ალბათ ცოტამ თუ იცის ინგლისური ენის წარმოშობისა და განვითარების ისტორიის შესახებ, მიუხედავად მისი უსაზღვრო დიდი როლისა და საყოველთაო პოპულარობისა. ალბათ არ შევცდები თუ ვიტყვი, რომ ეს ენა უფრო ბიგ ბენთან და ამერიკის თავისუფლების ქანდაკებასთან (ურო პირველთან) ასოცირდება და რეალურად მისი წარმომავლობა და ისტორია ყურადღების მიღმა რჩება. მოდით, თვალი გადავავლოთ ისტორიას…

ძველი ინგლისური

ინგლისური ენის ისტორია მე–5 საუკუნეში, სამი გერმანული ტომის მიერ ბრიტანეთის დაპყრობიდან იწყება. ანგლონელები, საქსონელები და იუთები ბრიტანეთში დღევანდელი დანიისა და გერმანიის ტერიტორიებიდან, ჩრდილოეთ ზღვის გადაკვეთით მოვიდნენ. იმ დროისათვის ბრიტანეთში მცხოვრები ერი კელტურ ენაზე მეტყველებდნენ, მაგრამ მაცხოვრებელი დამპყრობლებმა შეავიწროეს და მათი უმეტესი ნაწილი დასავლეთით და ჩრდილოეთის მიმართულებით გაიფანტა და ძირითადად თანამედროვე უელსის, შოტლანდიისა და ირლანდიის ტერიტორიებზე დასახლდნენ. ანგლონელები ინგლალენდიდან (Englaland) იყვნენ წარმოშობით, მათ ენას ინგლისკი (Englisc) ეწოდებოდა, სწორედ აქედან წარმოიშვა ბრიტანეთის თანამედროვე დასახელება ინგლისი და ხოლო ენისა კი – ინგლისური.

ძველი სტილის ინგლისური (450 -1100)

დამპყრობელი გერმანული ტომების სამეტყველო ენა დღეს უკვე ძველი ინგლისურის სახელითაა ცნობილი, რომელიც აბსოლიტურად გასნხავდებოდა თანამედროვე ინგლისურისგან. იმდენად, რომ თანამედროვე ინგლისელს მისი გაგება საკმაოდ გაუჭირდებოდა. თუმცა–ღა თანამედროვე ენაში გამოყენებულ სიტყვათა ნახევარზე მეტი მაინც ძველი წარმოშობისაა. მაგალითისთვის, სიტყვები Strong (ძლიერი) და Water (წყალი) ძველი წარმოშობის სიტყვებია. ძველ ინგლისურ ენაზე 1100 წლამდე მეტყველებდნენ.

ნაწყვეტი ჩოსერის პოემიდან

შუასაუკუნეების ინგლისური1066 წელს, ნორმანდიის (დღეს თანამედროვე საფრანგეთის შემადგენლობაშია) ჰერცოგმა, იულიამ დამპყრობელმა ინგლისის დაიპყრო. ახალმა დამპყრობლები, ნორმანდიელები ფრანგულის მსგავს ენაზე საუბრობდნენ, რომელიც მალე სამეფო სასამართლოს, მმართველთა და ვაჭართა სალაპარაკო და საქმის წარმოების ენად იქცა. გარკვეული პერიოდი მაცხოვრებლებს შორის ლინგვისტური განხეთქილებაც კი არსებობდა, როდესაც დაბალი კლასის წარმომადგენლები ინგლისურად, ხოლო მაღალი კლასის წარმომადგენლები კი ფრანგულად საუბრობდნენ. მე-14 საუკუნეში ინგლისურმა ენამ ისევ დაიბრუნა ძველი სტატუსი და ბრიტანეთს სახელმწიფო ენას წარმოადგენდა. თუმცა ენას შეემატა ბევრი ფრანგული ბარბარიზმი, რომელიც შეითავსა. სწორედ ამ პერიოდში ჩამოყალიბდა შუასაუკუნეების ინგლისური, ცნობილი პოეტის ჩოსერის (1330-1400) ენა, რომელიც დღევანდელი ინგლისელისათვის რთული აღსაქმელი და გასაგები იქნებოდა.

თანამედროვე ინგლისური
ადრეული ხანის თანამედროვე ინგლისური (1500-1800)

ნაწყვეტი შექსპირის პოემიდან "ჰამლეტი". ეპიზოდი "ყოფნა-არ ყოფნა"

შუასაუკუნეების ინგლისურმა ეტაპობრივად გარდაქმნა დაიწყო. ცვლილებები განსაკუთრებით მკვეთრად სიტყვების წარმოთქმაზე აისახა, ხმოვნები სულ უფრო დახშულად და მოკლედ გამოითქმეოდა. მე-16 საუკუნეში ბრიტანეთი დიდ საერთაშორისო ურთერთობებში ჩაება, დამყარდა კონტაქტები სხვადასხვა ერებთან და ქვეყნებთან მსოფლიოს გარშემო. ეს პერიოდი რენენსანსის ეპოქად არის ცნობილი, რომელიც მრავალ სიახლესთან, გარდაქმნასთან და ახალ ხედვასთან ასოცირდება. საერთო პროცესები ენაზეც აისახა, ენას მრავალი ახალი სიტყვა და ფრაზა შეემატა. ამ დროისათვის წიგნები ხელმისაწვდომი გახდა, დაბალმა კლასსმა კითხვას მიჰყო ხელი. ბეჭდვის განვითარებამ ინგლისურის სტანდარტიზაცია მოითხოვა, სიტყვის დამარცვლა და გრამატიკული წესები მკვეთრად განისაზღვრა, ხოლო ლონდონური დიალექტი სტანდარტად გადაიქცა, რადგან საგამომცემლო სახლების უმეტესობა სწორედ ლონდონში იყო. 1604 წელს გამოიცა პირველი ინგლისური ლექსიკონი.

გვიანდელი ხანის თანამედროვე ინგლისური (1800- დღემდე)

ძირითადი განსხვავება ადრეული ხანისა და გვიანდელი ხანის თანამედროვე ინგლისურს შორის ლექსიკაში მდგომარეობს. გვიანდელი ხანის თანამედროვე ინგლისურს ბევრად მეტი სიტყვები შეემატა. ეს ტენდენცია ორმა ძირითადმა ფაქტორმა განაპირობა: პირველი- ინდუსტრიულმა რევოლუციამ ახალი სიტყვების საჭიროება წარმოქმნა და მეორე, ბრიტანეთის იმპერიამ იმდენად გაიზარდა, რომ დედამიქის ზედაპირის თიტქმის ¼ მოიცვა, შესაბამისად ენამ სხვადასხვა უცხო სიტყვები შეიძინა.
ინგლისური ენის სხვადასხვა სახე

1600 წლიდან, ინლისელების მიერ ჩრდილოეთ ამერიკის კოლონიზაციამ საფუძველი ჩაუყარა ამერიკული ინგლისური ენის სახესხვაობის წარმოქმნას. ზოგიერთი ინგლისური გამოთქმა და სიტყვა ისეთვე ფორმით გაიყინა, როგორადაც ამერიკას მიაღწია. ამიტომა გარკვეულწილად ამერიკული ინგლისური უფრო ჰგავს შექსპირისეულ ინგლისურს ვიდრე თანამედროვე ბრიტანული. ასევე, ზოგიერთი გამოთქმა რომელსაც ბრიტანელები ამერიკულად მოიხსენებენ, სინამდვილეში წმინდა ბრიტანული წარმოშობისაა, რომელიც ამერიკაში გადასახლებულმა კოლონიებმა შემოინახეს, ხოლო თავად ბრიტანეთში დროთა სვლას ვერ გაუძლო. ასეთი სიტყვებია trash (ნაგავი ამერიკულად), rubbish – იგივე სიტყვა ბრიტანულად, fall- შემოდგომა ამერიკულად, autumn- იგივე ბრიტანულად. ამერიკულ ინგლისურზე დიდი გავლენა მოახდინა ესპანურმა ენამ, აქედან კი ბრიტანულ ენაზე. მაგალითან canyon, ranch ესპანური წარმოშობის სიტყვებია. გარდა ამისა ამერიკული ენა მოექცა ფრანგული (ლუისიანადან) და დასავლეთ აფრიკული ენის (მონებით ვაჭრობის მეშვეობით) გავლენის ქვეშ, რაც მოგვიანებით ბრიტანულზეც აისახა.

დღესდღეობით ამერიკული ინგლისური უფრო ფართოდ არის გავრცელებული და შესაბამისად უფრო მეტ გავლენას ახდენს ინგლისური ენის განვითარებაზე ვიდრე ბრიტანული. ეს გარემოება განაპირობა ამერიკული ფილმების, ტელევიზიის, პოპულარული მუსიკის, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიის დომინანტურმა როლმა. მიუხედავად ამისა, დღესდღეობით მსოფლიოს გარშემო ინგლისური ენის სხვადასხვა სახეობები გვხდება, ავსტრიული ინგლისური, ახალ ზელანდიური, სამხრეთ აფრიკული ინგლისური, ინდური ინლისური და ბოლოს კარიბული ინგლისური.

ინგლისური ენა გერმანულ ენათა ოჯახს მიეკუთვნება, რომელიც თავის მხრივ ინდო-ევრუოპულ ენათა ჯგუფს მიეკუთვნება.  გერმანული ენის ოჯახი შემდეგნაირად გამოიყურება.

დღევანდელი გაკვეთილის დახმარებით ბავშვები ახალ ფრაზებს ისწავლიან ოჯახის წევრებზე, ასევე გაეცნობიან რიცხვებს და ფერებს. სხვადაშორის ამ გაკვეთილში ძალიან საინტერესოდაა ახსნილი მრავლობითი რიცხვი, ისე, რომ ბავშვი ამას ვერც კი იგრძნობს. მაშ ასე, მოდით გავიხსენოთ დისნეის მულფილმი ”Aristocats” და თან დავეუფლოთ ინგლისურ ენას.

They have a mother – მათ ჰყავთ დედა
They are family – ისინი ერთი ოჯახის წევრები არიან
one – ერთი
two- ორი
three- სამი
blue- ლურჯი
red- წითელი
green – მწვანე
Berlioz is a cat – ბერლიოზი კატაა
Berlioz has a sister- ბერლიოზს ჰყავს და
Berlioz has a brother- ბერლიოზს ჰყავს ძმა
Mari has two brothers – მარის ჰყავს ორი ძმა
They are cats – ისინი კატები არიან
Brother – ძმა
Sister- და

ახლა კი ერთად ვიმღეროთ!

We are happy – ჩვენ ბედნიერები ვართ
We are Family – ჩვენ ერთი ოჯახი ვართ

წარმატებებს გისურვებთ!

ზაფხულის სიცხეში ზოოპარკში მოგზაურობა ჩვენს პატარებს წესით უნდა მოეწონოთ. ჰოდა, ჩვენც ვეპატიჟებით. მოდით გავიცნოთ ბუნების გარეული ბინადრები და თან კარგად განვიმტკიცოთ მიმართვითი და კოთხვითი წინადადებების ის მარტივი ფორმები, რომლებიც ერთად ავითვისეთ წინა გაკვეთილებში.

What’s that? – ეს რა არის?
A tiger- ვეფხვი
An elephant – სპილო
A panda – პანდა
A monkey -მაიმუნი
A zebra – ზებრა
That’s a panda – ეს პანდაა.
Is it a tiger? – ეს ვეფხვია?
Yes it is – დიახ.
No it isn’t. – არა.

იმედი გვაქვს მოგეწონათ. ჰო, მართლა რომ არ დაგვავიწყდეს, ყურადღება მიაქციეთ, რომ ბავშვმა მოსმენილი გაიმეოროს. თუმცა ამას ინსტიქტურადაც აკეთებენ, მაგრამ თუ თქვენ შთააგონებთ, რომ ეს ვიდეო მათ ინგლისური ენის ათვისებაში დაეხმარებათ, შედეგი გაცილებით ეფექტური იქნება, რადგან მოტივაცია გაიზრდება და უფრო ყურადღებით მოუსმენენ. თანაც ხომ მართლა ძალიან მარტივია.
წარმატებებს გისურვებთ. და კიდევ… წარსულ გაკვეთილებსაც, განსაკუთრებით სიმღერებს პერიოდულად დაუბრუნდით, ჩვენც შევეცდებით, რომ ყველა მომავალ გაკვეთილში წარსული მასალა განმეორდეს, ჯერჯერობით ამ პრინციპს მარტივად ვიცავთ.

დროა უკვე მარტივი წინადადებები ვისწავლოთ, Who is it? What is it? – თან რამდენიმე ახალი სიტყვაც ვნახოთ.
მოდით გამოიცანით, ვინ არის?

Untitled from ESL Kids on Vimeo.

A rabbit – კურდღელი
Rabbits – კურდღლები
Mummy rabbit – დედა კურდღელი
Bambi is a baby – ბემბი პატარაა (ჩვილია).
She’s mummy – ის დედიკოა
He’s daddy – ის მამიკოა
A bird – ჩიტი
Birds-ჩიტები
Flower-
Is it a flower ? – ეს ყვავილია?
Is it a Bambi? – ეს ბემბია?
No, it’ not a flower- არა, ეს ყვავილი არაა.
Yes, it is a bird – დიახ, ეს ყვავილია.

მგონი მოგეწონებათ! წარმატებებს გისურვებთ!

მოდით, გავაგრძელოთ ჩვენი გაკვეთილები და ამჯერად გოუ-გოუსთან ერტად წყალქვეშა სამყაროში ვიმოგზაუროთ.

gogo’s adventure from ESL Kids on Vimeo.

What’s this?- ეს რა არის?
Look! – შეხედე
It’s a box – აი ყუთი
Open it please- გააღე, გეთაყვა!
It’s a plate- ეს თეფშია.
It’s a bowl – ეს ჯამია.
It’s a knife – ეს დანაა.
It’s a fork – ეს ჩანგალია.
A shark – ზვიგენი
It’s a water – ეს წყალია.

წარმატებებს გისურვებთ!

მოდით გავიხსენოთ ოჯახის წევრების ინგლისური შესატყვისები. ამავდროულად ორიოდე ახალი სიტყვა და ფრაზაც დავამატოთ.

A family – ოჯახი
Simba has a Family – სიმბას ჰყავს ოჯახი.
Simba has a Father/Mother – სიმბას ჰყავს მამა/დედა
I have a family – მე მყავს ოჯახი

მოდით ახლა კი ვისწავლოთ სიმღერა ოჯახზე და არ დაგავიწყდეთ, დედიკოებს და მამიკოებს უმღეროთ.

და კიდევ, აუცილებლად გაგვიზიარეთ შთაბეჭდილებები .

ახლა, როდესაც მისალმების და მიმართვის ფორმებს დავეუფლეთ, მოდით გავიმეოროთ და დისნეის Magic English-თან ერთად გავხალისდეთ და თან ახალი სიმღერაც შევისწავლოთ.

Hello, Good morning, How are you?
I am fine Thank you!

Disney -Magic English from ESL Kids on Vimeo.

ვაგრძელებთ ინგლისურის გაკვეთილებს, დღეს ოჯახის წევრებს შევისწავლით.

Untitled from ESL Kids on Vimeo.

Who’s he?- ეს ვინ არის? (ბიჭი)
Who’s she – ეს ვინ არის? (გოგო)
She’s my mother – ეს ჩემი დედაა
He’s my father – ეს ჩემი მამაა
She’s my sister – ეს ჩემი დაა
He’s my brother – ეს ჩემი ძმაა
You’re my friend- შენ ჩემი მეგობარი ხარ
He is my friend- ჩემი მეგობარია (ბიჭი)
She is my friend – ჩემი მეგობარია (გოგო)
I’m fine, thank you! – კარგად ვარ, გმადლობთ!
Mother – დედა – - – Mummy – დედიკო
father – მამა – - – Daddy – მამიკო
Sister- და
Brother- ძმა
Friend- მეგობარი
Tip: ინგლისურში ნაცვალსახელები სქესის მიხედვით განსხვავდება: He- ის (ბიჭი), She – ის (გოგო), It -ის (უსულო საგნები).

ინგლისური ენის პირველ გაკვეთილზე შემოგთავაზებთ გაცნობის სცენარს. ჩვენს მიერ წარმოდგენილი ვიდეო ბავშვებს დაეხმარება აითვისონ გაცნობის დროს გამოყენებული მიმართვის ფორმები.

Untitled from ESL Kids on Vimeo.

Hello – გამარჯობა
What’s your name? – რა გქვია?
I am … – მე მქვია …
How are you? – როგორ ხარ?
I am fine, Thank you – კარგად, გმადლობთ!
Good Bye – ნახვამდის!

Untitled from ESL Kids on Vimeo.

What’s his name? – რა ჰქვია მას (ბიჭის შემთხვევაში)
What’s her name? – რა ჰქვია მას (გოგოს შემთხვევაში)
His name is… – მისი სახელია …. (ბიჭი)
Her name is … – მისი სახელია …. (გოგო)

პ.ს ბავშვი, რომელიც კითხულობს ქართულად და არჩევს ინგლისურ ანბანს, ვფიქრობთ, რომ დამოუკიდებლად გაუმკლავდება, მაგრამ პატარებს უფროსების დახმარება დასჭირდებათ.
წარმატებებს გისურვებთ! არ დაგავიწყდეთ მოგვაწოდოთ თქვენი მოსაზრება. აუცილებლად გავითვალისწინებთ და ვეცდებით, გაკვეთილები მაქსიმალურად მოვარგოთ თქვენს მოთხოვნებს.
გმადლობთ!

კვლევებმა ცხადყო, რომ ბავშვებს განსაკუთრებულ უნარებს ფლობენ, რაც მეორე ენის ათვისებაში ეხმარება.  შედეგად ადრეულ ასაკში უფრო მარტივად ვითვისებთ ენას, ვიდრე უკვე მოზრდილში. ამიტომაც ვამბობთ, რომ ESL განსაკუთრებით ეფექტური ბავშვებშია.

რეალურად რომ ვთქვათ, ინგლისური ენის სწავლება ბავშვებში დიდად არ განსხვავდება უფროსების სწავლების პორცესისგან, მაგრამ ვითვალისწინებთ ძირეულ საკითხებს, რომელიც ეფექტურობაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. კერძოდ, ბავშვები უფროსებთან შედარებით უფრო სწრაფად ითვისებენ ახალ ინფორმაციას და იმახსოვრებენ კიდეც, მაგრამ სამაგიეროდ არ შეუძლიათ ერთი და იგივე საკითხზე  ყურადღების დიდხანს გაჩერება. თავის მხრივ ინფორმაციის დამახსოვრებაზე ყურადღება დიდ როლს თამაშობს.  დამატებით, გაკვეთილის დაგეგმარებისას, აუცილებელია გავითვალისწინოთ ასაკობრივი მონაცემები და შესაბამისობა, გამეორების სიხშირე, ჩართულობა და ვიზუალური-აუდიო მასალების გამოყენება ინტერაქტიულ თამაშობებთან ერთად.

როდესაც ბავშვს მეორე ენას ვასწავლით, გაკვეთილები ასაკის შესაბამისად უნდა იყოს სტრუქტურიზებული. ორი ან სამი წლის ბავშვი ჯერ კიდევ მშობლიური ენის შესწავლის  პროცესშია, რაც დაგეგმილი გაკვეთილის ეფექტურობაზე უარყოფითად მოქმედებს. თუმცა მეორეს მხრივ, თუ ნაცვლად გაკვეთილებისა, პატარას უცხო ენაზე, ამ შემთხვევაში ხშირად გავესაუბრებით, გავეთამაშებით, ხელს შევუწყობთ სმენის გამახვილებას და ენის ათვისებას გავუმარტივებთ.    უფრო მოზრდილი ბავშვისთვის დაგეგმილი, სტრუქტურიზებული გაკვეთილები გაცილებიტ ეფექტურია, თუმცა აუცილებელია გავითვალისწინოთ ბავშვის ასაკი და გაკვეთილები თამაშის პრინციპით ავაგოთ. გამოვიყენოთ სურათები, ვიზუალური თვალსაჩინოებები, გამოცანები და დასურათებული წიგნები. არ დაგავიწყდეთ შესწავლილი მასალის ხშირად გამეორება, ბავშვები ინფორმაციას როგორც ღრუბელი ისე ითვისებენ, მაგრამ განტკიცებას საჭიროებენ.

რაც შეეხება სასკოლო ასაკის ბავშვებს, მათთვის სტრუქტურიზებული გაკვეთილები ზედგამოჭრილია. შეჩვეულები არიან სასწავლო გარემოს, ამიტომაც  დადებითად ეწყობიან ინგლისურ ენის ჩვეული გაკვეთილის მიმართაც. დამწყებთათვის კი სასურველია გამოვიყენოთ სხვადასხვა კროსვორდები და შესაბამისი თავსატეხები. მსგავსი მიდგომა გაუმარტივებს კითხვის შესწავლას და საწყისი ნაბიჯების გადადგმას.

თუ გინდათ, რომ ბავშვი საფუძვლიანად და ხალისით დაეუფლოს ინგლისურ ენას, გაკვეთილში მეტი ინტერაქტივი შეიტანეთ, სადაც ბავშვი მიიღებს მონაწილეობას. წიგნებთან, თვალსაჩინო აუდიო და ვიდეო მასალებთან და  ზეპირსიტყვიერ სავარჯიშოებთან ერთად  ბავშვები ენას დაეუფლებიან და გაცილებით ეფექტურად აითვისებენ ენას, ვიდრე ჩვეული, სასწავლო მეთოდით. გარდა ამისა,  ბავშვები შეძლებენ ენის პრაქტიკულ გამოყენებას.  საზღვარგარეთ ბევრ სკოლაში, გამოიყენება ორენოვანი მეთოდი, რომლის ფარგლებში ნახევარი დღის განმავლობაში საუბრობენ მხოლოდ ერთ ენაზე, მეორე ნახევარი კი მეორე ენას ეთმობა. სხვადაშორის მსგავსი პროგრამა სკოლის შემდგომ, უმაღლეს სასწავლებლებში დაინერგა.

წარმატებებს გისურვებთ!