e-planedo

Edmund Grimley Evans: Plej malofta Fundamenta vorto

mer, 30 Maj 2012 14:49:11 +0000

Blogero de Bernardo donis al mi la ideon elserĉi la plej maloftan Fundamentan vorton, do mi elŝutis la Universalan Vortaron en mian Kindlon kaj tralegis ĝin, esperante trovi iun elstaran strangaĵon, iun zibelon aŭ zizelon por amuzi min. Mi trovis, tamen, ke granda proporcio de la vortoj estas tre malofte uzataj, pro diversaj kialoj.

Ne surprize, la plej multaj vortoj, kiujn mi ne konis, estas nomoj de plantoj kaj bestoj. Estas malfacile diri ion pri la ofteco de tiaj vortoj. La plej multaj estas verŝajne tute bonaj vortoj kaj utilaj por tiuj, kiuj volas paroli pri la koncernaj vivuloj, sed al mi ili diras malmulton: alteo, daturo, didelfo, frangolo, genoto, hiskiamo, hortulano, huzo, kantarido, lojto, mopso, okzalo, petromizo, ploto, regolo, siluro, silvio, skolopo, sterledo, stipo, sturgo, urogalo, kaj la jam menciitaj zibelo kaj zizelo. Enestas pluraj nesalakvaj fiŝoj, dum mankas la maraj fiŝoj, kiujn oni plej ofte manĝas en mia regiono: eglefino, moruo, plateso, tinuso.

Zamenhof studis medicinon, kio eble klarigas la eneston de kelkaj medicinaj kaj veterinaraj terminoj: artrito (ŝajne kun la senco de podagro), ĉarpio, favo, ftizo, furunko, kankro, kataplasmo, krupo, kupo, lepro, peritoneo, pipso, pirozo, pliko, porfiro, skrofolo. Al hodiaŭa leganto la kolekto ŝajnas malaktuala. Mankas en la Universala Vortaro: apopleksio, gripo, infarkto, kancero.

Ĉu Zamenhof estis dando aŭ speciale interesiĝis pri teksaĵoj? La Universala Vortaro havas multajn vestajn kaj teksaĵajn vortojn, kiuj al mi ne ŝajnas tre utilaj: falbalo, flanelo, fusteno, galanterio, galono, gamaŝo, kalikoto, kamloto, katuno, marokeno, muslino, nankeno, pasamento, tafto, tulo.

Kial ĝuste la sekvaj mineraloj enestas? Aluno, borakso, cinabro, glimo, pirito, ... Menciindas ankaŭ kelkaj malnovmodaj kemiaj terminoj: azoto, potaso, sublimato, verdigro.

Tralegante la liston, oni renkontas plurajn okulfrapajn parojn de similaspektaj kaj similsencaj vortoj: fringo/fringelo, katuno/kotono, perĉo/perko, pino/pinio, tetro/tetrao, triki/trikoto. La paro katuno/kotono ĉiam ŝajnis al mi speciale freneza, kaj mi ĝojas, ke la sistemo ne disvastiĝis, tiel ke ŝtofo farita el lano nomiĝus "lono", ŝtofo el nilono "neluno", ktp.

Manĝaĵoj kaj trinkaĵoj el la Universala Vortaro: absinto, glaciaĵo, kapono, kringo, laktumo, maco, manao, oblato, portero, sardelo, vermiĉelo. Sed mankas kakao, kapsiko, nudelo, tomato kaj vodko!

Mono kaj unuoj: denaro, lodo, stofo, ulno, versto.

Homoj: ĉambelano, framasono, husaro, lunatiko, vasalo, veziro. Krom la oportune ĝenerala vorto moŝto enestas ankaŭ ekscelenco. Diablo scias, kiujn homojn oni devas alparoli per "ekscelenco".

Kristanaĵoj: Ne surprizas Pasko kaj la kunmetaĵoj ĉieliro kaj kristnasko, sed ... Anunciacio?

Vortoj, kiuj aspektas, kvazaŭ ili devus esti kunmetaĵoj: degradi, intermiti. Tiu lasta vorto troviĝas post inviti. Ĉu oni intermitis ... pardonu, intermetis ĝin malĝuste?

Enestas ankaŭ multaj veraj kunmetaĵoj kaj derivaĵoj. Kelkaj, kiel terpomo, restas plene aktualaj, sed pluraj estas hodiaŭ apenaŭ uzataj aŭ miskompreneblaj: baptano, ĉirkaŭmano, ĉirkaŭpreni, depago, disreviĝi, duonpatro, elpendaĵo, faleti, flankkurteno, irilo, jesigi, laktumo, manumo, mezonombro, ovujo, rampaĵo, rifuziĝi, signo de poŝto, sonserpento, superakvi, trouzi. Irilo estas amuza vorto. Se vi ne jam konas ĝin, simple demandu al vi, per kia ilo oni iras. Klare, ĉu ne? Mi mem neniam eliras el la domo sen miaj iriloj! Pri la vorto laktumo ekzistas eĉ Lingva Respondo, praviganta ĝin, sed mi pensas, ke nur unufoje mi vidis la vorton efektive uzata; se mi ĝuste memoras, temis tiam pri "buŝpleno da laktumo".

El multaj aliaj interesaj vortoj mi mencios ankoraŭ tri:

etato: Jen vorto, kiu neniam vere ekvivis en Esperanto.
partero: Se ĝi signifas nur teretaĝon, ĝi estas tre arkaika.
tornistro: Ĉu iu ajn dorsosako, aŭ specifa speco?

Fine mi devus nomumi mian elekton de "plej malofta vorto". Sed mi ne povas decidi, do mi proponos kvin kandidatoj:

atriplo: Planto, kiun homoj manĝas jam de miljaroj, ankaŭ en mia regiono. Ĉu mi hontu, ke mi ne konas ĝin?
cifono: Preseraro por ĉifono. Ĉu tiel en la unua eldono, aŭ nur en la represo, kiun mi konsultis?
fistulo: Medicina teknikaĵo. Mi estas tro naŭziĝema por plu diskuti.
gajlo: Vidante la vorton, mi rememoris, ke mia patro iam montris al mi unu sur branĉeto de kverko. Jen frua memoro el la infanaĝo. Ĉu intertempe mi denove okupiĝis pri la koncepto? Eble ne ...
trombo: Jen forta kandidato! El ĉiuj gravaj meteologiaj terminoj, kiuj povus meriti lokon en la Universala Vortaro, Zamenhof elektis ĝuste la ... trombon!

Luis Restrepo: Mi estas Bond, James Bond. Kaj vi ?

mer, 30 Maj 2012 13:38:54 +0000

Luis Restrepo: Kondamnita pro io kion li ne faris

mar, 29 Maj 2012 16:41:34 +0000

Desegnaĵo farita per Bitstrips.

Tonyo: La scienco naciista

dim, 27 Maj 2012 15:08:35 +0000

Certe legantoj eksterhispaniaj jam legis kaj pli-malpli konas pri la ekonomiaj problemoj en tiu ĉi lando. Alta senlaboreco, precipe ĉe junuloj, forta deficito, bankaj riskoj, ĝenerala prihakado de la ŝtataj buĝetoj, ktp. Plejmulto certe legis pri diversaj popolaj protestoj, kiuj fariĝis sufiĉe amasaj antaŭ kelkaj tagoj, pro la datreveno de la movado konata kiel la 15-M (pro la protestoj de la 15-a de majo pasintjara) aŭ la “indignuloj” (se vi sekvas min en Tŭitero, vi jam scias ke eĉ esperantistoj kunpartoprenis)

Eble kelkaj demandas sin kial homoj protestas se jam klaras ke necesas buĝetaj reformoj. La publikaj institucioj suferas pro grandaj ŝuldoj, kaj do devus entrepreniĝi reduktado de la elspezoj. Ĉu eble hispanianoj ne konscias pri tio?

Mi deziras tie ĉi defendi la tezon, ke ne Hispanio travivas ekonomiajn problemojn, sed ke suferas (la) individuaj hispanianoj.

Ekonomiko estas stranga scienco, kiu miaopinie tro fokusiĝas pri nacioj kaj ŝtatoj. Unue mi akceptu ke temas pri scienco. Mi havas dubojn pri tio kiam mi legas tekstojn, precipe analizojn kaj prognozojn, de ekonomikistoj en gazetaro kaj publikaj paroladoj, sed mi pretas koncedi ke veraj ekonomikistoj ne tiom simpligas aferojn kiel tio aspektas en la amaskomunikiloj. Kion mi tamen plurfoje observis estas ke ĝi estas naciista scienco.

Ne nur en tiaj publikaj medioj, sed eĉ en pli specialiĝintaj verkoj, ilia ĝenerala fokuso, kiu ofte aperas tiel banala ke ili eĉ ne rimarkas ĝin, estas la teritoria kaj administra organizado. Ili ja povas studi la efikojn sur la individuojn, sed la veran mezuron de ilia sukceso konsistigas la rezulto de la kolektivaj variabloj. Se la ĝenerala ekonomia kresko de la lando estas sufiĉe granda, apenaŭ gravas ke la diferencoj ene de la komunumo plivastiĝis aŭ ne.

Mi pretas akcepti ke plejmulto ne faras tion pro ia perversa kialo. Simple, tio sencas en multaj okazoj. Kaj mi ankaŭ ne neas ke en komplikaj socioj, kie ŝtato havas fortan influon en la ekonomio (kion mi cetere favoras), la ĝenerala publika bonfarto dependas de komunaj politikoj. Sed fokusigo en tiaj tutŝtataj aŭ naciaj aŭ regionaj vidpunktoj, kaŝas la dividon ene de la lando, kaj la relativan suferon de ties civitanoj.

Do, mi estas jam laca legi pri la problemoj de Grekio, pri la karaktero de la italianoj, pri la sufero de Portugalo. Por alilandanoj tio estas pli facila, ĉar tio forigas demandojn pri aliaj kaŭzoj, kaj maskas la riskojn super propra lando. Do, ne mirindas ke eĉ en Hispanio multaj homoj uzas tian argumentadon por alies problemoj, kaj mi legas similajn frazojn en eksterhispaniaj gazetoj, retejoj kaj forumoj, kiam ili komentas pri problemoj en mia lando.

Tamen, mi rifuzas paroli pri la problemoj de Hispanio, kiam mi senpere konstatas ke la problemoj falas tute malsimetrie super ĉiujn hispanianojn. Ekzemple: nuna registaro entreprenis kampanjon por redukti la elspezojn dediĉatajn al instruado kaj sanservoj. Tiu hakado falis sur la publikajn buĝetojn, sed neniel tuŝis la subvenciojn ricevatajn de la privataj servoj, kio nun multe fortigas tiun veton por privata edukado, tute subvenciata laŭ nuna sistemo, kaj dominata de katolikaj institucioj. Mi povus multigi la ekzemplojn, sed jen la lasta skandalo kiun ni suferas: la helpo al banko, antaŭe ŝparkaso privatigita, kiu pli ol duobligas la ŝparojn atingitajn en tiuj publikaj servoj.

Ĉiuj civitanoj de Hispanio konscias pri la ĝeneralaj problemoj. Ankaŭ la kaŭzo estas relative klara: la troa fokusigo dum lastaj jaroj en konstrua sektoro, kiu tro ŝveliĝis, super prudenta mastrumado. Sed eĉ se ĉiuj akceptas neceson alfronti kelkajn komunajn minacojn, multajn komencas ĉagreni la evidenta maljusteco de la relativaj postuloj falantaj super la civitanojn. Dum plejmulto el ni regule kaj honeste pagas niajn impostojn, la homoj kiuj fraŭdis dum lastaj jaroj estas pardonataj kondiĉe ke ili pagu pli malgrandan elcentaĵon. Dum reduktiĝas la sociaj helpoj por malriĉuloj, la elspezoj de la Reĝa kortumo preskaŭ restas senŝanĝaj (kaj la indigno povas eĉ kreski kiam ni ekscias pri la skandala konduto de la tuta familio, inklude de la ĉasado de elefantoj en rezervejoj de Bocvano!)

Jen kial, malgraŭ konscio pri la ĝeneralaj problemoj, ne mankas protestoj. Eĉ pli: por mi estas surprize ke la protestado ĝis nun estas relative milda. Parte pro timo, aŭ pro neklara konscio pri eblaj solvoj, aŭ pro divido inter la suferantoj, aŭ pro manko de socia organizado, aŭ pro la mildigo de la suferado danke al la forta familia teksaĵo ĉilanda, estas surprize kiom pacaj la manifestacioj estis ĝis nun, kaj kiom malmulte minacaj ili montriĝis por la aŭtoritatoj. Sed mi suspektas ke tiu indignado estas kaŝata de la surfaco, kaj povus eksplodi per ajna subita fajrero.

Fakte, unu el la kutimaj manieroj de la aŭtoritatoj dampi la ĝeneralan malkontenton estas plikreskigi la naciistan, patriotisman aŭ simple grupisman tendencon. Se vi kulpigas la grekianojn, vi jam havas propekan kapron. Tie ĉi en Hispanio, ne mankas reciproka kulpigo de centra registaro al regionoj, aŭ inverse, aŭ de unu regiono al alia. Lastatempe, subtenantoj de la centra registaro eĉ provis trovi patriotismajn temaron, revivigante aferojn kiel sopiro al reakiro de Ĝibraltaro, aŭ kulpigo al eksterlandaj komunikiloj. Kelkfoje iuj tavoloj provas kanaligi la ĉagrenon kontraŭ la enmigrintojn, bonŝance ĝis nun kun malmulta sukceso, sed mi suspektas ke, kiel okazis en Grekio, oni provos tion intensigi. Ĝis nun, ĉiuj ĉi manovroj ne montriĝis aparte sukcesaj, sed ili ankaŭ ne ĉesas.

Ĉiukaze, atentu pri la estontaj okazaĵoj. Ĉar la eksplikoj pri nacioj kaj ŝtatoj estas nur kurteno, kaj tre probable tiaj problemoj povas atingi individuojn en viaj landoj, eĉ se ili ankoraŭ ne alvenis al vi, dum la grandriĉulojn ĉiulandajn apenaŭ tuŝos la politikoj entreprenitaj de iliaj lakeoj en registaroj. Tiam tutmonda kunbatalado necesos.

Ĝirafo: Imre Madách: La Tragedio de L’Homo (2)

sab, 26 Maj 2012 10:54:26 +0000

La traduko fare de Kalocsay estas havebla rete:

Madách, Imre. La Tragedio de l’ Homo: Drama Poemo, tradukis Kálmán Kalocsay. Budapest: Corvina, 1965. 259 p.

Ĉiu sceno havas propran retpaĝon. Mankas paĝnumeroj. Kiel mi diris en mia unua ĉi-tema afiŝo, mi trovis nur kelkajn mian notojn, kiujn mi skribis en 1975.

Ŝajnas, ke la notoj referencas la 13an scenon. Okazas tie ŝlosila dialogo inter Adamo kaj la Terspirito. Adamo aspiras transcendi la materian mondon, sed la Terspirito avertas ke tiu vojo kondukos al pereo, ke la spirita ambicio de Adamo estas fakte ligata la la Tero kaj ne povas ekzisti sen ĝi. Ankaŭ Lucifero partoprenas en ĉi tiu argumento en kosma spaco, emfazante la vanecon de la teraj luktoj de Adamo. Sed Adamo konkludas alie.

Oni povas diveni, kiel ĉi tia afero influis al Szathmári.

David: PIV rete finfine

ven, 25 Maj 2012 17:16:44 +0000

Post longa atendado Plena ilustrita Vortaro de Esperanto nun estas alirebla rete. La projekto ankoraŭ estas beta, sed ŝajne fukcias bone. Mi estas denaske pigra; kaj sendube rigardos la grandiozan vortaron ekrane pli ofte ol fizike! Registriĝu senpage (kvankam donacoj eblas) ĉe vortaro.net

Ĝirafo: Esperanto: the one who hopes (documentary video)

ĵaŭ, 24 Maj 2012 15:01:26 +0000

I don't know how I could have forgotten to report on this before. A year ago I participated in a documentary on Esperanto done as a high school project. The student sent me a copy of her finished documentary, and eventually put it up on YouTube. Here is Israt Pasha's 32-minute documentary on Esperanto, "Esperanto: One Who Hopes", "starring" Anders Paulli Bertelsen, Neil Blonstein, Ralph Dumain, Ferdinand Cesarano, Renata Ventura.

I was a panelist at a symposium on L.L. Zamenhof at the UN on December 15, 2010, the lion's share of reportage of which was devoted to George Soros' surprise appearance. (You will see me and other participants in videos and photos.) Israt approached me afterward and asked me to participate in her documentary. I made a video of my responses to her queries some months later, when I was still recovering from a month-long illness.

In this documentary there are graphics, fragments of other videos, photos, voiceovers, and interspersed fragments of the various video interviews, and in some cases, voiceovers from those interviews. There are explanations of the language, personal experiences with it, various uses of the language (e.g. the news magazine Monato), the question of opposition to Esperanto, and various opinions on the role of Esperanto in the world, now and in the future. There is some "finvenkismo" (doctrine of the "final victory" of Esperanto as an international auxiliary language) in it, along with my refutation of same. The question of preservation of natural languages is addressed, with my dissenting opinion on the matter. My positive comments on the language and movement also appear at the beginning and end.

My translation of William Blake's "I feared the fury of the wind" is used as a voiceover at the end, coupled with a series of Esperanto & Zamenhof-related photos: I find this disconcerting because the harsh social criticism of Blake's poem has nothing to do with the Esperanto movement and does not match the manifestly positive images of Esperantists and Zamenhof.

There are other aspects of the documentary I find disjointed, partly because of the way fragments of the interviewees' videos are spliced together and the various themes of the documentary are developed. Anything else I would criticize would be the opinions of some of the Esperantists. Personal experiences and facts are inherently more convincing than half-baked propaganda (if not in the world at large, certainly in the case of Esperanto). Nitpicking aside, this high school student did an impressive job, with decent production values, and I applaud her effort.

Ĝirafo: Imre Madách: La Tragedio de L’Homo

mer, 23 Maj 2012 16:43:51 +0000

Bedaŭrinde, kiam mi legis ĉi tiun verkon en 1974, mi ne faris pli utilajn notojn. Jen la tuto notita de mi je la 31a de aŭgusto 1975:

Madách, Imre. La Tragedio de L’Homo, tradukis Kálmán Kalocsay. Budapest: Corvina, 1965. 259 p.

[Fin?]legite: 24an de junio 1974.

Interesa. Havas mankojn je saĝeco kaj filozofio. Mi ekpensis, ke Madách (Adamo) lernis nenion el la tuta aventuro. Mi devas relegi ĝin. La skemo estas interesa. Mi ŝatus krei propran miton, ŝanĝante la Adam-Evan skemon al io pli simila al [D. H.] Lawrence (ne-monogomia) kaj ŝanĝante la ecojn de Adamo kaj Eva.

Notu:
p. 226-7: Terspirito
p. 229: konkludo de Adamo

Nu, kion mi sciis en 1974-5? Kaj mi ne povas rememori, kion mi pensis. Mi povas diveni la kialon de aludo al Lawrence, kvankam mia opinio de la filozofio de Lawrence estas nun malfavora.

Tiutempe mi ne povis akiri anglalingvan tradukon. Post du jardekoj mi trovis iun anglalingvan tradukon en brokantlibrovendejo:

Madách, Imre. The Tragedy of Man; translated from the Hungarian by George Szirtes; introduction by George F. Cushing; illustrations by Mihály Zichy. New York: Püski Publishing, 1988.

Fakte, mi lernis la plejmulton da mia magra scio de hungara literaturo pere de Esperanto. Ŝajnas ankaŭ, ke pluraj hungaraj verkistoj, kvankam historie gravaj kaj siatempe influaj, ne estas bone konataj en Usono, eble en la anglofona sfero pli larĝe. Kaj nun, kiam mi serĉas la MLA Bibliography [bibliografion de la Modern-Lingvo-Asocio], mi trovas malmulton pri kelkaj specifaj hungaraj aŭtoroj.

Nun la hungara fenomeno kaptas mian intereson. La komenco estis re-engaĝo pri la verkaro kaj influoj je Sándor Szathmári. Sed mia intereso plilarĝiĝas. Mi bezonas ekkoni du verkojn de la fama hungara marksisma filozofo Georg [György] Lukács. Ambaŭ estis verkitaj en la hungara. La unua almenaŭ havas germanan tradukon; pri la dua mi scias pri nenia traduko; kaj mi trovis nenian anglan tradukon de iu aŭ la alia:

Lukács, György. Fejlo˝ désének története (1911) [= Entwicklungsgeschichte des modernen Dramas = Historio de la evoluo de moderna dramo]. Budapest: Magveto˝, 1978.

Lukács, György “Madách tragédiája” (1955) [La tragedio de Madách], en G. Lukács, Magyar irodalom, magyar kultúra, 570.

Ĝirafo: Discussing Dystopia: June 6th launch event for Voyage to Kazohinia

dim, 20 Maj 2012 14:50:42 +0000

I will be one of the participants in this event. All are invited to this free event. No preregistration is necessary. If you are reading this blog, I would appreciate hearing from you if you plan to attend, but this is not required. Here is the announcement:

Discussing Dystopia: June 6th launch event for Voyage to Kazohinia—
a classic that has been compared to Brave New World and Gulliver’s Travels

Wednesday, June 6, 7 pm.
Consulate General of Hungary
223 East 52nd Street, New York, NY
Sponsored by the Balassi Institute
(Hungarian Cultural Center)

In addition to readings and a short clip from Gábor Zsigmond Papp’s documentary film on the novel, the centerpiece of the book launch will be a panel discussion on dystopian literature past, present, and future. Moderated by novelist Edie Meidav (author of Lola, California and writer in residence at Bard College), the discussion will feature guests including writers Benjamin Hale (author of The Evolution of Bruno Littlemore) and Anna North (author of America Pacifica), Gregory Moynahan (Associate Professor of History, Bard College), Francesco Crocco (Assistant Professor of English, Borough of Manhattan Community College), and Ralph Dumain (independent scholar, librarian, and creator of www.autodidactproject.org).

More on the discussion’s moderator: Edie Meidav is the author of the critically acclaimed novels Lola, California, Crawl Space, and The Far Field: A Novel of Ceylon. Her work has appeared in Conjunctions, Guernica, Ms., The Village Voice, and elsewhere. Writer in residence at Bard College, she has received Lannan and Howard fellowships, the Bard Fiction Prize for Writers Under 40, a Fulbright, and a Kafka Award for best novel by an American woman. She divides her time between California and New York.

* * * * *

Jen traduko de parto de la anonco pri ĉi tiu venonta evento en Novjorko la 6an de junio, en kiu mi partoprenos. La evento okazos entute anglalingve. Ĉiuj en aŭ ĉirkaŭ Novjorko tiutempe estas invitataj. Vi ne devas sed mi preferus ke vi informu min pri eventuala ĉeesto, por mia informo.

Diskutante Malutopion: Lanĉ-evento la 6an de junio por Vojaĝo al Kazohinio —

[Rigardu la lokon kaj horon supre]

Aldone al deklamoj kaj mallonga eltiraĵo de dokumenta filmo pri la romano fare de Gábor Zsigmond Papp, la precipa parto de la evento estos grupdiskuto pri malutopia literaturo de la pasinteco, aktualo, kaj estonteco, gvidota de romanisto Edie Meidav . . . Aliaj diskutontoj estas verksitoj Benjamin Hale kaj Anna North, Gregory Moynahan (profesoro pri Historio, Bard College), Francesco Crocco (profesoro pri anglalingva literaturo, Borough of Manhattan Community College), and Ralph Dumain (sendependa klerulo, bibliotekisto, kaj kreinto de retejo The Autodidact Project) . . .

Ĝirafo: Sándor Szathmári rete & bibliografie

dim, 20 Maj 2012 12:50:48 +0000

Tra la monato de majo mi prilaboras la jenan retpaĝon kaj enretigon de pluraj verkoj de kaj pri Szathmári:

Sándor Szathmári (19 Junio 1897 – 16 Julio 1974): Bibliografio & Retgvidilo /Bibliography & Web Guide
Kompilis / Compiled by Ralph Dumain

De Szathmári mi enretigis:

Epilogo de la Aŭtoro je Peto de la Eldonisto
“Mi ĉiam skribis pri la homo. . .”: Intervjuo kun Sándor Szathmári [Vilmos Benczik]
Arto de la Penso
Péter Illéssy
Julio Baghy
Urania
“La Poeto” de Frigyes Karinthy, tradukis Sándor Szathmári

Pri Szathmári mi enretigis:

“El la eĥoj de la verkaro de Szathmári”
Sándor Szathmári (1977) / Postparolo (1988) de Vilmos Benczik

Jen miaj novaj tradukoj el Szathmári al la angla:

Epilogue By the Author at the Request of the Publisher
Sándor Szathmári pri / on Julio Baghy (Excerpt from original with English translation)

Mi prilaboros pluan rilatan materialon por enretigo. Pro diversa helpo mi dankas al Valentin Melnikov, Carlo Minnaja, Gary Mickle, Paul Olchvary, kaj Charles R.L. Power.

Ĝirafo: The Utopian Vision of Sándor Szathmári (podcast)

dim, 20 Maj 2012 09:57:15 +0000

"The Utopian Vision of Sándor Szathmári" (6 May 2012) is the 6th hour-long episode of my show Studies in a Dying Culture hosted by Think Twice Radio. Click to find my shows including this one. Summary:

5/6/12 The Utopian Vision of Sándor Szathmári

We examine the fiction and ideas of Sándor Szathmári (1897–1974), eminent Hungarian & Esperanto writer, author of utopian & dystopian fiction, futuristic & science fiction, philosophical & social satire. His novel Voyage to Kazohinia, written in 1935, ranks with the dystopian literature of the time—Zamyatin, Huxley, and Orwell. Szathmári is little known in the English-speaking world, but this is about to change with the imminent publication of the English translation in the USA by New Europe Books. In this episode we summarize the novel and Szathmári’s 1964 novella “Machine-World” published in Esperanto, with special attention to the underlying conceptual structure of Szathmári’s fictional universe. It is also fitting to commemorate Szathmári this year, the 125th anniversary of Esperanto in the public arena.
(57:44)

* * * * *

Jen mia tuthora podkasto en la angla lingvo pri Szathmari: "The Utopian Vision of Sándor Szathmári" [La Utopia Vizio de Sándor Szathmári]. Ĉi tiu estas la 6a registraĵo de mia radioprogramo "Studies in a Dying Culture" ["Studoj pri Mortanta Kulturo"— titolo prenite el la verkaro de Christopher Caudwell, martiro de la Hispana Civila Milito] sub egido de "Think Twice Radio" [Repensu-Radio]. Alklaku por trovi la programon. Jen traduko de la resumo:

Ni ekzamenas la fikcion kaj idearon de Sándor Szathmári (1897–1974) — eminenta hungara kaj esperantista verkisto, aŭtoro de utopia & malutopia fikcio, futureca & scienc- fikcio, filozofiaj & sociaj satiraĵoj. Lia romano Vojaĝo al Kazohinio, verkita en 1935, enviciĝendas en la malutopian literaturon de la epoko — kun Zamyatin, Huxley, and Orwell. Szathmári estas apenaŭ konata en la anglofona sfero, sed ĉi tiu situacio ŝanĝiĝos per la nuna eldono de la angla traduko en Usono de New Europe Books [Noveŭropaj Libroj]. Ĉi-okaze ni resumas la romanon kaj la novelon Maŝinmondon publikigitan en 1964, kun aparta atento al la baza koncepta strukturo de la fikcia kosmo de Szathmári. Taŭgas ankaŭ soleni la verkaron de Szathmári ĉi-jare, okaze de 125a datreveno de publika inaŭguro de Esperanto mem.
(57:44)

Luis Restrepo: Doni solvon anstataŭ klarigi ĝuste kion vi volas

ven, 18 Maj 2012 19:56:39 +0000

Desegnaĵo far Clive Goddard, kun © Kopirajto de "Oxford Creativity".

Ĝirafo: John I. Francis: "La Tento de Kul"

ven, 18 Maj 2012 17:29:28 +0000

Antaŭ pluraj jaroj mi tradukis mian favoratan novelon de John Francis anglalingven:

"The Temptation of Kul"

Finfine, helpe de alia esperantisto, mi enretigis la originalon, ne el la libro, sed el iama gazeto Belarto (n-ro 1, aprilo 1958) kun la originalaj ilustraĵoj de Jan Schaap:

"La Tento de Kul"

Antaŭ pluraj jaroj la literatura rondo de la Esperanto-Societo de Vaŝingtono diskutis ĉi tiun novelon je mia iniciato. La grupo tiuokaze konsistis el mi kaj tri esperantistinoj. Ili ne ŝatis ĝin. Eble venontfoje la rezulto estos alia.

Birke kaj Bertilo: Blogo-kolapso

ĵaŭ, 17 Maj 2012 18:41:56 +0000

Eble vi rimarkis, ke lastatempe tiu ĉi blogo estis malŝaltita pro teĥnikaj problemoj. Bedaŭrinde pro tro entuziasma forviŝado de spamo mi – Bertilo – sukcesis forviŝi la lastan blogaĵon, kaj ankaŭ multajn el la lastaj komentoj (Birke estas tute senkulpa). Aldone al la malbonŝanco tute mankis rezervaj kopioj de la lasta tempo (ankaŭ tio estis mia kulpo…).

Nun mi almenaŭ per magio restarigis unu perditan blogaĵon, sed multaj komentoj estas senespere forvaporiĝintaj. Mi petas pardonon!

Nun mi devas elpensi ian protekton kontraŭ tiaj katastrofoj…

Luis Restrepo: Du malaj kialoj por unu sama konduto

mer, 16 Maj 2012 10:40:38 +0000

Hodiaŭ mi aŭdis anekdoton pri sinjoro Rafael Nuñez, kiu estis prezidento de Kolombio kaj aŭtoro de la teksto de nia nacia himno. Jen ĝi:

Iam kolombia sinjorino, kiu lin konis, renkontis lin en la urbo Liverpool, kaj rimarkis ke li vestis palton iom aĉan, do ŝi diris al li pri tio, tamen li respondis:
— Trankviliĝu. Tio ne gravas, ĉar tie ĉi neniu scias kiu mi estas.

Jarojn poste, jam en la urbo Bogoto kaj kiam li estis prezidento, novan fojon la sama sinjorino renkontis lin, kaj, rimarkinte ke li uzis la saman aĉan palton, denove sugestis al li ke tia vestaĵo ne estis konvena por li. Tamen, ĉi-foje li respondis:
— Trankviliĝu kara sinjorino. Tio ne gravas, ĉi tie ĉiuj scias kiu mi estas.

Luis Restrepo: Konverĝo de pentrado kaj fotado

mer, 16 Maj 2012 10:36:08 +0000

Antaŭe, en pasintaj epokoj, estis tre facile distingi inter pentraĵo kaj fotaĵo, kaj fotado estis preskaŭ sinonimo de bildo-kapto pri realaĵo, pri io ekzistanta aŭ ekzistinta.

Tamen, en la nuna epoko, epoko de ciferecaj kaptado kaj procezado de bildoj, io kiu ŝajnas "fotaĵo" ne necese estas atesto pri realaĵo.

Tiu ĉi simpla pensaĵo naskas ĉar dum la ĵuspasintaj tagoj mi esploris pri la eblecoj kiujn donas al fotanto/fotisto programoj kiel:

Photoshop de Adobe
Inpaint de Teorex
Portrait Professional Studio de Anthropics Technology
FaceMixer de Abrosoft

Luis Restrepo: PIV oficiale en la reto

mer, 16 Maj 2012 10:34:32 +0000

Bone, finfine aperis PIV (Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto) en la reto, oficiale:

http://vortaro.net

Tamen. mi deziras ke oni povu uzi ĝin pli publike kaj facile: Sen tia deviga registriĝo.

Pri la historio de la projekto vi povas legi artikolon en Libera Folio.

Nu, kiel ĉiam kaj pri ĉio, kelkaj homoj havas neŝatan opinion pri PIV, ekzemple:

La artikolo PV KAJ PIV, far Anna Lowenstein.
La artikolo Heroa verko – kun mankoj, far Bertilo Wennergren.

Luis Restrepo: Ĉu la hispana reĝo ne plu ĉasos ?

mer, 16 Maj 2012 10:20:54 +0000

Edmund Grimley Evans: "En okcidento nenio nova"

mar, 15 Maj 2012 22:22:41 +0000

Edmund Grimley Evans has added a post:

Mi nun legas la faman romanon de Erich Maria Remarque, "Im Westen nichts Neues". Efektive mi legas la Esperantan tradukon, "En okcidento nenio nova", kiun mi en 2010 metis en liston de "100 plej legindaj tradukaĵoj" (esperanto.net/literaturo/tradukita/legindaj.html), tiam ankoraŭ ne leginte ĝin.

Laŭ Vikipedio (eo.wikipedia.org/wiki/En_okcidento_nenio_nova), la originalo aperis en 1929, samjare kiel la Esperanta traduko. Tamen, la kopirajtomesaĝo sur paĝo 2 de la Esperanta traduko mencias la jaron 1928. Ŝajne la originalo aperis libroforme en 1929, sed felietone jam en la fino de 1928.

Cetere, ne estas mistero pri la "kvar" tradukintoj, kiel sugestas la vikipedia artikolo. La antaŭparolo sur paĝo 3 eksplicite nomas ilin, eĉ diklitere: "ni komisiis la tradukon al kvar spertaj samideanoj, nome al ĉefredaktoro Teo Jung, redaktoro Jos. Berger, Prof. D-ro Hans Ellinger kaj instruisto W. Hoffmann".

Mi ne bedaŭras, ke mi metis la libron en mian liston. La priskriboj de vivado kaj mortado en la tranĉeoj estas simplaj kaj rektaj, ĉar faritaj el la vidpunkto de simpla soldato, sed pro tio ne malpli frapaj, kaj ankaŭ la priskriboj de fremdiĝo, dum Paul Bäumer vizitas la hejmon dum forpermeso, estas kredindaj kaj pensigaj. La traduko estas akceptebla kaj tute ne malbona, se konsideri ĝian aĝon kaj la rapidecon, kun kiu oni devis pretigi ĝin.

(Ĉu iu povas diri al mi, kio estas la "lumombreloj" en la originalo? Temas pri paraŝutaj torĉoj en la ĉielo super la tranĉeoj, sed ĉu pafitaj tien per raketo aŭ faligitaj el aviadilo, mi ne povas esti certa. Ankaŭ "lumraketoj" estas menciitaj.)

Kiam li verkis la romanon dum kelkaj monatoj en 1927, Remarque ankoraŭ ne estis fama, kaj li ne tuj povis trovi eldoniston, sed post la apero la libro tre rapide furoris: vendiĝis milionoj da ekzempleroj en dekoj da lingvoj jam antaŭ 1930. En Germanio necesis, ke ĝi vendiĝu rapide, ĉar ne tre longe ĝi rajtis vendiĝi. La nazioj malpermesis ĝin, kompreneble, kaj publike bruligis ĝin. Remarque eskapis eksterlanden, sed lia fratino ekzekutiĝis en 1943, oficiale pro malpatriota komento, sed supozeble ankaŭ pro tio, ke ne eblis kapti la fraton.

Kiom da homoj nun legas la libron, mi ne scias. Preskaŭ ĉiu konas la titolon, sed oni neniam rekomendis ĝin al mi, kiam mi demandis pri legindaj verkoj en la germana. Mi supozas, ke multaj homoj jam legis ĝin, iulingve, aŭ vidis la filmon el 1930. Ŝajne oni ĝuste nun faras novan filmon, kiu aperu en 2013. Aŭ eble oni refaras la antaŭan filmon. Holivudo ŝatas recikligi.

Promene: TEJO kreas eventojn por Libera Folio

mar, 15 Maj 2012 17:05:18 +0000

Demisiis Paulína Kožuchová, la ĝenerala sekretario de TEJO. Łukasz Żebrowski, ĝia prezidanto kaj respondeca pri “homaj rimedoj” respondis en Libera Folio la demandon: “Kial tiom da homoj demisias?” Kiel unuan el tri kaŭzoj li elektis la jenan: Ni en la … Continue reading →