Sú ákvörðun ríkisstjórnar Bandaríkjanna að hverfa frá fríverslunarstefnu og hefja tollastríð við umheiminn hefur kollvarpað öryggi og fyrirsjáanleika í heimsviðskiptum. Óvissan er því meiri sem þjóðir eru minni og háðari utanríkisviðskiptum.

Í því ljósi hefur Ísland ríkari ástæðu en flest önnur byggð ból til að brjóta þessa breyttu stöðu til mergjar. Fram til þessa hefur þögn Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins haldið aftur af mikilvægri umræðu.

Félag atvinnurekenda og Íslensk-evrópska verslunarráðið brutu hins vegar þagnarmúr atvinnulífsins í síðustu viku þegar þau kynntu óháða skýrslu Evrópustrauma um möguleg áhrif ESB-aðildar á rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja með tilliti til utanríkisverslunar og samkeppnishæfni.

Vandað og brýnt framlag

Í skýrslunni er engin afstaða tekin til mögulegrar aðildar Íslands að tollabandalagi Evrópusambandsins. Þar eru fyrst og fremst dregnar upp sviðsmyndir fyrir Ísland innan og utan tollabandalagsins.

Skýrslan er hvort tveggja í senn vandað og brýnt framlag til umræðu, sem þarf að fara fram og ekki er unnt að þagga niður ef við ætlum að hafa eitthvað um það að segja hvar Ísland lendir í nýrri heimsmynd en ekki láta reka á reiðanum um það stóra hagsmunamál.

Aðildarfyrirtæki þeirra samtaka, sem að skýrslunni standa, hafa mismunandi skoðanir á viðfangsefninu. Þetta eru ekki fjárhagslega sterkustu samtök atvinnufyrirtækja í landinu. En þau virðast hafa innri styrk til þess að taka frumkvæði og birta faglega óháða greiningu á einu stærsta álitaefni, sem blasir við Íslandi og íslensku atvinnulífi.

Fjárhagslega eru SA og SI margfalt öflugri en búa að því er virðist við þannig innri veikleika að þau verða að loka augunum fyrir þeim nýja og breytta veruleika í alþjóðaviðskiptum, sem er afleiðing af tollmúra- og viðskiptahindranastefnu Bandaríkjanna.

Munurinn á samtökum iðnaðarins í Noregi og á Íslandi

Þegar viðbragðsleysi þeirra er borið saman við viðbrögð atvinnulífsins í Noregi er erfitt að draga aðra ályktun en þá að mismunurinn sé vísbending um verulega innri veikleika.

Þannig glata þessi höfuðsamtök atvinnulífsins trúverðugleika í allri umræðu um samkeppnisstöðu Íslands. Það er slæmt hnignunarmerki, ekki bara fyrir atvinnulífið heldur einnig fyrir íslenskt samfélag.

Samtök iðnaðarins í Noregi, Norsk Industri, brugðust við nýjum aðstæðum án tafar. Þegar í fyrra höfðu þau látið vinna ítarlega greiningu á þeim nýja veruleika, sem blasti við norsku atvinnulífi.

Í samræmi við þá niðurstöðu lagði norskt atvinnulíf síðan að ríkisstjórninni að kanna möguleika á aðild að tollabandalaginu grundvelli EES-samningsins.

Með öðrum orðum: Þar er skýr sýn á að nauðsyn beri til að styrkja stöðu Noregs og skýr sýn á hvernig það skuli gert.

Utanríkisviðskiptastefna eða fjöldi utanlandsferða ráðherra

Hér hafa stærstu samtökin aftur á móti enga skoðun gert og hafa því enga skoðun; og láta svo eins og ekkert hafi breyst.

Þau hafa heldur ekki skoðun á umfangsmestu gjaldeyrishöftum, sem þekkjast í vestrænum markaðsbúskap. Um leið eru þau líka skoðanalaus gagnvart þeim ójöfnu leikreglum að útflutningsfyrirtæki starfi í samkeppnishæfu vaxtaumhverfi en fyrirtækjum á innlendum samkeppnismarkaði sé gert að starfa í umhverfi þrefalt hærri vaxta. Það sem helst heyrist frá þeim um samkeppnishæfni eru óskir um meiri ríkisframlög og lægri skatta.

Þessi hnignun hefur gerst smám saman síðastliðinn áratug. Hún endurspeglast svo í málflutningi á Alþingi, sem rímar illa við þá klassísku frjálslyndu hugmyndafræði, sem hluti stjórnarandstöðunnar stóð áður fyrir.

Þannig er helsta framlag stjórnarandstöðunnar það sama og tveggja stærstu samtaka atvinnulífsins að heimta fleiri ferðir ráðherra til Bandaríkjanna, sem fylgja tollmúrastefnu, en færri til Evrópusambandsins, sem ætlar að verja stöðu frjálsra viðskipta í heimstollastríði! Fjöldi ferða skiptir meira máli en stefnan.

Ísland er í sömu stöðu og norskt atvinnulíf

Höfundur íslensku skýrslunnar var spurður að því á kynningarfundinum hvort rannsókn hans hefði leitt í ljós að Ísland hefði aðra og sterkari stöðu en Noregur í þessu nýja alþjóðlega viðskiptaumhverfi. Svarið var afdráttarlaust: Nei.

Í lokaorðum skýrslunnar segir að mat á stöðu Íslands þurfi að halda áfram að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Klípan er sú að segi þjóðin nei er þessi kostur úr sögunni án þess að þetta frekara mat og umræða um það hafi farið fram.

Ef Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins ætluðu að humma þessa umræðu fram af sér verður þeim varla kápan úr því klæðinu. Þögn þeirra verður alltént nokkuð hávær eftir að Félag atvinnurekenda og Íslensk-evrópska verslunarráðið gáfu upp boltann með skýrslu Evrópustrauma.

Hver á að upplýsa um afleiðingar þess að útiloka fyrir fram aðild að tollabandalaginu?

Landskjörstjórn á lögum samkvæmt að upplýsa þjóðina um hvað felst í því að segja já og hvað felst í því að segja nei 29. ágúst.

En er unnt að gera þá kröfu til hennar að hún geti greint hvaða afleiðingar það kunni að hafa að útiloka fyrir fram mögulega aðild að tollabandalagi við ríkjandi aðstæður í alþjóðaviðskiptum? Það er þó augljóslega ein stærsta spurningin eins og nýja skýrslan dregur vel fram.

Í ljósi þessa vafa og hins að stærstu samtök atvinnulífsins virðast ekki hafa innri félagslegan styrk til að leggja marktækt mat á samkeppnisstöðu landsins að þessu leyti, eins og sambærileg samtök í Noregi og Bretlandi hafa gert, er eðlilegt að stjórnvöld grípi boltann og fylgi lokaorðum nýju skýrslunnar eftir með dýpri greiningum eins og þar er kallað eftir.

Í ítarlegu viðtali í nýjasta hlaðvarpsþætti Gímaldsins svarar Þorgerður Katrín fjölmörgum spurningum um málið, meðal annars:

Hvaða ferill fer í gang ef þjóðin segir já í haust? Hverjir munu stýra ferðinni og hvað verður sett á oddinn? Af hverju mega útlendingar ekki koma nálægt íslenskum sjávarútvegi og eru hagsmunir bænda og neytenda ósamrýmanlegir? Af hverju er lega landsins mikilvæg fyrir Evrópu?

Í könnun Maskínu fyrir DV sem birt var 13. júní ætla 53,1% af segja já af þeim sem tóku afstöðu.

Sjá einnig: Ný könnun: Meirihluti ætlar að segja Já

Formlegar viðræður gætu hafist fyrir árslok ef já verður niðurstaðan

Ef niðurstaðan verður já er miðað við að formlegar viðræður geti hafist, jafnvel áður en árið er liðið samkvæmt minnisblaði frá utanríkisráðuneytinu til Alþingis  Ýmislegt þarf þó að gera hér heima áður en viðræður geta hafist. Velja þarf fólkið sem á að gæta íslenskra hagsmuna í viðræðunum og hvaða íslensku hagsmunir skipta mestu máli.

Líkt og ávallt byrjar Þorgerður að leggja áherslu á að þjóðaratkvæðagreiðslan í haust snúist ekki um aðild sem slíka, heldur um hvort Ísland eigi að setjast aftur að samningaborðinu.

Í hennar huga er kjarni málsins sá að þjóðin fái staðreyndir í hendurnar í stað þess að umræðan haldi áfram að snúast um getgátur og vangaveltur.

Hvað gerist ef þjóðin segir já?

Verði svar þjóðarinnar jákvætt yrði verkefnið fram undan „ótrúlega spennandi og krefjandi í senn“, segir Þorgerður Katrín. Að sögn hennar liggja samningsmarkmiðin þegar fyrir, ekki síst í ítarlegu nefndaráliti meirihluta utanríkismálanefndar, á þeim þyrfti þó að skerpa samhliða því að samningahópar yrðu skipaðir. Þorgerður Katrín segir miklu skipta hverjir veljist í lykilhlutverk, bæði aðalsamningamaður Íslands og þeir sem leiða hópa um sjávarútveg, landbúnað og aðra þá kafla sem mestu varða. Í síðustu lotu hafi um 200 manns komið að þessari vinnu, sem tryggði „mjög víðtækt innlent samráð“ þar sem helstu hagaðilar og frjáls félagasamtök áttu beina aðkomu. Það sem bætist við núna er aukin áhersla á varnar- og öryggismál, og hún kemur ekki síður frá Evrópusambandinu sjálfu en frá Íslandi.

Svör við mörgum spurningum fást ekki  „fyrr en við förum að semja“

Eitt af markmiðum utanríkismálanefndar er að halda í sem flestar þeirra undanþága sem Ísland hefur fengið á grunni EES-samningsins, þar á meðal undanþágu frá reglum innri markaðarins, um erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi. Þorgerður Katrín telur raunhæft að sú undanþága fái að halda sér en minnir á að þetta sé ein af þeim spurningum sem fáist ekki svör við „fyrr en við förum að semja“.

Þorgerður Katrín víkur að stjórnarskránni og margumræddu auðlindaákvæði. Enn sé stefnt að því að koma í stjórnarskrána ákvæði um nýtingu auðlinda, tímabundna samninga og auðlindir í eigu ríkisins. Sú vinna þurfi að fara fram óháð þjóðaratkvæðagreiðslunni. Þorgerður Katrín beinir spjótum að þeim flokkum sem í áratugi hafi spyrnt við fótum gegn sterku auðlindaákvæði og vonar að þeir sjái nú kostina við að auðlindirnar njóti verndar í stjórnarskrá.

„Ég vona að barátta þeirra feli ekki fyrst og síðast í sér að fá nei núna í þjóðaratkvæðagreiðslunni og síðan að láta stjórnarskrána alveg liggja.“

Aðspurð segist Þorgerður Katrín ekki hafa áhyggjur af því að önnur aðildarríki ESB vilji hrófla við forræði ríkja yfir auðlindum sínum. Reynslan og sagan sýni annað, segir hún og nefnir olíuauðlindir Skota og Hollendinga sem dæmi. Forræðið sé ótvírætt í höndum viðkomandi þjóða, þótt eðlilegar umhverfisreglur gildi. „Þeim dettur ekki í hug að Evrópusambandið hafi yfir þessu að ráða.“

Vill ekki etja bændum og neytendum saman

„Mér leiðist þegar verið er að reyna að etja bændum og neytendum saman. Það er ekki þannig,“ segir Þorgerður og segist skilja þá kröfu bænda að þeim verði bætt mögulegt afnám verndartolla. Þeir vilji öruggt og fyrirsjáanlegt umhverfi.

Á móti standi stórir hagsmunir venjulegs fólks. Ísland sé með dýrustu matarkörfu Evrópu, meðal annars vegna dýrra aðfanga og fákeppni. Þorgerður Katrín vísar í mat Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um að matarkarfan gæti lækkað um 25–30% við aðild, og bendir á að í Svíþjóð hafi hún lækkað um 20–30% við inngöngu í ESB.

Þorgerður Katrín segir mikilvægt að koma Íslendingum úr þessum séríslenska veruleika dýrtíðar og vaxtastigs sem festi fólk áratugum saman í verðtryggðum lánum og lítið sem ekkert eigið fé í eignum sínum og vísar hún þar til íslensku krónunnar og verðtryggingarinnar.

Gott að vera í viðræðum á viðsjárverðum tímum

Þorgerður Katrín segist telja að það eitt að vera í viðræðuferli geti aukið öryggi Íslands. Svari þjóðin játandi í haust taki við eitt og hálft til tvö ár í samningaviðræðum. Útlit sé fyrir að sá sami tími verði viðsjárverður í heimsmálunum. „Bara það að vera í samningaferlinu, það út af fyrir sig eykur öryggi í víðu samhengi,“ segir hún, bæði efnahagslegt og pólitískt. Hún segir heiminn vera að færast meira inn í valdablokkir þar sem Bandaríkin, Kína, Rússland og Evrópusambandið takist á.

Efasemdarfólk hefur mestan hag af því að segja já

Þorgerður Katrín segir tvo hópa í samfélaginu hafa mestan hag af þjóðaratkvæðagreiðslunni í haust. Annars vegar er það efasemdarfólk, sem hún telur hafa mestan hag af því að fá staðreyndir á borðið í stað þess að tala út frá tómum getgátum. Hins vegar sé unga fólkið og möguleikar þess á að koma sér þaki yfir höfuðið að það búi við hagstæðara matarverð og aukið öryggi.

Þorgerður Katrín bendir á að í Brexit hafi tæplega 70 prósent fólks undir 25 ára aldri sagt nei og ekki viljað að Bretland væri úr ESB. Hún biður nú eldri kynslóðina, þau sem eru 60 ára og eldri, að íhuga að segja já „til þess að sjá hvaða þýðingu þetta hefur“, ekki síst fyrir unga fólkið.

Málið snúist um „blákalda íslenska hagsmuni á þessum tímum sem við lifum.“ Þjóðin sé kölluð að borðinu til að axla ábyrgðina með stjórnvöldum, óhrædd við að ræða kosti og galla. „Verum hugrökk og gerum það sem við getum til þess að fá staðreyndirnar á borðið.“

Hægt er að hlusta á viðtalið við Þorgerði Katrínu í heild á öllum helstu hlaðvarpsveitum.

Mikil umræða er í landinu um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem verður þann 29. ágúst.

NEI sinnar endurtaka í sífellu að aðild að ESB muni hafa slæmar afleiðingar fyrir Ísland en horfa fram hjá því að kosningarnar í haust fjalla alls ekki um aðild að ESB heldur aðeins um það hvort viðræður við Evrópusambandið verði teknar upp að nýju.

Við erum að kjósa um það hvort við viljum sjá samning sem síðar verður kosið um í öðrum kosningum. Þannig má segja að JÁ í haust þýðir í raun „kannski“.

Með JÁ-i tekur þú ágæti lesandi enga áhættu og þú ert ekki að skuldbinda landið þitt. Þú ert eingöngu að halda möguleikum og tækifærum opnum meðan NEI þýðir að við fáum ekki að sjá hugsanlega góðan samning sem færir framtíðarkynslóðum ábata og betri lífkjör. NEI lokar endanlega á þann möguleika og er því í raun stærri ákvörðun en JÁ.

Því má segja að JÁ sinnar séu forvitið fólk meðan NEI hópurinn sé með fordóma og dæmi samning slæman fyrir fram sem hann hefur ekki séð sem er nánast skilgreining á orðinu fordómar.

NEI hópurinn talar hátt

NEI fólkið reynir að sannfæra almenning um að kosningarnar í haust fjalli um inngöngu landsins okkar í ESB sem er alrangt eins og nefnt er hér að ofan. Með því að ítreka þetta nógu oft er reynt að blekkja almenning.

Sem dæmi um þetta má nefna að í helgarblaði Morgunblaðsins sem kom út 13. júní voru 18 greinar og fréttir sem vöruðu fólk við hættum við inngöngu í ESB. Engin grein var birt um jákvæðar hliðar aðildar enda er blaðið búið að reka flesta Evrópusinnaða pistlahöfunda sína.

Í helgarblaðinu var meira að segja fullyrt á forsíðunni að matarverð á Íslandi væri með því lægsta í Evrópu og að hinir himinháu okurvextir bankanna væru eðlilegir og hagstæðir. Þeir sem kaupa í matinn og borga af lánum vita að þetta er fjarstæða.

NEI-fólk hamrar á því að innganga í ESB sé í „brennandi hús Evrópu“ þar sem allt sé í hnignun og að þar séu lönd sem eru á leiðinni í gjaldþrot. Fullyrt er að atvinnuleysi og hörmungar dynji á almenningi og að efnahagur ESB landa sé í rúst.

Fullyrt er að við munum tapa okkar fullveldi og auðlindum en horft fram hjá því að öll 27 ríki ESB eru fullvalda ríki sem hafa ákveðið að deila sínu fullveldi til að ná árangri. Þetta hefur Ísland gert í EFTA, NATO og EES samstarfinu með góðum árangri. Flestar framfarir í landinu okkar hafa komið í kjölfar aukinnar alþjóðlegar samvinnu.

Evrópusambandið á engar auðlindir og sækist ekki eftir neinum auðlindum á Íslandi frekar en í hinum 27 löndunum sem eru í ESB. Þau eiga sína skóga, akra, olíu, gas, námur og orkuauðlindir. Við munum halda okkar fiskveiðiauðlindum að öllu leyti enda er það tryggt í lögum ESB um hlutfallslegan stöðugleika og sjálfbærni fiskveiða.

JÁ hópurinn er líka öflugur

Nýjustu skoðanakannanir sýna að JÁ hópurinn er örlítið stærri en NEI hópurinn sem vekur vonir um að við getum fengið að sjá samning sem færasta samningafólk landsins mun knýja fram í samningaviðræðum næstu 12 til 18 mánuði.

Aldrei í sögu heimsins hafa lífskjör verið eins góð og í ESB löndum (þar með talin EES löndin).

Í löndum Evrópusambandsins sem hefur ríkt friður í um 80 ár sem er lengsta friðartímabil í sögunni. Í Evrópu blómstrar mannlíf, menning og listir eins og ferðalangar frá Íslandi kynnast í ferðum sínum enda eru utanlandsferðir landans að langmestu leyti til Evrópulanda.

Samgöngur er með því besta sem gerist í heiminum og staða umhverfismála og matar- og vatnsgæða eru hvergi betri en í Evrópulöndum. Þetta kallar sumt fólk „brennandi hús“ enda er það þegar orðið að athlægi og ætti að skammast sín fyrir að halda þessu fram.

ESB löndin hafa átt samstarf um þúsundir mála sem hafa gert líf fólks betra, bætt umhverfið og auðveldað ferðalög milli landa. Í þessum löndum er verðlag á matvælum og nauðsynjum hagstætt fyrir neytendur, vextir eru stöðugir og lágir þannig að fólk getur skipulagt sín fjármál langt fram í tímann, atvinnuleysi fer minnkandi og nýsköpun og þróunarstarf ríkja og fyrirtækja blómstrar sem aldrei fyrr.

Auðvelt er að benda á nálæg lönd í ESB sem blómstra, eins og Danmörku, Svíþjóð og Finnland. Einnig hefur gengið vel í löndum eins og Írlandi, Hollandi, Póllandi og Eystrasaltslöndunum, en þar hefur hagvöxtur aukist strax eftir inngöngu og vextir hafa lækkað strax eftir upptöku evru úr um 12-14% niður í um 3-4%. Atvinnuleysi og verðbólga er í mörgum löndum ESB minna en á Íslandi þar sem unga fólkið þarf að glíma við allt að fjórfalda raunvexti af húsnæðislánum.

Skoðanakannanir í ESB löndum sýna að allt að 91% íbúa landanna eru ánægð með veru landsins í sambandinu og álíka margir eru ánægðir með gjaldmiðilinn sinn, evruna.

Full ástæða er til að ætla að við Íslendingar verðum jafn ánægð með inngöngu landsins okkar í ESB. Sem minnir á textann í auglýsingum BYKO: „þar sem fagmennirnir versla, er þér óhætt.“

Kjarni málsins.

Það má segja að Jón Ásgeir Jóhannesson, stofnandi Bónuss og athafnamaður, hafi komist að kjarna málsins í viðtali í hlaðvarpsþætti nýlega þegar hann sagði meðal annars að það „væri skrítið að segja nei við að skoða“ (…samning) og að „við höfum engu að tapa að skoða þetta“.

Hann fullyrti að ef við segjum nei í kosningum í haust munum við þræta um þetta mál næstu 15 árin. Hann sagðist sjá margar þjóðir sem eru líkar okkur sem líður vel inni í þessu samstarfi.

Jón Ásgeir rifjar upp í viðtalinu að það voru sterk öfl sem voru á móti EES og EFTA samningunum sem sögðu að „allt færi til andskotans“ við inngöngu. Stórir hópar þjóðfélagsins forðast alltaf breytingar og að slík staða er komin upp núna sagði Jón.

Hverjir eru á móti ESB?

Það er athyglisvert að sjá hvaða hópar eru á móti aðild Íslands að ESB.

Flest samtök atvinnurekenda hafa lýst yfir andstöðu við ESB aðild og eru þar samtök útgerðarmanna, sem eru í eigendahópi Morgunblaðsins, í fararbroddi. Flest útgerðarfélög landsins hafa þegar yfirgefið krónuna og eru með sín reikningsskil og lántökur í evrum eins og um 260 önnur fyrirtæki. Þessi fyrirtæki framleiða um 60% af þjóðarframleiðslunni.

Gera má ráð fyrir að þessum fyrirtækjum líði vel í einangruðu krónuhagkerfi sem tryggir minni samkeppni á banka- trygginga og matvörumarkaði sem skaðar almenning. Með upptöku evru opnast dyr fyrir erlend fyrirtæki sem hingað hafa ekki viljað taka áhættu með starfsemi hér á landi vegna óstöðuleika og smæðar krónunnar.

Útgerðirnar vilja greinilega hafa samkeppnisforskot með betri lánakjörum en önnur fyrirtæki njóta enda hafa þær keypt mikinn fjölda fyrirtækja í óskyldum atvinnurekstri svo sem í flutningum, tryggingum og matvælaframleiðslu.

Þannig má fullyrða að ESB aðild snúist um almannahagsmuni en ekki sérhagsmuni fyrirtækja.

Í hvaða liði viltu vera?

Því spyr ég þig ágæti lesandi: ertu forvitin(n) og vilt sjá samning sem gæti verið góður fyrir framtíðarkynslóðir landsins, eða viltu vera með fordóma um samning sem þú hefur ekki séð.

Kynntu þér málið á næstu 73 dögum með opnum huga. Hugsaðu til þinna afkomenda og hvort þeirra hagur sem betur tryggður með öflugu alþjóðasamstarfi með þjóðum sem eru með svipuð gildi og við eða í landi sem einangrast frá nágrannalöndum og sem verður með örgjaldmiðil sem krefst okurvaxta af húsnæðislánum um ókomna framtíð.

Kosningarnar í haust eru í raun kosningar unga fólksins, kosningar sem ráða miklu um lífskjör, framfærslukostnað og framtíð unga fólksins í landinu okkar.

Nýja útgáfa leiksins býður upp á betri leikjaupplifun og fleiri áskoranir. Hægt er að spreyta sig á hundruðum spurninga og safna stigum sem telja bæði fyrir einstakling og golfklúbb kylfingsins. Til að hljóta nafnbótina „Regluvörður 2026“ þarf að ná yfir 6.000 stigum í einum leik.

Stigahæsti golfklúbburinn verður krýndur sigurvegari þegar stigatalningu lýkur 20. ágúst nk. og jafnframt  verður dregið úr hópi þeirra kylfinga sem hafa unnið sér inn nafnbótina ,,Regluvörður 2026”. Sigurvegarinn fær vikuferð fyrir fjóra til Villaitana á Spáni í samstarfi við Golfskálann, auk Golfverndar frá Verði í eitt ár.

Nýverið var samstarf Varðar og Golfsambands Íslands  einnig endurnýjað í fjórtánda sinn. Það hófst með stuðningi við pappírsútgáfu reglubókar GSÍ en þróaðist í gerð leiksins Regluvarðar, sem kom fyrst út árið 2013 og hefur notið mikilla vinsælda. Vörður er einnig einn af aðalbakhjörlum afrekssjóðsins Forskots sem hefur það að markmiði að gera afrekskylfingum auðveldara að æfa og keppa við bestu mögulegu skilyrði í samræmi við það sem gerist á alþjóðlegum vettvangi.

„Það er afar ánægjulegt að halda áfram þessu skemmtilega samstarfi við Golfsamband Íslands. Með því að leikjavæða reglubók GSÍ hefur okkur tekist að efla þekkingu þúsunda kylfinga á golfreglunum og leikurinn hefur notið mikilla vinsælda í gegnum árin. Það er gaman að geta nú bætt um betur með nýjum og uppfærðum leik. Eins og í lífinu öllu skiptir miklu máli að þekkja leikreglurnar, fara öllu með gát og að sjálfsögðu vera vel tryggð, líka á golfvellinum,“ segir Guðbjörg Heiða Guðmundsdóttir, forstjóri Varðar.

„Þekking á golfreglunum og góð háttsemi á vellinum er það sem við leggjum ávallt upp með í golfíþróttinni. Upplifun kylfinga verður bæði betri og skemmtilegri þegar þessir þættir eru til fyrirmyndar. Regluvörður er frábær leið til að efla þessa þekkingu á skemmtilegan hátt og við erum mjög ánægð með samstarfið við Vörð á verkefni sem þessu. Sterkur stuðningur bakhjarla eins og Varðar eru stór þáttur í því að íslenskt golfsamfélag standi framarlega á alþjóðavísu,“ segir Hulda Bjarnadóttir, forseti Golfsambands Íslands.
Hægt er að spila leikinn á golf.vordur.is

Við félagarnir skelltum okkur í Smárabíó síðastliðið mánudagskvöld til að sjá stórmyndina Tróju frá árinu 2004 í leikstjórn Þjóðverjans Wolfgang Petersen með Brad Pitt í hlutverki Akkillesar, Peter O‘Toole sem Príamus konung og þá Eric Bana og Orlondo Bloom í hlutverkum sona hans, Hektors og Parísar. Það er vel til fundið hjá kvikmyndahúsunum að taka reglulega til sýningar klassísk stórvirki kvikmyndasögunnar og sérlega ánægjulegt að rifja upp kynnin af Tróju en söguefnið lærði ég um í mannkynssögutímum hjá Árna Indriðasyni í MR. Til grundvallar liggur Ilíonskviða Hómers sem við þekkjum í stórbrotinni þýðingu Sveinbjarnar Egilssonar, þar sem greint er frá atburðum á tíunda og seinasta ári Trójustríðsins. Og þó svo að kviður Hómers séu ekki áreiðanleg sagnfræðirit liggur fyrir að Trójustríðið átti sér stað. Borgina fann þýski kaupsýslumaðurinn Heinrich Schliemann á áttunda áratug nítjándu aldar og kviðurnar gegnsýra forngríska menningu (og raunar þá rómversku líka ef út í það er farið en Eneasi, ættföður Rómverja, er látið bregða fyrir í lok myndarinnar).

Brad Pitt var sérlega vel til þess fallinn að leika Akkilles í kvikmyndinni. Hann átti að vera hraustastur og fallegastur grísku kappanna en ákaflega stórbrotinn í kostum sínum jafnt sem löstum, örgeðja, uppstökkur og grimmur en líka tilkomumikill í sorg sinni, öruggur vinur vina sinna, viðkvæmur og brjóstgóður við lítilmagna. Ilíonskviða er og óður til karlmennsku, sómatilfinningar, hreysti og föðurlandsástar. Aldrei fyrr í bókmenntum heimsins höfðu djúp sálarinnar verið könnuð jafnvendilega. Líkt og þegar Príamus, hinn aldraði konungur Tróju, krýpur auðmjúkur í duftið til að fá framselt lík sonar síns, Hektors. Það er mögnuð sena í kvikmyndinni þar sem þeir mætast stórleikararnir, hvor sinnar kynslóðar, Prad Bitt (f. 1963) og Peter O‘Toole (f. 1932).

Fornöldin er allt um kring. Skoski leikarinn Brian Cox lék Agamemnon í stórmynd Petersens. Örlög hans þar eru ekki alveg í samræmi við Ilíonskviðu en harmleikur Æskýlosar, Óresteia, fjallar um heimför Agamemnons frá Tróju, þar sem eiginkona hans, Klýtemnestra, vegur hann í kerlög. Óresteia gekk fyrir fullu húsi á fjölum Þjóðleikhússins í vetur sem leið og þar fóru þau Hilmir Snær Guðnason og Nína Dögg Filippusdóttir á kostum í hlutverkum Agamemnons og Klýtemnestru.

Að skilja samhengið í tímans rás

Á dögunum voru fluttir í Ríkisútvarpinu tveir þættir Arthúrs Björgvins Bollasonar um þýsk-íslenska menntafrömuðinn Wolfgang Edelstein og framlag hans til íslenskra menntamála. Meðal þeirra breytinga gerðar voru á íslensku skólakerfi fyrir tilstilli Edelstein var að samþætta Íslandssögu, mannkynssögu, landafræði, félagsfræði og átthagafræði í eina kennslugrein sem kölluð yrði samfélagsfræði. Hugmyndin var sú að „kenna nemendum að leita þekkingar“ í stað þess að þeim væri „miðluð þekking“ eins og það var orðað.

Veturinn 1983–1984 risu harðvítugur deilur um þær grundvallarbreytingar sem gerðar höfðu verið á sögukennslu í skólum á grundvelli tillagna Edelsteins. Meðal þeirra sem lögðu orð í belg var Jónas Kristjánsson, ritstjóri DV. Hann sagði menntamálaráðuneytið hafa undangengna tvo áratugi reynt að færa sögukennslu í það form að hentaði þeim sem enga sagnfræði vildu sjá eða heyra. Þetta hefði í för með sér „fúsk og leiki“ sem gerði skólana óþolandi sæmilega vel greindu fólki en ekki yrði breitt yfir þá staðreynd að án fyrirhafnar næðist enginn árangur í námi ekki frekar en í starfi. Margir væru þó andvígir fyrirhöfninni.

Jónas var raunar sjálfur sagnfræðingur að mennt og lét þess getið í skrifum sínum hvað sagnfræðina áhrærði að þá yrði hún eðli máls samkvæmt alltaf undirlögð af ártölum og mannanöfnum. Hún væri óhjákvæmilega saga atburðarásar — samhengi í tímans rás — og aðeins til gagns sem samfelld heild en ekki sem bútasaga með löngum eyðum. Vissulega hefði atburðasaga tilhneigingu til að verða yfirstéttasaga. En hér væri verk að vinna í rannsóknum til að fylla inn í myndina, bæta til að mynda í sögu alþýðunnar og sögu kvenna. Hvað sem því liði yrði nemandinn að öðlast yfirsýn.

Að mati Jónasar ætti saga Íslands, ekki frekar en mannkynssaga eða landafræði, heima í samkrulli við það sem kallað væri samfélagsfræði og félagsvísindin raunar „að töluverðu leyti safn tískuhugmynda“ sem væru „sífelldum breytingum háðar“ eins og hann orðaði það. Greind börn og ungmenni gætu tekið við margfalt meiri sagnfræði en uppeldisfrömuðir álitu gerlegt. Hinir sem engan áhuga hefðu myndu hvort sem er aldrei geta útskýrt hver Jón Sigurðsson var, og gilti þá einu hvort kennsluhættirnir teldust nýmóðins eða gamaldags. Jónas vildi með öðrum orðum segja skilið við jafnaðarhugsjón flatneskjunnar.

Raunar held ég að hin nýja nálgun við sögukennsluna þar sem fornköppum og framvindu var vikið til hliðar fyrir samfélagsfræðisamkrull hafi umfram allt orðið til að drepa áhuga ungs fólks á sögu illu heilli.

Aftur til Trójuborgar

Ég tel að við séum í þessu tilliti lentir á miklu verri stað nú en þegar gagnrýnin reis sem hæst á sögukennsluna fyrir rúmum fjórum áratugum. Síðan þá hefur sögukennsla æ meira verið þynnt út (og raunar móðurmálskennsla einnig). Söguþekking er því hvörfum og sama er að segja um landafræðikunnáttu. Vanþekking á slíkum grundvallaratriðum getur verið háskaleg í margvíslegu tilliti og mér koma til hugar orð Fjölnismannsins Tómasar Sæmundssonar sem sagði að án sögunnar væru „mennirnir og þjóðirnar sem í myrkri“.

Farsæld á komandi tímum byggir að stórum hluta á þekkingu á fortíðinni; að menn standi traustum fótum í eigin menningu og sögu. Ekki dugir að taka fyrir þröngt afmarkaða hluta hennar eingöngu og fella undir félagsvísindaþrugl. Fyrir löngu er orðið tímabært að Íslandssaga, mannkynssaga og landafræði verði á nýjan leik sjálfstæðar greinar í skólakerfinu og fái þar meira rúm og verði teknar af meiri alvöru „í stað fúsks og leikja samfélagsfræðinnar“ eins og Jónas Kristjánsson orðaði það fyrir meira en fjórum áratugum. Og þar verður ekki einasta að gefa hetjum Íslendingasagna rúm heldur líka þeim mögnuðu fornköppum sem börðust um Trójuborg einhvern tímann á tólftu öld fyrir Krists burð og um voru samin ódauðleg kvæði sem marka í einhverjum skilningi upphaf okkar eigin menningarheims.

Pistlahöfundur hefur ákaflega gaman af kosningabaráttu og kosningum. Hún gerði einu sinni þau mistök að vera í útlöndum þegar sveitarstjórnarkosningar voru. Þau mistök verða aldrei endurtekin. Hún hafði verið utan við sig og ekki munað eftir kjördegi þegar hún pantaði utanlandsferðina. Hún upplifði því ekki nema úr fjarlægð fögnuðinn sem braust út þegar Besti flokkurinn vann sigur í þeim kosningum. Hún gladdist samt þar sem hún var í útlöndum, enda hafði hún kosið Jón Gnarr, sem hefur á sínum pólitíska ferli hvergi brugðist sem áhugaverður, hlýr, húmanískur og frumlegur stjórnmálamaður.

Sú sem þetta skrifar bíður spennt eftir 29. ágúst, alveg eins og hún hefur beðið eftir kosningum síðustu áratugi. Hún beið vitanlega spennt eftir 16. maí, deginum þegar sveitarstjórnarkosningar voru hér á landi. Þá vann Sjálfstæðisflokkurinn góðan sigur um allt land. Í höfuðborginni rak flokkurinn kosningabaráttu sem einkenndist af gleði þeirra sem stimpla sig fyrir fram sem sigurvegara.

Í kosningabaráttunni fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst ber ekki mikið á gleði. Það er skiljanlegt þegar hæst heyrist í nei-fólkinu, sem í of miklum mæli grípur til hræðsluáróðurs um leið og það talar fyrir einangrunarstefnu. Sá málflutningur fellur í góðan jarðveg hjá æstum einstaklingum sem á samfélagsmiðlum og í símatímum útvarpsstöðva virðast upplifa einkennilega sælu í því að magna reiði sína sem mest. Þeir hella svívirðingum yfir ríkisstjórnina og sérstaklega utanríkisráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, sem er jafnvel sökuð um landráð. „Það á að svipta hana ríkisborgararétti!“ þrumaði innhringjandi á einni útvarpsstöðinni svo æstur að sú sem þetta skrifar hrökk í kút.

Í nýlegum eldhúsdagsumræðum gerði þingmaður Viðreisnar María Rut Kristinsdóttir hatursorðræðu að umtalsefni og las upp svæsin skrif um sjálfa sig, eiginkonu sína og stjórn Evrópuhreyfingarinnar sem var hótað lífláti.

Alvöru rökræður geta auðveldlega týnst í heift, hatri og hótunum sem viðgangast of víða og eru jafnvel taldar óumflýjanlegur hluti af málflutningi í kosningaslag. Einhverjir hafa talað um væntanlega þjóðaratkvæðagreiðslu sem lýðræðisveislu. Það kann að lýsa barnslegri bjartsýni. Erfiðar vikur gætu verið fram undan þar sem reyna mun verulega á taugakerfi þeirra sem vonast eftir málefnalegri kosningabaráttu.

Guðlaugur Þór Þórðarson, fyrrverandi utanríkisráðherra, sagði nýlega í viðtali við RÚV að það myndi reyna á styrk fjölmiðla í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Hann sagði: „Það reynir mikið á þá, hvort þeir byggja fréttir á staðreyndum og hvort þeir komi með bæði sjónarhornin…“

Pistlahöfundur hugsaði samstundis hvort það gæti virkilega verið að þarna væri þessi röggsami og reynslumikli stjórnmálamaður að skamma Morgunblaðið fyrir einhliða fréttaflutning. En Guðlaugur Þór, sem henni er hlýtt til, brást þarna. Hann hafði einfaldlega ekki lokið við setninguna og bætti við nokkrum orðum. Setning hans um fjölmiðla varð því: „Það reynir mikið á þá, hvort þeir byggja fréttir á staðreyndum og hvort þeir komi með bæði sjónarhornin eða hvort þetta verði eitthvert eintal þeirra sem vilja ganga inn í Evrópusambandið.“

Nei, Guðlaugur Þór var ekki að efna í frétt með því að skamma Moggann. Erfitt var að skilja orð hans öðruvísi en hann væri að skamma RÚV og vísa í Silfurs-þátt þar sem sérfræðingar ræddu Evrópumál og enginn NEI-maður, fullur af fúllyndi og bræði, fékk að breiða úr sér.

Það er engin frétt þegar eitilharðir Sjálfstæðismenn skammast út í RÚV því það gerist með reglulega millibili. Pistlahöfundur hefur reyndar alltaf dálítið gaman af því þegar hægri menn byrja að djöflast í RÚV, sérstaklega ef um er að ræða skrímsladeild Sjálfstæðisflokksins og útibú þeirrar deildar í Miðflokknum. Það er sitthvað kómískt við þá reiði. RÚV-ararnir í Efstaleiti hafa þó sennilega ekki jafn mikinn húmor fyrir því og sú sem þetta skrifar.

Það er líklega verið að fara fram á of mikið með því að biðja um skammt af gleði í þessa kosningabaráttu. Unga fólkið sem vill sjá hvað í boði er gæti þó boðið upp á hana. Það á að mæta glaðbeitt í baráttuna og hvetja til þess að sagt verði JÁ þann 29. ágúst. Það myndi allavega vega eitthvað upp á móti öllum ofsanum sem er í gangi.

Varla hafa nokkur önnur hagsmunasamtök afhjúpað sig jafn rækilega og Heimssýn tókst með málflutningi sínum á dögunum, þegar liðsmenn þeirra gerðu sig svo bera að upplýsingahræðslu að annað eins hefur ekki gerst á lýðveldistímanum. Því velji Ríkissjónvarpið ekki viðmælendur að skapi Heimssýnar skuli þessi fjölmiðill hins opinbera hafa verra af. Og þetta er auðvitað í takti við aðrar ofbeldishótanir úr ranni þessara samtaka, sem missa hreinlega stjórn á skapi sínu, sé vikið út af heimaræktaðri þröngsýni og ofstopafullri einangrunarhyggju.

Þeir alþjóðasinnuðu skuli hafa verra af, fái þeir sýnu framgengt.

Það er sumsé glæpur gegn þjóðinni þegar valinkunnir fræðimenn og virtir embættismenn mæta í sjónvarpssal og miðla af þekkingu sinni og reynslu – og leggja fram málefnaleg rök í umræðunni um mögulega endurupptöku samningaviðræðna við Evrópusambandið. Og vel að merkja, þar var talað af fullkominni yfirvegun um þær reglur og venjur sem gilda í samtölum þjóða af þessu tagi, svo og þá reynslu sem hlaust af fyrri sáttmálagerð, og einmitt þau drög og punkta sem þá lágu fyrir á blaði.

En þetta er dæmigert. Reglur og reynsla skiptir hræðslubandalög engu, og hvoru tveggja er léttvægt fundið í tilvikum þeirra sem nærast á óttanum einum saman. Viðræður af öllu tagi við annað fólk, að ekki sé talað um útlendinga, eru auðvitað fyrirfram tapaðar, og því tilgangslaust að hefja þær.

En svo eru hlutlægar og staðfestar upplýsingar sem lúta að vitneskju og þekkingu auðvitað einstaklega óþægilegar fyrir manneskjur sem hafa höndlað sannleikann í eitt skipti fyrir öll, og þurfa ekki að vita meira í dag en í gær. Því þeim hugnast minni fræðsla en meiri.

Og það er ekkert að sjá.

Í áðurnefndi sjónvarpsþætti í fréttamiðli ríkisins var hver þvælan af annarri hrakin af fullkomnlega æsingslausu innsæi þeirra sem best til þekkja – og það hefur væntanlega verið grætilega sárt fyrir heimavarnarliðið að sjá og heyra málfutningi þeirra bögglað saman eins og hverju öðru bréfsnifsi og kastað í miðja ruslafötuna.

Það er engin aðlögun í samningsferlinu. Aðlögun hefst ekki fyrr en samningar hafa verið samþykktir af öllum bandalagsþjóðunum og viðkomandi umsóknarrríki. Það er lygi að aðlögun hefjist um leið og sest er við borðið.

Evrópusambandið á engar auðlindir. Það er þar af leiðandi óhugsandi að það geti hirt allan fiskinn og orkuna af Íslendingum við aðild þeirra að ESB. Og annað væri það nú. Hvaða aðildarþjóðir hafa látið það yfir sig ganga?

Og varanlegar undanþágur eru í boði. Íslenska efnahagslögsagan liggur ekki að landhelgi nokkurra ESB-þjóða. Engir sameiginlegir fiskistofnar eru til staðar. Og efnahagslegur stöðugleiki gildir þar að auki í tilviki Íslands.

En svona mætti lengi telja, því hræðsluáróðrinum var flett af umræðunni í Silfri vikunnar eins og hverju laginu af lauk þar til ekkert var eftir af honum.

„Hræðslubandalagið er annars merkileg samsuða.
Þar hefur ysta vinstrið tekið höndum saman við
ríkasta eina prósent landsmanna …“

Hræðslubandalagið er annars merkileg samsuða. Þar hefur ysta vinstrið tekið höndum saman við ríkasta eina prósent landsmanna til að varna því að landsmenn fái lægri vexti – og viðráðanlega – og megi una við sterkari samkeppni á sviði bankaviðskipta, tryggingaþénustu og á matvörumarkaði, svo eitthvað sé nefnt, en sitji miklu heldur uppi með áframhaldandi fákeppni og samráð þar sem allt stefnir í að velflestar eignir viðskiptalífsins endi í höndum örfárra ofsaríkra fjölskyldna í landinu.

Því umræðan um mögulegan samning við ESB snýst um framtíðarmyndina af Íslandi. Og einmitt spurninguna um það hverjir muni eiga Ísland þegar lengra líður á öldina, eitt prósentið eða almenningur?

Svarið fæst í ágúst.

Hræðslubandalagið er annars merkileg samsuða. Þar hefur ysta vinstrið tekið höndum saman við ríkasta eina prósent landsmanna …“

Orðið á götunni er að þessi niðurstaða sæti tíðindum vegna þess að andstæðingar hafa verið mun fyrirferðarmeiri í umræðunni en JÁ-fólkið og áttu því flestir von á að mæling núna yrði þveröfug. Þetta sýnir að málflutningur og málstaður nei-liðanna er ekki að virka, allavega ekki eins og staðan er núna. Þeir hafa komið fram með talsverðum hávaða og beitt grímulausum hræðsluáróðri, upphrópunum og jafnvel gömlum og úreltum fimmaurabröndurum. Nei-liðar hafa vikið sér undan málefnalegri umræðu og staglast á ósannindum sem margbúið er að leiðrétta án þess að þeir taki mark á því.

Þá er óhætt að halda því fram að þeir sem hafa verið fyrirferðarmestir í neikvæðri umræðu einangrunarsinnana séu ekki að ná til fólks. Marga grunaði að helstu talsmenn nei-liða næðu ekki eyrum kjósenda sem vilja móta sína stefnu en ekki láta segja sér fyrir verkum. Meðal þeirra sem hafa verið hvað háværastir síðustu vikur og mánuði eru Sigríður Andersen, Guðlaugur Þór Þórðarson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson í þinginu, Haraldur Ólafsson formaður Heimsýnar, sem er áhugamannafélag um einangrun Íslands, Guðni Ágústsson sem sagði opinberlega að verið væri að nauðga fjallkonunni, Björn Bjarnason, Erna Bjarnadóttir fyrrum starfsmaður Mjólkursamsölunnar, Hjörleifur Guttormsson, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, Hjörtur Guðmundsson sem mun hafa birt sömu greinina 60 sinnu með mismunandi fyrirsögnum, Morgunblaðið og hjáleiga þess Viðskiptablaðið. Þá eru ótaldir allmargir hægrisinnaðir hlaðvarpsþættir.

Orðið á götunni er að hamagangur framantaldra aðila hafi einfaldlega ekki virkað eins og þessi stóra og nýja skoðanakönnun Maskínu fyrir DV sýnir.

Þá hefur það einnig vakið mikla athygli hve neikvæð samtök atvinnurekenda virðast vera í umræðunni um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Vitað er um fjölda atvinnurekenda og fjárfesta sem vilja að gengið verði til samninga til að fá úr því skorið í eitt skipti fyrir öll hvaða möguleikar bjóðast Íslendingum í aðildarsamningi við Evrópusambandið. Mörgum er einnig umhugað um að Íslendingar eigi kost á að taka upp evru en þurfi ekki að treysta á þann eina kost til framtíðar sem við höfum mátt búa við, íslenska krónu, dvergmynt sem blaktir eins og lauf í vindi ef eitthvað bjátar í heimsbúskapnum. Samtök í atvinnulífinu, flest hver, virðast nú lúta stjórn hinna neikvæðu ef marka má stanslausar árásir þeirra á allt sem kemur frá ríkisstjórninni.

Margir sægreifar – þó alls ekki allir – og mörg önnur stærri fyrirtæki fara ekki dult með andúð sína gagnvart þjóðaratkvæðagreiðslu og Evrópusambandinu. Forsvarsmenn margra minni atvinnufyrirtækja óttast þá og vilja ekki reita þá til reiði til að missa ekki viðskipti. En við erum öll ein í kjörklefanum og þessi nýja skoðanakönnun sýnir að kjósendur ætla ekki að láta segja sér fyrir verkum.

Orðið á götunni er að sumarið fram undan verði líflegt í stjórnmálaumræðu á Íslandi og úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar í lok ágúst verða söguleg – hver sem niðurstaðan verður.

Gamli Glaumbær gekk í endurnýjun lífdaga þegar hann var brunninn til grunna síðla árs 1971 fyrir 55 árum. Smám saman varð þessi þreytti skemmtistaður að Mekka frjálslyndis og framúrstefnu. Glaumbær var í goðsagnakenndri minningu aðdáenda sinna íslenskt Woodstock ásta og friðar. Fólk kenndi sig við staðinn og kallaði sig Glaumbæjarkynslóðina. Sannast sagna var Glaumbær ósköp borgaralegur veitingastaður þar sem þjónar með þverslaufu seldu brennivín og genever í kók. Sjálf húsakynnin voru gamalt ísfélagshús sem byggt var vegna ístöku af tjörninni. Framsóknarflokkurinn hafði höfuðstöðvar sínar í húsinu áður en því var breytt í veitingastað. Löngu síðar endurbyggði Listasafnið húsið fyrir ærið fé.

Aðalfjörið var í biðröðinni. Mestu skipti að þekkja einhvern af dyravörðunum svo að manni væri hleypt inn. Eyjólfur Jónsson sundkappi stóð fremstur meðal jafningja í flokki dyravarða. Þegar menn loksins komust að dyrunum virtu verðirnir þá fyrir sér eins og iðnaðarmenn að taka út væntanleg verkefni. Sumum var hleypt inn en öðrum ekki samkvæmt lögmálum sem enginn skildi.

Sérkenni staðarins var hringferlið. Menn bárust með straumnum úr anddyrinu upp á káetubarinn þar sem Rabbi barþjónn réði ríkjum. Stór mynd af handknattleiksliði ÍR skreytti einn vegginn bak við barþjónana.

Þaðan barst maður upp á efri hæðina og síðan eftir öðrum stiga niður á jarðhæðina þar sem aðaldanssalurinn var. Margir drukknir menn festust í þessu hringferli og bárust með straumnum hring eftir hring þar til einhver dró þá á þurrt land.

Glaumbær var eins og stórt markaðstorg eða stefnumóta-app. Ótal ástasambönd hófust í Glaumbæ með vangadansi á neðri hæðinni. Hljómar eða einhver útgáfa þeirra spilaði venjulega um helgar. Rúnar Júlíusson klæddi sig úr að ofan og gældi við bassann. Ungar konur kiknuðu í hnjánum en karlmenn öfunduðu þennan glæsilega hljómlistarmann. Hann spilaði í vinsælustu hljómsveit landsins, var landsliðsmaður í fótbolta og bjó með ungfrú Ísland. Lengra varð ekki komist.

Þegar Glaumbær loksins var brunninn kepptust allir við að tengjast staðnum. Fjöldi manns sagði að frakkinn sinn hefði brunnið í fatageymslunni. Það var stöðutákn og benti til óvenju náinna tengsla við hinn brunna skemmtistað.

Glaumbær skipti ótrúlega miklu máli á þessum árum en í minningunni tengi ég staðinn við glundroða og vonbrigði. Sögustaður án sögu. Kannski er hann frægastur fyrir að hafa brunnið og þannig viðhaldið eilífri æsku sinni og orðspori.

Þegar rætt er um framfarir í læknisfræði er sjaldan minnst á fólkið sem hefur í raun knúið stærstu byltingarnar áfram. Það eru ekki alltaf fjölmennustu sjúklingahóparnir sem breyta heiminum heldur oft þeir fámennustu.

Sjaldgæfir sjúkdómar hafa á síðustu áratugum orðið ein mikilvægasta driffjöður nútíma læknavísinda. Án þeirra væru genameðferðir, persónubundnar lækningar og stór hluti erfðafræðilegra framfara líklega enn á tilraunastigi.

Þetta hljómar kannski þverstæðukennt, hvernig geta sjúkdómar sem örfáir greinast með haft svona mikið áhrif á milljónir manna?

Svarið liggur í því að margir sjaldgæfir sjúkdómar eru erfðafræðilega „hreinni“.

Oft nægir ein stökkbreyting í einu geni til að valda alvarlegum einkennum.

Fyrir vísindin er það ómetanlegt því þá verður auðveldara að skilja tengslin milli gens, próteins, einkenna og sjúkdómsferlis.

Þannig hafa sjaldgæfir sjúkdómar orðið að eins konar fjársjóðskorti inn á mannslíkamanum.

Ein stærsta bylting síðustu ára kom í meðferð við SMA, spinal muscular atrophy, alvarlegum taugahrörnunarsjúkdómi sem áður dró mörg börn til dauða á fyrstu árum lífsins. Með genameðferð tókst í fyrsta sinn að skipta út gölluðu geni og breyta gangi sjúkdómsins með áður óhugsandi árangri.

Svipað má segja um rannsóknir á sjaldgæfum blindusjúkdómum sem leiddu til fyrstu samþykktu genameðferðinni í augnlækningum. Þær rannsóknir opnuðu síðan dyr að nýrri kynslóð meðferða fyrir marga aðra sjúkdóma.

En áhrifin eru víðar.

Tæknin sem þróuð var fyrir sjaldgæfa erfðasjúkdóma er nú notuð í rannsóknum á:

• Parkinsonsveiki
• Alzheimer
• Krabbameinum
• Blóðsjúkdómum
• Og jafnvel sumum hjarta- og ónæmissjúkdómum

CRISPR genabreytingatæknin, RNA meðferðir, AAV meðferðir og persónubundnar lækningar byggja að stórum hluta á þeirri þekkingu sem varð til í rannsóknum á fámennum hópum sjúklinga með sjaldgæfa sjúkdóma.

Það er því alls ekki ofsagt að segja að börn með sjaldgæfa sjúkdóma hafi hjálpað til við að opna dyrnar að framtíð læknisfræðinnar.

Þessi þróun varð ekki til vegna markaðslögmála, hún varð til vegna fjölskyldna sem neituðu að gefast upp. Foreldra sem börðust fyrir rannsóknum. Sjúklingasamtaka sem tengdu saman vísindafólk þvert á heimsálfur. Samfélaga sem ákváðu að líf fárra skipti jafn miklu máli og líf heildarinnar.

Auk þessa eru það í mörgum tilfellum foreldrafélög sem safna fjármagni til þess að greiða fyrir þessar tilrauna meðferðir sem enda svo með að hjálpa öllu mannkyninu, þetta gleymist oft.

Það er mikilvægt að muna þetta nú þegar umræða um kostnað í heilbrigðiskerfinu verður sífellt harðari. Því saga sjaldgæfra sjúkdóma sýnir að þegar samfélagið fjárfestir í flóknustu og erfiðustu verkefnunum verða ávinningarnir oft ómetanlegir fyrir samfélagið.

Saga framtíðarlækninga hófst ekki með hagnaðarsjónarmiðum eða fjöldamarkaði.

Hún hófst þegar örfáar fjölskyldur ákváðu að gefast ekki upp og hvöttu vísindamenn til að ganga lengra en þeir höfðu áður ímyndað sér að væri mögulegt.