“Joh, boven de poolcirkel. Daar is het toch de hele dag donker! Om nou de hele dag in het donker te zitten voor dat noorderlicht.” Manlief heeft wel een punt bedenk ik mij, maar op de foto’s van de reisorganisatie zaten mensen op een boot die vaart in het volle licht. De mensen op de foto hebben zelfs geen handschoenen aan, dus hoe erg kan het daar zijn. Eind januari in Noorwegen, boven de poolcirkel? Ik zoek het op en kom tot de ontdekking dat het er dan al bijna net zo lang licht is als bij ons. Het verhaal op de website van de reisorganisatie ken ik inmiddels bijna van buiten. Er is een Britse fotograaf die is getrouwd met een Noorse en samen zorgen ze voor de ultieme vakantiebeleving bestaande uit niet hoeven koken, geen boodschappen hoeven doen, boottocht op zoek naar walvissen en zeearenden, sneeuwschoenwandelingen, vrije dagen (vrije dagen!!!) en de grote verleidelijke kans op noorderlicht. Nu ik het daglichtprobleem heb ondervangen regel ik in één moeite door de verzorging van kinderen, beesten en huis en het overnemen van mijn hardlooptrainingen. Voor de zekerheid lees ik de reviews over gasten van het echtpaar. Wanneer ik de klacht lees van een Brit dat hij drie dagen op rij garnalen te eten heeft gekregen ben ik helemaal om. Garnalen, drie dagen verse garnalen! Die halen ze daar vast met hun blote handen uit het fjord. Ik boek voor twee personen, manlief gaat mee. Hij lust ook garnalen, dat moet goed komen. De blote handen zitten mij nog wat dwars en ik verdiep mij in de temperaturen die in Vesteralen gebruikelijk zijn. Dat blijkt diepvrieskou te zijn. Maar hé daar kun je je op kleden. Ik koop wanten met ritsjes die ik kan openritsen wanneer ik mijn camera wil kunnen bedienen. Bij min 8 geen overbodige luxe. Nog drie nachtjes slapen.

Voor wie precies wil weten waar de reis naar toe gaat: https://www.voigt-travel.nl/noord-noorwegen/actief/noorderlichtweek-vesteralen 

‘Geef mij die tas maar’, biedt Dianne aan. Intussen heeft Ria de deken waar ze samen met Josine en Dianne op zat al opgevouwen. Ik ben met drie wijkverpleegkundigen op stap voor het maken van foto’s en de zorg gaat hen als vanzelf af. Tijdens het maken van de foto’s trouwens ook. Het ziekenhuis belt voor een overdracht en de betrokken cliënt krijgt tijdens de fotoshoot nog antwoord.

Josine Breukink, Ria Teunissen en Dianne van Hussel zijn de wijkverpleegkundigen van de vier thuiszorgteams in Hengelo (gld) en Keijenborg van Sensire Achterhoek. Ieder team bestaat uit een wijkverpleegkundige een ziekenverzorgende en een verzorgende. Josine, Ria en Dianne zijn van deze teams het eerste aanspreekpunt.

Josine, Ria en Dianne

‘Wij zijn de poortwachters’ legt Ria uit. ‘Naast de huisarts zijn wij de eersten die professionele zorg kunnen regelen voor wie dat nodig heeft.’ Alle drie zijn ze trots op de zorg die ze kunnen bieden en op hun creativiteit om mensen plezier in het leven te laten houden of weer te laten krijgen. Zo was er de vrouw van 80 die na een ziekenhuisopname zorg nodig had in het verpleeghuis maar heimwee had en terug naar huis wilde. Ze at door de heimwee bijna niet meer en werd steeds hulpelozer. ‘Haar dochter kan haar echt niet in huis nemen maar toen kwam ik er achter dat de vrouw een vriend had in het dorp die haar graag in zijn huis wilde laten wonen. Dan was hij minder alleen en zij kon weg uit het verpleeghuis’, vertelt Dianne. ‘We hebben met vriend, dochter en mevrouw zelf alles op een rijtje gezet. Er kwam een bed in de huiskamer. De diëtiste hielp met een plan voor betere voeding. In begin kwam ons thuiszorgteam zes keer per dag langs en nu na een paar maanden kan ze alweer met maar één bezoek per dag van ons toe’.

Alle drie de wijkverpleegkundigen komen er tijdens ons interview een paar keer op terug. De toegevoegde waarde van het in huis hebben van gespecialiseerde verpleegkundigen, therapeuten en diëtisten. We versterken elkaar, we bundelen onze krachten en door de korte lijnen kunnen mensen langer thuis blijven of eerder terug naar huis. ‘ Wij hebben bijvoorbeeld een gespecialiseerd team dat inzetbaar is voor alle veertien thuiszorgteams van Sensire. Zij verzorgen de cliënt hierbij de eerste keren en leren de wijkverpleegkundige van het thuisteam hoe deze werkzaamheden juist uitgevoerd moeten worden. Wij zijn generalisten’, legt Ria uit,’wij kijken naar de mensen in hun geheel, maar wanneer er heel specifieke zorg nodig is kunnen we gelukkig van de specialisten in onze organisatie gebruik maken.’

De zorgteams maken ook gebruik van specialisten buiten de organisatie. Er zijn speciale spreekuren met de oncologieverpleegkundige en de verpleegkundigen van de long- of cardiologieafdeling van het ziekenhuis. Het liefst op zo’n manier dat er geen gereis aan te pas komt. Daarvoor is de inzet van iPads een uitkomst. ‘Dat bestaat alweer een paar jaar’, vertelt Josine, ‘als iemand dat wil dan regelen wij een iPad. Daarmee kan de cliënt beeldbellen met ons of een gespecialiseerd verpleegkundige die spreekuur heeft. Wij kunnen er foto’s van een wond mee maken en deze ter beoordeling naar de arts sturen. Via een speciale app kunnen mensen zelf een vragenlijst invullen, bloeddruk en gewicht meten en dit versturen. Bij afwijkingen krijgt de hartfalenverpleegkundige automatisch bericht. Daar hebben ze ons helemaal niet meer bij nodig.’

‘Maar ik heb er ook met een vaste cliënt van mij gezellig mee kunnen bijpraten’ ,vult Dianne enthousiast aan, ‘hij gaat regelmatig naar het ziekenhuis in Nijmegen en daar ga je niet zo makkelijk even naar toe. Dankzij de iPad kan ik dan met hem praten en kan hij mij laten zien hoe hij er bij ligt in zijn kamertje.’ Uiteindelijk gaat het daar bij alle drie om. Het contact met de mensen. ‘We verdelen het werk zo dat iedereen doet wat bij haar past’, vertelt Josine,’de één houdt van de techniek in de zorg en kun je een plezier doen met een technische handeling als een infuus. De ander heeft erg veel geduld en weet veel te bereiken met een dementerende. Maar wat je wil is mensen in balans brengen, niet alleen naar de ziekte te kijken maar naar de mens daar achter.

‘Dementie zal steeds meer gaan voorkomen nu er steeds meer vergrijzing is. Wij zijn de enige teams die in overleg met de huisartsen al gesprekken hebben met mensen en hun naasten nog voor er zorg nodig is’, legt Ria uit, ‘dat is mooi, je signaleert heel tijdig zaken en voorkomt zo crisissituaties zodat mensen nog langer zelfstandig kunnen blijven.’

‘We bouwen stapje voor stapje het contact op met dementerenden’, vertelt Josine. ‘Kennis maken en regelmatig een kopje koffie komen drinken. Op verschillende momenten van de dag langs gaan zodat je je een goed beeld vormt van wat iemand nog kan. Ik was pas bij iemand die naar het koffieapparaat stond te kijken. Wat doet u? vroeg ik. Ik wacht tot het bruin wordt, zei de vrouw. Ze kon al helemaal geen koffie meer zetten. Doordat we regelmatig langs kwamen kende ze ons en liet ze ons helpen toen ze wel lichamelijke klachten kreeg. Bovendien moet je altijd vragen hoe iemand heeft geleefd. Je kunt wel ineens een dementerend persoon onder de douche zetten maar die heeft zichzelf misschien altijd bij de wasbak gewassen met een washandje. Zo iemand dwing je niet om het ineens anders te doen.’

Sensire heeft in Hengelo ook een unieke samenwerking met de huisartsen. In opdracht van de huisarts voeren we gesprekken met ouderen en hun naasten nog voor er zorg nodig is’, legt Ria uit, ‘dat is mooi, je signaleert heel tijdig zaken en voorkomt zo crisissituaties zodat mensen nog langer zelfstandig kunnen blijven.’

‘Het gaat er niet om dat je zoveel mogelijk uit handen neemt’, vult Josine aan, ‘je wilt juist mensen zoveel mogelijk zelf laten bepalen en doen. Het liefst gaan we al bij hen op bezoek voor ze vanuit het ziekenhuis of een revalidatiekliniek weer naar huis gaan. Een warme overdracht noemen we dat. Niet via email of op papier, maar zelf de mensen zien en spreken en ze zélf laten bepalen wat ze graag willen.’

Dianne is trots op de creativiteit die zijzelf maar ook de cliënten en hun omgeving laten zien. ’De wijkverzorging en zorg zitten in de basisverzekering, maar alles wat verder nodig is kan niet iedereen zomaar betalen. Wij kennen de wijken inmiddels zo goed dat we vaak al weten wie wel kan helpen. Is er een buurman handig met tegels zetten, dan vragen wij hem om te helpen om een douchebak te plaatsen met een deurtje er in zodat mensen makkelijk de douche instappen. Of je komt op bezoek en dan heeft een handige zoon van steigerbuizen een prachtige handsteun gemaakt. En is er geen geld voor een douchestoel dan werkt een plastic tuinstoel ook prima.’

‘We hebben pas bij een oude man het bed in zijn nieuwe huis verplaatst’, Dianne kijkt tevreden terug op die simpele beslissing. ‘Hij viel steeds uit bed en toen bleek dat hij vroeger altijd aan de andere kant van het bed uit bed stapte, die routine was hij kwijt en daardoor viel hij. Door het bed te verplaatsen kon hij weer op de vertrouwde manier uit zijn bed stappen en viel hij niet meer.’

‘Je luistert, je vraagt door en je bekijkt alles breed. En we hebben een motto ‘zorgen dat, niet zorgen voor’, want als de douche vies is kan ik die wel schoonmaken voor meneer of mevrouw maar wie doet dat dan de volgende keer? Ik heb inmiddels wel leren vragen en durven vragen aan de omgeving om hulp te geven. We geven ook zorg aan stervende mensen en bereiden de omgeving voor op wat komen gaat. We draaien er niet omheen maar benoemen het stervensproces. We vragen naar wat zij belangrijk vinden.

Na afloop van ons interview bezoek ik samen met Josine een cliënt. De vrouw is 93 jaar en woont nog zelfstandig. Josine zit met haar armen over elkaar terwijl de vrouw zelf haar peer schilt. Ze praten samen over de kinderen en het leven dat mevrouw inmiddels heeft geleefd. Voorzichtig haalt ze het mesje langs de peer. ‘Zo lang ik het zelf kan doen wil ik zelf doen’, constateert ze droog. Tevreden kijkt ze naar haar geschilde peer. Ik bewonder haar handen.

Winkelier zijn in een krimpregio in een dorp met 10.000 inwoners. Hoe maak je van je winkel een succes en blijf je overeind in moeilijke periodes. Dit interview met Yvonne Dammer van Capuchon Fashion is het tweede in een serie over winkeliers en ondernemers in het Gelderse dorp Hengelo. Ik ben dochter van een drogist en achter de winkel opgegroeid. Ik ben geïnteresseerd in winkeliers en kleine ondernemers. Hoe overleven ze en welke keuzes maken zij daarvoor? Ik schrijf en maak foto’s. Daarmee maak ik een ondernemersportret.

‘Jeans loopt als een rode draad door mijn leven. Daar kan ik echt gelukkig van worden. Mooie jeans die lekker zit en waar je je goed in voelt’. Yvonne Dammer is eigenares van kledingwinkel Capuchon in Hengelo (gld) en herinnert zich nog goed dat er een tijd was zonder jeans.

Als twaalfjarig meisje woonde ze in Heemstede en zocht samen met een vriendje een winkel waar een LOIS of Levi’s broek te koop zou zijn. ‘We wisten echt niet waar we dat konden vinden, in heel de nabije stad Haarlem was er geen broek te vinden. Je liep toen nog in van die ribbroeken en als die te kort werden naaide je moeder er een strook van bloesemstof onder bij de pijpen aan. Natuurlijk wilde ik liever jeans. Die waren mooi en stoer. Pas toen ik veertien was mocht ik met een vriend naar Amsterdam. Gingen we naar de Kalverstraat. Alleen maar spijkerbroeken! Dat had je in Haarlem helemaal niet. De broek die ik toen kocht heb ik helemaal opgedragen. Hij hoorde er natuurlijk zo versleten mogelijk uit te zien. Toen ik eenmaal door had dat ik hem daarvoor vaak moest wassen ging hij zo vaak als maar mogelijk in de wasmachine. Overal rafels en van die scheuren na verloop van tijd en toen het echt niet meer kon heb ik hem afgeknipt en verder als korte broek gedragen.’

Yvonne werd geboren in Canada en woonde tot haar negende jaar in Toronto. Ze kenden één woord Nederlands. ‘Keuken’ ‘Vraag mij niet waarom’. Ze wilde helemaal niet naar Nederland en voelde zich doodongelukkig in de derde klas van de lagere school. ‘Ik had nog nooit tafels geleerd, sprak alleen Engels en moest in drie maanden tijd Nederlands leren schrijven en spreken. ‘Ik kende de lange ij met puntjes niet. Ik zie mijzelf nog steeds die puntjes tekenen zodra ik ergens een woord met een IJ zag. Puntje, puntje, klaar.’

Vanaf het moment dat Yvonne in Nederland woonde bracht zij haar zomervakanties door in de Achterhoek. ‘Mijn grootouders woonden in ’s Heerenberg en daar was ik samen met een neefje voortdurend buiten ergens op een zandpad. Dat waren de mooiste momenten uit mijn kindertijd in Nederland. De zomers in de Achterhoek. Terwijl ik nog jaren in Haarlem heb gewoond. Pas toen ik met Maarten in 1999 op huwelijksreis was in de Achterhoek hebben we in één keer de beslissing genomen. We hebben twee weken rondgefietst vanuit Ruurlo, nieuwe fietsen gekocht bij Slotboom en hadden een trekhaak nodig voor op de auto. Bij garage Sloot wisten ze nog wel een oude boerderij te koop staan en daar wonen we nu nog. Inclusief zandpad, want we wonen naast het Hengelse zand.’

De kostbare jeans die ze als puber kocht werd gerepareerd en vermaakt en uiteindelijk vervangen. ‘Ik heb heel veel kleding zelf gemaakt. De stoffen kocht ik op de markt en na een seizoen bracht ik het naar de tweedehands kledingwinkel. Van het geld dat ik dan voor deze kleding kreeg kon ik weer stof kopen. Ik maakte pakken voor mijzelf en later ook kleding voor de kinderen. Vroeger had je ook mode, maar je kon je echt niet permiteren om steeds weer te wisselen van stijl. Door het zelf te maken was de kleding betaalbaar. Kleding heeft veel invloed op hoe je je voelt. Niemand voelt zich toch makkelijk in kleding die knelt of of niet goed past. Mensen die mooi gekleed zijn voelen zich ook mooi. Mijn middelste zoon bleek op éénjarige leeftijd accute diabetes te hebben. Klassiek geval. De dokter heeft tot drie keer toe gezegd dat het een griepje was en pas toen hij volledig apatisch was zijn we met spoed in het ziekenhuis terecht gekomen. Uiteindelijk had hij een permanente insulinepomp nodig. Die droeg hij net boven zijn taille. Voor hem was er bijna geen leuke kleding te vinden die paste. Vooral broeken waren steeds een teleurstelling. Gelukkig vond ik in Vorden in 2005 een winkel waar ze broekjes met elastiek in de taille verkochten. Die zaten geweldig. Toen de eigenaresse vertelde dat ze met de winkel zou stoppen vond ik dat zo erg dat ik uiteindelijk besloten heb die winkel over te nemen. Vlak daarna kwam er een andere winkel in Vorden beschikbaar. Toevallig heette die ook nog Yvonnes jeugdmode. Ik nam de voorraad over inclusief de plastic tasjes en kon het een jaar proberen. Ik vond het geweldig!

De dagen vlogen voorbij. Het werken met kinderen vind ik erg leuk. Die blije gezichtjes. Niet alleen van de kinderen maar ook van de moeders. Ik heb nooit verkocht om te verkopen. Als ik een kind mooi heb aangekleed krijg ik kippenvel. Dat kreeg ik in het begin bij ieder kind en dat krijg ik nog steeds bij elk kind met kleding die bij het kind past. Je hebt dikke kinderen, dunne sprietjes, lange slungels en korte opdondertjes. Maar als de kleding klopt, de kleuren mooi zijn en alles bij elkaar past. Kippenvel! Vanaf het begin heeft mijn enige dochter Martine mij geholpen. Eerst iedere zaterdag en nu dagelijks. Samen namen we nog een winkel in Zelhem over en uiteindelijk ook Capuchon in Hengelo. We hadden drie winkels in een periode dat de crisis begon. Ik probeerde van alles om iedereen aan het werk te houden. Betaalde de salarissen terwijl de schulden opliepen. Ik was een zinkend schip. Mijn boekhouder heeft mij gered. Hij heeft domweg alles voor mij op een rijtje gezet. Dit zijn de huurkosten, dit is de voorraad, dit is de omzet en zoveel personeelskosten heb je. Toen moest ik keuzes maken. Stoppen of bedenken hoe het wel kon, minder huur, minder personeelskosten anders omgaan met voorraad. De rekensom gaf uiteindelijk ook de oplossing. Eén winkel en maximaal anderhalf personeelslid. En dan de voorraad. In tien jaar jaar tijd is er een enorme omslag in koopgedrag voor kleding. Vroeger had je in januari de zomerkleding in huis voor de komende zomer en kochten mensen dat ook al in de winter. Nu kopen mensen warme truien wanneer het buiten koud is en zomerkleding als de zon schijnt en het voor het eerst 18 graden is. Ze komen daar heel gericht naar vragen en dan moet je het ook in de winkel hebben. Ze komen er niet later voor terug. Je kunt een prachtige jas voor de winter in het voorjaar met 70% korting aanbieden en hij blijft hangen en bij koud weer in de herfst verkoop je hem bij wijze van spreken met 30% korting met gemak. Ik heb geleerd niet alleen mijn klanten met liefde te benaderen maar zo ook met mijn voorraad om te gaan. Kwaliteit is belangrijk, pasvorm, materiaal. Als dat allemaal klopt moet de kleding niet met 80% korting weggeven.

Vanaf het moment dat ik een winkel had heb ik ook internet gehad voor de winkel. Een webshop is wel weer een vak apart. Alles wat je in voorraad hebt moet je er stuk voor stuk op plaatsen en zodra het is verkocht moet dat in het systeem geregistreerd. Ik vind internet veel belangrijker om als digitale etalage te dienen. Ik merk echt dat klanten gericht zoeken naar merken en kijken of je Name-it in huis hebt of King Louie. Wanneer ik iets op Facebook plaats of de nieuwsbrief verstuur reageren mensen daar direct op. Klanten komen uit de hele regio; uit Zutphen en Doetinchem. Drie jaar gelden hebben Martine en ik een opleiding gevolgd voor kleurenconsulent en styliste. We hadden inmiddels naast kinderkleding ook dames- en herenmode en dan kun je wel kippenvel krijgen wanneer alles klopt bij een klant maar we wilden graag weten waaróm alles klopt. We zijn professioneel in het geven van advies, zien de harmonie tussen kleur en huid. We verkopen verschillende stijlen zodat je de kleding echt bij mensen kunt laten passen. Weet je dat ik het altijd voor kinderen opneem. Als ze iets kiezen dat beter bij hen past. ‘Wil deze trui of die andere?’ vraagt een moeder dan. Zegt het kind deze en wil de moeder dan toch de andere nemen. Dan ben ik eerlijk over de mooiste keus.

Van jeans krijg ik nog steeds een goed gevoel. Die verkoop ik natuurlijk ook. Jeans moet comfortabel zijn en goed passen. Dat niet ik maar de klant kippenvel krijgt en gelukkig de winkel weer uit gaat. Dat is het mooiste dat er is.

Interview en foto’s: Feikje Breimer

Elise en Rudi Wiendels van Schoenmode Hermans

‘Sommige klanten komen eerst vijf, zes keer kijken voor ze een paar schoenen kopen. Een ander komt ieder seizoen voor een nieuw paar. Er is een man die alleen bij ons zijn schoenen koopt, maar hij loopt overdag op werkschoenen dus we zien hem maar eens in de drie jaar. Hij was hier vorige week en verontschuldigde zich nog. Hij was maar een man alleen, zei hij.’ Elise vertelt bijna liefkozend over haar klanten. ‘Het is allemaal goed.’ De vrouw die altijd eerst even komt voorkijken zoals ze dat noemt of de bejaarden die met zoon of dochter komen. Uit het dorp maar ook uit Zutphen of Doetinchem.

Elise en Rudi verkopen trendy schoenen, kinderschoenen, hoge hakken en lage hakken, suède, lak, print, veters en instappers. Schoenen voor dames en voor heren.

‘Ik kijk altijd hoe het straatbeeld is, waar ik ook ben. We waren met allemaal schoenwinkeliers in Berlijn. Wat je daar ziet! De extremen hè. Daar zie je mensen lopen op schoenen van vijf- zeshonderd euro. En het andere uiterste, afgetrapte schoenen die echt niet meer kunnen, armoede. Die extremen hebben we niet in de Achterhoek, maar aan mooie schoenen van een goede kwaliteit is hier zeker behoefte. We hebben zesduizend klanten in ons bestand staan en iedereen kijkt en koopt zoals het uitkomt. De kunst is om beleefd te blijven wanneer ze alleen maar schoenen komen passen vanwege de maat, zodat ze via internet kunnen bestellen. Dat gebeurt. Een collega van mij vroeg een man waarom hij dat deed. Hij bleek geen zin te hebben om met een tas en een schoenendoos over straat te moeten. Ze is de schoenen bij de man thuis gaan brengen na sluitingstijd.’

‘Wij hebben wel een internetpagina’, gaat Rudi door op het thema online shoppen, ‘maar als je het goed wilt doen kost een webwinkel net zoveel tijd als een echte winkel. Terwijl in een echte winkel mensen direct schoenen passen en kiezen, via het web bestellen ze drie paar en sturen er twee paar terug. Zolang die schoenen onderweg zijn kun je ze niet verkopen.’

Ver voor het internettijdperk begonnen de vader en moeder van Elise in 1961 met een schoenenwinkel in Keijenborg. In die tijd waren er nog twee schoenmakers in Keijenborg en zeker drie in Hengelo. Haar moeder was één van elf kinderen. Het gezin had onvoldoende schoenen om tegelijkertijd naar de kerk te kunnen gaan. Dan ging de helft van de kinderen naar de vroege mis en daarna trokken de andere kinderen de schoenen aan voor de volgende mis. Haar vader verloor als kleuter zijn moeder en werd door de zus van zijn moeder opgevoed.

‘We zijn geen mensen van problemen maar van oplossingen. We kijken naar wat kan en we hebben geleerd om te doen waar we goed in zijn. Dat helpt om keuzes te maken. Toen ik de winkel in 1994 overnam zat er nog een afdeling sport bij. Mijn vader verkocht hoge en lage schaatsen. Ik wist niet wat het was en ik heb helemaal niets met sport. Als er nu mensen in de winkel vragen naar wandelschoenen dan stuur ik ze door naar Roozengaarde, blijven ze in ieder geval in het dorp! Je moet doen waar je goed in bent en nee durven zeggen.’

Rudi is de man van de boeken en de cijfers en is duidelijk over wat je te doen staat in moeilijke tijden. ’De crisis rond 2010 was heel ingrijpend. We hebben drastisch de kosten teruggebracht, minder voorraad. Gelukkig hebben we ook nog de winkel in Groenlo zodat je de voorraad kunt delen. Je gaat er van uit dat je 80% verkoopt van je inkoop, in 2010 was dat zomaar 60%. Je hebt dan collega’s die om die reden de kinderschoenen er uit doen, die leveren weinig op en kosten naar verhouding veel tijd. Voor kleine kinderen moet je geduld hebben…Maar met die kinderen krijg je ook de jonge moeders in de winkel.’

‘Alles wat je nodig hebt is er in Hengelo.’ Elise somt op: ‘We hebben supermarkten, kleding, schoenen, doe-het-zelf, de drogist en bloemen, groente en fruit. Kappers en een opticien. Ons voordeel is dat mensen echt op de stoep kunnen parkeren en dat hier in het dorp klantvriendelijkheid normaal is. Ik zeg altijd, je kunt iedereen in ieder geval gedag zeggen ook als ze niets kopen. Ik vind dat je mensen zo moet behandelen als je zelf behandeld zou willen worden. Sommige mensen komen alleen in de uitverkoop schoenen kopen, dat zijn mijn uitverkoopklanten en die heb ik ook nodig. En als die tevreden naar huis gaan ben ik ook tevreden, hebben ze toch mooi schoenen van de beste kwaliteit!

Achterhoekers zijn nuchter en behoudend. Eerst even zien en niet met iedere gekkigheid mee doen. Daar voel ik mij prettig bij. Dat betekent wel dat er mensen bij zijn die één paar schoenen voor alles willen. Die trekken dan gerust een paar van die makkelijke Wolkys aan naar een bruiloft. Ik zeg dan wel eens ‘Je trekt toch ook niet je mooiste jurk aan als je de wc schoon maakt?’ Maar ja het heeft geld gekost en dat willen ze er wel uithalen. Pas nog een dame van 84 met haar dochter. De dochter wilde na een jaar nieuwe schoenen voor haar moeder kopen, maar die gebruikte het oude paar alleen maar op zondag, die waren nog als nieuw.

We hebben een goed contact met podologen. We verkopen een speciaal merk schoenen voor mensen met reuma of diabetes. Xsensible, die zijn gemaakt van heel zacht materiaal en daar maak je mensen met moeilijke voeten echt gelukkig mee. Pas was hier iemand die over dat merk had gehoord van de vaatchirurg en tot haar stomme verbazing zag ze ze hier in het schoenenrek staan. ’Oh, hebben jullie die ook!’ reageerde ze. Dat is het verwachtingspatroon hè. Mensen verwachten soms niet dat je bijzondere merken verkoopt in deze regio. Als je wacht op wat er op tv te zien is ben je te laat, je moet de trends voor zijn. We zijn lid van een inkoopvereniging die modeshows houdt en een visie heeft op de ontwikkelingen. Het komt regelmatig voor dat ik een seizoen voor loop op de trend. We moeten het hebben van de mond op mond reclame en we adverteren in De Gelderlander en in Contact. Zelf vind ik Facebook leuk, ik kan dat doen via mijn mobiel en je ziet wat er leeft. Ik zie echt wel eens iemand op straat lopen met schoenen die ze ook bij ons hadden kunnen kopen. Dan denk ik, misschien weet ze nog niet dat wij dat mooie merk ook hebben.

Elise besluit: ‘Trouwens krimp, krimp. Door krimp is er hier groei. In Ruurlo is geen schoenenwinkel meer, die mensen zie ik hier dan weer terug in de winkel.’ Rudi: ‘En ze zijn natuurlijk van harte welkom!’

Tsjomp, klos, tsjomp, klos. Daar hobbel ik langs de IJssel. Intens tevreden vanwege mijn nieuwe vriend; Ronny Zeventien (Tamron 17-50mmF/2.8), de wolken, de zon en het water. Nog maar een paar seconden geleden zakte ik tot mijn knieën weg in het water. Linker been nog net op tijd omhoog, bij rechts gutst het water langs de rand van mijn laars koud naar mijn voet. In een reflex til ik mijn camera boven mijn hoofd. Maar ja, ik sta hier in mijn eentje vreselijk in mijn hum te zijn en dus wiebel ik zorgvuldig van voor naar achter tot ik een stap achterwaarts durf te zetten in het water dat minder diep is.
Vorig jaar was dit toch echt een pad. Nu niet meer. Maar wat kan mij het verder schelen. Kijk toch hoe mooi!

Sommige bloemen koop ik gewoon omdat er niks anders is en het is februari en bovendien een aanbieding. Tien kermisklanten in een plastic verzamelbak en daarna werd het nog slechter weer. Dus ik zette ze in de kas en vergat ze verder. Van de kas zelf werd ik ook al niet blij. Of liever gezegd van de nieuwe bewoonster van de kas. Het zag er eerst best gezellig uit zo’n zorgvuldig keurig rond gaatje in de grond. Maar daarna ging iemand met de bloembollen op pad. Vorig jaar op tijd in potten gepoot en daarna dommelen in de kas. Na een tijdje viel het op. Een gaatje in de grond, bol weg. Twee bollen weg, tien, pot leeg. Ratten. Mijn eerste rijtje radijzen hebben nog maar net de kopjes boven het zand uitgestoken en ze zijn al weer afgeknaagd. Met harde hand treed ik op. Klemmen. Vanochtend vond ik rat nummer twee. Die heb ik in de wei op een paal gelegd voor mevrouw Buizerd. Daarna vol goede moed de resterende radijzen en de eerste wortelsprietjes water gegeven. Ach kijk, de primula’s staan halsstarrig hun best te doen onder de werkbank.

Ik ben de zevende dochter van de zevende dochter en ben geboren in 1860. Waar ik woon betekent dat niets maar mijn broer legde mij uit dat op de eilanden waar hij haring vist de mensen geloven dat je dan heel bijzonder bent. Ik vind mijn broer bijzonder. Jos is het eerste kind van mijn vader en moeder, daarna kwamen mijn zes zussen en ik tenslotte. Meisjes zijn welkom maar jongens zijn meer welkom, zij kunnen immers vissen in de zomer. Ik ben geboren in de maand dat mijn broer altijd vertrekt samen met alle andere mannen. Ze varen in boten met vaten zout naar de eilanden van Shetland waar de beste haring zwemt. De mannen blijven drie maanden weg en komen dan terug met zoveel haring dat we tot ver in december haring eten.

In het jaar dat ik geboren ben kwam mijn broer terug toen ik drie maanden oud was en mijn oudste zus vertelt mij ieder jaar weer dat mijn eerste lach voor hem was. Jos met zijn grote handen die mij vast hield en wiegde alsof zijn handen een bootje waren en ik lachte en Jos lachtte terug en hij zei ‘Ze is de zevende dochter van een zevende dochter, op de Shetlandeilanden zouden ze haar behandelen als een prinses.’ Dat vond iedereen erg grappig. Een prinses! Een vissersdochter met zes zussen en maar één broer, geen denken aan dat iemand mij als een prinses zou behandelen.

Die eerste winter wiegde mijn broer nog vaak een bootje met zijn handen en ik stak mijn handjes uit zodra ik hem zag. Het jaar daarna was mijn moeder zwanger, ik weet daar natuurlijk niets meer van. Iedereen hoopte op een broertje en dat broertje kwam. En hij ging sneller weg dan hij gekomen was, samen met mijn moeder. In de donkere dagen van de winter groeven de vissersmannen een graf en gewikkeld in een vissersnet verdwenen mijn moeder en mijn broertje onder de grond. Ik zat op de arm van mijn broer en heb samen met hem een handje zand op het visnet gegooid en wanneer hij mij daarover verteld is hij altijd verkouden en snuift met zijn neus en hij maakt met zijn armen een bootje en hij wiegt mij al ben ik al groot.

In de zomer dat ik van de vrouw van de dominee letters leerde schrijven in ruil voor de aardappels en de uien van ons land kwam mijn broer samen met de andere vissers terug op een avond waarop de zon de hele dag had geschenen. Hij ging alweer eerder onder maar de zee was glad en met gemak konden de vissers de lange boot de haven in varen. Hij leek of de boot nog dieper lag dan in de jaren ervoor en mijn broer stond voorop naar mij te zwaaien. Hij riep dat ik komen moest want hij had een kado voor een prinses bij zich. Het leek op een grote hond met de oren van een haas, maar het hinnikte als een paard en toen de loopplank op de kade was neergelegd liep het dier aan een touw achter mijn broer de wal op. De vrouwen om mij heen moesten lachen om dit kado. ‘Hij moet nog groeien zeker?’ vroegen ze mijn broer lachend toen hij uitlegde dat dit een pony was. Een volwassen dier waarop hij op de Shetlandeilanden gereden had. Hij deed het voor. Hij ging op de pony zitten en het dier deed enkele stappen maar de vrouwen moesten er zo vreselijk om lachen dat mijn broer het dier aan mij gaf en zei dat ik er verder voor moest zorgen.

Thuis mopperde mijn vader. Wat moesten we met zo’n nutteloos dier dat zo klein zou blijven maar toch eten moest en daar niets voor zou doen om het te verdienen. Het mocht niet de kostbare haver krijgen van de trekpaarden en zou zeker geen plek krijgen in de stal, maar mijn broer vertelde mij dat de pony daar waarschijnlijk ook niet gelukkig zou zijn want waar hij vandaan kwam waren niet eens stallen en aten de pony’s wat ze op de rotsige grond kunnen vinden.

Ik verzorgde het dier en noemde het Roet want hij was zo zwart als roet. Roet liep met mij mee op zoek naar gras achter de duinen en in de zomer daarna zwierven we het halve eiland af. In de vroege ochtend en later op de avond wanneer ik mijn werk op het land af had. Hoewel iedereen erg moest lachen om dit kleine paard kwam ik er al snel achter hoe sterk hij was. Van een oud visnet maakte ik een halster voor op zijn kop en links en rechts maakte ik een stevig stuk touw vast en daaraan bond ik een oud stuk zeil. Op die manier hoefde ik maar één keer heen en weer te lopen naar het bos om hout te sprokkelen. Kinderwerk omdat kinderen tijd hebben om tien keer heen en weer te lopen en makkelijk tussen de struiken door kunnen om de droogste stukken hout te vinden. Ik zei Roet dat hij moest blijven staan en legde steeds meer stukken hout op het zeil tot ik een flinke bult had en dat sleepten we samen naar de bergplaats achter de stallen van de koeien. Daarna had ik tijd om met Roet naar het strand te gaan. Daar zat ik op zijn rug en al viel ik er de eerste weken vaak vanaf, Roet stond dan stil zodra ik weg gleed en na een tijdje wist ik hoe ik mij in evenwicht moest houden op zijn brede rug. Met mijn voeten duwde ik hem de kant op waar ik heen wilde en met mijn stem liet ik hem weten dat we sneller moesten of juist heel snel stoppen als er iets moois op het strand lag dat ik mee kon nemen.

Mijn broer noemde mij nog wel zijn prinses toen hij weer thuis kwam maar hij vond nog een andere prinses. Het jaar na de komst van Roet nam hij geen pony mee op zijn boot maar een vrouw. Een vrouw helemaal van de Shetlandeilanden. Ze heette Mary en geen van de vrouwen van ons eiland lachtte toen zij aan wal kwam. Haar haren waren rood als de zonsondergang op een warme septemberavond en ze liep achter mijn broer aan over de loopplank de wal op. Ik stond vooraan en kijk haar in de ogen die zo groen waren dat ik als vanzelf mijn hand naar voren stak en die van haar aanpakte en ik begreep waarom mijn broer haar had meegenomen van zo ver weg. De bruiloft was zoals elke bruiloft op het eiland met muziek en dansen en bier en de optocht van iedereen naar het nieuwe huisje van het paar.

We leerden Mary mossels zoeken en de scheermessen op de zandbanken achter de kust waar we heen konden lopen als het eb was. Na een paar maanden haring eten zochten we in december graag naar de beste schelpdieren. Mijn broer leende de platte wagen en de beide trekpaarden van mijn vader en zijn buurman en reed ver ver het wad op om de vetste schelpen te vinden. Samen met zijn Mary reed hij met een volgeladen wagen het dorp in en we aten ons buik rond. Maar de meeste schelpen verkochten wij zodat er voldoende geld was voor de bouw van een nieuw schip. Met dit schip voer mijn broer in juni van het jaar 1870 naar de Shetlandeilanden. Ik mocht bij Mary blijven in hun kleine huis achter de duinen. Zij hield net zo veel van Roet als ik omdat hij net als zij van deze verre eilanden kwam en zij sprak tegen hem in een taal die ik niet kon verstaan maar die vriendelijk klonk en soms als de wind over zee met klanken achter uit haar keel waardoor Roet zijn neus naar haar handen uitstak en dan bukte Mary zich en blies hem zachtjes in zijn neusgaten. Terwijl wij de hele zomer wachtten op de terugkomst van Jos werd Mary’s buik dikker en ik begreep dat mijn broer vader zou worden. De terugkomst van de vloot duurde langer veel langer dan anders en Mary en ik stonden op de kade te wachten met een koud hart want we zagen de nieuwe boot van mijn broer niet tussen de boten. Hoe groot was onze opluchting dat hij aan boord was van één van de andere schepen. Maar onze zorgen waren in de maanden daarna groot, er was weinig geld doordat niet alleen de nieuwe boot verloren was gegaan bij een late zomerstorm, ook de volledige haringvangst van drie maanden was samen met de ratten aan boord verdwenen in de golven. We zochten niet voor ons plezier naar schelpdieren maar omdat we het geld die de mosselen en scheermessen opbrachten heel hard nodig hadden. Mary hielp zo hard als zij kon. Volgens de vroedvrouw zou het kind niet voor het nieuwe jaar komen dus al had ze een dikke buik, iedere dag reed ze samen met Jos op de platte wagen het wad op. Steeds verder en verder om voldoende schelpdieren te vinden voor een nieuwe boot.

Al waaide het hard op de avond voor kerst, Mary en Jos besloten toch het wad op te gaan, ze zouden immers twee dagen kerst moeten vieren volgens de gebruiken van ons dorp en dus zouden zij twee dagen niets kunnen verdienen. Ik bleef thuis om voor Roet te zorgen en mijn vader en zes zussen te helpen met de voorbereidingen voor het feestmaal van de volgende dag. De wind blies harder en harder en al zijn we op dit eiland wel wat gewend we wierpen allemaal zorgelijke blikken naar de duinenrij waarachter wij de zee wisten en het wad dat droog zou moeten liggen. In de middag leek het wel avond zo donker was de lucht en de grond schudde toen mijn broer met de beide geleende paarden over de zandweg kwam teruggalopperen. De platte wagen stond nog op het wad, maar was niet voor of achteruit te bewegen. Ze hadden in hun ijver om zoveel mogelijk schelpdieren te vinden het opkomende water onvoldoende in het oog gehouden. De paarden kregen de wagen niet meer van de plaats en toen Mary en Jos samen de wagen hadden proberen weg te duwen had Mary een steek gevoeld en was haar water gebroken en lag zij met weeën in de wagen die niet vooruit te krijgen was. Jos had de paarden losgemaakt en was in blinde paniek terug naar het eiland gereden om hulp. Maar de volwassenen wisten niet te bedenken hoe hulp te bieden. De paarden waren te groot om veilig terug het wad op te rijden. Ik luisterde aandachtig en rende naar buiten de storm in en vond Roet om de hoek van de stal waar hij uit de wind stond. Ik had het zeil met de touwen gepakt en knoopte in de wind alles op zijn plek in een tas aan het halster en snel als de wind galoppeerde ik met Roet naar zee en dreef hem met mijn kuiten verder en verder het water in waar ik in de verte de wagen tot aan de bodem in het water zag staan.

In de wind hoorde ik het ijle gehuil van het kalf van een zeehond, maar het was geen zeehond het was een baby. Mary had het kind in haar rok gewikkeld en lag tegen de rand van de wagen en probeerde zich warm te houden samen met het kind. Ik heb het zeil uitgerold achter Roet en Mary gaf mij haar kind dat ik in de tas stopte dicht tegen mij aan en Mary hield zich vast aan het zeil toen ik Roet aanspoorde om terug te keren naar het eiland. Hij stak zijn hoofd hoog in de lucht en ik voelde zijn spieren onder mij trillen en trekken toen hij terug liep over het wad. Steeds dieper zakten we in het zand en het laatste stuk moest ik naast hem lopen om te zorgen dat hij niet te zwaar was. Maar we hebben het gered en Roet heeft die avond zijn eerste haver gegeten. Je zus heeft mij gered zij Mary en Jos knikte maar en we noemden de baby Gabriël. Al was het geen engel die ons gered had maar een zwarte Shetlandpony.

Tekst Feikje Breimer

Hein Hansen uit Azewijn in de Achterhoek heeft weinig woorden nodig. ‘Kom maar jongens’, en daar komen Sara, Pollie en Nellie in beweging. Het voertuig dat ze voort trekken zou in een museum van toegepaste kunsten niet misstaan. Een metalen tractorzit zoals vroeger met gaten in de zitting. Een enkelspan lamoen verlengd aan beide zijden waar met met touwen de drie pony’s aan verbonden zijn. Een enorme gele ijzeren trechter boven twee wielen met grof profiel. Links daarvan balanceert Hein op zijn tractorzit. De drie pony’s trekken het gevaarte rustig de loods uit en draaien met een boog het grasland op. Hein springt van zijn zitplaats en sjort achter de gele trechter aan een ijzeren hendel. Wanneer hij opnieuw zijn pony’s laat trekken schudt een pijp snel heen en weer. Dit is de kunstmeststrooier van Hein. Hein heeft ook nog een weidesleep, een ploeg, een eg en een grasschudder. Hij heeft ook een paar hectare land en daar komt het van.

‘Als twaalfjarig jochie was ik boerenknecht en werkte ik met die grote Belgische trekpaarden, ik was aan werken met paarden gewend. Later ging ik bij de gemeente werken en deed ik mijn eigen land ’s avonds. Ik was het op een gegeven moment zat om steeds van iemand een trekker te moeten lenen. Je drinkt een kop koffie als je aankomt om de trekker op te halen, dan ga je het land op en dan daarna weer een kop koffie en maar praten. Dat duurde allemaal veel te lang.’ Triomfantelijk kijkt Hein mij aan. ‘Dus ik kocht een shetlandhengst!’. Maar dat viel tegen, de hengst ontsnapte en vrat zich letterlijk te barsten aan het varkensmeel van de buurman. Daarna kwamen er alleen nog maar merrie’s op het erf van Hein. ‘Overal waren hier toen shetlanders, iedereen had er een paar staan. Iedere boer gebruikte ze bij het melken om het karretje naar het land te trekken.’ Broer Jan en vriend Wim Wycherink hielpen Hein bij het construeren van de landbouwwerktuigen. ‘Zonder die twee had ik dit nooit kunnen doen’, stelt Hein nuchter vast. ‘Maar alles op aanwijzing van Hein’, legt Jan uit. ‘Hein weet precies hoe hij het hebben wil’. Liefdevol wijst Wim de pijp achter de kunstmeststrooier aan. ‘Dat oude gietijzer brak af, daar heb ik echt een tijdje over moeten nadenken hoe ik dat moest repareren.’

Waarom shetlandpony’s wil ik weten na de kunstmestdemonstratie. Samen met zijn vrouw Irma, Jan, Wim en verschillende buurtbewoners zitten we rond de keukentafel voor een kop koffie. ‘Drie shetlandpony’s doen het werk van één Belgisch trekpaard en ze eten nog niet de helft van wat zo’n groot paard eet. Shetlandpony’s zijn betrouwbaar en kalm en ze zijn voorwaarts, ze willen echt werken. Al moet je natuurlijk net zo behandelen als je vrouw’, met een schuine blik naar zijn vrouw legt Hein uit. ‘Je schopt ze niet, je slaat ze niet en je scheldt ze niet uit.’ De kleindochter van één van zijn eerste merrie’s is de inmiddels 24 jarige Nellie. Pollie van de Zaadbongerd is 14jaar en Sara van de Zaadbongerd is 12 jaar. Pollie is de enige met NSPS papieren (moeder Hilde van de Bongerd en vader Lord van de Beemster). Nellie is zo oud dat ze trekt op de plek waar Hein meestal de veulens mee liet lopen. Linksvoor naast het span. Net als bij de veulens gebruikt hij bij haar geen bit en geen leidsels. Ze hoeft enkel mee te lopen. ‘Zo heb ik al mijn veulens beleerd’, vertelt Hein, ‘ik neem ze al jong mee. Als ze anderhalf zijn dan gaan ze naast het span mee en leren ze vanaf het begin dat het niet eng is en ze voelen hoe het is om te trekken.’

De bewoners van Azewijn wisten Hein en zijn pony’s wel te vinden voor bijzondere opdrachten. Zo vervoerde hij de kermiskoning, Sinterklaas en de wandelvereniging. ‘Ik heb voor 100 gulden weleens midden in de nacht met Prins Carnaval rondgereden. Wanneer ik iets voor Carnaval moet doen zet ik dagen van tevoren in de stal al de Carnavalskrakers aan op de radio. Dan zijn de pony’s vast gewend aan het lawaai. Al ben ik toen we voor de Schutterij liepen toch maar naast de pony’s gaan lopen. Met dat schieten wist ik het niet zeker. Maar ik heb nooit last met ze gehad. Zeker wanneer je ze niet alleen laat lopen blijven ze braaf. Zet ik er eentje alleen voor de kar en ik ga naar het dorp voor koffie dan staat ze gegarandeerd te schijten op de stoep, met twee gebeurt dat nooit.’ ‘Behalve die keer toen ze een veulen op stal hadden staan’, herinnert Jan zijn broer. ‘Ja, dat was wat! Ik dacht dat ik ze goed had vastgebonden. Ik was op de koffie bij mijn broer. Rennen de pony’s met kar en al voorbij. En dat ging hard hoor! Ze zijn dwars door Azewijn gegaloppeerd. Ze hebben een keurig bocht om de geparkeerde auto’s gemaakt en zijn verder zonder brokken terug naar de stal gerend waar het veulen stond’.

Hein laat zijn pony’s dekken door een hengst zonder papieren van de veehandelaar. ‘Fokken met een stamboekpony dat kan voor mensen zoals ons niet. Een dekking kost 190 euro en is het veulen een hengstje dan krijg je er niets voor. Vroeger kreeg je daar nog 600 gulden voor. Toen de veehandelaar het vorige hengstje alleen gratis mee wilde nemen heb ik het aan mijn broer gegeven. Liever bij hem dan helemaal voor niks weg.’

Hein is inmiddels 71 jaar en zijn broer Jan is 70. ‘Als ik nog stijver en strammer wordt dan ik nu al ben dan stop ik er mee. Ik ben pas voor het eerst onder de kar terecht gekomen, ik kon niet snel genoeg aan de kant springen toen ik was afgestapt en de pony’s een klein stukje vooruit liepen. Daar ben ik erg van geschrokken. Als ik ouder en stijver wordt stop ik echt.’ ‘Och gij!’, roept zijn vrouw, ‘dat zeg je nou al jaren.’ Iedereen rond de tafel schudt het hoofd. Hein mag voorlopig niet stoppen. Het is veel te mooi.