Έδεσσα

"Γενί Τζαμί"

2008-02-27T17:50:00.000+02:00

Το Γενί Τζαμί αποτελεί το μοναδικό τζαμί που διατηρείται χωρίς αλλοιώσεις και μετατροπές. Τα άλλα τουρκικά τεμένη ή καταστράφηκαν ή μετατράπηκαν.

Χτίσθηκε το 1904 με έξοδα του Χασάν Φεχμί Πασά και ήταν τότε το έκτο τζαμί της πόλης. Το 1937 κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο ένω το 1942 (την περίοδο της γερμανικής κατοχής ) εγκαινιάζεται το μουσείο της πόλης.

Το οικοδόμημα είναι επηρεασμένο απο την βυζαντινή αρχιτεκτονική και συγκεκριμένα στο πρότυπο της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Σήμερα χρησιμοποιείται ως χώρος φύλαξης αρχαιολογικών ευρημάτων.

Εδεσσα .... "Παρθεναγωγείο"-Αίθουσες εικαστικών τεχνών

2008-02-27T17:49:00.000+02:00

Ισόγειο, κεραμοσκεπές κτίσμα, το οποίο λόγω κλίσης του εδάφους προκύπτει διόροφο προς το Λόγγο. Οι εξωτερικές όψεις χαρακτηρίζονται για τη συμμετρική οργάνωση των ανοιγμάτων και τις νεοκλασικές επιδράσεις στη μορφολογία (ψευδοπαραστάτες, πλαίσια ανοιγμάτων, καμπύλο γείσο στέγης). Πρόκειται για ορθογώνιο ενιαίο χώρο που διακόπτεται από δυο σειρές ξύλινων υποστυλωμάτων και τη δημιουργία ενός κλειστού χώρου.

Η χρονολογία κατασκευής, 1877, είναι γραμμένη στην ιδρυτική επιγραφή πάνω από την κυρία είσοδο, όπου διαβάζεται:
"Το ορθόδοξον ελληνικόν κοινόν Εδεσσαίων συνεπικουρούντων και φιλόμουσων ξένων, τόδε το σκήνωμα μουσών Πιερίδων ανήγειρε προς φωτισμόν των Εδεσσαίων θυγατέρων έτει από Σωτήρος 1877, μηνί Απρίλιω ...
Θεσμοθετημένη χρήση: Μουσείο Βυζαντινής Τέχνης.
Αποτελεί ιδιοκτησία του Δήμου και σήμερα χρησιμοποιείται ως αίθουσα πολλαπλών χρήσεων.

Η παλαιά Μητρόπολη - Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου

2008-02-27T17:48:00.000+02:00

Στους βυζαντινούς χρόνους ανάμεσα στις πόλεις-κάστρα που ξεχώρισαν για την θέση και την ικανότητά τους είναι και η Εδεσσα "Το θεοφρούρητο κάστρο των Βοδενών". Απο τις πολλαπλές καταστροφές μόνο δύο μνημεία σώζονται απο τους βυζαντινούς χρόνους, ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου (Παλαιά Μητρόπολη και ο ναός του Πέτρου και Παύλου).

Η παλαιά Μητρόπολη βρίσκεται στην συνοικία Βαρόσι, ανάμεσα στο Μητροπολιτικό Μέγαρο και το Παρθεναγωγείο. Η ανέγερσή της τοποθετείται στο δεύτερο μισό του 14ου αι, λίγο πριν την κατάληψη της Εδεσσας απο τους Τούρκους. Είναι μία περίοδος που ανθεί η παλαιολόγεια τέχνη και παρατηρείται ανέγερση μεγάλου αριθμού ναών και κτιρίων.

Το κτίσμα είναι Τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική του 14ου αιώνα, αφιερωμένη στο Χριστό, Σοφία και Λόγο του Θεού. Ο βόρειος και ο νότιος τοίχος της εκκλησίας είναι επισκευασμένος στα μέσα του 17ου αιώνα, ενώ ο μεταγενέστερος νάρθηκας είναι κτίσμα της δεκαετίας του 1920. Τοιχογραφίες διατηρούνται στο ιερό βήμα, στις επιφάνειες επάνω από τις κιονοστοιχίες, στα εσωρράχια των τόξων και τους πεσσούς. Οι παλαιότερες τοιχογραφίες χρονολογούνται γύρω στα 1380. Αξιόλογο είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού, των μέσων του 18ου αιώνα, με εικόνες του ζωγράφου Αποστόλη Λογγιανού Βοδενιότη (1761).

Την δεκαετία του 1970 έγιναν εκτεταμένες αναστηλωτικές εργασίες, κατά τις οποίες απομακρύνθηκαν από τον κυρίως ναό προσθήκες του 1920, που αλλοίωναν τη μορφή του. Στο ίδιο πνεύμα, έγιναν εργασίες και στο νάρθηκα που ολοκληρώθηκαν το 1997.

Αρχικά ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Ιησού Χριστό με το όνομα Αγία Σοφία. Αργότερα όμως, τον 17ο αι, μετονομάστηκε σε Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου για να αποτραπεί η μετατροπή της σε τζαμί (σσ. Εδεσσαίοι πρόκριτοι είπαν ψέματα στους Τούρκους για το όνομα της εκκλησίας διότι είχε εκδοθεί διαταγή απ' τον Σουλτάνο όποια εκκλησία λέγεται Αγία Σοφία να μετατρέπεται σε τζαμί). Στους νεώτερους χρόνους αποκαλείται Μητρόπολη ως Μητροπολιτικός Ναός.

Αξιόλογοι θεωρούνται οι κίονες, οι οποίοι προέρχονται απο παλαιότερο ναό. Ειδικά ο ανατολικός κίονας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ενώ παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με αντίστοιχο της Ραβέννας. Επίσης αξιόλογα θεωρούνται τέμπλο και ο επισκοπικός θρόνος (18ος αι). Σημαντικές ακόμα είναι οι τοιχογραφίες οι οποίες παρουσιάζονται σε δύο στρώματα με τις παλαιότερες να χρονολογούνται τον 14ο αι ενώ οι νεώτερες τον 17ο αι. Τέλος σώζεται κτητορική επιγραφή ανάμεσα στις τοιχογραφίες του 14ου αι με τα ίχνη (Η ΣΟ)ΦΙΑ ΤΟΥ Θ(ΕΟ)Υ που επαληθεύουν την παράδοση και επιβεβαιώνουν τα ιστορικά στοιχεία για αφιέρωμα του ναού στην Σοφία του Θεού.

Αρχαία Εδεσσα (Υδ-ωρ=νερό, Υδ-ισσα=πόλη των νερών, υδατούπολη)

2008-02-27T17:42:00.002+02:00

Μία σημαντική πόλη της αρχαιότητας (nobilis και αξιόλογος κατά τους αρχαίους συγγραφείς Τίτιο Λίβιο και Διόδωρο Σικελιώτη ) υπήρξε η Εδεσσα κτισμένη στο φυσικό πέρασμα, όπου ο πανάρχαιος οδικός άξονας που απο τον 2ο αι πχ ονομάστηκε ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ εγκαταλείπει την κάτω πεδινή και ανηφορίζει προς την άνω ορεινή Μακεδονία. Ο τόπος όπου αναπτύχθηκε η πόλη στην άκρη του βράχου της σημερινής Εδεσσας και στην κατάφυτη κοιλάδα του Λόγγου, διακρίνεται για τις φυσικές του ομορφιές και σφραγίζεται απο την αέναη ροή των νερών, που στις ημέρες μας έχουν διαμορφωθεί στους πασίγνωστους εδεσσαϊκούς καταρράκτες.

Η επιλογή έγινε εξαιτίας των νερών, που προσέφεραν οχυρότητα και γονιμότητα, αλλά ταυτόχρονα ελήφθη υπ'όψη και η η καταστροφική τους δράση. Η μαρτυρία του Στέφανου Βυζάντιου επιβεβαιώνει : "Εδεσσα, πόλις της Συρίας, διά των υδάτων ρύμην ούτω κληθείσα, απο της Μακεδονίας" (=Εδεσσα πόλη της Συρίας, που ονομάστηκε έτσι απο την ορμή των νερών όπως η Εδεσσα της Μακεδονίας)

Τα παλαιότερα ευρήματα ανάγονται στην νεολιθική εποχή αλλά υπάρχουν περισσότερα σε αριθμό απο την εποχή του χαλκού και κυρίως την εποχή του σιδήρου. Το 6ο-5ο πχ η πόλη εξελίσσεται με ακρόπολη και κάτω πόλη.

Σήμερα έπειτα απο τις ανασκαφές που έχουν γίνει μπορεί κανείς να δεί το τείχος της πόλης, τμήματα κτιρίων στην ακρόπολη και κάτω πόλη καθώς και τα αντίστοιχα νεκροταφεία. Το τείχος είναι ενα μνημειακό σύνολο του οποίου η κατασκευή έλαβε υπ'όψη την διαμόρφωση του εδάφους, την ροή των νερών, αλλά και τις αρχές της οχυρωματικής τέχνης.

Μετά το 168 πχ και την κατάκτησή της απο τους Ρωμαίους η πόλη γνώρισε ευημερία και μάλιστα έκοψε νομίσματα τα οποία μαρτυρούν την συμμετοχή της πόλης στην διατήρηση του οδικού άξονα της Εγνατίας οδού. Πολλές επιγραφικές μαρτυρίες βεβαιώνουν την ύπαρξη βουλευτηρίου, γυμνασίου αλλά και ναών του Διός Υψίστου, του Πατρίου Διονύσου και της Θεάς Μα Ανεικήτου. Αλλα μνημεία μαρτυρούν την λατρεία της Θεάς Αρτεμις Αγροτέρας και του φρυγικού θεού Σαβάζιου.

Το δεύτερο μισό του 3ου αι μχ η απειλή γοτθικών επιδρομών οδηγεί σε ταχεία επιδιόρθωση του τείχους που κατά την διάρκεια της ρωμαϊκής ειρήνης είχε καταρρεύσει. Ο πιεστικός χαρακτήρας των εργασιών οδήγησε τους κατοίκους να χρησιμοποιήσουν ως οικοδομικό υλικό επιτάφια μνημεία των γειτονικών νεκροταφείων. Μεταξύ αυτών είναι και το πολυσυζητημένο ανάγλυφο του ΧΟΙΡΟΥ, ο οποίος, σύμφωνα με την επιγραφή, μαζί με τον κύριο του διέτρεξε την Εγνατία οδό απο το Δυρράχιο έως την Εδεσσα για να συμμετάσχει στην μεγάλη μακεδονική γιορτή των φαλλοφοριών (γιορτή αφιερωμένη στον θεό Διόνυσο)

Στην διάρκεια των παλαιοχριστιανικών χρόνων το τείχος ενδυναμώνεται με μία νέα οχυρωματική γραμμή στην σταθερή απόσταση των 6μ κατα μήκος της προηγούμενης

Στο τέλος του 6ου αρχές 7ου αι διαπιστώνεται μία σταδιακή εγκατάλειψη της κάτω πόλης και περιορισμός της κατοίκησης στην ακρόπολη, που θα εξελιχθεί στο βυζαντινό φρούριο, το "θεοφρούρητο κάστρο των Βοδενών" σύμφωνα με έγγραφο της Λάυρας του 1375 και στην συνέχεια στην σημερινή Εδεσσα.

Από τα σημαντικότερα μνημεία της περιοχής είναι:

Η Νότια Πύλη, η οποία περιλαμβάνει κυκλική αυλή εγγεγραμμένη σε ορθογώνιο πύργο. Απηχεί τις αρχές της οχυρωματικής τέχνης που περιγράφονται στα αρχαία εγχειρίδια.

Η μνημειακή πλακοστρωμένη οδός που διασχίζει όλη την πόλη. Περιστοιχίζεται από κίονες μαρμάρινους και κτιστούς πεσσούς. Ο ένας κίονας είναι κατάγραφος από απελευθερωτικές επιγραφές.

Το τείχος της Εδεσσας, από τα καλύτερα διατηρημένα στη Μακεδονία. Κατασκευάστηκε περίπου το 300 π.Χ. και επιδιορθώθηκε επανειλημμένα σε όλη τη διάρκεια της ζωής της πόλης. Σώζεται σε ύψος 5 μ.

Σταθμοί στην ιστορία της Έδεσσας

2008-02-27T17:03:00.000+02:00

Προϊστορικοί Χρόνοι (4000πχ-3000πχ)

Στις περιοχές "Λόγγος" και "Παράδεισος" (Ηotel Xenia) έχουν ανακαλυφθεί αρχαιολογικά ευρήματα

Ιστορικοί Χρόνοι

Εγκατάσταση των Μακεδόνων - Ελληνικός Πολιτισμός - χρησιμοποίηση της λέξης ΕΔΕΣΣΑ (παράγεται απο το Feδ που είναι παράλληλος γλωσσικός τύπος του υδ-(ισσα) και παράγεται απο το υδ-ωρ (νερό) και σημαίνει υδατούπολη, πόλη των νερών. Η Εδεσσα γίνεται πρωτεύουσα του Μακεδονικού Κράτους.

Αρχαίοι Χρόνοι

Η Εδεσσα βρίσκεται σε δύο επίπεδα στην ακρόπολη (σημερινή θέση) και στην κυρίως πόλη (θέση "Λόγγος). Εικάζεται ότι εδώ ήταν οι ΑΙΓΕΣ όπου ο Φίλιππος Β' δημιούργησε την αυτοκρατορία που ο ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ έφτασε μέχρι τις Ινδίες.

168πχ-130πχ
Κατάκτηση απο τους Ρωμαίους - Η Εγνατία οδός περνά απο την Εδεσσα

27πχ-249μχ
Λειτουργεί Νομισματοκοπείο

Πρωτοχριστιανική περίοδος
Αρχίζει η διάδοση του χριστιανισμού μετά απο περιοδείες του Αποστόλου Παύλου στην Μακεδονία.

4ος αι μχ
Ιδρύεται επισκοπή Εδέσσης υπαγόμενη στην Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Και οι δύο περιοχές υπάγονται στην δικαιοδοσία του Πάπα της Ρώμης.

τέλη 4ου αι
Η Εδεσσα ανήκει στην περιοχή "Μακεδονία Πρώτη" ως τμήμα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (μετέπειτα βυζαντινής αυτοκρατορίας)

691-692
Ο πρώτος γνωστός επίσκοπος Εδέσσης Ισίδωρος συμμετέχει στην πενθέκτη οικουμενική σύνοδο και υπογράφει ως "επίσκοπος Εδεσσηνών πόλεως"

731-733
Ο Αυτοκράτορας Λέων Γ' ο Ισαυρος αποσπά την περιοχή απο την εκκλησιαστική δικαιοδοσία του Πάπα της Ρώμης.

913-959
Η Εδεσσα αναφέρεται στο έργο "Περι Θεμάτων" του αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ' ως περιοχή της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.

989
Η Εδεσσα καταλαμβάνεται απο τον Βούλγαρο Σαμουήλ και γίνεται έδρα του προσωρινού κράτους του και της βουλγαρικής αρχιεπισκοπής

10ος αι
Αρχίζει στην Εδεσσα η χρήση του ονόματος Βοδενά (σλαβική λέξη voda=νερό) που σημαίνει υδατούπολη, πόλη με νερά.

1003
Ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β' ο βουλγαροκτόνος απελευθερώνει την Εδεσσα και εγκαθιστά βυζαντινή φρουρά στην πόλη ενώ εξορίζει τους βουλγάρους

1015
Η πόλη ανακαταλαμβάνεται απο τους βουλγάρους αλλά ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β' εκστρατεύει και ιδρύει νέα φρούρια.

1019
Ιδρύεται η επισκοπή Αχριδών στην οποία υπάγεται η Εδεσσα.

1204
Με την 4η Σταυροφορία η Εδεσσα υπάγεται στο Λατινικό Βασίλειο της Θεσσαλονίκης υπό τον Βονιφάτιο τον Μομφερατικό

1218-1219
Ο Δεσπότης της Ηπείρου Θεόδωρος απελευθερώνει την Εδεσσα απο τους Σταυροφόρους και πλέον η πόλη υπάγεται στο δεσποτάτο της Ηπείρου

1239-1252
Ιδρύεται το λεγόμενο Δεσποτάτο των Βοδενών υπό τον Ηπείρου Θεόδωρο

1252-1254
Η Εδεσσα ενσωματώνεται στην αυτοκρατορία της Νίκαιας υπο τον μετέπειτα αυτοκράτορα Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος.

1327-1328
Σε εμφύλιο πόλεμο μεταξύ αυτοκρατόρων η Εδεσσα καταλαμβάνεται απο τον μετέπειτα αυτοκράτορα Ιωάννη ΣΤ' Κατακουζηνό.

1341
Η Εδεσσα πολιορκείται απο τους Σέρβους υπο τον Στέφανο Ντουσάν. Οι Βυζαντινοί στρατηγοί Θωμάς και Ανδρόνικος Παλαιολόγος λύουν την πολιορκία

1342
Επιτυγχάνεται κατάληψη της πόλης απο τους Σέρβους του Ντουσάν ο οποίος στο τέλος την παραδίδει στον αυτοκράτορα Κατακουζηνό

1343
Κατάληψη της Εδεσσας απο τους Σέρβους

1351
Προσωρινή ανακατάληψη της πόλης απο τους Βυζαντινούς

1351-1395
Κατάληψη της πόλης απο τους Σέρβους. Καταστρέφονται τα τείχη της πόλης και πολλά δημόσια και ιδιωτικά κτίρια. Οι Εδεσσαίοι εξανδραποδίζονται. Η πόλη αρχίζει να χτίζεται στην σημερινή της θέση.

1389
Η πόλη πολιορκείται & προδίδεται στους Οθωμανούς

1395
Ολοσχερή καταστροφή της πόλης της Έδεσσας απο ισχυρό σεισμό

1750
Λειτουργεί σχολείο στην Έδεσσα με διδάσκαλους μοναχούς

1767
Αναβαθμίζεται η επισκοπή Έδεσσας σε Μητρόπολη

1782
Ιδρύεται το πρώτο σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης το "ΕΛΛΗΝΟΜΟΥΣΕΙΟΝ"

1789
Ο μητροπολίτης Μελέτιος με πολλούς Εδεσσαίους συμμετέχει στην επανάσταση του Λευκαδίτη Λουίζη κατα τον 2ο Ρωσοτουρκικό πόλεμο

1821
Πολλοί Εδεσσαίοι συμμετέχουν ενεργά στην επανάσταση του 1821 (Ναούμ, Γάτσος, Τρούπκος κα)

1862
Λειτουργεί το πρώτο νοσοκομείο απο το σωματείο "Αδελφότης των Νέων"

1862
Λειτουργεί το "Αρρεναγωγείο"

1872-1877
Ιδρύεται ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Βοδενών και ανεγείρεται το "Παρθεναγωγείο" προς φωτισμό των Εδεσσαίων θυγατέρων

1877
Υπόμνημα Εδεσσαίων προς την συνδιάσκεψη της Κων/πολης όπου δηλώνουν ότι την θέλησή τους να αγωνισθούν για τα δίκαια του

1891
Συντάσσεται ο πρώτος κανονισμός λειτουργίας της "Ελληνικής Ορθοδόξου Κοινότητος Βοδενών"

1892
Η Έδεσσα συνδέεται σιδηροδρομικώς με το Μοναστήρι

1895
Λειτουργεί το πρώτο εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας. Κινητήρια δύναμη ο "Λευκός Άνθρακας" (=νερό). Αρχίζει η περίοδος βιομηχανικής ανάπτυξης της πόλης.

1900
Ανεγείρεται το "Γενί Τζαμί" και το ρολόι της πόλης

1904-1908
Εδεσσαίοι λαμβάνουν ενεργά μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα για απελευθέρωση της Μακεδονίας και ενσωμάτωσή της με την Ελλάδα.

1907
Ιδρύεται στην περιοχή Λόγγος το εργοστάσιο "ΚΑΤΩ ΕΣΤΙΑ"

1912
Η Έδεσσα απελευθερώνεται από τους Τούρκους

1915
Διορίζεται ο πρώτος Έλληνας δήμαρχος και πραγματοποιούνται εθνικές εκλογές, η Έδεσσα εκλέγει βουλευτή στο κοινοβούλιο

1921
Αρχίζουν Ανασκαφές και αποκαλύπτεται η Αρχαία Έδεσσα απο τον καθηγητή Ευστράτιο Πελεκίδη

1922
Θεμελιώνεται το γυμνάσιο Εδεσσας (Περικαλλές) και ιδρύεται ο "Φιλοπρόοδος Σύλλογος Μέγας Αλέξανδρος"

1935
Μεγάλη πυρκαϊά καταστρέφει μεγάλο μέρος της πόλης και πλημμύρες ολοκληρώνουν την καταστροφή

1936
Ο πρώτος Εδεσσαίος που συμμετέχει στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου είναι ο Δημήτριος Γιάκας.

1925-1940
Μεγάλη βιομηχανική ακμή - Η Έδεσσα αποκαλείται Μάντσεστερ της ανατολής (12000 κάτοικοι 2500 βιομηχανικοί εργάτες)

1940-1944
Η πόλη καταλαμβάνεται απο τους Γερμανούς (Ναζί). Καταστρέφεται μεγάλο τμήμα της συνοικίας Βαρόσι, το Αρρεναγωγείο, και άλλα κτίρια.

1946-1948
Εμφύλιος πόλεμος

Δεκαετίες '50-'60
Φθίνουσα βιομηχανία - Μεταναστευτικό ρεύμα

1962-1968
Απειλούνται με καταστροφή οι Καταρράκτες απο την ΔΕΗ για κατασκευή υδροηλεκτρικού εργοστασίου της. Η πόλη αντιστέκεται με πρωτοφανείς για την εποχή "περιβαλλοντικές" διαμαρτυρίες.

Δεκαετίες '70-'80-'90
Πολεοδομική, Τουριστική, Πολιτιστική, Αθλητική και πνευματική ανάπτυξη. Πολλοί είναι οι συγγραφείς, ποιητές και άνθρωποι της τέχνης που τα ερίσματά τους ξεκινούν απο τους ήχους των νερών της μαγικής πόλης του Βορά, την Εδεσσα.

1982
Θεμελιώνεται το Δημαρχείο της πόλης

1983
Θεσμοθετείται το Βαρόσι ως Παραδοσιακός Ιστορικός Οικισμός της πόλης

1991
Ο πληθυσμός της πόλης είναι 17.128 κάτοικοι

1994
Εγκαινιάζεται το Πολιτιστικό Κέντρο. Το σύγχρονο κτίριο αποτελεί μέχρι και σήμερα αντικείμενο συζητήσεων για την μοντέρνα αρχιτεκτονική του.

1997
Η πόλη αποκτά site στο διαδίκτυο www.edessacity.gr και ετοιμάζεται να υποδεχθεί με στήριγμα την παράδοση, τις νέες τεχνολογίες και τους φιλόξενους ανθρώπους της, τον 21ο αιώνα.

2002
Έναρξη εργασιών στο κτίριο Παιδικής Μέριμνας για την φιλοξενία Πανεπιστημίου.

2004
Ιδρύεται Πανεπιστημιακή Σχολή στην Εδεσσα - Τμήμα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Ιστορία Έδεσσας - Μία πόλη με 3000 χρόνια ιστορίας.

2008-02-27T16:59:00.000+02:00

Το όνομα της πόλης έχει φρυγική καταβολή και σημαίνει πύργος μέσα στο νερό ή πόλη πάνω στο νερό. Το 814 π.χ ο Ηρακλέιδης ΚΑΡΑΝΟΣ την κάνει πρωτεύουσα του πρώτου βασιλείου των Μακεδόνων και οι τύχες της πόλης ταυτίζονται με την ιστορία της Μακεδονίας. Αρχαία, βυζαντινά αλλά και βιομηχανικά ευρήματα μαρτυρούν την ιστορία της πόλης. Απο την ιστορία περνούν οι Ρωμαίοι, οι Σλάβοι, οι Οθωμανοί, καθώς και άλλοι περιστασιακοί. Μία σημαντική πόλη της αρχαιότητας (nobilis και αξιόλογος κατά τους αρχαίους συγγραφείς Τίτιο Λίβιο και Διόδωρο Σικελιώτη ) υπήρξε η Εδεσσα κτισμένη στο φυσικό πέρασμα, όπου ο πανάρχαιος οδικός άξονας που απο τον 2ο αι πχ ονομάστηκε ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ εγκαταλείπει την κάτω πεδινή και ανηφορίζει προς την άνω ορεινή Μακεδονία. Ο τόπος όπου αναπτύχθηκε η πόλη στην άκρη του βράχου της σημερινής Έδεσσας και στην κατάφυτη κοιλάδα του Λόγγου, διακρίνεται για τις φυσικές του ομορφιές και σφραγίζεται απο την αέναη ροή των νερών, που στις ημέρες μας έχουν διαμορφωθεί στους πασίγνωστους εδεσσαϊκούς καταρράκτες.

Η επιλογή έγινε εξαιτίας των νερών, που προσέφεραν οχυρότητα και γονιμότητα, αλλά ταυτόχρονα ελήφθη υπ'όψη και η η καταστροφική τους δράση. Η μαρτυρία του Στέφανου Βυζάντιου επιβεβαιώνει : "Εδεσσα, πόλις της Συρίας, διά των υδάτων ρύμην ούτω κληθείσα, απο της Μακεδονίας" (=Έδεσσα πόλη της Συρίας, που ονομάστηκε έτσι απο την ορμή των νερών όπως η Έδεσσα της Μακεδονίας).

Τα παλαιότερα ευρήματα ανάγονται στην νεολιθική εποχή αλλά υπάρχουν περισσότερα σε αριθμό απο την εποχή του χαλκού και κυρίως την εποχή του σιδήρου. Το 6ο-5ο πχ η πόλη εξελίσσεται με ακρόπολη και κάτω πόλη.

Σήμερα έπειτα απο τις ανασκαφές που έχουν γίνει μπορεί κανείς να δεί το τείχος της πόλης, τμήματα κτιρίων στην ακρόπολη και κάτω πόλη καθώς και τα αντίστοιχα νεκροταφεία. Το τείχος είναι ενα μνημειακό σύνολο του οποίου η κατασκευή έλαβε υπ'όψη την διαμόρφωση του εδάφους, την ροή των νερών, αλλά και τις αρχές της οχυρωματικής τέχνης.
Μετά το 168 πχ και την κατάκτησή της απο τους Ρωμαίους η πόλη γνώρισε ευημερία και μάλιστα έκοψε νομίσματα τα οποία μαρτυρούν την συμμετοχή της πόλης στην διατήρηση του οδικού άξονα της Εγνατίας οδού. Πολλές επιγραφικές μαρτυρίες βεβαιώνουν την ύπαρξη βουλευτηρίου, γυμνασίου αλλά και ναών του Διός Υψίστου, του Πατρίου Διονύσου και της Θεάς Μα Ανεικήτου. Αλλα μνημεία μαρτυρούν την λατρεία της Θεάς Αρτεμις Αγροτέρας και του φρυγικού θεού Σαβάζιου.

Το δεύτερο μισό του 3ου αι μχ η απειλή γοτθικών επιδρομών οδηγεί σε ταχεία επιδιόρθωση του τείχους που κατά την διάρκεια της ρωμαϊκής ειρήνης είχε καταρρεύσει. Ο πιεστικός χαρακτήρας των εργασιών οδήγησε τους κατοίκους να χρησιμοποιήσουν ως οικοδομικό υλικό επιτάφια μνημεία των γειτονικών νεκροταφείων. Μεταξύ αυτών είναι και το πολυσυζητημένο ανάγλυφο του ΧΟΙΡΟΥ, ο οποίος, σύμφωνα με την επιγραφή, μαζί με τον κύριο του διέτρεξε την Εγνατία οδό απο το Δυρράχιο έως την Εδεσσα για να συμμετάσχει στην μεγάλη μακεδονική γιορτή των φαλλοφοριών (γιορτή αφιερωμένη στον θεό Διόνυσο)

Στην διάρκεια των παλαιοχριστιανικών χρόνων το τείχος ενδυναμώνεται με μία νέα οχυρωματική γραμμή στην σταθερή απόσταση των 6μ κατα μήκος της προηγούμενης

Στο τέλος του 6ου αρχές 7ου αι διαπιστώνεται μία σταδιακή εγκατάλειψη της κάτω πόλης και περιορισμός της κατοίκησης στην ακρόπολη, που θα εξελιχθεί στο βυζαντινό φρούριο, το "θεοφρούρητο κάστρο των Βοδενών" σύμφωνα με έγγραφο της Λάυρας του 1375 και στην συνέχεια στην σημερινή Έδεσσα.