И покрај тоа што во неколку наврати во медиумите имам објаснувано за причините на зголемениот број настинки и грип последниве месеци, (дека тоа се должи на направениот „имунитетен долг“), се соочував и понатаму со прашања за објаснување на тој феномен. Затоа, одлучив повторно да го објаснам, се надевам, на разбирлив начин.

Пред пандемијата со ковидот, сите ние, почнувајќи уште од раѓање, бевме постојано изложени на сезонските вируси (предизвикувачи на настинки, грип, проливи) и затоа, нашиот имунитет добро ги познаваше и беше „истрениран“ за борба со нив. По завршување на настинката, „сеќавањето“ на нив брзо бледнееше – за неколку недели.

И затоа, се случуваше да ги „фатиме“ вирусите и по неколку пати годишно. Тоа особено беше карактеристично за децата, откако ќе тргнеа во градинка и на училиште. Бидејќи имунитетот никогаш не исчезнуваше сосема, симптомите по правило беа многу лесни (кивање, кашлање, растечен нос, црвено грло, поретко покачена температура).

Но, се појави КОВИД-19. Практично никој на планетава немаше одбрана против вирусот. И тој многу брзо се рашири низ светот. Се прогласи пандемија. За да се забави преполнувањето на болниците, на располагање беа само „средновековни“ методи – ограничување на контактите меѓу луѓето, затворање на објекти, забрана на собирање, носење маски, држење растојание, проветрување на просториите и хигиена на рацете. Во меѓувреме, сѐ повеќе луѓе стекнуваа имунитет заради прележување на ковидот, а подоцна, и со вакцинирање, откако станаа достапни вакцините. Огромен број и комбинирано.

Мерките против короната го спречуваа ширењето и на другите вируси што се пренесуваат преку воздух. Во тек на 2020 и 2021 година, практично немаше грип и настинки. И логично беше нашиот имунитет да го изгуби „сеќавањето“ на тие вируси, стекнато во периодот пред пандемијата.

Во меѓувреме, се раѓаа и деца. Новородените немаа можност да се „запознаат“ со вирусите веднаш по раѓањето, а најдоцна до втората година, како што беше пред пандемијата. Истовремено, не добиваа готови антитела преку млекото и од своите мајки, затоа што и тие немаа контакт со вирусите.

Со приближување на пандемијата кон својот крај, мерките се олабавуваа. Тоа значеше дека сѐ повеќе повторно почнавме да се дружиме како порано, немаше веќе ограничување на собири, прекинавме со маските, децата си тргнаа на училиште. Со тоа се создадоа услови за слободно пренесување на дотогаш потиснуваните вируси. Но, тие сега се пренесуваа меѓу луѓе, кои веќе ги имаат „заборавено“. Или воопшто немале шанса да ги запознаат (случај со новородените). Затоа, не само што бројот на настинки стана поголем во споредба со годините пред пандемијата, туку и тежината на клиничката слика, општо земено, беше (е) потешка. Таа состојба ја нарекуваме „имунитетен долг“ или „јаз“.

И тоа така ќе трае сѐ додека доволен број поединци (колективен имунитет) повторно не дојдат во контакт со тие вируси, односно, сѐ додека нашиот имунитет повторно не се „истренира“ да ги држи вирусите под контрола. Или велиме, сѐ додека не го „исплатиме имунитетниот долг“ (или не го „пополниме имунитетниот јаз“). Со други зборови, додека повторно не се воспостави еколошката рамнотежа меѓу човекот и вирусите. Ова „исплаќање“ на „имунитетниот долг“, се проценува дека не може да трае подолго од една, најмногу две сезони.

Затоа, неодамна, на една телевизија изјавив дека тоа што половина од учениците кашлаат и шмркаат или дури и покачена температура имаат, заради што треба да поседат малку дома, всушност, претставува „инвестиција во нивното здравје“! Зошто инвестиција? Затоа што, колку почесто бидат во контакт со вирусите, толку нивниот имунитет повеќе ќе јакне, ќе станува сѐ поспособен за идни предизвици во животот.

Оваа ситуација не е без ризици за старите, изнемоштени лица и хронично болните, особено оние со нарушен имунолошки систем – независно од возраста. Препорачливо е тие да носат маски во затворен простор, ако има повеќе луѓе и да се вакцинираат против грип и/или корона. Зашто, тоа за нив живот значи.

Сите други, културно е, ако кашлаат и киваат, да си стават маска кога се движат во затворен простор и да останат дома, ако имаат покачена температура. Тоа го викаме „респираторен бонтон“. Што зависи од нашата совест.

The post Имунитeтен дoлг appeared first on Доктори.

Дали сте забележале дека некои од децата можат правилно да изговорат еден глас кога е изолиран, но не се сигурни каде точно треба да го употребат тој глас во зборот?
На пример, иако можат правилно да го изговорат гласот Ж кога е изолиран, сепак наместо да кажат ,,жаби”, тие ќе кажат ,,заби”.

Доколку досега мислевте дека ова е нарушување на артикулацијата, односно неправилен изговор на некој глас, сепак ова е друг вид на патологија во вербалната комуникација кој се нарекува фонолошко нарушување.

Што се фонолошки нарушувања?

Фонолошки нарушувања претставуваат нарушувања на моторната продукција на гласовите и на јазичката репрезентација на сликата за гласови, односно тешкотии во аудитивната перцепцепција, аутидитвната дискриминација, менталната репрезентација на гласовите и вербалното помнење, кои влијаат врз артикулацијата на гласовите, со или без тешкотии во усвојувањето на читањето и пишувањето.

Со други зборови, би кажале дека фонолошките нарушувања се патолошка појава која влијае врз правилното перцепирање на гласовите од околината, правилното препознавање на слушнатиот глас од околината, сликата која ја имаме за одреден глас, вербалното памтење и слично. Овие нарушувања доведуваат и до појава на други состојби, како артикулациски нарушувања, потешкотии во читањето, потешкотии во пишувањето.

Што е фонолошка способност?

Фонолошка способност претставува организиран систем на гласови во јазикот на човекот кој овозможува формирање и разбирање на јазичкото значење. Фонолошката свест, фонолошката меморија и брзото именување се аспекти на фонолошката способност кои детето мора да ги совлада уште во најрана возраст, како не би дошло до појава на фонолошки нарушувања, потешкотии во читањето и пишувањето и слично.

Детето уште во најрана возраст ја развива фонолошката способност со што таа му овозможува да ги препознава, разликува и усвојува гласовите од околината. Потоа детето ја развива способноста да ги забележува изразените разлики во зборовите и римата. Околу четвртата година се развива свеста за тоа дека зборовите се составени од слогови, додека од петата година детето веќе е способно да продуцира рима и да ги издвои првите неколку гласа од зборот. Веќе во шестата година се развива способноста за расчленување на зборот на неговите составни гласови и слогови, и обратно, составување на зборот од неговите расчленети составни гласови и слогови (анализа и синтеза на гласови), способност за брзо именување, дополнување на зборот со гласови кои му недостасуваат, расчленување на реченицата на нејзините помали составни делови и слично.

Секоја отстапка од овој развој доведува до нарушување на фонолошката способност и појава на фонолошки нарушувања.

Како се манифестираат фонолошките нарушувања?

Фонолошките нарушувања се манифестираат така што:

– детето не ги перцепира и препознава некои од гласовите кои ги слуша;
– појава на тешкотии во изговорот на гласовите;
– правилен изговор на одреден глас која е изолиран, односно одделно кажан, но појава на тешкотии во изнаоѓањето на неговото место во зборот;
– неспособност за изнаоѓање на рима;
– неспособност за брзо именување;
– неправилна употреба на гласовите во изговорот;
– намалена разбирливост на говорот;
– претставуваат причина за појава на потешкотии во читањето и пишувањето;
– друго.

Која е причината за појава на фонолошките нарушувања?

Голем број научни студии насочуваат на тоа дека причината за појавата на фонолошките нарушувања лежи во наследните фактори, генетските нарушувања, оштетувањата на слухот, невролошките нарушувања, развојните задоцнувања и слично, но сепак се уште не постои точно потврдена причина за појавата на овие нарушувања, поради што причината за нивна појава најчесто останува идиопатска, односно непозната.

Фонолошките нарушувања честопати се забележуваат кај децата со дислалија, развојна дисфазија, аутистичен спектар на нарушувања, децата со оштетувања на слухот, интелектуална попреченост, дислексија и дисграфија, пелтечење и друго.

Разлики меѓу артикулациските и фонолошките нарушувања

Иако артикулациските и фонолошките нарушувања честопати одат заедно, фонолошките нарушувања честопати остануваат незабележани, додека фокусот се насочува на неправилниот, односно оштетен изговор на некој глас, па потоа се смета дека станува збор само за артикулациско нарушување, односно дислалија. Од таа причина, од големо значење е да се направи разлика меѓу фонолошките и артикулациските нарушувања, од што во голема мера зависи видот на третманот и прогнозата кај пациентот.

Фонолошки нарушувања:

– правилен изговор на одреден глас која е изолиран, односно одделно кажан, но појава на тешкотии во изноаѓањето на неговото место во зборот;
– непредвидливи и секогаш различно манифестирани грешки во говорот;
– неправилно додавање и одземање на гласови и слогови во зборот, изоставување на правилниот распоред на елементите во структурата на зборот, нарушување на способноста за рима и брзо именување;
– појава на нарушувања и во другите аспекти на јазикот.

Артикулациски нарушувања:

– погрешен изговор на еден глас насекаде во зборот;
– исти, односно постојани грешки во говорот;
– неправилна артикулација само на одреден глас во вид на супституција, дисторзија или омисија;
не постои појава на нарушувања и во другите аспекти на јазикот.

Дијагностика и третман

Дијагностиката ја изведува логопедот, при што применува посебни тестови и методи за дијагностика. Тертманот, исто така, е изведуван од страна на логопедот, и истиот е составен од логопедски вежби, техники, методи и логопедски инструменти/апарати. Во процесот на дијагностика и третман, можат да се вклучат и други медицински лица како оториноларинголог, аудиолог, психијатар, педијатар и други медицински кадри, особено кога е потребен мултидисциплинарен пристап. Исклучително е важно дијагностиката и третманот да бидат длабински и високо професионално и стручно изведени.

Совети до родителите

– Навремено побаратјте стручна помош доколку забележите артикулациско или фонолошко нарушување кај вашето дете;
– Навремено побарајте стручна помош доколку забележите и најмала отстапка во говорот и јазикот, односно развојот на вашето дете;
– Уште од најрана возраст комуницирајте со вашите деца, пејте им и раскажувајте им приказни на мајчин јазик;
– Не ги изложувајте вашите деца на модерна технологија, особено не на странски јазик;
– Анализирајте ги зборовите, нивните составни елементи, составувајте зборови од дадени гласови/букви;
– Пејте песнички со многу рима;
– Поминувајте што повеќе време со вашите деца, нудете им многу љубов и внимание.

The post Фонолошките нарушувања се почеста појава кај децата appeared first on Доктори.

(како одговор на често поставувани прашања)

Со појавата на варијантата Омикрон се покажа дека не е можно да се сопре ширењето со никакви рестриктивни мерки. Сите соеви на Омикрон се толку брзи (високо заразни), што секогаш ќе бидат први во трката.

Затоа, веќе не беше можна т.н. стратегија на нулта-ковид толеранција, туку стратегија „да научиме да живееме со вирусот“.

Некои земји, како Кина, на пример, и понатаму инсистираа на стратегијата на нулта ковид-толеранција. И продолжија со масовни и многу строги „заклучувања“ (локдауни) на цели градови. За конечно и тие да сфатат дека тоа не функционира. Па и тие почнаа да попуштаат.

Стратегијата „да научиме да живееме со вирусот“ стана можна и прифатлива и заради фактот што Омикрон предизвикува неспоредливо полесна болест од сите претходни варијанти (заради веќе стекнатиот силен имунолошки бедем на популацијата, но и заради еволуцијата на самиот вирус). Тоа особено е видливо со последната подваријанта на Омикрон, БА.5, што се шири и кај нас.

Реалниот број на нови заразени се мери со илјадници (а се регистрираат само околу 2%), но наспроти тоа, процентот на хоспитализирани е само околу 1,8%, а леталитетот (смртноста) едвај 0,5%.

Овие факти, практично, веќе го вбројуваат ковидот во ист ранг со сезонскиот грип, па дури и со настинките. Тој веќе е на пат да стане петтиот член (покрај постоечките четири) на семејството коронавируси, предизвикувачи на настинки.

За волја на вистината, точно е дека некои луѓе, по прележувањето, развиваат симптоми на пост-ковид синдром. Отприлика, 1-3 од 10 прележани ќе се соочат со такви последици. Единствен начин тоа да се избегне е вакцинацијата.

Арно ама, сведоци сме дека расположението за вакцинација е на многу ниско ниво. Оттаму, преостанува вакцинацијата да се препорачува само на високо ризичните поединци (старите лица, оние со хронични болести и со компромитиран имунолошки систем).

Сите други имаат избор, по сопствена волја, на две опции: прво, слободно да се изложуваат на вирусот (и најчесто, лесно да го поминуваат, но и да си го прифатат ризикот за можен пост-ковид синдром) и второ, да се вакцинираат.

Повторувам, тоа е личен избор! Веќе е сосема непотребно и депласирано, државата да врши принуда за било што во врска со ковидот! Доволни беа две и пол години, за секој од нас да сфати како ќе живее понатаму.

Државата има обврска да се грижи само да не дојде до преоптоварување на здравствениот систем!

Таа е должна да преземе одредени ограничувања, само ако настане таква закана.

Индикатори за тоа се движењето на бројот на хоспитализираните пациенти и процентот на пополнети кревети во болниците. Не е тоа бројот на нови позитивни (не велам заразени зашто добар дел од нив, всушност, и не се заразени). И толку.

Секако, државата има обврска да изгради систем за згрижување на оние со пост-ковид синдром, со формирање на пост-ковид центри. Но, тоа е друга тема.

Тоа е таа нова реалност, во која, ако сакаме да продолжиме со нормалното живеење, треба да сме свесни дека на тој пат постојат и одредени, постојано присутни ризици, некогаш пониски, некогаш повисоки.

Исто онака, како што со отворени очи и чиста свест прифаќаме да летаме во авион, да се возиме со автомобил или моторцикл.

Не е животот живот, ако се живее во стаклено ѕвоно, зарем не? Време е сите тоа конечно да го сфатиме.

The post ШТО, КАКО И ДО КОГА НА ОВАА ТЕМА? appeared first on Доктори.

Ласерската технологија од неодамна е воведена во медицината со цел побрзо и поефикасно задоволување на дијагностичките и терапевтските потреби на пациентите. Теоријата за стимулирана емисија од Ајнштајн во 1916 година резултирала со развој на првиот работен ласер конструиран од Мајнман.

Набргу по неговото појавување, истражувачите се обиделе да го користат во стоматолошки цели поради неговите уникатни карактеристики. Бидејќи современата стоматологија се заснова на употребата на минимално инвазивни процедури, ласерот може да послужи како поволна алтернатива на препарацијата со ротирачки инструменти поради присуството на помала болка, звук и помалку вибрации.

Присуството на сува работна средина при работа со ласер е попрегледно за клиничарот со што се добива подобар и поквалитетен резултат. Сепак, ласерската терапија има и некои недостатоци, како што се високата цена на чинење на апаратот, тешката пристапност, нејзината опасна природа доколку не се почитуваат безбедносните мерки, неприменливоста во сите области од стоматологијата, неможност за отстранување на метални реставрации и потенцијално термичко оштетување на меките ткива.

Прв пат ласерот се користел за инцизија на меките ткива. Но, новата генерација на ласери со својата посебна функција на молекулите на водата може да се користи и за аблација на тврдото забно ткиво. Поради неодамнешниот напредок на ласерската апликација во стоматологијата, тој сега ефикасно се користи за превенција, дијагноза и третман на кариес.

Детските стоматолози се обидуваат да создадат пријатно атмосфера при првата посета на децата со користење на нови, минимално инвазивни технологии со цел да му помогнат на детето да воспостави добри дентални навики. Имајќи помалку болно прво дентално искуство преку употребата на ласерот претставува ефикасна превентивна и терапевтска стратегија. Ласерот може успешно да се користи за дијагноза на орални и дентални состојби, третман на тврди и меки ткива и спречување на брзо прогресивни орални и забни состојби кај децата.

Употреба на ласери во детска стоматологија

Ласерската технологија обезбедува можност за поефикасна дијагностика и третман на оралните и денталните состојби на меките и тврдите ткива кај децата. Ласерската терапијата е добро прифатена од страна на децата и родителите поради неговата минимална инвазивност. Се чини дека ласерот наскоро ќе стане златен стандард во детската стоматологија .

I. Примена на ласери кај тврдите забни ткива

1) Детекција на кариес

Одредени студии докажале дека ласерската флуоресценција (LF) може да влијае на подобрувањето на точноста и брзината на клиничкото откривање на кариесот. DIAGNOdent е комерцијален производ кој користи LF технологија. Аргон ласерот со бранова должина од 488 nm (сино-зелена боја) е уште еден дијагностички ласер кој овозможува откривање на кариесот особено на апроксималните и оклузалните површини со помош на флуоресценција.

2) Превенција на кариес

Ербиум и CO2 ласерите може успешно да се користат за зголемување на отпорноста на младиот траен заб кај деца и адолесценти. Студиите покажале дека CO2 ласерот на 9600, 9300 и 10 600 nm бранова должина, ербиум ласерот на бранова должина од 2780 и 2940 nm и аргон ласерот можат да придонесат до отпорност на емајлот и превенција на кариес. Неколку студии покажале дека дополнително зголемување на отпорноста на забите може да се постигне со истовремена примена на ласерска и флуоридна терапија.

3) Реставрација, залевање на јамички и фисури

Ласерот може да се користи за претходна подготовка на површината на забите за употреба на залевање на јамички и фисури. Ласерот исто така, може да се примени за чистење и дезинфекција на јамичките и фисурите.

4) Ендодонција

Ласерската технологија може да се користи за пулпотомија, пулпектомија и коагулација на пулпата како алтернатива на формокрезолот, кој се користи за пулпотомија на млечните заби. Научниците имаат пријавени супериорни клинички резултати во пулпотомија на млечни заби со употреба на CO2 ласер во споредба со формокрезол и покажале дека воспалението на пулпата се намалило по употребата на ласерската терапија. Користењето на ласерската технологија во чистење и обликување на коренските канали исто така е клинички ефективно докажано.

Er,Cr:YSGG ласерот има доста голема ефикасност во чистење и обликување на коренските канали, слична на онаа на ротационите инструменти и е супериорна од онаа на рачните инструменти. Покрај тоа, овој ласер делува побрзо во споредба со горенаведените две техники. Примената на Er:YAG, Er,Cr:YSGG и CO2 ласерите докажале поповолни резултати во коагулација на пулпата по две години, во споредба со употребата на калциум хидроксидот.

II. Примена на ласери кај меките ткива

Ласерот обезбедува можност за безбеден третман на пародопатија кај деца без да предизвика алергиски реакции или бактериска резистентност. Сите бранови должини на ласерот овозможуваат гингивектомија, гингивопластика и оперкулектомија без потреба од локална анестезија и без крварење.

Меѓу другите употреби на ласерите се и зајакнување на ерупција на забите, елиминација на абнормални гингивални лезии поради неправилно движење на забите, третман на гингивална хиперплазија индуцирана од лекови, ресекција на фибром, афтозни лезии, херпес лабијалис, мукоцела и пиоген гранулом, како и естетските процедури.

Er:YAG ласерот може да се користи за френектомија кај доенчиња кај ниско поставени максиларни или високо поставени мандибуларни френулуми , како и тешка анкилоглозија кај доенчиња. CO2 ласерот може да се користи за хируршка ресекција на васкуларни тумори во усната шуплина и хипертрофија на гингивата поради употреба на циклоспорини. Овој ласер ги има подобри предности во однос на дезинфекција и коагулација во споредба со хируршкиот скалпел.

Исто така одредени студии докажале дека ласерската терапија со ниско ниво (LLLT) го забрзува ортодонтското движење на забите. Исто така може да се користи и диоден ласер кој емитува LED светлина со цел да се скрати текот на болеста, и да го стимулира заздравувањето херпетичните лезии и примарениот херпетичен стоматитис кај децата.

1) Трауматологија и тестирање на виталност

Траумата на забите може да има неповолни краткорочни и долгорочни последици и може да ја загрози виталноста на пулпата. Ласерската доплер-флоуметрија (LDF) го индицира протокот на крв (PBF) во пулпата и може да се користи за да се процени виталноста на истата. Овој метод е точен, неинвазивен, репродуктивен, сигурен и безболен и добро го поднесуваат децата. Се смета дека LDF може да биде корисен и за следење на реваскуларизацијата и мобилни заби. Покрај тоа, може да се користат Er:YAG и Er,Cr:YSGG ласерите за да се обезбеди фузија и запечатување на дентинските тубули при фрактурирани заби или отворени дентински тубули.

Со тоа, пропустливоста на тубулите и последователната хиперсензитивност на забите ќе се намали. Доколку постои траума на меките ткива, рани на лицето или оток, со примена на LED ласер терапија може да се ублажат симпотомите и забрзување на заздравувањето. Овој метод може да се користи и кај тешко трауматизирани области за да се намали посттрауматската непријатност.

2) Дезинфекција и деконтаминација

Ласерската технологија обезбедува добри антимикробни ефекти врз ткивата. Сепак, чистењето и дезинфекцијата на коренските канали бара најголема прецизност поради сложената анатомија на апексот на забот. Посебно внимание мора да се посвети на длабочината на пенетрација на ласерот, која обезбедува фотостимулирачка бактериска дезинфекција од 99%. Исто така, е докажан антимикробниот ефект на ербиум ласерот на коренскиот канален систем.

3) Експозиција на импактирани заби во ортодонтски цели

За отстранување на меките ткива и изложување на импактирани заби во ортодонтски цели, се користат Er,Cr:YSGG, Er,YAG, диодни и Nd:YAG ласери. Ербиум ласерот е ефикасен и за аблација на меките и тврдите ткива. Меѓутоа, постои секогаш ризик од оштетување на емајлот на забот на местото на експозиција. Сепак, овој ризикот не постои доколку се користат диодни или Nd:YAG ласери поради нивните специфично сетирани бранови должини .

Со оглед на сето горенаведено, ласерот може да биде соодветена алтернатива на многу конвенционални традиционални процедури во детската стоматологијата. Дијагноза и отстранување на кариес, терапија на пулпата, намалување на ризикот од инфекција, оток и воспаление, намалување на крварење, подобрување на заздравувањето на меките ткива, ублажување на болката и намалување на рефлексот за гадење се само дел од апликациите на ласерот во детската стоматологија.

Децата повеќе соработуваат кога во стоматолошките третмани се користи ласерот поради неговата минимална инвазивност. Ова резултира со поголемо задоволство кај децата и нивните родители и го зголемува квалитетот на услугата.

The post Употреба на ласери во детска стоматологија appeared first on Доктори.

Продолжува серијата умирања. Веќе одамна станаа само ладни бројки во дневните извештаи… Продолжува индиферентноста и безгрижноста на сите нивоа.

Продолжува молкот по повикот на Лекарската комора на Македонија (ЛКМ) од 25 август до стручните здруженија! (1)

И повторно прашувам: Зошто ЛКМ само констатираше дека не постојат „национални протоколи“ и повикува „надлежните институции, стручните комисии и лекарските здруженија“ да споделат само „стручни ставови за сите отворени прашања и дилеми“, а не инсистира да се изготват национални протоколи?

Или попрецизно, зошто не повика на почитување на законот? Од кај па сега закон!? Да, закон – зашто, член 27, став (1) од Законот за здравствена заштита (ЗЗЗ) (2) е дециден:

„Здравствената дејност во здравствените установи од страна на здравствените работници и здравствените соработници задолжително се врши согласно со стручни упатства за медицина заснована на докази кои согласно со современата светска медицинска практика, ги утврдува министерот за здравство.“

Значи, законска обврска е здравствената заштита ЗАДОЛЖИТЕЛНО да се врши „согласно со стручни упатства за медицина заснована на докази“! А во одделни случаи, ако докторот смета дека треба да отстапи од Упатството, тоа треба писмено да го образложи и образложението да го приложи во медицинското досие на пациентот.

На сајтот на Министерството за здравство достапни се „Упатства за практикување на медицина заснована на докази за сите гранки на медицината“ (3). Во делот „Инфектологија“ понудени се 58 упатства за разни заразни заболувања (4), но, за КОВИД-19 упатство нема!

Тие упатства се подзаконски акти и непридржувањето кон нив повлекува кривична одговорност. Но, ако нема таков акт, нема ни одговорност! Дали, можеби, токму затоа огромното мнозинство доктори на сите нивоа на здравствена заштита – од примарна до терцијарна – ординираат антибиотици според свое лично наоѓање, мислејќи дека се амнестирани од одговорност?

Но, дали е тоа баш така? Дали се навистина амнестирани? Дали ако не постои подзаконски акт (Упатство за медицинско згрижување на КОВИД-19, во случајов), членот 27 од Законот за здравствена заштита, како повисок законски акт, не важи? Или сепак важи? Ете прашање за правни експерти!

Уште нешто. Некои колеги тврдат јавно дека протоколи за лекување на ковид имаме. Какви се тие протоколи (или упатства, сеедно)? Ако постојат, зошто не се објавени јавно? Дали во нив – покрај другото – пишува дека антибиотиците се столб на анти-ковид терапијата? Ако пишува, искинете ги веднаш! Зошто? Затоа што во ниту едно-единствено упатство во било која држава во светот, како и она на Светската здравствена организација и Националните институти за здравје во САД, антибиотиците не се спомнуваат – освен во случај на појава на бактериска пневмонија!

Ако тие протоколи/упатства не се донесени врз основа на член 27, став (1) од ЗЗЗ – а не се – тоа се само интерни, стручни упатства – чиешто неприменување не повлекува законска одговорност (дали е така?).

Но, што е со одговорноста од етичка, деонтолошка и професионална гледна точка? Во овој дел, ингеренции има ЛКМ!

Според Статутот на ЛКМ (5), една од нејзините задачи е да „врши надзор над стручната работа на здравствените установи и другите установи кои вршат здравствена дејност и на здравствените работници и соработници“ (член 8 од Статутот). Врши ли?

ЛКМ во својата организациона структура има и Суд на честа, кој има задача да „расправа и одлучува за одговорноста на членовите на Комората за сторена повреда од етичка, деонтолошка и професионална гледна точка“ (член 34 од Статутот) и да изрекува соодветни мерки: „опомена, јавна опомена, парична казна, забрана за учество во работата на органите на Комората, времено или трајно одземање на лиценца“. Не мисли ли Судот на честа дека постојат елементи за негово стапување на сцена?

Во ЛКМ постојат и комисии, меѓу кои и Комисија за стручно-медицински прашања, која меѓу другото има обврска „за одредени стручни прашања да утврдува стручни ставови и ги усогласува со надлежните институции и органи“ (член 49 од Статутот). Има ли оваа комисија утврдено такви ставови за КОВИД-19 (во консултација со стручните здруженија, се разбира)? Па да ги поднесе до Министерот за донесување на Упатства согласно медицина заснована на докази…

Ако ЛКМ ги има горните ингеренции, зошто тогаш, воопшто ги прозва стручните здруженија?

Ќе преземе ли некој нешто?

Или – „кучињата лаат, карванот си врви“…

Референции:

1. http://www.lkm.org.mk/

2. http://zdravstvo.gov.mk/

3. http://zdravstvo.gov.mk/

4. http://zdravstvo.gov.mk/

5. http://www.lkm.org.mk/

The post „КУЧИЊАТА ЛААТ, КАРВАНОТ СИ ВРВИ“!? appeared first on Доктори.

Определувањето на причината за смрт не може да биде само утврдување на непосредната причина за смрт (causa mortis) со помош на судско-медицинската обдукција, туку крајна цел е утврдување на т.н. основна причина за смрт – болест или повреда од која тргнал редослед на морбидни настани, кои завршиле со непосредната причина за смрт.

Зошто?

Затоа што, морталитетната статистика не се темели на непосредната, туку на основната причина за смрт – природна или насилна!

За таа да се утврди, не е доволна само обдукција, туку и анализа на медицинската документација на починатиот – ако е природна причина – од која ќе се види од кои болести страдал починатиот до моментот на смртта или увид во надворешните околности под кои настанала смртоносната повреда – кај насилна смрт .

Кога се работи за КОВИД-19, како природна причина, потребно е да се утврди дали оваа болест е основна причина за смрт или тоа е некоја друга состојба (болест), а КОВИД-19 е само придружна состојба која придонела да се забрза фаталниот крај. Или како што тоа вообичаено се вели, дали се работи за смрт ОД ковид или за смрт СО ковид!

Кога се работи за насилна смрт – каква што е горење во пожар (или било кој друг вид насилна смрт), основна причина за смрт е повредата која довела до смрт – механичка, огнострелна, хемиска, физичка или изгореница.

Покрај основната причина, неопходно е да се наведат и надворешните околности кои довеле до смрт – горење во пожар или смрзнување, сообраќајна незгода, паѓање, потопување (давење), задушување, употреба на остри премети, огнострелно оружје, каснување од животно или инсект, труење со корозивни материи, хемикалии, лекови… итн.

Постојат и јавно се достапни критериуми на СЗО за избор на основната причина за смрт кај починати лица со ковид инфекција, донесени врз основа на XI Ревизија на Меѓународната класификација на болести и поврзани здравствени проблеми.

Во неодамнешната трагедија имавме пациенти од КОВИД-19, кои ги загубија животите во пожар. Значи, имавме насилна причина, при која надворешните околности (надворешна причина) се „изложување на оган“, а основната причина за смрт се изгорениците! Во никој случај, насилна причина не може да се заведе како природна – во случајов, КОВИД-19!

Во сертификатот за смрт, КОВИД-19 треба да се внесе во графата „други морбидни состојби кои немаат врска со основната причина за смрт (изгореници), но придонела кон побрз фатален крај“.

Или – да се надоврзам на исказот во првиот пасус – овде се работи за насилна смрт СО ковид, а не смрт ОД ковид.

The post ЗБОР-ДВА ЗА КОВИД-19, КАКО ОСНОВНА ПРИЧИНА ЗА СМРТ appeared first on Доктори.

12 септември, зора е. Четврти ден од пеколот во Тетово со четиринаесет жртви и петстотини триесетти ден од првиот смртен случај од КОВИД-19. Досега веќе имаме шест илјади двесте триесет и шест маченици — „and counting“…

Голгота… пеколно крешендо – што кулминираше со живи изгорени луѓе – кои отидоа во вечноста, барајќи спас од вирусот… Длабоко сочувство до семејствата за ненадоместливата загуба!

Се случи неописливо страотна несреќа денес, небаре сме во илјада триста четириесет и шестата – доцниот среден век – кога косеше „црната чума“!

Ќе паднат оставки, се разбира… Што дека?

Шампиони во Европа и светот сме! Шест илјади двесте триесет и шест семејства завиткани во црно! Ми се наметнува прашањето: Зошто не покажавме – и понатаму не покажуваме – барем малку пиетет? Зошто толку грозничаво инсистирање на кафани, журки, свадби, хедонизам? А, истовремено, тука покрај нас, се слушаат ужасни претсмртни крици во болниците…

До таа мера ли сме потонале во тотална, монструозна индиферентност кон несреќата, смртта на ближниот? Од каде толку егоизам и отсуство на емпатија? Перверзен танц на Танатос и Ерос!

Но, не е тоа тема на постов! Темата е – зошто баш ние шампиони во смрт да бидеме?
Многу причини се спомнуваат. Не биле доволно добри мерките! Народот не ги почитувал! Најлошо општо здравје сме имале! Доцна барале лекарска помош болните!

Но, прво срамежливо, па сѐ погласно, почна да се спомнува и една друга причина – отсуство на единствени протоколи (упатства) за третман на болни од КОВИД-19.
Но, тука на сцена е она бекетовско чекање на Годо! Петстотини и триесет дена (или нешто повеќе) го чекаме, а тој никако да дојде!

Се огласи – конечно – Лекарската комора на Македонија (ЛКМ) – точно пред седумнаесет дена… со задоцнување од петстотини и тринаесет дена – затоа што беше прозвана. Ги повика надлежните институции, стручните комисии и лекарските здруженија, „во услови на непостоење на национални протоколи“ (значи, признава дека нема протоколи!) „да споделат со јавноста стручни ставови за сите отворени прашања и дилеми, како би можело граѓаните заклучоци и ставови да градат на точни факти, а не на дезинформации.“

Да споделат стручни ставови!? А зошто не ги повика да изготват протоколи за третман на ковид!? Зошто се бега од протоколи? Зарем досега не стана јасно дека без протоколи голем дел од нашиве доктори се снаоѓаат како „риби на суво“? Слушам по медиуми – тврдат некои – протоколи сме имале!? А зошто тогаш ЛКМ во својот проглас вели дека национални протоколи немаме!?

Ај, да речеме, ги има… можно ли е, во тие „протоколи“ да пишува дека основен елемент на третманот на ковид се антибиотици од широк спектар!? Зашто, секому досега му стана јасно дека мнозинството доктори – на сите нивоа на здравствена заштита – на болни од ковид – нехоспитализирани и хоспитализирани – ординираат антибиотици… многу често дури по два, многу често двојни дози (Сумамед) – па и тројни? Дури и на деца! Во кој протокол во светот пишува дека антибиотиците се столб на третманот на ковид? Во никој! Ако такви протоколи навистина сме имале – фрлете ги во канта!

Но, настрана протоколите… И без нив, ако имаат диплома од Медицински факултет, зарем нашиве доктори (не сите, се разбира) не знаат дека антибиотици не делуваат на вируси? Зарем не знаат дека антибиотик не се дава само за позитивен ПЦР тест? Или само за „црвено грло“? Или само за сува кашлица? Или за растечен нос? Зарем не знаат дека не се дава „за да не се спушти на плуќа“?

Зарем не знаат дека антибиотик не се дава дури и при присутна атипична (вирусна) пневмонија, ако нема доказ во крвната слика за присуство на бактериска инфекција? Зошто буквално се апстрахира крвната слика? Зарем не знаат дека основен столб на одбраната на организмот е сопствениот имунолошки систем? Зарем не знаат дека тој е под „команда“ на цревната бактериска флора?

Зарем не знаат каков масакр прават антибиотиците на таа флора? Зарем не знаат дека тогаш, како последица, доаѓа до компромитација на имуниот одговор и единствената одбрана против вирусот е на колена? И дека тогаш вирусот буквално може да збесне, како во „авлија без кучиња“?

Зарем не знаат дека без заштитната улога на цревните бактерии, лесно се накалемуваат бактерии резистентни на антибиотици – и не само тие? За тогаш буквално да се направи „од готово вересија“… заради што и непотребно се умира, нели!

На што се должи оваа епидемија на ординирање антибиотици на ковид пациенти – и амбулантски и хоспитализирани? Заради незнаење? Заради конформизам ли, затоа што знаат дека тоа го очекуваат пациентите од нив? Зашто, кај луѓето постои став дека ако доктор не им даде антибиотик, тој не е добар доктор?

Зошто, наместо да бидат конформисти, докторите од примарна здравствена заштита не го одберат потешкиот пат – да го едуцираат народот? Нели основна мисија на примарните доктори (и не само нивна) е здравствено да го просветуваат населението и грижа за здравјето, а не лекување на изгубеното здравје (to care not to cure)? Зарем лекување е давање антибиотици за вирусна инфекција – дури и на деца? Јас ќе речам – труење е! Зарем е можно некои да се водат и од лукративни мотиви?

Зошто едукативно не делуваат – голем дел од нив – и на полето на вакцинацијата? Зошто сѐ уште има невакцинирани доктори? Зошто такви има дури и на клиниките? Како може да има само околу 85 проценти вакцинирани доктори? Зошто не дадат личен пример? Како тогаш да очекуваме обичните луѓе да ни веруваат и да се вакцинираат без скепса и страв? Зошто има доктори кои дури и ги одвраќаат луѓето од вакцинирање? Зошто… Има многу „зошто“. Во таков амбиент, се создава плодна почва за теории на заговор! Теории на „мијазма“ на 21 век!

Секако, не смееме да генерализираме. Има многу светли примери меѓу колегите. Мислев дека тие се мнозинство. За жал, малцинство се тие… За нив, секоја чест! Капа долу! Но, неколку ластовици не ја прават пролетта…

Што да се прави? Мораме да се разбудиме од летаргијата. Мораме да ја сопреме инерцијата која води во бездна! Мораме да покажеме дека Хипократ не сме го заборавиле!

Нека се разбудат стручните здруженија при Македонското лекарско друштво. Еснафот е на потег! Нека седнат заедно, нека ги изанализираат состојбите. Нека направат работна група составена од инфектолози, пулмолози, анестезиолози. Конечно да дојде на светло на денот национален протокол, упатство – наречете го како сакате – за третман на болни од КОВИД-19 на сите нивоа на здравствена заштита. Макар со задоцнување од петстотини дваесет и кусур дена. Подобро некогаш, отколку никогаш. А Министерството за здравство да се грижи тие протоколи да се спроведуваат стриктно од секој доктор во Македонија!

Во меѓувреме, го чекаме Годо… Се надевам, нема долго. За животи се работи!
Во продолжение, нудам на увид две упатства како урнек – едното од Светската здравствена организација и другото од Националните институти за здравје во Соединетите Американски Држави. Во ниту едно од нив не се спомнуваат антибиотици во основните протоколи, освен ако постои индикација за бактериска пневмонија!

1. COVID-19 Clinical management: living guidance

2. COVID-19 Treatment Guidelines Panel. Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Treatment Guidelines. National Institutes of Health

The post ЧЕКАЈЌИ ГО ГОДО appeared first on Доктори.

Летниов бран стивнува. Ако се случат дополнителни “епидемиолошки важни настани” (така ги викаме стручно) – какви што се настава во живо во школите без тестирање два пати неделно на децата и наставниците со брзи тестови и ако останат невакцинирани членовите на повеќето нивни семејства, како и групирања во затворено понатаму во ладните денови – на овој бран може да се надоврзе есенско-зимски бран. Тогаш летно-есенско-зимската епидемиска крива ќе има облик на двогрба камила.

Но, тој нов бран не би требало да биде со висока амплитуда како сегашниов, затоа што веќе практично „догорува сѐ што беше за горење“. Нема да има веќе доволно гориво. Зошто? Бројот на заразени и вакцинирани сѐ повеќе се зголемува. Тие постепено ќе станат мнозинство.

Бидејќи делта го пробива во одредена мера и стекнатиот имунитет, меѓу новозаразените сѐ повеќе ќе има вакцинирани и веќе прележани граѓани. И ова ќе биде добра почва да почнат да се шират идеи дека вакцините не делуваат, дека џабе се вакцинираме итн.

Но, треба да се има на ум дека вакцинираните (и прележаните, секако) се заштитени во огромен процент од тоа да не завршат со тешки симптоми… или уште полошо… Само да се потсетиме дека од сите хоспитализирани кај нас досега, 87 проценти се невакцинирани или вакцинирани само со една доза.

Ќе се заразуваат вакцинирани и заради тоа што кај нив постепено ќе ги снемува антителата.

Меѓутоа, заедничко за сите (освен за невакцинираните непрележани) ќе биде стекнување на базичен имунитет кој ќе ги заштити (во најголем дел) од тешка клиничка слика и смрт! Затоа, карактеристика на можниот есенско-зимски бран ќе биде појава на голем број инфекции (но помал отколку во актуелниов бран!), со изразито малку хоспитализации и смртни случаи.

Последново јас го очекував во тек на постоечкиов бран, ама заборавивме дека дистрибуцијата на опфатот со вакцинација кај нас е сосема асиметрична/хетерогена. Се разбира – тоа сите го знаеме – основен фактор што предизвика експлозивност беше сосема слободното одржување на свадби и други веселби во затворено.

После зимскиот „бран”, многу веројатно, ковидот ќе го имаме меѓу нас само како ендемска болест што ќе тлее и одвреме-навреме ќе избива во форма на локални „џепови“. Вакцинација ќе им треба само на високо ризичните граѓани.

Дотогаш, постоечките вакцини сигурно ќе бидат „апдејтирани“ – прилагодени на делта. Сите други, вклучително и децата, природно ќе си го „билдаат“ имунитетот со повторувани контакти со вирусот (после прележување или вакцинирање) – при тоа поминувајќи без или со сосема лесни симптоми.

И делта монструмот полека ќе се сведе на „скротен лав“- исто како што тоа се има случено со неговите сродници, четирите типови на корона вируси што предизвикуваат обична настинка.

Се разбира, освен ако не се појави однекаде некој сосема нов мутант – што не е неверојатно – кога повторно може да доживееме помали растројства на ендемски воспоставената рамнотежа. Делта плус, ламбда, епсилон мутантите се следат дали ќе пројават епидемиски потенцијал…

Но, независно од можната појава на било какви идни мутанти, малку е веројатно повторно да се појави пандемија! Популацијата на планетава не е веќе имунолошки “наивна”. Со короната е завршено…

The post ШТО НЀ ЧЕКА ПОНАТАМУ? appeared first on Доктори.

Почнува денов, 21 август, 2021 г. Шести ден од стапување на сила на владините мерки против последниов бран. Мерки кои ги критикував во последниот мој пост на Фејсбук („СТАВ“, 9 август, 2021).

Најмногу „здоболеа“ „мерките“ за несреќната потврда за примена само една доза и четириесет и петте дена за прележаните, како услови за уживање во животот.

И овој пат ќе повторам: Епидемиолошка (и имунолошка) бесмислица! И на сите што умеат логично да размислуваат, јасно им е зошто. Само на колегите во Комисијата за заразни болести и Комитетот за имунизации (како да) не им е… Зошто?

Џабе пишував. Џабе пишуваа и Никола и Нико и Бојан и уште неколкумина други… Кучињата лаат, карванот си врви…

Што се постигна со тие мерки? Ништо особено… Се зголеми донекаде бројот на заинтересирани за вакцинација… за да се втурнат во „живот“ веднаш утредента – со примена прва доза… Ама и оние со примена втора доза, се прашувам, се варделе ли во следните две, односно шест недели, за да им профункционира вакцината!? (Патем, зошто на секој вакциниран граѓанин не му се даде флаер, на лице место, со инструкции како да се однесува по примање на дозите?)

Со тоа само се фаворизираше дневниот број на заразени!

И револтот и гневот! Се испокаравме меѓу себе!

И се исподеливме дополнително… А не моравме.

Излегоа луѓе на улица. А не мораа.

Протестираат угостителите. А не мораа.

Зјаат празни дуќани, молови, кафани… А полни можеа да бидат.

Ретки минувачи по улиците… Спарина тешка…

Еве, (и) јас јавно ги молам колегите од Комисијата за заразни болести и Комитетот за имунизации да одговорат на следниве прашања:

1. Како и колку се заштитени тие што примиле само една доза на вакцина – или дури и вакцинираните со две дози, без да се знае колку им се антителата?

2. Зарем тие се позаштитени од оние што едвај извлекле жива глава, ама „имале несреќа“ да прележат ковид пред, да речеме, 46 дена?

3. Во кои студии е напишано дека имунитетот на прележаните трае токму 45 дена?

4. И зошто упорно се инсистира на две дози кај прележаните, кога последните студии недвосмислено покажуваат дека прележаните имаат посилен и подолготраен имунитет од вакцинираните (1) и дека заштитата на еден прележан ковид пациент, вакциниран само со една доза, е посилна, отколку заштитата со две дози кај непрележан?

5. Понатаму, зошто упорно не се соопштува колкав е бројот на прележани со повторни инфекции?

6. Колкумина прележани има меѓу хоспитализираните и починатите?

7. Колкав е бројот на вакцинирани со една и две дози меѓу нив?

8. Дали се знае после колку време од примената втора доза се имаат заразено инфицираните, хоспитализираните и починатите (барем приближно, нели).

Зашто, ако не се соопштуваат такви податоци, им се даваат „крилја“ на противниците на вакцините (Аха, ете, вакцините не штитат).

9. И уште нешто! Зошто упорно – тие, комисиите – не предложат донесување на протокол за лекување на ковид инфекции и болни? Пак ли ќе се соочуваме со епидемиска форма на ординирање антибиотици за чиста ковид инфекција на сите нивоа на здравствена заштита? Не научивме ли ништо во изминативе година и кусур? Свесни ли сме (сте) дека без протоколи непотребно се зголемува ризикот од неповолни исходи – особено сега, кога Делта освојува сѐ поголем простор? Толку ли е тешко да се преведе протокол барем од некоја од соседните земји?

Зошто во врска со горниве прашања (пред сѐ, за протоколите) не излегуваат со став стручните асоцијации… и не само тие? Каде е Македонското лекарско друштво? Каде е Лекарската комора? Каде ми се колегите епидемиолози (секоја чест на колегата Сашо), инфектолози? Немате ништо да кажете?

Можно ли е нас, медицинската фела, да нѐ зафатила (веќе) општа апатија и индиферентност?
———–
(1) medrxiv.org

The post СТАВ – втор дел appeared first on Доктори.

Состав на пастата за заби

Целата на користење на пастата за заби се однесува на контролата на забниот плак. Забниот плак е тенок слој што се формира на забите по јадење. Бактериите во плакот ја разградуваат забната глеѓ, предизвикуваат нејзино расипување и доведуваат до појава на кариес. Сите пасти за заби се составени од одредени заеднички компоненти:

– Абразиви како калциум карбонат или калциум фосфат кои отстрануваат се што е залепено на површината на забите без да ги изгребат истите.
– Врзувачи како натриум алгинат. Тие обезбедуваат еластичност и форма на пастата за заби и помагаат да се спречи нејзиното сушење.
– Навлажнувачи како што се глицерол или пропилен гликол. Тие задржуваат вода за да спречат стврднување на пастата за заби.
– Средства за пенење како натриум лаурил сулфат или натриум алкилсулфо сукцинат.
– Конзерванси, за да спречат раст на микроорганизмите.

Одредени пасти за заби содржат други состојки, во зависност од нивната формулација и индикација:

– Флуор, кој ја зајакнува глеѓта и го спречува кариесот
– Ароми како нане, мента или ментол
– Засладувачи, вклучувајќи сорбитол, глицерол и ксилитол
– Средства за намалување на чувствителност на забите, вклучувајќи стронциум хлорид или калиум нитрат
–
Избор на флуорирана паста за заби

Со оглед на големиот избор на пасти за заби на пазарот, одлуката да се одбере вистинската може понекогаш да биде тешка. Несомнено најпрво треба да одбереме паста за заби што содржи флуор. Изборот на препорачана концентрација на флуор во паста за заби кај деца до 3 години треба да биде со ниво нa флуор од 1.000 ppm. Децата на возраст од 3 години и постари треба да користат паста за заби со ниво на флуор од 1.350 до 1.500 ppm.

Придобивки од користење на флуорирана паста

Флуорот е природен минерал кој се наоѓа во почвата, карпите, водата, храната. Тој е најелектронегативниот елемент во периодниот систем кој ретко се наоѓа во елементарна состојба со исклучок во време на ерупција на вулканите кога се ослободуваат големи количини на флуоридни јони.
Количеството на флуор може да се изрази во проценти (%) и во parts per milion (ppm) што е еднакво со милиграм на флуор на литар течност (mg/F/L) или на милиграм на флуор на килограм (mg/F/kg).

Флуорот ги штити забите од расипување помагајќи да се зајакне развојот на глеѓта и да се забави производството на киселина на бактерии предизвикани од денталниот плак. Флуорот ги штити забите од процес наречен деминерализација. Ова се случува кога бактериите создадаваат киселина која го еродира забот. Понатаму, флуорот промовира реминерализација со депонирање на калциум и фосфатни јони на забот за да создаде нова површина отпорна на киселина.

Според спроведени мета-анализи на повеќе од 70 рандомизирани или квази-рандомизирани контролирани клинички испитувања покажуваат дека пастата за заби со флуор е ефикасна во намалувањето на преваленцата на забен кариес кај трајните заби, со зголемен ефект кај деца со повисоко ниво на кариес, со поголема концентрација на флуор во паста за заби, поголема фреквенција на употреба и надзор на четкање.

Според мета-анализа на осум клинички испитувања за зголемување на кариесот кај децата од предучилишна возраст, исто така, покажуваат дека четкањето на забите со флуорирана паста за заби значително ја намалува преваленцата на забен кариес кај млечните заби.

Количеството на флуорирана паста за заби кај деца до три години при едно миење треба да биде со големина на ориз, додека користење на флуорирана паста за заби со големина на грашок е соодветно за деца на возраст од три до шест години. Со цел максимизирање на ефектот на флуорот во пастата за заби, четкањето на забите треба да биде нагледувано од родител и да се прави двапати дневно, а плакнењето на устата по четкање треба да се сведе на минимум или целосно да се елиминира.

The post Зошто децата треба да користат паста за заби со флуор? appeared first on Доктори.