Það vekur furðu að margir af helstu sægreifum landsins – þó ekki allir – og ýmsir aðrir af eigendum stærstu fyrirtækja landsins skuli leggjast gegn því að aðild að Evrópusambandinu verði könnuð til hlítar enda yrði hagsmunum þjóðarinnar betur borgið til framtíðar innan ESB og með evru í stað þess að veðja á dvergmyntina íslenska krónu sem er minnsta og veikasta myntkerfi heims. Íslendingar mega ekki vera of fljótir að gleyma því að bankahrunið á Íslandi árið 2008 stafaði meðal annars af því að íslensk króna var ekki gjaldgeng í hinum stóra heimi þegar á reyndi og því fór sem fór. Íslenskir bankar hrundu til grunna og landsmenn urðu fyrir miklum áföllum.

Orðið á götunni er að forsvarsmenn stærri fyrirtækja í sjávarútvegi, verslun og öðrum atvinnugreinum sem taka lán sín í erlendri mynt og greiða hóflega evru-eða dollaravexti vilji halda því samkeppnisforskoti sínu gagnvart þorra fyrirtækja en millistór og lítil fyrirtæki fjármagna sig í íslenskum krónum og þurfa að greiða íslenska okurvexti vegna krónunnar. Sama gildir um einstaklinga, allan almenning. Um þetta snýst málið í meginatriðum. Á að gæta hagsmuna hinna fáu og stórefnuðu, á að gæta sérhagsmuna eða munu almannahagsmunir ráða för. Um það verður kosið í ágúst með því að velja JÁ frekar en neikvæða niðurstöðu.

Vitað er að sum sjávarútvegsfyrirtæki og fleiri stórfyrirtæki, eins og til dæmis Kaupfélag Skagfirðinga sem starfar í sjávarútvegi, landbúnaði, fullvinnslu landbúnaðarafurða, iðnaði, verslun og þjónustu – nánast um allt atvinnulífið – eru óhikað að ráðstafað fúlgum fjár í hræðsluáróður gegn því að þjóðin geti gætt hagsmuna sinna. Að Þorsteinnn Már ætli að greiða 25 milljónir fyrir rekstur á úthringiveri í ágúst er bara eitt af mörgum dæmum. Þegar eru á ferðinni greinahöfundar sem birta tugi greina gegn ESB og því að þjóðin skili jákvæðri niðurstöðu í ágúst. Þessi skrif eru reyndar flest hver neikvæð, innantóm og lítils virði. Mikið til sömu skrifin aftur og aftur með mismunandi fyrirsögnum. Verið er að greiða fyrir þessa “þjónustu“ og auðvelt er að rekja slóð peningana.

Einnig vekur athygli hve grímulaust samtök í atvinnulífinu koma fram í áróðri og baráttu gegn því að næsta skref verði metið eins og þjóðin þarf að ákveða í ágúst. Eru þessi samtök að gæta hagsmuna þjóðarinnar eða alls atvinnulífsins? Svo virðist ekki vera heldur einungis tiltölulega fárra stórfyrirtækja, einkum í sjávarútvegi, sem virðast hafa nær öll tök á þessum samtökum og nýta þau blygðunarlaust til að sinna erindum sínum. Það er hættulega þróun fyrir atvinnulífið og á vafalaust eftir að koma ýmsum í koll þó síðar verði.

Orðið á götunni er að menn ættu að rifja upp reynstu Norðmanna þegar þeir felldu í þjóðaratkvæðagreiðslu samning þjóðarinnar um inngöngu í ESB. Þá lögðu samtök atvinnulífífsins í Noregi höfuðáherslu á að samþykkja samninginn enda töldu þau hann þjóna hagsmunum þjóðarinnar. Ýmis samtök atvinnulífsins í Noregi beinlínis mokuðu peningum í baráttua fyrir samþykki samningsins með gríðarlegum auglýsingum og margvíslegum áróðri. En þjóðin sagði nei við inngöngu vegna þess að kjósendur kærðu sig ekki um að stóru og ríku fyrirtækin í landinu segðu fyrir verkum. Almenningur vildi ráða þessu og kjósendur tóku ráðin af peningaöflunum.

Þetta gæti orðið raunin á Íslandi ef stórútgerðin og aðilar sem hún ræður yfir vegna viðskiptatengsla mun moka fjármunum í kosningabaráttuna til að “hafa vit fyrir kjósendum” þegar valið verður um JÁ eða neikvæða niðurstöðu. Munum að peningar eru ekki allt. Það verður ekki allt keypt fyrir peninga, til dæmis ekki lífshamingja eða stuðningur í kosningum.

Orðið á götunni er að kjósendur á Íslandi muni ekki láta stórútgerðina og fylgifiska hennar kaupa úrslit í kosningunum þann 29. ágúst gegn hagsmunum hins breiða hóps kjósenda. Það er þá ekki nema það sé vilji almennings að einangrun sé heppileg leið fyrir Ísland.

Þeir sem vilja einangrun verða þá að segja það upphátt. Það sést hvort sem er til þeirra.

„Lengi skal mannin reyna. Ég á erfitt með að trúa því að félagar góðir í stjórnarliðinu láti þetta mál svo fram ganga. Harðlínan í fjarhægrinu fagnar en fáir aðrir.“

Grímur: Fólk hverfur

„Það hefur gerst að fólk hverfur og jafnvel fer af landi brott,“ sagði Grímur Grímsson, þingmaður Viðreisnar og fyrsti framsögumaður allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis um brottfararstöðvarfrumvarpið svokallaða, í Bítinu á Bylgjunni í morgun.

Brottfararstöðin hefur verið harðlega gagnrýnd og þurfti meðal annars að stöðva þingfund í síðustu viku vegna háværra mótmæla á þingpöllunum. Brottfararstöðina á að nota fyrir fólk sem hefur fengið synjun um alþjóðlega vernd og á að vísa úr landi, hafa gagnrýndendur helst beint spjótum sínum að börnum sem eiga ekki heima í fangelsi. Þá hefur verið gagnrýnt að enginn utanaðkomandi, þar á meðal fjölmiðlar, megi sjá hvernig fólk kemur til með að búa.

Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins, gagnrýndi í kjölfar mótmælanna í síðustu viku að stjórnarliðar væru tregir til að taka þátt í umræðunni. „En svoleiðis er það. Það eru víst ekki allir flokkar sem treysta sér til þess að standa stoltir með hagsmunum Íslendinga, enn síður þegar á móti blæs,“ sagði hann í færslu á Facebook. Ljóst er að umræðan er ekki rígbundin við stjórnmálaflokka en Björgvin var spurður hvort það skipti máli að hann styddi einn ríkisstjórnarflokkinn sem stendur að frumvarpinu. „Heldur þú í alvöru að ég styðji hvaðeina í blindni sem frá stjórnarflokkunum kemur? Nei, vitaskuld ekki,“ sagði hann, út á það gangi lýðræði. „Að standa með skoðunum sínum, hvað sem allri flokkapólitík líður.“

Hrannar Björn Arnarson, fyrrverandi aðstoðarmaður Jóhönnu Sigurðardóttur, segir einfaldlega: „Þú fangelsar ekki börn foreldra á flótta – þar verður þú að draga í land!“

„Þetta eiga bara að vera örfáir dagar“

Grímur sagði að gert væri ráð fyrir að fjölskyldur verði vistaðar á sérstöku svæði í brottfararstöðinni og að mannúðarsjónarmið verði tekin til greina. Ísland hafi þó skyldum að gegna gagnvart Schengensamstarfinu.

„Við erum eina landið í Schengen sem hefur ekki verið með brottfararstöð og það hefur verið heimild lögreglu að krefjast gæsluvarðhalds yfir einstaklingi sem á að flytja úr landi. Hann er þá handtekinn og vistaður í gæsluvarðhaldi í fangelsi. Þetta finnst okkur og ráðherranum líka ómögulegt að vista fólk með þessum hætti sem hefur ekki brotið af sér með refsiverðum hætti,“ sagði Grímur. „Brottfararstöðin á að taka við þessu hlutverki.“ Það verði borið undir dómara hvort vista eigi einstakling þar.

Við meðferð málsins hafi verið sérstaklega hugað að börnum. „Vistun fjölskyldna verður þá á sérsvæði fyrir sig,“ sagði hann. Fjölskyldur væru þá með sitt eigið eldhús, salerni, svefnaðstöðu og leiksvæði. Fólkið kemst samt ekki burt af brottfararstöðinni. „Þetta eiga bara að vera örfáir dagar.“

Hann segir að hér á landi í dag séu einstaklingar sem leitað sé að. „Það eru einstaklingar sem að við vitum ekki hvar eru, hvort sem þeir eru týndir hér eða horfnir af landi brott,“ sagði hann. „Þetta eru ekki neinir þúsundir eða hundruð manns, þetta eru einhverjir tugir.“

Alma Mjöll Ólafsdóttir er meðal þeirra sem hafa tjáð sig mikið um málið en hún bendir á að hægt sé að vista börn í níu daga í brottfararstöðinni. „Af hverju vill meirihlutinn, eða í rauninni flestir á þingi, eyða svona ógeðslega miklum peningum, okkar peningum, í að setja á fót risa úrræði með fólki á vakt allan sólarhringinn ef þetta eru svona ofboðslega fáir sem eiga að vera þarna? Það stendur í frumvarpstextanum að það sé heimild til að byggja fleiri brottfararstöðvar en bara þessa svo ekki eru þetta þrír til tíu einstaklingar,“ segir hún á Facebook.

„Ef þau ætla að nota þetta sem svona mikið allra seinasta úrræði af hverju kaupa þau ekki bara ökklabönd á þessa örfáu einstaklinga?“

Ráðherra: Ótækt að stjórnvöld geti ekki framfylgt ákvörðunum

Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra segir í yfirlýsingu að eðlilegt sé að frumvarpið vekji upp tilfinningar. „Sambærileg úrræði eru til á öllum Norðurlöndum of í Schengen-ríkjum. Frumvarpið er unnið að norskri fyrirmynd og með því er brottvísunartilskipun Evrópusambandsins innleidd að fullu. Í dag er framkvæmdin sú að fangaklefar eru nýttir í þessum tilvikum. Sú leið er harkalegri en það sem frumvarpið leggur til,“ segir hún.

„Fólk með börn fær ekki sjálfkrafa alþjóðlega vernd. Því getur komið til þess að foreldrar með börn fái synjun og þurfi að yfirgefa landið. Flestir í þessum aðstæðum virða ákvörðun stjórnvalda. Við smíði frumvarpsins var lögð rík áhersla á að útfæra þessar erfiðu ákvarðanir gagnvart fjölskyldum með börn með eins mildilegum hætti og mögulegt er.“

Vægari aðgerðir verði reyndar áður en fólk verði vistað í brottfararstöðinni.

„Fylgdarlaus börn verða ekki vistuð í þessu úrræði. Þeim verður áfram komið fyrir í umsjá barnaverndaryfirvalda,“ segir hún, hún bætir svo við að lokum:

„Það er hins vegar ekki tæk leið í útlendingamálum að stjórnvöld geti ekki framfylgt ákvörðunum sínum gagnvart því fólki sem ekki virðir niðurstöðu stjórnvalda.“

„Yfir 10 milljón hælisumsóknir hafa borist ESB-ríkjunum undanfarinn áratug. Yfir 10 milljón! Þetta er það sem bíður okkar í fyrirheitna landinu ESB. Verður þetta meðal þess sem ríkisstjórnin ætlar að kynna fyrir landsmönnum varðandi Evrópusambandið?“

Helgi Hrafn: Tvisvar sinnum fleiri á Íslandi

Helgi Hrafn Gunnarsson, fyrrverandi þingmaður Pírata, setur stórt spurningamerki við þessar tölur og segir í athugasemd á Facebook að hlutfallslega miðað við höfðatölu hafi tvisvar sinnum fleiri umsóknir verið á Íslandi á því tímabili sem Diljá nefndi. Meðaltalið í ESB sé 0,22% miðað við fólksfjölda samanborið við 0,45% hér á landi.

„Það sem mér finnst merkilegt við málflutning þinn, er að þú nefnir tölur sem ættu að sýna að vandinn er bersýnilega stofnanalegur en ekki vegna svo mikils fjölda. Þetta er ekki einu sinni fólk sem fær hæli, þetta eru umsóknir,“ segir hann.

Nefnir hann sem dæmi að á Íslandi fæðast um 4.500 börn á ári en um 3.500.000 börn í Evrópusambandinu. „Samt er enginn að fríka út yfir því að þessi börn séu svo mikill dragbítur á öll velferðarkerfi, þrátt fyrir að vera ekkert nema dragbítur á allt hagkerfið í 16-20 ár eftir að hafa fæðst. Reyndar er frekar bent á að við séum að eignast of fá börn.“

Auðvitað eigi að dreifa álaginu

Þegar það komi mun færri sem sé langflest reiðubúið á vinnumarkað, jafnvel með mikla menntun, þá sé það ekkert vesen. „10.000.000 manns að sækjast eftir hæli yfir 10 ára tímabil, í 450.000.000 manna heimsálfu er einfaldlega ekki mikið, og reyndar helmingurinn af því sem sækir um hérlendis miðað við höfðatölu, þrátt fyrir að við séum eyja úti í hafsauga sem er ógerningur að komast til öðruvísi en með flugi eða skipi,“ segir hann.

Mistökin sem hafi verið gerð hafi verið að dreifa ekki álaginu yfir álfuna. „En þá kemur þú og mótmælir því eina af viti sem kollegar þínir í Evrópu hafa þó allavega drullast til að læra. Auðvitað á að dreifa álaginu, heila lexían af undangengnum áratug er mikilvægi þess að gera nákvæmlega það.“

Meðal þeirra sem hafa gagnrýnt gestavalið er Hjörtur J. Guðmundsson, sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur, sem segir: „Svo gott sem 100% slagsíða,“ segir hann. „Er fólk í Efstaleitinu virkilega hissa á gagnrýninni á það að slagsíða sé á Ríkisútvarpinu í þessum efnum þegar svona er haldið á málum?“

Njáll Trausti Friðbertsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, segir í athugasemd: „Þetta er með hreinum ólíkindum.“ Undir það tekur Diljá Mist Einarsdóttir samflokkskona hans: „Ótrúlegt.“

Þá segir Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus, þetta vera með ólíkindum: „Þetta er með ólíkindum. Allir þátttakendurnir eru stuðningsmenn aðildar að ESB. RÚV er gengið í lið með Evrópuhreyfingunni (enda hefur RÚV fengið verulegar upphæðir úr sjóðum ESB).“ Bætir hann við að nóg sé til af fræðimönnum sem efist um ágæti aðildar Íslands að ESB.

Þá hefur Haraldur Ólafsson sent inn erindi fyrir hönd Heimssýnar til Stefáns Eiríkssonar útvarpsstjóra og Stefáns Jóns Hafstein stjórnarformanns RÚV, en þar segir meðal annars:

„Nú í kvöld, 8. júní, er ætlunin að ræða Evrópumál í Silfrinu. Allir nema einn eru þekktir fylgjendur aðildar að Evrópusambandinu. Enginn þátttakenda er henni andvígur svo vitað sé. Þessi slagsíða er orðin mikil og ekkert lát á henni. Við verðum að biðja ykkur að taka á þessu máli svo eðlileg lýðræðisleg umræða fái þrifist í landinu.“

Þátturinn fjalli ekki um hvort ganga eigi í ESB

Sigríður Hagalín taldi sig knúna að ávarpa alla sem gagnrýndu gestavalið í athugasemd undir færslu Silfursins:

„Sæl öll, að gefnu tilefni: Síðasti Silfursþáttur, 1. júní s.l., var helgaður spurningunni um hvað það myndi þýða fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið. Gestir í þættinum voru fjórir stjórnmálamenn, ýmist fylgjandi eða andvígir Evrópusambandsaðild, og umræðurnar og skoðanaskiptin voru fjörug – óhætt að mæla með áhorfi á hann,“ segir hún.

„Þátturinn í kvöld fjallar hins vegar um þá spurningu hvað gerist ef þjóðin segir já í þjóðaratkvæðagreiðslunni í ágúst. Hvers konar ferli tekur við, hvað af fyrri samningaviðræðunum nýtist áfram, hvað á þá eftir að semja um, og hvernig gæti það gengið fyrir sig.“

Til að ræða þessi mál hafi þau fengið til sín fólk sem er sérfrótt um tiltekna málaflokka, Evrópurétt, hagfræði, sjávarútveg og landbúnað, og öryggis- og varnarmál.

„Þessi þáttur fjallar ekki um það hvort þjóðin eigi að ganga í Evrópusambandið, og heldur ekki um það hvort hún eigi að segja já eða nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Hann fjallar um það ferli sem hefst ef þjóðin ákveður að hefja aftur aðildarviðræður við Evrópusambandið.“

Vonast hún eftir góðum, gagnrýnum og upplýsandi umræðum í þættinum í kvöld.

Líflátshótunin var færð til bókar undir mynd af nýrri stjórn Evrópuhreyfingarinnar sem birt var á Facebooksíðu samtakanna í gær. Magnús, sem er sjálfur á myndinni, segir í færslu í dag að hann hafi látið fjarlægja athugasemdina án þess að tilkynna hana til samfélagsmiðilsins. „Hugsanlega voru það mistök,“ segir hann.

„En mér finnst það vera skylda mín að vekja athygli á þessu. Hér er verið að hóta fólki sem er ólaunað í stjórn frjálsra íslenskra félagasamtaka og sem er að tjá skoðun á máli sem er engan veginn nálægt einhverjum öfgum í stjórnmálum, heldur hugmynd um að Ísland taki þátt sem fullgildur aðili í fjölþjóðasamtökum sem við höfum meira og minna verið í í 30 ár. Þetta er venjulegt fjölskyldufólk á ýmsum aldri. Svo kemur þessi líflátshótun undir mynd af þeim! Og greinilega einhver hugmynd um samfélag sem tekur fólk af lífi „fyrir gróf landráð“ (ef það leyfir sér að hafa lögmæta og öfgalausa skoðun á alþjóðasamstarfi Íslands).“

Myndin sem um ræðir:

Andstæðingar taki af skarið

Magnús vill að andstæðingar aðildar Íslands að Evrópusambandinu, nefnir hann Björn Bjarnason og Guðni Ágústsson, taki af skarið um svona málflutning. Vísar hann svo í pistil Kolbrúnar Bergþórsdóttur á Eyjunni um helgina.

Sjá pistil: Hræðslan við 29. ágúst

„Ég geri eiginlega þá kröfu til þessara manna að þeir taki af skarið og kveði uppúr með það að svona málflutningur sé ekki í lagi í lýðræðisríki.“

Magnús dregur í efa að þessi Hjalti læknir sé raunveruleg persóna en eitthvað sé að baki athugasemdinni:

„Hún verður ekki til í tómarúmi. Og á því bera áberandi einstaklingar ábyrgð, sem þeir verða að axla eins og menn,“ segir hann.

„En svo það sé sagt þá munu líflátshótanir ekki draga kjarkinn úr okkur í Evrópuhreyfingunni og öðrum þeim sem taka slaginn fyrir því að þjóðin segi JÁ við þeim tækifærum sem felast í því að taka aftur upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Áfram Ísland!“

Björn segir þetta furðulegt hjá Magnúsi:

„Þetta er furðuleg grein hjá formanni Evrópuhreyfingarinnar.Ég bendi honum á þetta: bjorn.is/dagbok/hvad-vard-um-rokin og bið hann auk þess að nefna eitt dæmi því til stuðnings að ég ýti undir hræðslu eða öfgar með því sem ég segi um þessi mál.“

Hannes: Dettur ekki í hug að væla opinberlega yfir brjálæðingum

Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði, segir í athugasemd að auðvitað sé enginn „Hjalti læknir“ til og færsla Magnúsar sé væl: „Hvers konar rugl er þetta? Þú ert eins og prinsessan á bauninni. Það eru alls konar brjálæðingar, sem reyna að hringja í mig og senda mér nafnlaus bréf og svo framvegis, en mér dettur ekki í hug að væla yfir því opinberlega.“

Magnús svarar honum og segir að það sé skylda hans að vekja athygli á líflátshótunum sem þessum:

„Það er eitthvað á bakvið þetta og ef þú lest ummælin, t.d. sem Kolbrún vitnar í í sinni grein, þá kalla þau fram svona hluti frá fólki sem er í slæmu jafnvægi. Og slíkt fólk getur líka framkvæmt það sem það er að blaðra, eins og dæmi eru því miður um. Á því eiga menn sem vilja láta taka sig alvarlega í opinberri umræðu að axla ábyrgð,“ segir Magnús og bætir við:

„En mér þykir raunverulega leiðinlegt að heyra að þú sitjir undir svona líka Hannes. Ég hef tekið eftir því hvernig er komið fram við þig á samfélagsmiðlum og finnst það ákaflega ómaklegt og oft mjög ósmekklegt.“

„Inni í fundarherberginu sátum við með Anthony Crosland, nýjum utanríkisráðherra, en Callaghan var þá orðinn forsætisráðherra. Andrúmsloftið var fremur stirt. Tvær eða þrjár undirnefndir voru skipaðar sem funduðu hver í sínu horni. Þetta gekk þolanlega, en mér þóttu bresku samningamennirnir smásmugulegir. Þegar við hittum Crosland aftur sögðum við honum að þetta væru alltof miklir embættismenn. Hann tók undir þau sjónarmið að verið væri að eyða tímanum í karp um aukaatriði. Hann skildi að þetta myndi bara tefja farsæla lausn málsins. Til að gera langa sögu stutta tókust samningar og voru undirritaðir. Við gerðum nokkrar tæknilegar breytingar, en féllum aldrei frá meginkröfunni um að Bretar hyrfu út fyrir 200 mílurnar.“

Þessi frásögn er úr viðtali mínu við Guðmund H. Garðarsson alþingismann sem birtist í endurminningum hans, Maður nýrra tíma, sem út komu fyrir tæpum níu árum. Guðmundur var þá einn eftirlifandi af samningamönnunum um útfærslu efnahagslögsögunnar í 200 sjómílur en síðastliðinn mánudaginn var liðin hálf öld frá undirritun samninganna við Breta í Ósló.

Skýr markmið

Útfærslan í 200 mílur hafði verið aðalstefnumál Sjálfstæðisflokksins í alþingiskosningunum 1974. Flokkurinn vann þá glæsilegan sigur og hlaut 42,7% atkvæða á landsvísu og alls átta menn kjörna í Reykjavík. Þeirra á meðal var Guðmundur H. Garðarsson, formaður Verslunarmannafélags Reykjavíkur og blaðafulltrúi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna.

Stjórnarmyndunarviðræðurnar tóku tvo mánuði og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks settist að völdum 28. ágúst 1974 undir forsæti Geirs Hallgrímssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins. Eitt helsta markmið stjórnarinnar að fá viðurkenningu annarra þjóða á því að landgrunn Íslands og hafsvæðið yfir því væri hluti af íslensku yfirráðasvæði og að tryggja óskorað forræði þjóðarinnar yfir því.

 Í samræmi við þá stefnu gaf Matthías Bjarnason sjávarútvegsráðherra út reglugerð 15. júlí 1975 um útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur frá og með 15. október sama ár. Þegar reglugerðin tók gildi flutti Geir Hallgrímsson ávarp til þjóðarinnar og sagði meðal annars: „Annað hvort munum við semja til sigurs eða það verður okkar hlutskipti að berjast til sigurs.“

Framundan voru gífurleg átök.

Óbilgirni Breta

Ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar beitti öðrum aðferðum í baráttu sinni fyrir útfærslu fiskveiðilögsögunnar en fyrri stjórn. Meiri breidd var í aðkomu og framkvæmd. Þegar í upphafi var komið á laggirnar viðræðu- og samninganefnd. Hana skipuðu Einar Ágústsson utanríkisráðherra, Matthías Bjarnason sjávarútvegsráðherra, Þórarinn Þórarinsson, formaður þingflokks framsóknarmanna, og Guðmundur fyrir hönd þingflokks sjálfstæðismanna, en þeir Þórarinn og Guðmundur áttu báðir sæti í utanríkismálanefnd Alþingis. Bresk samninganefnd kom hingað til fundar í nóvember 1975, en í forsæti hennar var Roy Hattersley aðstoðarutanríkisráðherra, sem enn lifir í hárri elli. Gefum Guðmundi orðið:

„Roy Hattersley sýndi mikið óþol á samningafundinum í Ráðherrabústaðnum. Hann var greinilega illa upplýstur um alvarleika málsins og hafði fengið ranghugmyndir um svigrúm til hugsanlegra samninga. Hann setti meðal annars fram hugmyndir um árlegar veiðiheimildir breskra togara innan 200 sjómílna fiskveiðilögsögunnar sem voru ekki í neinum tengslum við raunveruleikann. Með ljúfmennsku og kurteislegri framkomu Einars Ágústssonar utanríkisráðherra var Hattersley algjörlega afvopnaður. Hattersley rauk héðan í burtu sár og reiður. Segja má að þessi neikvæða nálgun Breta á fyrstu stigum málsins hafi ráðið úrslitum um forkastanlega framkomu bresku ríkisstjórnarinnar næstu misserin.“

Vestur-Þjóðverjar gefa eftir

Mun betur gekk í viðræðum við Vestur-Þjóðverjana. Þar skipti máli að Guðmundur hafði verið nemandi við Kílarháskóla og karfasérfræðingurinn Jakob Magnússon var sömuleiðis þýskmenntaður og kvæntur þýskri konu. Tengsl Guðmundar við þýska stjórnmálamenn komu sér líka vel á bakvið tjöldin við að ljúka samningaviðræðunum. Þá hafði Gunnar Thoroddsen iðnaðarráðherra verið í Þýskalandi fyrir stríð en hann hélt utan með nefndinni í stað Matthíasar Bjarnasonar sjávarútvegsráðherra. Öll þessi tengsl skiptu máli, ekki hvað síst reynsla og þekking Gunnars. Þó svo að Vestur-Þjóðverjar ættu ekki jafnmikilla hagsmuna að gæta og Bretar var grundvallaratriði að ná samningum við þá fyrrnefndu, því það skildi Bretana eina eftir. Guðmundur segir svo frá:

„Eftir að við höfðum snætt kvöldverð að loknum löngum samningafundum í Bonn kom ungur fulltrúi í viðræðunefnd Vestur-Þjóðverja að máli við mig einslega og segir: „Það kom sendimaður frá Lundúnum í gær til okkar og hann var með eina ósk: Að við skrifuðum ekki undir neinn samning við Íslendinga, fyrr en séð væri hvernig niðurstaðan yrði hjá Bretum. Meira sagði Þjóðverjinn ekki við mig, en horfði á mig stundarkorn eins og til að fullvissa sig um að ég skyldi hvaða skilaboð voru hér undirliggjandi: Vestur-Þjóðverjar höfðu ákveðið að semja við okkur óháð afstöðu Bretanna.“

Guðmundur sagði Gunnari, Einari og Þórarni frá samtalinu. Þeir voru sammála um að ráða orðin þannig að Vestur-Þjóðverjar væru tilbúnir til samninga og því rétt að halda uppi ítrustu kröfum. Morguninn eftir héldu samningaviðræður áfram og úr varð að sérfræðingar beggja landa settust niður afsíðis. Hans G. Andersen þjóðréttarfræðingur kom til íslensku samninganefndarinnar klukkustund síðar. Hann lokaði dyrunum og sagði: „Ég hefði aldrei trúað því að hægt væri að komast svona langt á frekjunni. Þeir samþykktu bara allt saman!“ Einari Ágústssyni varð þá að orði: „Það er bara kominn samningur! Nú hringi ég í Geir Hallgrímsson.“

Samkomulag við Vestur-Þjóðverja var undirritað 28. nóvember 1975. Þar með var vígstaða Bretanna orðin snöggtum verri. Þeir voru nú eina NATO-ríkið sem stóð í deilum við Íslendinga. Lyklunum var snúið Íslendingum í hag. Samkvæmt því var unnið áfram. Aldrei var efast um að sigur ynnist að lokum og aldrei kvikuðu stjórnarflokkarnir frá settu marki.

Merkustu atburðir lýðveldissögunnar

Bretar féllust á 200 mílna fiskveiðilögsögu Íslendinga og fengu takmarkaðar veiðiheimildir til 1. desember 1976. Deilunni lauk með fullnaðarsigri Íslendinga. Það var sólskin í Ósló 1. júní 1976. Mikill gleðidagur fyrir alla Íslendinga og ekki síður ánægjulegur dagur fyrir Oddvar Nordli forsætisráðherra og Knud Frydenlund utanríkisráðherra. Nokkrum mánuðum síðar tilkynntu Norðmenn að þeir myndu færa sína lögsögu út í 200 sjómílur.

Eins og áður sagði var Matthías Bjarnason sjávarútvegsráðherra á þessum tíma. Hann lést í febrúar 2014. Misserin á undan hafði ég átt við hann löng viðtöl sem hann vildi gjarnan að kæmu út á bók en ekki hefur orðið að því. Mér er eftirminnileg í þessu sambandi frásögn hans af heimsókn sinni til Ráðstjórnarríkjanna nokkru eftir undirritun samningsins við Breta. Sú ferð var ævintýraleg, meðal annars heimsóttar framandi slóðir Miðasíulýðveldanna og honum veittar í meira lagi höfðinglegar móttökur áður en sest var að samningaborði í Kremlarhöllum. Sovétmenn fóru fram á varanlegar aflaheimildir innan íslenskrar lögsögu. Matthías barði í borðið: Landhelgisbaráttan hefði verið barátta Íslendinga fyrir efnahagslegu sjálfstæði sínu. Varanlegar veiðiheimildir Rússa eða annarra þjóða kæmu ekki til álita.

Í áramótaávarpi sínu 1977 sagði Geir Hallgrímsson meðal annars:

„Yfirráðin okkar yfir 200 mílna fiskveiðilögsögu er staðreynd — ævintýralegustu og örlagaríkustu tímamót í sögu íslensku þjóðarinnar eftir sjálfa lýðveldisstofnunina. Efnalega eigum við hér eftir enga afsökun, ef okkur tekst ekki að sjá sjálfum okkur farborða, þótt auðvitað sé við margvíslegan efnahagsvanda að glíma eftir sem áður.“

Þau orð eiga enn við.

Allar götur síðan hafa menn þrefað um verðtrygginguna, en ekkert breytist. Verðtryggingin var sett á með lögum og ef menn eru ósáttir er þá ekki hægt að breyta þessum lögum eða hreinlega fella þau úr gildi? Af hverju er það ekki gert? Veit það ekki.

Nú hafa ráðamenn enn og aftur gefist upp á efnahagsstjórninni og ákveðið að biðja þjóðina um umboð til að útvista henni til hagfræðinga í Brussel með von um að þeir geti komið skikki á óstýrilátt, íslenskt hagkerfi og hugsa sem svo: Ef við getum losað okkur við þessa helv…. krónu og tekið upp evru þá eru öll okkar efnahagsvandamál endanlega úr sögunni. Mér skilst hins vegar að til þess að geta tekið upp evru þurfum við fyrst að koma skikki á verðbólguna og vextina, halda þeim stöðugum við ákveðið viðmið í a.m.k. 2 ár. Ef við getum gert það til þess að taka upp evru, af hverju erum við ekki búin að því fyrir löngu? Veit það ekki.

Jú, annars, við þurfum víst að breyta s.k. vinnumarkaðsmódeli. Fjármálaráðherra til 10 ára og núverandi framkvæmdastjóri atvinnuvegasamtaka var loks að fatta þetta og benda á að til að koma böndum á verðbólguna, verðbólguvæntingarnar, undirliggjandi verðbólgu, kjarnaverðbólgu og verðbólgu án húsnæðisliðar þurfi að breyta vinnulöggjöfinni. Lög um stéttarfélög og vinnudeilur eru frá 1938. Um leið þurfi að auka valdheimildir ríkissáttasemjara þannig að hlutverk hans verði annað og meira en að skaffa deiluaðilum fundaraðstöðu og baka ofan í þá vöfflur. Af hverju er það ekki gert? Veit það ekki.

Andstæðingum ESB aðildar er tíðrætt um fiskveiðiauðlindina. Svona okkar á milli er mér andsk….. sama um þessa blessuðu fiskveiðiauðlind. Það er ekki eins og ég geti labbað niður á bryggju, keypt mér bát og farið að veiða úr „sameign þjóðarinnar,“ því fyrst þarf ég að leigja eða kaupa aflaheimildir af einhverjum manni fyrir austan fyrir morð fjár.

Þingmanni einum, sem eitt sinn stýrði einu stærsta fyrirtæki landsins og setti það nánast á hausinn, er mjög í nöp við þetta fiskveiðistjórnunarkerfi og ofurhagnað og arðgreiðslur eigenda útgerðanna og sérstaklega þá ósvinnu að fjárfesta arðinum í óskyldum rekstri. Hvað á maðurinn við? Í hverju eiga menn að fjárfesta? Miðaldaköstulum á meginlandinu eða 800 fermetra frístundahúsum á Vesturlandi eins og útrásarvíkingarnir upp úr síðustu aldamótum? Þetta fiskveiðistjórnarkerfi var sett á með lögum. Ef menn eru ósáttir við kerfið af hverju breyta þeir ekki lögunum? Veit það ekki.

Það eina sem ég veit er að allt, sem hér hefur verið upp talið, er mannanna verk. Ef menn eru ósáttir þá vinda þeir sér í að lagfæra það sem miður hefur farið. Það mun krefjast vandaðs undirbúnings, yfirlegu og mikillar vinnu. Ætli það sé ekki þar sem hundurinn liggur grafinn?

Bestu kveðjur úr óbærilegum léttleika tilverunnar.

Mogginn varð blað allra landsmanna með því að opna blaðið fyrir öllum skoðunum. Það skildi hin flokksblöðin eftir í rykmekki, þau visnuðu á meðan Mogginn blómstraði. Þegar best lét var staðfestur áskrifendafjöldi Morgunblaðsins samkvæmt mælingum 55.500. Þá var mannfjöldi á Íslandi ríflega 200 þúsund manns. Ef Morgunblaðið hefði haldið sínum hlut væru áskrifendurnir í dag um 100 þúsund, enda slagar þjóðin hátt í 400 þúsund manns.

Áskrifendafjöldinn hefur hins vegar skroppið saman og nú eru innan við 10 þúsund manns með áskrift að Morgunblaðinu alla daga vikunnar. Þetta er í raun tíundi hluti þess sem var þegar best lét. Hvernig fór þetta svona? Hvað gerðist á Mogganum sem gerði þjóðina afhuga honum?

Orðið á götunni er að engin ein ástæða sé fyrir þessari hnignun blaðsins, sem eitt sinn var blað allra landsmanna. Matthías og Styrmir komust á aldur og hættu. Svo komu nýir eigendur og ritstjórnarstefnan breyttist. Svo var Davíð Oddsson ráðinn ritstjóri og áskrifendafjöldinn hrundi. Mogginn varð grímulaust áróðurstæki fyrir eigendur sína, stórútgerðina í landinu, og áskrifendur flúðu áfram. Margir töldu Davíð helsta vandamál Moggans.

Nú er Davíð horfinn af velli og orðið á götunni er að hann kunni að hafa verið hafður fyrir rangri sök. Davíð hafi alls ekki verið helsta vandamál Moggans. Mögulega hafi hann verið rödd skynseminnar inni á ritstjórn Morgunblaðsins. Nú vaði þar uppi hver fáráðlingurinn á fætur öðrum, skrímsladeild Sjálfstæðisflokksins hafi tekið öll völd, í raun sé Morgunblaðið orðið eins og óritstýrður fjölmiðill, engu skárri en samfélagsmiðlar.

Þrátt fyrir áratugahnignun Morgunblaðsins hefur blaðið fram til þessa haldið í hefð Matthíasar og Styrmis um að hleypa öllum skoðunum að í blaðinu. Á leiðaraopnu hafa stjórnmálaflokkarnir, sem sæti eiga á Alþingi, fengið að birta reglulega pistla frá sínu besta fólki. Meðal annars hefur Dagur B. Eggertsson birt reglulega pistla á vegum Samfylkingarinnar.

Dagur hefur verið einhver rökfastasti og öflugasti talsmaður þess að hagsmunum Íslands sé betur borgið með aðild að ESB en að landið standi utan sambandsins. Nú er fram undan þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort Ísland skuli taka upp að nýju aðildarviðræður við ESB. Ekki hefur farið fram hjá nokkurri manneskju að andstæðingar aðildar eru algerlega að missa sig og eru á yfirsnúningi í því að reyna að sannfæra þjóðina um að rétt sé að segja nei. Þá gerist það allt í einu að Morgunblaðið tilkynnir Degi B. Eggertssyni að ekki verði birtar fleiri greinar frá honum á leiðarasíðu blaðsins.

Orðið á götunni er að þetta eitthvert grófasta dæmið um ritskoðun á Íslandi frá því Davíð Oddsson ætlaði að leggja fram fjölmiðlafrumvarp sitt með ákvæði um að sérstök nefnd undir forsjá hans sjálfs skyldi ákveða hverjir fengju að reka fjölmiðla á Íslandi og hverjir ekki. Á endanum lagði hann fram frumvarp sem bannaði í raun pólitískum andstæðingum hans að eiga dagblað. Það fór eins og það fór og varð hans pólitíski banabiti.

Orðið á götunni er að þetta sé alls ekki í fyrsta sinn núna á síðustu mánuðum sem yfirstjórn Morgunblaðsins ritskoðar efni. Kolbrún Bergþórsdóttir var einn allra vinsælasti pistlahöfundur Morgunblaðsins og átti sér dyggan aðdáendahóp sem las ávallt hennar pistla sem birtust á öftustu síðu Sunnudags Moggans. Kolla hefur hins vegar sínar skoðanir og liggur ekki á þeim. Hún var rekin og vinnuframlag afþakkað á uppsagnarfresti þegar borgarstjórnarkosningar voru fram undan. Ekki tilviljun. Mogginn og eigendur hans þola greinilega ekki aðrar skoðanir en þær sem falla að skoðunum skrímsladeildar Sjálfstæðisflokksins og Miðflokksins.

Orðið á götunni er að af sé það sem áður var, er Morgunblaðið var blað allra landsmanna. Nú er blaðið í raun orðið óritstýrður áróðurssnepill auðmanna og einangrunarsinna, ómerkilegur samfélagsmiðill, álíka áreiðanlegur og prívatsamfélagsmiðill Donalds Trumps.

Sjá frétt: Ísfélagið missir vigtunarleyfi í hálft ár

Heimildarmenn Eyjunnar sem þekkja til á Langanesi segja að eftir að vigtunarleyfið var afturkallað hafi afli af bát Ísfélagsins endurvigtaður af Fiskmarkaði Þórshafnar, þaðan er aflinn sendur í vinnslu. Samkvæmt fyrirtækjaskrá Skattsins er stjórnarmaður og raunverulegur eigandi þess Stefán Friðriksson, forstjóri Ísfélagsins.

Ákvörðunin íþyngjandi

Ákvörðun Fiskistofu hefur vakið mikla athygli þar sem talað er um að „átt hafi verið við vigtina“ með þeim afleiðingum að hún vigtaði alltaf um 6 til 7 prósentum minna en aðrar vigtir.

Ísfélagið fór fram á aðra rannsókn á málinu til að hægt sé að koma sjónarmiðum fyrirtækisins á framfæri. Þá sé ákvörðunin um að afturkalla vigtunarleyfið íþyngjandi fyrir Ísfélagið: „Fyrirhuguð stjórnvaldsákvörðun Fiskistofu telst verulega íþyngjandi fyrir Ísfélagið, auk þess sé deilt um málsatvik, þ.á.m. forsendur fullyrðinga Fiskistofu sem eru ekki alls kostar ljósar,“ segir í athugasemdum Ísfélagsins til Fiskistofu.

Pistlahöfundur hefur staðið í þeirri bjargföstu trú að 29. ágúst næstkomandi verði kosið um það hvort íslenska þjóðin vilji hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið. Hún hefur kosið að halda sig við þá skoðun að þjóðaratkvæðagreiðslan snúist einmitt um það, enda veit hún mætavel hvað mun standa á kjörseðlinum. Hún verður þó að viðurkenna að stundum hefur hún orðið ringluð og hugsað með sér hvort það geti verið að hún sé að misskilja eitthvað.

Hún fylgist með þjóðfélagsumræðunni og það hefur ekki farið fram hjá henni hversu margir tala eins og landsmenn séu þann 29. ágúst að fara að kjósa um það hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið. Meðal þeirra sem tala á þennan veg eru þrautþjálfaðir stjórnmálamenn, núverandi og fyrrverandi, sem tilheyra flokkum sem nú eru í stjórnarandstöðu.

Auk „the usual suspects“ í stjórnarandstöðunni sem haga málflutningi sínum á þennan einkennilega hátt má til dæmis nefna ráðherrana fyrrverandi Björn Bjarnason og Guðna Ágústsson sem draga ekkert af sér í hræðsluáróðri. Rétt er einnig að nefna Hjört J. Guðmundsson alþjóðastjórnmálafræðing, en hann er maðurinn sem einhverjir kalla Íslandsmeistara í andstöðu við Evópusambandið. Hann mun hafa skrifað rúmlega sextíu greinar á fimm mánuðum þar sem hann varar ákaft við sambandinu.

Óttinn við aðild Íslands að Evrópusambandinu skín í gegnum skrif þessara manna, stjórnarandstöðunnar og ótal félaga þeirra. Þessi hópur má ekki til þess hugsa ógrátandi að þjóðin fái að kjósa um viðræður, sem jafngilda engan veginn aðild.

Það er erfitt að taka mark á þessum einstaklingum í því mikla tilfinningauppnámi sem þjakar þá svo mjög og mun einungis færast í aukana á næstu vikum og mánuðum. Þeim er örugglega meinilla við að þeim sé bent á að taka Dag B. Eggertsson sér til fyrirmyndar í málflutningi sínum. Sá góði þingmaður Samfylkingarinnar er ætíð yfirvegaður og málefnalegur í umræðum og skrifum um Evrópusambandið. Hann veit greinilega um hvað hann er að tala en það sama er varla hægt að segja um ansi marga andstæðinga Evrópusambandsins hér á landi, sem tala og skrifa af svo áberandi heift að illmögulegt er að taka mark á þeim.

Vanstillingin í málflutningi fjölmargra þeirra sem hræðast já-ið getur tekið á sig stórfurðulegar myndir. Guðni Ágústsson lét hafa eftir sér: „Við viljum verja fullveldið og Ísland og fjallkonuna okkar. Og segjum nei. Stattu vörð um fjallkonuna fríðu, láttu ekki nauðga henni.“

Guðni er greinilega tilfinningaríkur maður, en með orðum sínum er hann ekki að gera sjálfum sér greiða. Menn sem tala á þennan hátt þurfa greinilega að róa sig, sennilega í langan tíma, áður en þeir geta náð áttum á ný.

Þeir sem berjast fyrir nei-inu 29. ágúst ættu að geta komið þeirri skoðun sinni á framfæri án tryllingslegs hávaða og hræðsluáróðurs og líka án þess að bulla. Það er fullkominn óþarfi að tala og skrifa eins og þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst jafngildi því að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu segi þjóðin já.

Ef þjóðin segir nei þá nær málið ekki lengra. Ef þjóðin segir já þá getur þessi hópur tekið upp þá iðju að æpa og skrækja um hætturnar sem bíða okkar verði af aðild. Það er alltof snemmt núna og er farið að þreyta marga landsmenn sem hrista höfuðið yfir þessum taugaveiklislega hávaða og hætta að hlusta vegna þess að þeir vilja fá frið.

Eigi að miða við hávaða og læti þá má vel segja að andstæðingar aðildar Íslands að Evrópusambandinu hafi yfirhöndina í umræðum um þjóðaratkvæðagreiðsluna í ágúst. Þetta er að stórum hluta fólk sem er furðulega æst og nánast tryllt af hræðslu við að þjóðin kunni að setja X við já-ið. Já-i sem byggist á því að kanna hvað sé í boði og hvort til verði samningur sem feli í sér betri lífskjör fyrir landsmenn. Það hljóta að teljast fréttir til næsta bæjar ef andstæðingar inngöngu Íslands í Evrópusambandið eru á móti betri lífskjörum.