ई नेपाल खबर

को-को थिए माघ १९ का डिजाइनर ?

2010-01-19T19:28:00.000+05:30

'शरदचन्द्र शाहले एमाले र कांग्रेस, रमेशनाथ पाण्डेले अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र पशुपतिभक्त महर्जनले समग्र राजनीति र प्रशासन सम्हाल्ने जिम्मा लिएर माघ १९ को डिजाइन गरेका थिए'

भुवन शर्मा/नयाँ पत्रिका

काठमाडौं, ३ माघ

तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले माघ १९ को कदम चाल्नुअघि यसको जानकारी अरू तीनजनालाई मात्र थियो　। मौका यही हो, ठोक्नुपर्छ भनेर सल्लाह दिने तीन हस्ती थिए- शरदचन्द्र शाह, रमेशनाथ पाण्डे र पशुपतिभक्त महर्जन　। तर, स्रोतका अनुसार अहिले यी तीनैजनासँग पूर्वराजाको सम्बन्ध बिगि्रएको छ　।

रिसाएका पूर्वराजालाई मनाउन उनका पूर्वसल्लाहकारले पटक-पटक प्रयत्न गरे पनि असफल भएका छन्　। शाह, पाण्डे र महर्जनले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थिति 'अनुकूल' भएको भन्दै राजालाई सत्ता हत्याउन 'उक्साएका' थिए, तर परिस्थिति सम्हाल्न उचित सल्लाह दिन नसकेको भन्दै ज्ञानेन्द्र रिसाएका हुन्　।

पञ्चायतकालमा सूर्यबहादुर थापाबाटै 'भूमिगत गिरोह'को उपाधि पाएका शरदचन्द्र शाहले समेत अहिले ज्ञानेन्द्रलाई भेट्न पाएका छैनन्　। उनी बहुदलको १५ वर्षपछि ०६१ मा ज्ञानेन्द्रले सत्ता हातमा लिँदा पनि राजाका सक्रिय सल्लाहकार थिए　।

राजाको प्रत्यक्ष शासनकालमा सबैभन्दा निकट रहेका शरदचन्द्र शाहले पूर्वराजालाई चार महिनादेखि भेट्न खोजेका छन्, तर सकेका छैनन्　। स्रोतका अनुसार शाहले पूर्वराजालाई भेट्न दरबारका पूर्वसचिवहरू सागर तिमिल्सिना, फणि पाठक र मधु तिमिल्सिनामार्फत पटक-पटक 'बिन्ती जाहेर' गरेका छन्　। तर, समय पाउन सकेका छैनन्　।

स्रोतका अनुसार राजाले सत्ता हातमा लिएका वेला परराष्ट्रमन्त्रीको जिम्मेवारी पाएका डा. रमेशनाथ पाण्डे र पशुपतिभक्त महर्जनलाई पनि पूर्वराजाले भेट दिएका छैनन्　। उनीहरूले गलत सल्लाह दिएकाले आफू फसेको भन्दै ज्ञानेन्द्र रिसाएका छन्　।

मुख्यतः तीन सल्लाहकारको विश्वासमा परेर आफूले माघ १९ को कदम चाले पनि अप्ठ्यारो परेपछि सल्ल्ााहकारहरूले केही गर्न नसकेको र राजसंस्थासमेत विघटन भएको भन्दै ज्ञानेन्द्र रिसाएका हुन्　। 'त्यसैले उनी माघ १९ को कदममा प्रत्यक्ष या परोक्ष रूपमा सघाउने सल्लाहकारहरूसँग टाढै बस्न चाहन्छन्,' स्रोतको दाबी छ　।

त्यति मात्र होइन, राजाको प्रत्यक्ष शासनकालका दुईजना उपाध्यक्ष तुलसी गिरी र कीर्तिनिधि विष्टलाई पनि पूर्वराजाले भेट्ने समय दिएका छैनन्　। राजाको प्रत्यक्ष शासनकालमा परराष्ट्रमन्त्री भएका रमेशनाथ पाण्डेसँग पनि पूर्वराजाको भेटघाट भएको छैन　।

बरु सत्ता हातमा लिनु हुदैन भनेर सल्लाह दिने प्रभाकरशमशेर राणासँग भने पूर्वराजाको सम्बन्ध अहिले बढेको छ　। राजाको प्रत्यक्ष शासनमा भने प्रभाकरका कुरा पूर्वराजाले सुन्दैनथे　। अझ प्रभाकारका छोरा सिद्धार्थ राणा र पारसबीच झगडा भएपछि सम्बन्ध अझै चिसिएको थियो　।

स्रोतका अनुसार माघ १९ को कदमको विषयमा राजा ज्ञानेन्द्रबाहेक शाह, पाण्डे र महर्जनबीच मात्र छलफल भएको थियो　। त्यतिखेर पाण्डेले अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन मिलाउने जिम्मा लिएका थिए　।

राजाका दोस्रो सल्लाहकार शरदचन्द्र शाहले राजाले सत्ता हातमा लिएपछि आन्तरिक राजनीति मिलाउने जिम्मा लिएका थिए　। स्रोतका अनुसार शाहले एमाले नेता वामदेव गौतम र केपी ओलीलाई मात्र होइन, सुजाता कोइरालामार्फत गिरिजाप्रसाद कोइरालासँग सम्पर्क गरिसकेको दाबी गर्दै राजालाई अघि बढ्न सुझाब दिएका थिए　।

अर्का सल्लाहकार पशुपतिभक्त महर्जन पूर्वराजाका मुख्यसचिव पनि थिए　। उनले पनि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थिति राजाको पक्षमा भएको भन्दै शक्ति हत्याउन सुझाब दिएको स्रोतको दाबी छ　।

ज्ञानेन्द्रले शक्ति हातमा लिँदा नेपालमा अमेरिकी राजदूत थिए- जेम्स एफ मोरियार्टी　। महर्जनले मोरियार्टीसँग समेत कुरा मिलाउनेमा तत्कालीन राजालाई विश्वस्त बनाएका थिए　।

मोरियार्टीले त्यतिवेला भाषणमा भनेका थिए, 'घर जलिरहेको छ तर पार्टीहरू मास्टरबेडमा को बस्ने भन्ने होडबाजी गरिरहेका छन्　।'

मोरियार्टी र उनको अमेरिका नेपालका राजनीतिक दलसँग दिक्क भइसके, यही वेला हो ठोक्ने भन्दै सल्लाहकारले ज्ञानेन्द्रलाई शक्ति हत्याउन सुझाब दिएका थिए　। हुन पनि राजाले माघ १९ को कदम चालेकै दिन दिउँसो १२ बजे केही विदेशी राजदूतहरू बेलायती राजदूतको निवासमा बैठक बसे, तर उनीहरूले माघ १९ को कदमलाई न समर्थन गरे न खुलेर विरोध नै　।

तत्कालीन राजाले कदम चालेपछि शरदचन्द्र शाह 'लाइन मिलाउन' भारत गएका थिए　। स्रोतका अनुसार उनले भाजपा नेता लालकृष्ण आडवाणीसँग पनि भेट गरे　। 'तर, शाह आफैंले रक्सी खाएर आडवाणीसँग भेट गरेकाले राजाको कदमबारे राम्ररी डिल गर्न नसकेको रिपोर्ट तत्कालै राजासँग आयो　। तर, त्यो पूर्वराजाले शाहलाई माफ गरे,' स्रोतले भन्यो　। तर, त्यही दिनदेखि ज्ञानेन्द्र र भारतको सम्बन्ध कहिल्यै राम्रो हुन सकेन　।

त्यसो त शरदचन्द्र शाहकै सिफारिसमा बेंग्लोरबाट डा. तुलसी गिरीलाई झिकाएर उपाध्यक्ष बनाइएको हो　। माघ १९ को कदम चाल्नुभन्दा केही महिनाअघि गिरीलाई सुटुक्क बोलाई राजासँग भेट गराइएको थियो, भेटको कार्यक्रम पनि शाहले नै मिलाएका थिए　।

'तुलसी गिरीलाई उपाध्यक्ष बनाएपछि म आफैं बद्नाम भएँ,' स्रोतका अनुसार ज्ञानेन्द्र अहिले भन्दै छन्　।

राजाका मन्त्रीहरूमा टंक ढकाल, भरतबहादुर जिसीलगायतका आधाभन्दा बढी मन्त्रीहरू श्ााहकै सिफारिसमा नियुक्त भएका थिए　। तर, ती नियुक्तहरू राजासंस्था जोगाउने र राजालाई लोकपि्रय बनाउनेभन्दा पनि आफ्नै स्वार्थमा केन्दि्रत भएको विश्लेषण ज्ञानेन्द्रले गरेको स्रोतको दाबी छ　।

तर, शाह र पाण्डे दुवै आफू राजाको सल्लाहकार नभएको दाबी गर्छन्　। 'म राजाको सल्लाहकार कहिल्यै भइनँ　। लोकेन्द्रबहादुर चन्द प्रधानमन्त्री भएको वेला प्रधानमन्त्रीको सल्लाहकार थिएँ　। माघ १९ पछि सूचना आयोगको अध्यक्ष मात्र थिएँ　। यो कुरा त मैले रायमाझी आयोगलाई पनि भनेको छु,' शाहले नयाँ पत्रिकासँग भने　।

राजासँग अहिले तपाईंको भेटघाट हुन्छ कि हुँदैन भन्ने जिज्ञासामा शाहले भने, 'राजासँगको मेरो सम्बन्धबारे म मिडियासँग बोल्दिनँ　।'

तर, रमेशनाथ पाण्डेले भने अचेल पूर्वराजासँग आफ्नो भेट नभएको स्विकारे　। '-पूर्वराजासँग) आजभोलि भेट हुँदैन,' उनले दाबी गरे, 'तर त्यो कदम -माघ १९ को) बारे पनि मलाई थाहा थिएन　।'

तत्कालीन राजाको कदम किन असफल भयो भन्ने प्रश्नमा उनको जवाफ थियो, 'यसको जिम्मा इतिहासलाई छोडौँ　। राजाको शासनकालका मुख्य हर्ताकर्ता पशुपतिभक्त महर्जन भने कहिलेकाहीँ नागार्जुन र निर्मलनिवास जान्छन्　। तर, उनी आफैंले पनि समय पाउन पूर्वराजाका पूर्वसचिव सागर तिमिल्सिना, मधु तिमिल्सिना र फणि पाठकलाई फोन गर्नुपर्छ　। उनीहरूले समय मिलाइदिए मात्र महर्जनले ज्ञानेन्द्रको 'दर्शनभेट' पाउँछन्　। तर, पाठक र तिमिल्सिना बन्धुसँग भने पूर्वराजाको अहिले पनि राम्रै सम्बन्ध छ　। सागर तिमिल्सिना त पूर्वराजा भारत जाँदा सँगै थिए　।

यसैगरी पूर्वसैनिकसचिव शान्तकुमार मल्ल, मानार्थ एडिसी भरतकेशर सिंह तथा पूर्वरानी कोमलका दाजु सुरजशमशेर राणा र डिबी राणासँग अहिले पनि पूर्वराजाको नियमित भेटघाट हुने गरेको स्रोतको दाबी छ　। भरतकेशर सिंह त पूर्वराजासँग भेटघाट भइरहेको बताउँछन्　। 'म सल्लाहकार त होइन, तर नियमित भेटघाट हुन्छ,' उनले भने　।

यसैगरी राजाको पालामा केशरजंग रायमाझी पनि निकट मानिन्थे　। अहिले पनि नजिकै छन्　। 'त्यतिखेर मैले राजनीतिक दलहरू र माओवादीसँग वार्ता गर्न सल्लाह दिएको थिएँ, तर अन्य सल्लाहकारहरूले राजालाई गलत सल्लाह दिएर उक्साए,' उनी भन्छन्　। उनी पूर्वराजासँग कहिलेकाहीँ भेट हुने गरेको बताउँछन्　।

पूर्वराजाका सल्लाहकारहरू को के भन्छन्

तपाईं राजासँगको सम्बन्धको विषयमा मलाई नसोध्नुहोस्　। यो विषयमा म केही बोल्न चाहन्नँ　। राजासँग मेरो केही गुनासो छैन　। र, भन्नु पनि केही छैन　। म राजाको सल्लाहकार होइन　। लोकेन्द्रबहादुर चन्द प्रधानमन्त्री भएको वेला (प्रधानमन्त्रीको) सल्लाहकार भएको थिएँ　। म राजाको सल्लाहकार होइन भनेर त रायमाझी आयोगलाई पनि भनिसकेको छु　।

—

शरदचन्द्र शाह
राजासँग आजभोलि मेरो भेट भएको छैन　। उनीप्रति मेरो गुनासो छैन　। केही सल्लाह पनि छैन　। राजासँग मेरो सम्बन्ध राजनीति सुरु गरेदेखि नै हो　। तर, माघ १९ को कदमबारे मलाई केही थाहा थिएन　।

— रमेशनाथ पाण्डे

आजको कार्टून !

2010-01-17T19:11:00.000+05:30

वाईसीएल खतरा: सेना

2010-01-17T17:57:00.000+05:30

सरोजराज अधिकारी/काठमाडौ, २०६६ माघ ३ -

नेपाली सेनाले माओवादीले सैनिक चरित्र नत्यागेको र शान्ति प्रक्रियाका लागि शिविरका लडाकुभन्दा वाईसीएल खतरा भएको ठहर गरेको छ । स्रोतअनुसार माओवादी नेतृत्वका पछिल्ला अभिव्यक्ति र गतिविधिको सूचना संकलन र विश्लेषणपछि हालै प्रधानसेनापति छत्रमानसिंह गुरुङसहितका केही वरिष्ठ सैन्य अधिकारीहरूको बैठकले यस्तो निष्कर्ष निकालेको हो । 'जनविद्रोहमार्फत सत्ता कब्जा गर्नु नै अन्तिम उद्देश्य भएको भनी हालै माओवादी अध्यक्षबाट व्यक्त धारणा र स्थानीय तहमा भइरहेका गतिविधि मिल्दोजुल्दो छ । यो शान्ति प्रक्रियाका लागि खतरनाक हुनसक्छ,' बैठकमा सहभागी एक उपरथीले भने। जंगी अड्डाले माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालबाट हालै व्यक्त धारणा र वाईसीएललाई अर्धसैन्य दस्तामा परिणत गर्ने गरी भएको केही स्थानको गतिविधिबारे सूचना संकलन र विश्लेषणपछि यस्तो निष्कर्ष निकालेको उनले बताए | वाईसीएलले उदयपुरलगायत केही जिल्लामा वडास्तरमै प्लाटुन (४५ जना बराबर) सदस्यलाई संगठित गरी अर्धसैन्य दस्तामा रूपान्तरण गरेकोप्रति सेनाको विशेष चासो छ । सैनिक गुप्तचर निर्देशनालय (डीएमआई) ले स्थानीय इकाई परिचालन गरी सूचना संकलन गरेको थियो । 'वाईसीएलका पछिल्ला गतिविधि हेर्दा शान्ति प्रक्रियाका लागि शिविरका लडाकुभन्दा उनीहरू बढी खतरनाक देखापरेको छन्,' स्रोतले भन्यो, 'उनीहरूसँग करिब १ हजार हतियारसमेत छन् ।' सेनापति गुरुङले वाईसीएल गतिविधिबारे प्रधानमन्त्री र रक्षामन्त्रीलाई जानकारी गराइसकेको स्रोतले जनायो । एक जर्नेलका अनुसार हतियार तथा सेना अनुगमनका लागि गठित संयुक्त अनुगमन संयोजन समितिलाई पनि यसबारे अवगत गराइएको छ ।

डीएमआई विवरणमा वाईसीएलमा करिब ६ हजार पूर्णकालीन कार्यकर्ता रहेको र ती सबै पूर्वलडाकु भएको उल्लेख छ । मुलुकभर पूर्णकालीनसहित ३० हजार सक्रिय र १ लाख सदस्य रहेको उल्लेख छ । वाईसीएल संयोजक गणेशमान पुनले पूर्णकालीन कार्यकर्ता ७ हजारको हाराहारीमा रहेको बताए ।

भारतले मालिक बनेर नेपाललाई नोकरको व्यवहार गर्‍यो : महरा

2010-01-17T17:54:00.003+05:30

काठमाडौँ, माघ ३ (नागरिक)-

एनेकपा माओवादीका विदेश विभाग प्रमुख कृष्णबहादुर महराले भारतले नेपालको सबै क्षेत्रमा हस्तक्षेप गरिरहेको बताएका छन्। उनले भारतले आफू मालिक र नेपाल नोकर भएको जस्तो व्यवहार प्रदर्शन गरिरहेको आरोप पनि लगाए। र, भने- त्यो रोकिनुपर्ने हाम्रो पार्टीको धारणा छ। उनले नेपाल–भारत सम्बन्ध बदलिँदो परिस्थितिअनुरूप परिवर्तन गर्नुपर्नेमा पनि जोड दिए। जनसञ्चार अभियान नामक संस्थाले आइतबार राजधानीमा आयोजना गरेको 'सन् १९५० को शान्ति तथा मैत्री सन्धि : पुनरावलोकन वा खारेजी ?' विषयक छलफल कार्यक्रममा महराले भारत र नेपालबीचको सम्बन्ध औपनिवेशिक किसिमको हुन नहुने बताएका थिए। यस्तो अवस्थाका लागि भारत फराकिलो सोचका साथ प्रस्तुत हुनुपर्नेमा जोड दिँदै राष्ट्रपतिको असंवैधानिक कदमपछि आफ्नो दललाई भारतप्रति शङ्का बढेको उल्लेख गरे। माओवादीले कूटनीतिक एवम् राजनीतिक तहमा दुई देशबीच विद्यमान समस्या समाधान गर्नेबारे भारतीय विदेश मन्त्रीसँग छलफल गरेको दाबी पनि उनको थियो।

बंगलादेश-भारत सम्झौता/नेपालमा मिश्रति प्रभाव पार्ने

2010-01-17T17:42:00.000+05:30

गोकर्ण अवस्थी/काठमाडौ, २०६६ माघ ३ -
बंगलादेशकी प्रधानमन्त्री सेख हसिनाको भारत भ्रमणमा भएको उपलब्धिबाट नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा मिश्रति प्रभाव पर्ने भएको छ । दुई देशबीच विशेषगरी व्यापार र पारवहनका क्षेत्रमा भएको सम्झौताले नेपालमा असर पर्ने देखिएको हो । बंगलादेशका उत्पादनलाई सहज बजार पहुँचका लागि भारतले देखाएको उदारता र फूलबारी नाकामा नेपाली ट्रकहरूले लोडअनलोड गर्न सकिने सुविधाले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार नकारात्मक र सकारात्मक दुवैखाले प्रभाव पर्ने देखिएको हो । 'यी प्रावधानले केही नतिजा त आउने नै छ,' वाणिज्य सचिव पुरुषोत्तम ओझाले भने, 'तर के देखिन्छ त्यो त पछि नै थाहा होला ।' फूलबारी नाकाबाट २ सय मिटर परसम्म नेपाली सामान भएको ट्रक जान पाउने भएपछि नेपाली उत्पादनले बंगलादेशमा सहज पहुँच पाउने सम्भावना छ । यसअघि दुई ट्रकलाई जोडेर एकबाट अर्कोमा सामान सार्नुपर्ने बाध्यता हुँदा व्यापार झन्झटिलो हुने गरेको व्यवसायीहरूको गुनासो छ । '२०० मिटरमा बंगलादेशको सुख्खा बन्दरगाह छ, सजिलो हुन्छ,' ओझाले भने ।

यति हुँदाहुँदै पनि बंगलादेशसँग नेपालको व्यापार नाफामा छ । व्यापार प्रवर्द्धन केन्द्रको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०६४/६५ मा बंगलादेशसँगको व्यापार नाफा ४ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ छ । गहुँ, मसुरोको दाललगायत कृषि उत्पादन बंगलादेशमा माग भएका नेपाली उत्पादन हुन् । तर पछिल्लो समयमा भारतीय बाटोमा र सामान लोडअनलोड गर्दा देखिने समस्याले निर्यात घटदै गइरहेको छ ।

बंगलादेशले मंगला र चटगाउँ बन्दरगाह नेपाल र भूटानलाई समेत उपयोगका लागि गरेको आग्रहलाई भारतले सकारात्मक रूपमा लिएको छ । यसले पनि बंगालदेशलगायत तेस्रो मुलुकको निर्यातलाई केही सहजता प्रदान गर्नेछ ।

तर यसअघि भारतीय बजारमा नेपालले मात्रै पाइरहेको शून्य भन्सार पहुँच सुविधा छिट्टै नै बंगलादेशले समेत धेरै उत्पादनहरूमा पाउने सम्भावना देखिएको छ । भारतले नकारात्मक सूचीमा रहेका धेरै वस्तुलाई हटाएर बंगलादेशबाट आयात गर्न सकिने गरी हरियो झन्डा देखाएको छ ।

प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढी भएको बंगलादेशका उत्पादनले नेपाललाई विस्थापन गर्न सक्ने अवस्था रहनेछ । यसबाहेक दक्षिण एसियाका अन्य अतिकम विकसित मुलुकहरूलाई भारतले शून्य भन्सार दरमा पहुँच दिने बताएको छ । यससँगै २ वर्षपछि भारतले संसारभरका सबै अतिकम विकसित मुलुक (एलडिसी) लाई भन्साररहित बजार पहुँच दिने निर्णय गरिसकेको छ । 'भारतले त २०१३ सम्म सबै एलडिसीलाई भन्साररहित पहुँच दिने भनेकै छ,' ओझाले भने, 'यसले नेपालले मात्रै पाइरहेको सुविधा अरूले पनि पाउने भएकाले बजार प्रभावित हुने नै छ ।' संसारभर ४९ अतिकम विकसित मुलुक छन् भने दक्षिण एसियामा मात्रै नेपाललगायत चार देश छन् ।

नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार मुलुक भारतसँगको व्यापार घाटा पछिल्लो ३ वर्षमा दोब्बर भएको छ । गत वर्ष १ खर्ब २२ अर्ब रुपैयाँ भारतसँग व्यापार घाटा थियो । यस वर्षको पहिलो ४ महिनामा १२ अर्ब रुपैयाँको सामान भारत निर्यात भएको छ । आयात भने ६४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको छ ।

नेपालकै ठूलो डेरी चितवनमा

2010-01-17T17:40:00.000+05:30

चितवन मिल्क लिमिटेडसाग दैनिक १ लाख ५० हजार लिटर दूधबाट १५ मेटि्रकटन धुलो दूध उत्पादन गर्ने प्लान्ट छ

विष्णु पौडेल/नयाँ पत्रिका

चितवन, २ माघ

चितवनको भरतपुर नगरपालिका-१ स्थित ठिमुरामा स्थापना भएको नेपालको सबैभन्दा ठूलो डेरी उद्योग चितवन मिल्क लिमिटेडले माघको दोस्रो सातादेखि पाउडर दूधको उत्पादन थाल्ने भएको छ । निर्माण, केबुलकार, जलविद्युत्लगायतका क्षेत्रमा सफलता पाइसकेको चितवन कोई समूहद्वारा प्रवर्द्धित लिमिटेडले निर्माणकार्य पूरा गरी उत्पादन सुरु गर्न लागेको हो । ३ वर्षदेखि निर्माण सुरु भएको उद्योगले माघ दोस्रो सातादेखि अत्याधुनिक स्वचालित प्रविधिबाट घुलो दूध उत्पादन गर्ने भएको हो ।

सरकारी स्वामित्वको दुग्ध विकास संस्थानको समेत ११ प्रतिशत लगानी रहेको लिमिटेडले पहिलो चरणमा ३५ हजार लिटर कच्चा दूधबाट धुलो दूध उत्पादन गर्ने कार्यकारी निर्देशक राजेशबाबु श्रेष्ठले बताए । 'सुरुमा हामी पाउडर, डेरी ह्वाइट र स्किन मिल्क पाउडर बजारमा ल्याउँछाँ,' श्रेष्ठले भने, 'त्यसपछि पौचको दूधसँगै दही, घ्यू, पनिरजस्ता उत्पादन पनि थाल्छौँ ।'

दैनिक १ लाख ५० हजार लिटर दूधबाट १५ मेटि्रकटन धुलो दूध उत्पादन गर्ने क्षमताको प्लान्ट जडान गर्ने चितवन मिल्क लिमिटेड नेपालकै सबैभन्दा ठूलो उद्योग रहेको उनको दाबी छ । हाल दुग्ध विकास संस्थानको दैनिक ३ मेटि्रकटन पाउडर दूध उत्पाद गर्ने र सुजल उद्योगको दैनिक ५ मेटि्रकटन पाउडर दूध उत्पादन गर्ने प्लान्ट रहेका छन् ।

सरकारी र निजी क्ष्ाेत्रको गरी ५६ करोडको लगानीमा तयार भएको उद्योगमा दुग्ध विकास संस्थानले २ करोड लगानी गरेको छ । कृषकलाई गुणस्तरीय दूध उत्पादनमा सहभागी हुन प्रोत्साहित गर्ने उद्देश्यले कम्पनीले कारखानास्थलमा नै दूध उत्पादन एकाइसमेत स्थापना गरेको छ । कारखानाले कच्चापदार्थका रूपमा आवश्यक पर्ने दूध चितवन, नवलपरासी, मकवानपुर, बारा, पर्सा, धादिङलगायतका जिल्लाबाट ल्याउने श्रेष्ठले जानकारी दिए ।

लिमिटेडले चितवनबाट दैनिक ३० हजार र नवलपरासीबाट दैनिक १५ हजार दूध संकलन गर्ने योजना रहेको उनले बताए । उद्योगले कृषकसँग दूध खरिद मात्र नगरेर दूध उत्पादन बढाउनका लागि प्राविधिक सहयोग पनि गर्ने बताइएको छ । त्यसका लागि कुमरोज गाविसमा ३ दर्जन चिनियाँ गाई भित्र्याउने तयारी भइरहेको उनले बताए । त्यस्तै दूधको उत्पादन वृद्धि गर्नका लागि कृत्रिम गर्भाधान, पशुस्वास्थ्य सुधार तथा उन्नत जातलाई बढी जोड दिइएको छ ।

नेपालमा बर्षेनि १० हजार मेटि्रकटनभन्दा बढी धुलो दूध आयात भइरहेको अवस्थामा ३५ प्रतिशत आयात प्रतिस्थापन गर्ने लक्ष्य उद्योगले राखेको छ ।

चितवन र आसपासका जिल्लालाई मुख्य बजार क्षेत्रका रूपमा लिएको भए पनि गुणस्तरीय उत्पादन गरेर निर्यात गर्ने श्रेष्ठले दाबी गरे । आफ्नो उद्योगले डेरी कारखानाका लागि विश्वप्रसिद्ध ब्रान्डका उपकरणहरू जडान गरेकाले गुणस्तर अरूको भन्दा राम्रो हुने उनको दाबी छ । 'हामीले डेरी उपकरणमा नाम कमाएको डेनमार्कको नेरो कम्पनीका प्रोसेसिङ उपकरण राखेका छौँ,' श्रेष्ठले भने, 'यसले पनि हाम्रो उत्पादन गुणस्तरीय हुन्छ ।'

उद्योगले भारतमा धेरै चलेको दूधको ब्रान्ड 'अमुल' को कम्पनीका अवकाशप्राप्त प्राविधिक डा. एनबी पटेललाई प्राविधिक सल्लाहकारका रूपमा ल्याएर गुणस्तर कायम राख्ने प्रयास गरेको उनले बताए । श्रेष्ठले दूधको ब्रान्डनेम पछि सार्वजनिक गर्ने बताए ।

2010-01-14T20:13:00.001+05:30

'हाइटीको भूकम्पमा घाइते सैनिकको अवस्था सामान्य'

2010-01-14T20:09:00.001+05:30

काठमाडौं, २०६६ पुस ३० -

हाइटीमा मंगलबार अपरान्ह गएको भूकम्पमा घाइते हुनुभएका नेपाली सेनाका प्रमुख सेनानी प्रेमसिंह बस्न्यातको अवस्था सामान्य रहेको नेपाली सेनाले जनाएको छ ।

सैनिक जनसम्पर्क निर्देशनालयले बिहीबार साँझ विज्ञप्ती जारी गर्दै घाइते सेनानी बस्न्यातको लेभल टू अस्पतालमा उपचार भइरहेको जनाएको छ । क्यारेबियन मुलुक हाइटीमा मंगलबार राति गएको ७ दशमलव ३ को शक्तिशाली भुकम्पमा त्यहाँ खटिएको शान्ति स्थापनार्थ राष्ट्रसंघीय मिसनका अन्य सैनिक भने सुरक्षित रहेको निर्देशनालयले जनाएको छ । त्यहाँ ११ सय नेपाली सेना र डेढ सय प्रहरी कार्यरत छन् ।

यस्तै, राजधानी राजधानी पोर्ट ओ प्रिन्सस्थित श्री शेर गण छैठौ डफ्फाको गस्तिमा रहेका फौज र दुईवटा गाडीहरु पहिरोको कारण केन्सकफ इलाकामा अड्किएको भन्दै निर्देशनालयले फौज तथा गाडीहरु भने सुरक्षित रहेको जनाएको छ ।

हाइटीमा कार्यरत नेपाली शान्ति सेना भूकम्प पीडितको उद्धारमा खटिएको सैनिक सैनिक जनसम्पर्क निर्देशनालयले बिहीबार साँझ जारी गरेको बिज्ञप्तीमा उल्लेख छ ।

२८ सय वन रक्षकलाई श्रेणीमा लगिने

2010-01-14T20:08:00.000+05:30

अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौं, २०६६ पुस ३० -
वर्षौदेखि श्रेणीविहिन भएर वन संरक्षणमा खटिएका झण्डै दुई हजार ८ सय वन रक्षकलाई श्रेणीमा लगेर वन सेवाअन्तर्गत समायोजन गरिने भएको छ ।

मन्त्रीपरिषदबाट गठित कार्यदलको विहीवारको वैठकले श्रेणीविहिन वन रक्षकलाई श्रेणीमा लगी वन सेवाको अनुसूचीमा समायोजन गर्ने निर्णय गरेको हो । वन रक्षकलाई श्रेणीमा समायोजन गर्नेबारे प्रतिवेदन पेश गर्न मन्त्रीपरिषद्ले गत साउन २७ मा वन मन्त्रालयका सचिव संयोजक रहनेगरी कार्यदल बनाएको थियो । कार्यदलको विहीवार वन मन्त्रालयमा बसेको वैठकले वन रक्षकलाई श्रेणीमा समायोजन गर्ने प्रस्ताव प्रशासनिक समितिमा पठाउने निष्कर्ष निकालेको हो ।

कार्यदलमा वन विभागका महानिर्देशक सदस्य सचिव र सामान्य प्रशासन, कानुन र अर्थ मन्त्रालयका सह सचिव सदस्य थिए । जुनियर वन प्राविधिक संघले वर्षौदेखि वन श्रेणीविहिन रही काम गर्दै आएका वन रक्षकलाई श्रेणीमा समायोजन गर्न वन मन्त्रालयलाई दबाब दिंदै आएको थियो । वन रक्षकहरुले आफूहरु पनि प्रहरी, सेनाजस्तै रासन सेवा पाउने कर्मचारीअन्तर्गत परेपनि श्रेणीविहिन भएको भन्दै श्रेणीमा समायोजन गर्न सरकारलाई दबाब दिंदै आएका थिए ।

'समायोजन गर्ने निर्णयप्रति हामी सकारात्मक छौं' जुनियर वन प्राविधिक संघका अध्यक्ष उत्तम कटुवालले ईकान्तिपुरसित भने, 'यसले हामीलाई हौसला थप्ने विश्वास छ ।' मन्त्रालयमा वैठक चलिरहँदा वन रक्षकहरुले बाहिर चौरमा दबाबमुलक कार्यक्रम गरिरहेका थिए ।

माओवादीद्वारा सन्धी जलाइयो

2010-01-14T20:07:00.000+05:30

कपिल भट्ट/कैलाली, ३० पुष

चौथौ चरणको आन्दोलन गरिरहेको एकीकृत नेकपा माओवादीले बिहीबार धनगढीमा पनि भारत-नेपालबीच भएको सन् १९५० को सन्धी जलाएको छ । धनगढीको एलएनचोकमा आयोजित कार्यक्रममा माओवादीहरूले भारत-नेपालबीचको सन् १९५० को सन्धी असमान भएको भन्दै जलाएका थिए । सो अवसरमा माओवादी नेता लेखराज भट्टले आफ्नो पार्टी जारी राखेको आन्दोलन राष्ट्रिय स्वाधिनताको रक्षाका लागि भएको दोहोर्‍याए ।
उनले भारतसँग भएका सबै असमान सन्धीसम्झौता खारेज हुनुपर्ने दोहोर्‍याउँदै नेपालको राजनीतिकमा भारतीय पक्षबाट खुला हस्तक्षेप भइरहेको चर्चा गरे । कार्यक्रममा माओवादी सम्बद्ध जनवर्गीय संगठनका नेता कार्यकर्ताहरूको सहभागिता रहेको थियो । माओवादीले चौथे चरणको कार्यक्रम अर्न्तर्गत विहीबार देश भरी कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ ।

मुलुक आर्थिक संकटमा फस्ने चौधरीको चेतावनी

2010-01-14T20:05:00.001+05:30

नयाँ पत्रिका

काठमाडौं, २९ पुस

वर्तमान आर्थिक संकट समाधानप्रति सरकार र राजनीतिक दलहरू संवेदनशील नभए मुलुक गहिरो आर्थिक संकटमा पर्ने उद्योगी विनोद चौधरीले चेतावनी दिएका छन् । चौधरीले संकट समाधानमा सरकारले ध्यान नपुर्‍याए मुलुकमा गहिरो आर्थिक संकट निम्तिने र त्यसको समाधान गर्न कसैले नसक्ने बताए ।

उद्योगी एवं सभासद् विनोद चौधरीले बुधबार व्यवस्थापिका संसद्मा विशेष समय लिएर बोल्दै हालको आर्थिक संकटलाई राजनीतिक गतिरोधले मलजल पुर्‍याइरहेको बताए । उनले राज्य र निजी क्षेत्र दुवैले लगानी गर्ने वातावरण हराउँदै गएकाले आर्थिक संकट गहिरिने निश्चित भएको दाबी गरे । चौधरीले यस्तो अवस्था रहे देशमा भएको लगानी पनि स्वाहा हुने बताए । उनले भने, 'यस्तै अवस्था रहे मुद्रा अवमूल्यन हुँदै जान्छ, फलस्वरूप धान्न नसक्ने महँगी, बेरोजगारीको भुमरीमा देश पर्नेछ ।'

लागत बढ्दै गएकाले निजी क्षेत्रको लगानी निरन्तर घटिरहेको र अब बढ्ने सम्भावना नरहेकाले उत्पादनमा हुने ह्रास बढ्ने निश्चित रहेको चौधरीले बताए । उनले बारम्बार हुने बन्द, हड्ताल, चक्काजाम, श्रम समस्या, लोडसेडिङलगायतले लगानी गर्ने नसक्ने अवस्था आएको बताउँदै भने, 'अनि कसरी खुल्छन् उद्योग ?' चौधरीले उद्योग र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी हतोत्साही हुँदै जाँदा बेरोजगारी समस्या झनै जटिल हुने बताए ।

चौधरीले 'नो वर्क नो पे'को अवधारणामा सरकार उदासीन भएको आरोप लगाए । वर्तमान आर्थिक संकटकै कारण मुद्रा सञ्चितीमा कमी आउनुका साथै ब्याजदर बढिरहेकाले महँगीले सर्वसाधारणलाई समस्यामा पारेको चौधरीको दाबी थियो । उनले आर्थिक संकटकै कारण राज्यले विकास बजेट खर्च गर्न नसकेको बताए । चौधरीले भने, 'यस्तो अवस्थामा यसको जिम्मा कसले लिने ?' अर्थमन्त्रीले बजेट दिँदादिँदै पनि सम्बन्धित मन्त्रालय खर्चै गर्न सक्दैन भनेर चिन्तित बनेको बताउँदै उनले जलस्रोत, उद्योग, व्यापार, श्रम निर्माणजस्ता सबै विकास निर्माण परियोजनाको स्थिति उस्तै रहेको बताए ।

सरकारले लोडसेडिङ अन्त्य गर्न आवश्यक कदम नचाल्दा लगानी गर्ने वातावरण नभएको बताउँदै उनले भारतबाट विद्युत् खरिद गर्ने र मल्टिफ्युल सञ्चालन कार्य नगरेकामा आक्रोश पोखे । सरकारले निजी क्षेत्रको चासो र सुझाव बेवास्ता गरेको बताउँदै उनले भने, 'हाम्रो चासोलाई पनि बेवास्ता गरियो ।' उनले आर्थिक व्यवस्थापनको स्वामित्वको आधार कसको भन्ने प्रश्नचिह्न खडा भएको बताए ।

प्रजातन्त्रका नाममा अराजकता बढेको प्रधानमन्त्रीको दाबी

2010-01-14T20:03:00.001+05:30

नयाँ पत्रिका

काठमाडौं, २९ पुस

प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले प्रजातन्त्रका नाममा अराजकता बढेको बताएका छन् । मुलुकमा अराजकता र अन्योलबीच हुनै नहुने कामसमेत भइरहेको उनको दाबी छ ।

राष्ट्रिय योजना आयोग र शिक्षा मन्त्रालयले बुधबार आयोजना गरेको उच्च शिक्षा विधेयकसम्बन्धी उच्चस्तरीय कार्यशाला मस्यौदा कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री नेपालले शिक्षाक्षेत्रमा समेत अराजकता बढेको बताए । परीक्षाका नाममा जे जसो गरे पनि नराम्रो काम रोक्न खोज्दा ज्यानै जाने खतरा उत्पन्न हुने गरेको उनको भनाइ छ । 'अब त परीक्षा दिनै नपर्ने, स्वतः प्रमोसन गरिदिए हुने भो । लोकतान्त्रिक, गणतान्त्रिक प्रमोसन,' प्रधानमन्त्री नेपालले भने ।

प्रधानमन्त्री नेपालले शिक्षणसंस्थालाई राजनीतिको खेलमैदान नबनाउन आग्रह गरे । उनले भने, 'शिक्षाक्षेत्रलाई खेलाँची गर्नुहुँदैन । शिक्षा देशको प्रतिष्ठा र भविष्यको कुरा रहेछ ।' अहिले स्वतः करार, स्वतः स्थायी र स्वतः बढुवाको कुरा चलिरहेको यसले राम्रो नगर्ने उनको भनाइ छ । नेपालले भने, 'अब त विद्यार्थीले हामीले तीन वर्ष पढ्यौँ, स्वतः पास हुनुपर्छ भन्लान् ।'

भारतविरोधी टेलिभिजन चलाउन लागेको भनेर मेरा पतिलाई फसाए’

2010-01-14T19:58:00.004+05:30

नयाँ पत्रिका काठमाडौं, २९ पुस

भारतीय नक्कली नोटको कारोबारमा संलग्न रहेको आरोपमा प्रहरी हिरासतमा रहेका युनुस अन्सारीकी पत्नीले पतिको बचाउ गरेकी छिन् ।

अन्सारीकी धर्मपत्नी सलमा अन्सारीले बुधबार राजधानीमा पत्रकार-सम्मेलन गरी अन्सारीमाथि लगाइएका सबै आरोप झुटो भएको दाबी गरिन् । परीक्षण प्रसारणमा रहेको नेसनल टेलिभिजनका अध्यक्ष अन्सारीलाई प्रहरीको विशेष टोलीले १७ पुसमा ललितपुरको ताछिखेलबाट पक्राउ गरेको थियो । सलमाले आफ्ना पतिलाई भारतकै इसारामा नेपाल प्रहरीले पक्राउ गरेकोसमेत आरोप लगाइन् ।टेलिभिजनको मूल सिद्धान्त 'राष्ट्रवाद' लाई बनाउने भनेर अगि्रम घोषणा गरिएकाले भारतविरोधी हुनसक्ने आशंकामा उनलाई पक्राउ गर्न लगाइएको उनले दाबी गरिन् । 'टेलिभिजन भारतविरोधीका रूपमा आउन सक्छ भनेर मेरा पतिलाई पक्राउ गराइएको हो,' सलमाले भनिन्, 'यो सबै मेरा पतिलाई फसाउन गरिएको षड्यन्त्र हो ।' अनौपचारिक कुराकानीमा नेपाल प्रहरीका उच्चपदस्थले 'हाम्रो कारणले पक्राउ गरिएको नभई भारतीयको आदेशमा पक्राउ गरिएको' भन्ने गरेको पनि उनले बताइन् । तर, सलमाले ती उच्चपदस्थ प्रहरीको परिचय भने खुलाउन चाहिनन् ।

उनले पत्रकार-सम्मेलनमा प्रहरीले युनुसलाई हिरासतबाट आँखामा कालो पट्टी बाँधेर अज्ञात स्थलमा लैजाने र हिन्दी भाषामा अनेकौँ प्रश्न सोध्ने गरेको बताइन् । 'हिन्दी भाषामा प्रश्न सोध्नुले पनि भारतकै आदेशमा मेरा पति पक्राउ पर्नुभएको हो भन्ने आशंका उब्जाएको छ,' उनले दाबीका साथ भनिन्, 'नेपाल प्रहरीको विशेष टोलीसँग भारतीय प्रहरी पनि सहभागी छ ।'

उनले युनुसलाई प्रहरीले सबै आरोप स्विकार्न बारम्बार धम्की दिएको र आरोप नस्विकारे ज्यान जोखिममा पर्ने भन्दै धम्क्याउने गरेको बताइन् । सलमाले आफ्ना पतिलाई नागपोखरीको दक्षिणतिर भारतीयले नै भाडामा लिएको एउटा घरमा भारतीय प्रहरीसहित नेपाल प्रहरीको विशेष टोलीले चार/पाँच घन्टा सोधपुछ गरेको दाबी पनि गरिन् । 'मैले यो कुरा थाहा पाएपछि उहाँलाई त्यहाँबाट अन्यत्र सारिएको छ,' उनले भनिन् ।

राष्ट्रिय जनता दल पार्टीका अध्यक्षसमेत रहेका युनुस त्रिपुरेश्वरस्थित ब्लुबर्ड होटेलको कोठा नं. ६११

(व्यक्तिगत कोठा) मा बस्ने गरेका थिए । युनुसका बडीगार्ड रहेका काशिराम अधिकारीलाई प्रहरी प्रधान कार्यालयको विशेष टोलीले १६ पुसमा पक्राउ गरेपछि उनकै सूचनाका आधारमा अन्सारी पक्राउ परेका थिए ।

मेची राजमार्गमा धम्क्याएर रकम असुली

2010-01-14T19:55:00.002+05:30

नयाँ पत्रिका इलाम,२९ पुस

निकासी करका नाममा मेची राजमार्गका विभिन्न खण्डमा लामो समयदेखि उठाइँदै आएको अवैध रकमका कारण व्यवसायी र किसान मारमा परेका छन् । चर्चामा रहेका विभिन्न जातीय संघ-संगठन र अस्तित्वमै नरहेका समूहका नाममा समेत रकम असुली तीव्र भएपछि व्यवसायीले सुरक्षाको माग गरेका छन् ।

स्थानीय प्रशासनले अवैध रकम असुलीमा नियन्त्रण गर्ने बताउँदै आए पनि रकम असुली झन्झन् तीव्र हुँदै गएपछि प्रहरी प्रशासनको पनि मिलेमतो हुनसक्ने व्यवसायीको आशंका छ । प्रहरी र रकम असुलकर्ता दुई किलोमिटरको दूरीमा मात्रै रहे पनि प्रहरीले नियन्त्रण प्रयास गरेजस्तो गरी वास्तै नगर्ने गरेको उनीहरूको आरोप छ । 'धैर्यको बाँध टुट्न लाग्यो, हामीले नै प्रतिकार गर्नुपर्ने स्थिति आउन सक्ने भएकाले राज्यले यसको नियन्त्रण गरोस्,' एक व्यापारीले आक्रोश पोखे ।

किरात जनवादी वर्कर्स पार्टी, संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्चसम्बद्ध संघीय लिम्बुवान राज्यपरिषद्, संघीय लिम्बुवान राज्यपरिषद् -क्रान्तिकारी), किरात जनवादी वर्कर्स पार्टी र पल्लो किरात लिम्बुवान राष्ट्रिय मञ्चका नाममा अवैध रकम उठाउने काम तीव्र भएको व्यवसायीले बताएका छन् । केही स्थानमा भने नाम नै नसुनेका लिम्बुवान ज्वालामुखीजस्ता समूहले समेत निकासी करका नाममा रकम असुल्न थालेपछि व्यवसायीले सुरक्षाको माग गरेका हुन् ।

मेची राजमार्गको पाँचथर, इलाम र झापाका विभिन्न स्थानमा स्वेच्छिक सहयोगको नाममा चन्दा उठाउने गरिएको छ । कतिपय समूहले धम्कीका भरमा पनि चन्दा माग्ने गरेको व्यवसायीको गुनासो छ । पाँचथरको राँके, इलामको नेपालटार, कोल्बुङ-किटेनी र झापाका सुनमाई-बुधबारेमा चन्दा उठाउने समूह रहेको व्यवसायीले बताए ।

एउटै समूहका नाममा राजमार्गको दुई ठाउँमा रकम असुलिरहेको पनि पाइएको छ । एउटै ठाउँमा रकम असुल्न बस्दा असुरक्षित महसुस गरी ठाउँ परिवर्तन गरेरसमेत असुलकर्ता बस्ने गरेको श्रोतले बतायो ।

ताप्लेजुङ, पाँचथर र इलामबाट निकासी हुने कुचो, अदुवा, अलैँची, चियापत्ती र चिराइतोलगायत जडीबुटी तथा गोलियामा समेत एक हजारदेखि तीन हजार रुपैयाँसम्म कर असुल्ने गरेको पाइएको छ । व्यापारीले पाँचथरको फिदिमबाट झापाको बित्र्ाामोडसम्म कृषिजन्य सामग्री ढुवानी गर्दा निकासी करका नाममा एक ट्रक सामानमा ७० हजार रुपैयाँसम्म बुझाउनु परिरहेको छ भने इलामबाट बिर्तामोडसम्म पुर्‍याउन ४० हजार रुपैयाँ करकै रूपमा तिर्नुपर्छ । जातीय समूह र जिल्ला विकास समितिको निकासी कर गरी एउटै राजमार्गका आठ स्थानमा रकम तिर्नुपरेको पाँचथरका अलैँची व्यापारी दीपक नेपालले बताए ।

जिल्ला विकास समितिले पाँचथरको राँके र इलामको कोल्बुङ खण्डमा अलैँचीको प्रतिकिलोे ७५ देखि एक सय २० रुपैयाँ निकासी कर लिइने गरेको छ । कुचोमा व्यापारीबाट लिम्बुवान ज्वालामुखी र किरात जनवादी वर्कर्स पार्टीले प्रतिगाडी दुई हजार पाँच सय रुपैयाँ उठाउने गरेका छन् । यस्तै संघीय लिम्बुवान राज्यपरिषद् -क्रान्तिकारी), पल्लो किरात लिम्बुवान राष्ट्रिय मञ्च र संघीय लिम्बुवान राज्यपरिषद्ले प्रतिगाडी दुई हजार रुपैयाँ लिने गरेका छन् ।

अलैँचीमा प्रतिबोरा ७५ देखि एक सय २० रुपैयाँसम्म उठाइने गरेको छ भने सुन्तलामा प्रतिगाडी आठ सय उठाइँदै आएको छ । चियामा जिल्ला विकास समितिले प्रतिकिलो एक रुपैयाँ र विभिन्न समूहले प्रतिगाडी पाँच सयदेखि एक हजार रुपैयाँ लिने गरेको चिया कारखानाले बताएका छन् ।

चन्दामा बार्गेनिङ हुने र दिइएको चन्दाभन्दा दुई तिहाइ कम रसिदमा उल्लेख गर्ने गरेको एक व्यापारीले बताए । उनले भने, 'एक ट्रक गोलिया लिएर जाँदा यिनीहरूले पाँच हजारको दरले माग्छन्, दुई हजार पाँच सयजतिमा कुरा मिल्यो भने त्यति नै लिन्छन्, अनि रसिदमा एक हजार लेख्छन् ।'

पल्लो किरात लिम्बुवान राष्ट्रिय मञ्च, अर्थ विभाग लेखिएको चन्दा रसिद, संघीय लिम्बुवान राज्यपरिषद्, केन्द्रीय कार्यालय, अर्थ विभाग, बिर्तामोड लिम्बुवान नेपाल लेखिएको अर्को चन्दा रसिद र किरात जनवादी वर्कर्स पार्टी केन्द्रीय कार्यसमिति, किरात नेपाल, केन्द्रीय अर्थ विभाग लेखिएकाजस्ता थुप्रै छुट्टा-छुट्टै रसिद नयाँ पत्रिकालाई प्राप्त भएका छन् ।

यसैगरी इलाम र पाँचथरको सीमावर्ती क्षेत्र गोरुवाले भञ्ज्याङमा किरात जनवादी वर्कर्स पार्टीले चन्दाआतंक मच्चाएको छ । पार्टीको झन्डा नै गाडेर पार्टीका कार्यकर्ताले चन्दा उठाउँदै आएका छन् । पाँचथरबाट भारततर्फ लगिनेे चौपाया, मटर र अन्य खाद्यान्न लिएर आउने व्यापारीलाई उनीहरूले चन्दा असुल्दै आएका हुन् । एउटा गोरु लगेबापत ५० रुपैयाँका दरले लिने गरेको स्थानीयले बताए । किरात जनवादी वर्कर्स पार्टीका कार्यकर्ताले घरेलु हतियार देखाएर चन्दा असुल्ने गरेको पनि उनीहरूले बताए ।

चन्दाअसुली तीव्र भए पनि स्थानीय प्रशासन भने मौन बसेको व्यवसायी बताउँछन् । 'हामीले पटक-पटक प्रशासनलाई भन्यौँ, तर केही पहल भएन,' बिब्लाँटेका एक व्यापारीले भने, 'हामी पनि प्रतिकार गर्न सक्छौँ, तर हामीले गर्न खोजे जे पनि हुन सक्छ ।'

यता स्थानीय प्रशासनले भने राजमार्गमा अहिले चन्दा असुलीका कुनै पनि उजुरी नपरेको बताएको छ । 'उजुरी आए हामी व्यवसायीलाई सुरक्षा दिन तयार छौँ,' प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुदर्शनप्रसाद ढकालले भने, 'हामी धेरैवटा सवारीलाई एकैपटक गरेर स्कर्टिङको व्यवस्था पनि गर्न सक्छौँ, तर उजुरी त आउनुपर्‍यो नि ।'

संघीयतामा स्थानीय सरकार

2010-01-14T19:53:00.001+05:30

कृष्ण ज्ञवाली

स्थानीय विकास मन्त्रालयको दृष्टिकोणमा संघीयता हाम्रो वास्तविकता बनिसकेको छ । यसलाई व्यवस्थापन गर्ने विषयमा राज्यलाई तीनवटा तहमा विभाजन गर्नेमा सम्भवतः अन्तिम सहमति बन्छ । त्यो भनेको एउटा केन्द्रीय सरकार, अर्को प्रादेशिक (प्रान्तीय वा राज्य) र अर्को सबैभन्दा तलको स्थानीय सरकार हो । स्थानीयसरकार त झन अवश्यम्भावी यथार्थका रूपमा राज्य पुनर्संरचनाको एजेन्डामा परिसकेको छ ।

स्थानीय सरकारको स्वरूप र संरचना कस्तो हुने भन्ने सन्दर्भमा राम्रोसँग विश्लेषण गर्न जरुरी छ । नेपाल गाउँ नै गाउँले भरिएको मुलुक हो । तर, नगरहरू धेरै बनिसकेको, नगरमा बस्ने जनसंख्या र नगरउन्मुख गाविसको संख्या पनि बढेको छ । स्थानीय सरकारमा गाउँको युनिट त रहन्छ नै जसको नाम जे पनि राख्न सक्छौँ । अहिलेको गाउँ विकास समिति पटक्कै नमिल्दो नाम हो । यसलाई ग्रामपालिका वा कुनै नाम दिन सकिन्छ ।

अहिले ३ हजार ९ सय १५ गाविस रहेका छन् । यही आकार र संख्यामा त नरहला र रहनु पनि हुँदैन । जस्तो, एउटा तह त गाउँ भइहाल्यो अर्को नगर बनिनसकेका तर बन्ने क्रममा रहेका गाविसलाई एउटा तहमा राख्नुपर्छ कि भन्ने मैले ठानेको छु । यो मेरो व्यक्तिगत विचार हो । स्थानीय विकास मन्त्रालयको सचिवको हैसियतले भन्नुपर्दा ३ हजार नौ सय १५ गाविसलाई दुईवटा तहमा राख्नुपर्छ । एउटा, तल्लो तहको ग्रामपालिका हुन्छ । दोस्रो, नगरउन्मुख गाविस, जसलाई बृहत् ग्रामपालिका वा यस्तै केही भन्न सकिन्छ । त्यसपछि हामी जाने नगरपालिकामै हो । नगर अर्को वास्तविकता हो । यसलाई शासन गर्ने अर्को युनिट हुनैपर्छ ।

अहिले भन्दै आएको नगरपालिका ठीकै हुन्छ जस्तो लाग्छ । नगरपालिका, उपमहानगरपालिका र महानगरपालिकामा छलफल हुनसक्छ । त्यसपछि अहिले भन्दै आएको जिल्ला विकास समितिको पनि नाम मिलेको छैन । जिविसको स्थिति के हुन्छ, भन्न कठिन छ । तल आउँछ कि माथि जान्छ वा बीचकोमा बस्छ, यसमा छलफल हुनुपर्छ । सामान्यतः गाउँ र नगरका दुई अथवा तीनवटा युनिट हुनुपर्छ । एउटा गाउँ, अर्को नगरउन्मुख गाउँ र अर्को नगर । यसलाई अलिकति परिमार्जनसहित संस्थागत गर्नुपर्छ । जिल्ला नरहन पनि सक्छ, रहेमा पनि नाम परिवर्तन हुनसक्छ । यसरी परिवर्तन भएको नामले जुन क्षेत्राधिकार र भूभागलाई समेट्छ, त्यो प्रान्तीयतिर पनि जाने हो कि ? मलाई प्रान्तीयतिर जाँदा ठीक हुने हो कि जस्तो लाग्छ ।

काम, कर्तव्य र अधिकार अहिलेको पनि नराम्रो छैन । स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन, २०५५ असाध्यै अग्रगामी र प्रगतिशील हो भन्ने लाग्छ । बरु त्यसको कार्यान्वयनका लागि हामी नै तयार थिएनौँ कि भन्ने लाग्छ । स्थानीय सरकारको सन्दर्भमा यसैलाई अलिकति परिमार्जन गर्‍यौँ भने पर्याप्त हुन्छ जस्तो लाग्छ ।

विदुर मैनाली

०४६ सालको परिवर्तनपछि बनेका स्थानीय सरकारलाई बलियो बनाउन संघ/महासंघहरू लागे । जिविस महासंघ, नगरपालिका संघ र गाविस राष्ट्रिय महासंघले स्थानीय सरकारलाई बलियो बनाउने पक्षमा आवाज उठाउँदै आएका छन् । स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन ९ीयअब क्िभाि-न्यखभचnmभलत ब्अत० ल्याउन ठूलो आन्दोलन गरेका हौँ । हामी जेल पनि बस्नुपरेको थियो । त्यो स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन हामीले भनेजस्तो गरी आएन । जति आएको छ, त्यसले धेरै उपलब्धि भएको छ ।

जनआन्दोलन ०६२/६३ पछि मुलुक संघीयतामा जाने निश्चित भइसकेको छ । कति संघ बन्छन्, त्यो आपनो ठाउँमा छ । तर, भूगोल उही रहन्छ । नाम जे रहे पनि आधारभूत तहमा जनताले सेवा पाउने गरी स्थानीय सरकार बलियो बनाउनुपर्छ । त्यसको भौगोलिक-प्रशासनिक पदाधिकारीको स्वरूप कस्तो हुने, हिजोको स्वरूप ठीक छ कि छैन, अधिकार क्षेत्र के हो, सो निश्चित हुनुपर्छ । विद्युत्, ढल, निर्माणका सबै अधिकार स्थानीय सरकारमै आउनुपर्छ । अधिकार स्थानीय सरकारमा नआए सबै

'लाइन एजेन्सी'हरू रहनुहुँदैन । जिविस महासंघ, गाविस राष्ट्रिय महासंघ र नेपाल नगरपालिका संघले न्त्श्-ग्म्ीभ् को सहयोगमा बृहत् अध्ययन गराएका छौँ । यसमा अझै छलफल गर्दै छौँ । संविधानसभा राजनीतिक कुरामा बढी केन्दि्रत भएकोले स्थानीय सरकारका बारेमा धेरै बहस भएको छैन ।

जनताको सबैभन्दा पहिलो पहुँच पुग्ने ठाउँ स्थानीय सरकार हो । घरदैलोमा पुगेको सरकार भएकाले यसलाई बलियो बनाउनुपर्छ । खेतबारीको डिलको मुद्दा बोकेर गाउँका मान्छे जिल्ला, पुनरावेदन हुँदै सर्वोच्च अदालतसम्म आइपुग्नुपर्छ । अब त्यस्तो न्यायिक अधिकार स्थानीय सरकारलाई दिनुपर्छ । एउटा सामान्य पुल बनाउनुपर्दा राष्ट्रिय योजना आयोग आउनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गरिनुपर्छ ।

नारायण कोइराला

स्थानीय सरकारको कुरा गर्दा यसको प्रस्तुति संघीयताविरोधीजस्तो देखिन्छ । दोस्रो समस्या- स्थानीय सरकारसँग काम गरेकाहरू र यहाँ काम गरेका

कर्मचारीबाहेक अरूले स्थानीय सरकारको समस्यालाई बुभन सकेका छैनन् । राज्यका सञ्चालक वा नीति-निर्माताहरूले यसको महत्त्वबोध गरेकै छैनन् । प्रजातन्त्रलाई बचाइराख्न तथा जनताका सेवासुविधामा ध्यान दिन स्थानीय सरकारको कति महत्त्व छ उनीहरूले बुझेकै छैनन् वा उनीहरूलाई बुझाउन सकिएको छैन वा उनीहरू बुभनै चाहँदैनन् ।

पञ्चायतकालको प्रधानपञ्चले जति 'पावर एक्सर्साइज' गरे त्योभन्दा कम ०४९ का गाविस अध्यक्षले गरे । जब कि प्रधानपञ्चलाई भन्दा बढी 'पावर' गाविस अध्यक्षलाई थियो । तर, 'पावर एक्सर्साइज' कम गरियो । ०५४ पछिका निर्वाचनबाट आएका अध्यक्षहरूले त त्योभन्दा झन् कम अधिकारको प्रयोग कम गरे । अधिकार दिएर मात्र हुन्थ्यो भने पछिल्लोपटक पावरको प्रयोग बढी गर्नुपथ्र्यो ।

स्थानीय सरकारको स्वरूपका बारेमा दुईवटा दृष्टिकोण आउँछन् । विकास निर्माणका कुरा सानो इकाइमा गयो भने बढी सफल हुन्छ । जनता आपै संलग्न हुन पाउँछन् भन्ने एउटा दृष्टिकोण हो । अर्को, सानो क्षेत्रमा जाँदा व्यवस्थापन खर्च बढ्छ । स्रोत कम भएको हाम्रोजस्तो देशमा त्यसरी जान हुँदैन, क्षेत्र ठूलो बनाएर जानुपर्छ भन्ने मत छ । यो छलफलको विषय हो ।

अर्को पक्ष निर्वाचन हो । वडैपिच्छे ४/५ जना चुन्नु सबैभन्दा कामै नलाग्ने भएको छ भन्ने मलाई लाग्छ । समाजबाट निकालिनुपर्ने फटाहा मान्छे पनि निर्वाचित भएर आएको छ । प्रतिनिधित्व कस्तो गराउने भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण रहन्छ । नीति-निर्माण र व्यवस्थापन तहमा एकैचोटि समावेशीकरण र आरक्षण खोजेर हुँदैन । ड्राइभर र डाक्टरलाई आरक्षण गरेर पठाइदिँदा के हुन्छ ? मान्छे मर्दैन ? हामी कतातिर दौडिरहेका छौँ, सोच्नैपर्छ ।

गाउँ/नगरका जनताले आपना दैनिक जीवनसँग सम्बन्धित सेवा-सुविधा आफ्नै दैलोको सरकारबाट पाउनुपर्छ । साधन र स्रोतको उपयोग गर्न र कर उठाउन जनप्रतिनिधिलाई जिम्मेवार बनाउनुपर्छ ।

हिजो विकेन्द्रीकरण जिविसमा मात्र ल्याउनु निहित स्वार्थ थियो । त्यतिवेलाका राजनीतिकर्मी तथा कर्मचारीतन्त्रले विकेन्द्रीकरणको अर्थ बुझेनन् । तथाकथित प्राज्ञिक वर्गले पैसा पाए जस्तो पनि कार्यपत्र लेखिदिएका हुनाले जिविसमा लगेर विकेन्द्रीकरणको गर्भ नै तुहाइयो । किनकि जिविस स्वयं कार्यान्वयन गर्ने निकाय होइन । कार्यान्वयन गर्ने निकाय गाउँ र नगर नै हुन् । जिविस त समन्वय र मूल्यांकन गर्ने निकाय हो । जिविस रहने/नरहने भन्ने प्रश्न छ । हिजोकै हिसाबले राख्नु ठीक हुँदैन । जिविसलाई प्रान्तमा लग्न खोजिएको छ, त्यो गलत हो । यसले द्वन्द्व मात्रै बढाउँछ ।

यो देशमा गलत कुरामा विवाद भइरहेको छ । गाउँ र नगरलाई समायोजन गर्ने गरी प्रान्तहरू बनाउँदै जानुपर्ने हो । यहाँ त घर बनाउन लागिएको छ, तर जगको चर्चा छैन, छानो र तलाको मात्र चर्चा छ । व्यावहारिक भएर कुरा गर्नुपर्छ । कदापि यो देशमा संघ भएछ भने स्थानीय चुनाव भएको १ वर्ष नपुग्दै संघ काम नलाग्ने बन्छ । जगको आधार नबनाई संघमा जाने हो भने मुलुक बर्बाद हुन्छ ।

भरतबहादुर खड्का

विकेन्द्रीकरणको सिद्धान्त धेरै अगाडिदेखि सुरु भएको छ । क्रमिक रूपमा अगाडि पनि बढेको छ । बहुदलीय व्यवस्थाको सूत्रपात भएपछि केही प्रयास भएका छन् । दुईपटकको चुनावको मूल्यांकन गर्ने हो भने स्थानीय निकायले गरेका कामकारबाहीकोे धेरै प्रगति भएको छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, सडक, सञ्चार सबै क्षेत्रमा प्रगति भएका छन् ।

यहाँ सवाल प्रवृत्तिको हो । स्थानीय निकायलाई निरन्तरता दिने ऐनको मनसाय थियो, अविच्छिन्न उत्तराधिकारीका रूपमा विकास गर्ने 'कमिटमेन्ट' थियो । यसलाई हामीले गलत ढंगले ब्रेक गर्‍यौँ । मुलुकका लागि यो सबैभन्दा ठूलो दुर्भाग्य हो । स्थानीय निकाय जनप्रतिनिधिविहीन भएको अवस्थामा केन्द्रले कति बजेट छुट्याएको छ, त्यसको कसरी खर्च भएको छ, उपलब्धि कति भएको छ भन्ने कुरा हामीलाई थाहा छैन । त्यसैले स्थानीय सरकार कति आवश्यक छ भन्ने कुरा यसले पनि पुष्टि गर्छ ।

अहिले संघीयताको कुरा सबैभन्दा बढी बहसका रूपमा आएको छ । कुनै कुरा कहीँबाट आइहाल्यो भने त्यसलाई सहजीकरण गरेर जानुपर्छ भन्ने कि नेपालको परिवेश र सन्दर्भमा कस्तो किसिमको संरचनाको आवश्यकता छ भन्नेबारेमा सबै तह र तप्काका मान्छेले परिपक्व ढंगले विश्लेषण गर्ने ? पहिला संघीयतामा केका लागि जाने भन्ने कुरा अहिले कुनै राजनीतिक दलले पहिचान गर्नै सकेका छैनन् । यो हाम्रो कमजोरी हो, यही अपरिपक्व हिसाबले संविधान निर्माण गर्न खोज्यौँ । यसले मुलुकमा दुर्घटना हुन्छ । संघीयतामा जानु, राज्यको पुनर्संरचना गर्नु मात्रै आपै+mमा उपलब्धि होइन । त्यसले द्वन्द्वलाई सदाका लागि समाधान गर्ने सामथ्र्य राख्नुपर्छ ।

स्थानीय सरकारका बारेमा कुनै पनि राजनीतिक पार्टीले गम्भीर चासो लिएको पाइँदैन । संघीयताभित्रको स्थानीय सरकार कस्तो हुने, यो बहस सबै पार्टीमा ओझेलमा परेको छ । यसले दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ । अहिले केन्द्रीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकारको चर्चा छ । स्थानीय र प्रादेशिक सरकारबीचको ग्याप ठूलो रहन सक्दैन । नागरिकता र पासपोर्ट लिन गाउँको मान्छे संघीय प्रदेशको राजधानी धाउनुुपर्‍यो भने हिजोको भन्दा ठूलो दुःख हुन्छ । जनतालाई केन्द्रमा राखेर पुनर्संरचना गर्नुपर्छ । राष्ट्रिय अखण्डता र सुरक्षाको जगेर्ना गर्ने हैसियतको केन्द्रीय सरकारलाई अधिकार दिँदा सुरक्षा, परराष्ट्र, मुद्रण, राजमार्ग र हवाईमार्गका अधिकार दिनुपर्छ । बीचका कुरा प्रदेश र बाँकी कुरा स्थानीय सरकारलाई दिनुपर्छ । यिनीहरूलाई निगाहको भरमा चलाउने खालको संविधान बनाउने होइन । कर लगाउनेसम्मको अधिकार स्थानीय सरकारलाई दिनुपर्छ । राज्यको खम्बा स्थानीय सरकारलाई बलियो बनाउनुपर्छ । स्थानीय सरकारले न्याय, सुरक्षा, आर्थिक र सामाजिक रूपान्तरण, कृषि विकासका सवालमा काम गर्छ भनेर जनतालाई ढुक्क पार्ने संरचना बनाउनुपर्छ । यसभन्दा बाहिर गएर प्रादेशिक सरकारले स्थानीय सरकारको बारेमा निर्णय गर्ने भन्ने सुनिएको छ । यो अत्यन्तै हल्का र अपरिपक्व कुरा चलिरहेको छ । यो कुनै हालतमा हुनुहुँदैन । हामीले राष्ट्र, जनता र लोकतन्त्रलाई केन्द्रबिन्दु बनाएर संविधान निर्माण र राज्यको पुनर्संरचना गर्नुपर्छ । स्थानीय सरकारलाई निगाहको भरमा चलाउन खोज्ने होइन, संवैधानिक रूपमा यसका अधिकार क्षेत्र र स्रोतको बाँडफाँडका बारेमा स्पष्ट हुनुपर्छ ।

विद्या न्यौपाने

स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन, २०५५ लागू गर्ने कुरामा हामीले हिजोका दिनमा धेरै कठिनाइ भोगेका छौँ । अधिकारको बाँडफाँड गर्दा प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई भएको अधिकार स्थानीय निकायलाई पनि दिइएको छ । अधिकार दुईतिर हुँदा बाझिन गएको कारणले कामकारबाहीमा दोहारोपन आयो । यसले जति काम हुनुपथ्र्यो त्यो भएन । हामीहरूकै कारण स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन, ०५५ त आयो तर जस्तो आउनुपथ्र्यो त्यो आएन । अपुग कुरा थपेर त्यो ऐनलाई स्वीकार गर्न सक्छौँ । हिजो स्थानीय निकायमा धेरै भीड जम्मा गरियो र जस्ता मान्छे पनि जितेर आए ।

अधिकार किटान गरेर दिइएन भने भोलि स्थानीय सरकारलाई अप्ठ्यारो पर्छ । स्थानीय स्वायत्त शासन ऐेनका कागजी कुराहरू एकदमै राम्रा छन् तर त्यहाँ अधिकार अपुग छन् । स्थानीय सरकार जग हो । यो बलियो बनाएनौँ भने केन्द्रीय सरकार पनि बलियो हुन सक्दैन । भौगोलिक, आर्थिक सबै सीमा किटानीका साथ आउनुपर्छ । भोलि प्रादेशिक सरकारले नियन्त्रण गर्न सक्ने खालको हुनुहुँदैन । अहिले नगरपालिकाहरू एउटै स्वरूप र हैसियतका छैनन् । कुनै नगरपालिका गाउँबाट भर्खर उठेका छन् र कुनै काठमाडौं महानगरपालिकाजस्ता छन् । जनसंख्याको आधारमा काठमाडौं महानगरपालिकालाई दुई/तीनवटा नगरपालिका बनाए हुन्छ । किनभने सीमित स्रोत, साधन र उच्च जनघनत्व छ । केन्द्रीय सरकार यहीँ छ । ठूला दलका केन्द्रीय कार्यालय यहीँ छन् । यो सानो महानगरपालिका हो । छुट्टै ऐन नभएकाले नगरपालिकाकै स्थिति छ । तर, गर्नुपर्ने भार धेरै छ ।

डा. होस्ट म्याथ्युम

नागरिकले चुनेका व्यक्तिबाट संविधान बन्छ र त्यही संविधानले फेरि राज्यको संरचना बनाउने हो । वास्तवमा योे जगका बारेमा व्यापक छलफल गर्नुपर्छ ।

प्रस्ट रूपमा तोकिएका जिम्मेवारी र साधन-स्रोतको बाँडफाँड संवैधानिक रूपमा नै सुनिश्चित भएनन् भने स्थानीय सरकार सेवा प्रदायक मात्र हुनजान्छ । सेवा प्रदायक भएर मात्रै यसको उद्देश्य पूरा हुन सक्दैन, किनभने यो राजनीतिक संस्था पनि हो । त्यसकारण यसलाई स्थानीय सरकार भनिन्छ । स्थानीय सरकार भन्नेबित्तिकै साधन-स्रोतको सुनिश्चितता भन्ने कुरा बुभनुपर्छ ।

स्थानीय सरकारले पाउने राजस्व बाँडफाँड र अनुदानबीचमा पनि धेरै फरक छ । यदि केन्द्रीय सरकारले स्थानीय सरकारलाई अनुदान मात्र दिने व्यवस्था गरियो भने केन्द्रीय सरकारले नचाहेको वेला नदिन पनि सक्छ । राजस्व बाँडफाँडको व्यवस्था गर्‍यौँ भने स्थानीय सरकारले आफूलाई आवश्यक साधन-स्रोत स्थानीयस्तरमा संवैधानिक रूपमा संकलन गर्न सक्ने क्षमता हुन्छ । यस्तो स्रोत सुरुमा कमी भए पनि बिस्तारै बढ्दै जानसक्छ । त्यसैले राजस्व बाँडफाँडको व्यवस्था नै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

एकात्मक शासन व्यवस्थाले जनतालाई सन्तुष्ट पार्न नसकेर नेपाल संघीयतामा गएको हो । संघीयता भनेको विकेन्द्रीकरणको संरचना हो । यसमा यदि स्थानीय तह स्वशासित भएन भने केन्द्रमा सबैलाई आत्मनिर्णयको अधिकार दिँदा एकदमै व्यापक हुन्छ र धान्नै नसक्ने स्थिति उत्पन्न हुन्छ । नेपालमा जातीय र सांस्कृतिक विविधता छ । स्थानीय सरकारको माध्यमबाट त्यहाँ भएका विविधता त्यहीँ समायोजना गर्न सक्ने, सांस्कृतिक अपेक्षालाई त्यहीँ पूरा गर्न सक्ने सम्भावना हुन्छ ।

राजस्व बाँडफाँडमा स्विटजरल्यान्डमा केन्द्रीय सरकार र स्थानीय सरकारबीच ५० प्रतिशत बाँडफाँड हुन्छ । जर्मनीमा २० देखि ३० प्रतिशत छ र नेपालका सन्दर्भमा जम्मा चार प्रतिशत रहेको बताइएको छ । स्विट्जरल्यान्ड अत्यन्तै विकेन्दि्रत सिस्टम हो । त्यसैले साधन र स्रोत बाँडफाँडको संवैधानिक प्रबन्ध र शक्ति वा जिम्मेवारीको निक्र्योल भएको साधनसम्पन्न केन्द्रीय सरकार प्रभावकारी हुनसक्छ ।

आर्थिक स्रोत र शक्तिको बाँडफाँड कसरी गर्न सकिन्छ ?

कृष्ण ज्ञवाली

आर्थिक स्रोत र साधनको बाँडफाँँड कसरी गर्न सकिएला भन्ने विषयमा प्रतिशतमै भन्न त गाह्रो छ । भने पनि यो कृत्रिम होला । एउटा 'इन्डिकेटर'को हिसाबले हाम्रोजस्तो जातीय, भाषिक, सांस्कृतिक विविधता भएको मुलुकको संरचना र भौगोलिक कठिनाइलाई हेर्ने हो भने केही मुलुकतिर र्फकन सकिन्छ । तर, तिनीहरूको विकासको स्तर धेरै माथि छ । भौगोलिक दृष्टिकोणले समान भए पनि स्विट्जरल्यान्ड हाम्रो मोडल हुन नसक्ला । ब्राजिल र अर्जेन्टिना दक्षिण अमेरिकाका केही राम्रा उदाहरण हुन् । संघीय संरचनामा मुलुकलाई डोर्‍याएर वित्तीय विकेन्द्रीकरण, खासगरी वित्तीय निक्षेपणको राम्रो अभ्यास गरेका छन् यी मुलुकले । तर, ती मुलुक आकारमा ठूला छन् र तिनको विकासको स्तर माथि छ । जुनसुकै स्रोतबाट आएको राज्यको कुल वित्तीय स्रोत र साधनको एकचौथाई स्थानीय सरकारमा जाँदा राम्रो हुन्छ भन्ने मलाई लाग्दछ ।

राजस्वलाई संवैधानिक रूपमा ग्यारेन्टी गरिनुपर्छ भन्ने कुरा आएको छ । सिद्धान्तमा म पनि सहमत छु । तर, त्यो ससर्त हुनुपर्छ । 'इन्सेन्टिभ र डिस्इन्सेन्टिभ' को व्यवस्था गर्नुपर्छ । इन्सेन्टिभविना 'मोटिभेट' गर्न सकिँदैन । राम्रोलाई अझ राम्रो पार्न सकिन्छ तर त्यत्तिकै छोड्नुहुँदैन भन्ने मेरो धारणा हो । न्यूनतम सर्त पनि पूरा नगर्नेलाई त राजस्व बाँडफाँड गर्नुहुँदैन भन्ने मेरो धारणा हो । त्यस्तालाई आपै+m आर्जन गर भन्नुपर्छ । जसले न्यूनतम सर्त पूरा गरेको छ, त्यसलाई कार्यसम्पादनको स्तरमा तलमाथि छ भने पनि राजस्व बाँडफाँड गर्नुपर्छ । मापदण्ड नबनाई दिनै हुँदैन, त्यसै दिइयो भने दुरुपयोग हुन्छ ।

संघीयता राजनीतिक विकेन्द्रीकरणको महत्त्वपूर्ण रूप हो । चाहे पनि नचाहे पनि हामी संघीयतामा जाने भइसक्यौँ । यसलाई मध्यनजर गर्दै दुरुपयोगलाई रोक्न केही मापदण्ड बनाउनैपर्छ । त्यो मापदण्ड कार्यसम्पादनमा लगेर आबद्ध गर्नुपर्छ ।

अधिकारका कुरामा अर्धन्यायिक अधिकारको प्रयोग स्थानीय निकायलाई कुन हदसम्म गर्न दिने भन्ने प्रश्न छ । अहिले पनि केही अधिकार त छ । पहिले गाउँ पञ्चायतले स-साना मुद्दा छिन्ने भनेको थियो । भारतमा सफलतापूर्वक त्यो अधिकारको प्रयोग गरिरहेका रहेछन् । छिमेकीसँगको साँधको झगडाको मुद्दा सर्वोच्चसम्म ल्याउने काम अब हुनै हुँदैन । मानव स्रोतको व्यवस्थापन ठूलो चुनौतीको विषय हो । स्थानीय निकायमा काम गर्ने कर्मचारीको सेवालाई कानुनबाटै व्यवस्था नगर्ने हो भने यो स्थानीय निकाय सञ्चालन गर्न सक्ने स्थिति रहँदैन । तर, यसमा ध्यान गएकै छैन । पैसा र अधिकार दिएपछि काम हुन्छ भन्ने छ, तर गर्ने को हो ? त्यसलाई व्यवस्थित गर्नुपर्छ । जनप्रतिनिधि नभएको समयलाई साथीहरूले काम गरेर देखाउने अवसरको रूपमा किन प्रयोग नगर्ने ? कर्मचारी आफैं सभापति हो, सचिव हो, प्रशासकीय प्रमुख हो । किन काम गर्न नसकेको त ? परिषद् डाक्न परेको छैन । सर्वदलीय समितिलाई कानुनी अधिकार पनि छैन । उसले रायसल्लाह दिने मात्र हो, कानुनी बाध्यता छैन । तर, यत्रो अधिकार हुँदा किन काम भएन त ? यसको कारण हो- उसलाई इन्सेन्टिभ पनि छैन, डिस्इन्सेन्टिभ पनि छैन । नराम्रो गर्नेलाई दण्डित र राम्रो गर्नेलाई पुरस्कृत गर्न नसक्नु प्रमुख कारण हो । स्थानीय सेवा आयोग छुट्ट्र्रै्र हुनुपर्छ, यो असाध्यै ठूलो एजेन्डा हुनुपर्छ ।

क्षेत्रको कुरा उठाउँदा यो स्वरूपसँग जोडिएको छ । सेवा प्रदानका हिसाबले तीन हजार नौ सय १५ गाविस धेरै भयो । अब हामी एकीकृत सुसंगठित र व्यवस्थित बसोबासको अवधारणामा जानुपर्छ । बसोबासलाई व्यवस्थित गर्नतिर नलाग्ने हो भने स्थानीय सरकारले फेरि काम गर्न सक्दैन । त्यस्तै स्थानीय सरकारलाई प्रान्तीय सरकारको मातहतमा कुनै हालतमा राख्न हुँदैन, पूर्णरूपमा स्वशासित बनाउनुपर्छ ।

विदुर मैनाली

अहिले गरिएका धेरै कुरा व्यवहारमा आएका छैनन् । 'महानगर ऐन' त्यसै थन्किएको छ । त्यस ऐनमा उपत्यकामा थुप्रै नगरपालिका बनाउने कुरा छ । स्थानीय सेवा आयोगका विषयमा धेरै छलफल भइसकेको छ । अहिले जिविस वा महानगरमा जतिसुकै बद्नामी गरे पनि काठमाडौं महानगरपालिकाको कर्मचारीलाई विराटनगर सार्न सक्नुहुन्न । त्यसकारण मैले जे गरे पनि हुन्छ भन्ने प्रवृत्तिलाई हतोत्साही गर्नु जरुरी छ । यो त भोलि संघीयताका सवालमा पनि काम लाग्छ ।

नगरपालिकाको नेतृत्वको संरचनामा मेयर, उपमेयर, वडाध्यक्ष, नसस ठूलो र भद्दा लागिरहेको छ । अब आवश्यकतानुसार क्याबिनेट सिस्टम बनाएर जानुपर्छ । काठमाडौं महानगरपालिकाको भूगोलअनुसार स्वास्थ्य हेर्ने एउटा सदस्य होस् जसले महानगरका सबै वडा हेरोस् । शिक्षालगायतका क्षेत्रमा पनि यो सिस्टम व्यावहारिक हुनसक्छ । एउटा वडामात्रै हेर्ने कुरा व्यावहारिक भएन ।

स्रोत बाँडफाँड गर्दा स्थानीय सरकारलाई ५० प्रतिशत जानुपर्छ । ठूलाठूला केही काम केन्द्रीय सरकारले गर्ला तर अरू सबै काम गर्ने स्थानीय सरकारले हो । प्रस्ट संयन्त्र बनाएर स्रोत बाँडफाँड गर्नुपर्छ ।

नारायण कोइराला

एकात्मक र केन्द्रीकृत व्यवस्थालाई अलग रूपमा हेर्नुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता हो । स्रोत उपयोगका कुरा गर्दा केही घटनाको विश्लेषण गर्नुपर्छ । जस्तै, मेलम्चीबाट खानेपानी नल्याईकन काठमाडौंमा चल्दैन । मेलम्चीले आउन दिँदैन । त्यस्तै, म पाल्पाको मान्छेले काठमाडौंका जनताका लागि कर किन तिर्ने ? राजस्व बाँडफाँडका कुरा गर्दा एउटै मात्र कुरा गरेर हुँदैन । अरू देशमा भन्दा हाम्रोमा धेरै कुरामा विविधता छ ।

धेरै अप्ठ्यारा छन् । सुगममा पनि गाविस छन्, दुर्गममा पनि छन् । त्यसैले एउटै मापदण्ड बनाएर जानु हुदैन । एउटा चियापसलेलाई एक रुपैयाँ भए पनि कर तिर्नुस् भन्नुपर्छ । किराना पसल छ भने पाँच रुपैयाँ भए पनि तिर्नुस् भन्नुपर्‍यो । यसले एउटा सिस्टम बनाउँछ । यतातिर पनि हेर्न जरुरी छ । खालि केन्द्रको मुख ताकेर भाग बाँड्ने मात्र भन्नु हुँदैन । स्थानीय निकायलाई थोरै दिनुपर्छ भन्न खोजेको होइन । यसका अप्ठ्यारा छन् ।

कर्मचारीतन्त्र कानुनमा चल्ने हो, कार्यान्वयन गर्ने जातै होइन । अर्को कुरा- राज्य पुनर्संरचना भनेको संघ बनाउनु मात्र होइन । अर्को खतरा के उठिरहेको छ भने संविधानसभाले संघ बनाइदिने, अनि संघले त्यसभित्रको स्थानीय निकाय बनाउने कुरा उठेको छ । पुनर्संरचना भनेर संघ मात्र बनाउने होइन, संघभन्दा तलको पनि पुनर्संरचना हुनुपर्छ । यसमा हामीले लबिङ पनि गर्नुपर्छ ।

भरतबहादुर खड्का

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पाटो विकेन्द्रीकरण हो । आर्थिकलगायतका स्रोतको बाँडफाँड संवैधानिक रूपमा प्रस्ट हुनुपर्छ । नत्र भोलि धेरै झगडा हुनसक्छ । सबैभन्दा ठूलो कुरा प्रवृत्तिको हो । केन्द्रीकृत र एकात्मक फरक कुरा हुन् । जस्तो डेनमार्कमा तीन तहका राज्य छन्, सेन्ट्रल, काउन्टी र म्युनिसिपालिटी । त्यहाँ एकात्मक राज्य प्रणाली छ । तर, असल शासनको सवालमा सर्वश्रेष्ठ भएर आएको छ । हामीले जति पुनर्संरचना र केन्द्रका कुरा गरेका छौँ, त्यो असल शासनको सवाल हो । जनताको आर्थिक, सामाजिक रूपान्तरण हुनुपर्छ । जनप्रतिनिधिले शासन गर्नेभन्दा पनि जनतालाई 'हामी पनि शासनमा सहभागी छौँ, यो हाम्रो पनि जिम्मेवारी हो' भन्ने अनुभूति दिलाउन सक्नुपर्छ ।

तल्लो निकायलाई कसैले पनि अनुदानमुखी बनाउनुहुँदैन, परनिर्भरतामा राख्नुहुँदैन । अर्को कुरा, तल्लो निकायको क्षमता विकास भएपछि मात्र दिउँला भन्नुहुँदैन । प्रारम्भमा कुन-कुन विषय र वस्तुमा कर लगाउने हो- त्यो अधिकार दिनुपर्छ । कर लिइसकेपछि सरकारले पूर्ण सेवा दिनेखालका व्यवस्था बनाउनुपर्छ । अहिले कर लिइन्छ, सेवा छैन । हामीले कर तिर्‍र्यौं भने सरकारले बढी सेवा दिन्छ भन्ने भावना विकास गर्नुपर्छ । अहिले गाविसमा बढीमा ३० लाख गइरहेको छ । तर, परिचालनको संयन्त्र पटक्कै कमजोर छ । अनुगमनको पार्ट एकदमै कमजोर छ । आर्थिक सहायता प्रदेशलाई दिए पनि, स्थानीय सरकारलाई दिए पनि, अनुगमन मजबुत भएन भने त्यसको अर्थ हुँदैन ।

विद्या न्यौपाने

म एउटा उदाहरण मात्र दिन्छु, जसलेे कार्यान्वयनको पाटो झल्काउँछ । सन् १९७५ मा महिला विकास कार्यक्रम आयो । ३५ वर्षसम्म कति विकास भयो, तपाईंहरू सबैले देख्नुभएकै छ । त्यसैले राज्यले स्थानीय सरकारलाई दिएको पैसाको 'चेक एन्ड ब्यालेन्स' हुनुपर्छ । तर, रकम ५० प्रतिशत स्थानीय सरकारलाई दिनुपर्छ भन्ने हाम्रो माग हो । काम नगरी माथिको मात्र मुख ताक्ने बानीलाई प्रोत्साहन दिनुहुँदैन ।

डा. होस्ट म्याथ्युम

स्थानीय सरकारको अधिकार र साधन-स्रोतका बारेमा संवैधानिक रूपमा ग्यारेन्टी हुनुपर्छ । सबै कुरा संविधानमै लेखिनुपर्छ भन्ने होइन । संविधानमा सिद्धान्त वा मार्गदर्शन राख्न सकिन्छ । पछि नियम-कानुन बनाउँदा स्थानीय निकायको क्षमता, उसको कार्यसम्पादनको प्रभावकारितालाई हेरेर विभिन्न आधारमा कति प्रतिशत रकम दिने हो भन्ने निर्धारण गर्न सकिन्छ । सिद्धान्त बनाउँदा यस्तो बनाउनुपर्छ, जसले नरम हुन पनि सहयोग गर्छ र त्यति हुँदाहुँदै पनि केही अधिकार प्रदान गर्छ, अधिकार प्रदान गर्ने र लचक खालको सिद्धान्त बनायौँ भने सजिलो हुन्छ ।

एकात्मक राज्य सिद्धान्ततः केन्द्रीकृत हुने गर्छ । नेपाल पनि एकात्मक भएकाले केन्द्रीकृत थियो र धेरै वर्षकोे प्रयासबाट विकेन्दि्रत हुन लागेको हो । कतिपय प्रयास प्रभावकारी थिए भने कतिपय निस्प्रभावकारी । संघीय शासन प्रणालीमा विकेन्द्रीकरणका लागि ठूलो अवसर हुन्छ ।

राजस्व भनेको नागरिकलाई आवश्यक पर्ने सेवा प्रदान गर्नका लागि सेेवाबापत लिइने हो । कुनै ठाउँको नागरिकलाई चाहिने विशेष प्रकारका सेवाका लागि अन्य ठाउँका असम्बन्धित नागरिकबाट रकम असुल गर्नु राम्रो र प्रभावकारी व्यवस्था होइन । यस्तो हुनुहुदैन ।

स्थानीय सरकारमा दलित, जनजाति, पिछडिएका वर्ग तथा अल्पसंख्यकको प्रतिनिधित्व कसरी सुनिश्चित गर्न सकिन्छ ?

कृष्ण ज्ञवाली

जातीयतालाई मात्रै समावेशीकरणको आधार कुनै पनि रूपमा बनाइनु हुँदैन भन्ने मेरो प्रस्ट विचार हो ।

जातीयता मात्रै आधार बनाउँदा आत्मघाती हुन्छ । समावेशीकरणको कुरा गर्दा जहिले पनि सामाजिक, आर्थिक दृष्टिले पिछडिएकालाई समावेश गर्नुपर्छ भन्छौँ हामी । तर, समावेश गर्ने वेलामा जातीयतालाई मात्र हेर्ने गरिएको छ । अहिले समावेशीकरण भनेको पद र सुविधाका लागि जातीयताको आधारमा गरिएको समानुपातिक बाँडफाँड भन्ने बुझिएको छ । यो गलत बुझाइ हो ।

समावेशीकरण भनेको सामाजिक, आर्थिक किसिमले पिछडिएको वर्गलाई अवसरमा पहुँच दिलाउने हो, पद र सुविधाको बाँडफाँड होइन, पद र सुविधाका लागि अरूले जत्तिकै पहुँच पुर्‍याउन योग्य बनाउने हो ।

समावेशीकरणलाई स्वार्थपरक र प्रत्युत्पादक ढंगमा व्याख्या र कार्यान्वयन गर्ने काम भइरहेको छ । यो रोकिएन भने हामी खाडलतिर धकेलिन्छौँ ।

नारायण कोइराला

नगरपालिकामा र गाउँमा निर्वाचनलगायतका कुरामा सहभागिता बढ्दै आएको छ । त्यसैलाई बढाउँदै जाने हो भने राम्रो हुन्छ । जातीय रूपमा समावेशी बनाउने हो भने त अर्कोपटकदेखि एक जातले अर्कोलाई भोटै हाल्दैनन् । समावेशीकरणको राम्रो स्वरूप स्थानीय निकायमा भएको छ । यसलाई हेरिएन ।

विद्या न्यौपाने

समावेशीकरणमा कतिपय कुरा किटान गर्नुपर्छ । महिला राख्ने नाममा जोसुकैलाई राख्ने गर्नु हुँदैन । दलित वा जातजातिको क्षेत्रमा पनि जातलाई मात्र हेरियो । पिएचडी गरेको दलित वा जनजातिलाई जातीयताकै आधारमा अवसर दिने र आर्थिक हिसाबले पछाडि परेकालाई पछाडि छाड्ने गर्नु भएन । आर्थिक हैसियतको पाटो पनि हेर्नुपर्छ ।

भरतबहादुर खड्का

जातिविशेषको कुराभन्दा वर्गविशेषलाई ध्यान दिनुपर्छ । प्रजातन्त्र आपैमा समावेशी हो, आपैमा अवसर पनि हो । हामीले त्यसलाई कसरी प्रयोग गर्‍यौँ भन्ने अर्को पाटो हो । बाहुन-क्षेत्री गरिब पनि छन् र गुरुङ वा अन्य जातका अर्बपति पनि छन् । दलितहरूबाट पनि डाक्टर, इन्जिनियर छन् । त्यस्तालाई दलितको हिसाबमा आरक्षण दिने कि नदिने ? कर्णाली प्रदेशका ठकुरीहरू डोको बोक्छन्, भारी बोकेर गुजारा चलाउँछन्, फाटेको सुरुवाल लाउँछन् । उनीहरूलाई ठकुरीको कित्तामा राख्ने हो भने जातीय हिसाबमा उच्च जातिमा पर्छन् । उनीहरू त झनै ओझेलमा पर्छन् । वर्गको उत्थानका लागि राज्यले विशेष फोकस गर्नुपर्छ ।

फलानो- राजेश केसी

2010-01-11T17:29:00.002+05:30

सुन आयात रोक्ने तयारी

2010-01-11T17:28:00.000+05:30

गोकर्ण अवस्थी/काठमाडौ, २०६६ पुस २७ -

सुन आयात बढेर अर्थतन्त्र खल्बलिने देखिएपछि सरकारले यसलाई निरुत्साहन गर्ने भएको छ । सुनको अत्यधिक आयातका कारण पुँजी बाहिरिने क्रम तीव्र भएपछि सरकारले आयात रोक्नेसम्मको कदम चाल्ने योजना बनाएको वाणिज्यमन्त्री राजेन्द्र महतोले जनाए । साउनदेखि मंसिरसम्म झन्डै २७ अर्ब रुपैयाँको सुन आयात भएको छ । गत वर्ष यो अवधिमा ८ अर्बको आयात भएको थियो । 'सुन आयात बढेर अर्थतन्त्रमा संकट देखिएको छ,' उनले भने, 'आयात रोक्नुपर्ने देखापरेको हो ।' यसबारे यसैसाता निर्णय हुने उनले बताए । बजारमा पैसा अभाव हुनुमा सुन आयात मुख्य कारण भएको राष्ट्र बैंकले बताउँदै आएको छ । बढ्दो आयात र घट्दो निर्यातले अर्थतन्त्रलाई संकटमा पुर्‍याएको छ । व्यापार घाटा चालू आर्थिक वर्षको पहिलो चार महिनामै करिब १ खर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । गत वर्ष ६६ अर्ब मात्र थियो । व्यापारबाट भएको घाटा धान्दै आएको 'रेमिट्यान्स' पनि घटेपछि देश भित्रिनेभन्दा बाहिरिने रकम बढेको हो । यसरी सोधनान्तर स्थिति २० अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । नेपाल भित्रिएको सुन पनि भारत गइरहेको वाणिज्य मन्त्रालयको ठहर छ । भैरहवा, जनकपुर, वीरगन्ज र विराटनगर नाकाबाट सुन बाहिर गइरहेको छ । रेमिट्यान्स बढ्दै जाने अपेक्षामा धमाधम लगानी गरेका बैंकहरूले बचत पाउन छाडेपछि बजारमा चरम रकम अभाव देखिएको हो । १४ प्रतिशतभन्दा बढी ब्याज तिरेर बैंकहरूले एकअर्को बैंकबाट रकमको कारोबार गर्नुपर्ने बाध्यता सिर्जना भएको छ । राष्ट्र बैंकमा सरकारी सुरक्षण धितो राखेर लिन सकिने स्थायी तरलता सुविधाको ब्याजदर पनि १४ प्रतिशत पुगेको छ ।

सुन आयात रोकेर अर्थतन्त्र जोगाउन खोज्दा अर्थतन्त्रमा प्रतिकूल असर पर्ने खतरा व्यवसायीहरू देखाउँछन् । 'सुन नेपाली समाजको अभिन्न चीज हो,' सुनचाँदी व्यवसायी संघका अध्यक्ष तेजरत्न शाक्यले भने, 'आयात रोकियो भने भारतबाट अवैध तबरमा आउँछ र सरकारी राजस्व जान्छ ।'

भुक्तानी सन्तुलनमा असर देखिए आयात रोक्न सकिन्छ । तर विश्व व्यापार संगठनको सदस्यका नाताले सीधै आयात रोक्नुभन्दा आयात निरुत्साहित गनर्ुपर्ने राय अर्थविद पोषराज पाण्डेको छ । 'सोधनान्तर स्थिति नकारात्मक भए आयात रोक्न सकिन्छ,' उनले भने, 'तर नीतिगत साख जोगाउन अन्य विधिबाट आयात निरुत्साहन गर्नु राम्रो हुन्छ ।'

कतिको भित्रियो ?

साउन १ अर्ब ३८ करोड

भदौ ६ अर्ब ५० करोड

असोज ७ अर्ब २ करोड

कात्तिक ४ अर्ब ३४ करोड

मंसिर ७ अर्ब -प्रारम्भिक)

जम्मा २६ अर्ब २४ करोड

स्रोतः राष्ट्र बैंक

विद्यार्थीसँगै विदेशियो २० अर्ब

2010-01-11T17:23:00.000+05:30

बैँकमा रकम अभाव हुनुको कारण विदेश जाने विद्यार्थी पनि-

ऋषिकेश दाहाल, काठमाडौं, पुस २७- वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा रकम अभावले राष्ट्र बैंक र अर्थ मन्त्रालयसम्ममा खैलाबैला मच्चिएको छ। खासमा बैंकहरूसँग रकम अभाव हुनुको एउटा कारण विदेश पढ्न जाने विद्यार्थी पनि हुन्। कसरी? शिक्षा मन्त्रालयको यो तथ्यांक हेरौं - पछिल्ला पाँच महिनामा २० हजारभन्दा बढी नेपाली युवा उच्च शिक्षाका लागि विदेशिए। एउटा विद्यार्थीलाई विदेश पढ्न जाँदा औसत १० लाख रुपैयाँ खर्च लाग्छ। यस आधारमा पाँच महिनामा २० हजार विद्यार्थीसँगै २० अर्ब रुपैयाँ पनि पलायन भयो। विद्यार्थी विदेशिनुले मुलुकको अर्थतन्त्र गम्भीर अवस्थामा पुगेको राष्ट्र बैंकका गभर्नर विजयनाथ भट्टराईले समेत स्वीकारिसकेका छन्। गत साता व्यवस्थापिका संसदको अर्थ र श्रम सम्बन्ध समितिमा उनले चालू आर्थिक वर्षको पहिलो चार महिनामा शिक्षातर्फ ४१ दशमलव १ प्रतिशत खर्च बढेको तथ्य अघि सार्दै यसलाई सच्याउनुपर्ने तर्क राखेका थिए। 'विदेश गएका विद्यार्थी नेपाल फर्कने प्रवृत्ति देखिएको छैन,' समितिमा उनले भनेका थिए, 'यसबाट ठूलो रकम पलायन भएको छ।'

राजनीतिक अस्थिरतासँगै मध्यमवर्गीय परिवारमा ऋण गरेरै भए पनि आफ्ना केटाकेटीलाई विदेश पढ््न पठाउने प्रचलन बढ्दै गएको छ। निरन्तरको बन्द-हडताल र रोजगारका अवसर साँघुरो हुनुले पनि विदेशी पढाइमा नेपाली विद्यार्थीको चासो बढेको हो। अधिकांश विद्यार्थीले विदेश पढ्न सुरुमा करिब १० लाख रुपैयाँ लगानी गर्नुपर्छ। त्यसपछि उनीहरू 'पार्ट टाइम' काम गरेर कलेजको थप शुल्क र बसोबास खर्च जुटाउँछन्। विद्यार्थीकालमा उनीहरूको कमाई त्यही खर्च हुने भएकाले त्यो रकम नेपाल भित्रँदैन।

शिक्षा मन्त्रालयका अनुसार साउन १ देखि मंसिर मसान्तसम्ममा २० हजार ४ सय ४ विद्यार्थी उच्च शिक्षाका लागि विदेशिएका छन््। गत आर्थिक वर्षभरिमै जम्मा २४ हजार ८ सय २४ विद्यार्थी पढ्न विदेश गएका थिए। यसपालि पुस महिनाको तथ्यांकसमेत जोड्दा गत वर्षलाई उछिन्नेछ। यसले उच्च शिक्षाका लागि पैसा पलायन हुने क्रम बढ्दै गएको देखाउँछ।

मन्त्रालयकै तथ्यांक अनुसार साउन, भदौ र असोजमा मात्रै ११ अर्ब २१ करोड रुपैयाँ बेलायत पुग्यो। यो तीन महिनामा बेलायत जाने विद्यार्थीको संख्या ११ हजार २ सय ११ थियो। पुससम्म आइपुग्दा बेलायत जाने नेपालीले मात्रै करिब १६ अर्ब रुपैयाँ लगिसकेका छन्।

'यहाँको राजनीतिक अवस्था सुधार नभएसम्म उच्च शिक्षाका लागि पैसा विदेशिनु अनौठो होइन,' राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य तथा शिक्षविद्् तीर्थ खनियाँले भने, 'पैसा बाहिर जान रोक्ने हो भने विद्यार्थीलाई यहीँ राख्न र रोजगार अवसर उपलब्ध गराउन सक्नुपर्‍यो।' केही वर्षअघिसम्म चीन, भारत र मलेसियाले पनि यस्तै समस्या भोगेको खनियाँको भनाइ छ।

'उनीहरूकहाँ पनि युवा र पैसा विदेशिने समस्या विकराल थियो। तर, उनीहरूले पछि यसरी विदेशिएकालाई फर्काएर मुलुकको अर्थतन्त्र सुधार्न सके,' उनले भने, 'राजनीतिक अवस्थाका कारण नेपालमै बस भन्न सकिने अवस्था छैन। अब गएकालाई आवश्यकताअनुसार नेपाल फर्काउन सक्नुपर्छ।'

पाँच महिनामा बेलायतपछि अमेरिका, अस्ट्रेलिया र जापान जाने विद्यार्थीको संख्या धेरै छ। यी सबै मुलुक पढाइ र बसोबास दुबै हिसाबले महँगा मानिन्छन्। गत वर्ष अस्ट्रेलिया जाने विद्यार्थीको संख्या धेरै थियो भने यो वर्ष बेलायत जानेको संख्या बढी छ। गत वर्षभरिमा १० हजार १ सय २१ जना अस्ट्रेलिया गएका थिए। बेलायत जानेको संख्या ६ हजार ६ सय २७ थियो। त्यही अवधिमा २ हजार ९ सय ३४ जना अमेरिका गएका थिए।

नक्कली राष्ट्रवाद नेपाली जनताले नचाहनेः भट्टराई

2010-01-11T17:21:00.000+05:30

गंगा वीसी/बेचु गौंड-नवलपरासी , २०६६ पुस २७ -

उनले भने, 'हामी भारत विरोधी आन्दोलनमा लागेका होइनौं ।'

माओवादी उपाध्यक्ष बाबुराम भट्टराईले नक्कली राष्ट्रवाद नेपाली जनताले नचाहने बताएका छन् । नेपाल-भारत सीमा अवलोकन गरेपछि नवलपरासीको वेलटारको सभामा बोल्दै उपाध्यक्ष भट्टराईले विगतका शासकले सीमासम्बन्धी गरिएका असमान सन्धि भारत र नेपालबीच सामनाता आधारमा हुनु पर्ने दाबी गरेका छन् । उनले माओवादीको राष्ट्रिय स्वाधीनताको आन्दोलन भारत विरोधी आन्दोलन नभभएको बताए । उनले भने, 'हामी भारत विरोधी आन्दोलनमा लागेका होइनौं ।' उनले भारतले विगतमा भएका असमान सन्धि सम्झौता खारेज गर्न सहमत हुनु पर्ने बताए । उनले राष्ट्रिय स्वाधीनता र नागरिक सर्वोच्चताको आन्दोलन अधिकार जस्तै भएकाले माओवादीले यसलाई पूरा गरि छाड्ने दाबी गरे । माओवादीको चौथो चरणको आन्दोलन अन्तर्गत वरिष्ठ नेताहरुले नेपाल- भारत सीमाक्षेत्रको अवलोकन गर्ने क्रममा उपाध्यक्ष भट्टराई आज सुस्ता पुगेका हुन् । शान्तिपूर्ण वा विद्रोहबाट संविधान निर्माण माओवादीका सामु चुनौती रहेको उनले बताए । उनले शान्तिपूर्ण रुपमा संविधान निर्माण गर्न नदिए माओवादीले विद्रोह गरेर भए पनि सडकबाट संविधान घोषणा गर्ने दाबी गरे ।

त्यसै गरी आजै भट्टराई सहितको एक उच्चस्तरीय माओवादी नेताहरुको टोली नवलपरासीको सूस्ता पुगेर फर्किएको छ । बिहान करिब साढे १० बजे सुस्ता पुगेको टोलीले त्यहाका स्थानिय बासिन्दासंग सुस्ता समस्याका बारेमा अन्तरक्रिया गरेको थियो | भट्टराईले सूस्तामा भारतवाट भएको अतिक्रमणको क्षेत्र अबलोकन गरेर भारतियपक्षवाट भैरहेको ज्याजतीका वारेमा स्थानिय बासिन्दासंग जानकारी माग गरेका थिए ।

स्थानियले भारतिय पक्षले सुस्तामा पटक पटक नेपाली भूभाग अतिक्रमण गर्दै आएको र नेपाल सरकारका तर्फवाट स्पष्ट आफ्ना पक्षमा काम हुन नसकेको भनाई दोहोर्‍याएका थिए । भट्टराई सहितको टोली गाडीमा गएर सुस्तास्थित नारायणीमा ढुङ्गा तरेर - नेपाली भूभाग हुदै ) सुस्ता पुगेका थिए ।

५ वर्षभित्र ११ सय मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य

2010-01-11T17:18:00.000+05:30

लक्ष्मण खड्का/नयाँ पत्रिका दोलखा, २६ पुस :

जिल्लामा ५ वर्षभित्र ११ सय ७३ मेगावाट विद्युत् उत्पादनको तयारी थालिएको छ । तामाकोसी नदीबाट ११ सय १६ मेगावाट विद्युत् उत्पादनका लागि प्रक्रिया सुरु गरिएको हो । तामाकोसी नदी र बेदिङ खोलाको पानी मिसाएर माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत् आयोजनाले ४ सय ५६ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्दैछ भने तामाकोसी नदीबाटै ६ सय ६० मेगावाटको दोस्रो तामाकोसी आयोजना निर्माणका लागि नर्बेजियन कम्पनी एसएन पावरले गर्दै आएको विस्तृत अध्ययन अन्तिम चरणमा पुगेको छ । यसैगरी, खारे गाविसस्थित १० मेगावाटको सिपि्रङ खोला जलविद्युत् आयोजना निर्माण सुरु भइसकेको छ । विद्युत् विकास विभागले १९ साउनमा ६ दशमलब ४ मेगावाटको सिंगटीखोला, १४ मेगावाटको खारेखोला र २७ मेगावाटको खिम्ती-२ जलविद्युत् आयोजनाका लागि बोलपत्र आह्वान गरेकामा खिम्ती-२ बाहेकका २ आयोजनाका लागि प्रस्ताव परिसकेको छ ।

दोलखाको सिंगटीखोला जलविद्युत् आयोजनाका लागि सबैभन्दा बढी ६ प्रस्ताव परेका छन् । आयोजना निर्माणका लागि लामा एक्सिलिङ सैनवा पिएफ जेभी, डाँफे, युनाइटेड बिल्डर्स, महादेव खिम्ती, आँबुखोला र जेभी क्लिन डेभलपर्सले प्रस्ताव हालेका छन् । त्यसैगरी, खारेखोला जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि प्रस्ताव गर्ने कम्पनीमा लामा एक्सिलिङ सैनवा पिएफ जेभी, महादेव खिम्ती र जेभी क्लिन डेभलपर्स रहेका छन् ।

दोलखाका ३ आयोजना निर्माणका लागि विद्युत् विकास विभागले बोलपत्र आह्वान गरेको थियो । खिम्ती-२, खारे र सिंगटीखोला 'रन अफ दि रिभर' प्रकृतिका हुन् । आयोजना निर्माणका लागि छनोट भएका कम्पनीले १ वर्षभित्रमा आयोजनाको अध्ययन पूरा गरी निर्माण लाइसेन्स लिनुपर्ने विद्युत् विकास विभागले जनाएको छ ।

स्वदेशी लगानीमा निर्माण हुन लागेको माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत आयोजनाको कार्य सन् २०१३ सम्ममा सम्पन्न गरी विद्युत् उत्पादन गर्ने प्राधिकरणको लक्ष्य छ । सो आयोजनाका लागि सदरमुकाम चरिकोटदेखि आयोजना स्थल लामाबगरसम्मको साँढे ६३ किलोमिटर लामो प्रवेश मार्ग निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको छ । आयोजनाको सबैभन्दा ठूलो सिभिल संरचना निर्माणका लागि चिनियाँ कम्पनी सिनो हाइड्रोले सिभिल संरचनाको सबै निर्माण न्यूनतम १३ अर्ब ८६ करोड रुपैयाँमा सम्पन्न गर्ने वित्तीय प्रस्ताव पेस गरिउकाो आयोजना प्रमुख मृगेन्द्रबहादुर श्रेष्ठले बताए । माथिल्लो तामाकोसीको कुल लागत ३५ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ हुने अनुमान छ ।

यसैगरी, १० मेगावाटको सिपि्रङ खोला जलविद्युत् आयोजना निर्माण कार्य सुरु भइसकेको छ । दोलखाको गौरीशंकर र खारे गाविसको बीचमा रहेको १० मेगावाट क्षमताको सिपि्रङ खोला जलविद्युत् आयोजनाको निर्माण तथा विद्युत् उत्पादनका लागि सरकारले निजी कम्पनी सिनर्जी पावर डेभलपमेन्ट प्रालिलाई अनुमति दिएको थियो ।

आयोजना निर्माणका लागि सानिमा विकास बैंकको नेतृत्वमा अन्य बैंकहरूले १ अर्ब २४ करोड रुपैयाँ लगानी गर्ने भएका छन् । त्यसमध्ये ८० प्रतिशत ऋण र बाँकी २० प्रतिशत सेयर लगानी हुनेछ ।

६ सय ६० मेगावाटको तामाकोसी दोस्रोको सम्भाव्यता अन्तिम चरणमा पुगेको छ । नर्बेको स्वे कम्पनीले १ वर्षअघिबाट सुरु गरेको सम्भाव्यता अध्ययन २ महिनामा सकिने एसएन पावरका वरिष्ठ प्रबन्धक सुमन बस्नेतले जानकारी दिए ।

तामाकोसी दोस्रोको सम्भाव्यता अध्ययनसँगै हाल वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन -इआए) को कार्य सुरु भएको छ । अहिलेसम्मको अध्ययनबाट कम्तीमा ६ सय ६० र बढीमा ८ सय मेगावाटसम्म विद्युत् उत्पादन गर्न सकिने देखिएको प्रबन्धक बस्नेतले बताए । सरकारले आयोजना निर्माणको अनुमति दिए सन् २०१२ बाट निर्माण कार्य सुरु गर्ने प्रबन्धक बस्नेतले बताए ।

पूर्व राजाका करीव चार हजार रोपनी जग्गा ट्रष्टको नाममा/ खोजवीन जारी

2010-01-10T20:46:00.001+05:30

काठमाडौ, २०६६ पुस २६ -

सरकारले ऐतिहासिक लोकलान्त्रिक आन्दोलन २०६२-०६३ को भावनालाई मूर्तरुप दिन पूर्वराजा स्वर्गीय वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्यलगायतका परिवारका सम्पत्ति खोजबिन गरी राष्ट्रियकरण गर्ने कार्यलाई तीव्रता दिइरहेको छ । नेपाल ट्रस्टको कार्यालयमार्फत उनीहरुका नाममा कहा के कति जग्गा, सेयर, दरबारलगायतका सम्पत्ति रहेका छन् त्यसको यकिन गरी राष्ट्रियकरण गर्ने कार्यलाई तीव्रता दिइएको हो । ट्रस्ट अध्यादेश २०६४ अनुरुप स्थापना भएका उक्त कार्यालयले हालसम्म स्व. राजा वीरेन्द्र, उनका परिवार र दरबारको स्वामित्वमा रहेको करिब तीन् हजार ६ सय ५४ रोपनी जग्गा आफ्नो नाममा स्वामित्व सारिसकेको छ । हाल काठमाडौ, भक्तपुर, नुवाकोट, मकवानपुर, काभ्रे र धनकुटालगायत छ जिल्लामा रहेको ती जग्गाका स्वामित्वको लालपुर्जाहरु कार्यालयले आफ्नो नाममा ल्याएको कार्यालयका सदस्य-सचिव दिनेशहरि अधिकारीले जानकारी दिए ।

ती जिल्लामध्ये काठमाडा को तीन हजार २ सय ५० रोपनी, भक्तपुर कटुञ्जेको १ सय ८ रोपनी, नुवाकोट थानसिंहको ६५ रोपनी, धनकुटा चुलिवनको १ सय ९४ रोपनी, हेटौडाको २६ रोपनी र काभ्रेको पाचखालमा रहेको ९ रोपनी जग्गा रहेका छन् ।

साथै, काठमाडौ जिल्लाअन्तर्गतका इचागुनारायण, गोकर्ण, सतुङ्गल, थानकोट, मातातीर्थ र शेषनारायण गाविस र काठमाडौ महानगरपालिका क्षेत्रका टेकु, दरबारमार्ग, सोल्टीमोड, सामाखुसी, कमलादी आदिका जग्गा तथा ती जग्गामा बनेका संरचनाहरुको स्वामित्व पनि ट्रस्टले आफ्नो नाममा ल्याइसकेको सदस्य -सचिव अधिकारीले बताए ।

उनले भने, "टेकुमा रहेको १९ रोपनी जग्गामा बनेको बिजनेस पार्क र लाजिम्पाटमा रहेको स्टयान्डर चार्टर्ड बैङ्कसाग कार्यालयले सम्झौता नवीकरण गरिसकेको छ ।"

टेकुमा रहेको सो जग्गामा टाउन डेभलपर प्रालिले ३० वर्षका लागि बिजनेस पार्क निर्माण गर्न जग्गा भाडामा लिई काठमाडौ बिजनेस पार्कका नाममा विगतमा दरबारसाग सम्झौता गरेको र करिब ६ रोपनी १३ अना जग्गा १६ वर्षका लागि भाडामा लिन स्टयान्डर चार्टर्ड बैङ्कले पनि दरबारसाग विगतमा सम्झौता गरेको बताइएको छ ।

त्यसैगरी कार्यालयका अनुसार सोल्टी होटल परिसरमा रहेको आठवटा पसल पनि कार्यालयले सम्झौता नवीकरण गर्न लागेको छ । ती पसलहरुले वाषिर्क रुपमा १५ लाख ५६ हजार भाडा दरबारलाई बुझाउने सहमति गरेका थिए ।

दरबार मार्गमा रहेको १ रोपनी, १४ आनामा बनेको भवन, कमलादीको ५ रोपनी जग्गा २७ वर्षका लागि भाडामा लिई काठमाडौ प्लाजा निर्माण गर्न कन्सेप्ट डेभलपर्स र गोकर्णमा रहेको करिब २ हजार ८ सय रोपनी जग्गा ३० वर्षका लागि भाडामा लिएको एलएम सभिर ब्रदर्श नेपालसाग पनि कार्यालयले सम्झौता नवीकरण गरिसकेको छ ।

सदस्य-सचिव अधिकारी छोटो समयावधिमा कार्यालयले सम्पत्ति खोजबिन गरी कार्यालयको नाममा ल्याउन सफल भइराखेको र अझै कहा, के-कति थप सम्पत्ति रहेका छन् त्यसका बारेमा तीव्र स्तरमा खोजबिन गर्ने काम जारी रहेको बताए ।

उनले भने, "यसका लागि जनसहभागिता र जनसहयोग आवश्यक पर्छ ।"

नबिल बैङ्कमा रहेको ५७ हजार ३ सय ३० कित्ता, दरबार मार्गस्थित होटल अन्नपूर्णको १५ हजार ३६० कित्ता र नेपाल औद्योगिक निगमका ६ हजार ७५० कित्ता सेयर पनि कार्यालयले आफ्नो नाममा सारिसकेको सदस्य-सचिव अधिकारीले जानकारी दिए । उनका अनुसार कार्यालयले वीरेन्द्रको नामबाट छ वर्षअघि बेलायतको एक कम्पनीलाई तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले स्टयान्र्डर चार्टर्ड बैङ्कमार्फत पठाएको १ करोड २८ लाख रुपैयाबारे खोजबिन गरिरहेको छ । के प्रयोजनले किन रकम पठाइयो भन्ने बारेमा प्रधानमन्त्री कार्यालय र परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत् खोजबिन गरिराखेको कार्यालयले जनाएको छ ।

कार्यालयले प्राप्त गरेका सम्पत्ति व्यापक र सर्वोतम लाभ हुने गरी विद्यालय, महाविद्यालय, विश्वविद्यालयजस्ता शैक्षिक संस्था, अस्पताल वा स्वास्थ्य चौकीजस्ता क्षेत्रमा प्रयोग गर्नसक्ने व्यवस्था भए पनि हालसम्म कार्यालयले सो रकम कुनै पनि क्षेत्रमा प्रयोग गर्न सकिरहेको छैन ।

रकमका मागहरु आइरहेका छन् के-कति दिने भन्नेबारेमा निश्चित मापदण्डका आधारहरु तयार गर्न कार्यालय लागिरहेको र निकट भविष्यमा जम्मा भएका रकम प्रयोग हुने सदस्य -सचिव अधिकारीले जानकारी दिए ।

कार्यालयको कोषमा हालसम्म विभिन्न् भाडा बापत करिब रु. पाच करोड ४६ लाख ५३ हजार ज्म्मा भइसकेको बताइन्छ ।

सुर्खेतको लाटिकोइली गाविसको करिब ३४ बिघा, नुवाकोटको गणेशस्थान गाविसको दुई रोपनी, काठमाडौको सुनटोल गाविसको तीन रोपनी र काठमाडा महानगरपालिका वडा नं ३१ को तीन रोपनी जग्गाको स्वाम्त्व कायम गरिदिनका लागि नेपाल सरकारसाग पनि अनुरोध गरिरहेको बताइएको छ ।

अर्कोतर्फ, कार्यालयका नाममा आएका सम्पत्तिको संरक्षण गर्न र भाडामा लगाउन समस्या परिरहेको गुनासो सदस्य सचिव अधिकारी गर्छन् । उनले भने, 'भाडाका लागि आवश्यक पूर्वाधारहरु पानी, ढल, विद्युत र सञ्चारको आवश्यक व्यवस्था मिलाउन सकिएमा मात्र भाडामा जाने जग्गाहरु धेरै छन् ।'

दरबन्दीअनुरुप कर्मचारीहरुको व्यवस्था कार्यालयमा नहुदा दैनिक कार्यसम्पादनमा समस्या परिरहेको छ । सो कार्यालयमा २६ जना कर्मचारीको दरबन्दी भए पनि दरबन्दीमा तीनजना कर्मचारीमात्र रहेका छन् ।' प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल संरक्षक रहने सो कार्यालयको अध्यक्षमा गृहमन्त्री रहने कानुनी प्रावधान रहेको छ । सो कार्यालयले हालै आफ्नो दोस्रो वाषिर्क प्रतिवेदन संरक्षकसमक्ष प्रस्तुत गरेको छ ।

विद्युत् महसुल बढाउने प्रस्ताव विवादमा

2010-01-10T20:45:00.003+05:30

काठमाडौ, २५ पुस :

सातामा ५१ घन्टा लोडसेडिङ गर्दै आएको नेपाल विद्युत प्राधिकरणले विद्युत् महसुल बढाउन गरेको तयारी विवादमा परेको छ । विद्युत् महसुल बढाउने विषयमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र विद्युत् महसुल निर्धारण आयोगबीच मत बाझिएपछि प्रस्ताव विवादमा परेको हो । प्राधिकरणले तत्काल विद्युत् महसुल नबढाए बढ्दो आर्थिक घाटा धान्न नसक्ने भन्दै विद्युत् महसुल निर्धारण आयोगसँग महसुल वृद्धिको स्वीकृति मागे पनि आयोगले महसुल बढाएर मात्रै समस्या समाधान नहुने बताएपछि दुई निकायबीच विवाद देखिएको हो । प्राधिकरणले गरेको महसुल वृद्धिको प्रस्ताव आयोगले स्वीकृति दिएपछि मात्र लागू हुने कानुनी व्यवस्था रहेको छ ।

आयोगले विद्युत्को महसुल बढाउनुअघि प्राधिकरणले तीनवटा पूर्वसर्त पूरा गर्नुपर्ने प्रस्ताव अगाडि सारेको छ । आयोगले अघि सारेको पूर्वसर्तमा प्राधिकरणको आर्थिक पुनर्संरचना गर्नुपर्ने, सरकारी कार्यालयहरूले नतिरेको महसुल बक्यौता असुल गर्नुपर्ने र विद्युत् चुहावट रोक्नुपर्ने

रहेका छन् ।

आयोगका अध्यक्ष महेन्द्रनाथ अर्यालले आयोगले उठाएका तीनवटा पूर्वसर्त पूरा नगरेसम्म प्राधिकरणले विद्युत्को महसुल बढाउन नसक्ने बताए । उनले विद्युत्को महसुल बढाएर मात्रै विद्युत् प्राधिकरणको आर्थिक घाटा कम हुन नसक्ने प्रस्ट पारे । 'प्राधिकरणभित्रका विसंगति अन्त्य नगरेसम्म महसुल बढाउनुको कुनै अर्थ छैन,' अध्यक्ष अर्यालले भने ।

यसअघि महसुल बढाउँदा पनि पटक-पटक प्राधिकरणमा रहेका विसंगति अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता सरकारले जनाएको थियो । तर, प्राधिकरणमा अझै सुधार हुन सकेको छैन । प्राधिकरणले सरकारी कार्यालयहबाटै करिब २ अर्ब महसुल उठाउन सकेको छैन भने बिजुलीको चुहावट पनि प्राधिकरणले रोक्न सकेको छैन । अहिले २७ प्रतिशत विद्युत् चुहावट भइरहेको र यसलाई रोक्न नसकिएको प्राधिकरणले नै स्विकारेको छ ।

प्राधिकरण भने जसरी भए पनि विद्युत् महसुल बढाउने पक्षमा देखिएको छ । प्राधिकरणका सञ्चालक समितिका अध्यक्षसमेत रहेका ऊर्जामन्त्री डा.प्रकाशशरण महतले बिजलीको उपयोग गर्ने तल्लो वर्गलाई असर नपर्ने गरी विद्युत् महसुल बढाउनुपर्ने बताए । प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशन जीवेन्द्र झाले २०५८ देखि विद्युत् महसुल नबढेका कारण महसुल बढाउने तयारी

भइरहेको बताए ।

महसुल बढाउने विषयमा महसुल निर्धारण आयोगसँग सैद्धान्तिक छलफल भइरहेको पनि उनले बताए । प्राधिकरणका घरायसी, गैरव्यापारिक, व्यापारिक, औद्योगिक र अन्य गरी ५ प्रकारका ग्राहक छन् । प्राधिकरणका ग्राहकमध्ये सबैभन्दा बढी घरायसी छन् । प्राधिकरणले अहिले मासिक ५ एम्पियरसम्म कम्तीमा ८० रुपैयाँ, १५ एम्पियरसम्मले २ सय ९९ रुपैयाँ, ३० एम्पियरसम्म ६ सय ६४ रुपैयाँ, ६० एम्पियरसम्म १३ सय ९४ रुपैयाँ महसुल लिँदै आएको छ । प्राधिकरणको औसत महसुल करिब ७ रुपैयाँ छ ।

बालुवा-गिटी भारत निकासीमा रोक

2010-01-10T20:43:00.001+05:30

सप्तरी, २५ पुस : जिल्ला प्रशासनले सप्तरीबाट विभिन्न नाका भई भारत निकासी हुने बालुवा-गिटीमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । प्रशासनले बालुवा-गिटी लिन नेपाल आएका सबै सवारी-साधनलाई फिर्ता पठाएको छ ।
व्यवस्थापिका संसद्को प्राकृतिक स्रोतसाधन समितिले नेपालबाट बालुवा-गिटीलगायतका अन्य निर्माण सामग्रीको निकासी रोक्न सरकारलाई निर्देशन दिएपछि गत शुक्रबारबाट बालुवा-गिटी निकासी रोकिएको हो ।
उदयपुरस्थित चुरे क्षेत्रबाट बालुवा-गिटीसहित विभिन्न निर्माण सामग्री बोकेका दुई दर्जनभन्दा बढी हाइवे टि्रपर शुक्रबार स्थानीय प्रशासनले सप्तरीको भारदहमा रोकी पुनः फिर्ता पठाएको छ ।
निर्माण सामग्री भारत निकासी गर्न सरकारले रोक लगाउन सक्ने आशंकामा तीन दिनदेखि बालुवा-गिटी भारत निकासी गर्ने विभिन्न सप्लायर्सले सुनसरीको कोसी ब्यारेज र सप्तरीको कुनौली नाकाबाट दिनहुँ पहिलेभन्दा चारगुणा बढी निर्माण सामग्री भारत निकासी गर्न थालेका थिए ।
भारतको गुहावटीदेखि नयाँ-दिल्लीसम्म १६ सय किलोमिटर दूरीको भारतीय राष्ट्रिय राजमार्ग निर्माणका लागि चार वर्षदेखि तराईस्थित विभिन्न चुरे क्षेत्रका पहाड खनेर बालुवा-गिटी भारत निकासी हुँदै आएको छ ।
प्रशासनले रोक लगाएपछि सप्तरी र सुनसरी नाकाबाट भारत निकासी हुने सयौँ टि्रपर बालुवा-गिटी रोकिएको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ ।
गृह मन्त्रालायको निर्देशनअनुसार चुरे क्षेत्रबाट ल्याइएका बालुवा-गिटी लगायतका विभिन्न निर्माण सामग्री भारत निकासीमा रोक लगाइएको सप्तरीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामप्रसाद घिमिरेले जानकारी दिए ।

बालुवा-गिटी निकासीमा प्रतिबन्ध लगाइए पनि भन्सार कार्यालयलाई राजस्व असुली नगर्न पत्र प्राप्त नभएको सुनसरी भन्सार कार्यालयले जनाएको छ । प्रशासनले बालुवा-गिटी भारत निकासीमा रोक लगाएपछि लाखौँ रुपैयाँको राजस्व असुली प्रभावित भएको भन्सारले जनाएको छ ।
प्रशासनले सप्तरीको भारदहमा मात्र दुई दर्जनभन्दा बढी हाइवे टि्रपर रोकी पुनः फिर्ता पठाउँदा करिव एक लाख ६८ हजार राजस्व नोक्सानी भएको भन्सारको भनाइ छ ।
एक हाइवे टि्रपरमा २४ घनमिटरसम्मको निर्माण सामग्री लोड हुने गरेकाले एउटा टि्रपरबाट मात्र एकपटक भारत निकासी गर्दा सात हजार राजस्व असुली हुने गरेको सप्तरी भन्सारले जनाएको छ । चालू आर्थिक वर्ष ०६६/६७ मा मात्र सप्तरी जिविसले भारत निकासी भन्ने शीर्षकको ठेक्का तीन करोड रुपैयाँमा लगाएको छ ।

इँटाभट्टा माछापोखरीमा परिणत

2010-01-10T20:40:00.002+05:30

मोहन भट्टराई

विराटनगर/ सरकारले कर बढाएलगत्तै इँटा पोल्ने इन्धन अभाव हुन थालेपछि मोरङका इँटाभट्टा माछापोखरीमा परिणत हुन थालेका छन् ।
दाउरा तथा कोइला अभावका कारण पुरानो इँटा व्यवसायको विकल्पमा किसानले माछापालन सुरु गरेपछि इँटाभट्टा माछापोखरीमा परिणत भएका हुन् ।
इँट्टाभट्टा व्यवसायबाट भन्दा माछापालनबाट १० गुणा बढी आम्दानी भएपछि विकल्प रोज्नुपरेको व्यवसायीको भनाइ छ ।
जिल्ला कृषि विकास कार्यालय मोरङका अनुसार किसानले माछापालनबाट बढी आम्दानी पाएपछि कटहरी गाविसका पुराना गंगा-जमुना र देवगंगा तथा मोतीपुरका पाँच सय ५५ इँटा उद्योगलाई पोखरीमा परिणत गरी माछापालन थालेका छन् ।
'धेरै हाल्ने छिटो निकाल्ने' प्रविधिमार्फत माछापालनबाट मनग्य आम्दानी गरिरहेको मोरङ बबियाबिर्ताका किसान बलराम प्रसाइर्ं बताउँछन् ।
पुराना इँट्टाभट्टालाई पोखरीमा परिणत गर्न खर्च कम लाग्ने भएकाले माछापोखरीमा बदल्न लगाएको कृषि विकास कार्यालय मोरङका मत्स्य विकास अधिकृत केदारबहादुर श्रेष्ठले जानकारी दिए । 'इँटाभट्टाले प्रयोग गरेको जमिन गहिरो र उब्जनी पनि राम्रो नहुने भएकाले पोखरी बनाएर माछापालन गर्दा दोब्बर आम्दानी हुन थालेपछि किसानको माछापालनमा आकर्षण बढ्दै गएको हो,' उनले भने ।
मोरङका किसानले पहिलेदेखि नै माछापालन गर्दै आए पनि लगानीअनुरूप प्रतिफल पाएका थिएनन् । तर, माछापालनको नयाँ प्रविधि 'धेरै हाल्ने छिटो निकाल्ने' प्रयोगमा ल्याइएपछि किसानले प्रशस्तै फाइदा लिन थालेका छन् । नयाँ प्रविधिबाट धानखेतीभन्दा १३ गुणा बढी आम्दानी लिँदै आएको बबियाबिर्ताका किसान डिल्लीबहादुर बस्नेतले बताए ।
मोरङमा चार सय ५५ हेक्टर जलाशय र एक नयाँ पोखरीसहित दुई हजार चार सय ५० पोखरी छन् । माछापालनमा जिल्लाका एक हजार सात सय ४४ किसान प्रत्यक्ष संलग्न छन् । जिल्लामा वाषिर्क १४ मेटि्रकटन माछा उत्पादन हुँदै आएको जिल्ला कृषि कार्यालयले जानकारी दिएको छ ।
मोरङमा उत्पादित माछा झापा, सुनसरी, काठमाडौंलगायतका स्थानमा पनि निकासी हुँदै आएको छ । पुराना भट्टालाई माछापोखरी बनाउँदा राम्रो उत्पादन भएपछि बाँकी पुराना भट्टा मात्र नभई बाली नहुने खाल्डा जमिन र सीमसार क्षेत्रमा पनि व्यावसायिक माछापालनका लागि किसानलाई सुझाव दिइएको अधिकृत श्रेष्ठले बताए ।

राष्ट्रिय शैक्षिक परामर्श संघमा नयाा नेतृत्व
काठमाडौं/ राष्ट्रिय शैक्षिक परामर्श संघ -नेका) को दोस्रो वाषिर्क साधारणसभा शनिबार सम्पन्न भएको छ । साधारणसभासँगै नेकामा नयाँ नेतृत्व चयन गरिएको छ ।
नेका साधारणसभाको शिक्षामन्त्री रामचन्द्र कुशवाहले उद्घाटन गरेका थिए । कार्यक्रमको उद्घाटन गर्दै मन्त्री कुशवाहले राष्ट्रिय शैक्षिक परामर्श संघले छोटो समयमा स्थानापनाको उद्देश्यअनुरूप धेरै काम गरेकामा धन्यवाद दिए ।
नेका अध्यक्षमा अरुण लामिछाने, उपाध्यक्षमा बुद्धिप्रसाद रेग्मी, महासचिवमा महेशबाबु तिमल्सिना, सचिवमा दिनेश ढकाल र कोषाध्यक्षमा रामचन्द्र पौडेल निर्वाचित भएका छन् । अध्यक्षमा लामिछाने, महासचिवमा तिमल्सिना, कोषाध्क्षमा पौडेल निर्विरोध चयन भएका थिए ।
त्यसैगरी, ६ सदस्यका लागि ८ जनाले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए । निर्वाचित हुने सदस्यहरूमा विराज पाण्डे, मुकुन्द न्यौपाने, विष्णु पोखरेल, पवन पाठक, विपिनराज श्रेष्ठ र ज्ञानेन्द्रमान जोशी निर्वाचित भएका छन् । सो चुनावमा ७२ मतदाता रहेका थिए ।
सोही कार्यक्रममा सम्मानसमेत गरिएको थियो । कार्यक्रममा केही समयअघि सम्पन्न भएको नयाँ पत्रिका नेका फेयरका संयोजक विज्ञान श्रेष्ठ तथा ११ जना आजीवन सदस्य र ११ जना संस्थापक सदस्यलाई सम्मानपत्र र दोसल्ला ओढाएर सम्मान गरिएको थियो ।
सो अवसरमा अधयक्ष अरुण लामिछानेले अबका दिनमा नयाँ कार्ययोजना र नयाँ गतिसहित संघलाई अगाडि बढाइने प्रतिबद्धता जनाए । उनले नयाँ कार्यसमितिले प्रभावकारी रुपमा काम गर्ने बताए ।

व्यापार मेलाका लागि मूल समिति
बुटवल/ स्वरोजगार, आत्मनिर्भर हाम्रो आधार, सहरदेखि गाउँसम्म व्यापार विस्तार नारासहित आगामी ६ देखि १६ फागुनसम्म बुटवलमा आयोजना गरिने व्यापार मेला तथा अटो प्रदर्शनी-२०६६ का लागि मूल समिति गठन गरिएको छ
रुपन्देही व्यापार संघले आयोजना गर्ने मेलाका लागि संघका अध्यक्ष टंक पोखरेलको संयोजकत्वमा ३९ सदस्यीय मेला मूल समिति गठन गरिएको हो ।
समितिमा संघका पदाधिकारी, कार्यसमिति सदस्य, सल्लाहकार, पूर्वकार्यसमिति सदस्य तथा अधिकारी र शाखा अध्यक्ष तथा पदाधिकारी रहेका छन् ।
समितिको सह-संयोजकमा संघका प्रथम उपाध्यक्ष श्रीकृष्ण पोखरेल र पदम श्रेष्ठ र सदस्य सचिवमा संघका महासचिव यमलाल लोहनी छन् । यस्तै, मेला प्रचार-प्रसार समितिमा संघका सचिव डिल्लीराज भण्डारी, आर्थिक संयोजकमा कोषाध्यक्ष कृष्णप्रसाद घिमिरे रहेका छन् ।
मूल्यांकन उप-समिति संयोजकमा संस्थापक अध्यक्ष मोतीराज ज्ञवाली, स्वागत-सत्कार उपसमितीमा शंकर भट्टराई, पर्यटन तथा व्यापार प्रवर्द्धन उप-समितिमा माधव नेपाल, बाल उद्यान उपसमितिमा रेशमप्रसाद ढकाल, सांस्कृतिक उपसमितिमा अर्जुन घिमिरे र परिचयपत्र उपसमितिमा बालाराम भट्टराई रहेका छन् ।
त्यस्तै, सुरक्षा उपसमितिमा भीमलाल भट्टराई, समन्वय उपसमितिमा तुल्सीराम बन्जाडे, टिकट उपसमितिमा सुरज पाण्डे, उद्घाटन तथा समापन उपसमितिमा ज्योति भण्डारी, प्रकाशन तथा छपाइ उपसमितिमा दयानिधि भण्डारीलगायत अन्य समितिका अधिकारी रहेको संघका महासचिव यमलाल लोहनीले जानकारी दिए

प्रचण्डद्बारा अतिक्रमित सीमा क्षेत्रको अवलोकन

2010-01-10T20:39:00.002+05:30

केशव सावद कञ्चनपुर, २६ पुष

प्रमुख प्रतिपक्षी दल एकीकृत नेकपा माओवादीका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड कञ्चनपुर आईपुग्नुभएको छ। माओवादीले राष्ट्रिय स्वाधिनता रक्षाका लागी भन्दै घोषणा गरेको चौथो चरणको आन्दोलन अर्न्तगत भारतीय पक्षबाट अतिक्रमित सीमा क्षेत्रको अवलोकनका लागी अध्यक्ष प्रचण्ड आईतबार दिउँसो कञ्चनपुर सदरमुकाम भीमनगर आईपुग्नुभएको हो। अध्यक्ष प्रचण्डले भारतीय पक्षबाट अतिक्रमण गरिएको कञ्चनपुरको ब्रह्मदेव लगायतका अन्य क्षेत्रको निरिक्षण गर्नुहुने कार्यक्रम रहेको माओवादीका कञ्चनपुर ईन्चार्ज देविदत्त पाण्डेले जानकारी दिनुभएको छ।
उहाँका अनुसार माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले सोमबार बिहान अतिक्रमित सीमा क्षेत्रको निरिक्षण गर्ने र दिउँसो महेन्द्रनगरको खुल्लामञ्चमा आयोजना हुने आमसभालाई सम्बोधन गर्नुहुने कार्यक्रम रहेको छ। यसैबीच माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डको आगमनलाई मध्यनजर गर्दै स्थानीय प्रशासनले जिल्लाको सुरक्षा व्यवस्था निकै कडा पारेको छ। प्रशासनले राजमार्ग लगायतका स्थानहरुमा सुरक्षाकर्मीहरु परिचालन गरेको जनाएको छ। एकिकृत नेकपा माओबादीको केहिदिन अघि बसेको केन्द्रिय समिती बैठकले राष्ट्रिय स्वाधीनताको मुद्धा गम्भिर सकंटमा परेको निष्कर्ष निकाल्दै बिरोधका कार्यक्रम सार्वजनिक गरेको थियो। माओवादीले राष्ट्रिय स्वाधीनताको मुद्धा सकंटमा परेको भन्दै असमान सन्धिहरु ज्ालाउने निर्णय समेत गरिसकेको छ ।