e-planedo

Akvosfero: kato senbride

mer, 11 Nov 2009 14:35:53 +0000

    kato senbride
    kuregas kaj kriegas —
    nokta ventego

Luis Restrepo: Humuro por la 11a de Novembro

mer, 11 Nov 2009 13:35:32 +0000

Beĉjo: Mi, travivanto de gripo

mar, 10 Nov 2009 16:26:00 +0000

Gripo ne mortigis min sed faris mian vivon mizera! Lastsabate vespere tre rapide simptomoj de gripo aperis en mi. Mi ne scias, ke ĉu tio estis la gripo H1N1 aŭ la ordinara sezona gripo, sed tuto de la semajnfino mi estis senpotenca. Kontraŭe al malvarmumo siptomoj de gripo kulminas tre rapide (2-3 horoj). Do sabate nokte mi havis altan febron kaj neelteneblan doloron je la kapo kaj muskoloj. Mi ripozis dimanĉe kaj lunde sed ankoraŭ (marde) ne estas tute resanigita. Post kulmino de ĝiaj simptomoj se ne okazos medicinaj komplikaĵoj ofte necesas fari nenion kaj la gripo kun tempopaso malaperos (imuna sistemo de la korpo malaperigos ĝin). Malgraŭ tio, la simptomoj de gripo povas daŭri dum unu semajno ĝis dek tagoj (dum tiu periodo mia vivo estos mizera).

Akvosfero: ĉielan pecon

mar, 10 Nov 2009 14:14:06 +0000

    ĉielan pecon
    revidi tra fenestro
    post kvar monatoj

Ĝirafo: Borges en Esperanto (7)

mar, 10 Nov 2009 13:51:27 +0000

Mi elfosis el mia arkivo kaj enretigis la jenajn verkojn de Jorge Luis Borges:

Hajkoj kaj Tankaoj, tradukis Carlos A. Castrillón

"La Sudo", tradukis Enio Hugo Garrote

La jena traduko aperis en la libro La Sekreta Miraklo de Jorge Luis Borges (Kaliningrado: Sezonoj, 2008):

La Viro ĉe la Sojlo, tradukis Liven Dek

Kaj aŭskultu la podkaston:

Kaliningrada Esperanto-Podkasto, n-ro 15

Notu denove la podkaston de "Emma Zunz":

Kaliningrada Esperanto-Podkasto, n-ro 12

Meksikurbo: Tago de la mortintoj

mar, 10 Nov 2009 08:52:53 +0000

dia de muertos
Cargado originalmente por ·júbilo·haku·

Antaŭ unu semajno, ĉe Meksiko, oni festis la tago de la mortintoj, ĝi estas festista la sama tago ol la katolika "tago de la kredemaj mortintoj", sed meksike ĝi estas miksita kun antaŭ hispanaj kutimoj...

Aztekoj kredis je la reveno de la mortintoj, dum unu tago, iliaj animoj revenis al al mondo de la vivuloj por kunesti siajn familianojn...

Oni kredas, do, ke ili, la animoj de la mortintoj, aperas ĉe la tombejoj, kaj ili ŝatas manĝi kaj trinki sian plej volataj aĵojn...

Do en multaj partoj de mia lando, oni tranoktis por atendi la reveno de la amaitaj anomoj....

Krom la vizitado al tombejoj, oni ofte metas 'altaron' por ili, kun fotoj, manĝaĵoj, trinkaĵoj, ludiloj (se por infanoj), sukeraj kranioj, kaj floroj....

jen pli da fotoj: ĉe flickr [1] [2]

Promene: leipzig-operejo

mar, 10 Nov 2009 00:32:46 +0000

Unua bildtitolo: La revolucia muziko de Luigi Nono skuas la murojn de miljaroj.
Dua bildtitolo: La Operejo de Leipzig fotita nokte sen stativo.

Ĉiaŭtune en Germanio okazas diversaj festoj rememorige al la Paca Revolucio en 1989. Hodiaŭ antaŭ 20 jaroj falis la Berlina Muro. Tio apartenas al la gravaj historiaj eventoj de la 20-a jarcento, ĉar la Berlina Muro estis simbolo de la Malvarma Milito. La falo de la Berlina Muro markas finon de epoko: ne nur la finon de la Malvarma Milito, sed ankaŭ la finon de la reala socialismo laŭ sovetia modelo. La esencaj trajtoj de la nova, nuna epoko ŝajnas al mi ankoraŭ ne tre klaraj. Eble la Berlina Muro estis nur antaŭsigno de eĉ pli grava epokofino: la fino de la eŭrop(deven)a hegemonio super la planedo Tero.

Kelkajn privatajn rememorojn pri la Paca Revolucio en Leipzig vi povas legi en mia artikolo Akra municio. Rememorojn pri la falo de la Berlino Muro mi ne havas. Malgraŭ ĝia historia graveco tiu evento ne tuŝis mian koron. Poste iu provis konvinki min, ke tiam mi fariĝis “libera”. Sed evidente ni havis diversajn komprenojn de libereco. Jes, dum la Malvarma Milito estis pli komplike transiri la okcidentan limon de GDR. Tamen, rigardu mapon de Eŭrazio: okcidenta Eŭropo estas nur eta postaĵo de grandega kontinento. Kial mi sentu klaŭstrofobion, se la mondoparto oriente de la Fera Kurteno vastas ĝis Pacifiko? Eble mi tiam malpli kontentus, se okcidenta Eŭropo same interesus min kiel orienta Eŭropo kaj Siberio. Tiel ne estis kaj tial la falo de la Berlina Muro al mi estis nura gazeta novaĵo. Nur post preskaŭ du monatoj mi mem vizitis Okcidentan Germanion (fakte Okcidentan Berlinon, kiu oficiale ne apartenis al FRG).

Manko de rememoro ne melhelpu festadon! Mi solenis la Murofeston en operejo (jam dimanĉe, hieraŭ). La artistoj havis vere spritan ideon. Dediĉe al la Paca Revolucio ili surscenigis operon pri fiaskintaj revolucioj laŭ metodo de socialisma realismo: Al gran sole carico d’amore de Luigi Nono. Verŝajne nur malmultaj konas tiun komponiston kaj tiun operon; tamen li famas inter fakuloj. Fakte mi ne estas fakulo. Intelekte mi ne komprenas muzikon; mi komprenas ĝin nur naive. Mi ne kapablas legi partituron kaj ne ludas instrumenton krom trilfajfilo. Tamen, mia naiveco ŝajne helpas kontraŭ antaŭjuĝoj, ĉar miaj muzikaj preferoj ofte kongruas kun tiuj de la fakuloj. Mi ŝatas tiel nomatan “seriozan” muzikon. Ne nur klasikan muzikon, sed ankaŭ la Novan Muzikon, kies plej fama komponisto estis Arnold Schönberg.

Luigi Nono (1924—1990) laŭdire verkis serian muzikon, sed kiel naivulo mi ne povas prijuĝi, ĉu Al gran sole carico d’amore estas tipa ekzemplo de seria muziko. La muzikan aspekton mi povas priskribi nur malklare: la sonoj promenis tra la spaco, aperis apenaŭ rimarkeblaj nuancoj, kelkfoje longaj silentoj. Necesis la plenaj fortoj de la operejo: granda orkestro (kun unu ĉef- kaj du teledirigentoj), 20 solistoj, malgranda koruso, granda koruso kaj sonbendo (sonbendaj sonoj oftas ĉe Nono). Mi supozas, ke la muzikan parton de tiu avangarda opero ankaŭ fakuloj komprenas nur post plurfoja lego de la partituro.

La opera titolo Al gran sole carico d’amore (Sub la granda suno de amo ŝarĝita) estas itala traduko de verso el poemo de Rimbaud: Le Mains de Jeanne-Marie (La manoj de Jeanne-Marie). La literatura figuro Jeanne-Marie de Rimbaud havis realan modelon: Luise Michele (1830—1905), elstara gvidanto de la Pariza Komunumo en 1871. Ŝi batalis precipe kontraŭ la subpremo de virinoj. Virinoj estas la plej gravaj figuroj de la opero. Ĝi rakontas pri revolucioj el la vidpunktoj de virinoj. Sufiĉe malofta vidpunkto en historiaj libroj.

Temas pri jenaj historiaj eventoj: la Pariza Komunumo, la Rusa Revolucio de 1905, la Laboristaj Ribeloj en Turino post 1950, la gerilaj bataloj en Kubo kaj Bolivio, la Vjetnama Milito. Same realaj estas multaj figuroj de la opero: kantas aŭ parolas ekzemple Marx, Lenin kaj Fidel Castro per originalaj tekstoj. Se la tekstoj fariĝas tro sekaj, la reĝisoro prezentigas ilin kiel pupteatraĵojn.

En la opero la revolucioj ne sinsekvas kronologie. La tuta historio ŝajnas daŭre aktuala kaj samtempa. La enhavo de Al gran sole carico d’amore ne bazas sur fablo, sed sur kelkaj ideoj. La plej grava ideo, kiu aperas plurfoje kaj elstare, estas admono: Pensu memstare! Ĉiuj spektantoj ricevis ankaŭ ruĝan karteton kun la surskribo: Pensu memstare!

Posted in Germanio, historio, politiko Tagged: Luigi Nono, muziko, revolucio

Tonyo: Dilemo

lun, 09 Nov 2009 19:24:26 +0000

Denove oportuneco aŭ hazardo en la verkado por Libera Folio. Mi verkis tie pri afero kiu cerbumigas min, de antaŭ iom da tempo: ĉu ni esperantistoj devas fari ĉion senpage. Konkrete, kial ni devas volontule esperantigi la retejojn de grandaj entreprenoj, kiel Google, Facebook aŭ Twitter? Mia tezo estas ke en tiaj kazoj plej logike estus ke ili kompensu nian laboron, ĉu ne?

Sed apenaŭ duonhoron post la publikigo de tiu tezo en Libera Folio, venis mesaĝo de amiko, kiu demandis ĉu mi kontribuus en la tradukado de komerca entrepreno (evidente multe malpli granda). Kion fari en tiu ĉi kazo?

Luis Restrepo: Plia duakta teatraĵo de Hugo Chávez

lun, 09 Nov 2009 19:14:12 +0000

Luis Restrepo: Claude Lévi-Strauss

lun, 09 Nov 2009 16:47:46 +0000

La pasintan 30an de oktobro mortis Claude Lévi-Strauss.
Kompreneble, pri tio en la amaskomunikiloj (kiel -mi rememoras- okaze de la morto de Peter Ducker en novembro de 2005) ne estis tiom da bruo kiel okaze de la morto de Michael Jackson.

Claude Lévi-Strauss, unu el plej grandaj intelektuloj de la 20a jarcento, estis Franca antropologo kies laboro en etnologio estigis la evoluadon de strukturismo kiel metodo por kompreni socion kaj kulturon. Li naskiĝis en juda intelektulara familio en Bruselo, Belgio, en 1908. Lia patro estis artisto.

Lévi-Strauss studis leĝon kaj filozofion ĉe la Universitato la Sorbonne en Parizo. Li tiame instruis en mezlernejo. En 1935, li aliĝis al Franca kultura misio irante al Brazilo kiel vizitanta profesoro ĉe la Universitato de San-Paŭlo, kie li instruis de 1935 ĝis 1939. Dum ĉi tiuj jaroj, li faris kelkajn ekspediciojn en la Amazonan pluvarbaron por fari gentoesploran kamplaboron. En 1939, Lévi-Strauss revenis al Francio por helpi en la penado de la Dua Mondmilito, sed li fuĝis al NovJorko post kiam Francio estis invadita far Germanio. Dum la cetero de la milito, li instruis en la Nova Lernejo por Socia Esplorado, kie li formis profesiajn rilatojn kun Franz Boas kaj Roman Jakobson.

Lévi-Strauss revenis al Parizo en 1948. Li ricevis doktorecon de la Sorbonne post kiam li proponis kiel liaj tezoj "La Familio kaj Socia Vivo de la Nambikwaraj Indiĝenoj" kaj "La Elementaj Strukturoj de Parenceco". Tiu ĉi lasta laboraĵo estis publikigita en 1949 kaj tuj priaklamita kiel grava kontribuaĵo al antropologio de parenceco. En 1959, li akceptis la katedron pri socia antropologio ĉe la Supera lernejo de Francio (Collège de France). Ĉirkaŭtiame li eldonis la verkon "Struktura Antropologio", kolekton de eseoj pri strukturismo. Li ankaŭ klopodis evoluigi antropologion kiel studobjeko en Francio per kreo de studlokoj tiutemaj, interalie la Laboratorion por Socia Antropologio. Ĉi tiu estis ankaŭ la hejmo de la revuo "L’Homme", kiu eldonadis antropologiajn esplorojn.

Lévi-Strauss estis elektita en la Francan Akademion en 1973. Li ricevis la Premion Meister-Eckhart por Filozofio en 2003.

Lévi-Strauss aplikis strukturan analizon al studo mitologio. Li provis respondi la demandon pri kial mitoj el la tuta mondo estas tre similaj. Li trovis la respondon ne en ilia enhavo sed en ilia strukturo.

La heredaĵo el li inkluzivas lian teorion pri kiel laboras la homa menso, kio povus esti lia plej grava scienca kontribuaĵo. Li argumentis ke homoj progresas ekde natura stato al kultura stato ĉar ekzistas leĝoj aŭ mekanismoj en siaj cerboj. Tio signifas, ke homoj vere ne posedas liberan volon sed ke ili estas la produktoj de mekanikaj evoluaj fortoj.

—————
Fonto anglalingva:
Birx, H. J. (eldonisto): Encyclopedia of Anthropology, ISBN 0761930299, Eldonejo Sage, 2006, paĝoj 2137-2138.

Akvosfero: vintra komenco

lun, 09 Nov 2009 14:27:50 +0000

    vintra komenco —
    en la korpo sternita
    fariĝas plumbo

Luis Restrepo: Dek jarojn poste

lun, 09 Nov 2009 10:31:35 +0000

Hodiaŭ mi pubilikigas artikolon far S-ro Fernando Londoño Hoyos, kolombia advokato kaj eksministro pri ŝtato kaj justeco.

DEK JAROJN POSTE
Far: Fernando Londoño Hoyos
[Tradukita en Esperanton far Luis Guillermo Restrepo Rivas]

« Malantaŭe restas la senfinaj paroladoj, la malĝentilaĵoj, la neklaraj promesoj kaj la blankaj mensogoj. Dek jarojn post la inaŭguro de Hugo Chávez kiel prezidento de Venezuelo, al la popolo restas nur fronti sian ruinigan realaĵon.

Tiu elementa streĉo de kritika konscio devus esti farita antaŭlonge. Sed la amasoj flamiĝintaj en la stratoj pensas malmulte. Longe antaŭ Chavez, tion eltrovis Mussolini kaj Hitler, tiuj du mastroj nesuperitaj pri la arto pritrakti tumultojn.

La psikologio de homamasoj estas entuziasmiga fako de politika scienco. Ĉar malfacilas kompreni ke riĉa popolo toleru sian trenadon al la keletaĝo de mizero sen provi proteston, sen lasi eĉ registron.

Sed tiel okazas la aferoj. Inter vakuaj paroladoj kaj histrionaj grimacoj, Fidel Castro portis la kubanojn ĝis la randon de senhaveco kaj tion rimarkis nur tiuj kiuj kuraĝis spiti la danĝerojn de furiozanta maro prefere ol elporti la deliraĵojn de abomeninda megalomaniulo.

Sed nun nia afero estas la Venezuelo de Hugo Chávez. Tiu, kiu nur havis spacon por aŭdi paroladojn de la plej malbona gustumado, vesti sin per ruĝaj ĉemizoj kaj kriegi sloganojn kontraŭ la satanisma imperio, kontraŭ la riĉuloj, kontraŭ la pastroj, kontraŭ la najbaroj, kontraŭ ĉiuj. Kio restas finfine?
Nu io simila kiel kutime. Se en unu el siaj finaj pedagogiaj penoj Castro instruis la kubanojn pri la uzo de riza kuirpoto, tiu lasta novaĵo el ĝia groteska teknologio, Chávez devigiĝis instrui kiamaniere bani sin en tri minutoj.
Kompreneble ke ne ekzistas akvo. Ĉar dum dek jaroj ne estis loko por konstrui akvo-rezervejojn kie konservi ĝin por la someroj antaŭvideble longaj. La kvazaŭ-senfinaj naftaj rimedoj foriris por apogi balotadojn de kundiboĉuloj, por konsenti ŝtelojn far la "Boli-burĝaro" kaj por neimagebla karnavalo de nekompetenteco kaj neefikeco.

Tamen ian konsolon devas havi la venezuelanoj. Okazas ke ilia angoroo ne limiĝas al manko de akvo por sin bani, sed ke ankaŭ ili ne havas elektron por laborado, por kuirado, por alfronti la neelteneblan varmon per iom da klimatizo. Ĉar la lando plej riĉa je nafto en la tuta kontinento, mankante akvo, ankaŭ ne konstruis termoelektrajn centralojn. Nek akvo, nek elektro. Tio estas la perfekta kombino de malbonaĵoj por malesperigi iun ajn, sed precipe la simptomo de terura bilanco de ĉi tiu anstataŭigo de publika administra sistemo per la komunisma folkloro reganta.

Nehavante akvon por sin bani nek elektran energion por supervivi en ĉi tiu jarcento de industriigo kaj teknologio, venezuelanoj havos tempon por mediti kion okazis al ili. Kaj ili rimarkos kun hororo ke sia nafto-produktado estas plonĝinta. Ke siaj havenoj, siaj ŝoseoj, siaj flughavenoj estas tiuj samaj de dek jaroj antaŭe, sed dek jarojn pli maljunaj. Ke tiu sia estas la lando kun plej alta inflacio en Ameriko kaj la vivtena kosto fine sufokos ilin. Ke ili jam produktas nenion kaj devas aĉeti ĉion se ili ne volas vidi malplenajn la bretojn de siaj vendejoj. Ke el siaj internaciaj monrezervoj nenion restas, kaj el tiom multe da blufado nur aperas en la bilanco ultrasonaj aviadiloj kiuj ne utilas por kapti la ŝteliston, la rabiston, la pasantan murdinton, kiuj estas la solaj veraj malamikoj en ĝia drameca perspektivo de aferoj.

Venezuelo estas vekanta el sia longa inkubo. Kaj eĉ ene de la simpleco de la ĉavez-ismaj homamasoj, ili komprenos ke mankas akvo ne pro naĝo-basenoj de riĉuloj, kaj energio ne pro klimatizo de butikaroj. Kaj ili eltrovos ke dum ili kriegis surstrate oni prirabis sian tutan landon, la plej riĉa de tiu ĉi Ameriko.»

—————
La Hora de la Verdad, Ĵaŭdo 5a de novembro de 2009
Ligiloj:
Originala hispanlingva artikolo:[ 1 ]
En la blogo de la venezuela ĵurnalistino Martha Colmenares:[ 2 ]
En la blogo Viva Venezuela Libre:[ 3 ]
En la blogo Debate Nacional - Desarrollo:[ 4 ]

Akvosfero: mildaj rebriloj

dim, 08 Nov 2009 14:35:49 +0000

    mildaj rebriloj
    sur persimonaj fruktoj —
    domo malnova

Tonyo: Kiel oportuna!

dim, 08 Nov 2009 13:10:18 +0000

Eble neniam mi estis tiel oportuna kiel hodiaŭ. Artikolo pri la uzo de Esperanto por ataki la prezidenton Obama preskaŭ prespretis por Libera Folio, kiam oni donis al li la Nobelpremion. Nu, jen ĝi.

Mi estis fininta la artikolon per iom ombra rimarko, sed eble la ligo inter Nobel-premio pri paco kaj lingvo de paco fortikiĝos, kaj ni alvenos al la optimisma konkludo de la amuzbroŝuro “Oni diras nun”, ke Esperanto estos adoptita mondskale. Tamen la pleja probableco troviĝas aliloke: ke nia lingvo estos dum venonta tempo ree atakata de la novaj sorĉistinĉasantoj.

POSTNOTO: Post la redaktado de la artikolo publikiĝis nova artikolo en "American Thinker", kiu kvazaŭ resumas la enhavon de la raporto: En ĝi, post intensa argumentado kontraŭ Soros, en kiu oni denove uzas pivote lian esperantismon, aperas jena perlo:

"Neniu usona prezidento ĝis nun montris pli grandan proksimecon por tiu absurda celo [lingvo favoranta transnacian celon] ol Barack Obama. Kaj li eĉ anticipe ricevis la Pacan Nobel Premion por pruvi tion".

La artikolo ricevis jam pli ol 150 komentoj en la retejo, kun diversa grado de frenezeco, kaj pluraj represadoj en aliaj blogoj aŭ forumoj. Atentinde.

Estas ankaŭ interesa la debato inter usonaj esperantistoj pri tio, kion oni faru ĉe tiaj komentoj kaj atakoj. Temas certe pri minoritataj kurentoj, sed la historio instruis ke oni ne povas pro tio ilin preteratenti.

Akvosfero: branĉoj fleksitaj

sab, 07 Nov 2009 14:27:41 +0000

    branĉoj fleksitaj
    kun persimonaj fruktoj
    dense maturaj

Mojose: fabien

ven, 06 Nov 2009 16:45:21 +0000

Jen la listo de neoficialaj “forn-mojosuloj”, alivorte tutmonde agnoskitaj blogistoj, kiuj tamen estas for de grandaj markoj de vinmanĝaĵa kritikumado.

Itala La cuisine de Fabien kun diversaj receptoj kaj vere belegaj fotoj, pro kiuj en 2007 Fabien gajnis en konkurso “La plej bela foto-blogo”, organizita de squisito.org
Kataluna 7canibales, kie amasas receptoj, diskutoj kaj rakontoj pri manĝaĝoj far de kelkaj iberiaj ĵurnalistoj kaj verkistoj
Angla Jamiemagazine de juna kuiristo kaj lerta komunikisto Jamie Olivier, kiu, krom kuiri, ankoraŭ instruas en lernejoj la sanajn manĝkutimojn al gepatroj kaj infanoj
Usona Nigell, interalie mojosa pro sia saĝecaro rilate kuiradon, manĝadon kaj manĝaĵojn
Alia usona Dobianchi, kies aŭtoro sin prezentas kiel historiisto pri manĝaĝoj kaj trinkaĵoj, tradukisto kaj muzikisto. Efektive ĉi-blogo iĝis fama ĉar disvastigas inter usonanoj sekretojn de itala kuirarto kaj popularigas ankaŭ aliajn manĝaĵ-spertojn
Aŭstralia Donnahay, kiu ĉefe traktas simplajn receptojn, facile plibonigeblajn. Post gajni internacian konkurson Gourmand Awards en 2007 pro la receptolibro, la aŭtorino nun malfermis vendejon kun propra nomo.
ĉu vi jam lanĉis esperanto-lingvan receptblogon? Jen la loko por vi!

Akvosfero: templo silentas

ven, 06 Nov 2009 14:39:34 +0000

    templo silentas
    sub tegmento verdigra —
    monat’ sen dioj

Luis Restrepo: Kiam aperis Esperanto

ven, 06 Nov 2009 13:43:39 +0000

En julio de 1887, Zamenhof publikigis sian lernolibron pri Esperanto.

Ankaŭ en julio naskiĝis la fizikisto Gustav Hertz (nevo de Heinrich Hertz), kaj almenaŭ du gravaj pentristoj: en Belorusio, Marc Chagall, kaj en Francio, Marcel Duchamp.

Tri monatojn antaŭe, Helen Keller, tiam 7-jara, ekkomencis superi siajn blindecon kaj surdecon, helpe de Anne Sullivan. Ankaŭ tiam en Usono naskiĝis Leonard Bloomfield, grava lingvisto.

Tiam, Maria Skłodowska (poste Marie Curie), naskita en Varsovio, estis junulino preskaŭ 20-jara kaj laboranta kiel privata instruistino de infanoj.
Antoni Grabowski, pola inĝeniero pri kemio, 30-jara, poligloto, eklernis Esperanton kaj fariĝis verkanto en la nova lingvo. Ankaŭ 30-jara estis Konstantin Ciolkovskij, pioniro de raketoj kaj kosmonaŭtiko. La pola verkisto Henryk Sienkiewicz estis 31-jara, same kiel Sigmund Freud. La pola kuracisto kaj pedagogo Janusz Korczak estis infano 10-jara, kaj la pola logikisto Jan Łukasiewicz, estis 8-jara, preskaŭ samaĝa kiel Albert Einstein.

La sekvantan monaton, en Vieno, naskiĝis Erwin Schrödinger, kiu estis disvolvonta ondo-mekanikan formon de kvantuma mekaniko.

Tri monatojn post la apero de la libro, mortis la 63-jara fizikisto Gustav Robert Kirchhoff, dum en Usono, la 25-jara sinjoro Dorr Eugene Felt atingis patenton pri sia komputilo "Comptometer"; en Ĉinio naskiĝis la fama milita kaj politika estro Ĉiang Kai-ŝek, kaj en Svislando, Charles-Édouard Jeanneret-Gris, kiu estis konota kiel la arkitekto Le Corbusier.

Kvar monatojn post la apero de la libro, naskiĝis angla aktoro, kiun la mondo konis kiel Boris Karloff, dum en Germanio naskiĝis Erich von Manstein, granda strategiisto de Hitler dum la dua mondmilito.

Ankaŭ en 1887:

La rezultoj de la eksperimento de Michelson kaj Morley, farita en julio, estis publikigataj, verŝajne pruvantaj ke la rapido de lumo estas sendependa de moviĝo, kion interpretas la Speciala Relativeco de Einstein.

La fizikisto Heinrich Hertz, tiam 30-jara, rimarkis ke elektre ŝargita objekto perdas ŝargon pli facile se ĝi ricevas ultraviolan lumon, kaj publikigis siajn rimarkojn pri fotoelektra efiko kaj produktado kaj ricevo de elektromagnetaj ondoj en la revuo Annalen der Physik.

Emile Berliner, 35-jara, atingis patenton pri la gramofono, kaj Adolf Eugen Fick, germana fiziologo 59-jara, elpensis la kontaktlenson (malmolan; poste la molan faris Otto Wichterle).

Friedrich Wilhelm Nietzsche, 42-jara, publikigis verkon Zur Genealogie der Moral (Pri la genealogio de l' moralo) kaj novan eldonon de Die fröhliche Wissenschaft (La ĝoja scienco) kun aldona kvina parto.

Kulturhistoriisto Victor Hehn publikigis verkon "Gedanken über Goethe" (Pensoj pri Goethe), legota far Nietzsche, kiu trovas en ĝi konfirmon por iuj siaj antaŭe esprimitaj opinioj.

La skota verkisto Arthur Conan Doyle, 28-jara, publikigis sian unuan novelon pri Sherlok Holmes: A Study in Scarlet (Studo en Skarlato)

Oni publikigis (post lia morto en 1882) la membiografion de Charles Darwin, kion li verkis en 1876.

Friedrich Engels, 66-jara, publikigis sian verkon Anti-Düring, kritika verko pri la penso de Eugen Karl Dühring, kaj akorda kun la penso de Karl Marx.

Bertrand Russell estis junulo 15-jara, dum sia iela kolego Gottlob Frege, estis 38-jara (kaj jam pasis 8 jarojn ekde la publikigo de sia Begriffsschrift (Konceptskribo)).

La hispana (katalunia) arkitekto Antoni Gaudí, 35-jara, faris la unuajn plandesegnojn por la Palau Episcopal d'Astorga (Episkopa Palaco de Astorga, en Leono, Hispanio).

La franca poeto Arthur Rimbaud, 32-jara, estis loĝanta en nordorienta Afriko.

La hispana Santiago Ramón y Cajal, tiam 35-jara, malkovrinto de la interŝalta morfologio de neŭronoj, lasis sian profesoran dungon en la urbo Valencio kaj ekinstruis en la Universitato de Barcelono.

Aleksandro Uljanov, la plej maljuna frato de Lenin (Vladimir Iliĉ Uljanov), estis ekzekutita pro lia partopreno en komploto celanta mortigi la rusan caron Alexandron la 3-a.

Naskiĝis en Usono Conrad N. Hilton, kiu estis fondonta la hotelaron kiu portas sian familinomon "Hilton", kaj praavo de Paris Hilton.

En Londono naskiĝis la biologo kaj verkisto Julian S. Huxley, frato de Aldous Huxley.

Naskiĝis en Italio la kristana pastro Sankta Pio el Pietrelcina.

Naskiĝis en Hindujo, la mirinfano Ramanujan (Srinivasa Aiyangar Ramanujan), matematikisto kun elstara menskapablo por nombroteorio kaj rilataj fakoj de matematiko.

En Brazilo naskiĝis Heitor Villa-Lobos, fama komponisto.

Naskiĝis en Japanio Ĉuiĉi Nagumo, admiralo de la imperiestra maristaro, kiu komandis la atakon kontraŭ Pearl Harbor dum la dua mondmilito.

Mortis la rusa kompinisto Aleksandr Borodin.

La rusa komponisto Nikolaj Rimskij-Korsakov verkis Каприччио на испанские темы ("Kapriĉo pri hispanaj temoj", aŭ simple "Kapriĉo Hispana").

Ekfunkciis en Berlino, Germanio, la "Physikalisch-Technische Reichsanstalt" (Fiziko-Teknika Imperia Instituto), iniciata i.a. far Werner von Siemens kaj estrata far Hermann von Helmholtz: Unua "nacia laboratorio", poste imitata en Usono ("National Bureau of Standards"), Britio ("National Physical Laboratory"), kaj aliaj landoj.

La rusa verkisto Anton Ĉeĥov ricevis Puŝkin-premion (memore de Aleksandr Puŝkin) pro sia verko "В сумерках" ("Ĉe krepusko").

Guy de Maupassant verkis "Le Horla" ("La Horlo"), kiu montris lin kiel majstro de hororaj rakontoj.

Naskiĝis la poeto kaj diplomato konata kiel Saint-John Perse (vera nomo: Marie-René-Auguste-Alexis Saint-Léger.

La itala verkisto Luigi Pirandello komencis studadon en la U. de Palermo (tiame U. de Romo)

Naskiĝis en Salcburgo, Aŭstrio, la poeto Georg Trakl.

La marksisto Karl Kautsky publikigis du verkojn: biografion pri F. Engels kaj alian pri la ekonomia principaro de Karl Marx, verko kiu fariĝis la norman enkondukon tiuteman.

Émile Zola publikigas "La Terre", malgaja portretado de kamparana vivo en Francio.

En Londono, dum la aŭtuno de 1887 senlaboruloj marŝis plende, la registaro malpermesis tiajn marŝojn kaj kontraŭstaris ilin per la polico, okazis la t. n. "Sanga Dimanĉo" la 13an de Novembro.

Augustus Desiré Waller, brito, publikigis unuajn rezultojn de sia sistema esploro pri la elektra agado en la koro, per signaloj prenita el la surfaco de la korpo per elektromezurilo inventita far Gabriel- Jonas Lippmann, tio estis komenco de la evoluado de elektrokorregistriloj.

En Litovio naskiĝis Reuben Leon Kahn, kiu elpensis ekzamenon pri sifiliso, surbaze de antaŭa far August von Wassermann.

En Pollando (tiam rusa) naskiĝis Samuel Warner, kiu adaptos sonregistradon al bild-filmoj, kaj kune kun siaj fratoj Harry, Albert kaj Jack, faris kompanion Warner Bros. (Fratoj Warner) por kino-produktado.

La Franca mararmeo finkonstruis la ŝipon Sfax, sian unuan protektitan krozŝipon de 4560 tunoj.

Mortis la eminenta ĉilia maramea oficiro kaj heroo Carlos Arnaldo Condell, en kies memoro pluraj chiliaj ŝipoj portas lian nomon.

Emile Durkheim, fondinto de akademia sociologio en Francio, estis nomumata unua lekciisto pri "socia scienco kaj pedagogio" en Franca universitato, ĉe Bordeaux.

Woodrow Wilson (estonta prezidento de Usono) publikigis en Junio influhavan skribaĵon "La studo de administrado", kie li argumentis ke politiko kaj administrado povus kaj devus esti disigataj, kaj ke tiel administrado povus esti analizata kaj efektivigata en maniero plene scienca.

Naskiĝis Charles Richard Fairey, fondonto de kompanio Fairey Aircraft, fabrikanto de militaviadiloj, kiel la Fairey Swordfish (Spadfiŝo) kiu en la dua mondmilito atakis la germanan batalŝipon Bismarck kaj sukcese partoprenis en la Batalo ĉe Taranto.

Julius Hirschberg, fama germana okulkuracisto kaj historiisto pri kuracado, publikigis vortaron "Wörterbuch der Augenheilkunde", pri okulkuracado.

Theodore Roosevelt publikigis biografian verkon: "Life of Thomas Hart Benton", pri usona senatano.

En Argentino, industriistoj kaj estroj de komercaj entreprenoj ekformis Industrian Unuiĝon (90 jarojn poste ĝi transformiĝos per kunfandigo de du konfederacioj).

En Argentino naskiĝis Bernardo Alberto Houssay, sciencisto kiu atingis la Nobel-Premion pri medicino en 1947, kune kun aliaj du sciencistoj, pro ilia laboro pri diabeto.

En Ĉilio naskiĝis Joaquín Edwards Bello, aŭtoro de realismaj romanoj pri la urba vivo.

Oni fondas la Nacian Muzeon de Kostariko, en San-Joseo; ĝenerala muzeo kun kolektoj de antaŭkolumba, kolonia, respublika, kaj religia arto, plus aliaj vidindaĵoj.

En Nikaragvo naskiĝis Luis Abraham Delgadillo, verkisto, edukisto, orkestrestro kaj eminenta komponisto.

En Paragvajo fondiĝis la Partio "Colorado" (Kolorado).

En Pollando naskiĝis Arthur Rubinstein, mondfama pianisto.

En Bulgario, Stefan Stambolov, unu el plej gravaj "fondantoj de nova Bulgario" estis nomumita ĉefministro.

En Vukovar (nun en Kroatio) naskiĝis Leopold Ružička, ricevonto Nobel-Premion pri Kemio en 1939.

Naskiĝis la germana instruisto, roman-verkisto kaj poeto Ernst Wiechert, kiu publike kontraŭstaris naziismon ekde 1933.

Naskiĝis Erich Mendelsohn, grava arkitekto germana, influhava en la arkitekturaj skoloj "esprimisma" kaj "funkciisma".

En Norvegio, industriaj laboristoj fondis la Laborisman Partion (Arbeiderparti).

En Kievo naskiĝis Aleksandr Arĥipenko, avangarda artisto, skulptisto kaj grafikisto.

En Bruĝo oni ekkonstruis la Provincan Juĝejon (Provinciaal Hof), sidejo de la registaro de Okcidenta Flandrio.

En Francio naskiĝis Pierre Jean Jouve, verkisto, poeto, romanisto kaj kritikisto.

En Germanio naskiĝis Wolfgang Kohler, psikologo kaj fenomenologo, unu el la pioniroj en la kreado de Geŝtalt-psikologio.

En Novjorko naskiĝis Ruth Benedict, unu el plej gravaj homoj en la evoluado de usona kultura antropologio.

Mortis Gustav Theodor Fechner, germana eksperimenta psikologo, pioniro pri eksperimenta psikologio kaj fondinto de psikofiziko, proponanto de la logaritma rilato inter la fizika intenseco de stimulo kaj ties sensacio en homo.

Vortaretojn de indiĝenaj lingvoj de okcidenta regiono (nuna "Chocó" [ĈokO]) de Kolombio publikigis tri eksterlandaj esploristoj, ĉiu aparte: C. P. Etienne en Ĝenevo, Louis Alphonse Pinart en Parizo kaj F. A. Simons en Germanio.

Charles Algernon Parsons prezentis malgrandan jakton kun vaporturbino (patentita far li 3 jarojn antaŭe), la Turbinia, en Mararmea Ekspozicio ĉe Spithead okaze de festo por Jubileo de la Reĝino Viktoria.

John Boyd Dunlop inventis la unuan praktikan pneŭon, blovŝveligitan radbendon, por triciklo de sia filo kaj provis ĝin (patentis ĝin la sekvantan jaron).

John Boyd Dunlop inventis la unuan praktikan pneŭon, blovŝveligitan radbendon, por triciklo de sia filo, provis ĝin, kaj patentis ĝin la sekvantan jaron.

Tolbert Lanston patentis en Usono mekanikan kompostsistemon Monotype.

George C. Blickensderfer inventis la porteblan tajpilon.

La japana registaro vendis la Ŝipkonstruejon de Nagasaki al la kompanio Mitsubishi .

En Usono, altlernejo fondita en 1701 fariĝis "Universitato Yale".

En Parizo oni komencis la dujaran konstruadon de la Eiffel-Turo.

Akvosfero: la vivo estas

ĵaŭ, 05 Nov 2009 13:44:02 +0000

    la vivo estas
    elvivi ĝis la fino —
    monat’ sen dioj

Mojose: erik5

mer, 04 Nov 2009 16:53:50 +0000

Dum li preparas novan retpaĝon, digitala artisto Erik Johansson furoras en Svedio per siaj superrealismaj bildoj.

En la retejo DeviantArt vi povas vidi pliajn fotojn de Erik.