυχώ σοβαρά ότι οι τροπολογίες που προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα επηρεάσουν δυσμενώς τις ατομικές ελευθερίες και την επιχειρηματικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντιλαμβάνομαι ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε να συμπεριληφθούν αλλαγές στην κείμενη νομοθεσία που θα επηρεάσουν την πρόσβασή μου στο διαδίκτυο, και που μπορεί να περιορίσουν, απαγορεύσουν ή να επιβάλλουν όρους στην πρόσβασή μου σε ιστοσελίδες και υπηρεσίες

Όπως εκατομμύρια Ευρωπαίοι, χρησιμοποιώ το διαδίκτυο για να εργαστώ, να κοινωνικοποιηθώ, να αγοράσω αγαθά και υπηρεσίες, να ενημερωθώ, να εκφραστώ πολιτικά, να διεκπεραιώσω συναλλαγές με κρατικές, αυτοδιοικητικές και οικονομικές υπηρεσίες, να διεξάγω έρευνα, να απολαύσω πολιτιστικές δραστηριότητες, να επικοινωνήσω με οικογένεια και φίλους και για πολλές άλλες δραστηριότητες. Οι αλλαγές που προτείνει το Ευρωκοινοβούλιο στην Τηλεπικοινωνιακή Οδηγία θα επιτρέψουν στους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους να μου προσφέρουν περιορισμένη ή εξαρτημένη υπηρεσία. Η ανησυχία μου έγκειται στο ότι κάτι τέτοιο θα έχει δυσμενέστατες επιπτώσεις στην ελεύθερη διακίνηση ιδεών και αγαθών στο διαδίκτυο, με ότι αυτό συνεπάγεται για την Ευρωπαϊκή δημοκρατία και οικονομία.
Σας γράφω για να σας ζητήσω, ως εκπροσώπου μου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, να ψηφίσετε υπέρ της προστασίας του δικαιώματός μου στην ελεύθερη έκφραση, κοινωνική, πολιτική και οικονομική δράση στο διαδίκτυο. Εφόσον ζούμε σε μιά δημοκρατική Ευρώπη, επιβάλλεται να διαλεχθούμε ανοικτά πάνω σ’ αυτά τα θέματα προκειμένου να εδραιώσουμε τις αρχές της ελεύθερης διαδικτυακής κοινωνίας.

Σας παρακαλώ να υποστηρίξετε τροπολογίες, όπως οι Τροπολογίες για τα Δικαιώματα των Πολιτών, που διαφυλάσσουν τα δικαιώματά μου στην πρόσβαση και διανομή περιεχομένου, υπηρεσιών και εφαρμογών στο διαδίκτυο και να απορρίψετε κάθε κείμενο που αναφέρεται σε “νόμιμο περιεχόμενο” και επιχειρεί να επιβάλλει σ’ αυτά περιορισμούς ή εξαρτήσεις. Συγκεκριμένα, σας ζητώ να εγγυηθείτε τα δικαιώματά μου στην ελεύθερη χρήση του διαδικτύου και την ελεύθερη πρόσβαση σε όλες τις ιστοσελίδες και υπηρεσίες για όλους τους Ευρωπαίους πολίτες.

[Εναλλακτική και πιό συγκεκριμένη διατύπωση]

Σας καλώ

* Να ψηφίσετε υπέρ της ανεπιφύλακτης προστασίας του δικαιώματός μου στην ελεύθερη έκφραση και κοινωνική, πολιτική και οικονομική δραστηριότητα στο διαδίκτυο

* Να υποστηρίξετε τα δικαιώματά μου στην ισότιμη πρόσβαση και διανομή περιεχομένου, υπηρεσιών και εφαρμογών στο διαδίκτυο και να απορρίψετε κάθε κείμενο που αναφέρεται σε “νόμιμο περιεχόμενο” και επιχειρεί να επιβάλλει σχετικούς περιορισμούς ή εξαρτήσεις

* Να εγγυηθήτε το θεμελιώδες δικαίωμα πρόσβασής μου στη δικαιοσύνη, και τον σεβασμό των αρχών της αναλογικότητας και του τεκμηρίου αθωότητας, απορρίπτωντας απερίφραστα κάθε απόπειρα συλλήβδην ποινικοποίησης της χρήσης του διαδικτύου, πόσο μάλλον της λήψης αστυνομικών μέτρων απ’ τους παρόχους χωρίς δικαστική παρέμβαση!

* Συγκεκριμένα να στηρίξετε τις τροπολογίες “Citizen Rights Amendments”:
Trautmann report: 3=7, 1CP=2=5=6=9, 4=8
Harbour report: 99=109=115, 100=110=116, 101=111=117, 102=112=118, 62=94=104=119, 96=106=120

Διευθύνσεις επικοινωνίας Ελλήνων ευρωβουλευτών και σε μορφή Google Docs (θα αναρτηθεί πλήρης λίστα)

Citizen rights amendments: 1, 2, 3

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Κίνδυνοι για τα θεμελιώδη δικαιώματα των Ευρωπαίων στη δεύτερη ανάγνωση του “τηλεπικοινωνιακού πακέτου”
• Το τηλεπικοινωνιακό πακέτο οδεύει για τη 2η ανάγνωση
• Το Συμβούλιο Υπουργών “ναρκοθετεί” το τηλεπικοινωνιακό πακέτο

Τα γεγονότα
Στις 23/04/09 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε υπέρ της πρότασης για την επέκταση της διάρκειας προστασίας των συγγενικών δικαιωμάτων στις ηχογραφήσεις. H πρόταση αυτή είναι εξαιρετικά προβληματική καθώς όπως θα δούμε έχει φτιαχτεί αποκλειστικά στα μέτρα των 4 μεγάλων δισκογραφικών εταιριών ενώ αγνοεί μελέτες και γνωμοδοτήσεις επίσημων φορέων και ακαδημαϊκών, ενώ δεν ευνοεί τελικά ούτε τους καλλιτέχνες, ούτε τους καταναλωτές. Για να καταλάβουμε πώς λειτουργεί το συγκεκριμένο σύστημα προστασίας, θα πρέπει να ανατρέξουμε λίγο στις βασικές αρχές του.

Τι είναι το Copyright
Το Copyright είναι χοντρικά τα αποκλειστικά δικαιώματα των πνευματικών δημιουργών στα έργα τους και αντιστοιχεί σε γενικές γραμμές σε δύο είδη δικαιωμάτων: Πρώτον, στα δικαιώματα των δημιουργών επί των πρωτοτύπων πνευματικών τους έργων, που αποκαλούνται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και δεύτερον, στα δικαιώματα των υπόλοιπων συντελεστών (τραγουδιστών, μουσικών συνοδείας, ηθοποιών, παραγωγών, ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών κλπ) που αποκαλούνται συγγενικά δικαιώματα. Ο στόχος του Copyright είναι να δίνει στον δημιουργό την αποκλειστικότητα της διακίνησης των έργων του για ορισμένο χρονικό διάστημα, έτσι ώστε να μην μπορεί κάποιος άλλος να αντιγράψει πχ. τα έργα του και να τα πουλήσει.

Όταν παρέλθει η διάρκεια του Copyright, το έργο πλέον είναι ελεύθερο και ο καθένας μπορεί να το αντιγράψει, να το μοιράσει, να το προβάλλει κλπ και όπως λέμε καταπίπτει στο “public domain” και γίνεται πλέον δημόσιο αγαθό προς όφελος της κοινωνίας. Σύμφωνα με το υπάρχον νομικό πλαίσιο που προτάθηκε το 2006 στην Ε.Ε. (http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006L0116:EL:HTML), τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας των δημιουργών ισχύουν έως και 70 χρόνια μετά το θάνατο τους ενώ το Copyright των υπόλοιπων συντελεστών του έργου (τα συγγενικά δικαιώματα όπως είπαμε), διαρκούν βάσει του ίδιου νομικού πλαισίου για 50 χρόνια απ’ τη δημιουργία του έργου. Ο νομοθέτης έδωσε στο Copyright αυτόν τον περιορισμένο χαρακτήρα, ακριβώς επειδή είναι απαραίτητο να υπάρχει πρόσβαση στο “public domain”, στα κοινά πολιτιστικά μας αγαθά προκειμένου να αναπτύσσεται ο πολιτισμός και η κοινωνία. Η προστασία των κοινών πολιτιστικών αγαθών είναι απαραίτητη για την ενίσχυση της δημιουργικότητας και της καινοτομίας.

Προβλήματα λειτουργίας του Copyright
Ενώ το Copyright, ως περιορισμένο δικαίωμα για την ενίσχυση της δημιουργικότητας, είναι εξαιρετικά χρήσιμο για το μεμονωμένο δημιουργό και το κοινωνικό σύνολο, έχει πλέον σε αρκετές περιπτώσεις εκφυλιστεί. Το παράδειγμα των μουσικών παραγωγών είναι ίσως το πιο τρανταχτό: Σε μια μουσική παραγωγή οι μεν δημιουργοί και τραγουδιστές παίρνουν ένα κέρδος επί των πωλήσεων της τάξης του 5-15%, και πάντως ανάλογο της φήμης και της διαπραγματευτικής ισχύος που έχει ο καθένας τους, και ως αντάλλαγμα εκχωρούν στις δισκογραφικές τα δικαιώματα αποκλειστικής διακίνησης των έργων τους (τους λένε δηλαδή στο συμβόλαιο που υπογράφουν ότι δεν θα κάνουν τον ίδιο δίσκο π.χ. με άλλη δισκογραφική ή μόνοι τους). Οι δε μουσικοί συνοδείας (session musicians, είναι οι μουσικοί που προσλαμβάνονται για να παίξουν τα διάφορα όργανα σε μια ηχογράφηση) εκχωρούν πλήρως τα συγγενικά δικαιώματά τους στις δισκογραφικές για κάθε δουλειά που κάνουν και πληρώνονται εφάπαξ. Οι δισκογραφικές έτσι έχουν τελικά ως παραγωγοί τα συγγενικά δικαιώματα επί του συνόλου της παραγωγής για 50 χρόνια (αφού έχουν πάρει και τα δικαιώματα των μουσικών συνοδείας) και το αποκλειστικό δικαίωμα διακίνησης της παραγωγής γι’ αυτό το χρονικό διάστημα λόγω των συμβολαίων που υπογράφουν. Με άλλα λόγια η παραγωγή τους ανήκει πλήρως για 50 χρόνια και οι δημιουργοί/τραγουδιστές μόνο μέσω των δισκογραφικών μπορούν να έχουν κάποιο κέρδος από το έργο τους. Οι μουσικοί συνοδείας φυσικά δεν έχουν κανένα κέρδος μακροπρόθεσμα. Ακριβώς επειδή πληρώνονται εφάπαξ, μόνο το 5% έχουν μόνιμη δουλειά και γενικώς βρίσκονται σε άσχημη οικονομική κατάσταση.

Τι αλλάζει
Απ’ το 2010 και μετά, έργα που ερμηνεύτηκαν την 10ετία του 60 -που η μουσική και η δισκογραφία γνώρισαν μεγάλη ανάπτυξη- θα αρχίσουν σιγά σιγά να απελευθερώνονται, στερώντας απ’ τις δισκογραφικές, τεράστια έσοδα. Έτσι οι δισκογραφικές ξεκίνησαν αγώνα δρόμου για να επεκταθεί η διάρκεια των δικαιωμάτων που έχουν επί των ηχογραφήσεων (μάλιστα λένε γενικά για τις ηχογραφήσεις, όχι μόνο για τις μουσικές παραγωγές) απ’ τα 50 χρόνια στα 95 (όπως είναι στις Η.Π.Α.) και να μη χάσουν τα κέρδη τους. Ως άλλοθι για να περάσουν την αλλαγή αυτή χρησιμοποιούν το γεγονός ότι υπάρχουν αρκετοί καλλιτέχνες που θα χάσουν χρήματα με τη λήξη του copyright των δισκογραφικών. Αναφέρονται προφανώς σε διάσημους καλλιτέχνες της εποχής των 60s που είχαν τη δυνατότητα να κάνουν σοβαρά συμβόλαια, γιατί οι υπόλοιποι καλλιτέχνες της εποχής δεν παίρνουν σχεδόν τίποτα ούτως ή άλλως, ενώ ξεχνούν να πουν ότι οι δημιουργοί εξακολουθούν να έχουν τα πνευματικά τους δικαιώματα μέχρι και 70 χρόνια μετά το θάνατό τους οπότε μπορούν κάλλιστα να ξαναβγάλουν δίσκο (με την ίδια ή άλλη δισκογραφική, ή και οι ίδιοι ανεξάρτητα) και να έχουν κανονικότατα κέρδη. Επίσης χρησιμοποιούν ως επιχείρημα ότι χάνουν περίπου 1-2 δισ. δολάρια εξαιτίας της πειρατείας κάθε χρόνο, με το φαινόμενο να γιγαντώνεται και έτσι οδηγούνται σε απολύσεις και σε μείωση των επενδύσεών τους σε νέους καλλιτέχνες. Αντιθέτως προτιμούν τις “φίρμες” αφού μόνο 1 στα 8 CD είναι κερδοφόρα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζουν μεγάλες δισκογραφικές όπως η BMG, η Warner, η EMI και η Universal, οι γνωστές και ως “big four” αφού ελέγχουν μόνες τους πάνω απ’ το 70% της παγκόσμιας αγοράς σύμφωνα με μελέτη του ifpi (http://www.ifpi.org/content/section_news/20050802.htm) και άλλων οργανισμών. Έτσι ισχυρίζονται πως η επέκταση του copyright που διαθέτουν θα τους βοηθήσει και να επενδύσουν σε νέους καλλιτέχνες και να μην κάνουν απολύσεις. Φυσικά, αυτό αφορά μόνο αυτές τις 4 μεγάλες δισκογραφικές αφού κατά βάση αυτές έχουν το copyright από έργα της εποχής ή έχουν αγοράσει μικρότερες δισκογραφικές της εποχής και το έχουν πάρει από αυτές.

Έχουν δίκιο;
Το υπάρχον νομικό πλαίσιο που αναφέρεται στα 50 χρόνια είναι μόλις του 2006! Τότε λοιπόν είχε ανατεθεί στο Dutch Institute for Information Law (iVIR) να εξετάσει τις επιπτώσεις από την επέκταση της χρονικής διάρκειας των συγγενικών δικαιωμάτων για τις ηχογραφήσεις, διότι στις Η.Π.Α. είναι πολύ μεγαλύτερο. Το iVIR αποφάνθηκε ότι δεν υπάρχει λόγος για επέκταση της προστασίας αυτής πέραν των 50 χρόνων, αφού τα 50 χρόνια σύμφωνα με τη μελέτη είναι ήδη πολλά, και από νομικής άποψης αλλά και βάσει της ζήτησης στην αγορά (http://www.ivir.nl/publications/other/IViR_Recast_Exec_summary_2006.pdf βλ. σελ 5). Επίσης, άλλη μια ανεξάρτητη μελέτη για λογαριασμό της Βρετανικής κυβέρνησης απ’ τον Andrew Gowers (Financial Times), γνωστή ως “Gowers Review” (http://www.hm-treasury.gov.uk/gowers_review_index.htm) αναφέρει (http://www.hm-treasury.gov.uk d/gowers_cipilreport.pdf σελ 49) πως η επέκταση στα 95 χρόνια (βλ Η.Π.Α.) δεν θα βοηθήσει ούτε στη δημιουργία νέων έργων, ούτε στην ανάπτυξη, ενώ θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία και το κόστος για τους πολίτες θα είναι πολύ μεγάλο. Τέλος, αναφέρει ότι δεν συνδέεται άμεσα η χρονική επέκταση της προστασίας με την ανεργία (αναφέρεται κυρίως στις απολύσεις των δισκογραφικών) γιατί υπάρχουν πολύ σημαντικότεροι παράγοντες (όπως πχ. η ψηφιοποίηση και οι νέες τεχνολογίες) που παίζουν σαφώς μεγαλύτερο ρόλο. Βάση της μελέτης αυτής η Βρετανική κυβέρνηση απέρριψε την επέκταση στα 95 χρόνια.

Παράπλευρες απώλειες για τον πολιτισμό
Άλλες μελέτες (http://www.cippm.org.uk/publications.html), ΜΚΟ (http://www.openrightsgroup.org/uploads/releasethemusic_aug07.pdf) και ακαδημαϊκοί όπως πχ. ο Pekka Gronow (http://blogit.yle.fi/pekka-gronow) ο οποίος έχει πολύ μεγάλη σταδιοδρομία στην ραδιοφωνία και ο Lionel Bently (http://www.openrightsgroup.org/wp-content/uploads/prof-bently-juri-speech.pdf) επίσης αναδεικνύουν προβλήματα που υπάρχουν λόγω του υπερπροστατευτισμού που δείχνει η Ε.Ε. στο συγκεκριμένο θέμα και τις επιπτώσεις ενός τέτοιου μέτρου στην οικονομία, τον πολιτισμό μας και την ανάπτυξη της κοινωνίας μας. Για παράδειγμα, ηχογραφήσεις είναι και οι ραδιοφωνικές εκπομπές: κάθε μέρα ηχογραφούνται πολλές ώρες ραδιοφωνικών παραγωγών, οι οποίες αποτελούν και τον κύριο όγκο των ηχογραφήσεων (πολύ περισσότερες από τις μουσικές παραγωγές). Αρκετές από αυτές τις εκπομπές της δεκαετίας των 60s που αφορούν πχ. θεατρικές παραστάσεις, παιδικές εκπομπές και στην πλειοψηφία τους είναι από κρατικούς σταθμούς (δεν είναι δηλαδή εμπορικές παραγωγές), “μπαίνουν στο ίδιο τσουβάλι” με τις μουσικές παραγωγές και αυτό έχει διάφορες συνέπειες στον πολιτισμό. Αν επιχειρήσουμε να διαχωρίσουμε τις μουσικές παραγωγές απ’ τις ραδιοφωνικές παραγωγές και πάλι έχουμε πρόβλημα, αφού πολλές φορές οι ραδιοφωνικές παραγωγές περιλαμβάνουν μουσικά κομμάτια (για τα οποία πληρώνουν οι ραδιοφωνικοί σταθμοί δικαιώματα στις δισκογραφικές και μάλιστα αρκετά ακριβά).

Άλλα προβλήματα που αναμένεται να δημιουργηθούν από μια τέτοια επέκταση είναι φανερά κυρίως στο χώρο των βιβλιοθηκών, αρχείων και μουσείων που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν το ολοένα και αυξανόμενο πλήθος των “ορφανών” έργων, δηλαδή των έργων για τα οποία δεν μπορεί να βρεθεί ο δημιουργός ή δικαιούχος του copyright (http://en.wikipedia.org/wiki/Orphan_works). Η πρόσφατη μελέτη της Naomi Korn για λογαριασμό του Collections Trust και του Joint Information Systems Committee στη Μεγάλη Βρετανία (http://www.communia-project.eu/node/225) κατέδειξε ότι εννέα στους δέκα οργανισμούς του ευρύτερου τομέα αντιμετωπίζουν προβλήματα στην παροχή υπηρεσιών στον πολίτη εξαιτίας του προβλήματος αυτού. Μια ενδεχόμενη επέκταση του χρόνου προστασίας των ηχογραφήσεων είναι σίγουρο ότι θα επιτείνει το πρόβλημα των “ορφανών” έργων, αφού το πλήθος τους θα αυξηθεί, και του κοινωνικού και πραγματικού κόστους που αυτά συνεπάγονται.

Ο McCreevy (ξανα)χτυπά
Ενώ λοιπόν όλοι συνηγορούν στο ότι η επέκταση του copyright των δισκογραφικών δεν λύνει κανένα πρόβλημα και υπάρχουν κι επίσημες μελέτες που ισχυρίζονται το αντίθετο, ο επίτροπος Mc Creevy (γνωστός απ’ τις πατέντες λογισμικού) ξαφνικά αποφάσισε να αγνοήσει τα πάντα (“δεν υπήρξε ανάγκη προσφυγής σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες” αναφέρεται στο κείμενο της πρότασης που κατέθεσε) και να υιοθετήσει την επιχειρηματολογία των μεγάλων δισκογραφικών εταιριών, βασισμένος σε μια μελέτη η οποία χρηματοδοτήθηκε από αυτές, προτείνοντας απροκάλυπτα την επέκταση των συγγενικών δικαιωμάτων των δισκογραφικών στα 95 χρόνια και φυσικά με αναδρομική ισχύ, για να περιλαμβάνει και τις ηχογραφήσεις του ‘60 που είναι και το μεγάλο θέμα! Είναι τόσο προκλητικό το κείμενο ώστε να αναφέρει το εξής “επιχείρημα”, για να πείσει δήθεν ότι, είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει copyright, το κόστος είναι το ίδιο υψηλό και άρα η επέκταση δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις όσον αφορά το κόστος (κάτι το οποίο αναφέρουν οι παραπάνω ανεξάρτητες μελέτες):

Φυσικά το ότι πωλούνται οι ηχογραφήσεις δεν σημαίνει ότι αγοράζονται κιόλας, αφού μπορεί κάλλιστα να μοιράζονται ελεύθερες, μιας και έχουν λήξει τα συγγενικά δικαιώματα (το copyright της δισκογραφικής), ενώ είναι πολύ πιθανό ο κόσμος απλά να μη ξέρει τι είναι τα συγγενικά δικαιώματα και πότε λήγουν, και έτσι να τις αγοράζει από άγνοια. Απ’ την άλλη, αν πωλούνται και μάλιστα στις ίδιες τιμές, τότε που είναι το πρόβλημα με τη διάρκεια των συγγενικών δικαιωμάτων των δισκογραφικών’ αν οι δισκογραφικές βγάζουν κέρδος από τα έργα των οποίων το copyright έχει λήξει, γιατί να χρειάζεται η επέκταση του;

Σύμφωνα με το κείμενο, “στόχος της πρότασης είναι να βελτιώσει την κοινωνική κατάσταση των εκτελεστών, και ειδικότερα των μουσικών συνοδείας, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι εκτελεστές επιβιώνουν όλο και περισσότερο της περιόδου προστασίας 50 ετών που ισχύει για τις εκτελέσεις τους. [...] Επιπλέον, η πρόταση επιδιώκει επίσης να καθιερώσει έναν ομοιόμορφο τρόπο υπολογισμού της διάρκειας προστασίας που ισχύει για μια μουσική σύνθεση που περιέχει τις συνεισφορές διάφορων δημιουργών.”

Βέβαια όπως αναφέρει η αιτιολογική έκθεση:

Ας δούμε τουλάχιστον αν αξίζουν τα μέτρα που πλαισιώνουν το “κυρίως πιάτο”…

Καταρχάς, η πρόταση για το ταμείο των μουσικών συνοδείας’ ουσιαστικά, λέει πως, προκειμένου οι μουσικοί συνοδείας που έχουν παραχωρήσει όλα τους τα δικαιώματα στις δισκογραφικές να πάρουν κάποια χρήματα πέραν του εφάπαξ ποσού που πήραν για την ηχογράφηση, θα φτιαχτεί ένα ταμείο στο οποίο οι δισκογραφικές θα βάζουν ένα ποσό κάθε χρόνο, το οποίο θα μοιράζεται μεταξύ των μουσικών. Ακούγεται ωραίο σαν πρόταση αλλά δεν στέκει. Ακόμα και στη Βρετανία που είναι απ’ τις χώρες με την πιο ανεπτυγμένη δισκογραφία, δεν υπάρχει κάποιος οργανισμός που να ξέρει ποιοι μουσικοί συνοδείας έπαιζαν σε ποιους δίσκους (http://blogit.yle.fi/pekka-gronow/copyright-term-extension-in-brussels-another-chapter-in-the-story). Μόλις πρόσφατα ξεκίνησε να γίνεται μια τέτοια διαδικασία, με τον κάθε μουσικό να προσκομίζει αποδείξεις ότι έπαιξε στον τάδε δίσκο για να μπει σε σχετική λίστα. Προφανώς, για μουσικούς συνοδείας που έπαιζαν σε δίσκους το ‘60, κάτι τέτοιο είναι αρκετές φορές αδύνατο. Άρα, πώς θα δημιουργηθεί ένα ταμείο όταν δεν έχουμε τα απαραίτητα στοιχεία; Επίσης αρκετοί φορείς ισχυρίζονται ότι κάτι τέτοιο ανταποκρίνεται σε ένα κέρδος για τους καλλιτέχνες της τάξεως των 0.26-26.79 Ευρώ ανά έτος (http://www.openrightsgroup.org/uploads/080829_ukipo_ectermextension.pdf), ενώ στο ίδιο χρονικό διάστημα οι δισκογραφικές εταιρίες αναμένεται να έχουν κέρδη πολλών εκατομμυρίων ευρώ (http://www.cippm.org.uk/downloads/opinion_creativity_stifled.pdf) που φυσικά θα βγουν από την τσέπη του καταναλωτή. Μια πιο ρεαλιστική θέση είναι, αντί να συζητάμε για το πώς οι δισκογραφικές θα πετάξουν μερικά ψίχουλα στους μουσικούς και το ταμείο τους, να υπάρξει επιτέλους ένα σοβαρό πλαίσιο κοινωνικής πρόνοιας για τους καλλιτέχνες. Με αυτό τον τρόπο όχι μόνο θα πάρουν πχ. σύνταξη οι μουσικοί που έπαιζαν σε δίσκους το 60, αλλά και νέοι μουσικοί θα έχουν ένα κίνητρο να ασχοληθούν πιο σοβαρά με το αντικείμενο.

Η πρόταση για τα μέτρα εκμετάλλευσης ή στέρησης (use it or lose it) είναι ακόμα πιο ενδιαφέρουσα. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου δισκογραφικές απλά σταματούν να τυπώνουν κάποιο δίσκο/CD γιατί πχ. δεν τις συμφέρει οικονομικά (δεν υπάρχει ζήτηση), ή γιατί έχασαν/κατέστρεψαν το master tape (την αρχική “κόπια”), κάτι που έχει συμβεί ουκ ολίγες φορές, είτε λόγω φυσικών καταστροφών, είτε λόγω ανεπαρκούς αποθηκευτικού χώρου’ καταστρέφουν, δηλαδή, παλιές ηχογραφήσεις για να χωρέσουν καινούριες! Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι προφανές ότι η δισκογραφική έχει μεν τα συγγενικά δικαιώματα για την ηχογράφηση αλλά πλέον δεν βγάζει κέρδος από αυτά, ούτε η ίδια, ούτε οι διάφοροι συντελεστές (οι δημιουργοί, όπως είπαμε, έχουν παραχωρήσει μέσω συμβολαίου την αποκλειστική διακίνηση των έργων τους στη δισκογραφική και άρα μόνο μέσω αυτής μπορούν να έχουν κέρδος όσο διαρκούν τα συγγενικά δικαιώματα, ενώ οι μουσικοί συνοδείας έχουν παραχωρήσει και αυτοί τα συγγενικά τους δικαιώματα στην δισκογραφική). Έτσι ένα έργο ξαφνικά “κλειδώνεται” για όσο διαρκούν τα συγγενικά δικαιώματα της δισκογραφικής και κανείς δεν μπορεί να κάνει κάτι γι’ αυτό, ούτε ο δημιουργός! Για να διορθωθεί αυτό το πρόβλημα, η πρόταση περιλαμβάνει κάποια μέτρα που ουσιαστικά επιτρέπουν στους διάφορους συντελεστές να ανακτήσουν σε τέτοιες περιπτώσεις το δικαίωμα που παραχώρησαν στην δισκογραφική με το συμβόλαιο που υπέγραψαν, κι αν οι συντελεστές δεν ενδιαφέρονται ούτε αυτοί, τότε η ηχογράφηση να καταπίπτει στο public domain. Αυτό σαν μέτρο είναι ηθικά σωστό, αλλά θα μπορούσε να υποβληθεί από μόνο του ως πρόταση χωρίς να χρειάζεται να συνοδεύεται από την επέκταση των συγγενικών δικαιωμάτων των δισκογραφικών -που δυστυχώς είναι και το κύριο σημείο της πρότασης, όπως λέει και η αιτιολογική έκθεση- ενώ το χρονικό περιθώριο για να θεωρηθεί ένα έργο “κλειδωμένο” θα μπορούσε να είναι 1-2 χρόνια αντί για 5 που προτείνονται στο τελικό κείμενο.

Αντιδράσεις
Εκτός από ακαδημαϊκούς και ΜΚΟ, άλλοι φορείς επίσης έθεσαν τους προβληματισμούς τους, όπως για παράδειγμα το European Bureau of Library, Information and Documentation Associations (EBLIDA), η European Broadcasting Union (EBU), η Ευρωπαϊκή Ένωση Καταναλωτών (BEUC), καθώς και πάνω από 16.000 πολίτες που έχουν υπογράψει τη σχετική αίτηση (http://www.soundcopyright.eu/). Δημιουργήθηκε υπό την αιγίδα του Open Rights Group ένα video που καλεί σε κινητοποίηση, το οποίο και είδαν χιλιάδες χρήστες (http://www.youtube.com/watch?v=kijON_XODUk) και κυκλοφόρησε σε διάφορα sites (και εκτός του YouTube), ενώ οργανώθηκε απ’ την ίδια ομάδα ένα workshop στις Βρυξέλλες (http://www.openrightsgroup.org/2009/02/06/sound-copyright-conference-attacks-the-fairy-tale-of-copyright-term-extension/), στο οποίο συμμετείχαν και Ευρωβουλευτές από όλα σχεδόν τα κόμματα. Το workshop κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πρόταση είναι πρόχειρη, η επέκταση της διάρκειας του copyright δεν είναι λύση, και ότι πρέπει να γίνει από μηδενική βάση ουσιαστική συζήτηση για τα δικαιώματα των μουσικών και τα προβλήματά τους και την πρόσβαση του κόσμου σε έργα πολιτισμού.

Οι ψήφοι των Ελλήνων Ευρωβουλευτών
Υπέρ της απόσυρσης της οδηγίας (όπως προτείναμε κι εμείς) ψήφισαν οι:
Αρναουτάκης Σταύρος (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Δρούτσας Κωνσταντίνος (Κ.Κ.Ε.)
Κοππά Μαρία - Ελένη (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Λαμπρινίδης Σταύρος (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Παπαδημούλης Δημήτριος (ΣΥΝ.)
Παφίλης Αθανάσιος (Κ.Κ.Ε.)
Ποδηματά Άννυ (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Τούσσας Γεώργιος (Κ.Κ.Ε.)
Τρακατέλλης Αντώνιος (Ν.Δ.)

Κατά της απόσυρσης της οδηγίας ψήφισαν οι:
Αγγελάκας Εμμανουήλ (Ν.Δ.)
Δημητρακόπουλος Γιώργος  (Ν.Δ.)
Κράτσα-Τσαγκαροπούλου Ρόδη (Ν.Δ.)
Μαυρομμάτης Μανώλης (Ν.Δ.)
Παναγιωτοπούλου-Κασσιώτου Μαρία (Ν.Δ.)
Παπαστάμκος Γεώργιος (Ν.Δ.)

Λευκό ψήφισαν οι:
Μποτόπουλος Κώστας (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Σχοινάς Μαργαρίτης (Ν.Δ.)

Θα είχε ενδιαφέρον οι Έλληνες Ευρωβουλευτές που στήριξαν τη πρόταση είτε ψηφίζοντας κατά της απόσυρσής της, είτε λευκό, να εξηγήσουν δημόσια με ποια κριτήρια ψήφισαν κατ’ αυτόν τον τρόπο, με δεδομένο μάλιστα ότι πέραν των επιπτώσεων που ήδη αναφέραμε και αφορούν την Ευρώπη συνολικά, η Ελλάδα έχει επιπλέον αρνητικό ισοζύγιο εισαγωγών-εξαγωγών Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Με άλλα λόγια εισάγουμε πολύ περισσότερα έργα πνευματικής ιδιοκτησίας από αυτά που παράγουμε και μια τέτοια ρύθμιση είναι σίγουρο ότι θα βλάψει ακόμα περισσότερο την ήδη προβληματική Ελληνική οικονομία.

Το digitalrights.gr αποτελεί κόμβο πληροφόρησης για τα δικαιώματα του πολίτη στον ψηφιακό κόσμο. Μεταξύ άλλων, τα αντικείμενα δράσης περιλαμβάνουν ιδιωτικό απόρρητο (privacy), ανοικτά πρότυπα (open standards), πατέντες λογισμικού, πνευματικά δικαιώματα ψηφιακού περιεχομένου, και ελεύθερο λογισμικό.

http://www.digitalrights.gr
http://www.digitalrights.gr/news/
http://manifesto.digitalrights.gr
http://digitalrights.gr/mailman/listinfo/

Άλλα άρθρα σχετικά με το θέμα

• Δεν υπάρχουν