Македонски документи

Не очекуваме помош од Европа, ќе победиме со сопствени сили

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 02 Dec 2024 05:53:00 +0000

– Ние не очекуваме помош од Европа; ние се надеваме да победиме со сопствени сили и веруваме дека не е далеку часот кога над облеаната со крв Македонија ќе засвети сонцето на слободата!

Пишува: Блаже Миневски

Пред 115 години, во екот на најголемиот масакар при задушувањето на Илинденското востание, Даме Груев пишува писмо до Хилми паша за ѕверствата што ги прават османлиските војници и башибозук во Македонија. Денес, кога името на Хилми паша случајно би се заменило со името на Зоран Заев, писмото на водачот на востанието звучи застрашувачки актуелно и жестоко:

„Паша ефенди…! Се обраќам кон Вас, не дека ми е пријатно и дека нешто сакам од Вас – да не даде Алах да сакам нешто од турски паша! – не, јас едноставно Ви препорачувам да обрнете внимание на моите зборови. Можам да Ве уверам дека нема да ги повторувам“, вака Даме Груев го почнува своето писмено обраќање до Хилми Паша, поранешен Голем везир и актуелен Генерален инспектор на Македонија. Во писмото тој бара прекинување на масакрот што го врши османлиската војска и башибозук, известувајќи го Хилми паша дека дал наредба никој во Македонија да не го слуша и да не му верува, а доколку некој го послуша – ќе плати со живот. Според некои записи, писмото на Груев е испратено кон крајот на септември 1903 година, но престижниот американски весник „The New York Times“ знае за него уште на 1 септември 1903 година, затоа што во бројот од втори септември објавува дека „…водачот на револуционерите, Даме Груев, со писмо побара од Хилми Паша да ги прекине варварските акти на османлиските војници и башибозукот…“ Ако „The New York Times“ на 2 септември објавува дека постои такво писмо, тогаш писмото мора да е испратено пред втори септември, значи во време на најжестоките акции за задушување на вoстанието. Во истата статија се опишани и дел од варварските акти на османлиската војска и башибозукот врз македонското цивилно население. А само во Битолскиот вилает се воделе 150 борби со 19.152 востаници против 292.735 турски војници. Во тие борби се убиени или ранети 746 востаници и 3.087 Турци, запалени се 122 села со 8.646 куќи а без покрив останале 51.606 жители. Бројот на убиени или заклани цивили е 1.779 души. Во Солунскиот вилает, од 2 до 8 септември 1903 години дошло до 32 борби во кои паднале 109 востаници, додека во Скопскиот, во неколку борби, од 14 август до 14 ноември 1903 паднале 93 четника. Во сите три вилаети во текот на востанието биле убиени 949 востаници во 197 борби. Во текот на востанието настрадале 16 околии со 201 населено место. Биле изгорени 12.400 куќи, без покрив останале 70.836 лица, биле убиени 8.816 мажи, жени и деца а 30.000 луѓе ги напуштиле своите родни места…Даме Груев и Главниот востанички штаб знаеле за сите масакри што ги вршела турската војска и башибозук. Затоа решиле директно да му се обратат на Хилми Паша, барајќи веднаш да го прекине крвавиот пир на војската:

„Вие сте виновни за сите ужаси и насилства вршени по Ваша заповед!“

„Паша ефенди, Вам Ви беше познато дека општото востание се крена по Ваша вина. Вие, и само Вие сте виновни за сите ужаси и насилства вршени по Ваша заповед. Ние долго и многу трпевме, и нашето трпение заврши. Ве предупредувам дека ако до септември не наредите да се прекине со насилствата, грабежите, клањето на мирното немуслиманско население, ние, со волјата на Семоќниот создател, ќе се покориме на злата неопходност, и ќе извршиме такви ужаси над муслиманското население што косата на главата ќе ви се крене. Вие можете да ги уверите претставниците на европските држави дека сте го задушиле востанието. Можете да кажувате се и сешто; можете да кажувате што сакате, но Вие никогаш нема да не убедите дека, откако ќе се покориме и го положиме нашето оружје, ќе имаме гаранции за нашиот живот и имот. Јас веќе дадов наредба во цела Македонија на никој начин да не Ве слушаат и да не Ви веруваат, а кој ќе Ве послуша ќе плати со живот. Вие сте должни со нас да водите правилна војна, бидејќи во спротивен случај ние ќе ги опожариме сите турски села и ќе ги истребиме нивните жители. Ние не очекуваме помош од Европа. Ние се надеваме со нашите сопствени сили да ги уништиме Вашите храбри војници и можеби не е далеку часот кога над облеаната со крв Македонија ќе засвети сонцето на слободата. Имајте предвид дека нашите чети се снабдени со доволно количество на потребности и ние ќе умееме да се бориме со Вас десетици години… Ако Бурите го стаписаа светот со борбата против Англија, ние уште повече ќе го стаписаме и зачудиме. Јас Ви кажав. Ваша работа е да ми поверувате на зборовите.“

Хилми Паша

Според „The New York Times“, со оглед на тоа „водачот на револуционерите, Даме Груев, со писмо побара од Хилми Паша да ги прекине варварските акти на османлиските војници и башибозукот…“, а изворот на информацијата е „офиџијален“, Хилми Паша го добил писмото но одговорил со уште „поварварски акти“. Кој бил всушност Хусен Хилми Паша? Османлиски воен командант и државник, во два мандати Голем везир и османлиски администратор во Европска Турција во почетокот на 20 век. Во времето кога Даме Груев му го пишува писмото со набој на гордост и достоинство, без да молење и понижување, со тон што личи на командант на силна војска а не на десеткратно помала и слабо вооружени востаничка војска, Хилми паша имал 48 години и бил на позицијата Генерален инспектор на Македонија. Всушност на оваа функција дошол една година порано а останува се до 1908 година, две години по убиството на Даме Груев, кога станува османлиски министер за внатрешни работи. Потоа, од 1912 до 1918 година, Хилми Паша е амбасадор во Виена. Притоа не бил Турчин туку Грк од Лезбос, потомок на семејство што примило ислам. Завршува основно образование на Лезбос, а француски јазик знае уште од најрана возраст. Сосема млад почнал да работи като чиновник во Османлискиот државен апарат, напредувајќи многу брзо до валија на Адана а во 1898 година и на Јеменскиот вилает. Во 1902 година со одлука на султанот Абдул Хамид II и со согласност на Големите сили е назначен за Генерален инспектор на Солунскиот, Косовскиот и Битолскиот вилает. Подоцна во два наврати бил Голем везир, а во октомври 1912 година е назначен за амбасадор на Османлиската империја во Виена, Австро-Унгарија, каде што останува до крајот на Првата светска војна. Според едно негово интервју од 1914 година, Македонија останала негова ноќна мора: „Никогаш не помислив дека Македонија некогаш може да стане српска, дека Грците ќе заавладеат со Солун, но судбината, знаете, често дозволува и најневеројатни нешта… Во револуционерните времиња, Грците и Србоманите, верувајте, секогаш беа заедно со нас, Турците, против комитетите. И мене и мојата полиција тие не информираа за се, тие беа наши шпиони, пријатели и поддржувачи… Но какви и да се Србите и Грците, виновни сме ние зашто не се разбравме навреме со Бугарите. За Турција ќе беше најдобро да беше заедно со Бугарија…“ Воениот злосторник Хилми Паша, еден од виновниците за геноцидот врз Македонците на почетокот од минатгиот век, истиот оној на кој Даме Груев во 1903 година му пишува дека македонските чети се снабдени со доволно оружје и муниција за да се борат десетици години, останува во Виена до смртта во 1922 година. Сепак, иако е Грк, погребан е во Бешикташ, во Истанбул.

Подземната република на Груев!

А дека Даме Груев не се шегувал со писмото до Хилми паша зборува и едно негово интервју од февруари 1906 година. Во тоа време Даме ја обиколувал Македонија и во кратовските планини имал средба со еден шкотски новинар, дописник на единбуршкото списание Blackwood’s Magazine. Средбата е организирана од ВМРО а разговорот со овој новинар е објавен споменатото шкотското списание под наслов An Underground Republik. Во текстот, анонимниот шкотски новинар напишал дека при неговиот престој на организациската територија имал доживување како да се наоѓа на територијата на една слободна подземна република каде турската власт немала никакви ингеренции. Даме во интервјуто меѓудругото истакнал: „Организацијата го претставува административниот механизам на една подземна Република, којашто се градеше за заштита од турската тиранија. Регуларните чети се полициски сили на оваа република. Тие ги извршуваат повелбите на цивилните судови. Во секое село има локален суд. Потоа, ние имаме подвижни судови, што ја обиколуваат земјата и одлучуваат за расправиите помеѓу луѓето од различни села. Месните комитети ги претставуваат цивилните локални власи, зад нив се наоѓаат силите на четите. Локалните комитети се избираат од селаните. Тие не ја злоупотербуваат ниваната доверба.“ Во продолжение Груев го информирал новинарот за децентрализацијата на Организацијата и начинот на борба против османлиската власт. На прашањето што мисли за бугарската пропаганда во Македонија, Даме одговорил: „Ако постои грчка и српска пропаганда, зошто да не може да постои и бугарска… Таа постои. Има бугарски политичари кои не се поголеми наши пријатели од Грците. Под имињата на мошне познати шефови, тие се обидуваат да испраќаат чети во Македонија да агитираат за анексионистичката идеја… Тука има место само за една организација, а таа е народна организација. Ниту Цончев, ниту Сарафов не се избрани од народот, иако се обидуваат да преминат ваму, да присвојат самоволна сила со оружје. Ние што го претставуваме народот, мора да ги пресретнеме со иста сила, која тие ја применуваат против нас.“

Десет месеци подоцна Груев заедно со својата придружба ја минал Беласица, упатувајќи се кон Малешевско. На 23 декември стигнале во Русиново, во куќата на Алаѓозови, каде што случајно влегле двајца Турци, кои качувајќи се по скалите ги виделе низ отворената врата комитите кои разговарале во собата на горниот кат. Турците наместо да побегнат, се наместиле под скалите и отвориле оган. Прв слегол по скалата Сандо Китанов, но не бил погоден. По него се симнал Даме, кој бил со рана во десната нога. Сепак успеал да излезе надвор од селото но раната која крвавела оставала траги во снегот. Следниот ден, на 24 декември турските воени власти наредиле убиените да се кренат од местото на погубувањето и да бидат погребани. Селаните ги погребале Даме Груев, Сандо Китанов, Ѓорѓи Карчов во еден гроб кај русинската црква. Подоцна, по утврдувањето на идентитетот на убиените, главниот инспектор Хусеин Хилми паша на 10 јануари 1907 година го известил Големиот везир дека е убиен Даме Груев, оној што му напиша дека се обраќа кон него не дека му е пријатно и дека нешто сака од него, „да не даде Алах да сакам нешто од турски паша“, туку „едноставно Ви препорачувам да обрнете внимание на моите зборови.“ А тие зборови Хилми паша веројатно не ги заборави се до смртта во Виена дваесет години подоцна.

Извор: Денешен

Близу половина од населението во Бугарија се Македонци по род или по потекло

noreply@blogger.com (Unknown) — Sat, 02 Dec 2023 05:50:00 +0000

Наспроти тезата за „настанокот на Македонците“ од 1944 година. Но, еве што пишува за тоа Х.Р. Чемберлејн, дописник на Вашингтон Тајмс од Софија, во дописот од недела, 26. април, 1903 година на страница 3:

„Вистина е дека оваа земја (се мисли на Бугарија з.н.) силно сочувствува со Македонското движење. Близу половина од населението (се мисли во Бугарија з.н.) се Македонци, по род или по потекло“, пишува дописникот на Вашингтон Тајмс од Софија во 1903-та година.

Својот допис го почнува вака:

„Тие се стремат за ништо помалку од независност, иако таа нивна амбиција ја прикриваат со терминот автономија. Добрите познавачи се убедени дека независна Македонија би значело најцрна анархија во земјата. Можеби би требало да објаснам дека востаниците имаат поголема цел, како што ми беше објаснето пред некој ден, со речиси фанатичен ентузијазам, од нивниот врховен лидер. Тој вели дека посакува да се формира Балканска, или како што тој се изрази, Јужнословенска федерација, која би се состоела од Бугарија, Србија, Албанија, Македонија и Романија. Цел на оваа федерација би била да се спречи пан-руската и пан-германската експанзија, а тој посакува да обезбеди активна поддршка за ова од Велика Британија и Франција. Бесцелно би било да му се објаснува нему апсурдната неможност на оваа негова цел во сегашната ситуација…“, пишува Вашингтон Тајмс.

Понатаму во текстот (види прилог) објаснува:

„…Вистина е дека оваа земја (се мисли на Бугарија з.н.) силно сочувствува со Македонското движење. Близу половина од населението (во Бугарија) се Македонци, по род или по потекло. Како и да е, руското влијание за контрола на (бугарската) влада е неверојанто умешно, а засега нема знаци на какво било јавно движење за промена на вистинскиот став, што Русија толку строго го има пропишано“, пишува покрај другото дописникот на Вашигтон Тајмс од Софија во 1903 година.

(Д.Г.)

Извор: Денешен

Досега непозната фотографија на Гоце Делчев

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 20 May 2022 05:35:00 +0000

На 16 мај 2022 година, на порталот „Македонска нација“ беше објавен написот „Досега непозната и необјавена фотографија од веридбата на Гоце Делчев“. Автор на написот, во кој е споделена фотографија на која наводно е прикажан апостолот на македонската револуционерна борба, Гоце Делчев, е историчарот Александар Донски од Штип.

„Како што се гледа, на фотографијата (која на некои места е малку оштетена, главно поради прекршување, но сепак е јасно видлива) има шест личности од кои две седат, а четири стојат“, пишува во написот објавен на „Македонска нација“. „Прва од десно на фотографијата е Јустинијана (Јанка) Каневчева – вереницата на Гоце Делчев. Веднаш до неа е самиот Гоце Делчев. Пред нив седат родителите на Гоце: таткото Никола и мајката Султана. Лево од Султана стои млад маж, а меѓу Султана и Никола стои млада жена.“

Со помош на модерните технологии, фотографии со оштетувања настанати поради прекршување не е претешко да се реставрираат дигитално. Како би можело фотографијата што подобро да се анализира, ја реставрирав во програмата фотошоп. Секако, резултатот што на тој начин се добива никогаш не е 100 % еднаков на оригиналниот изглед на фотографијата од пред нејзиното оштетување. Но при истражувања што се потпираат во голема мера на визуелниот дел, ваквите реставрирања можат да бидат од голема корист.

„Да се открие досега непозната и необјавена фотографија од најголемиот и најславен македонски револуционер, апостолот на македонското револуционерно движење и идол на Македонскиот народ Гоце Делчев, несомнено е едно од најголемите историски откритија на македонската историска наука во поново време“, заклучува Донски во продолжение на написот. И навистина е така. Сепак, како потврда дека Делчев е прикажан на фотографијата тој не споделува многу докази кои ја надминуваат очигледната визуелна сличност.

Тезата дека се работи за Гоце Делчев во најголем дел се потпира на сличноста помеѓу Делчев и личноста прикажана на фотографијата за која се тврди дека е Делчев. Сличности навистина постојат, обајцата се со црна коса и сличен облик, имаат мустаќи и слична форма на лицето. Но, колку врз база на таквата сличност би можело да се донесат дефинитивни заклучоци? Особено кога станува збор за фотографија на која забот на времето оставил длабок траг, а воедно не е портрет туку групна, односно лицата на фотографираните личности се прикажани ситни.

Донски за фотографијата пишува дека е во сопственост на познатиот штипски фотограф Јордан Симоновски (р. 1947). Имајќи предвид дека станува збор за фотографија на која се тврди дека е прикажана значајна личност за Македонија од калибарот на Делчев, човек би очекувал дека во неговото семејство е споделена приказната како таа стигнала кај нив. Сепак, што не помага за потврдување на тезата дека на фотографијата е прикажан Делчев, Симоновски не знае како таа се нашла во нивната семејна архива.

Донски дава две можни објаснувања за потеклото на фотографијата, но и по ова прашање се работи за претпоставки. Притоа тој посочува дека во времето на Делчев „фотографиите биле ретки и скапи (посебно фотографиите на илегалните војводи и револуционери)“, па „енигмата за добивањето на оваа фотографија во посед на Мите Сушев, а подоцна и на неговиот син Трајче и внук Јордан, е уште поголема“, што оди во насока кон оспорување на тврдењето дека се работи за фотографија на која е прикажан Гоце Делчев. Донски, сепак, не мисли така.

Во поткрепа на тезата дека на фотографијата е прикажан Делчев, во написот е посочено дека тој е фотографиран заедно со неговата љубена Јустинијана (Јанка) Каневчева. „Ликот на Јустинијана (Јанка) Каневчева во целост е идентичен со единствената нејзина позната фотографија од тоа време“, пишува тој. Иако постојат сличности, не го споделувам таквиот заклучок. Исто како кај личноста за која се тврди дека е Гоце, се забележуваат разлики во очите. Во споредба со фотографиите за кои се знае дека се прикажани Гоце и Јанка, погледот на наводниот Делчев е построг, а очите на наводната Јанка се помали/позатворени. Врз база на тезата дека се работи за Гоце и Јанка, во написот објавен на „Македонска нација“ се гради претпоставка дека тие биле верени, иако историографијата тоа го нема потврдено.

„Науката досега не беше сигурна дали Гоце бил верен со Јустинијана или само му била девојка, но фотографијава дефинитивно потврдува дека тие сепак биле верени. Имено, незамисливо за тоа време (првите години на ХХ век, но и подоцна) било момче да се фотографира со својата девојка без да бидат верени“, пишува Донски. Но, ова тврдење е како меч со две острици. Исто како што врз база на фотографијата го носи заклучокот дека Гоце и Јанка биле верени, имајќи предвид дека историјата нема потврдено дека биле верени, би можело да се донесе заклучок дека на фотографијата не се прикажани тие.

Донски посочува дека на фотографијата можат да се забележат Никола и Султана, родителите на Гоце Делчев, што би требало да оди во прилог на тезата дека личноста со црни мустаќи на фотографијата е Гоце. Никола и Султана „се облечени во своите традиционални алишта од кукушкиот крај. Нивните ликови исто така во целост се идентични со останатите нивни ретки фотографии од тој период“, пишува тој. Ликот на повозрасната машка личност за која тврди дека е Никола, навистина има сличности со таткото на Гоце. Кај ликот на повозрасната женска личност за која тврди дека е мајката на Гоце, во споредба на фотографијата на која знаеме дека е Султана, сепак се забележуваат разлики.

Иако постои можност дека на фотографијата навистина е прикажан Гоце, немам впечаток дека авторот на написот објавен на „Македонска нација“ успева тоа да го докаже. Визуелен индикатор што би помогнал за потврда на тезата дека Гоце Делчев е прикажан на фотографијата, е парче од облеката за кое од други фотографии знаеме дека е на Гоце (или Јанка). Но, овде не само што нема такво, туку наводниот Гоце е со темна кошула, а на сите други негови зачувани фотографии е со светла. Авторот на написот тоа го оправдува со свеченоста прикажана на фотографијата, но и во овој случај се работи за претпоставка која е во функција на потврда на наративот.

Во насока кон потврда на тезата евентуално би помогнала и анализа на хартијата, за да се утврди дали одговора на периодот од крајот на XIX век односно почетокот на XX век (пред 1902 година). Но дури и да одговара тоа би бил само индикатор. Секако, од корист би било и експерт да направи споредба на лицата, иако, со оглед на квалитетот на фотографијата и големината на лицата, тешко би се стигнало до дефинитивен заклучок.

Како заклучок, навистина постојат сличности во изгледот на личностите на фотографијата и оние за кои се тврди дека се (споредено со нивни фотографии), но постојат и разлики. Дополнително, исто како што корелацијата незадолжително значи каузалитет, визуелната сличност во случаите како овој не секогаш е доволна потврда. Особено не, имајќи предвид дека лицата на личностите од фотографијата се ситни. Особено не кога станува збор за „едно од најголемите историски откритија на македонската историска наука во поново време“, како што го нарекува, за најголемиот македонски син од времето на македонската револуционерна борба.

Нам ни треба внатрешно обединување...

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 18 Nov 2020 12:35:00 +0000

Крсте Петков Мисирков:

„...Нам ни треба внатрешно обединување меѓу себе: не ни требаат во Македонија ни Срби, ни Бугари, ни Грци, оти не сме ни едното, ни другото, ни третото...“

Крсте Петков Мисирков (18 ноември 1874 - 26 јули 1926) „За Македонцките Работи“ 1903 г., стр. 77.

Битолчани и Битолчанки

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 04 Nov 2020 12:05:00 +0000

Честит да ни е денот на oслободувањето на Битола , имаме особена чест да го објавиме плакатот објавен на 04.11.1944 година кој е пишуван на битолски дијалект :

„Идеалот на нашите Илинденци-борци од прошлоста и на нашите денешни борци Славните Партизани је остварен:

На по големиот дел от МАКЕДОНСКАТА земја за прв пат после толку векојна ропство је господа самио македонски народ и над МАКЕДОНИЈА се веј славното МАКЕДОНСКО ЗНАМЕ.“

Битолчани и Битолчанки уште еднаш честит да ни е денот на ослободувањето од подивелиот Хитлер и неговите - Бугарски фашисти окупатори.

Благодарност до Стефан Бошков кој ни го овозможи овој прекрасен подарок од неговата лична архива.

Извор: Битола стари фотографии

Востаници, коишто себеси се нарекуваат 'Македонци'

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 02 Nov 2020 12:30:00 +0000

Македонците дигале востанија и се бореле за својата слобода и пред Илинденското востание. Такви биле Македонското (во литературата познато и како „Кресненско“) и Разловечкото востание.

На денешен ден, пред точно 142 години, британскиот конзул во Солун, Едвард Б. Баркер, во телеграма/извештај до неговиот претпоставен Остин Х. Лајард од 2 ноември, 1878 г. (пасусот каде е потцртано со црвено):

„...Владиката од Мелник е овде, дојден е како и сите други владици да му изрази почит на новиот Патријарх Јоаким, пред да го напушти Солун на пат за Константинопол.
Тој изјавува дека востаниците, коишто себеси се нарекуваат 'Македонци' побарале голема сума пари од него за неговите парохијани, и понудиле да му издадат сметкопотврда, велејќи му дека парите ќе му бидат вратени кога тие ќе си го повратат поседувањето врз својата земја 'Македонија'. Бидејќи сумата била огромна, и немало како да се исплати, владиката ноќта избегал во Серес...“

Great Britain Foreign Office "Correspondence, etc., respecting the affairs of Turkey, Issues 53-54", London, 1878. pp.228-229.

Подготвил: Г.П.

Плутарх, „Напоредни животописи, Арат“ Поглавје 16

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 20 May 2020 20:41:00 +0000

Плутарх

„Напоредни животописи, Арат“

Поглавје 16:

„...Сега, откако за прв пат беше избран за генерал на Ахајската лига, Арат ги пустошеше спротивните територии на Локрис и Калидониа, и им појде напомош на Бојотијците со војска од десет илјади мажи. Тој, сепак пристигна доцна на битката кај Херонеја (се работи за друга, подоцнежна битка, а не познатата битка на Македонците против здружените Грци во 338 г. п.н.е.), во којашто Бојотијците беа поразени од Аетолците, со загуба на Абоекрит, нивниот Бојотарх (главен офицер на Бојотијската конфедерација) и илјада души. Една година подоцна (242 г. п.н.е.), кога повторно беше генерал, тој презема потфат за поврат на Акрокоринт (тврдината на Коринт), не во интерес само на Сикијонците или Ахајците, туку со цел од тоа силно упориште да го истера она што целиот Хелас (Грција) го држеше во заедничко ропство--Македонскиот гарнизон. Атињанинот Харе, којшто имаше успех во битката со кралските генерали, им напиша на атињаните дека победил во битка ’сестра на таа од Маратон‘; и дека овој потфат на Арат со право може да се нарече ист како тие на тебанецот Пелопид и атињанинот Трасибул, во коишто тие ги убија тираните, но дека ги надминува, затоа што е преземен не против Грци, туку против странска и туѓа сила. Зашто теснецот на Коринт, којшто формира брана меѓу морињата, ги спојува двете области, и така го поврзува континентот; и кога гарнизон го држи под контрола Акрокоринт, којшто е рид што се возвишува во центарот на Грција, ги попречува и отсекува комуникацијата, транзитот и спроведувањето на воени експедиции по копно и море на земјата јужно од теснецот, и тој што го контролира со гарнизон го прави единствен владетел на Грција. Затоа се смета дека помладиот Филип од Македонија (се мисли на Филип Петти, 237-179 г. п.н.е.) не кажувал шега, туку вистината, кога градот Коринт го нарекол ’прангите на Грција‘.“

Plutarch: Parallel Lives XI "Aratus, Artaxerxes, Galba and Otho", trans. Bernadotte Perrin, Loeb Classical Library 103 (Cambridge, MA: Harvard University Press: William Heinemann, 1954) pp. 34-37.

(преводот од англиски на македонски е на Г.П.)

Where the Turkish Crescent symbol came from?

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 11 Mar 2020 22:17:00 +0000

1912 British colonial press in Australia report explains where the Turkish Crescent symbol came from.

The Telegraph (Brisbane), 31 December 1912

Јазиците на почвата на Македонија

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 04 Feb 2020 12:05:00 +0000

Академик Петар Хр. Илиевски (сега починат) „Јазиците на почвата на Македонија во Античкиот и Рановизантискиот Период“, (Макропроект: Историја на културата на Македонија, „Јазиците на почвата на Македонија“), МАНУ, Скопје, Книга 3, 1996, стр. 19-31.

Приредил: Г.П.

Леонид Јанков, гевгелиска легенда

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 18 Dec 2019 10:28:00 +0000

Леонид Јанков е роден на 10 март 1878. година во село Мачуково, од татко Трајко и мајка Ката. Селото Мачуково, кое се наоѓа на 4 км од Гевгелија, во втората половина на 19. век било многу развиено, со сите карактеристики за поголемите населби. Со развојот на чифлигарството во Македонија, започнува процесот на претварање на македонските селани во чифлогари. Најголемиот чифлик-сајбија кој го држел Мачуково и половина Гевгелија била една жена, позната под псевдонимот Анмката. Османлиската бруталност предизвикала омраза, огорченост и спротивставување и со оружје со цел да се заштити честа и достоинството на селаните. За таа селаните си поставиле чувари за заштита на своите имоти таканаречени падари. Еден од падарите-заштитници на македонското население и имоти, во почетокот на 20. век бил и Леонид Јанков.

Мачуковчани набргу разбрале дека ропската положба вечно не може да трае и да се поднесува, туку дека само организирани можат да се ослободат од ропството, и тоа со пушка во рака и со сопствени сили. Затоа со формирањето на организационите чети на почетокот на 20. век, многу селани од Мачуково се најдоа во четите на Сава михајлов и Аргир Манасиев. Столб на Организацијата во селото бил Генчо Лазаров Ортаков, а во организационите работи најмасовни биле Јанковци.

Движејќи се својот татко, а понекогаш правејќи му и услуги, Леонид уште млад, се запознал со идеите и целите на Организацијата и на ВМРО, ја сакал а подоцна и го посветил и својот живот.

Првата поголема борба на Организацијата била на 4 фебруари 1901. година во селото Бајалци кога четата на Чернопеев била опколена со околу 500 турски аскери. Османлиите биле изненадени од отпорот на востаниците, додека народот се гордеел со храброста што ја покажале неговите синови. После оваа борба биле затворени многу селани, а меѓу нив и Леонид Јанков. Бидејќи иследните органи не можеле да докажат некоја револуционерна активност, повечето биле пуштени по шест месеци, а меѓу нив и Леонид Јанков. Сепак османлиите ги користеле алчните за пари и непријателите на македонскиот народ за откривање и убивање на познати дејци ширум гевгелиската околија. Катастофалниот биланс по сите тие предавства бил 444. луѓе биле осудени на казни од 1 до 101. година, а 2000. луѓе биле тепани, мачени и малтретирани на најсурови и свирепи начини.

Откако Леонид бил пуштен од затвор него сите го почитувале, знаеле дека носи оружје и дека е добар стрелец а Турците знаеле дека работи за организацијата и се плашеле од него. Леонид имал еден пријател турчин Емишин преку кој дознавал што се зборува за него во уќуматот. Но по убиството на шпионот Ристо Дјчинов од страна на Леонид, тој бил многу компромитиран пред власта па затоа преминува во илегала и се приклучува на четата на Аргир манасиев. Бил одреден за десетар а во 1902. година за околиски војвода во гевгелија. Оваа чета ги заштитувала луѓето од турските лошите турци, се борела против грчката пропаганда, ликвидирала нејзини претставници, а потоа се борела и против бугарскиот врховизам и пропаганда.

Во текот на 1903. година Леонид се наоѓал во четата на Манасиев, учествувал во востаничката борба во гевгелискиот крај против османлиското ропство. Тоа не била фронтална борба, туку се се одвивало преку диверзантски акции. По неуспешното завршување на Илинденското востание, во октомври 1903. година престанале сите борбени активности а поголемиот дел од востаничките чети се префрлиле во Бугарија. Со четата на Манасиев, тоа го сторил и Леонид Јанков.

Откако се враќа во 1904. година во гевгелискиот крај, Леонид заедно со Томе Донев и Миле Таушанов на подрачјето на Богданци развиле голема активност. Во текот на 1904. и 1905. година Организацијата претрпела тешки загуби поради се поголемите пресметки меѓу вооружените врховистички пропаганди од една страна и Организацијата од друга страна. Овие години биле години на големи удари врз нејзината жива сила а посебно врз раководниот кадар. Поради предавничката улога на врховистичките елементи внатре во самата Организација, убиени се многу видни револуционери, меѓу кои Христо Узунов, Никола Карев, Александар Турунџев, Сава Михајлов и ... Оваа 1905. година херојски загина и Леонид Јанков.

Откако дешифрирале едно писмо упатено од градското раководство до Леонид, турската војска собрала 3000 луѓе и го опколиле просторот околу селото Ѓавато. Леонид со своите востаници бил засолнат во големите капини во месноста Ѓуров Дол. Се развила нерамноправна битка, во која Леонид со итрина успеал да убие многу непријатели но кога му останале само уште два куршума, со едниот го убил јусбашијата а со последниот сам се убил, не дозволувајќи жив да падне во рацете на турците.

Тој ден сите камбани во градот биеле и целиот град татнел од нивниот звук. Повеќе од 3000 души од градот и околните села биле собрани на неговиот закоп, кој се извршил во дворот на гробиштата на црквата Свети Спас, во северната страна.

Извадоци од книгата на Слободан Мурџев
„ЛЕОНИД ЈАНКОВ -Гевгелиска легенда“.

Извор: Добар глас

Груев „Волјата на револуционерна Македонија“

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 17 Dec 2019 10:02:00 +0000

Ристо Дамјановски

Во историјата на секој народ постојат личности што го симболизираат своето време, што претставуваат меѓник на цела една епоха. Тоа се луѓе достојни за почит и вечна слава од поколенијата. Таква личност е Дамјан Груев, еден од врвните апостоли и раководители на македонската националноослободителна и револуционерна борба од крајот на 19 и почетокот на 20 век. Не случајно тој е наречен „Волјата на револуционерна Македонија“. Таа волја е олицетворена во неговото учество при формирањето на МРО во Солун, на 23 октомври (стар стил) 1893 година. Таа волја е изразена во неговото претседателствување со Смилевскиот конгрес (2-7 мај) 1903 и со неговото раководно и командно учество во Илинденското востание. Таа волја се отсликува и по востанието преку силниот ангажман во заздравувањето на Организацијата, со учеството на Прилепскиот подвижен конгре (1904) и со претседателствувањето на Рилскиот конгрес (октомври 1905). И се' така до оној кобен декемвриски ден (23) од 1906 година, кога во нерамна борба со турска потера самиот си го докрајчува животот кај месноста Петлец с. Русиново, Беровско.

Меѓу раѓањето и смртта на Дамјан Груев минаа само 35 години, а придонесот е вековит за македонскиот народ. Загинува во време кога можеше најмногу да придонесе за исполнување на неговиот сон, да ја види Македонија слободна и да ги оствари желбите на повеќе генерации македонски борци за самостоен и пристоен живот. И не е случајно што големиот бугарски поет Иван Вазов во една песна ќе ја изрази својата огромна почит и жал за загубата на големиот македонски револуционер, споредувајќи го со бугарскиот национален великан Васил Левски: „О, Македонијо, ти го губиш својот Левски, својот најверен син, својот најсилен меч!“ Се прашуваме од каде потекнувал тој неизмерен вруток на волја и енергија во една личност, за во еден толку ограничен живот да оствари толку врвни постигања. Затоа Дамјан и Илинден се нештата што нѐ обединуваат, независно од противречностите што ги наметнува животот на социјален, материјален и духовен план. Нему, во вистинска смисла на зборот, Македонија му беше сѐ! Тој во својот приватен живот бил самотник, аскет и борец за идеали. Личните задоволства за него се нешто туѓо и неспоиво со револуционерната дејност. Тој со макотрпно чекорење низ многубројните животни крстопати ќе го искажува своето нераскинливо чувство и својата желба за оддолжување кон сопствениот народ. Во деновите на својот најголем револуционерен разгор ќе преземе подолга турнеја низ Македонија за да ги обеснажи врховистичките сили. Тој на своите соработници често им говорел: „Мене местото ми е овде кај народот... и ете, ќе го бранам до последниот мој здив и куршум. Треба да се одвикнеме од робувањето. Македонското име е славно и нашите дедовци се големи. Слободата ќе ја добиеме со борба „Слободата е голема работа, но бара големи жртви. Само со неа ќе го заштитиме македонскиот народ од робувањето, од асимилацијата и од исчезнувањето како народ“.

Роден е во револуционерното демирхисарско село Смилево на 19.1.1871 година, во семејство на ѕидари-печалбари. Се школува во Битола, Солун, Белград и во Софија. Идејата целосно да му се посвети на македонското ослободително дело доаѓа до израз за време на неговите студии во Софија кога со група студенти Македонци цврсто решиле по завршувањето на студиите сите да се вратат во Македонија, во која имало големи потреби од образовани луѓе. Така, Даме заминува за учител во своето Смилево. Потоа бил преместен во Битола, Прилеп, а од 1894/95 година бил учител во штипско Ново Село. Таму доаѓа до првата средба меѓу Дамјан Груев и Гоце Делчев и нивното заколнување пред традиционалните симболи - Библија, кама и пиштол. Тие во слога и соработка ќе станат идеален тандем што дејствува беспрекорно, се' до пролетта 1903 година. Дамјан и Гоце откриваат дека се слични души, со исти цели и во името на македонската револуционерна борба се побратимуваат. Дамјан со аналитичен ум, спокојство и такт, реалистичен и при најкомпликувани ситуации, Гоце смел во одлуките, буен во занесот и фантазијата, со богатство идеи, стануваат двигатели на Организацијата.

Во учебната 1895/1896 година Дамјан Груев станал егзархиски училиштен инспектор во Солунско. Тоа му овозможило да дејствува слободно и во интерес на организацијата. Меѓутоа, Дамјан набргу бил накодошен дека бил организатор на ученичките бунтови во повеќе градови во Македонија и човек што се занимавал со бунтовничка дејност, поради што добива отказ од службата. Заминал кај егзархот Јосиф во Цариград за лично да се пожали на неправилно донесената одлука. Есента 1898 година бил интерниран во Битола и се вработил во битолската класична гимназија. Во август 1900 година, во таканаречената Поп-Ставрева афера, Дамјан бил осуден на 10 години затвор. Одлежал само две години во Битола, а една во Подрум Кале во Мала Азија. Иако се наоѓал во затвор, Дамјан не престанал да се занимава со револуционерна активност.

По амнестијата во април 1903, се враќа во Солун. Тогаш ја сознава и веста за решението на Солунскиот конгрес за востание во Македонија. Во Солун Дамјан се сретнал со Иван Гарванов, со Гоце Делчев и со други, но ништо не можел да измени. Само успеал да го организира и одржи Смилевскиот конгрес, кога дефинитивно е решено востанието во Битолскиот револуционерен округ да се крене на верскиот празник Илинден. На конгресот бил избран востанички Главен штаб на чело со Дамјан Груев и во такво својство учествувал во подготовките и во востанието.

По задушувањето на востанието Дамјан прави обиколки низ цела Македонија, со цел да ја враќа вербата во силата на Организацијата. Во тие години имал повеќе средби со дипломати и новинари и давал повеќе интервјуа за странскиот печат. По Рилскиот конгрес на пат кон Смилево, во Ќустендил ја посетил мајката на легендарниот охридски војвода Христо Узунов. На разделбата Дамјан се обратил на мајката на Узунов со зборовите: „и јас ќе бидам среќен, мајко, ако загинам за Македонија“. На 22 декември 1906 година, кај месноста Петлец, во борба со турскиот аксер, откога му загинува придружбата, Дамјан си го одзел животот за да не падне жив во рацете на Османлиите. Селаните мртвото тело на Дамјан и го погребале во дворот на црквата во Русиново. Подоцна, неговите посмртни останки беа пренесени во родното Смилево.

Подвизите на Дамјан Груев и неговата улога во Организацијата не останале незабележани од народниот гениј, кој испеал песни за овој славен војвода, а забележани се и повеќе приказни, кажувања, легенди и преданија за неговиот лик и револуционерно дејствување, неговата истрајба до крај да му остане верен на делото за кое живееше, работеше и се бореше. Така Дамјан со својата национална идеја и борба има трајно трансисториско значење кое сјае со силно и продолжено дејство.

(Авторот е професор, доктор по историски науки, генерал во пензија)

Извор: Утрински весник

Последниот бранител на Републиката

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 16 Dec 2019 08:56:00 +0000

Пишува: Анита ДИМОВА

Името на Питу Гули, прославен илинденски војвода, стана синоним за бестрашен борец, предан до смртта на македонското револуционерно дело. Тој е легенда којашто продолжува да живее, трајно вкоренета во народното паметење, богато опеана во македонските песни за последниот бранител на ослободеното Крушево. Неговата популарност видливо ги има оставено зад себе сличните подвизи и саможртви на стотини војводи и револуционери од илинденската епоха.
Неговата девиза била негување на долготрајната програмска ориентација за заедништво во неволјите, во борбите и во стремежите кон слобода на сите угнетени во Македонија. Тој бил пример за учеството на македонските Власи во ослободителните движења во Македонија.

Изворните податоци за животниот пат и за револуционерното дело на Питу Гули се скудни, фрагментарни, расфрлени низ мемоарите и литературата за борбите од илинденската епоха. Оваа празнина ја пополнува биографскиот осврт што го направи академик Манол Пандевски.

Среќна околност претставува фактот што за Питу Гули како и за многумина истакнати револуционери да не останат анонимни се погрижиле нивните преживеани соборци, блиски и пријатели.

ГОЛГОТСКИ ПАТ

Современиците се согласни во тврдењето дека Питу Гули се родил во Крушево и дека бил од влашко, ароманско потекло. Некои современици сведочат дека имал завршено само две одделенија основно училиште, а од сите кажувања следува заклучокот дека во младоста бил овчар, крчмар, гостилничар, заточеник и комита. По раната смрт на таткото, мајка му го главила, поскоро да слугува одошто да работи, кај богатиот трговец и сточар Манду во Кочани. Тогаш по првпат Питу ја почувствувал горчината на експлоатацијата и понижувањата. По некое време, како и многумина други крушевчани, во потрага по подобра егзистенција, се нашол меѓу македонските печалбари во Софија.

Годината на раѓањето се изведува од сведоштвата за неговото влегување во четата на Адам Калмиков. Неколкумина современици тврдат дека тогаш, во 1885 година, тој бил на дваесетгодишна возраст. Затоа може да се прифати дека Питу Гули е роден во 1865 година. Тој бил врсник на Пере Тошев и Ѓорче Петров, а на Мечкин Камен загинал на 38-годишна возраст.

Калмиковата чета се формирала во Ќустендил, а се состоела од 120 четници, чија главнина дошла од Софија. Со неа дошол и Питу Гули. Префрлувањето преку границата станало во две групи, ноќта на 18 спроти 19 мај 1885. По влегувањето во Македонија, четата се движела во јужна насока - преку Осогово, Пијанец, Голак, Плачковица, Радовишко и Плауш кон Демир Капија. Во Радовишко четата била откриена по што започнале прогоните, судирите и разбивањето. Против неа излегле јаки потерни единици, составени од турска војска и башибозуци. Најтешко било тоа што, останувајќи без водичи и врски, четата изгубила ориентација, а преминот на Вардар кај селото Градец бил чуван од бројна аскерска единица.

Питу Гули, на голготскиот пат од Ќустендил до Солун, ја споделил судбината на своите преживеани соборци. Тој ги доживеал гладот и заморот, турските потери и заседи, понижувачките мигови на предавањето, тагата на разделбата со другарите и со оружјето. Заробените востаници во Солун биле држани неколку месеци во затворот "Беаз Куле" (Белата Кула), којашто и денес стои до самиот морски брег. Турските архиви се уште ја кријат тајната на судењето, но се знаат тешки пресуди. Сите добиле по десет години затвор, освен Ташко од Лазарополе, кој затоа што изјавил дека тие дошле да се бијат за ослободувањето на Македонија добил 15 години. Судот го одредил и местото на издржувањето, во затворот на градот Аргале Маден, оддалечен два дена пешачење на исток од Дијарбекир. Поаѓајќи со брод од Солун, изврзани еден со друг со синџири од по седум алки. Целото патување од Солун до Аргале Маден траело три и пол месеци, од 19 декември 1885 до 28 март 1886 година.

Питу Гули се вратил во родниот крај во годината на основањето на Внатрешната македонска револуционерна организација којашто само по две години ќе почне да ја разгранува својата мрежа и во Крушевско. Доста скудни се податоците и за овој период од неговиот живот. Се спријателил со семејството Зердевци кои држеле гостилница во Кичево. Крушевчани и денес кажуваат дека Питу Гули, пак во тие години и во Крушево отворил кафеанче во месноста Ќошкот, кај Влашка Корија. Питу отпрвин работел во Кичево, а потоа во родно Крушево. Зачленет во Организацијата и поврзан со нејзината мрежа, крушевското меанче го претворил во сигурен јатак за организационата чета на Дуко Тасев, другарот од заточеништво. Преку него крушевската организација ги одржувала врските со четите на ВМРО. Во тие години, во 1895 или 1896 година, тој се оженил со крушевчанката Евгенија, ќерка на сточар од Крушево. Така Питу задомил дом и формирал семејство. Во бракот со Евгенија имале четири деца - три сина и една ќерка.

Изворните материјали не ја посочуваат годината на повторното одење на Питу Гули како печалбар и емигрант во Софија. Но, отсуството на неговото име од хрониката на неколкуте крупни настани што се случиле во Крушевско во првите две години од минатиот век, говорат за тоа дека Питу Гули го напуштил родниот град кон 1900 година. И во Софија, на периферијата од градот, Питу држел скромна гостилница која станала сврталиште на македонските емигранти и комити, во прв ред, од Крушевско, Кичевско, Прилепско, Демирхисарско.

Питу Гули во Софија останал до март 1903 година, кога по вторпат, сега веќе како војвода на чета, тргнал за Крушевско.

ДРАМАТИЧНА РАЗВРСКА

По пристигнувањето во родниот крај Питу Гули се здобил со уште поголема популарност и авторитет и наеднаш бил вброен меѓу командниот кадар и вклучен во војводското тело на Крушевскиот востанички реон. Во тие денови сите биле максимално ангажирани во подготовките на востанието, а за Питу се кажува дека со таква цел ги обиколувал селата. Неговиот одред бил најмногуброен. Тој од селата ја собрал и селската милиција, па одредот на почетокот броел околу 350 луѓе.

На Втори август утрината Питу пред сите востаници одржал говор, наспомнувајќи им ја заклетвата и барајќи строго извршување на наредбите од претпоставените старешини.

Веднаш по преземањето на градот, Питу Гули демонстративно ја искажал својата гордост и радоста од постигнатиот успех. Јавнат на бел ждребец, облечен во запленета беговска срмена облека, тој одел на чело на одредот, следен од знаменосецот Ѓорѓи Димев, со развеано знаме. Десетина дена потоа, подготвувајќи се за одбрана на Крушево, и востаниците се реорганизирале и прегрупирале. Утрото на 12 август Бахтијар паша го испратил фатениот Крушевчанец Коста Њику Баждавела во својство на парламентарец кај востаниците со порака да се предадат "на милоста на султанот". Заедно со пораката дошол и ултиматумот дека "доколку не се предадете и не наведнете глави, градот ќе го бомбардирам и запалам", додавајќи дека тој го смирил Косово и е кадарен да го смири Крушево. Иако постоело колебање во Штабот, конечното решение гласело градот да се брани, а на војводите им била испратена наредба секој да остане на своите позиции.

Последните денови, часови на Питу Гули ги опишал Наум Томалевски, учесник и сведок на настаните за кого Питу е "еден од големите војводи на Организацијата". И Томалевски знае дека Питу на последното советување во Штабот решително го отфрлил предлогот за предавање на градот, изјавувајќи дека тргнува кај четата за да се бие и да ги брани честа и градот.

Тој добил известување дека турскиот аскер наидува од три правци, така што морал да ја поведе четата кон Мечкин Камен. Пред конечниот распоред на бојното поле војводата, со кратка реч ги окуражил борците, строго наредувајќи им никој да не отстапува од своето место, а стрелбата да ја почнат само откако ќе го чујат истрелот од неговата пушка. Еден од учесниците во битката убаво се сеќава: "Потоа Ѓорѓи знаменосецот го раздипли свиленото црвено знаме и го забоде во земјата близу до себе и до двајцата свои наследници - знаменосци. Ја изгореа сета архива, се испрегрнавме и избацивме и фативме позиции во каменестото место. Питу беше во средината. Чекавме да наближат Турците".

По сигналот од војничка труба, непријателот тргнал во жесток јуриш, но бил запрен од плотуните на востаничките пушки и бомби. Томалевски запишал: "Турската колона кај Трстеник и Врбовец се појави зад грбот на четата, која веќе е блокирана скоро од сите страни. Страшен бој. Дојдовме на 5-10 метри, потем на 2-3 чекори и најпосле се измешавме со Турците... Не можевме да се служиме со пушките, зашто недостасуваа фишеци, а и затоа што тетовките и грчките пушки се прегреаја и не ги исфрлаа куршумите. Приквечер борбата престана, зашто Мечкин Камен беше покриен со мртви и тешко ранети четници на коишто никој не можеше да им помогне. Турците не запреа, туку со брз марш го продолжија своето настапување кон градот. Четници, башибозуци и турски војници лежеа мртви и ранети еден до друг. Дури утредента, по конечното освојување на градот, Мечкин Камен повторно поцрне од војници. Дојдоа да ги доубијат нашите ранети, да ги ограбат и да ги погребат своите".

Академик Манол Пандевски потенцира дека набргу по загинувањето, петчленото семејство на Питу се распаднало. "Него долго време ќе го прогонува проклетството на илинденскиот пораз. Тоа ќе ја сподели судбината на безброј други откорнати македонски огништа. Несреќите за домашните, во уште поголема мерка, продолжиле по драматичната разврска на Мечкин Камен.

Извор: Македонско сонце

Одгласот на историските одлуки на АСНОМ сред нашите иселеници во САД

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 15 Dec 2019 06:31:00 +0000

Најсветлиот историски настан за македонскиот народ одржувањето на Првото заседание на АСНОМ на 2 август 1944 година во манастирот Прохор Пчински, најде силен одглас сред сите македонски иселеници во светот, зошто беше настан што на македонскиот народ му донесе слобода и сопствена држава во рамките на Демократска Федеративна Југославија по тешките и крвави вековни борби.

Водејќи сметка за своите сонародници што поради различни причини, пред сé економски и политички, биле принудени да ја напуштат својата родна земја, делегатите на АСНОМ им испратија посебни телеграми на македонските иселеници и сонародници во Бугарија и во Америка, зошто во овие земји нашата емиграција беше најмногубројна. Значи, свеста за новоформираната македонска држава и за сите придобивки што им ги донесе слободата и државноста на Македонците уште од почетокот се ширеше многу брзо.

Од многубројните телеграми, ртадиограми иписма што делегатите на Првото заседание на АСНОМ ги имаат упатено до одделните личности, организации, институции и сл. посебно внимание заслужува телеграмата до македонската емиграција во Америка, во која меѓу другото се вели:

“Исрорическото народно собрание на македонскиот народ, кое тржествено се откри денес - Илинден, 1944 година - и со тоа сиболично (го ) соедини духот на Илинденската епопеја и делата на денешната крвава борба на македонскиот народ, прокламирајќи ( ја ) Македонија за слободна федерална држава, во нова демократска и федеративна Југославоја, ви праќа топли, братски и борбени поздрави". Во телеграмата потоа се повикуваат иселениците да ја поткрепат морално и матерјално Народноослободителната борба на македонскиот народ, да земат учество во неа и еден ден да се вратат во татковината “за да изградиме среќна иднина на нашиот народ. “

Поради важноста и решавањето на еден вековен проблем на Балканскиот Полуостров- прогласувањето на првата македонска држава- исрориските одлуки на АСНОМ се ширеа брзо не само во Македонија и Југославија туку насекаде во светот. За нив добро е известена и американската воена мисија, а пак делегатите му испратиле телеграма на претседателот на Соединетите Американски Држави Франклин Рузвелт.

Во овој прилог ќе ги разгледаме искрените патриотски заложби на македонскиот иселеник Стојан Христов, кој е една од оние личности што многу придонесуваат за ширењето и афирмацијата на историските одлуки на АСНОМ и на АВНОЈ сред нашите сонародници за Соединетите Американски Држави и во Канада. Неговите патриотски заложби за ширењето на вистината за Македонија во светот можат да се сметаат и како особено показателен пример за непосредното разраснување на македонскиот патриотизам веднаш по создавањето на македонската држава.

Стојан Христов е роден во 1898 година во село Кономлади, Костурско, Егејска Македонија, и уште како дете заминува во Америка. Во текот на својот напорен и тежок печалбарски живит тој успева да се издигне до многу плоден и ценет американски писател, кој поради квалитетот на своите неколку објавени книги на англиски јазик, денеска е застапен во повеќе американски литературни и други енциклопедии. Во своите книги Стијан Христов речиси целосно тематски е свртен кон историјата на македонскиот народ, кон неговите револуционерни борби и Илинденското востание, или пак, кон едно психилошко претставување на судбините на македонските печалбари и иселеници во Америка

Можеме со восхит да подвлечеме дека тој со голем пиетет ги следел сите револуционерни борби на македонскиот народ, а за славната и крвава Народноослободителна борба зборува со големо воодушевување поради извојуваната слобода, рамноправност и демократија на југословенските народи. Впрочем, историските одлуки донесени на Второто заседание на АВНОЈ и на Првото зааседание на АСНОМ нему му биле мошне добро познати, зашто во текот на Втората светска војна тој бил задолжен да го следи одблизу отпорот на грчките патриоти против фашистичките и нацистичките окупатори на Балканот.

Своите возвишени идеи и размислувања за борбата на македонскиот народ и за веќе извојуваните придобивки со одлуките на АСНОМ, тој најцелосно ги изнесува во еден свој говор поднесен во Детроит пред делегатите на Собранието на Македонско- американскиот народен сојуз, одржан на 2 септември 1945 година, а потоа објавен и како одделна брошура под наслов Нова Македонија. Кон брошурата е приклучен и Предговор од секретарот на Сојузот Џорџ Пирински, кој истакнувајќи ги околностите во кои бил поднесен говорот на Христов и давајќи основни податоци за него, меѓу другото истакнува дека “Македонско- американскиот народен сојуз им го препорачува неговиот говор на сите оние што се интересираат за борбата на македонскиот народ за слобода и за национална независност. “

Многу возбудливи чуства и длабоки размислувања зрачат од овој говор на Стојан Христов, но ноговата голема гордост што е Македонец како да излегува на површина, иакопоради конкретните животни услови во родната земја, заедно со многу други Македонци, тој морал да се вгради во тековите на американското општество. “Ние овде дојдовме како сираци, - вели тој,- би можело да се рече- луѓе со татковина, но без држава. Америка ни стана држава. Нејзе и ја должиме нашата прва верност. Никој нема потреба да бара доказ за нашата крв во оваа војна, таму течеше и македонска. Ако биде погребан во Арлигтонските гробишта еден незнаен војник од оваа војна, како што беше погребан од минатата, кој може да биде сигурен дека тој можеби не е роден од македонска мајка? “

Со потесни зборови тој ги изнесува основните причини за напуштањето на родната грутка од голем број Македонци, но истовремено збрува со восхит и со длабоко почитување за оние што останаа во татковината, што ги реализираа идеалите од минатото. “ Ние сме Македонци по раѓање,- вели тој,- а Американци по избор. Повеќето од нас дојдоа овде, бидејќи Македонија не беше слободна, а беше толку многу економски експлоатирана, што моравме да бараме политичка слобода и економска сигурност во Америка. “ Меѓутоа, подвлекува тој : “Сите Македонци не емигрираа во Соединетите Држави, во Канада и во Австралија. Повеќето останаа во татковината за да ја продолжат борбата да се создаде слободна Македонија, така што Македонците во иднина да не мораат да одат пет илјади милји подалеку од своите огништа за да бараат политичка слобода и економска сигурност. “ Овој чувствен говорник е полн со длабока почит кон безбројните борци за слободата на Македонија.

“Тие останаа таму,- извикува тој,- за да се сретнат в лице со страдањата и да ја заштитат и овековечат Македонија. Тие се бореа, тие страдаа, многумина од нив загинаа. Ним им изразуваме почит. Ги наведнуваме главите пред благородниот дух на илјадниците што загинаа и им подаваме братска рака на оние што преживеаја и што сега ја градат онаа Македонија што загинатите си ја замислуваа во моментот на својата смрт“.

Колкаво е воодушевувањето на Стојан Христов од извојуваната слобода и од прогласувањето на првата држава на македонскиот народ, најубаво може да се види од овие негови зборови:

“Една или две недели по 2 август 1944 година, секое утро по разбудувањето морав да застанам и да си речам дака сега има слободна македонска држава. Тоа ми изгледаше како чудо, па морав да се принудувам себеси за да верувам во неговата вистина. “ И потоа: “Но наскоро новата македонска држава ми стана втора природа. И сега ми се чини како отсекогашда да постоела македонска држава.” Стојан Христов воопшто не ја крие својата безгранична радост поради историските настани што се случија на Балканот во полза на Македонија. ”Пријатели мои, - извикува тој чувствено пред македонските иселеници во Детроит, - сега има слободна македонска држава, таа е најслободна држава на Балканот.”

Од говорот на Стојан Христов, исполнет со длабок патриотизам кон родната земја, може недвосмислено да се заклучи дека тој бил наполно објективно и сестрано запознат со водечките идеали и со извојуваните придобивки на нашата Народно ослободителна борба, односно дека бил добро запознат со содржината на јавно прокламираните документи и одлуки на Првото заседание на АСНОМ и на второто заседание на АВНОЈ, па токму затоа овој негов текст би можело да се определи и како нацрт за манифест што им го предлага на иселениците во Америка на свечената прослава во чест на новата македонска држава. Во него , речиси програмски, тој ги сумира и ги пропагира понатаму историските придобивки на македонскиот народ, и тоа не само сред Македонците туку и сред пошироката американска јавност.

Средно уверливо и мошне образложено Стојан Христов ги надоврзува своите мисли и идеи, па на релативно мал простор успева да даде богат историски преглед на македонските револуционерни борби и на почетните општествено- политички успеси во слободна Македонија, една од шесте републики на Демократска Федеративна Југославија, особено во областа на јазикот, литературата и културата. Во дадена политичка констелација, се разбира, тој зборува со болка и загриженост за судбината на неослободените Македонци во Егејска Македонија, што во тоа време се подложени на силен грчки монархофашистички терор. Од друга страна, за грчкиот народ и за борбата на грчките патриоти против фашистичките и нацистичките окупатори тој зборува со голема љубов. Ослободувањето на сите Македонци и обедувањето на Македонија во мигот на свеченото произнесување на својот говор за него представува света желба. Сепак неговите поводи се возвишени и логично образложени во докажувањето на потребата од тоа обединување.

"Мирот и единството на Балканскиот Полуостров се поврзани со единството на Македонија. Балканското единство е невозможно со распарчена Македонија",- вели тој и подвлекува: "Ако нема друга причина, трите дела на Македонија треба да бидат обединети поради балканското пријателство и единство. "

Значи, клучот кон остварувањето на возвишените идеали во заедничкиот живот на балканските народи- мирот, единството и пријателството - Стојан Христов визионерски го гледа во Македонија. Оваа негова тогашна желба и натаму останува како визија на иднината.

Силата и иднината на новоформираната македонска држава Стојан Христов недвосмислено ја гледа во федеративното уредување на Југославија, во братсвото и рамноправноста на југословенските народи и народности, извојувани во текот на Народно ослободителната борба. Но корените на желбите за федеративен живот на балканските народи навлегуваат во минатото.

"Често беше подвлекувано во минатото од страна на верните македонски претставници,- вели Стојан Христов,- дека македонското прашање не е изолирано прашање, дека тоа е составен дел на едно поважно прашање- на прашањето за ослободување на сите балкански народи и за нивната федерација. Кога еднаш ќе се постигне тоа, слободата и независноста на Македонија ќе станат природен и неминовен споредбен проблем.”

Иако според него “никој не може да ја намали епската борба на Македонците за својата слобода и независност”, сепак “не смее да се заборави дека Македонија ја издвојува својата слобода со помош на федерацијата на јужнословенските народи”. Така уследи и нејзино признавање како одделна држава, на нејзиниот народ како посебна јужнословенска нација.

Овие изводи од говорот на Стојан Христов најочевидно говорат дека тој бил силно надахнат од документите на АСНОМ и од програмските постулати на ова највисоко македонско претставничко тело. Во говорот на Стојан Христов е особено интересен и важен делот во кој се искажува за македонскиот јазик, а јасно се гледа дека му била добро позната не само една од најважните одлуки на АСНОМ за заведување на македонскиот јазик како службен во македонската држава” туку и нејзините плодни резултати, иако не е одминато многу време од завршувањето на Втората светска војна. ”Јазикот на Македонците,- подвлекува Стојан Христов,- сега е признат со официјална декларација како одделен и различен словенски јазик и како таков тој се предава во училиштата и весници се печатат на него, и раскази се пишуваат на него, и официјални државни документи се пишуваат на него- со сите оние зборови со кои нашите мајки ни ги раскажуваа старите народни приказни и со кој ги пееја старите македонски приспивни песни”.

Творештвото на Стојан Хрисов јасно покажува дека тој живо ги следел сите историски, економски, политички и културни случувања во Македонија, а неговиот интерес продолжува во текот на НОБ и по ослободувањето. Така, во времето кога го поднесол својот говор пред македонските иселеници, се гледа дека бил информиран за работата на втората Правописна комисија, којашто само два три месеци пред ова негово јавно истапување, ја донесе македонската азбука на 5 мај 1945 година и првиот Македонски правопис на 7 јуни 1945 година. Имено, тој вели: “ Бидејќи образованите Македонци го зборуваа литературниот јазик на Бугарија или на Србија, а вистинскиот јазик на Македонија беше зачуван кај обичните селани што зборува без да знаат каква и да е граматика, сосема природно немаше македонска граматика. Една група од компетентни и непристрасни словенски филолози сега ги формулираа граматичките правила на македонскиот јазик. А вие можете да бидете сигурни дека овие правила се диктирани и определени од генијот на македонскиот јазик, а не од поткрепата на бугарските националисти или на српските шовинисти.” Споменувањето на “комисија од компонентни непристрасни словени филолози” може да се поврзе со неуспехот на првата Правописна комисија, назначена од Президиумот на АСНОМ, што работеше во ноември и декември 1944 година, но што не даде конечни резултати, односно која,- подвлекува Блаже Конески,- “изнесувајќи во своето образложение до Поверенството на народната посвета, на 20 јануари 1945 година, која го дава предлогот не во дефинитивна форма, ами крајно решение за нашето јазично прашање треба да се земе дури кога ќе дојделе да ни помогнат некои руски научници. Се разбира дека ова беше сосем наивно и погрешно мислено”, зашто всушност руски филолози никогаш не пристигнаа во Македонија, па втората Правописна комисија успешно ја доврши веќе започнатата работа.

Стојан Христов е полн со убави зборови за развојот на македонскиот јазик и за создавањето на младата македонска литература: “ Словенската филологија,- подвлекува тој,- наскоро ќе биде орнаментирана со убавината на македонскиот говор, а словенската литература ќе биде збогатена со мудроста и со многустраноста на македонскиот ум.”

Говорот на Стојан Христов, произнесен на свечениот собир пред македонските иселеници во Детроит во 1945 година, и тоа само неколку месеци по завршувањето на Втората светска војна, секако е само еден од многубројните светли примери што го покажуваат брзото прифаќање и натамошно афирмирање на првата македонска држава, основана по долги и крвави борби во рамките на Демократска Федеративна Југославија. Токму за тоа, топлите и патриотски зборови на овој познат американски писател, кој со своето творештво речиси целосно е свртен кон Македонија и македонските иселеници во прекуокеанските земји, ќе останат како трајно сведоштво за силниот одглас на историскитеодлуки на АСНОМ сред нашите иселеници во далечна Америка.

Александар Џукески

Стојан Христов - МАКЕДОНСКА ГОЛГОТА

приредил Раде Силјан. - Скопје: Мисла, 1992г.

Ослободувањето на Македонија се крие во внатрешното востание

noreply@blogger.com (Unknown) — Sat, 14 Dec 2019 10:19:00 +0000

Ослободувањето на Македонија се крие во внатрешното востание. Кој мисли инаку да се ослободи Македонија, тој се лаже и себеси и другите

Првото заседание на АСНОМ

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 13 Dec 2019 06:26:00 +0000

Како што е општо познато, Првото заседание на АСНОМ се одржа на 2 август 1944 година во конаците на Манастирот Свети Отец Прохор Пчински.

Заседанието го отвори Панко Брашнаров, учител од Велес, кој на 122 народни пратеници им се обрати со поздравна реч. Тој на делегатите им се обрати со следниве зборови:

“Другарки и другари народни представници,

Во овој момент, во ова историско место Св. Отец Прохор Пчински и на овој историски ден - Илинден, кога објавувам дека е отворено првото Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија, душава ми е преполна со радодост и пред премрежените очи гледам како се раздвижиле сите реки од Пчиња до Вардар до Места и до Бистрица, заплискувајќи ја целата македонска земја, сакајќи од македонскиот народ да го измијат десетвввековниот ропски срам од пропаста на Самоиловата држава, за да се роди денеска нова, светла и слободна македонска држава.

Во овој момент ,земјата на нашите покојници - многубројни народни херои, кои што паднаа и ги посеаа коските по цела Македонија, им станува полесна и тие во мир веќе го гледаат изгревот на нашата слобода, ја гледат идеалната дружба старите илинденци - на Гоце Делчев и на денешните илинденци - младата македонска војска, и поставените темели за остварувањето на идеалот, на две поколенија, на две епохи- слободна, обединета Македонија.

Во знак на почит кон паднатите јунаци, ве поканувам да им ја изразиме со едноминутно молчење нашата вечна, бескрајна благодарност. Вечна слава на паднатите херои за слободата на Македонија!

Другари народни представници, жив сведок сум на два Илиндена -1903 и 1944 година. Во моите спомени се нижат безброј моменти за илинденската народна епопеја за Крушевската република. Бескрајни беа напорите на вооружениот македонски народ, огромна беше жедта за слобода, борбата го дарува со слободна Кришевска република. Но, разјарениот башибузук и турската регуларна војска се нафрлија и го затрупаа оазисот на слободна Македонија-Крушевската република, го задушија востанието и го стегнаа искрвавениот народ во ново робство.

Животворниот извор на слободата не секна. Македонија ја поделија, ропствата се сменија, но борбата на македонскиот народ не престана. Кога сите поробени народи на Југославија се дигнаа против денешниот непријател на целото човештво- фашизмот, и македонскиот народ се нареди во таа борба. Тој во неа виде можност да ја помогне општата борба, на сите поробени народи и на целото слободољубиво човештво и да го оствари својот вековен национален идеал.

И ете, како резултат на тригодишните крвави борби, македонскиот народ ја врза својата судбина со судбината на сите југословенски народи, пооомогна, со крв и со борба, да дојде до нова братска, демократска и федеративна Југославија. Денес на вториот славен Илинден, последен Илинден на неослободена Македонија, се ставаат темелите на македонската држава, во која што нашиот народ ќе се обедини и ќе заживее онаков среќен живот каков што заслужува по своите претрпени ропски маки и петвековни борби.

Да е жива нашата мила македонска федерална држава!

Да е жива федеративна, демократска Југославија, заеднички покров на братските јужнословенски народи!”

Од говорот на членот на Иницијативниот одбор, стариот илинденец Панко Брашнаров, повеќе од очигледно е дека македонското Собрание го одржуваат на македонска територија и во македонски манастир.

Ставре Џиков - СВЕТИ ПРОХОР ПЧИНСКИ, Скопје, 2000

Од автобиографскиот запис на Ченто

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 12 Dec 2019 06:24:00 +0000

Мeтодија Андонов Ченто во автобиографскиот запис објавен во книгата “Методија Андонов - Ченто” од авторот Илија Андонов изворно ќе опише што се случувало на средбата со раководството на Националниот комитет и како се вратила нашата делегеција во манастирот Прохор Пчински.

“...На седницата на Националниот комитет, која се одржа на дваесет и четврти јуни, на која присуствуваа, покрај Тито, уште Ранковиќ, Ѓилас, Кардељ и други, беа поставени две точки: известие на Иницијативниот одбор и македонското прашање. За да се увери Тито во она што му го кажав, се договоривме, по првата точка да зборува Мане Чучков. Тој ги пренесе поздравите на македонскиот народ до АВНОЈ, до националниот комитет, а посебно до Тито за разбирањето за правата на нашиот народ, со уверение дека македонскиот народ, во заедничката борба, ќе ги оствари своите идеали и национални права, односно ќе се обедини. Кажа дека со одлуките на АВНОЈ, Тито ужива голем авторитет меѓу борците и кај народот, кои веруваат дека е вистински борец за слобода. Накусо зборуваше за нашите идеали и за развојот на народно- ослободителната борба, која треба да се круниса со одржувањето на Првото заседание на АСНОМ. На крајот рече дека за успешно одржување на заседанието , а со тоа и за поголемо разгорување на борбата со окупаторот, треба да се разјаснат некои прашања, кои се разгледувани од Иницијативниот Одбор и од Главнит Штаб. За да не ги пренесува, предложи да ги прочитаме записниците од нивните заседанија.

Пред да ги прочитаме записниците, Тито се заблагодари за поздравите и накусо изложи како , тој и Националниот комитет, гледаат на борбата на македонскккиот народ. Кажа дека нивните гледања се содржани во одлуките на второто заседание на АВНОЈ, и дака нема сила што ќе го спречи нивното остварување, а во таа смисла, дека македонскиот народ треба да ја засили борбата против окупаторите, која во почетокот не била разгранета, како во другите делови на Југославија, но дека се гледа оти ќе се разгори после одржувањето на заседанието на АСНОМ, па побара да се одржи што е можно поскоро.

Потоа ги прочитав записниците и го повторив она што му го реков на Тити во врска со грчките комунисти, а Киро Петрушев даде некои појаснувања во врска со решенијата од заседанијата на Иницијативниот Одбор и на Главниотт Штаб. Поставив прашање како да се поврземе со Македонците во Грција и во Бугарија и предложив Националниот комитет да издаде еден меморандум за Македонија, од кој ќе се види дека и македонскиот народ се бори против заедничкиот фашистички непријател и за остварување на националното право на обединување.

Но , овие работи беа премолчени во дискусијата.

На крајот, Тито предложи да се донесат заклучоци во врска со македонското прашање, кои беа во смисла на нашиот предходен разговор: - дека истириските идеали на македонскиот народ за обединување се наше национално право и дека ќе остане наше барање; - дека, со оглед на положбата во соседните земји и договорите меѓу сојузниците, е прерано тоа да се поставува, затоа што би ја ослабело борбата против заедничките окупатори; - дека за остварување на тоа право најдобро е да се соработува со сите народноослободителни движења; - и дека треба што поскоро да се одржи заседанието на АСНОМ и да се формира Народно-ослободителен фронт. Исто така, се предложи, по заседанието на АСНОМ да појдам во Националниот комитет, за да ги застапувам интересите на нашиот народ.

Кога заврши состанокот, на кој, во споредба со другите, ние бевме облечени во истуткани алишта, кои по прегазувањето на Морава, дуру ни се смалија, Тито рече:

- Организирајте, на нашиве другари од Македонија, да им се сошијат одела по мерка. Нема смисла да одат во вакви истуткани одела.

Додека бевме таму, ни сошија униформи од еден убав сивкаст штоф, но не ги облековме ни таму, ниту кога се вративме, бидејќи ни беше незгодно пред другите, ние да изгледаме како грофови.

По два дена одржавме состанок со Кардељ, на кој ни советуваше како да го организираме одржувањето на заседанието на АСНОМ: како да биде украсена простиријата, каде што ќе се одржи заседанието; што да се избере на заседанието - президиум и влада, при што може да изберме и лица, кои не се на слободната територија, па дури и да се в затвор ( што мене ми личеше на одговор во врска со расправијата со Темпо, кога дискутиравме за делегацијата во АВНОЈ ) ; да испратиме поздравни телеграми до Сталин, до Рузвелт, Черчил, Тито и до Рибар и исто така да ги избереме во почесно председателство на заседанието; каква декларација и прокламација да донесеме, со која ќе се обратиме до македонскиот народ; декларација со која ќе ги одобриме одлуките на АВНОЈ ; одлука со која АСНОМ како и АВНОЈ, ќе се прогласи за врховно законодавно и извршно тело за Македонија ; одлука за избор на комисија за испитување на воените злосторства ; и друго”.

“...На триесетти јуни повторно се сретнав со Тито. Се интересираше дали сме задоволни од разговорите. Јас му кажав дака разговорите се едно, а друго е што навистина ќе се направи и дака за задоволство ќе зборуваме подоцна кога ќе се остварат ветувањата. Тој пак ми повтори дека при првата можност ќе проговори и ќе се заложи за обединувањето на Македонија и на македонскиот народ:

- Ќе видите оти нема да Ве изневерам. Ова не се празни ветувања. Еве Ви една моја фотографија за спомен, како залог за она што Ви го ветив. Ако Ве изневерам, ќе можете да покажувате кој Ве изневерил.

Ја зедов фотографијата, на која беше со маршалска униформа и на која имаше напишано: “За спомен на соборецот, другарот Методија Ченто. Тито. 30.lV. 1944."

Возобновување на македонската држава

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 11 Dec 2019 06:22:00 +0000

Пред да се спомне средбата на Македонскиот иницијативен одбор со Националниот комитет за ослободување на југославија во јуни 1944 година на Вис, која е од посебно истириско значење за создавање на македонската држава, во меѓувреме се одигруваат значајни воени операции на подрачјето на Македонија. По борбите водени во текот на ноември 1943 година и јануари 1944 година, во Мариово, во Тиквешко, во Гевгелиско и во Меглен се создадоа сите објективни услови операциите да можат од реонот на Кожув да се пренесат во Централна и во Источна Македонија.

....Пролетната офанзива што ја зафати Македонија ќе заврши некаде до втората декада на јуни 1944 година, со последната битка на Петрова Гора.

Правниот континуитет за создавање македонска држава се обезбедува и со одржувањето состанок помеѓу Иницијативниот одбор за свикување македонско Собрание, од една страна и Националниот комитет за ослободување на Југославија, од друга страна. Тој состанок се одржа на 24 јуни 1944 година на островот Вис. Што сé е договорено на спомнатиот состанок, најверодостојно потврдува записникот од одржаниот состанок, во кој буквално стои:

"Присутни: председателот Јосип Броз Тито, матшал на Југославија, подппетседателите: Едвард Кардељ и Владислав Рибникар, поверениците: Влада Зечевиќ, Иван Милутиновиќ, Едвард Коцбек, д-р Владимир Бакариќ;

Александар Ранковиќ и Милован Ѓилас, членови на Президиумот на АВНОЈ.

Членови на Иницијативниот одбор за свикување на македонското собрание: Методија Андонов Ченто, Мане Чучков и Кирил Петрушев;

Инструктор на Врховниот штаб на НОВ и ПОЈ во Македонија, генерал- мајор Светозар Вукмановиќ -Темпо.

Со седницата претседава председателот на НКОЈ Јосип Броз Тито, записникот го води д-р Владимир Бакариќ.

                                Дневниот ред ( прифатен ):

1.    Реферат на делегацијата на Иницијативниот одбор за свикунање Антифашистичко собрание за народното ослободување на Македонија.

2.     Дискусија за македонското прашање.

3.     Разно.

Ад. 1) Извештајот го започнива Мане Чучков, кој најпрво во името на македонскиот народ го поздравува другарот Тито со надеж дека македонскиот народ во текот на оваа борба ќе ги оствари своите национални права.

Тито се заблагодарува за поздравот и го изнесува ставот на Националниот комитет за некои актуелни прашања во Македонија.

Андонов Ченто и Петрушев го дополнуваат рефератот на Чучков. Андонов Ченто ги чита записниците од двете седници на Иницијативниот одбор ( од 30. IV 1944 и 6. V. 1944 ) и ги предава копиите ( се прилага со овој записник ).

Ад. 2) Се донесува заклучок во поглед на општата политичка линија на Иницијативниот Одбор: и- кога ќе биде избран, на Антифашистичкото собрание на народнотто ослободување на Македонија. Тоа се формулира:

1. Македонскиот народ го изразува својот историски стремеж за обединување на сите негови делови, тоа е негово национално право и затоа , овој сремеж, останува како негово постојано барање.

2. Со оглед на сегашната меѓународна состојба, потоа на внатрешната положба на Македонскиот народ и во соседните земји, како и степенот на развој на оружената борба на македонскиот народ, би било прерано поставувањето на неговиот национален стремеж во форма на акционо барање, било да е од страна на врховните претставници на Федеративна Југославија, или пак од страна на раководните органи на македонскиот народ. Таквото поставување во денешно време би го кочело единството на антихитлеровскиот фронт на Обединетите народи, што би ја довело во неповолна меѓународна положба и Југославија во целина и македонскиот народ посебно.

3. Патот кон ослободување и самоопределување на сите делови на македонскиот народ води денес преку развивање на широко ослободително народно движење против фашистичките окупатори на чело со Хитлер и преку организирана решителна оружена борба против овој главен негов непријател. Во рамките на тоа движење и на борбата на македонскиот народ надвор од границите на стара Југославија, може да се постави барање за национално самоопределување и за демократски права.

4. Македонскиот народ во Југославија сака развивање на Народноослободителната борба против фашистичките окупатори во сите негови делови, свесен дека токму со таа и со таква борба, стекнува право на ослободување и самоопределување на целата своја земја. Во согласност со таа желба, тој ќе ги помага сите слични ослободителни движења без оглед каде се појавуваат тие.

Освен ова, заклучено е што побргу да се свика основачко Собрание на Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија и да се пристапи кон организирано формирање на народноослободителниот фронт на Македонија.

По заседанието на АСНОМ, Андонов Ченто треба да се врати во Националниот комитет.

Завршно,

Записничар Претседател

д-р В. Бакариќ с. р. Маршал на Југославија Ј.Б. Тито с.р.

Ставре Џиков - СВЕТИ ПРОХОР ПЧИНСКИ, Скопје, 2000

Прво заседание на АСНОМ

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 09 Dec 2019 08:17:00 +0000

Првото заседание на АСНОМ претставува државно конституирање на македонскиот народ и народностите во Македонија. На него се донесени повеќе решенија, меѓу кои се решението за конституирање на антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија АСНОМ во врховно законодавство и исполнително тело на Македонија и заведување на македонскиот јазик како службен јазик во македонската држава, решение за донесување декларација за основните права на граѓаните во демократска Македонија.
Во есента 1943 година беше формиран Иницијативен одбор за подготовка за создавање на АСНОМ. Во март 1944 Иницијативниот одбор за свикување на Првото заседание на АСНОМ донесе одлука за избор на градски, селски, околиски и окружни народноослободителни одбори, како и за избор на делегати за Првото заседание на АСНОМ.

Во писмото на Иницијативниот одбор (од 14 март 1944) се укажува дека кандидатите за собранието без оглед на нивната верска или политичка припадност треба да бидат луѓе што на дело ја покажале преданоста кон НОБ, што се согласуваат со политичката концепција изложена во манифестот на Главниот штаб на НОВ и ПО на Македонија, од октомври 1943 година.

Во пролетта и летото 1944 година во Македонија се одржаа селски, градски и окружни конференции на кои се избрани раководствата на органите на народната власт на повеќе од 500 народноослободителни одбори и делегати за Првото заседание на АСНОМ.

На 2 август 1944 во манастирот Прохор Пчињски, почна Првото заседание на АСНОМ за кое беа избрани 116 длегати...На Заседанието е избран Президиум во состав: претседател Методија Андонов-Ченто, и двајца потпретседатели - Панко Брашнаров и Мане Чучков и 18 членови, од кои два секретара - Љупчо Арсов и Владо Полежина, потоа претставници од Македонија за АВНОЈ, како и повеќе помошни тела на Президиумот.

Заседанието на АСНОМ за својата работа објави прокламација до македонскиот народ, во која, меѓу другото, стои: "Од тешките борби и пролеаната крв на најдобрите македонски синови излегува денеска првото народно собрание, тој симбол на твојата слобода и изразител на твојот суверенитет...Вековниот идеал на македонскиот народ се постигна".

Заседанието на АСНОМ претставуваше потврда за постигнатите политички цели, а едновремено и повик за општа мобилизација на македонскиот народ и народностите за конечна победа - за истерување на окупаторите.

Со Првото заседание на АСНОМ како врвно достигнување на НОБ на Македонија се обележува почетокот на постоењето на Социјалистичка Република Македонија во федерација со југословенските народи...На 28 декември 1944 година во Скопје во ослободена Македонија започна со работа првото вонредно заседание на ССНОМ, познато како Второ заседание.

Президиумот на АСНОМ по Првото заседание ја презеде грижата околу развитокот на културата и просветата. Така, уште пред Македонија да биде ослободена, се организира широка мрежа училишта од различен вид и различен степен. Пото се донесе решение основната настава да трае седум години, а средната - пет. Беа разгедувани и можностите за формирање на некои институти. Се преземаат мерки за отворање гимназии во Скопје, Битола, Штип, Куманово, Прилеп, Струмица, Тетово, Велес и Охрид.

На 1 декември 1944 Президиумот на АСНОМ решава во Скопје да се организира музичка академија, уметничка и учителска школа и други средни школи...По ослободувањето на Скопје, во декември 1944, се организира посебна офицерска школа за усовршување на старешинскиот кадар...Во овој период се раѓа првата повоената генерација македонски поети и писатели, ликовни и музички уметници.

Во почетокот на есента 1944 година, културно-просветната група "Кочо Рацин" создава јака театарска група и дава драмски претстави во џамијата во село Горно Врановци. По ослободувањето на Скопје, во културно-просветната група "Кочо Рацин" од составот на единиците се вклучуваат извесен број сртисти кои почнуваат да градат професионален македонски народен театар со драма, опера и нешто подоцна балет. ..Во октомври 1944 година во Врановци се формира машки хор при Главниот штаб, кој по ослободувањето израсна во хор на Армијата во Скопје. ..Во октомври 1994 село Горно Врановци станува место каде што се воспоставува повоената македонската наука, култура и уметност.

("Историја на македонскиот народ" - Александар Стојановски, Иван Катарџиев, Данчо Зографски, Михаило Апостолски).

За македонското име

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 08 Dec 2019 12:23:00 +0000

Македонското име, племенскиот, народен, етнички назив на Македонците, опстојал низ вековите поради славното античко минато на Македонците. И бугарскиот националист Марин Дринов го признава тоа.

„...само на едно било речено да го стави своето име во историјата и да игра голема улога во судбината на човечкиот род - тоа е Македонското.“

М. С. Дринов, „Съчинения“, Българско Книжовно Дружество, том 1

Извор: Macedonia : a True Endless Story ...

Сите се обиделе да ја избришат македонската историска свест

noreply@blogger.com (Unknown) — Sat, 07 Dec 2019 06:14:00 +0000

„Сите завојувачи на Македонија, Хелените, Римјаните, варварите со нивните големи преселби, Турците, се обиделе да ја избришат македонската историска свест, наметнувајќи ѝ на земјата административни имиња, и тоа вештачки. Залудно; кој е роден во Македонија знае и се изјаснува дека е ’Македонец‘.“

Оскар Ранди - италијански историчар.

"Tutti i dominatori della Macedonia, gli Elleni, i Romani, i barbari delle grandi transmigrazioni, i Turchi, hanno cercato di cancellare questa conscienca storica macedone, imponendo al paese nomi amministrativi, più o meno artificali. Invano ; chi è nato in Macedonia sa e dice di essere « macedone »."

Извор:
Nurigiani G., La Macedonia nel pensiero italiano, Roma, Casa Editrice Ausonia, 1933, p.125 (Бојкотирам)

Јас не познавам друг народ кој повеќе страдал од предавствата на своите синови...

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 06 Dec 2019 08:09:00 +0000

Јас не познавам друг народ кој повеќе страдал од предавствата на своите синови - изроди како македонскиот. Историјата не памети друг таков пример кога еден ист народ по традиција, јазик и вера се разделува на разни спротивни страни, една од друга потуѓа...

Порано златото на нашиот земјак Филип ја пороби Грција

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 05 Dec 2019 08:30:00 +0000

Идеологот на ВМРО, Петар Поп-Арсов се гордеел со својот земјак и сонародник, цар Филип Втори Македонски, кој ги поробил Грците.

„...Порано златото на нашиот земјак Филип ја поткупи разединетата атинска интелигенција и ја пороби Грција, а сега дојде друго време со сосема спротивни услови - братот брата си го продава“, Петар Поп-Арсов, 1894

Извор: Macedonia : a True Endless Story ...

Слава на големиот македонски револуционер - демократ - Јане Сандански

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 04 Dec 2019 12:45:00 +0000

Учесници во Илинденското Востание оддаваат почит на гробот од Јане Сандански во 1960 година.

„СЛАВА НА ГОЛЕМИЯ МАКЕДОНСКИ РЕВОЛЮЦИОНЕР - ДЕМОКРАТ - ЯНЕ САНДАНСКИ“

Факсимил од ракописот на Методија Андонов-Ченто

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 03 Dec 2019 03:47:00 +0000

Факсимил од ракописот на Методија Андонов-Ченто, (подоцна првиот Претседател на Президиумот на АСНОМ), од статијата со наслов „ПРЕД СВИКУВАЊЕТО НА НАРОДНОТО СОБРАНИЕ“ пишувана во март 1944 г., во село Глог, Македонија, каде во тоа време се наоѓал Главниот штаб на НОВ и ПОМ и Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ:

„Во историјата на човечеството ние гледаме вечни борби се водат за правата и егзистенцијата како на одделни луѓе, така и цели народи, како и држави.
Борбите имаат различни карактери, некои национални, други социални, трети расни, и т.н.
Често пати во тие борби гледаме здружувајне на довчерашни непријатели или на совсем без врска групи или народи и дотогаш непознати незаинтересувани стануват сојузници. И обратно, довчерашни добри одношенија, наеднаш престануват и вместо това иди непријателство и борба мегу нив. За сите тие собитија има извесни причини, било да се оправдани или неоправдани.
Македонскиот народ како и другите народи околу Македонија заради самата Македонија полни се со такви примери. За да се проучи борбата на Македонскиот народ неминовно треба да се земат сите тије примери, без који примери ние никогаш не ке можиме објективно да ја изнесиме историската борба на македонскиот народ, која треба да ни служи за огледало.“

Илија Андонов-Ченто „Мојот татко - Методија Андонов ЧЕНТО“, Скопје, 1999, стр. 170.

Приредил: Г.П.

Дали може да има друго место за еден Македонец, освен Македонија?

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 02 Dec 2019 10:32:00 +0000

Дали може да има друго место за еден Македонец, освен Македонија? Дали има народ понесреќен од македонскиот? И дали има некаде пошироко поле за работа, отколку во Македонија?