Dong A

Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan và phần còn lại của Trung Quốc

2020-04-26T08:39:00.001+07:00

Làm thế nào để đón đầu thị trường

2020-04-19T21:22:00.000+07:00

Theo số liệu được các công ty chứng khoán tổng hợp lại cuối quý I/2020 là có hơn 32.000 tài khoản chứng khoán được mở. Trong đó phần lớn là các tài khoản chứng khoán hoàn toàn mới, các nhà đầu tư chưa có chút kiến thức nào về thị trường chứng khoán. Thú thật là mình cũng là một trong những nhà đầu tư gà mờ đó, nhưng mình cũng đã tìm hiểu về chứng khoán cách đây hơn 1 năm rồi và cũng có chút thông tin như là: đầu tư giá trị, đầu cơ, thao túng cổ phiếu,...
Trước khi mình chia sẻ một số ý kiến của mình về thị trường chứng khoán thì mình cũng lưu ý rằng đây chỉ là những suy đoán hạn hẹp của mình, đưa ra nhằm mục đích trao đổi.
Đầu tiên thì chứng khoán là một dạng đầu tư mà các chủ sở hữu xác định các quyền và lợi ích của mình khi mua các cổ phiếu của một công ty cổ phần (cái này là lý thuyết, rất dễ để tìm hiểu).
Và khi có một số lượng lớn tài khoản được mở thì các chuyên gia của các công ty chứng khoán cũng có những ý kiến trái chiều: có những người cho rằng đây sẽ là những luồng tiền thông minh khi đa số mọi người có ý thức được về thị trường chứng khoán trong khi thị trường đang rất rẻ; còn cũng có thông tin khác là thị trường chứng khoán hiện tại rất rẻ nhưng mà trong tương lai khi dịch bệnh đang lan rộng trên thế giới và chưa có xu hướng có thể kiểm soát được, thì cổ phiếu cũng chưa thể xác định là sẽ hồi phục như ban đầu. Đây hoàn toàn là những ý kiến có lý và sẽ tác động tâm lý của các nhà đầu tư trong thời gian đang diễn ra dịch bệnh.
Thứ hai là khi chúng ta tham gia vào thị trường thì cũng cần phải biết là ai là đối tác, ai là đối thủ và ai sẽ là những bên trung gian. Khi bắt đầu mở tài khoản chứng khoán thì đa số chúng ta đều cần đến một người hướng dẫn (giao dịch viên, cũng là những đối tác của chúng ta) sẽ giúp chúng ta trong các bước đầu như đặt lệnh, mua bán, chuyển tiền,...(nhưng tôi hầu như tự học trên mạng và tự làm cho mình nên sẽ không mất khoản phí hỗ trợ này). Và khi đã xác nhận được đối tác thì ta cũng cần biết đối thủ của mình là gì: không cần nghĩ nhiều vì "ai cũng cho rằng đối thủ của ta là thị trường". Điều này đôi khi là đúng nhưng nó chỉ là một thực thể gián tiếp, trong chúng ta ai đã nghe qua hay tìm hiểu về tâm lý học đám đông của ông "Gustave Lebon". Thị trường cũng sẽ là một diễn đàn biểu lộ tâm lý của đám đông vậy, và cái đám đông này thì không thể tự chủ về hành vi và khả năng suy nghĩ. Một đám đông là phi lý trí, hành động không tự ý thức và luôn luôn là sẽ có một người chỉ huy. Và Người chỉ huy này chính là mấu chốt trong công việc tìm ra hướng đi của thị trường, nghe đến đây thì nhiều người sẽ cho là có ai đó đang thao túng thị trường, nhưng thực tế nó lại là phức tạp hơn nhiều. Trên thực tế toàn cầu hóa và Việt Nam đang mở cửa giao thương thì các lực tác động và điều khiển thị trường là chắc chắn phải hơn hai thực thể, và thường những lực tác động của chính phủ sẽ là điều chỉnh thị trường không cho vượt qua khỏi chỉ số thực của sàn chứng khoán Việt Nam. Tóm gọn lại là các lực đẩy và kéo sẽ liên tục biến đổi tùy theo nhận định của các bên, và quan trọng nhất vẫn là nhận định của các bạn.
Thứ ba mình muốn nói đến là các khoản phí và thuế. Khi đầu tư vào chứng khoán thì đa phần ta không để ý vào các khoản phí và thuế nhưng khi giao dịch liên tục thì khoản phí giao dịch đó sẽ liên tục bòn rút tiền trong ví của chúng ta, các khoản phí này sẽ được khắc phục khi nó hiện lên danh mục chứng khoán hay là tổng tài sản. Nhưng đáng tiếc là nó chỉ hiện trong email thôi. Về các khoản chi phí này thì mình chỉ bàn sơ qua như thế thôi mà mình cũng nói là những khoản phí này rất nhỏ trong các quyết định giao dịch của chúng ta, nhưng nó nhỏ mà lại là dài.
Và cuối cùng thì "biết địch biết ta trăm trận trăm thắng". Nếu muốn kiểm soát được thị trường thì ta phải hiểu bản thân mình và kiềm chế tối đa cảm xúc, cũng như hiểu được khái quát các lực đẩy và kéo của thị trường. Giả sử như bạn nạp 100 triệu vào tài khoản chứng khoán của bạn: lúc đầu bạn đã mất một khoản phí trung gian qua ngân hàng, khi bạn quyết định mua và bán chứng khoán thì nó cũng sẽ mất một khoản phí giao dịch và thuế thu nhập. Và mình cũng muốn nói lại là những khoản phí này nó sẽ rất nhỏ và nó tác động gián tiếp đến tâm lý đầu cơ của chúng ta rất nhiều. Mình mong là các bạn có thể tìm hiểu kỹ càng các vấn đề cũng như các lời khuyên trên báo và qua điện thoại trực tiếp "lãi hay lỗ là của các bạn còn chi phí thì các chuyên gia sẽ hưởng, đến cuối thì thị trường sẽ sàng lọc những con nghiện cờ bạc của thế kỷ 21"
Cuối cùng mình chúc các bạn có những quyết định đúng đắn và đầu tư hiệu quả. Cảm ơn mọi người!

Học ở trong sách hay Biết ở trên báo

2020-04-18T22:01:00.002+07:00

Một vấn đề muôn thuở là "đọc báo thì ai cũng có thể làm chính trị". Thực sự là rất khó chịu khi mà bắt buộc phải ngồi cạnh những chuyên gia kinh tế, văn hóa, chính trị nửa mùa này. Họ luôn nói là họ mà lên làm Thủ tướng hay Chủ tịch nước thì họ có thể dẹp loạn được nạn tham nhũng, trong khi gia đình họ thì con cái chưa chắc họ đã quản lý được tối đa; còn những người nói kinh tế chỉ là tư bản thân hữu, trong khi họ không biết đến luồng tiền nó vận hành ra sao trong một khu vực công ty hay nhà nước;...

Xuất phát điểm của báo chí là truyền đi những thông tin mang tính thời sự và có tính giáo dục để điều phối một quốc gia hay một khu vực nào đó. Rồi sau đó nó tiếp thu một lượng lớn những người đọc và phát sinh ra các tạp chí, các báo chuyên ngành. Những loại báo này chủ yếu là dùng để tranh luận giữa các chuyên gia hay để bổ sung những kiến thức mới. Qua thời gian dài khi đa số mọi người đều có thể học xong trình độ phổ thông, biết đọc viết, vào trong những khoảng thời gian rảnh rỗi thì đa phần cánh đàn ông sẽ tìm đến những tờ báo kinh tế hay chính trị để đọc để thỏa niềm vui thú mỗi khi đàm luận với các "bạn nhậu" hay "bạn trà", đây cũng có thể là một tác dụng phụ của việc biết chữ.

Khi gặp được một chương trình thời sự hay lấy được một tờ báo nào đó đa phần mọi người sẽ đọc sơ qua vài chữ được in hoa hay in đậm là có thể đã bình luận rất trôi chảy những vấn đề chuyên ngành đó. Khi đọc báo kinh tế thì đa phần ..........

Về bản chất của quan hệ quản lý

2020-04-16T21:59:00.000+07:00

Quản lý xã hội là hoạt động có tổ chức của con người, gắn liền với quá trình sản xuất và là sản phẩm của xã hội ở mỗi giai đoạn phát triển cụ thể của nó, gắn với sự phân chia xã hội thành giai cấp. Hoạt động quản lý xã hội mang tính hai mặt: mặt tổ chức – kỹ thuật và mặt xã hội. Hai mặt này, hai chức năng này luôn tồn tại trong quá trình thống nhất biện chứng của hệ thống quản lý. Hoạt động quản lý không chỉ mang tính tổ chức, hành chính, mà còn là hoạt động xã hội có nội dung giai cấp, chính trị – xã hội. Quan hệ quản lý luôn mang bản chất xã hội và trong xã hội có sự phân chia giai cấp, nó còn mang bản chất giai cấp.

Ảnh minh họa
Khi nói đến quản lý xã hội là nói đến quan hệ quản lý, quan hệ giữa người với người trong lĩnh vực quản lý. Việc chỉ ra bản chất của quan hệ quản lý xã hội theo quan điểm chủ nghĩa Mác sẽ tạo thành cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu và phát triển lý luận về quản lý xã hội.
Qua học thuyết Mác về sự phát triển xã hội có thể thấy, cốt lõi của quan điểm triết học Mác khi phân tích các quan hệ trong lĩnh vực quản lý là giải thích bản chất xã hội của chúng. Để làm rõ hơn quan điểm này, chúng ta có thể bắt đầu từ quan điểm của C.Mác về lao động nói chung, về hoạt động quản lý nói riêng. Theo C.Mác, lao động của con người luôn có hai mặt: mặt vật chất – kỹ thuật và mặt xã hội với hai thuộc tính của lao động là lao động cụ thể và lao động trừu tượng. Phù hợp với sự phân công lao động xã hội, lao động được xem xét, một mặt, như sự phân công thành các dạng lao động cụ thể nhằm thoả mãn những nhu cầu khác nhau của xã hội; mặt khác, nó là lao động xã hội khi sản phẩm do lao động riêng biệt đó tạo ra được xã hội thừa nhận. Vì thế, nếu sản phẩm của lao động không được đem ra trao đổi và không trao đổi được thì nó chỉ là lao động riêng biệt của người đó, chứ không thể trở thành lao động xã hội. Chỉ khi nào người lao động sản xuất ra sản phẩm không phải chỉ cho mình, mà còn cho cả xã hội thì lao động đó mới có tính hai mặt mà trên cơ sở đó, hình thành nên cơ cấu giai cấp – xã hội của xã hội. Như vậy, lao động của con người luôn là việc sản xuất ra các sản phẩm khác nhau theo nhu cầu của xã hội, mà cũng đồng thời là quá trình con người tự khẳng định mình với tư cách những giai tầng khác nhau trong xã hội, khi sản phẩm của họ được xã hội thừa nhận.
Trên cơ sở phân tích về lao động, C.Mác đã chia hoạt động quản lý thành mặt tổ chức – kỹ thuật (hoạt động có tổ chức hướng đến sự phát triển của lực lượng sản xuất) và nội dung xã hội của nó. Nội dung này lại bị quy định bởi tính chất của quan hệ sản xuất, bởi hình thức sở hữu và kết cấu giai cấp của xã hội. Như vậy, quản lý xã hội biểu hiện như là hoạt động có tổ chức của con người, gắn liền với quá trình sản xuất. Sự phát triển và hoàn thiện nó phải dựa trên cơ sở nhận thức những quy luật của hiện thực khách quan. Đồng thời, chính hoạt động này của con người lại là sản phẩm của xã hội ở mỗi giai đoạn phát triển cụ thể của nó mà trước hết, nó là sản phẩm của sự phân chia xã hội thành giai cấp.
Chính C.Mác đã nói về tính chất hai mặt của quản lý như sau: “Công việc giám sát và điều khiển tất nhiên phải xuất hiện một khi mà quá trình sản xuất trực tiếp đã mang hình thái một quá trình kết hợp có tính chất xã hội… Nhưng nó có một tính chất hai mặt.
- Một mặt, trong tất cả những công việc mà có nhiều người hợp tác với nhau thì mối liên hệ chung và sự thống nhất của quá trình tất phải biểu hiện ra ở trong một ý chí điều khiển và trong những chức năng không có quan hệ với những công việc bộ phận, mà quan hệ với toàn bộ hoạt động của công xưởng, cũng giống như trường hợp nhạc trưởng của một dàn nhạc vậy…
- Mặt khác,… công việc giám sát đó là cần thiết trong tất cả mọi phương thức sản xuất dựa trên sự đối lập giữa người lao động về phương diện là người sản xuất trực tiếp, với người sở hữu tư liệu sản xuất. Sự đối lập đó càng lớn, thì công việc giám sát đó lại càng đóng một vai trò quan trọng”(1).
Trong hoạt động quản lý xã hội, hai mặt đó luôn có sự thống nhất với nhau và chỉ trên cơ sở đó, xã hội mới duy trì được sự phát triển một cách ổn định. Tất nhiên, khi nói về hai mặt của lao động, chúng ta cần phải hiểu là, C.Mác đã phân tích chúng trong hình thái kinh tế – xã hội tư bản chủ nghĩa và cũng từ đó, ông đã vạch ra bản chất bóc lột người lao động của giai cấp tư sản, mà nguồn gốc của sự bóc lột đó là chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa đối với tư liệu sản xuất. Từ đó, chúng ta có thể thấy, mặt tổ chức – kỹ thuật của quản lý hoàn thành chức năng chung của quản lý và bản thân chức năng này cũng bị quy định bởi tính chất phối hợp về mặt xã hội của lao động; còn mặt xã hội thì được thể hiện ở chỗ, nó hoàn thành chức năng xã hội đặc biệt (sự cưỡng chế, giám sát, kiểm tra, thuyết phục, v.v.) và có nguồn gốc từ sự phân chia xã hội thành giai cấp. Hai mặt này luôn tồn tại trong quá trình thống nhất biện chứng của hệ thống quản lý. Hoạt động của con người chỉ có thể tồn tại dưới một hình thức tổ chức nào đó và vì thế, xã hội, xét trong tổng thể, biểu hiện ra như là hệ thống được tổ chức. Chính tổ chức xã hội này quy định quản lý phải như một cơ chế phối hợp, kết hợp, điều chỉnh các mối liên hệ, quan hệ giữa các yếu tố cấu thành nên tổ chức đó. Đồng thời, nội dung xã hội của hoạt động con người lại bị quy định bởi các quan hệ xã hội mà trước hết, là các quan hệ sản xuất.
Nếu quản lý xã hội xét như một dạng hoạt động xã hội được hình thành trong tiến trình phân công lao động xã hội thì nó được thể hiện như là chức năng của một người hoặc một nhóm người chuyên biệt. Trong chủ nghĩa tư bản, chức năng này thường thuộc về người sở hữu tư liệu sản xuất, thuộc về nhà tư bản, mà chính chế độ sở hữu tư nhân này là nguồn gốc của quyền lực nhằm bảo vệ lợi ích của người sở hữu. Vì thế, giai cấp tư sản thường sử dụng quyền lực này không chỉ với mục đích tổ chức sản xuất, mà còn với mục đích ngày càng thu được nhiều lợi nhuận. C.Mác đã nhận xét rằng, “không phải vì nhà tư bản lãnh đạo công nghiệp mà hắn trở thành nhà tư bản. Trái lại hắn trở thành nhà lãnh đạo công nghiệp chỉ vì hắn là nhà tư bản”(2). Từ đó, chúng ta thấy rằng, công việc quản lý không phải là đặc quyền của giai cấp nào, mà chính giai cấp nào sở hữu tư liệu sản xuất thì giai cấp đó trở thành người quản lý, người lãnh đạo xã hội thông qua những đại biểu ưu tú của mình.
Qua quan điểm của C.Mác về lao động và quản lý, chúng ta có thể khẳng định rằng, chủ nghĩa Mác xem xét vấn đề quản lý không đơn giản như một quá trình thao tác thuần tuý, hoặc lao động quản lý chỉ mang tính tổ chức, hành chính, mà trước hết như là hoạt động xã hội có nội dung giai cấp, chính trị - xã hội. Nếu tách các quan hệ quản lý khỏi nguồn gốc giai cấp trong xã hội sẽ dẫn đến việc tuyệt đối hoá mặt tổ chức – kỹ thuật của quản lý, dẫn đến quan niệm sai lầm rằng, nhiệm vụ của quản lý xã hội là sản xuất ra cấu trúc của quan hệ thống trị trong xã hội; rằng chủ nghĩa tư bản sẽ tồn tại vĩnh viễn, vì nó luôn hoàn thiện và nâng cao trình độ tổ chức – kỹ thuật của quản lý dựa trên những thành quả do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – kỹ thuật đem lại.
Chủ nghĩa Má còn xem xét bản chất của quản lý trong mối liên hệ không tách rời với vai trò và hoạt động của giai cấp. Trong xã hội có giai cấp, quyền lực xã hội luôn thuộc về giai cấp thống trị về kinh tế. Giai cấp thống trị tổ chức ra nhà nước của mình như một công cụ nhằm điều hoà các lợi ích giai cấp, giữ cho sự xung đột giữa các lợi ích giai cấp không đi đến chỗ loại trừ nhau. Khi nói về nguồn gốc ra đời của nhà nước, Ph.Ăngghen đã khẳng định rằng, sự ra đời của nhà nước gắn liền với sự xuất hiện giai cấp và sự đối lập về lợi ích giữa các giai cấp đối lập nhau trong xã hội. Vì thế, để “cho những mặt đối lập đó, những giai cấp có quyền lợi kinh tế mâu thuẫn nhau đó, không đi đến chỗ tiêu diệt lẫn nhau và tiêu diệt luôn cả xã hội trong một cuộc đấu tranh vô ích, thì cần phải có một lực lượng cần thiết, một lực lượng rõ ràng là đứng trên xã hội, có nhiệm vụ làm dịu bớt sự xung đột và giữ cho sự xung đột đó nằm trong vòng “trật tự”. Và lực lượng đó, nảy sinh ra từ xã hội, nhưng lại đứng trên xã hội và ngày càng tách ra khỏi xã hội, chính là nhà nước”(3).
Như vậy, có thể nói, chủ nghĩa Mác, một mặt, phê phán nhà nước của các giai cấp bóc lột, vì nó nhằm duy trì quan hệ bóc lột; mặt khác, không bao giờ phủ nhận vai trò của nhà nước trong việc tổ chức, quản lý sự phát triển xã hội. Bởi lẽ, nhà nước, từ khi xuất hiện, luôn là bộ phận quan trọng nhất của tổ chức xã hội; nó không đồng nhất với xã hội. Nhà nước với tư cách tổ chức quyền lực sẽ tự tiêu vong khi xã hội không còn phân chia thành giai cấp; nhưng với tư cách tổ chức quản lý, nó sẽ tồn tại mãi, gắn liền với lịch sử phát triển của loài người. Từ đó, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác thì nhà nước chỉ là cơ quan quản lý riêng biệt của xã hội có giai cấp. Trong xã hội dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, thì quản lý nhà nước bảo đảm cho quan hệ bóc lột tồn tại. Nhà nước thực hiện chức năng chung của quản lý nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị. Đó cũng chính là bản chất giai cấp của quản lý xã hội trong xã hội có giai cấp đối kháng, mặc dù nhìn từ bề ngoài, nhà nước như là một tổ chức đứng trên mọi lợi ích của cá nhân, như là biểu hiện lợi ích chung của toàn thể xã hội. Ngoài ra, nhà nước, dù là của giai cấp bóc lột, vẫn phải thể hiện chức năng xã hội của nó là phải bảo đảm được sự kết hợp giữa các lợi ích cá nhân, tập thể và toàn xã hội. Chỉ có như vậy, giai cấp thống trị mới duy trì được tính ổn định cho sự phát triển xã hội. Điều đó có nghĩa là chức năng giai cấp của nhà nước chỉ có thể được thực hiện thông qua chức năng xã hội của nó. Đúng như Ph.Ăngghen đã khẳng định: “Ở khắp nơi, chức năng xã hội là cơ sở của sự thống trị chính trị, và sự thống trị chính trị cũng chỉ kéo dài chừng nào nó còn thực hiện chức năng xã hội đó của nó”.
Như vậy, giữa chính trị và quản lý có quan hệ mật thiết với nhau, nhưng không đồng nhất. Do đó, không nên đồng nhất hoạt động quản lý với hoạt động chính trị. Cũng không nên đồng nhất chức năng tổ chức và chức năng xã hội của nhà nước với chức năng chính trị của nó. Mọi tổ chức xã hội cũng như hệ thống chính trị bao gồm cơ chế quyền lực và quản lý đều tồn tại trong môi trường xã hội, nghĩa là tồn tại trong một cấu trúc của xã hội, trong tổng hoà những mối liên hệ xã hội. Vì thế, C.Mác cho rằng, nhà nước cần tìm nguyên nhân làm cho xã hội kém phát triển là ở xã hội công dân chứ không phải ở sự thiếu sót của tổ chức hành chính(5). Rõ ràng, quản lý luôn phụ thuộc vào chính trị. Từ đó, chúng ta thấy rằng, thậm chí nó còn là hoạt động phục vụ cho chính trị, khi quản lý dựa trên quan điểm chính trị để đặt ra mục đích cuối cùng của mình. Tính hiệu quả của quản lý luôn phụ thuộc vào những mục đích đó, phụ thuộc vào nhiệm vụ mà nó phải hướng tới để hoàn thành.
Như vậy, quan hệ quản lý luôn mang bản chất xã hội và trong xã hội phân chia thành giai cấp thì nó mang bản chất giai cấp. Vì thế, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, trong mỗi xã hội khác nhau có những loại hình quản lý khác nhau. Và, trong xã hội có giai cấp, các loại hình quản lý đều mang tính giai cấp, mà công cụ chủ yếu để quản lý xã hội là nhà nước. Các loại hình quản lý cùng với sự phát triển của xã hội sẽ ngày càng phức tạp hơn. Trong những xã hội trước chủ nghĩa tư bản, sự quản lý xã hội còn mang tính giản đơn, dựa trên sự hợp tác lao động giản đơn. Còn trong chủ nghĩa tư bản, tính chất xã hội của lao động và sản xuất đã quy định quản lý như là loại lao động đặc thù. Hơn nữa, trong phạm vi toàn xã hội, cơ chế điều chỉnh của xã hội tư bản là sự kết hợp giữa sức mạnh tự phát của thị trường với việc sử dụng rộng rãi cơ chế quản lý tự giác. Tuy nhiên, hiệu quả của việc sử dụng cơ chế quản lý tự giác trong chủ nghĩa tư bản, theo C.Mác, đạt được không cao. Còn trong chủ nghĩa xã hội, quản lý xã hội là quá trình quản lý tự giác. Nếu trong các hình thái xã hội trước chủ nghĩa xã hội, quản lý tự giác chỉ giới hạn ở những phạm vi và những lĩnh vực riêng lẻ, thì trong chủ nghĩa xã hội, khách thể quản lý là xã hội trong tổng thể và nó được quản lý một cách khoa học trên phạm vi toàn xã hội. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là trong chủ nghĩa xã hội, con người sẽ can thiệp một cách tuỳ tiện vào quá trình xã hội, mà bị quy định bởi những điều kiện và những quy luật phát triển khách quan của xã hội. Sự phát triển của xã hội được thực hiện như là sự tác động biện chứng giữa nhân tố chủ quan và điều kiện khách quan. Nếu hoạt động chủ quan của con người phù hợp với những quy luật khách quan của quá trình xã hội thì có thể rút ngắn quá trình phát triển xã hội, và ngược lại, không phù hợp thì sẽ kìm hãm, cản trở sự phát triển đó.
Quản lý xã hội là hoạt động chủ quan của con người hướng tới quá trình khách quan, dựa trên sự nhận thức và vận dụng những quy luật khách quan. Từ đó, chủ nghĩa Mác cho rằng, quản lý thể hiện như là yếu tố, như là lĩnh vực tác động của nhân tố chủ quan trong lịch sử. Vì thế, cơ chế quản lý đó là tự giác và có tính hướng đích. Điều đó có nghĩa là, hoạt động của con người hướng đến việc duy trì và phát triển các quan hệ xã hội có sự phù hợp với mục đích đã đặt ra trên cơ sở nhận thức những quy luật khách quan.
Như vậy, theo tiến trình lịch sử thì cơ chế quản lý tự giác trong đời sống xã hội ngày càng tăng lên. Cơ sở lý luận của nó, như chủ nghĩa Mác đã khẳng định, là sự tăng lên của vai trò nhân tố chủ quan trong lịch sử. Đến chủ nghĩa xã hội, quản lý xã hội đã trở thành công cụ hùng mạnh cho sự phát triển nhanh chóng của toàn bộ đời sống xã hội.
Toàn bộ sự phân tích trên cho thấy, khi đề cập đến vấn đề quản lý, chủ nghĩa Mác luôn gắn liền quan hệ quản lý với quan hệ xã hội để trên cơ sở đó, vạch ra bản chất xã hội, bản chất giai cấp của quan hệ quản lý. Từ đó, chủ nghĩa Mác khẳng định rằng, tương ứng với mỗi một chế độ xã hội trong xã hội có giai cấp là một hệ thống quản lý tương ứng và hệ thống này luôn bảo đảm chức năng giai cấp và chức năng xã hội của mình.

Ý thức văn hóa trong "Đại Việt thông sử" của Lê Quý Đôn

2020-04-16T21:46:00.003+07:00

Bài viết khảo cứu khía cạnh ý thức văn hoá trong những bản Chiếu thư, Tấu sớ, Hịch được ghi chép trong cuốn “Đại Việt thông sử” do Lê Quý Đôn biên soạn. Trên cơ sở xác định rằng, nội dung của ý thức văn hoá rất rộng lớn, bài viết chỉ đi vào một vài khía cạnh trong những nội dung đó. Cụ thể, đó là vấn đề ý thức mệnh trời, vấn đề ý thức lịch sử và vấn đề ý thức chủ thể (chủ quyền). Từ đó, tác giả bài viết đưa ra những nhận định, đánh giá của bản thân về ý thức văn hoá của người Việt trong thời kỳ phong kiến và trong mối tương quan với văn hoá - lịch sử Trung Quốc.

Lê Quý Đôn (1726 - 1784)

I. Mở đầu
Trong Lời tựa sách Đại Việt thông sử do Lê Quý Đôn (1726 – 1784) biên soạn, có đoạn viết: “Mỗi khi cầm bút muốn viết, lại nghĩ đến thận trọng mà thường phải rụt rè, đâu dám nghĩ làm cho mau được để theo kịp họ Ban, họ Mã. Tạm xin đúng tháng năm, nhặt nhạnh những việc mất mát bổ sung vào chỗ sử trước chưa đủ, ghi lại việc cũ cho đời sau, may ra văn hiến có đủ chứng cớ có thể kê cứu việc cũ, có thể để lại gương sau”. Theo đó, có thể nói, Lê Quý Đôn cho rằng, sử gia là người cẩn trọng chỉnh lý điển tích văn hiến của một triều đại, lấy việc cung cấp những bài học cho hậu thế đánh giá làm mục đích. Cũng trong Lời tựa, Lê Quý Đôn chỉ rõ rằng, sử có hai thể là biên niên và kỷ truyện. Thể biên niên phổ biển ở Việt Nam, nhưng khiếm khuyết của thể này là “điển chương của một thời đại thì bỏ nhiều không thấy chép”. Bởi vì, thế mạnh của thể biên niên là ghi chép sự kiện dựa theo thời gian và do đó, có thể biểu đạt được diễn biến của lịch sử, nhưng thể này chỉ lấy sự kiện lịch sử lớn làm chính, mà quên ghi chép về thể chế và điển chương. Do đó, mặc dù ở Việt Nam “có rất nhiều các mô liệt (là lời định mưu lập công), huấn cáo (là lời bố cáo để răn dạy), văn vật điển chương cũng rất đẹp đẽ, không kém gì Trung Quốc”, nhưng “trong thực lục thì không thấy chép”. Nội dung trong Đại Việt thông sử do Lê Quý Đôn biên soạn đã giữ được sự hài hoà giữa việc ghi chép các sự kiện và văn hiến. Mục đích của việc ghi chép phần văn hiến và những bài học lịch sử quan trọng là nhằm truyền tải lại tư tưởng đương thời cho hậu thế.
Nội dung của bài viết này chủ yếu dựa theo những bản Chiếu thư, tấu sớ được ghi chép trong Đại Việt thông sử để khảo cứu khía cạnh ý thức văn hoá của nó. Có thể có sự khác biệt trong cách nhìn nhận, đánh giá về nội dung của các bản Chiếu thư này giữa các bậc quân thần với cách nhìn nhận, đánh giá của Lê Quý Đôn. Thêm nữa, do mục đích chính trị của các bản văn thư, nên chưa hẳn những tư tưởng đánh giá về nó đã là đúng. Nhưng, với tư cách người biên soạn, Lê Quý Đôn đã có sự lựa chọn theo cách đánh giá của ông một cách khách quan về những bản văn hiến nào được cho là quan trọng, nên khi có sự tương đồng về nội dung của các bản văn hiến được sử đó. Điều đó không phải là sự phản ánh tư tưởng của Lê Quý Đôn nói riêng, mà đạt đến được cách nhìn nhận và đánh giá chung.
Mục đích của bài viết này là làm rõ về cái gọi là “ý thức văn hoá” trong Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn. Ý thức văn hoá là ý thức của con người đối với văn hoá. Văn hoá là sự sáng tạo của con người và do đó, nó bao hàm toàn bộ hoạt động vật chất, hoạt động xã hội và hoạt động tinh thần chung của con người. Ý thức văn hoá là ý thức được hình thành từ sự phản tư đối với văn hoá. Mặc dù ý thức văn hoá phải được xác lập trong đời sống vật chất và đời sống xã hội, nhưng nó lại thuộc về lĩnh vực tinh thần. Nói một cách sơ lược, ý thức văn hoá được thể hiện thông qua quan điểm của mỗi người về bản thân mình và trong sự so sánh với quan điểm của những người khác. Tuy nhiên, với định nghĩa như vậy, nội dung của ý thức văn hoá vẫn rất rộng lớn và do vậy, bài viết này chỉ đi vào một vài khía cạnh trong những nội dung đó.

II. Ý thức mệnh trời
Sử sách Trung Quốc khi bàn luận về sự hưng vượng của các bậc đế vương đều quy vào thiên mệnh. Trong Đại Việt thông sử, các quan niệm ấy cũng được thể hiện tương tự. Điều đó cũng được thể hiện một cách có hệ thống. Ví dụ trong Thái tổ bản kỷ, quyển 1 viết: “Hoàng đế sinh giờ tý ngày mồng 6 tháng 8 năm Ất sửu (1385), nhằm niên hiệu Xương phù thứ 9 nhà Trần, sanh tại làng Chủ sơn, huyện Lôi dương. Nguyên trước, xứ Du sơn thôn Như áng hậu thuộc làng này (Chủ sơn), có một cây quế, dưới cây quế này có con hùm xám thường xuất hiện, nhưng nó hiền lành, vẫn thường thân cận với người mà chưa từng hại ai. Tự khi Hoàng đế ra đời thì không thấy con hùm ấy đâu nữa. Người ta cho là một sự lạ! Ngày Hoàng đế sinh ra trong nhà có ánh hào quang đỏ chiếu sáng rực rỡ và có mùi thơm ngào ngạt khắp làng. Khi lớn tuổi, ngài thông minh dũng lược, độ lượng hơn người, vẻ người tươi đẹp hùng vĩ, mắt sáng mồm rộng; sống mũi cao, xương mi mắt gồ lên; bả vai bên tả có bảy nốt ruồi, bước đi như rồng như hổ; tiếng nói vang như tiếng chuông. Các bậc thức giả biết ngay là một người phi thường. Khi Hoàng đế giúp việc ở Khả lam, được hồn sư ông Bạch Y hiển hiện chỉ cho ngôi huyệt phát "đế vương" ở động Chiêm Nghi. Thời ấy, người phường chài ở sách Mục sơn là Lê Thận, đêm nào cũng thấy khoảng sông Lam Xuyên có luồng ánh sáng như bó đuốc cháy, rồi hơn một tháng sau, bỗng chài được một thanh sắt dài hơn một thước, hình tựa thanh đao cũ, đem về để trong nhà, ngay hôm ấy Hoàng đế đến nhà y, thấy trong nhà tối có một luồng ánh sáng, liền tới chỗ đó lấy thanh đao đem về, về đến nhà, không phải mài mà sáng như đao mới, nhận thấy có hàng chữ triện khắc trên thân đao, biết là một thanh bảo kiếm. Đêm hôm sau, có trận mưa gió, sáng ra, thấy trong vườn rau có lốt chân thần in trên lá rau, Hoàng đế sai người vẽ hình vết chân ấy. Ngày hôm sau, Hoàng hậu ra vườn hái rau, đến chỗ cây rau có hình bàn chân, bỗng được một quả ấn báu, bề dài bề rộng ngay ngắn, mặt quả ấn khắc mấy chữ lối triện. Trên quả ấn khắc đích họ tên Hoàng đế, nhận kỹ mới rõ. Hoàng đế biết rõ bảo vật của trời đất ban cho, bèn cúi đầu lạy tạ. Ngày hôm sau, bỗng được cái chuôi thanh kiếm ở cây đa, rửa sạch đất cát đi, thấy có khắc hình con rồng và con hổ, và hiện ra hai chữ "Thanh Thúy", đem lắp vào thanh kiếm đã bắt được hồi trước, vừa vặn không sai tý nào, càng tin là vật thần cho”.
Hay, việc Thái Tổ nhận mệnh trời được ghi chép trong Công thần truyện, Trần Nguyên Hãn, quyển 32: “Khi nhà nhuận Hồ mất ngôi, giặc Ngô xâm chiếm nước Nam, trăm họ lầm than, ông nuôi chí cứu đời giúp dân. Một đêm ông đến lễ thần ở đền Bạch Hạc, thấy thần ở đền núi Tản Viên bảo với thần ở đền Bạch Hạc rằng trời đã sai Lê Lợi người ở Lam Sơn làm vua nước An Nam. Liền đó, ông vào Thanh Hoá tìm Thái Tổ, một lòng theo vua”.
Trong giai đoạn khởi nghĩa, một số ghi chép đã thêm thắt tính thần thánh về Lê Thái Tổ (tại vị 1428-1433). Việc lấy mệnh trời làm tính chính đáng cho sự kiến lập triều không phải là ngoại lệ ở thời kỳ đó. Một loạt những ghi chép theo cách này còn viết cả về Thái Tông (tại vị 1434-1442), Thánh Tông (tại vị 1460-1497), Hiến Tông (tại vị 1498-1442). Con trưởng của Thái Tổ là Tư Tề bị phế bỏ, con thứ Nguyên Long kế vị là Thái Tông. Mẹ của Thái Tông mất trong giai đoạn khởi nghĩa Hậu phi truyện, Thái Tổ Phạm thái hậu, quyển 29 viết: “Năm Ất Tị (1425), vua Thái Tổ vây Nghệ An, đến thành Trào Khẩu ở Hưng Nguyên, nơi này có đền thờ thần Phổ Hộ. Ban đêm, nhà vua nằm mộng thấy có vị thần đến bảo rằng: “Tướng quân cho tôi một người thiếp, tôi sẽ xin phù hộ tướng quân diệt được giặc Ngô, làm nên nghiệp đế”. Hôm sau, vua gọi các bà vợ đến hỏi: “Có ai chịu đi làm vợ vị thần không? Sau này khi ta lấy được nước sẽ lập con của người ấy làm thiên tử”. Các bà không ai nói gì, chỉ có hoàng hậu khảng khái quỳ thưa: “Nếu minh công giữ lời hứa, thì thiếp nguyện xả thân. Ngày sau làm nên nghiệp lớn chớ phụ con thiếp”. Nhà vua khen ngợi và thương cảm, nói với các bề tôi, nhận theo lời hẹn đó. Lúc này hoàng hậu mới có con được ba tuổi, bèn giao cho người hầu bế ẵm nuôi nấng. Nhà vua sai làm lễ tế thần, dùng hoàng hậu làm vật tế. Hoàng hậu bèn mất. … Nhà vua còn cử quận vương Tư Tề (là con của Lê Lợi, không phải do bà Ngọc Trần sinh) làm giám quốc, quận vương mắc bệnh điên, không hợp ý vua. Vua nghĩ đến trách nhiệm nặng nề của người thừa kế. Một hôm, giữa trưa vua nằm ngủ, chợt mộng thấy hoàng hậu than trách rằng: “Nhà vua phụ công của thiếp: từ hồi mới khởi nghĩa, đã đem thiếp cho vị thần. Nay được thiên hạ rồi, mà ơn thánh chẳng được hưởng”. Vua tỉnh dậy, lòng bồi hồi xúc cảm, bèn lập Thái Tông làm con đích”.
Căn cứ theo bản Chiếu thư viết vào năm Thuận Thiên thứ tư 1431 (Thái Tổ bản kỷ), Thái Tổ muốn con trưởng, con thứ lần lượt theo thứ bậc mà làm giám quốc, không thay đổi thái tử. Theo Đế hệ truyện, Quận ai vương, quyển 30, Tư Tề bạo ngược, giết người, đã dẫn đến việc phế lập được ghi: “Lúc bấy giờ nhà vua nhiều bệnh, chính sự lớn của quốc gia đều giao cho vương quyết định. Nhưng vương mắc chứng điên cuồng, giết bừa các tỳ thiếp, dần dần không hợp ý vua. Năm thứ sáu (1433), vua gọi Thiệu uý Lê Khôi vào điện hỏi về việc lập người nối ngôi. Khôi bàn lập Thái Tông (Nguyên Long), bấy giờ nhà vua mới quyết. Tháng 8, vua giáng vương xuống tước Quận vương, ban chiếu lấy con thứ là Nguyên Long kế thừa đại thống”. Bản kỷ và Hậu phi truyện chép, ý của Thái Tổ lúc đầu muốn huynh đệ kế thừa lẫn nhau, không muốn lập con thứ. Tôi đoán rằng, có thể đến năm thứ sáu, Thái Tổ muốn phế Tư Tề (Quận ai vương), lập con thứ làm thái tử, mà mẹ của thái tử chết trong thời khởi nghĩa, là sự biên tạo về một truyền thuyết.
Về Thánh Tông, Hậu phi truyện, Ngô hoàng hậu, quyển 29 có ghi chép rằng: “Tháng 6 năm Đại Bảo thứ nhất (1440), sách phong làm Tiệp dư, ở cung Khánh Phương. Bà thường cầu tự, một hôm nằm mộng thấy thượng đế ban cho một vị tiên đồng, liền sau đó có mang. Ngày lâm bồn lại nằm mơ đến chỗ thượng đế, thấy thượng đế sai một tiên đồng xuống làm con trai bà, tiên đồng dùng dằng không chịu đi ngay, thượng đế giận, cầm cái hốt ngọc đánh vào trán chảy cả máu. Bà giật mình tỉnh dậy, bèn sinh ra vua Thánh Tông. Trên trán vua còn hằn rõ vết sẹo, giống như đã thấy trong mộng”.
Về vua Hiến Tông, Hậu phi truyện, Thánh Tông Nguyễn hoàng hậu, quyển 29 có chép:
“Thần đế chưa có thái tử. Hoàng thái hậu Quang Thục lệnh cho ông Đức Trung cầu đảo ở am Từ Công núi Phật Tích, bà Quang Thục bèn chiêm bao thấy đến trước thượng đế, xin thượng đế ban cho có con nối ngôi. Thượng đế phán rằng: “Cho Thiên Lộc xuống làm con họ Nguyễn”, rồi bế tới đưa cho. Nhân đó tỉnh dậy. Không lâu sau bà có mang. Thái hậu lại sai ông Đức Trung cầu đảo ở am Từ Công. Khi vừa mới làm lễ thì có hòn đá rơi xuống trước mặt. Ông Đức Trung cho là lạ, nhặt lấy, rồi sai thợ tạc một pho tượng, bỏ hòn đá vào trong. Lại làm riêng một cái am để thờ, và giấu kín việc ấy. Đến kỳ mãn nguyệt khai hoa, bà lại nằm mộng thấy rồng vàng từ trên trời hiện xuống, bay vào nơi bà ở. Trong chốc lát, bèn sinh hoàng tử, đó là vua Hiến Tông.
Thánh Tông cũng như Thái Tông, trong lúc tại vị đều gặp thăng trầm. Thái Tông có 4 người con, Nhân Tông là con thứ. Nhưng sau, trưởng huynh là Lê Nghi Dân đã giết vua cướp ngôi. Không đầy một năm, các vị đại thần nổi dậy lật đổ để lập Thánh Tông. Thánh Tông là em út của Thái Tông, nhưng khi đó một người anh tâu rằng mình có quyền kế vị hợp pháp. Có thể nói, rơi vào tình huống nguy nan trong việc giành được ngôi báu của Thánh Tông là điềm lành của mệnh trời, thể hiện tính quyết định ở lòng người. Sau Thánh Tông, Hiến Tông đã tiếp tục kế vị một cách bình thường. Nhưng, Thánh Tông nhiều con, nên sự bảo đảm bởi mệnh trời hầu như vẫn là một điều quan trọng.
Đến nay, sự lỗi thời của tư tưởng thiên mệnh là rất rõ ràng. Nhưng, vào thời đó, nó được coi là sự đảm bảo cho tính chính đáng của sự thống trị. Chí ít, có thể nói rằng, tư tưởng mệnh trời vẫn là nguyên tắc chỉ đạo khi Lê Quý Đôn biên soạn Đại Việt thông sử. Bởi vì, trong Hậu phi truyện và Đế hệ truyện còn có cả những bà hậu phi không có duyên phận, hoặc cả những vị hoàng tử không có được vận may của mệnh trời. Không chỉ có vậy, người không giành được ngôi vị là do có thiên mệnh nhưng lại không có cơ duyên. Đế hệ truyện, An vương Tuân có chép: “An vương Tuân là con trưởng của vua Hiến Tông, mẹ họ Mai, mang thai 11 tháng, sinh ngày Canh Thìn 21 tháng 5, năm Hồng Đức thứ 13 (1482). Hôm ấy trời mây tối sầm, mưa to gió lớn, đến sáng hôm sau mới hết. Vương thông minh tĩnh ngộ, học rộng, khí lực hơn người, nhưng tính khí nóng nảy, thích mặc áo con gái. Lúc bé, vì trái ý mà dùng thuốc độc định giết mẹ, bị vua Hiến Tông ghét, nên đã bỏ cả thứ bậc, lập tam hoàng tử. Năm Cảnh Thống thứ 7 (1504), vua mất, bà phi họ Cao muốn lập vương lên ngôi, nhưng đại thần không theo, vẫn lập Túc Tông (tại vị 1504). Vương không oán hận, chỉ thờ mẹ hết đạo hiếu, sớm hôm thăm hỏi, đổi hết nết xưa. Lại tự cho mình là bậc trưởng bị hiềm nghi, nên tìm cách giấu mình suốt thời Uy Mục (tại vị 1505 – 1508) mà không bị nghi kị. Ngày 20 tháng 9 năm Hồng Thuận thứ 4 (1512) thì mất, thọ 31 tuổi, tặng là An Đại vương, đem về táng ở quê ngoại là xã Biện Hạ, bao phong là phúc thần. Sau thời Trung Hưng, nhiều lần gặp tai vạ, phúc thần đã ngầm giúp quan quân đánh diệt nguỵ Mạc thu phục kinh thành, được gia phong là Chiêu cảm Linh ứng Phù quốc Hiển hưu Tế công Trợ thuận Quảng hoá Hoằng phu Hoằng đức Hậu trạch đại vương. Còn cấp phu quét dọn, ban điển tế lễ, để biểu dương sự linh dị”.
Ngược lại với người đạt được địa vị quân chủ, vị thái tử bị phế này sinh ra đúng lúc trời mưa to gió lớn, đây là điềm xấu của mệnh trời, dự báo việc có giành được ngôi vị cũng sẽ bị lật đổ. An vương Tuân sau trở thành thần, được âm trợ để diệt nhà Mạc. Lê Quý Đôn đã ghi chép lại những việc đó, thể hiện sự mong đợi việc mệnh trời phù trợ nhà Lê.
Lê Quý Đôn cũng ghi chép cả về người được vận may làm vua nhưng không chính thống. Nghịch thần truyện, Trần Cảo, quyển 30 có viết: Cảo thấy lời sấm truyền trong dân gian rằng: “phương Đông có khí thiên tử, bèn rủ rê tụ tập bọn vong mạng, giả xưng là cháu năm đời của Trần Thái Tông, và là ngoại thích của Quang Thục hoàng thái hậu. Tháng 3 năm Hồng Thuận thứ 8 (1516), y cùng với con tên là Thăng và đồng đảng là bọn Phan Ất người Chiêm Thành, Đình Ngạn, Đình Nghệ, Công Uẩn, Đình Bảo, Đoàn Bố, dấy binh làm phản ở chùa Quỳnh Lâm, chiếm cứ huyện Thuỷ Đường và Đông Triều. Cảo mình mặc áo đen, quân lính đều cạo trọc đầu, tự xưng là Đế Thích giáng sinh, để mê hoặc lòng người”. Đây là ví dụ về sự lợi dụng “điềm trời” để tạo phản, nhưng thông qua sự miêu tả của Lê Quý Đôn, người lấy mệnh trời bằng dùng mưu gian xảo trá để lừa dân, kết cục là thất bại.
Trong 5 quyển Nghịch thần truyện, có 4 quyển (quyển 31, 32, 33, 34) là lịch sử từ khi cướp ngôi đến lúc diệt vong của nhà Mạc. Trong đó, không hề có bất cứ ghi chép nào về điềm trời. Tôi cho rằng, trong hoàn cảnh khi đó, nhà Mạc đã biết cách tạo ra rất nhiều điềm trời để khẳng định tính chính đáng của mình, nhưng bởi vì Lê Quý Đôn coi nhẹ nhà Mạc mà không lựa chọn mô tả một điềm trời nào. Nhưng ngược lại, về sự hưng vong của nhà Mạc, đáng lưu ý có hai đoạn ghi chép. Hậu phi truyện, Minh Tông Trịnh hoàng hậu, quyển 29 ghi chép việc Mạc Đăng Dung cướp ngôi vào năm thứ sáu Cung hoàng thống nguyên 1527: “Đăng Dung sai kẻ hầu đem tới một dải lụa vàng bắt vua và Thái hậu phải tự thắt cổ. Thái hậu ngửa mặt lên trời mà than rằng: “Mạc Đăng Dung là bề tôi bất trung, đã được đội ơn tiên đế, lại quên lời thề với núi sông, đã làm việc thoán nghịch, lại giết mẹ con ta. Cầu cho con cháu của ngươi sau này cũng bị như thế”. Nói rồi, liền cùng với vua tự thắt cổ chết”.
Lê Quý Đôn còn ghi lại một việc phi chính thống không theo mệnh trời. Nghịch thần truyện, Trần Cảo, quyển 30 viết: Còn vào năm Quang Hưng thứ 15 năm 1592, nhà Mạc bị diệt vong, vua cuối cùng là Mạc Mậu Hợp bị bắt 11 tháng sau đó. Mậu Hợp tự liệu không thoát nổi, bèn thổ lộ thực rằng: “Mấy ngày trước đây, tôi chạy trốn ẩn núp trong rừng rậm, đã quá đói khát, dám xin cho một bình rượu uống cho đã”. Quân sĩ bèn cho bình rượu. Sau khi uống thoả khát, Mậu Hợp ngậm ngùi than rằng: “Nghiệp chướng quá sâu, nay muốn làm một thứ dân cũng không thể được. Tội lỗi đều do tổ tiên đã giết vua cướp ngôi, đến nỗi con cái ngày nay phải mắc tội nặng như vậy. Mong tướng sĩ dẫn tôi đến trước hoàng thượng, để bày tỏ sự tình mà lòng tôi mong muốn”.
Trịnh thái hậu và Mạc Mậu Hợp đều bị báo ứng. Điều này thể hiện sự căm ghét kẻ soái nghịch, trở lại đạo trời và từ đó, khẳng định tính chính đáng của triều Lê.
Tính quan trọng của mệnh trời còn có thể nhìn thấy từ niên hiệu. Thái Tổ niên hiệu Thuận Thiên, Lê Nghi Dân cướp ngôi, niên hiệu Thiên Hưng (1459). Trần Cảo khởi nghĩa, lập Nguyên Thiên Ứng (1516). Mạc Đăng Dung lập Lê Tôn, cải niên hiệu thành Nguyên Thiên Hiến. Mạc Đăng Doanh niên hiệu Đại Chính (1530-1540), cũng gọi là Thiên Chính. Mạc Phúc Nguyên niên hiệu Vĩnh Định (1547); Cảnh Lịch (1548-1553); Quang Bảo (1554-1561). Qua đó, có thể thấy, nguyên tắc chung của việc lập niên hiệu là vừa dựa theo triều đại mới (cả do khởi nghĩa và cướp ngôi), vừa dùng niên hiệu dựa theo ý thức mệnh trời, để cùng thể hiện việc nhấn mạnh đến sự vững chắc của ngôi báu.
Khi giành được địa vị đế vương, sự nỗ lực cá nhân đương nhiên là tất yếu, nhưng mức độ quan trọng của hai yếu tố này, cũng như sự phối hợp giữa hai yếu tố ra sao? Dưới đây, chúng tôi có thể cung cấp một số gợi ý. Nghịch thần truyện, Trần Cảo, quyển 30 ghi chép bài Hịch việc Lê Nghĩa Chiêu thảo phạt Trần Cảo như sau: “Bảo thiên hạ có thể dùng lực để mưu đồ; Bảo quốc gia có thể dùng mưu mà chiếm đoạt. Can danh phạm phận, xưng bừa là cháu chắt nhà Trần; Tác oai tác quái, hại đến cả tôi con thiên tử”.
Đối với lời vạch tội Trần Cảo, đầu tiên, Trần Cảo cho rằng giành được thiên hạ là bởi mệnh trời, chứ không phải do sức người. Bởi vì, do người là phá hoại luân lý và tàn sát nhân dân. Còn hai tội trạng sau đều dính đến việc không biết tới thiên mệnh và ngông cuồng. Mạc Đăng Dung, Nghịch thần truyện, quyển 30, trong bản chiếu thư của vua Cung hoàng, viết: “Duy có Thái Tổ ta, thừa thời cách mệnh, bèn có bốn phương, các thành truyền ngôi, đã nhiều lịch số. Đó là lòng người hợp với ý trời xui nên vậy. Từ cuối thời Hồng Thuận, gặp lúc quốc gia nhiều nạn, Trần Cảo bắt đầu gây loạn; Trịnh Tuy lập kẻ nghịch lên ngôi, lòng người lìa tan, trời cũng không giúp. Lúc ấy thiên hạ đã không phải của nhà ta vậy. Ta bạc đức nối ngôi, không thể gánh nổi. Mệnh trời và lòng người hướng về người có đức. Vậy nay Thái sư An Hưng vương Mạc Đăng Dung là người tư chất thông minh, đủ tài văn võ, bên ngoài đánh dẹp, bốn phương đều phục, bên trong trị nước, trăm họ yên vui, công đức rất lớn lao, trời người đều quy phục”.
Chỉ ra mệnh trời và lòng người là hai điều kiện của bậc đế vương, từ một lời “hiệp ứng” có thể hiểu thành hai điều kiện không giống nhau, nhưng cả hai điều kiện này không tách rời, mà tương hỗ như một chỉnh thể. Năng lực của cá nhân, phụ trợ của nhân tài, quy phục của dân tâm đều là điều kiện đầy đủ, tất yếu của người nắm được mệnh trời; ngược lại là không đủ điều kiện. Mặc dù có thể phù hợp thiên mệnh, nhưng không thể nói là thiên mệnh, giành được đầy đủ điều kiện của thiên hạ chỉ là thiên mệnh, không có nhân lực thì chưa thể đủ. Như vậy, ý thức mệnh trời, một mặt, có thể thúc đẩy người có được quốc gia tận lực quy phục lòng người để giữ được chính sự, mặt khác, tránh được việc dùng mưu đồ trí xảo để cướp thiên hạ.

III. Ý thức lịch sử
Những Chiếu thư, Tấu sớ trong Đại Việt thông sử không chỉ dùng theo lối viết Hán văn điển nhã, trong đó các điển cố đều được các trước tác truyền thống Trung Quốc sử dụng làm điển tích, mà còn có thể thấy cả những kiệt tác hiện thời được hình thành bởi quá trình hun đúc bền bỉ trong kinh điển của Trung Quốc cổ đại. Nói chung, nội dung của những điển cố đã đưa vào những tài liệu lịch sử nhưng không có nghị luận. Bên cạnh đó, còn có rất nhiều điển cố nằm đan xen trong các sách lịch sử kinh điển, như những liệt kê như dưới đây:
Thái tổ bản kỷ ghi chép, năm Vĩnh Lạc thứ mười sáu (1418), Thái Tổ mới khởi binh, bị bao vây ở Chí Linh hơn mười ngày, binh mã gặp nguy khốn. “Vua hỏi các tướng ai bắt chước câu chuyện của Kỷ Tín?”, ở đây đã dẫn dụ câu truyện khi Lưu Bang bị Hạng Vũ bao vây, Kỷ Tín là người đã đóng giả làm Hán Vương.
Năm Tuyên Đức thứ hai, tháng 4 năm 1427, Thái Tổ hạ lệnh: “Thế cho nên ta thành thực khuyên mong các vị hào kiệt gắng sức giúp ta, để cứu vãn nhân dân, không nên ẩn mình giấu bóng, để cho thiên hạ phải chịu cảnh khổ lầm than này mãi. Hoặc có vị nào muốn giữ tiết tháo cao siêu như tứ hạo trốn lánh công danh như Tử Phòng, cũng nên vì dân, hãy ra cứu nạn, chờ sau khi thành công mà muốn toại chí nguyện, lúc ấy sẽ về ẩn nơi rừng núi, ta không cưỡng ép”.
Thời Hán Cao Tổ, bốn kẻ ẩn sĩ nổi tiếng là Đông Viên Công, Hạ Hoàng Công, Giác Lý, Ỷ Lý không ra bái kiến Cao Tổ, nhưng lại ra phò tá cho Hán Huệ đế; Trương Lương sau khi giúp Cao Tổ giành thiên hạ đã quy về ở ẩn. Khi đó, lực lượng quân sự của Hán Cao Tổ giành được ưu thế tuyệt đối. Dẫn dụ hai câu truyện này, Thái Tổ đã hiệu triệu được sự ủng hộ xung quanh, hoàn thành được mục đích cuối cùng của cuộc khởi nghĩa, sau đó nhận được sự tự do tiến cử của các hào kiệt.
Sau chiến thắng, Thái Tổ xưng vương mà không sinh đế. Quần thần dâng tờ biểu tôn ngài lên ngôi Hoàng đế, ngài khiêm nhường không nhận, ban lời dụ rằng: "Những vị vua có công đức lớn, như các vua Vũ Thang, Văn và Võ thời Tam đại, mà cũng chỉ tước Vương thôi. Huống chi đức lượng mỏng manh như Trẫm, đâu dám nói đến hiệu Hoàng đế, Nay chỉ xưng tước Vương cũng đã quá vậy". Như vậy, ông đã căn cứ vào việc xưng vương của ba triều đại Trung Quốc làm đối tượng mà theo.
Ngày mồng 1 tháng 10 năm Thuận Thiên thứ hai (1429), Thái Tổ đã hạ Chiếu cầu hiền tài, chiếu viết: “Trẫm nghĩ: Trị nước cần ở được người hiền, mà sự được người hiền tất do người tiến cử. Thế cho nên các vị Đế Vương đều lấy việc đó làm cần thiết ưu tiên. Thời thịnh đời xưa các quan tại triều, thường có ý nhường người hiền tài lên cấp trên mình, cho nên dưới dân gian không có người hiền nào bỏ sót, công việc quốc gia không việc nào bỏ bê, trở nên một nền thái bình thịnh trị. Đến như các bầy tôi nhà Hán nhà Đường, thẩy đều biết suy nhường kẻ hiền tài, người nọ dẫn tiến người kia, như Tiêu Hà tiến cử Tàu Tham, Ngụy Vô Tri tiến cử Trần Bình, Địch Nhân Kiệt tiến cử Trương Cửu Linh, Tiêu Tung tiến cử Hàn Hưu. Tuy tài của các người này, có cao thấp không đều, nhưng thẩy đều là được hiền tài và xứng chức. … Thời xưa, Mao Toại tự tiến theo Bình Nguyên Quân, Ninh Thích tự tiến giúp Tề Hoàn Công, mà đều không cậu nệ về điểm vụn vặt?”.
Bản Chiếu thư phần lớn đề dũng dụ những điển cố tiến của hiền tài thời Hán Đường, một số điển cố có cả những nhân vật không nổi tiếng. Trần Bình nhờ Nguỵ Vô Tri mà gặp được Hán vương Lưu Bang (xem: Sử ký, quyển 56, Trần thừa tướng thế gia). Địch Nhân Kiệt được Trương Giản Chi tiến cử (xem: Cựu Đường thư, quyển 59, Địch Nhân Kiệt truyện). Tiêu Tung tiến cử Hàn Hưu (xem: Cựu Đường thư, quyển 98, Hán Hưu truyện).
Năm Tân Hợi, niên hiệu Thuận Thiên thứ 4 (1431), vua ban chiếu viết: “Như Tư Tề (con trưởng) hiện đã lớn tuổi, vào hạng thành nhân. Tuy liệu việc chưa được kín đáo tinh vi cho lắm, nhưng mắt thấy tai nghe, cũng đã từng trải qua nhiều việc. Hãy cho tạm coi việc nước, để giúp đỡ trẫm. Nguyên Long (con thứ) tính tuy minh mẫn nhưng tuổi còn non, hãy nên nuôi dưỡng dự trữ trong Thanh Cung, chờ ngày đức tính đầy đủ. Khi nào Tư Tề lên ngôi nắm quyền, thì lúc ấy Nguyên Long lại coi việc nước việc quân. Đó là theo việc đã làm của thời Triệu Tống xưa. Con cháu đời sau, cũng nên theo nghĩa truyền ngôi như vầy mãi mãi. Sau đây hoặc có kẻ nào không theo lời trẫm, bàn luận trái lại, viện dẫn lời chê Triệu Phổ nhầm lẫn, để thay đổi phép nhất định trong tờ chiếu này, thì kẻ ấy chỉ là phường siểm nịnh, chực đem mưu gian để tính kế sẽ được như Vương Mãng và Tào Tháo, chứ không phải theo đạo tận trung với nước.
Căn cứ vào bản Chiếu thư trên, có thể thấy, Thái Tổ nhân xem xét việc phải có quân vương trị vì lâu dài để duy trì ổn định quốc gia, do đó phải có sự kế tục truyền ngôi, đã noi theo tiền lệ trong việc Tống Thái tổ truyền ngôi cho em là Thái Tông. Thái Tổ truyền ngôi cho Thái Tông là do ý muốn của bà Đỗ Thái hậu - mẫu thân của Thái Tổ. Khi bị bệnh bà thái hậu đã hẹn gặp Thái Tổ và nói rõ về ý định này. Điều này đã được Triệu Phổ ghi sách đặt trong kho “Kim Quỹ”. Thái Tông kế vị, hỏi ý kiến Triệu Phổ về việc truyền ngôi cho Đình Mỹ như đã ghi trong sách “Kim Quỹ”. Triệu Phổ viết: “Thái Tổ đã nhầm lẫn, chẳng hay bệ hạ cũng lại nhầm lẫn thế ư?”. Do đó, Thái Tông không truyền ngôi cho Đình Mỹ, mà truyền ngôi cho con mình. Vì thế, trong bản Chiếu thư của mình, Lê Thái Tổ đã dụ rằng: “viện dẫn lời Triệu Phổ nhầm lẫn”. Hay như Vương Mãng, Tào Tháo đều là những kẻ dối trên lừa dưới, Lê Thái Tổ cho rằng, kẻ nào muốn theo những truyện cũ này đều là không tận trung với nước.
Thái Tông Nguyễn hoàng hậu, quyển 29 viết: “Quả nhân từ khi coi chính sự đến nay, thấy rõ lòng trọng ái của các đại thần tả hữu giúp quốc sự, sửa trong dẹp ngoài để yên thiên hạ. Quả nhân vẫn sớm khuya nghĩ suy báo đáp công lao đó. Chỉ vì đức mỏng, tài hèn thẹn mình không được giỏi bằng các thái hậu họ Mã, họ Đặng và Tuyên Nhân ngày xưa để làm hết đạo ưu đãi đại thần. Nay sắp sai các triều sĩ họp bàn công việc nên làm hiện nay để làm điển tích của một thời, mà làm thì không tệ. Các khanh nên thể theo ý ấy mà hết đạo làm tôi, để bảo toàn tiết tháo trước sau, đừng để cho các ông Cao, Quỳ, Tắc, Tiết, Y, Phó, Chu, Thiệu được riêng tiếng khen đời trước, thế chẳng tốt hơn sao?”.
Trong bản Chiếu thư trên đã dẫn truyện họ Mã là bà hoàng hậu của vua Hán Minh Đế; họ Trịnh là bà hoàng hậu của vua Hán Hoà Đế; Tuyên Nhân là Cao hoàng hậu của vua Tống Anh Tông, sau được truy phong là Thuỵ Tuyên Nhân Thánh liệt hoàng hậu.
Công thần truyện, Nguyễn Xí, quyển 31 viết: “Phế Nghi Dân làm Lệ Đức hầu, đưa con trai thứ của vua Thái Tông là Gia vương lên ngôi, tức là Thánh Tông. Ngày 24 tháng 6 năm Quang Thuận thứ nhất (1460), tiến phong ông là Khai phủ nghi đồng tam ty, Nhập nội kiểm hiệu Thái phó Bình chương quân quốc trọng sự Á quận hầu, giúp việc chính sự”. Bài chế viết: “Xướng đại nghĩa để trừ hung tàn, ngươi đã có công như công giữ yên được nhà Hán (An Lưu),… Tông miếu xã tắc được vững vàng, trung nguyên man di đều thuần phục. … Cha con cùng một nhà, cùng chung lòng diệt phường gian ác; nghĩa vua tôi ngàn thuở, đỡ mặt trời mà đặt lên cao. Công lao không kém triều thần nhà Hán, việc hơn cả các quan nhà Đường. Tam cương gần như đứt mà được nối lại, hai vầng nhật nguyện đã mờ rồi tỏ lại”. Trong đó, câu “An Lưu” là chép lại lời Hán Cao Tổ trong Sử ký, Cao tổ bản kỷ, quyển 8: “Chu Bột là người trung hậu, ít văn hoa nhưng người làm họ Lưu được an (An Lưu) thì chính là Chu Bột đấy, có thể cho ông ta là Thái uý”. Sau đó, Chu Bột đã tiêu diệt họ Lữ giữ yên đế nghiệp cho nhà Hán.
Tháng 11 năm thứ 5 (1464), Nguyễn Xí mắc bệnh, nhà vua ban dụ viết: “… thú ca nhi vũ nữ thì ngươi chưa bằng họ Thạch, họ Cao nhà Tống; mà lao tâm khổ tứ thì khanh lại hơn họ Phòng, họ Đỗ nhà Đường”. Ở đây, họ Thạch và họ Cao tức là đại tướng Thạch Thủ Tín, Cao Hoài Đức thời Tống Thái Tổ. Tống sử, Thạch Thủ tín truyện, quyển 25 viết: “cuộc đời phải chịu thử thách, không như tích luỹ giàu có bằng vàng bạc, điền trạch sản nghiệp cho con cháu, vui thú nhi ca vũ nữ đến cả đời. Giữa quân thần không có hiềm khích, không phải là tốt đẹp ư!”. Còn họ Phòng, họ Đỗ, tức danh thần đời Đường Thái Tông, là Phòng Huyền Lĩnh và Đỗ Như Hối.
Nghịch thần truyện, Trịnh Duy Sản, quyển 30 ghi chép việc Duy Sản thảo phạt Trần Cảo (1516), uý lạo tướng sĩ, cũng đầy ắp những điển cố trong lịch sử Trung Quốc:
“Ba năm chinh phạt Tây Nhung, chiến sĩ nhà Ân đâu từ lao khổ;
Mấy bận đánh miền Đông thổ, quân Chu thiên tử nào ngại đi về.
Vì cùng đức cùng lòng, nên đã hoàn thành việc lớn.
Kính nghĩ: Thánh triều ta vua Thái Tổ Cao hoàng: thừa thời mở vận: diệt giặc cứu dân
Hai mươi năm gội gió giầm mưu, cứu thiên hạ khỏi tay giặc dữ (cuồng Minh).
…
Đến nỗi giặc Cảo manh tâm; dấy thành hoạ loạn.
Giả danh con cháu nhà Trần, toan muốn lừa dân ngu ngốc.
Ngầm chứa mưu gian Vương Mãng, những mong chiếm đoạt ngai vàng.
…
Kim thượng hoàng đế ngày nay:
Ra tay tái tạo; điểm ứng ngôi trời.
Như Thiếu Khang rộng ban đức chính, bày đặt mưu mô, quân một đội mà dẹp tan phản nghịch;
Như Quang Vũ giỏi liệu thời cơ, tính toán khởi nghĩa, nguy mười đời mà thoắt chuyển thành an.
…
Đoái nghĩ chúng ta:
Thẹn sinh ra làm con nhà tướng;
Lạm được trao nắm giữ binh quyền.
Thiệu Thích bốn đời phò thiên tử mong sao dốc hết dạ trung trinh;
Thần My một dạ giúp Thiếu Khang, nguyện giữ trước sau lòng không đổi.
…
Các tướng sĩ lớn nhỏ trong bản doanh,
Là những người tài năng kỳ lạ;
Là những người vì nghĩa sẵn lòng.
Hoặc xuất thân từ lòng võ tướng;
Hoặc xuất thân từ cửa văn thần
Hoặc là tam phủ nghĩa binh thói quen nhanh mạnh, đánh giặc Thương như chim cắt bổ nhào;
Hoặc là các ty vệ sĩ, dũng cảm có thừa, trận Hàn Tín như hùm beo hổ cắn.
…
Kiếm Tang Mã, tên Giang Quý, mâu Uất Trì, hãy tôi luyện cho sáng ngời chớp lửa.
Đòng Phương Thúc, mộc Phàn Khoái, giáo Lưu Kỳ, hãy đánh, đâm cho gió nổi mây bay.
…
Khấu, Đặng xưa hình vẽ ở đài mây, danh lưu sử Hán;
Anh, Vệ trước, tượng treo trên gác khói, nổi tiếng đời Đường.
Đương thời ghi chép công đầu;
Hậu thế xưng là vọng tộc.
Thiên hạ ấy xưu nay vẫn vậy, nếu mình sinh thời đó há thua ai;
Họ trượng phu ta cũng trượng phu, ái có chí công danh đều phải thế”.
Đó là điển cố Ân Cao Tông bắc phạt giặc Tây Nhung; Chu Công đông chinh Quản Thúc và Thái Thúc. Trần Cảo có thể ví như Vương Mãng cướp ngôi nhà Hán, vương thất phản công lập lại trung hưng có thể so với Thiếu Khang và Quang Vũ. Bàn đến bối cảnh các thế gia ví như Chiêu Công, bề tôi Mỵ. Ở thời nhà Hạ, Hậu Nghệ cướp ngôi nhà Hạ, Hàn Trác diệt Hậu Nghệ, bề tôi nhà Hạ là Mỵ tập hợp tàn binh, trợ giúp Thiếu Khang tiến hành trung hưng (xem Tả truyện, năm thứ tư Tương Công). Mục Dã là nơi Chu Vũ Vương tiêu diệt Trụ vương nhà Ân; Hoài Âm là tước vị của Hàn Tín sau khi diệt Hạng Vũ. Kính Đức là chỉ Uý Trì Công nhà Đường sơ. Phương Thúc là đại thần thời Chu Tuyên Vương, Khấu Tuân, Đặng Vũ là người theo cuộc khởi binh của Quang Vũ đời Đông Hán. Anh, Vệ tức là Lý Tích và Lý Tĩnh, người theo Đường Thái Tông khởi binh, sau được phong là Anh quốc công và Vệ quốc công.
Nghịch thần truyện, Trần Cảo, quyển 30 viết: vua Chiêu Tông sai người đem Hịch đi dụ thiên hạ rằng:
“Hàn Xúc cướp ngôi nhà Hạ chẳng bao lâu phải chịu cực hình;
Chu thư bội phản nhà Đường không mấy chốc cả bầy bị diệt.
…
Bảo thiên hạ có thể dùng lực để mưu đồ;
Bảo quốc gia có thể dùng mưu mà chiếm đoạt.
Can danh phạm phận, xưng bừa là cháu chắt nhà Trần,
Tác quái tác oai, hại đến cả tôi con thiên tử.
Vạn vật vì thế mà đảo lộn,
Chín miếu vì chúng mà thất kinh.
…
Ác quá Lộc Sơn khi phạm khuyết
Tội hơn Tô Tuấn lúc dấy binh
…
Gắng nối bước Trình Anh giúp Triệu
Quyết noi gương Phương Thúc phù Chu
…
Bài Hịch viết về cuộc thảo phạt Trần Cảo khởi binh (năm 1516), trong đó có dẫn dụ Hàn Trác cướp ngôi nhà Hạ, Chu Thử động loạn nhà Đường, mà ví như với nhà Chu. Bài Hịch còn dùng điển cố An Lộc Sơn làm phản nhà Đường, Tô Tuấn làm phản nhà Tấn (năm 326), Ôn Kiệu bình định Vương Đôn (xem Tấn thư, Tô Tuấn truyện, quyển 100), Trình Anh giữ nhà Triệu, Phương Thúc phò trợ nhà Chu.
Nghịch thần truyện, Mạc Đăng Dung, qụyển 31 viết: Đăng Dung là người trong lòng chứa mưu, nhưng bề ngoài làm ra vẻ thật thà ngay thẳng, để mua danh dự. Thời ấy có Cù Khắc Xương và Trần Công Vụ mượn đạo Thiên vũ, Thiên bồng để mê hoặc ngu dân. Đăng Dung dâng sớ xin trị tội, lại hạch luôn cả quan Thừa hiến Lê Tích và Đỗ Thao về tội mê tín tà thuyết. Tờ sớ lược rằng:
“Hạ thần thiết nghĩ: nhân, nghĩa, trung, tín là bốn điều thánh nhân thường làm luôn; quái, lực, loạn, thần là bốn điều thánh nhân không nói tới. Xét việc đời xưa, đủ có chứng minh. Vua Hoàng đế định thời khắc để phân ngày đêm, vua Cao Dương dựng thái cực để thông trời đất. Đã dựng cái nêu cho thời bấy giờ, và để đời sau làm gương soi vào đấy. Hoàng thượng là bậc thánh nhân, mở nền trung hưng rực rỡ! Vừa là vua vừa là thầy, đủ trách nhiệm chăn nuôi, dạy bảo; hoá bằng đạo, hoá bằng đức, mong được tới hòa mục thái bình. Cả trong thiên hạ điều được ấm no. Nay quân nhân Thiên thí nhân vũ là Cù Khắc Xương và quân nhân Gia phúc Phạm tùng là Trần Công Vụ, vốn là lính thường, cũng như dân vậy. Đáng lẽ phải noi Vương đạo Vương Lộ và tuân theo gia huấn, lại đi mượn Thiên vũ, Thiên bồng để dụ dỗ ngu dân. Mượn chùa thờ Phật làm chợ khí trá; mượn đền thờ Thần làm ổ chứa gian. Thuật nghiền than làm thuốc, khiến già trẻ bôn ba, phép phun nước phi bùa, làm ngả nghiêng làng xóm. Bọn yêu quái đã làm như vậy, các quan trên đáng phải bài trừ. Các quan Thừa hiến, đã từng đọc sách thánh hiền, đều là chức trách sư tướng, đáng lẽ phải như Địch Nhân Kiệt “phá đền dâm ở tỉnh Hà Nam”, để trừ mê hoặc; như Hồ Dĩnh đánh nhà sư ở tỉnh Quảng Đông, để bài dị đoan”. Trong đó, Cao Dương là hiệu của Chuyên Húc thời Ngũ đế. Địch Nhân Kiệt cho phá huỷ 1700 đền miếu thờ thần quái dị. Hồ Dĩnh thời Nam tống, đã cho phá huỷ hàng ngàn khu đền miếu dị đĩnh, giết thần xà, định tội tăng ni ở Hồ Châu.
Trên đây là lược từ một số bản chiếu thư, tấu sớ, hịch trong việc sử dụng các điển cố lịch sử. Ngoài ra, Đại Việt thông sử còn dẫn dụ các điển cố dùng để so sánh các nhân vật và các sự kiện.
Công thần truyện, Trần Nguyên Hãn, quyển 32 viết: Năm Mậu Thân, Thuận Thiên thứ nhất (1428), vua đại hội các quan văn võ, luận công ban thưởng, phong ông là Tả tướng quốc và cho theo họ vua. Ông nói riêng với người thân: “Nhà vua có tướng như Việt Vương, không thể cùng vinh được”. Ông xin về hưu.
Thời Xuân Thu, Việt vương Câu Tiễn sau khi giành được ngôi báu đã sát hại Văn Chủng, còn Phạm Lãi nhìn xa đã trốn đi ở ẩn. Trần Nguyên Hãn đã dùng câu truyện này để thể hiện sự bất tin dùng của Thái Tổ.
(Đế hệ truyện, Phúc vương, quyển 30) có ghi rằng:
“Phúc vương Tranh là con thứ sáu của vua Thánh Tông. … Vương tính người giản dị, thanh đạm, ôn hoà, đứng đắn, thực thà, ít nói, giữ mình theo lễ nghĩa phép tắc, ham mê sách vở, thích nhất là Kinh dịch, cũng hiểu được ý nghĩa của sách, giỏi viết chữ thảo; rất hay thơ, phong cách thơ thanh cao hùng tráng. Đã từng theo xe vua về thăm Lam Kinh, ứng chế thơ phú, được vua Tháng Tông Thuần hoàng đế đặc biệt khen ngợi, ban cho thứ vải mùa hè của Cao Ly. Vua Hiến Tông gọi vào điện đưa ra thơ cho hoạ, và giáng chỉ khen ngợi, lại ban cho vải vóc tơ lụa cùng hài trắng. Vua bảo ông cứ nên lấy việc đọc sách và làm việc thiện làm vui. Ông được nhà vua coi trọng như thế. Người đương thời thường sánh ông với Đông Bình và Hà Gian đời xưa”. Trong đó, Đông Bình chỉ Đông Bình Hán vương, con thứ tám của vua Hán Quang Vũ, ca tụng Hán Quang Vũ Đế thụ mệnh trung hưng; Hà Gian là Hiến vương Lưu Đức. Cả hai người này đều thiện nghệ sở trường văn chương Nho giáo.
Nghịch thần truyện, Mạc Đăng Dung, quyển 31 ghi chép việc Trịnh Duy Liệu cầu viện binh nhà Minh: “Mùa xuân năm Quý Tỵ (1533), các cựu thần nhà Lê… dựng vua Trang Tông lên ngôi vua tại nước Ai Lao, đặt niên hiệu là Nguyên Hoà. Quốc thống phân minh, danh nghĩa chính đáng. Sau khi phong các tướng, vua sai Duy Liệu vượt biển sang nhà Minh, tâu cáo tội trạng của Đăng Dung và xin nhà Minh đánh dẹp. Duy Liệu là người có tiết tháo, giỏi văn chương, soạn tờ tâu kể hết tội tiếm nghịch của Đăng Dung. Ông lại tự ví như Thân Bao Tư, Dự Nhượng và Trương Lương, lời lẽ rất lâm li bi đát! Vua Minh nhận tờ tấu, giáo xuống đình nghị định cất quân sang hỏi tội Đăng Dung”.
Nghịch thần truyện, Mạc Mậu Hợp, quyển 33 ghi chép chuyện Lê Quang Bí đi sứ nhà Minh: Năm Chính Trị thứ mười (1567), vua sai Giáp Trung cùng Đông các hiệu thư Phạm Duy Quyết đi đến biên giới Lạng Sơn đón tiếp sứ thần Lê Quang Bí về kinh đô. Quang Bí đi sứ sang nhà Minh lo việc cống hiến thường niên. Năm Mậu Thân, niên hiệu Gia Tĩnh thứ 27 (1548), ông đến Nam Ninh, bị nhà Minh ngờ là quan giả mạo, bắt phải chờ để tra xét minh bạch, rồi mới cho dâng lễ phẩm. Thế rồi họ gửi văn thư đi tra xét, nhưng chẳng có hồi âm, Quang Bí cứ phải lưu tại sứ quán chờ mệnh lệnh, Phúc Nguyên thì vì lúc ấy trong nước nhiều nạn, bỏ khiếm khuyết việc cống hiến đã mấy năm liền, nên cũng không dám tâu xin. Đến năm Quý Hợi, niên hiệu Gia Tĩnh thứ 42 (1563), quan quân Lưỡng Quảng nhà Minh mới sai người đưa Quang Bí tới Bắc Kinh. Nhân dịp đó, Phúc Nguyên cũng sai quan hầu gửi cho Quang Bí 25 lạng bạc để thưởng lạo. Khi Quang Bí tới kinh đô, lại bị lưu ở sứ quán. Đến lúc này, viên Đại học sĩ nhà Minh là Lý Xuân Phương thương hại Quang Bí bị giữ lâu ở quán đợi, mà vẫn kính cẩn giữ được mệnh của chúa, nên tâu lên vua Minh nhận cống phẩm và cho về. Quang Bí ở trong nước Minh đã 18 năm. Lúc ra đi tóc mây xanh mướt, khi trở về râu tuyết bạc phơ! Người Minh ví ông như Tô Vũ đi sứ khi xưa đến lúc bạc đầu mới được về. Khi Quang Bí trở về tới Đông Kinh, Phúc Nguyên bỏ lời an ủi, thấy việc đi sứ của ông giống hệt Tô Vũ, bèn phong cho tước Tô quận công.
Trên đây là hai kiểu nhân vật khá điển hình trong thời kỳ Trung Quốc cổ đại. Thân Bao Tư, Dự Nhượng, Trương Lương đều là câu truyện về những nhân vật báo thù nổi tiếng, do đó có đủ khả năng làm cảm động đến Minh triều, để họ xuất binh cứu viện. Tô Vũ đi sứ sang Hung Nô 19 năm mới trở về nước, còn Lê Quang Bí ở Trung Quốc 18 năm, chẳng khác gì Tô Vũ. Đây là nhận thức giống nhau giữa Trung Quốc và Việt Nam.
Từ sự phân tích nội dung các điển cố được lấy trong các thư sách chính thống của các Chiếu thư, Tấu sớ, Hịch văn như trên, có thể thấy, Việt Nam khi đó đã lấy kinh sử Trung Quốc làm bài học giáo dục văn hoá. Hơn nữa, không chỉ lấy nguyên ý nghĩa nội dung, mà còn vận dụng một cách nhuần nhuyễn, tạo nên một kết quả ấn tượng, đó chính là việc các sự kiện trong lịch sử Trung Quốc đã trở thành bài học tiền lệ cho việc dẫn chứng, tham khảo. Lịch sử Việt Nam luôn phảng phất trong đó hình ảnh lịch sử Trung Quốc. Nhưng, đó chỉ là bóng dáng mà thôi, người Việt Nam không gạt bỏ sự khác biệt giữa lịch sử Việt Nam và lịch sử Trung Quốc. Chỉ có điều là, thư tịch cũ trong lịch sử đã hình thành truyền thống văn hoá, khi đó được coi là di sản văn hoá chung; và, trong khi vận dụng, chúng đã giao thoa với nhau. Hiện tượng này có là do ở thời kỳ đó, nền giáo dục của Việt Nam hoàn toàn sử dụng Hán văn. Cho đến nay, vấn đề này vẫn còn có ý nghĩa gợi mở. Mỗi dân tộc đều có lịch sử văn hoá của riêng mình, nhưng sự giao lưu chặt chẽ giữa các dân tộc đã hình thành một ngôi nhà văn hoá chung như ngày nay. Đối với sự hình thành, hội nhập văn hoá - lịch sử của các dân tộc, được coi là di sản chung của toàn nhân loại, có thể tuỳ chọn việc vận dụng những tiền lệ mang ý nghĩa của lịch sử đã hình thành. Sự vận dụng này không chỉ làm sâu sắc thêm nhận thức trong quá khứ và hiện tại, mà, trong sự giao lưu giữa các dân tộc, còn dễ đạt đến sự giao lưu, tăng hiệu quả để đạt đến sự cộng hưởng những giá trị.

IV. Ý thức chủ thể (chủ quyền)
Sự vận dụng những điển cố trong lịch sử trên đây đã cho thấy rõ sự giao lưu những di sản văn hoá giữa Trung Quốc và Việt Nam; thậm chí, Việt Nam đã coi lịch sử Trung Quốc như lịch sử của mình. Nhưng, đó chỉ là ở góc độ truyền thống văn hoá mà thôi. Còn nếu ở góc độ quan hệ quốc tế giữa các dân tộc mà đánh giá như vậy thì đó là sự võ đoán, bởi giữa chúng vẫn có sự khác biệt. Trong Đại Việt thông sử hàm nghĩa của từ “Trung Quốc” được hiểu như sau:
Trong truyền thống Trung Quốc các quốc gia xung quanh được gọi là “di địch”, đồng thời với cách nhìn đó là cách nhìn của các nước xung quanh, thường coi đó là kế sách tạm thời dùng để tránh cơn giận giữ của “nước trung tâm” (Trung Quốc), là dữ thế khiêm nhường để đổi lấy hoà bình. Do đó, sau khi chiến thắng, để đưa quân Minh đầu hàng rút về nước, Lê Thái Tổ đã phải chấp nhận cầu sắc phong cho Trần Cảo làm vua (Thái Tổ chỉ lấy danh nghĩa để mong hoà hoãn, nhưng sau đó đã dẹp loạn Trần Cảo). Đây là bài học lịch sử “Đại quốc sự” để giữ gìn hoà bình. Một bài học lịch sử khác, đối lập với bài học trên là việc Mạc Đăng Dung sau khi cướp ngôi, do lo sợ nhà Lê cầu viện binh nhà Minh nên đã liên tiếp giải thích rằng nhà Lê không còn người thừa tự, để tự lập ra nhà Mạc. Cuối cùng, đến năm Đại Chính thứ mười (1540), khi Mao Bá Ôn dẫn quân xuống phía nam, Mạc Đăng Dung đích thân ra cửa ải tự đầu hàng Nghịch thần truyện, Mạc Đăng Dung, quyển 31 viết: Nhà Minh hạ chiếu, hạch tội cha con Đăng Dung, đổi An Nam quốc thành An Nam đô thống sứ ty, Đăng Dung nhận chức Đô thống sứ, giữ chức quan nhị phẩm và một ấn bằng bạc, vẫn giữ thế tập. Giữ nguyên tên của 13 đạo, lập một viên Phó sứ để sai khiến việc triều cống.
Sau khi Đăng Dung đầu hàng, về danh nghĩa, An Nam quốc đã trở thành một phiên thuộc triều Minh, nhưng thực tế, quan quân nhà Minh chưa tiến vào Việt Nam để tiến hành thống trị thực sự Nghịch thần truyện, Mạc Phúc Hải, quyển 32 ghi chép việc Mạc Phúc Hải, vào năm Nguyên Hoà thứ mười, tháng 8 năm 1542, vừa thể hiện triều phục nhà Minh, ngợi ca một thời thanh bình, nhưng vừa coi trọng việc noi theo bài học của tổ phụ, lấy lòng nhân đức, tín nghĩa làm rường mối, thể hiện tính chính đáng cho mình.
Như trên đã phân tích mối quan hệ giữa Trung Quốc là trung tâm với Việt Nam là ngoại vi đã cấu thành mối quan hệ lệ thuộc của Việt Nam đối với Trung Quốc. Việt Nam mượn việc nhận sắc phong để tự xác lập tính chính đáng của mình. Song, kiểu quan hệ này chỉ là trên danh nghĩa. Dù trong điều kiện vật chất khó khăn, Trung Quốc vẫn có thể tiến đánh Việt Nam, nhưng kỳ thực, không đủ thực lực thống trị Việt Nam. Mối quan hệ thực sự này cả hai bên đều hiểu rõ. Do đó, việc đầu hàng của Mạc Đăng Dung và quan hệ thần phục sau đó chỉ là việc hai bên cùng phối hợp để diễn một màn kịch, với mục đích là làm rõ ý định của Minh Thế Tông đối với việc thảo phạt đã được hạ chiếu.
Mối quan hệ giữa vùng trung tâm và vùng xung quanh chỉ mang tính hình thức. Nếu quay trở lại với bản thân Việt Nam thì sẽ thấy rằng, họ không tự coi mình là nước bên ngoài của Trung Quốc. Trong Đại Việt thông sử, Trung Quốc thường được gọi là nhà Minh hay phương Bắc (Bắc quốc); trong thời kỳ chiến tranh lại được gọi với cái tên là nước Ngô, “cuồng Ngô”, “Ngô khấu”, “cuồng Minh”. Cách gọi này phản ảnh mối quan hệ ở thế độc lập giữa Việt Nam với Trung Quốc. Thái Tổ Thuận thiên năm đầu tiên 1428, trong bản Chiếu dựng nước có viết: “Việc làm nhân nghĩa, cốt yếu nhân dân, đạo quân điếu phạt, trước trừ kẻ bạo. Nước Đại Việt ta là một nước văn hiến, đối với Trung Hoa, non sông bờ cõi đã khác nhau, phong tục Bắc Nam cũng không giống. Tự họ Triệu họ Đinh họ Lý họ Trần, dựng nền độc lập nước ta, cùng triều Hán triều Đường triều Tống triều Nguyên, đều xưng Hoàng đế một nước. Tuy nước mạnh nước yếu không đồng đều, nhưng hào kiệt nước nhà vẫn chẳng thiếu. Thế cho nên Lưu Cung tham công nên phải thất bại, Triệu Tiết chí lớn cũng phải vong thân; Toa Đô thì bị bắt tại quan Hàm Tử; Ô Mã thì bị giết ở sông Bạch Đằng. Xét vào việc trước, đủ có chứng minh. Hồi trước đây, vì chính sự họ Hồ hà khắc, khiến lòng nhân dân oán thù, người Minh nhân giày xéo dân ta, bọn ác lại mưu toan bán nước, khắc nghiệt tự đốt dân đen, thảm họa như chôn con đỏ”.
Đoạn văn trên là văn thư chính thức của Việt Nam hiếm thấy trong các điển cố lịch sử Trung Quốc. Trong đó, người Việt đã thể hiện ý thức quốc gia bằng sự phân biệt các nước nam với bắc. Lưu Cung là chủ nước Nam Hán (917-941), Triệu Tiết (không rõ). Còn Toa Đô, Ô Mã Nhi đều là tướng bại trận nhà Nguyên. Tất nhiên, khi đã có nền độc lập tương đối thì bất cứ kẻ nào đến xâm lược, cuối cùng, cũng đều phải gánh lấy số phận thất bại.
Cụm từ “Trung Quốc” trong Đại Việt thông sử được dùng theo nghĩa là khái niệm văn hoá truyền thống. Khi ấy, “Trung Quốc” không được dùng theo nghĩa để chỉ khu vực địa lý, mà được dùng để chỉ là vùng văn hoá. Do đó, Việt Nam cũng tự xưng là Trung Quốc. Nghịch thần truyện, Mạc Đăng Dung, quyển 31 đã ghi chép việc Trần Cảo phản loạn năm Quang Thiệu thứ tư đời Lê Chiêu Tông (1516): Thiệu quốc công Lê Quảng Độ hàng giặc Cảo, Trấn tướng quân bắt được, điệu về Kinh sư. Đăng Dung lại dâng biểu hạch tội, xin giết Quảng Độ về tội bất trung, tờ biểu lược rằng: “Tam cương ngũ thường là rường cột chống đỡ trời đất, là cột đá yên vững nhân dân. Nếu nước mà không có các điều đó, tức là ở nơi ‘Trung Hạ’ (văn minh) mà hoá ra ‘Di Địch’ (man di); người mà không có điều đó, tức có “xiêm y” mà hoá ra “cầm thú”. Từ xưa tới nay, chưa từng có ai bỏ các điều đó mà có thể đứng trong khoảng trởi đất”.
Như vậy, sự phân biệt giữa “Trung Hạ” hay “Di Địch” bị quy định bởi sự “còn mất” của tam cương, ngũ thường. Đây là phạm trù văn hoá, chứ không phải là khái niệm về khu vực địa lý. Việc lấy văn hoá để giáo hoá đã cho thấy một cách tự nhiên trong việc Việt Nam gọi nước mình là “Trung Quốc”.
Sau khi nhà Mạc bị diệt vong, hậu duệ đời sau vẫn tiếp tục căn cứ theo vùng ranh giới để xưng hiệu. Mạc Kính Cung là một trong số đó. Nghịch thần truyện, Mạc Kính Cung, quyển 34 đã ghi chép việc Mạc Ngọc Liễn là một đại thần để lại thư cho Kính Cung: (Năm Quang Hưng thứ mười bảy, 1594), Kính Cung chạy vào vùng Long Châu. Tháng 7 (1594) Ngọc Liễn ốm chết ở Vạn Ninh. Trước khi chết đưa thư khuyên Kính Cung rằng: “Nay nhà Mạc khí vận đã hết, họ Lê trung hưng, đó là số trời. Dân ta là người vô tội mà khiến để phải mắc nạn binh đao, ai nỡ lòng nào! Chúng ta nên lánh ra ở nước khác, nuôi dưỡng uy lực, chịu khuất đợi thời, chờ khi nào mệnh trời trở lại mới làm được, chứ không thể lấy lực chọi với lực. Khi hai con hổ tranh nhau, tất phải có một con bị thương, không có ích gì cho công việc. Nếu thấy quân họ đến đây thì chúng ta nên tránh đi, chớ có đánh nhau với họ, cốt phòng thủ cẩn thận là chính; lại chớ nên mời người Minh vào “nước ta” (Trung Quốc của ta) mà để dân ta phải lầm than đau khổ, đó cũng là tội lớn không gì nặng bằng".
Sử sách trên đây đã nói rõ việc nhiều lần nhắc đến tư tưởng mệnh trời, cũng là nói đến việc “chớ nên mời người Minh vào “nước ta” (Trung Quốc của ta)”, thể hiện ý thức dân tộc của Mạc Kính Liễn, đặc biệt đáng chú ý là việc tự xưng nước ta là “Trung Quốc”. Theo Nghịch thần truyện, Mạc Kính Hoàn – Mạc Kính Khoan, Mạc Kính Khoan chạy về nơi hiểm yếu ở vùng biên ải để kháng cự, sau đó bị tiễu trừ, phải tháo chạy cả vào đất nhà Minh. Vì thế, vào năm Dương Hoà thứ năm (1639), Thanh quận vương Trịnh Tráng gửi thư cho quý doanh Quảng Tây hẹn cùng đánh con của Kính Khoan là Kính Vũ, trong đó viết: “Treo cổ Kính Vũ, Kính Mân ở trên giá gỗ, “Hạ” định lại các quận huyện Cao Bằng về lại “bản đồ”. Hoàn thành được công trạng với nước chúng tôi, thoả lòng kỳ vọng với quý châu các ngài. Há chẳng phải tốt sao!”.
Trong bức thư gửi ty sứ Quảng Tây, Trịnh Tráng đã dùng chữ “Hạ” (trong từ Hoa Hạ, Trung Hạ) thành một động từ để nói về mong muốn thu phục trở lại các quận huyện Cao Bằng. Việc dùng chữ “Hạ” cũng giống như ý nghĩa của chữ “Trung Quốc”, tức là mang ý nghĩa của khái niệm văn hoá như đã nói ở trên. Như vậy, những chữ đó đều mang khái niệm văn hoá, chứ không mang khái niệm địa lý.
Người dịch: TS. Nguyễn Minh Hoàn
( Bản quyền củaViện Triết học, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh)
http://philosophy.vass.gov.vn

Đất của ngươi còn Họ này của ta

2020-04-16T12:24:00.003+07:00

Xét ở một quan điểm quen thuộc "Bắc kỳ vô Nam chiếm đất Sài Gòn" trong khi Sài Gòn dân gốc chẳng có bao nhiêu và thì những người ở các tỉnh miền Tây, miền Trung, ... thì lại lên Sài Gòn từ trước đó rồi và nói là Bắc kỳ chiếm đất, chẳng khác gì họ luôn nhận Sài Gòn là đất của mình đã chiếm từ trước. Tôi cũng là một người Bắc, trước khi vào Sài Gòn thì cũng có vài người dặn là vào đất dân Bắc thì phải đoàn kết lại với nhau,... đây cũng chỉ là những người già mà tư tưởng của họ thuộc về thế kỷ 19 và 20, thời kỳ của các cuộc chiến nên tư tưởng ta không thể trách được, cũng như những người trong Nam ra Bắc thì cũng có những quan niệm như là ra đó thì không được mở miệng, nếu không thì bọn Bắc nó chặt chém hay nó kiếm chuyện. Tôi cũng chưa gặp những trường hợp này bao giờ. Có những người nói giọng Bắc và Nam khác nhau hay màu da nhưng đó chỉ là vấn đề của đường di chuyển của ngôn ngữ và cấu tạo của địa lý, khí hậu nên con người, vấn đề này rất đơn giản và bình thường, không có gì mà phải phân tích thêm.
Và bàn đến vấn đề xa xưa hơn từ trước thời Bắc Trung Nam thì đó là những cái họ của chúng ta như họ: Nguyễn, Trần, Lê, Trịnh,... Nếu có học qua sử thì chắc chắn những họ này chẳng thể nào tự mọc ra ở miền Nam hay Miền Trung được cả. Từ thời Hồng Bàng đến nay thì dân tộc Việt ta đã phát triển từ phía Nam dòng sông Dương Tử và dần dần đi xuống phía Nam và đến ngày nay là đã tới được Cà Mau. Có hôm trước tôi có nói chuyện với một người thì người đó nói là "dân Bắc kỳ vô đây chiếm đất", mà thực ra anh đó lại có họ Phan. Tôi cũng chẳng thể hiểu cái họ này nó xuất phát từ đâu? từ đá chăng. Trong chúng ta thì hầu như ai thì cũng có nguồn gốc từ tộc Lạc Việt mà ra (tôi không có ý là không muốn công nhận các dân tộc thiểu số, các dân tộc thiểu số họ không kỳ thị) khi chúng ta chửi mỗi câu ụ má hay gì đó thì chắc cũng có những người đã nằm dưới đất cũng cảm thấy nhột đấy.
Tôi cũng muốn nói là chúng ta đề từ một dân tộc, từ một cái họ mà ra, ta không nên kỳ thị hay xúc phạm mọi người, đâu đó thì cũng toàn là những người chung một dòng máu cả thôi. Còn vấn đề đất đai thì nó là chuyện kinh tế và việc làm, nếu không ăn chơi mà chịu khó làm thì chẳng ai bán đất tổ tiên đi cả. Tôi ra ngoài đời gặp cũng rất nhiều những người già cả phải đi bán vé số hay ăn xin, trong số đó cũng rất nhiều những người khổ sở thật sự vì hoàn cảnh sinh ra trong gia đình không đủ no ấm. Nhưng cũng có những người khi sinh ra đã đủ ăn đủ mặc mà họ lại không chịu làm, suốt ngày cờ bạc rượu chè thì như vậy làm sao có thể giữ đất mà ở được. Tôi là người sinh ra trong thế kỷ 21 nên tôi cũng không có cái tư tưởng kỳ thị dân miền Nam hay miền Trung như thế, và tôi cũng mong là chỉ có chất độc màu da cam là thứ còn sót lại thời chiến tranh Việt Nam thôi chứ cũng không mong là chính sách ngu dân và phân kỳ thời Pháp thuộc vẫn còn tồn tại dai dẳng trong một số thành phần thanh niên trẻ như ngày nay.
Cảm ơn mọi người đã theo dõi!

Bài toán "con Bò" trong chứng khoán

2020-04-16T12:24:00.000+07:00

Đa phần mọi người đều có đáp án tương tự nhau là nhân vật T lời 4 triệu, hoặc lời 1 triệu…
Vậy thực hư đáp án bài toán này là thế nào? Chúng ta hãy cùng đi tìm lời giải nào
Trước hết tạm gác qua chuyện đây là bài toán thuộc về toán đố vui hay toán trong chương trình giáo dục cấp nào, hãy nhìn nhận nó về khía cạnh kinh tế học, hay nói đơn giản hơn là góc độ một người kinh doanh để chúng ta có cái nhìn khách quan và có đáp án đúng nhất.
Bài toán về con bò tuy có vẻ rất đơn giản, nếu nói luôn kết quả người buôn đấy lời 4 triệu như 90% những người tham gia đã trả lời thì không phải là không có lý nếu đưa con số ra cộng trừ theo toán học nhưng nếu chỉ đơn giản như thế ắt có lẽ bài toán đã không còn gì là thú vị.
Nhưng tôi tin rằng nếu đem bài toán này để hỏi những người kinh doanh trong lĩnh vực Chứng khoán, Forex, hay gần đây nhất là Tradecoin thì ắt họ sẽ có chung một hướng nhìn khác hoàn toàn.
Lý do như sau:
Thứ nhất: vốn ban đầu mà anh ta có chỉ là 10 triệu, sau lần mua bò bằng hết số vốn mà anh ta có, anh bán đi với giá 12 triệu. Như vậy anh đã có lợi nhuận trong tay là 2 triệu (trong kinh doanh forex gọi đây là thời điểm chốt lời)
Thứ hai: về góc độ kinh doanh, nếu anh ta biết bò sẽ còn lên giá thì anh ta đã không bán sớm, nhưng ngược lại sau khi đã bán chốt lời được 2 triệu từ vốn gốc, anh ta lại tiếc nên tiếp tục lao vào đầu tư bằng cả số vốn ban đầu lẫn số tiền lời có được là 12 triệu, vẫn chưa đủ anh ta phải bỏ thêm 3 triệu đồng vốn nữa để đập vào mới đủ mua lại con bò cũ với giá 15 triệu đồng. Chưa kể các khoản phí phát sinh trong thời kỳ giữ bò ( mùa và bán cũng sẽ mất phí giao dịch)
Kết quả: như vậy số vốn đầu tiên anh ta bỏ ra là 10 triệu + 3 triệu (tiền vốn bù thêm) và bán ra với giá 17 triệu thì anh ta đã lời 4 triệu.
Giả sử: nếu anh ta mà có thể tin tưởng là giá bò sẽ lên trên mức 15 triệu thì chắc chắn là anh ta sẽ không bán bò đi với giá 15 triệu. Đây là điều cơ bản trong kinh doanh hay chứng khoán, và khi bán bò ở mức 15 triệu thì anh ta đã bỏ lỡ một khoản lợi nhuận là 3 triệu (nếu đơn vị ở đây là trăm triệu hay tỷ thì cái nhìn sẽ khác hơn) thay vì bán 15 triệu và mua lại mức 17 triệu.
Tóm lại: trong thị trường chứng khoán hay kinh doanh thì ta không thể biết lúc thị trường lên hay xuống nhưng có những khoảng thời gian mà ta chắc rằng thị trường sẽ lên trong một khoảng thời gian một năm hay 6 tháng thì tốt nhất là ta không nên bán con bò đi và giữ lại đợi cho giá tăng lên. Mặc dù ta không thể biết đỉnh giá của con bò trong tương lai nhưng trong một thời kỳ tăng trưởng thì ta không cần thiết phải bắt chính xác ở đỉnh giá mà ta cũng có thể khi đỉnh đã đi xuống một đoạn chẳng hạn như 16 triệu. Với giá 16 triệu ta không thể tối đa hóa lợi nhuận nhưng ta cũng đã không bỏ qua một khoản tiền lời là 3 triệu mà chỉ không ăn thêm 1 triệu tiền lời mà thôi ( vẫn lời chán ^-^). Mong rằng chúng ta có thể bỏ qua tâm lý nhất thời và nhìn xa về phía trước, cuộc đời mấy chục năm mà chẳng cần nóng vội trong có một hai ngày.
Chúc các bạn thành công trên con đường kinh doanh! Cảm ơn mọi người đã xem bài viết này.

Con Gấu vàng 2020

2020-04-15T17:33:00.002+07:00

Khi nhắc đến Phố Wall thì biểu tượng được biết đến đầu tiên là con bò vàng (charging bull). Con Bò này được nghệ nhân Arturo Di Modica tạo ra từ 3.200kg đồng để biểu hiện cho sức mạnh của người Mỹ trong vụ việc thị trường chứng khoán phố Wall sự đổ năm 1987.
Phố Wall là một khu tài chính lớn của quận Manhattan ở thành phố New York. Phố wall đảm nhiệm nhiệm vụ huy động vốn và ..............
Tại sao lại không nuôi Gấu

Những cái rễ đầu tiên ở Phố Wall

2020-04-15T10:40:00.002+07:00

sds

Thời gian và Số phận

2020-04-12T20:09:00.004+07:00

nghĩ lại cũng chỉ còn có mấy chục năm, thôi thì cứ làm
"trích câu nói của tỷ phú Phạm Nhật Vượng"

Nữ quyền hay là Bình đẳng

2020-04-05T18:11:00.000+07:00

"Nữ quyền" vấn đề được bàn thảo trong khoảng hai thập kỷ gần đây quanh quanh trục Trung Đông và các quốc gia Ả Rập. Xay quanh các vấn đề chính trị, tôn giáo, nguồn lực đầu vào của dầu mỏ, các công ty đa quốc gia,... thì "mùa xuân Ả Rập" bùng nổ. Theo chúng ta biết thì phân biệt giới tính ở đạo Hồi có khoảng cách rất lớn, chúng ta luôn được biết đến là những người khủng bố, phân biệt giới tính thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng. Nhưng trên thực tế thì vấn nạn phân biệt giới tính không chỉ là ở mỗi Trung Đông, chúng ta cũng biết là các văn hóa Đông Á hay Đông Nam Á cũng thường coi trọng nam giới hơn phụ nữ, và chúng ta cũng bỏ qua luôn một điều khởi sự là vấn đề phân biệt giới tính hay "lý thuyết nữ quyền" được tích cực đẩy mạnh lần đầu tiên là các quốc gia Châu Âu vào thế kỷ 18. Trong thời kỳ phong kiến toàn thế giới thì hầu như tất cả mọi quốc gia đều có chiều hướng thiên về sự ưu trội của nam giới (thường lại trái ngược lại với định hướng sinh học của các loài vật), chúng ta không nên kỳ thị đạo Hồi hay là tự ti về văn hóa khu vực vì vấn đề này là của mọi quốc gia ngày nay.
Nói về tự do cá nhân thì phụ nữ cũng được hưởng hoàn toàn các đặc lợi như nam giới, cũng không có lý do gì mà có thể đàn áp phái yếu

Cải cách hay "lợi ích" các nhân

2020-04-05T11:51:00.000+07:00

Trong thời gian vừa qua đã có liên tục những bằng sáng chế Chữ viết Tiếng Việt cải cách". Liệu đó có phải là một công trình của thời gian rảnh rỗi cá nhân như nhiều người hay bàn tán hay là sự ích kỷ và lợi ích của một cá nhân?
Để có thể hiểu chi tiết được vấn đề này chúng ta hãy cùng phân tích giữa "rảnh rỗi cá nhân" hay là "ích kỷ cá nhân":
Thứ nhất là nguồn gốc của Tiếng Việt (chữ quốc ngữ hiện nay).Từ thời phong kiến các vua chúa của Việt Nam cũng đã có ý thức được một việc rất quan trọng trong công cuộc phát triển văn hóa của nước nhà là ngôn ngữ riêng của một quốc gia. Như ta đã biết vào năm 221 TCN Tần Thủy Hoàng đã thực hiện được phần lớn mục tiêu đô hộ các nước liên bang trong đó có Việt Nam ta, và khi chiếm được nước ta thì vua Tần đã cho đốt sạch các văn thư, chữ viết của riêng dân tộc ta và bắt đầu công cuộc Hán hóa người Việt. Chữ Nôm cũng đã được các vị tiền bối khi xưa phát minh ra từ biến thể của chữ Hán, nhằm mục đích tách biệt văn hóa với một nước luôn có ý định thôn tính các nước nhỏ xung quanh mình. Công cuộc phát triển chữ Nôm cũng đã được đưa vào dưới các chiều Lê, Trần, xong đến thời nhà Nguyễn thì có phần ngưng trệ và cho đến khi các nước thực dân bắt đầu công cuộc thực dân hóa thuộc địa. Theo như nhiều tài liệu thì chữ quốc ngữ hiện nay được cho là do nhà truyền giáo người Pháp Alexandre de Rhodes( 1591-1660) phát minh ra nhằm mục đích cải đạo những người An Nam xưa (đây cũng chính là một trong các phương pháp phổ biến nhất của các nước thực dân khi xưa trên con đường hàng hải tìm kiếm các thị trường và nguồn nguyên liệu sản xuất để cạnh tranh với các nước thực dân trong khu vực). Tuy nhiên cũng theo một nghiên cứu của nhóm nhà nghiên cứu Việt Nam thì công lao của Rhodes chỉ là hoàn thiện chữ quốc ngữ, trước đó các dữ liệu thu thập được dùng để nghiên cứu chữ Nôm cũng như các chữ tượng hình trong khu vực Châu Á đã được hội "Công giáo" sáng chế ra để phù hợp với chữ La Mã của Châu âu. Thông qua các đế chế Châu Âu khi đó như Tây Ban Nha, Hà Lan, Pháp,... cũng như các công ty Đông Ấn mà hội Công giáo dùng trao đổi quyền lực tôn giáo để lấy thêm tín đồ với phía bên kia là các đế chế có tiềm lực quân sự và tiềm lực tài chính dồi dào.
Thứ hai là hiện giờ chữ quốc ngữ cũng đã có thay đổi về dấu và chữ cái so với thời Rhodes. Nhưng so với biến thể của các loại chữ La Mã tại Âu-Mỹ hay thậm chí trên nhiều quốc gia đang cải cách chữ hiện này thì chữ quốc ngữ của ta khá là rườm rà (29 chữ cái Tiếng Việt so với 26 chữ cái Tiếng Anh) và nhiều dấu, không phù hợp với những người nước ngoài đang làm việc hay muốn đầu tư kinh doanh tại Việt Nam. Như chúng ta đã biết thị trường công nghệ hay sản xuất ở Âu-Mỹ là lớn nhất trên thế giới và Việt Nam đang là một thị trường tiêu dùng đang phát triển mới nổi trên thế giới, nếu như muốn các nước phát triển đầu tư hay cũng như chuyển giao sáng chế cho nước ta thì ngôn ngữ cũng chính là phương tiện đi đầu trong lĩnh vực trao đổi. Hơn 1000 năm trước các ngôn ngữ cổ đại như Trung Hoa cổ đại, chữ hình nêm Sumer, chữ Ai Cập cổ đại,... Cuối thế kỷ XVIII Đế quốc Anh đã lan rộng và chiếm hầu hết các vùng thuộc địa trên toàn cầu (trước đó là Pháp, và giờ là Mỹ) và từ đó các nước Châu Âu hay các thuộc địa cũng đã thích ứng và sao chép tiếng anh trong công cuộc phát triển hoặc là "copy and paste" công nghệ của Anh. Chỉ riêng lý do này nếu là chưa tính đến yếu tố văn hóa thì nó cũng là lý do chính cho việc phát triển công nghệ và kinh tế của các quốc gia khác ngoài nước Anh.
Thứ ba là vấn đề nội tại của quốc gia: hiện tại thì các công nghệ tiên tiến như lưu trữ đám mây, các thư viện điện tử,... Công nghệ giờ đã giúp chúng ta khá nhiều về diện tích kho, mặt bằng, bảo mật, nhưng các tài liệu như giấy gỗ hay các công cụ lưu trữ vật chất vẫn không thể thiếu trong các kho lưu trữ của các quốc gia. Hàng năm các chi phí lưu kho, phát hành tài liệu, tiền,... có thể lên đến hàng tỷ đồng, khi so sánh với các quốc gia có chữ viết đơn giản và đa nghĩa thì chúng ta đã mất một phần rất lớn lợi thế cạnh tranh về chi phí. Trong thời đại toàn cầu hóa dần hoàn thành thì một bất lợi về chi phí hay lợi nhuận đều có thể là thất bại tiềm tàng về lâu dài cho mọi cá nhân hay tập thể. Khi muốn đất nước ta phát triển và tiệm cận đến các nguồn công nghệ tiên tiến nhất trên thế giới thì chúng ta cũng phải nên thay đổi các phương hướng phát triển, hiện giờ là chữ viết và thậm chí về sau chúng ta cũng phải thay đổi rất nhiều để có thể tiếp cận hay phát triển các lĩnh vực khác như văn hóa, đời sống, xã hội,...
Thứ tư là về phương diện của cá nhân: chúng ta thường có những lý do để giữ lại chữ quốc ngữ hiện tại, như là truyền thống của ông cha ta gây dựng; thay đổi lại thì mất nhiều thời gian; không thuận tiện cho việc học lại cũng như các thủ tục hành chính;... Và tôi cũng rất khó chịu khi nghe các câu như: dân Việt thì toàn là bảo thủ, khó bảo không chịu cải tiến. Trên thực tế các lý do chống lại sự thay đổi này xuất hiện là do chủ nghĩa lười biếng cá nhân, bảo thủ, không chịu cải tiến hay là do một lý do chính đáng nào khác nữa. Cũng như một trong nhiều lý do là "từ nhỏ đã quen với chữ quốc ngữ rồi giờ toàn dân phải học lại thật quá phiền phức" thực ra thay đổi chữ quốc ngữ thì vẫn giữ nguyên lại cách phát âm xa xưa. Và trong khi đó quan trọng nhất là các tầng lớp phải học lại chữ thì hầu như toàn những thế hệ trẻ tiếp thu và cải tiến rất nhanh, còn các thế hệ già hơn thì đã có những công việc mang tính phi ghi chép, đánh máy, và có chăng thì cũng đọc báo (có thể thay thế bằng nghe radio hay tivi). Vấn đề thời gian học lại tiếng cũng chỉ mất tầm 1 hoặc 2 tuần là đủ cho tầng lớp có trình độ từ phổ thông trở lên, quay lại vấn đề giao tiếp thì khi các du khách hay các nhà quản lý tài chính nước ngoài sang Việt Nam làm việc và du lịch cũng thuận tiện hơn cho việc học Tiếng Việt, cũng tạm biệt với câu nói "phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam". Việc này rất thuận tiện cho các bạn trẻ muốn tìm hiểu văn hóa nước ngoài cũng như trao đổi các vấn đề khác với mọi người nước ngoài.
Bản thân tôi cũng không thiên về việc cải tiến chữ quốc ngữ hay là giữ nguyên chữ quốc ngữ (vì tôi cũng chỉ ở trong cộng đồng người dân Việt Nam ta). Nhưng nếu muốn đất nước phát triển, tiếp xúc trao đổi văn hóa thì chúng ta phải hy sinh sự lười biếng của cá nhân để mà tạo ra một nền tảng văn hóa luôn thay đổi, luôn phát triển cho tầng lớp trẻ sau này sẽ là rường cột của quốc gia, một sự cải tiến thay đổi trong khoảng thời gian 2 tuần sẽ mang lại lợi ích lâu dài sau này cho đất nước chúng ta giúp ta có thể cạnh tranh lại được với các mối đe dọa tiềm tàng từ trên giáng xuống, cũng qua đó nâng cao tiềm lực mà bảo vệ lãnh thổ Việt Nam.
"Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam"

L_Ị_C_H + S_Ử

2020-04-04T20:47:00.000+07:00

JSDFAHK

Truyền thông là gì?

2020-03-28T11:04:00.002+07:00

jsdfjdsfs

Cơ hội để khởi đầu lại

2020-03-28T10:39:00.001+07:00

Khởi đầu lại sau đại dịch...

Từ Tây sang Đông

2020-03-25T07:47:00.002+07:00

Người mỹ và người Việt Nam phân biệt

Thuyết tất định và lịch sử.

2020-03-22T11:47:00.004+07:00

"Địa chính trị, khí hậu, khu vực,..." là các khái niệm đã quen thuộc với mọi người khi đã đọc qua các bài viết hay sách báo về chính trị, văn hóa hay kinh tế. Một cuốn sách "Súng, Vi Trùng và Thép" với mục đích chính là giải thích các tiến trình lịch sử loài người từ khởi đầu cho đến hiện tại, trong đó cuốn sách giải thích chủ yếu dựa trên sự lý giải về các khu vực, khí hậu, tài nguyên hạn hẹp,... Các lập luận chính của tác giả chủ yếu xoay quanh qua 3 yếu tố cơ bản là súng, vi trùng và thép:
_Súng: được tạo ra như một lợi thế từ những xã hội cạnh tranh lẫn nhau, ví dụ được trích dẫn là vùng Lưỡng Hà rồi sau đó chuyển dịch dần qua phía tây "Châu Âu"
_Vi Trùng:
_Thép:
Và cuối cùng là một trong những thời kỳ lên án của nạn phân biệt chủng tộc. Bắt đầu của cuốn sách tác giả cũng có nói đây không phải là một chương trình dùng để phân biệt chủng tộc. nhưng khi đọc sâu vào cuốn sách ta có thể thấy các từ như Âu-Á đã thắng Châu Mỹ, tại sao lại không có một câu hỏi là đang ra phải dùng từ Châu Âu mới đúng.

Tự do - Dân chủ

2020-03-21T22:11:00.003+07:00

Văn hóa "Đông - Tây":

Thể chế chính trị "Đông - Tây":

Các mặt đối lập"