साईबर चौतारी

फेसबुक संस्थापकको सोसियल स्टाटस #facebook

2012-05-27T00:00:00.000+05:30

सामाजिक संञ्जाल वेबसाईट फेसबुकका संस्थापक मार्क जुकरवर्गले गत सप्ताह बिहे गरेको खबरले सनसनी मच्चाई रहदाँ अमेरिका र बेलायतका केही अनलाईन न्युज पोर्टलहरुले फेसबुकको कारणले मात्र अमेरिका र बेलायतमा संबन्ध बिच्छेद गर्नेहरुको संख्या बढेर पच्चीस प्रतिशतको हाराहारीमा रहेको उल्लेख गरेका छन । सिलिकन भ्यालीका राजकुमार मानिन थालिएका जुकरवर्गको नौ वर्ष लामो प्रेम सम्बन्ध बिबाहमा परिणत भएकै समयमा उनको प्रेम सम्बन्धकै उमेरको उनको सामाजिक वेब साईटको बारेमा यस किसिमको टिप्पणी गरीनुलाई एउटा संयोग मान्न सकिन्छ । भलै सामाजिक संञ्जाल वेब साईटको असुरक्षित प्रयोग सम्बन्ध बिच्छेदको एउटा कारण हुन सक्छ तर फेसबुक जस्ता सामाजिक सञ्जाल वेबसाईटहरुले नजिकीयाएको सम्बन्ध विबाह सम्म पुगेको धेरै उधारण हाम्रै समाजमा पनि छ ।

अनलाईनहरुको खबरहरुले दिएको अमेरिकी तथा बेलायती नागरीकहरुको वैबाहीक सम्बन्ध सम्बन्धी नयाँ तथ्याङ्क लाई आधार मान्ने हो भने धेरैले फेसबुक प्रोफाईलमा आफ्नो रिलेशन स्टाटस "डिभोर्स" भनेर परिवर्तन गरीरहदाँ जुकबर्गले आफ्नो स्टाटस प्रेसिला चान सँग "म्यारिड" भनेर अपडेट गरेका थिए । यहाँ रमाईलो कुरा त के छ भने हावा झै फैलिएका जुकरवर्गको बिबाहको खबरलाई उनकै फेसबुक पेजमा लाईक गर्नेहरुको संख्या आधा घण्टामै सवा एक लाख भन्दा बढी थियो अहिले सवा पन्ध्र लाख पुगेको छ । कमेन्ट गर्नेहरुको संख्य झण्डै आठ सय । यो चाही जुकरबर्गको फेसबुक पेजको कुरा भो । प्रेसिला को पेजमा पनि लगभग सतसठ्ठी हजारले लाईक गरेका छन ।

जुकरवर्ग र प्रेसिलाहरुको भेट उनिहरु हावार्ड विश्वबिध्यालयमा अध्ययनरत रहदाँ सन २००४ मा भएको हो जुन समय जुकरवर्ग फेसबुकलाई यो अवश्थमा ल्याउन संघर्षरत थिए भने प्रेसिला स्थानीय एक स्कुलमा चार पाँच कक्षालाई पढाउने एक शिक्षीका । अहिले यि दुई जोडीको नौ वर्ष लामो प्रेम सम्बन्ध मात्र हैन दुबैको सोसियल स्टाटस समेत परिवर्तन भएको छ । अहिले जुकरवर्ग विश्वको सबभन्दा सानो उमेरको अरबपती मात्र हैन हावर्ड विश्वबिध्यालयको ड्रप आउट बिध्यार्थी रहेको तर मान्छेले चर्चा नगर्ने गरेको परिचय पनि छ भने उनकी नव विबाहिता पेशाले फिजीशियन डाक्टर भै सकेकी छिन । जुकरवर्ग सँग विवाह गरे पछी बनेको प्रेसिलाको नयाँ परिचय सँगै उनको भबिष्यको योजनालाई पनि मान्छेहरु चर्चा गर्न थालेका छन । उनको बारेमा चासो राख्नेहरु भन्छन उनि पेड्रियाट्रिक डाक्टर बन्न चाहन्छीन त्यती मात्र हैन जुकरबर्गलाई अंङ्ग दान गर्न चाहनेहरुले आफ्नो फेसबुक प्रोफाईलमा नै उल्लेख गराउने योजनाको सुत्रधार नै प्रेसिला हुन ।

रिन मागेरनै भए पनि तामझाम सँग बिबाह गर्ने परम्परा रहेको हामी धेरैलाई अचम्म लाग्न सक्छ उन्नाईस अर्ब अमेरिकी डलर सम्पतीका मालिक जुकरवर्गले बिहेमा जम्मा एक सय जना भन्दा थोरै मान्छेहरु लाई सहभागी गराईएको थिए । ईन्टरनेटको पर्यायवाची झै बन्न पुगेको फेसबुकको संस्थापकको बिहे तामझामले गर्न चाहेको भए को आउदैन थियो होला त ? त्यसो त सन २०१० मा विश्व प्रदिद्द टाईम म्याग्जीनले यिनलाई वर्ष पुरुष घोषणा गर्दा यिनलाई साधारण पहिरनमा देखीने जिनियस भनेर टिप्पणी गरेको थियो ।

यस महिनाको तेस्रो हप्ता जुकरवर्गको जिन्दगीमा धेरै महत्वपुर्ण कार्यहरु भएका छन । गत हप्ता उनले आफ्नो जन्म दिनको दिन बिहे मात्र गरेनन उनको कम्पनीको प्राथमिक शेयर निश्कासन पनि खुल्ला गराए । प्रति सेयर अडतिस अमेरिकी डलर हुदाँ उनको कम्पनीले एक सय चार अर्ब अमेरिकी डलर पुँजी संकलन हुनेछ । यस सब बिचार गर्दा भन्न सकिन्छ उनको फेसबुक वाल को स्टाटस मात्र हैन सोसियल स्टाटस पनि बढ्दै गई रहेकोछ ।

यो लेख मिती २०६८ जेठ १४ गते को लागी ब्लाष्ट टाईम्समा प्रकाशनार्थ ब्लाष्ट टाईमको लागी लेखीएको थियो । ब्लाष्ट पुर्वाञ्चल बाट निश्कने लिकप्रिय दैनिक हो ।

ईन्टरनेट सेन्सरसीपको प्रभाव #internet #censorship

2012-05-20T06:02:00.000+05:30

अमेरिकी संसदमा सोपा (स्टप अनलाईन प्राईभेसी एक्ट) पिपा (प्रोटेक्टेड आई पि एक्ट) किस्पा (साईबर ईन्टलीजेन्स एण्ड प्रोटेक्सन एक्ट) कानुन बन्ने चर्चा भई रहदाँ मौन देखिएका अन्य देशहरुमा त्यस आशय कानुनहरुको प्रभाव बिस्तारै देखीन थालेको छ । भलै कुनै एक देशको कानुन अर्को देशको लागी बाध्यकारी वा त्यसै अनुसार लागु हुनै पर्ने हुदैन तर अन्तराष्ट्रीय जनसरोकार त्यस किसिमको कानुनको प्रभावक्षेत्र अकल्पनिय हुने गरेको देखीएको छ । सोपा र पिपाको चर्चा भैरहदा अमेरिकामा मेगाअपलोड भन्ने फाईल सेयरिङ्ग साईट प्रतिबन्धीत भयो । भर्खरै बेलायतमा पाईरेटबे भन्ने टोरेन्ट फाईल सेयर गर्ने अर्को साईट बन्द भयो । चिनमा त गुगल मात्र हैन फेसबुक सम्म लाई पुर्ण वा आंशीक ब्लक गर्न खोजेको समाचार बारम्बार आई नै रहेको हुन्छ । एक हप्ता पनि भएको छैन भारतमा कोर्टको अर्डर भन्दै थप केही टोरेन्ट तथा फाईल सेयरिङ्ग साईट हरु ब्लक गरीए । अनलाईन प्राईभेसी र कपिराईटको बारेमा मौन रहेका हामीहरु कहाँ समेत अदालतले निर्णय गरे अनुसार भन्दै ति साईटहरु ब्लक गरीए । भलौ त्यो अदालत भनेको नेपाल हैन भारतको अदालत थियो । सोसल मिडीया प्रसिद्दी कमाएका ब्लगर आकार अनिल घिमिरेले आफ्नो ब्लगमा उल्लेख गरे अनुसार अहिले तपाई नेपाल टेलिकम, एनसेल, वल्डलिंक, वेवसर्फर को ईन्टरनेट प्रयोग गर्नु हुन्छ र आइसोहन्ट डट कम , पाइरेट वे डट ओआरजी, किकएसटोरेन्ट डट कम लगायतका टोरेन्ट साइटहरु तथा भिमियो डट कम र डेलिमोसन डट कम जस्ता भिडियो सेयरिङ साइटका साथै पेस्टविन डट कम एक्समार्क्स डट कम आदी साईटहरु खुल्दैनन । यो भिन्दै कुरा हो कि तपाईले प्रयोग गर्नु भएको बेला सम्बन्धीत आई एस पीले अल्टरनेटीभ ब्याकअप सर्भर प्रयोग गरेको छ र त्यसले भारतिय आईएसपी को गेटवे प्रयोग गरेको छैन भने माथी उल्लेख गरेका साईटहरु खुल्न सक्छन ।

नेपालमा समेत प्रवाभ देखीएको भारतको अदालतको आदेश चाही कोलावेरी दि भन्ने चर्चित गित रहेको दक्षीण भारतिय चलचित्र थ्रि सम्बन्धीत निर्माताले औपचारिक रिलिज नगर्दै ईन्टरनेटमा छ्याप्छ्याप्ती भै सकेको कारणले थियो । यो आदेश गत महिनाको अन्तीम हप्ता मद्रास हाईकोर्टले दिएको थियो । भारतिय समाचारपत्र टाईम्स अफ ईण्डीयाले अदालतको आदेशमा केही भारतिय ईन्टरनेट सेवा प्रदायकहरुको नामै तोकेर सिर्जनाको मौलिक अधिकार हुने गरीको कार्यलाई बढावा दिने वेबसाईटहरु नियन्त्रणमा लिनु भने पनि कुन कुन साईटहरुलाई ब्लक गर्नु पर्ने हो भन्ने स्पष्ट किटान नहुदाँ लगभग एक महिना पछी यसको प्रभाव देखीएको उल्लेख गरेको छ ।

पाईरेटेड सफ्टवेयरको बोलावाल भएको रहेको हाम्रो जस्तो देशमा आफ्नै ब्यबश्थापीकाले पारित गरेको बिध्युतिय कारोबार ऐन समेत कार्यन्वयन हुन नसकी रहेको अवश्थामा के नै प्रभाव पर्ला र भन्न सकिन्छ । तर बिज्ञहरु भन्छन नेपालको न्यापालिका प्रभावकारी हुन नसकेको भन्दैमा संसारका कुनै पनि देशको कानुनले केही लक्षारपाटो लाउदैन भन्ने हैन । अमेरिकी संसदमा सोपा र पिपा को बारेमा बहस भै रहदा मेगाअपलोड डट भन्ने साईट पुरै बन्द हुनु भारतमा एउटा चलचित्रको कारणले जारी भएको अदालतको आदेशको कारणले नेपालमा पनि बन्द हुनु आदी यसको प्रत्यक्ष्य उदारण हो ।

भारतको अदालत आदेशले नेपालमा बन्द गरीनु खासै ठुलो कुरो नमान्न सकिन्छ तर अमिरिकी संसदले पास गरेको सोपा र पिपाले अनि किष्पाको प्रभाव चाही उल्लेखनिय हुन्छ । यस सम्बन्धमा अमेरिकामा सफ्टवेयर ईन्जीनियरको रुपमा कार्यरत पोखराका प्रभात पौडेल आफ्नो ब्लगमा लेख्छन । अमेरिकामा आउने सोपा, पिपाले हामि नेपालिलाई केहि गर्दैन भन्ने सोच्नु गलत हो किनकी नेपालबाट संञ्चालन भएका अधिकाँस वेब साईटहरु अमेरिकामा होष्ट गरिएका छन । यस्तोमा सञ्चालकले नचाहदा नचाहदै पनि कतिपय अवस्थामा त्यो कानुनसँग बाझिने सामग्री ति साईटमा आउन सक्छन जस्ले पुरा साईट नै बन्द हुने अबस्था आउन सक्छ। ईन्टरनेट भनेको एउटा सञ्जाल हो, त्यो सञ्जाल कहिँ कतै केहि रुकावट आयो भने पुरा सञ्जालनै छिन्न भिन्न हुन सक्छ। जसबाट कुनै पनि देशका ईन्टरनेट चलाउने मानिस अछुतो रहन सक्दैन । उनि थप्छन सोपा र पिपाले यदि कुनै प्रयोगकर्ताले तपाईको साईटमा कमेन्ट गर्यो र त्यो कमेन्ट सुरक्षाको हिसावले सम्बेदनसिल छ भने त्यो वेबसाईट बन्द गर्ने अधिकार सरकारलाई हुन्थ्यो। तर किष्पाले चाही सुरक्षाको हिसावले सम्बेदनसिल कुरा कुनै प्रयोगकर्ताले तपाईको साईटमा राख्यो भने तपाईले सरकारलाई त्यो प्रयोगकर्ताको बारेमा जानकारी दिनु भए हुन्छ अनि तपाईले बिना रोकटोक आफ्नो वेबसाईट चलाउन पाउनु हुन्छ र अझ मज्जाको कुरा किष्पा कानुनको सहायतामा मागिएको विवरण कुनै वेबसाईटवालाले सरकारलाई दियो भनेर प्रयोगकर्ताले कम्पनिलाई मुद्धा हाल्न पाउदैन अनि परेन त फसाद !

यो लेख स्थानिय ब्लाष्ट दैनिकको लागी तयार गरीएको थियो जुन मिती २०६९ जेष्ठ ७ गते आईतबार प्रकाशित भएको थियो ।

लिनक्स अपरेटिङ्ग सिष्टम #Linux #OS

2012-05-13T08:53:00.000+05:30

धेरै प्रयोगकर्ताहरुले प्रयोग गर्ने माईक्रोसफ्टको विन्डोज एक्स पी, भिष्टा र विन्डोज सेभेन आदी जस्तै लिनक्स पनि एक प्रकारको अपरेटिङ्ग सिष्टम हो । यस अपरेटिङ्ग सिष्टमलाई हाल मोबाईल फोन, ट्याब्लेट कम्प्युटर, भिडियो गेम कन्सोल, मेनफ्रेम कम्प्यूटर र सुपर कम्प्यूटर जस्ता विभिन्न हार्डवेयर तथा उपकरणमा राख्ने गरेको पाईन्छ । विश्वका महत्वपुर्ण र ठुला डाटा प्रशोधन गर्ने भनिएका सुपरकम्प्युटर मा समेत यसै अपरेटिङ्ग सिस्टमको प्रयोग गर्ने गरीएको छ । अझ बर्तमान वेब होष्टीङ्गको बजारमा दश मध्ये लगभग नौ वटा वेब सर्भरहरुमा लिनक्स अपरेटिङ्ग ईन्सटल गर्ने गरीएको पाईएको छ । यस सफ्टवेयर निर्माणमा प्रयोग गरीएको सोर्सकोड निशुल्क रुपमा बितरण गरीने हुदाँ यसलाई प्रयोगर्ताको आवश्यकता अनुसार दक्ष ब्यक्ती द्वरा समग्र प्रणाली नै परिमार्जन गर्न सकिन्छ । यस अपरेटिङ्ग सिष्टममा प्रयोग गर्न भनि कयौ एप्लीकेशनहरु समेत निर्माण गरिएको छ जसलाई समेत निशुल्क पाउन सकिन्छ तर यसो भन्दा लिनक्स अपरेटिङ्ग सिस्टममा प्रयोग हुने सबै सफ्टवेयरहरु निशुल्क छन भन्ने हैन । विन्डोजमा जतिको मात्रामा निशुल्क सफ्टवेयर भेटिन्छन लिनक्स अपरेटिङ्ग सिष्टममा संचालन गर्ने भनेर त्यतीको संख्यामा पनि सप्टवेयरहरु खरिद गर्नु पर्दैन ।

ओपन सोर्स सफ्टवेयरका बिज्ञहरु लिनक्स अपरेटिङ्ग सिष्टम निशुल्क भएकोले यसको प्रयोग दिन प्रतिदिन बढ्दै गईरहेको छ भने आलोचकहरुको तर्कलाई ठाडै खण्डन गर्छन । उनिहरुको बुझाईमा लिनक्स विन्डोज भन्दा धेरै हिसाबले सुरक्षीत छ । भाईरसकै कुरा गर्ने हो भने पनि बिश्वमा बिभिन्न कारण र उधेश्यले निर्माण गरिएका सम्पुर्ण भाईरसहरको संख्याको सालाखाल एक प्रतिशत जति मात्र लिनक्स अपरेटिङ्ग सिष्टममा सक्रिय रहेको पाईन्छ । यस सिष्टमको निर्माण गर्दा प्रयोग गरिएका सोर्स कोडहरु खुल्ला र स्वतन्त्र रुपमा प्रयोग गर्ने गरी प्रयोकर्ताहरु माझ बितरण गरीने हुनाले यसमा देखा पर्ने कुनै पनि समस्याहरु सहज त तत्कालै सामाधान हुने गर्दछ त्यसैले साधारण कम्प्युटरको ज्ञान भएका प्रयोगकर्ताहरु पनि यसको प्रयोगलाई सहज रुपमा लिन सक्दछन । तपाई हामि नै पनि लिनक्स अपरेटिङ्ग सिस्टमको प्रयोग गर्न थाल्ने हो भने यसै सँग सम्बन्दीत कुनै समुहमा आबद्द हुन सकिन्छ जसबाट भविष्यमा आई पर्ने कुनै पनि समस्याहरुको सामाधान एउटा ईमेल (म्यासेज) को भरमा प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

लिनक्स अपरटिङ्ग सिस्टमका पारखीहरुको बुझाईमा यसमा उपलब्ध एप्लीकेशहरुको विविधता र उपयोगीता पनि यसैलाई रोज्नुको कारण हो। लिनक्समा ईन्सटल गरीने प्रायः प्लीकेशनहरु सित्तैमा उपलब्ध हुन्छन। यिनीहरु विन्डोजमा उपलब्ध अधीकांश एप्लीकेशनहरुभन्दा चाँडै खुल्ने र प्रयोगकर्ता अनुकुल हुन्छन। यसका एप्लीकेशनहरुको अर्को प्रमुख खासियत भनेको यिनीहरुको स्थानियकरण पनि हो। धेरै जसो एप्लीकेशनहरुलाई स्थानिय भाषामा उल्था गरीएको छ। नेपालमा पनि थुप्रै संग संस्था तथा स्वतन्त्र व्यत्तीहरु यसरी गरिने उल्था कार्यक्रमहरुमा संलग्न छन। तपाईँ हामी पनी नेपाली भाषामा राम्रो दखल राख्छौ भने यस्तै कार्यक्रमहरुमा सजिलै सहभागी हुन सक्छौ । बिगतमा मदन पुरस्कार गुठीले तयार गरेको नेपालिनक्स यसको उदारण हो ।

लिनक्सलाई कम्प्युटरमा ईन्सटल गर्नुको भनेको अर्को अर्थमा लिनक्सको कुनै अपरेटिङ्ग सिस्टम कम्प्युटरमा ईन्सटल गर्नु हो । यसमा एउटा अपरेटिङ्ग सिस्टम भनेको विशेष प्रयोजनका लागी लिनक्सको मुख्य अंश (करनेल) लाई विभीन्न एप्लीकेशन सहित निर्माण गरिएको प्याकेज हो। साधरणत: लिनक्स अपरेटिङ्ग सिस्टम ३ प्रकारको हुन्छ। डिबियन , रेड ह्याट र स्ल्याक वेयर । जस मध्ये रेड ह्याट लिनक्सबाट रेड ह्याट, टर्बो लिनक्स , लेजर ५ लिनक्स, कोन्डारा यम यन यु लिनक्स आदि नाम गरेका लिनक्सहरु छन भने स्ल्याक वेयर लिनक्सबाट स्ल्याक वेयर र प्लाज्मो लिनक्स हरु छन। डिबियनबाट मुख्यतः डिबियन जियनयु/लिनक्स नै बनेको छ । युबुन्तु डिबियन लिनक्सको चर्चित उदारण हो ।

लिनक्समा प्रत्येक प्रयोगकर्ताको आफ्नो बेग्लै डाईरेक्टरी हुन्छ। यस भित्र प्रयोगकर्ताले आफ्नो सम्पुर्ण कागजात,चिठ्ठी पत्र तथा रुचीहरु संग्रहित गरेको हुन्छ। लिनक्स अपरटिङ्ग सिस्टममा प्रयोगकर्ता द्वारा व्यक्त गरिएका र रुचाइएका सेटिङ्गहरु यही डाईरेक्टरीमा राख्ने गर्छ। लिनक्समा रुट प्रयोगकर्ता भनेको लिनक्सको सुपर प्रयोगकर्ता हो । लिनक्स प्रयोग गर्दा रुटको रुपमा लग ईन गर्न उ बिघ्न बढावा दिईँदैन। किन भने रुट बाट लग ईन गरेर समस्या आएमा पछि त्यस्को सामाधान सजिलो हुँदैन।

लिनक्समा गित सुन्न देखी लिएर ईन्टरनेट ब्राउज गर्न बाट पनि प्रयोगकर्तालाई बन्देज गर्न सकिन्छ। प्रयोगकर्तालाई के कत्तीको अधिकार दिने हो त्यो कुरा रुट प्रयोगकर्ताले नै तय गर्न सक्छ। यसरी प्रयोगकर्ता थप्ने,मेट्ने तथा उस्को अधीकारमा समायोजन गर्ने सम्पुर्ण अधीकार मात्र रुट प्रयोगकर्तामा सिमित हुन्छ । जुन कुरा विन्डोज अपरेटिङ्ग सिस्टमा त्यस किमिमले प्रभावकारी मानिदैन ।

यो लेख पुर्वाञ्चल बाट निश्कने स्थानीय ब्लाष्ट दैनिकको लागी तयार गरीएको थियो । जुन मिती २०६८ बैशाख ३१ गते आईतबारको साईबर चौतारी स्तम्भमा प्रकाशित भएको थियो ।