Buah melon (Cucumis melo L.) lazimnya dinikmati sebagai buah segar kerana rasanya yang manis, berair dan menyegarkan. Namun, berdasarkan dokumen ini, kegunaan melon sebenarnya jauh lebih luas. Buah ini mempunyai nilai dari sudut pemakanan, penghidratan, sebatian bioaktif dan pemprosesan industri, manakala bahagian yang sering dibuang seperti kulit dan biji juga mempunyai potensi tinggi untuk pembangunan produk fungsi.

Menariknya, beberapa kajian yang dihimpunkan dalam dokumen menunjukkan bahawa kulit dan biji melon boleh mengandungi kepekatan sebatian bioaktif yang lebih tinggi berbanding isi buah. Ini membuka ruang kepada penggunaan hasil sampingan melon sebagai bahan makanan, nutrasetikal, kosmetik dan produk bernilai tambah.

Melon sebagai buah yang sangat menghidrat

Salah satu ciri utama melon ialah kandungan airnya yang tinggi.

Buah melon mengandungi sekitar 85–92% air, manakala bahan keringnya hanya sekitar 8–15%. Kandungan air yang tinggi menjadikannya buah yang sesuai untuk membantu penghidratan sebagai sebahagian daripada diet biasa.

Selain air, daging buah mengandungi pelbagai vitamin termasuk vitamin A, C, D, E, K dan kumpulan vitamin B. Ia turut membekalkan glukosa, fruktosa dan serat pemakanan.

Dokumen juga menyatakan bahawa sesetengah varieti Asia Tengah boleh mempunyai kandungan gula sekitar 14–16%, dengan nisbah glukosa kepada fruktosa mempengaruhi tahap kemanisan buah.

Melon turut membekalkan mineral penting

Selain vitamin, melon mengandungi beberapa mineral penting seperti kalium, magnesium, kalsium, besi dan zink.

Gabungan air, vitamin, mineral, gula semula jadi dan serat menjadikan melon mempunyai nilai pemakanan yang lebih luas daripada sekadar buah pencuci mulut.

Dari sudut komposisi buah, isi atau pulpa melon turut mengandungi sebatian seperti ?-karoten dan likopena, bergantung pada jenis dan varieti.

Sebatian bioaktif dalam melon

Dokumen menghimpunkan kajian yang melaporkan pelbagai aktiviti biologi daripada ekstrak melon, termasuk aktiviti antioksidan, anti-inflamasi, antidiabetik, antiulser, antibakteria dan anti-angiogenik.

Namun, istilah “aktiviti biologi” perlu difahami dengan tepat. Ia menunjukkan bahawa sesuatu ekstrak atau sebatian memberikan tindak balas tertentu dalam eksperimen, dan bukan semestinya membuktikan bahawa makan buah melon boleh merawat penyakit tertentu.

Dokumen sendiri menegaskan bahawa kebanyakan bukti berkaitan bioaktiviti masih datang daripada kajian in vitro dan in vivo, manakala kajian klinikal manusia masih terhad.

Penggunaan dalam perubatan tradisional

Dalam penggunaan tradisional, melon telah dikaitkan dengan pelbagai tujuan, termasuk bagi masalah saluran kencing, batu karang, batuk dan keradangan hati.

Walau bagaimanapun, penggunaan tradisional tidak semestinya sama dengan bukti klinikal moden. Dapatan ini lebih sesuai dilihat sebagai rekod kegunaan etnobotani yang mendorong penyelidikan lanjut.

Kulit dan biji mempunyai potensi bioaktif yang tinggi

Salah satu bahagian paling menarik dalam dokumen ialah nilai kulit dan biji melon.

Ekstrak kulit dan biji melon dilaporkan merencat proliferasi beberapa jenis sel kanser manusia dalam ujian in vitro, termasuk sel karsinoma ginjal, kolorektal dan servikal, dengan kadar perencatan sekitar 20–85% pada kepekatan 0.1–1.0 mg/mL.

Sekali lagi, dapatan ini datang daripada ujian makmal dan tidak boleh disamakan dengan keberkesanan rawatan dalam manusia.

Beberapa varieti melon juga menunjukkan aktiviti perencatan enzim penukar angiotensin atau ACE, yang memberikan petunjuk kepada potensi penyelidikan berkaitan tekanan darah.

Bahagian buah mempunyai komposisi yang berbeza

Setiap bahagian buah melon mempunyai komponen bioaktif yang berlainan.

Daging buah mengandungi vitamin A, vitamin C, ?-karoten dan likopena.

Kulit buah kaya dengan polifenol, karotenoid serta mineral seperti kalium, natrium, magnesium dan kalsium.

Biji melon pula dilaporkan mengandungi sekitar 15–36% protein dan 7–44% serat, selain tokopherol dan sterol.

Minyak biji melon mengandungi sekitar 60–70% asid linoleik, bersama lesitin dan ?-sitosterol.

Perbezaan ini menjelaskan mengapa keseluruhan buah mempunyai potensi kegunaan yang sangat luas.

Kulit melon boleh dijadikan bahan makanan fungsi

Kulit melon lazimnya dianggap sebagai sisa. Namun, selepas diproses menjadi tepung, ia boleh digunakan sebagai bahan pengaya dalam produk bakeri.

Dokumen menyatakan bahawa tepung kulit melon telah digunakan dalam biskut dan muffin untuk meningkatkan kandungan serat dan sebatian fenolik tanpa menjejaskan penerimaan deria secara ketara.

Ini memberikan peluang kepada industri makanan untuk mengubah bahan buangan menjadi ramuan bernilai tambah.

Biji melon boleh dijadikan minuman berasaskan tumbuhan

Biji melon juga berpotensi digunakan sebagai bahan asas minuman berasaskan tumbuhan.

Dokumen menyebut pembangunan minuman daripada biji melon sebagai alternatif untuk golongan vegan dan individu yang tidak toleran terhadap laktosa. Produk tersebut mempunyai ciri krim yang baik dan warna putih yang menarik.

Dengan kandungan protein yang boleh mencapai 15–36%, biji melon mempunyai asas nutrisi yang menarik untuk pembangunan produk minuman.

Minuman fungsi daripada hasil sampingan melon

Ekstrak kulit dan biji melon turut digunakan dalam pembangunan minuman fungsi.

Dalam kajian yang dirujuk, kandungan fenolik dan aktiviti antioksidan dapat dikekalkan sehingga tiga bulan penyimpanan.

Dapatan ini penting dari sudut komersial kerana kestabilan sebatian bioaktif sepanjang penyimpanan merupakan salah satu cabaran utama dalam pembangunan produk makanan fungsi.

Melon boleh diproses kepada pelbagai produk

Melon juga boleh diproses kepada produk yang mempunyai jangka hayat lebih panjang seperti:

• sirap,
• purée,
• nektar.

Pemprosesan tersebut membolehkan buah melon digunakan di luar musim segar dan membantu mengurangkan pembaziran hasil.

Dalam industri buah-buahan, pendekatan ini penting terutama apabila berlaku lebihan pengeluaran pada musim puncak.

Sisa cantaloupe untuk pewarna dan antioksidan semula jadi

Hasil sampingan cantaloupe turut mempunyai potensi sebagai sumber pewarna dan antioksidan semula jadi.

Dokumen menyatakan bahawa ekstrak hasil sampingan cantaloupe boleh digunakan dalam yogurt, biskut, jeli serta produk bukan makanan seperti krim anti-kedut dan sabun.

Ini menunjukkan bahawa nilai melon boleh diperluaskan daripada sektor makanan kepada kosmetik dan industri bahan semula jadi.

Minyak biji melon juga mempunyai potensi industri

Minyak biji melon mengandungi asid linoleik yang tinggi, sekitar 60–70%, bersama lesitin dan ?-sitosterol.

Komposisi ini menjadikan minyak biji berpotensi digunakan dalam bidang pemakanan, kosmetik dan farmaseutikal.

Daripada sudut ekonomi kitaran, pemprosesan biji kepada minyak boleh meningkatkan nilai keseluruhan buah yang sebelum ini hanya bergantung kepada jualan isi segar.

Sisa melon juga berpotensi untuk makanan ternakan

Dokumen turut menyebut penggunaan sisa melon sebagai makanan kepada ruminan.

Walau bagaimanapun, kesannya terhadap kesihatan rumen masih belum difahami sepenuhnya dan memerlukan penyelidikan lanjut.

Ini menunjukkan bahawa penggunaan hasil sampingan melon dalam makanan ternakan berpotensi, tetapi tidak semua bahan buangan boleh digunakan tanpa penilaian terhadap komposisi nutrien dan kesan fisiologi.

Cabaran penggunaan biji melon secara komersial

Walaupun biji melon mempunyai kandungan protein, serat dan lipid yang menarik, penggunaan komersialnya masih mempunyai beberapa cabaran.

Dokumen menyatakan bahawa kualiti organoleptik dan kebolehprosesan biji melon masih merupakan antara isu utama dalam pembangunan produk makanan.

Ini bermakna nilai nutrisi yang tinggi sahaja belum cukup. Produk perlu mempunyai rasa, aroma, tekstur, kestabilan dan penerimaan pengguna yang baik.

Melon dan konsep ekonomi kitaran

Salah satu mesej paling jelas daripada dokumen ini ialah hampir semua bahagian melon mempunyai potensi untuk dimanfaatkan.

Daging boleh dimakan segar atau diproses. Kulit boleh dijadikan tepung atau sumber antioksidan. Biji boleh dijadikan minuman, bahan nutrasetikal atau minyak. Hasil sampingan juga boleh digunakan dalam industri makanan, kosmetik dan mungkin makanan ternakan.

Pendekatan seperti ini selari dengan konsep valorisasi sisa pertanian, iaitu menukar bahan yang sebelum ini dibuang kepada produk bernilai ekonomi.

Kesimpulan

Buah melon bukan sekadar sumber air dan gula semula jadi. Ia menyediakan vitamin, mineral, serat dan pelbagai sebatian bioaktif, manakala kulit dan bijinya mempunyai potensi besar dalam pembangunan produk makanan fungsi, nutrasetikal, kosmetik dan bahan industri.

Dokumen menyimpulkan bahawa melon menyumbang kepada pemakanan dan penghidratan, sementara hasil sampingannya menawarkan peluang ekonomi melalui pembangunan bahan fungsi dan produk bernilai tambah. Namun, bukti terapeutik masih memerlukan pengesahan melalui kajian klinikal manusia yang lebih kukuh.

Dengan pendekatan pemprosesan yang sesuai, melon berpotensi berkembang daripada sekadar buah segar kepada komoditi yang boleh dimanfaatkan hampir keseluruhan bahagiannya.

Kata Kunci

melon, Cucumis melo, kegunaan buah melon, khasiat melon, nutrisi melon, penghidratan, vitamin melon, mineral melon, bioaktif, antioksidan, polifenol, karotenoid, biji melon, kulit melon, minyak biji melon, protein biji melon, serat, asid linoleik, makanan fungsi, nutrasetikal, valorisasi sisa, tepung kulit melon, minuman berasaskan tumbuhan, purée melon, nektar melon, industri makanan, kosmetik, ekonomi kitaran

Sumber Rujukan

Ahrolovich, R. N., Madiyarovich, S. S., & Urinbaevana, M. H. (2020). Melon and its environmental characteristics, 480–490.

Ergashova, D., Sanakulov, A., Fayzullayeva, D., Yusupov, M., & Boltayev, K. (2025). The importance of using micronutrients in melon cultivation: A mini-review. E3S Web of Conferences.

Gómez-García, R., Campos, D., Aguilar, C. N., Madureira, A., & Pintado, M. (2020). Valorization of melon fruit (Cucumis melo L.) by-products: Phytochemical and biofunctional properties with emphasis on recent trends and advances. Trends in Food Science and Technology, 99, 507–519.

Khalid, W., et al. (2021). Chemical composition and health benefits of melon seed: A review. Pakistan Journal of Agricultural Research.

Manchali, S., Murthy, K. C. C. V., & Patil, B. (2021). Nutritional composition and health benefits of various botanical types of melon (Cucumis melo L.). Plants, 10.

Namet, S., Khan, M., Aadil, R. M., & Zia, M. (2023). Development and stabilization of value-added functional drink using melon by-product agricultural waste. Journal of Food Processing and Preservation.

Pinto, M. M. F., et al. (2019). Utilização do melão (Cucumis melo L.) na alimentação de ruminantes: uma revisão. Brazilian Journal of Development.

Qizi, B. N. B. (2024). Natural product melon pulp and its use as a nutrient. European Journal of Medical Genetics and Clinical Biology.

Rolim, P. M., Seabra, L., & De Macêdo, G. R. (2020). Melon by-products: Biopotential in human health and food processing. Food Reviews International, 36, 15–38.

Rolim, P. M., et al. (2018). Phenolic profile and antioxidant activity from peels and seeds of melon (Cucumis melo L. var. reticulatus) and their antiproliferative effect in cancer cells. Brazilian Journal of Medical and Biological Research, 51.

Silva, M., Albuquerque, T., Alves, R. C., Oliveira, M. B., & Costa, H. (2020). Melon (Cucumis melo L.) by-products: Potential food ingredients for novel functional foods? Trends in Food Science and Technology, 98, 181–189.

Silva, M., Albuquerque, T., Alves, R. C., Oliveira, M. B. P., & Costa, H. S. (2024). Melon peel flour: utilization as a functional ingredient in bakery products. Food & Function.

Vapor, C., Sterian, R.-A., Popescu, S., Hoza, D., & Hoza, G. (2026). Functional and nutritional foods obtained through cantaloupe processing. Life Science and Sustainable Development.

Vella, F. M., Cautela, D., & Laratta, B. (2019). Characterization of polyphenolic compounds in cantaloupe melon by-products. Foods, 8.

Yadav, N., Jangra, P., & Yadav, K. (2025). A comprehensive review on medicinal importance of Cucumis melo. Asian Journal of Pharmaceutical Research and Development.

Zhang, G., Li, Z., Liu, L., & Xiang, Q. (2024). Road to valorisation of melon seeds (Cucumis melo L.): A comprehensive review of nutritional profiles, biological activities, and food applications. Sustainable Food Technology.

Melon (Cucumis melo L.) merupakan antara tanaman hortikultura penting yang ditanam secara meluas di pelbagai rantau dunia. Pengeluarannya tertumpu di beberapa negara yang mempunyai keadaan iklim, kawasan tanaman dan sistem pengeluaran yang sesuai. Berdasarkan dokumen ini, China merupakan negara pengeluar melon terbesar dunia, dengan jumlah pengeluaran yang jauh mengatasi negara-negara pengeluar lain.

Pada tahun 2018, China dilaporkan menghasilkan sekitar 13.49 juta tan melon, mewakili kira-kira 61% daripada pengeluaran dunia. Pada skala global pula, pengeluaran melon mencapai sekitar 27.3 juta tan daripada 1.05 juta hektar kawasan tanaman pada tahun 2021.

Angka ini menunjukkan bahawa industri melon dunia mempunyai skala pengeluaran yang besar, tetapi pengeluarannya tidak diagihkan secara seimbang antara negara.

China mendominasi pengeluaran melon dunia

Kedudukan China sebagai pengeluar utama bukan sekadar disebabkan jumlah hasil yang tinggi. Negara tersebut turut mempunyai kawasan tanaman melon terbesar di dunia.

Dokumen menyatakan bahawa kawasan penanaman melon di China mencecah sekitar 500,000 hektar.

Jika dibandingkan dengan jumlah kawasan melon dunia sekitar 1.05 juta hektar yang disebut dalam dokumen bagi tahun 2021, angka tersebut memberi gambaran betapa besarnya peranan China dalam industri melon global.

Dengan pengeluaran sekitar 13.49 juta tan pada tahun 2018, China menyumbang lebih separuh daripada keseluruhan pengeluaran dunia dalam data yang dirujuk.

Secara mudahnya, apabila kita bercakap mengenai pengeluaran melon dunia, China berada dalam kategori yang tersendiri.

Iran sebagai pengeluar kedua terbesar

Selepas China, Iran dinyatakan sebagai negara pengeluar melon kedua terbesar dunia.

Pada tahun 2018, Iran menghasilkan lebih 1.7 juta tan metrik melon.

Jumlah tersebut masih jauh lebih rendah daripada pengeluaran China, tetapi cukup besar untuk meletakkan Iran sebagai salah satu pusat pengeluaran melon penting di peringkat antarabangsa.

Dokumen turut mengulangi bahawa pengeluaran Iran yang melebihi 1.7 juta tan pada 2018 menempatkan negara tersebut di kedudukan kedua dunia.

Brazil: pengeluar penting di Amerika Selatan

Brazil pula mempunyai kedudukan yang agak menarik.

Jumlah pengeluaran yang dinyatakan dalam dokumen berada sekitar 581,478 hingga 699,281 tan, berdasarkan data bagi tempoh 2019 hingga 2024. Brazil ditempatkan sekitar kedudukan ke-12 dunia.

Walaupun bukan antara dua atau tiga negara terbesar dunia, Brazil merupakan pengeluar melon terbesar di Amerika Selatan dan juga salah satu pengeksport utama ke pasaran Eropah.

Ini menunjukkan bahawa kepentingan sesebuah negara dalam industri melon tidak semestinya bergantung kepada jumlah pengeluaran sahaja. Peranan dalam perdagangan antarabangsa dan eksport turut menentukan kepentingannya dalam rantaian bekalan global.

Morocco juga mempunyai industri melon yang besar

Morocco disenaraikan dengan pengeluaran sekitar 520,000 tan dan berada pada kedudukan ke-13 dunia berdasarkan maklumat yang dihimpunkan dalam dokumen.

Jumlah tersebut meletakkan Morocco sebagai salah satu pengeluar melon penting walaupun pengeluarannya jauh lebih kecil berbanding China dan Iran.

Dalam dokumen, angka 520,000 tan turut digunakan bagi menggambarkan skala industri melon negara tersebut.

Uzbekistan: kaya dengan sumber genetik melon

Uzbekistan pula menarik perhatian bukan semata-mata kerana jumlah pengeluaran, tetapi kerana keluasan tanaman dan kepelbagaian varietinya.

Dokumen menyatakan bahawa Uzbekistan mempunyai kawasan melon sekitar 150,000 hektar dan menanam lebih daripada 130 varieti tempatan.

Kepelbagaian varieti ini memberikan gambaran bahawa melon bukan sekadar tanaman ekonomi di negara tersebut, tetapi juga mempunyai kepentingan dari sudut sumber genetik dan pembiakbakaan.

Koleksi varieti tempatan yang luas boleh menjadi sumber penting untuk pembangunan varieti baharu yang mempunyai ciri tertentu seperti rasa, warna, toleransi tekanan persekitaran atau sifat agronomi lain.

Gambaran perbandingan negara pengeluar

Berdasarkan data yang terdapat dalam dokumen, gambaran ringkas pengeluar utama yang disebut adalah seperti berikut:

Data tersebut menunjukkan jurang pengeluaran yang sangat besar antara China dengan negara-negara lain yang disebut dalam dokumen.

Mengapa China begitu dominan?

Dokumen tidak menghuraikan secara terperinci semua faktor yang menyebabkan dominasi China. Namun, satu fakta yang jelas ialah keluasan kawasan tanaman melon negara tersebut sangat besar, sekitar 500,000 hektar.

Keluasan tanaman yang besar secara langsung menyediakan asas kepada jumlah pengeluaran yang tinggi.

Dalam konteks pengeluaran tanaman, jumlah hasil sesebuah negara biasanya merupakan gabungan antara keluasan kawasan tanaman dan hasil purata sehektar. Namun, dokumen ini tidak memberikan data hasil sehektar setiap negara, jadi perbandingan produktiviti antara China, Iran, Morocco dan Brazil tidak dapat dibuat berdasarkan sumber ini sahaja.

Pengeluaran besar tidak semestinya bermaksud eksport terbesar

Brazil memberikan contoh yang menarik.

Walaupun berada sekitar kedudukan ke-12 dari segi pengeluaran, negara itu tetap merupakan pengeksport penting ke Eropah.

Ini menunjukkan perbezaan antara dua konsep:

negara pengeluar terbesar dan negara pengeksport utama.

Negara boleh menghasilkan jumlah melon yang sangat besar tetapi sebahagian besar hasil digunakan untuk pasaran domestik. Sebaliknya, negara dengan pengeluaran lebih kecil mungkin mengeksport peratusan yang lebih tinggi daripada pengeluarannya.

Oleh itu, analisis industri melon global sebaiknya melihat bukan sahaja jumlah pengeluaran tetapi juga keluasan tanaman, produktiviti sehektar, jumlah eksport dan destinasi pasaran.

Melon sebagai tanaman hortikultura global

Data pengeluaran global yang disebut dalam dokumen menunjukkan sekitar 27.3 juta tan melon dihasilkan daripada kira-kira 1.05 juta hektar pada tahun 2021.

Skala tersebut menunjukkan bahawa Cucumis melo mempunyai kepentingan ekonomi yang besar dalam sektor hortikultura dunia.

Pengeluaran yang tersebar dari China dan Iran di Asia hingga Morocco di Afrika Utara dan Brazil di Amerika Selatan turut menunjukkan kemampuan tanaman melon menyesuaikan diri dengan pelbagai kawasan pengeluaran, bergantung kepada varieti dan sistem penanaman yang digunakan.

Apa yang boleh dipelajari daripada negara pengeluar utama?

Walaupun dokumen tidak membincangkan teknologi pengeluaran secara mendalam, data yang diberikan menunjukkan beberapa perkara penting.

Pertama, keluasan tanaman mempunyai hubungan jelas dengan kemampuan sesebuah negara menghasilkan melon pada skala besar.

Kedua, kedudukan sebagai pengeluar utama tidak semestinya sama dengan kedudukan sebagai pengeksport utama.

Ketiga, sesetengah negara seperti Uzbekistan mempunyai kepentingan besar dari sudut kepelbagaian varieti walaupun jumlah pengeluaran nasionalnya tidak dinyatakan dalam dokumen.

Keempat, dominasi China sangat besar sehingga jumlah pengeluarannya melebihi gabungan banyak negara pengeluar lain yang disebut.

Kesimpulan

Berdasarkan dokumen ini, China merupakan pengeluar melon (Cucumis melo) terbesar dunia, dengan pengeluaran sekitar 13.49 juta tan pada tahun 2018 dan sumbangan kira-kira 61% daripada pengeluaran dunia. China juga mempunyai kawasan tanaman melon terbesar, sekitar 500,000 hektar.
Iran berada di kedudukan kedua dengan pengeluaran melebihi 1.7 juta tan, sementara Brazil dan Morocco masing-masing menghasilkan lebih setengah juta tan setahun berdasarkan data yang dihimpunkan.

Brazil mempunyai kepentingan khusus kerana merupakan pengeluar utama di Amerika Selatan serta pengeksport penting ke Eropah, manakala Uzbekistan pula menonjol kerana mempunyai kawasan penanaman sekitar 150,000 hektar dan lebih 130 varieti melon tempatan.

Secara keseluruhannya, industri melon dunia memperlihatkan dominasi pengeluaran yang sangat kuat oleh China, tetapi negara lain tetap memainkan peranan penting dari sudut pasaran, eksport dan kepelbagaian sumber genetik.

Kata Kunci

melon, Cucumis melo, pengeluaran melon dunia, negara pengeluar melon, China, Iran, Brazil, Morocco, Uzbekistan, industri melon, keluasan tanaman melon, pengeluaran hortikultura, eksport melon, pengeluar melon terbesar, statistik melon, pengeluaran global melon, varieti melon, sumber genetik melon

Sumber Rujukan

Abdunabievich, K. R. (2022). Breeding work with melon crop in the Republic of Uzbekistan. American Journal of Agriculture and Horticulture Innovations.

Benkebboura, A., Zoubi, B., Akachoud, O., Gholam, C., & Qaddoury, A. (2023). Field inoculation of arbuscular mycorrhizal fungi improves quality attributes and yield of melon (Cucumis melo). The Journal of Horticultural Science and Biotechnology, 99, 352–368.

Da Silva Carmo, I. L. G., et al. (2023). Melon management using agrotextile and plasticulture and its prospects for Roraima. Contribuciones a las Ciencias Sociales.

Da Silva Carmo, I. L. G., et al. (2023). Post-harvest management and characteristics of melon cultivars fruits and their prospects in the Roraima savannah: A review. Contribuciones a las Ciencias Sociales.

De Assunção, D. A., et al. (2024). First report of Colletotrichum plurivorum and Colletotrichum truncatum causing anthracnose on melon plants in Brazil. Plant Disease.

Lozano, C., Rezende, R., Hachmann, T. L., Santos, F., Lorenzoni, M. Z., & Souza, Á. (2018). Yield and quality of melon under silicon doses and irrigation management in a greenhouse.

Soltani, F. (2021). Breeding of melon (Cucumis melo L. Groups Dudaim and Flexuosus), 333–361.

Ye, Y., et al. (2025). First report of Colletotrichum truncatum causing anthracnose on melon (Cucumis melo L.) in China. Plant Disease.

Perkembangan Blog www.fazlisyam.com sepanjang tahun 2026 menunjukkan peningkatan yang cukup memberangsangkan. Berdasarkan statistik bagi tempoh Januari hingga Ogos 2026, blog ini telah menerima sebanyak 406,855 pelawat unik dengan jumlah keseluruhan 648,664 lawatan.

Sepanjang tempoh tersebut, sebanyak 1,163,647 halaman telah dilihat manakala jumlah hits mencecah 4,196,012. Penggunaan bandwidth pula telah mencapai 357.16 GB, menunjukkan bahawa kandungan yang diterbitkan terus mendapat kunjungan dan perhatian pembaca.

Prestasi paling menarik dicatatkan pada Julai 2026, apabila blog menerima 77,256 pelawat unik dan 106,116 lawatan. Sebagai perbandingan, Januari hanya mencatatkan 28,813 pelawat unik. Ini bermakna jumlah pelawat unik meningkat kira-kira 168% dalam tempoh enam bulan.

Dari sudut pembacaan kandungan pula, Jun 2026 merupakan bulan paling aktif, dengan sebanyak 271,774 paparan halaman dan 793,463 hits. Angka ini menunjukkan bahawa bukan sahaja lebih ramai pengguna menemui blog ini, malah mereka turut meneroka lebih banyak kandungan yang tersedia.

Menariknya, statistik ini memperlihatkan peningkatan yang semakin ketara mulai Mac sebelum mencapai tahap tertinggi sekitar Jun dan Julai. Kemungkinan perkembangan ini berkait dengan pertambahan kandungan berkaitan pertanian, tanaman buah-buahan, agronomi, teknologi pertanian dan perkongsian ilmu teknikal yang menjadi fokus utama blog.

Bagi Ogos 2026, setakat statistik semasa sudah terdapat 46,292 pelawat unik dan 54,788 lawatan. Oleh kerana bulan Ogos masih berjalan, angka tersebut belum boleh dibandingkan secara langsung dengan statistik sebulan penuh.

Secara keseluruhannya, pencapaian lebih 400,000 pelawat unik dalam tempoh kurang lapan bulan merupakan perkembangan yang sangat positif bagi blog ini. Ia juga memberikan petunjuk bahawa kandungan pertanian berasaskan ilmu, pengalaman lapangan dan maklumat teknikal masih mempunyai permintaan yang tinggi dalam kalangan pembaca.

Dalam pengeluaran melon berkualiti tinggi, perhatian biasanya tertumpu pada varieti, pembajaan, pengairan dan kawalan perosak. Namun, satu faktor yang sering kurang diberi perhatian ialah kedudukan buah pada batang utama. Berdasarkan dokumen ini, kedudukan buah boleh mempengaruhi diameter, berat segar dan kandungan pepejal terlarut atau SSC buah.

Kajian Lim et al. (2020) menunjukkan bahawa kedudukan nod berbuah bukan sekadar isu bentuk pokok. Ia mempunyai kesan terus terhadap keseimbangan antara saiz buah dan kemanisan.

Buah di ruas berbeza menghasilkan prestasi berbeza

Dalam kajian hidroponik menggunakan substrat sabut kelapa, buah yang terbentuk pada nod ke-11 hingga ke-13 menghasilkan berat dan saiz yang optimum bagi sesetengah kultivar.

Namun begitu, kedudukan yang menghasilkan buah paling berat tidak semestinya menghasilkan buah paling manis.

SSC cenderung meningkat apabila buah berada pada nod yang lebih rendah, manakala berat buah pula cenderung meningkat apabila buah berada pada nod yang lebih tinggi.

Ini menunjukkan wujud satu kompromi atau trade-off antara berat buah dengan kandungan gula.

Nod lebih rendah: buah lebih manis

Kultivar PMR Dalgona memberikan contoh yang jelas.

Pada nod ke-8 hingga ke-10, kultivar ini menghasilkan buah sekitar 1.6 kg dengan SSC setinggi 14.5 °Brix.

Apabila kedudukan buah dinaikkan ke nod ke-14 hingga ke-15, berat buah meningkat kepada sekitar 1.7 kg, tetapi dokumen menunjukkan kecenderungan bahawa SSC boleh menjadi lebih rendah pada kedudukan nod yang lebih tinggi.

Ini bermaksud buah pada bahagian lebih rendah berpotensi lebih manis, tetapi saiznya mungkin lebih kecil.

Nod pertengahan: potensi berat buah tinggi

Bagi kultivar Earl’s Aibi, berat buah tertinggi dicatatkan pada nod ke-11 hingga ke-13, iaitu sekitar 2.0 kg.

Pada nod ke-8 hingga ke-10, berat buah sekitar 1.9 kg, manakala pada nod ke-14 hingga ke-15 juga sekitar 1.9 kg.

Dapatan ini menunjukkan bahawa bagi kultivar tertentu, kawasan pertengahan batang boleh memberikan keseimbangan yang lebih baik untuk menghasilkan buah besar.

Mengapa berlaku perbezaan antara berat dan kemanisan?

Dokumen menunjukkan hubungan negatif antara berat buah dengan SSC. Secara ringkas, buah yang lebih berat cenderung mempunyai kandungan pepejal terlarut yang lebih rendah.

Ini bermaksud apabila lebih banyak pertumbuhan tertumpu kepada pembesaran buah, kandungan gula dalam jus buah mungkin tidak meningkat pada kadar yang sama.

Sebaliknya, apabila buah tidak terlalu besar, bahan terlarut seperti gula boleh menjadi lebih pekat.

Oleh sebab itu, sasaran pengeluaran melon premium perlu mempertimbangkan dua perkara serentak: saiz pasaran dan kemanisan.

Tidak ada satu nod terbaik untuk semua varieti

Salah satu dapatan paling penting daripada dokumen ini ialah bahawa kedudukan nod optimum bergantung pada kultivar.

Bagi kultivar yang mempunyai buah agak ringan tetapi SSC tinggi seperti PMR Dalgona, kedudukan buah pada nod ke-14 hingga ke-15 dicadangkan untuk membantu meningkatkan berat buah.

Sebaliknya, bagi kultivar yang mempunyai buah berat tetapi SSC lebih rendah seperti Earl’s Aibi, nod ke-8 hingga ke-10 disyorkan untuk membantu meningkatkan SSC.

Ini menunjukkan bahawa pengurusan buah tidak boleh dilakukan menggunakan satu formula yang sama untuk semua varieti.

Implikasi kepada kerja pemangkasan

Dapatan ini mempunyai implikasi terus terhadap kerja pemangkasan dan pemilihan buah.

Dalam sistem pengeluaran premium, tidak semua bunga atau buah muda perlu dikekalkan. Kedudukan buah boleh digunakan sebagai salah satu kriteria semasa memilih buah yang akan dibesarkan sehingga tuaian.

Jika matlamat pengeluaran ialah buah yang besar, kedudukan buah boleh dipilih pada nod tertentu yang lebih sesuai dengan varieti.

Jika sasaran utama ialah kemanisan tinggi, kedudukan nod yang lebih rendah mungkin lebih sesuai bagi sesetengah kultivar.

Topping juga perlu disesuaikan

Selain nod berbuah, kedudukan pinching atau topping turut memainkan peranan.

Dokumen menyatakan bahawa nod pinching ke-24 dianggap sesuai untuk memaksimumkan bilangan daun di bahagian atas serta SSC dalam kajian tersebut.

Logiknya ialah selepas buah dipilih, sejumlah daun masih perlu dikekalkan untuk menyokong fotosintesis dan pembentukan gula.

Topping yang terlalu rendah boleh mengehadkan jumlah daun, manakala topping terlalu tinggi boleh menyebabkan pertumbuhan vegetatif berlebihan.

Kenapa bilangan daun penting?

Walaupun dokumen tidak menghuraikan mekanisme fisiologi secara terperinci, implikasinya jelas: buah memerlukan sokongan daun untuk membekalkan hasil fotosintesis.

Oleh itu, kedudukan buah dan titik topping perlu dilihat sebagai satu pakej pengurusan kanopi.

Bukan sahaja perlu bertanya “buah hendak dibiarkan pada ruas mana?”, tetapi juga “berapa banyak daun perlu dikekalkan di atas buah?”

Pengeluaran premium memerlukan keseragaman

Pemilihan buah berdasarkan kedudukan nod boleh membantu menghasilkan buah yang lebih seragam dari segi saiz dan kualiti.

Keseragaman sangat penting dalam pasaran premium kerana pembeli biasanya mahukan buah dengan saiz, bentuk dan rasa yang konsisten.

Dalam keadaan ini, pemilihan buah berdasarkan kedudukan nod menjadi satu alat agronomi yang praktikal, bukan sekadar teknik pemangkasan.

Apakah julat nod yang praktikal?

Dokumen menyebut bahawa buah sekitar ruas ke-9 hingga ke-13 sering dikaitkan dengan kualiti yang baik, manakala kajian Lim et al. (2020) menunjukkan bahawa nod ke-11 hingga ke-13 menghasilkan berat dan saiz optimum bagi sesetengah kultivar.
Namun, julat ini tidak sepatutnya dianggap sebagai nombor mutlak untuk semua melon.

Setiap kultivar memerlukan penetapan nod berbuah dan topping yang berbeza untuk mendapatkan kombinasi saiz dan SSC terbaik.

Kesimpulan

Kedudukan buah pada batang utama merupakan faktor agronomi yang penting dalam pengeluaran melon premium.

Buah pada nod lebih rendah cenderung mempunyai SSC lebih tinggi tetapi berat lebih rendah, manakala buah pada nod lebih tinggi boleh menjadi lebih berat tetapi kurang manis.

Oleh itu, pengurusan melon berkualiti tinggi perlu mencari keseimbangan antara berat buah, saiz, kandungan gula dan jumlah daun yang menyokong buah.

Kesimpulan paling praktikal daripada kajian ini ialah: jangan pilih buah hanya kerana ia terbentuk dahulu atau kelihatan besar. Kedudukan buah pada nod perlu dipertimbangkan bersama varieti dan strategi topping.

Kata Kunci

melon, Cucumis melo, kedudukan buah, nod berbuah, ruas melon, fruiting node, topping melon, pinching melon, pemangkasan melon, SSC, Brix, kemanisan melon, berat buah, saiz buah, PMR Dalgona, Earl’s Aibi, hidroponik melon, substrat coir, melon premium, pemilihan buah, pengurusan kanopi

Sumber Rujukan

Lim, M., Choi, S., Choi, G., Kim, S. H., & Jeong, H. (2020). Growth and Quality of Muskmelon (Cucumis melo L.) as Affected by Fruiting Node Order, Pinching Node Order and Harvest Time in Hydroponics Using Coir Substrate, 406–413.

Kemanisan buah melon bukan berlaku secara kebetulan. Ia terbentuk melalui interaksi antara pengurusan air, nutrien, peringkat pertumbuhan, keadaan persekitaran dan keupayaan tanaman mengagihkan hasil fotosintesis ke dalam buah. Dalam dokumen ini, pengurusan air dan nutrien dikenal pasti sebagai antara faktor utama yang menentukan hasil serta kualiti melon melalui kesannya terhadap fotosintesis, pengumpulan bahan kering dan komposisi buah.

Tekanan air yang terlalu kuat boleh mengurangkan hasil dengan ketara. Namun, pengurangan air secara sederhana boleh memberikan kesan yang berbeza: produktiviti masih dapat dikekalkan, manakala kemanisan dan kecekapan penggunaan air boleh meningkat.

Lebih banyak air tidak semestinya menghasilkan melon lebih manis

Melon merupakan tanaman yang sensitif terhadap tekanan air. Dalam satu kajian dua tahun di Turki, pengairan penuh sepanjang musim menghasilkan hasil tertinggi, iaitu sekitar 52.9 tan sehektar.

Walau bagaimanapun, apabila pengairan dikurangkan secara sederhana kepada sekitar 75% ETc, hasil tidak berkurang secara ketara dan kecekapan penggunaan air meningkat. Kajian lain turut menunjukkan bahawa pengairan pada tahap 75% air tersedia masih menghasilkan lebih 34 Mg ha?¹, hampir setanding dengan pengairan penuh.

Ini menunjukkan bahawa tanaman melon tidak semestinya perlu menerima jumlah air maksimum sepanjang masa untuk memberikan hasil yang baik.

Defisit air sederhana boleh meningkatkan kemanisan

Dokumen menunjukkan corak yang agak konsisten: defisit pengairan sederhana sekitar 75% ETc memberikan keseimbangan yang baik antara hasil, kualiti dan penggunaan air.

Pada tahap ini, hasil masih hampir setanding dengan pengairan penuh, tetapi kemanisan dan kecekapan penggunaan air meningkat. Sebaliknya, defisit teruk sekitar 40–50% ETc menyebabkan hasil turun dengan ketara, terutamanya kerana berat buah berkurang.

Jadi, konsep penting di sini ialah defisit terkawal, bukannya membiarkan tanaman kekurangan air secara keterlaluan.

Mengapa kekurangan air yang sederhana boleh meningkatkan °Brix?

Kandungan pepejal larut atau °Brix dan kandungan gula buah melon dipengaruhi oleh interaksi antara pengairan dan nutrien.

Pengairan defisit cenderung meningkatkan kandungan pepejal larut dan asid askorbik kerana kandungan air dalam tumbuhan berkurang, sekali gus meningkatkan kepekatan bahan terlarut seperti gula dalam buah.

Dalam eksperimen Mediterranean yang dirujuk, tahap pengairan sekitar 75% dikenal pasti sebagai sesuai untuk mendapatkan keseimbangan hasil dan kualiti yang baik. Kultivar Wifaq pula dilaporkan lebih cekap menghadapi tekanan air dan menghasilkan buah yang lebih manis.

Ini menunjukkan bahawa kesan pengairan juga bergantung pada varieti.

Terlalu kurang air pula mengecilkan buah

Tekanan air yang tinggi boleh menghalang pembahagian dan pengembangan sel dalam isi buah.

Apabila proses ini terganggu, saiz dan berat buah berkurang. Kekurangan air juga boleh mengehadkan keupayaan akar mengambil nutrien, yang akhirnya menjejaskan berat buah tunggal dan hasil keseluruhan.

Menariknya, tekanan air tidak semestinya mengubah semua sifat bentuk buah. Dalam kajian yang dirujuk, saiz buah menurun apabila tekanan air meningkat, tetapi nisbah bentuk buah dan ketebalan kulit tidak berubah dengan ketara.

Oleh itu, pengurangan air yang terlalu ekstrem mungkin menghasilkan buah lebih pekat kandungan terlarutnya, tetapi kerugian dari segi saiz dan hasil boleh menjadi terlalu besar.

Peringkat pematangan ialah masa penting

Pengairan pada peringkat kematangan mempunyai kesan yang sangat menarik.

Defisit pengairan pada peringkat ini menghasilkan hasil yang hampir setara dengan pengairan penuh, tetapi kemanisan dan produktiviti penggunaan air lebih tinggi.

Ini menunjukkan bahawa menjelang buah matang, sedikit pengurangan bekalan air secara terkawal boleh membantu meningkatkan kualiti tanpa semestinya mengorbankan hasil secara besar.

Kekerapan pengairan juga mempengaruhi rasa

Jumlah air bukan satu-satunya perkara yang penting. Kekerapan pengairan turut memberi kesan kepada kualiti buah.

Pengairan yang lebih kerap dilaporkan menghasilkan hasil lebih tinggi, tetapi kemanisan lebih rendah. Pengairan sebelum dan ketika penuaian pula meningkatkan berat buah tetapi mengurangkan kemanisan.

Secara praktikal, ini menunjukkan bahawa buah boleh menjadi lebih berat apabila menerima banyak air pada penghujung tempoh pertumbuhan, tetapi pencairan kandungan gula boleh menyebabkan rasa kurang manis.

Air dan nutrien perlu diurus bersama

Pengairan tidak boleh dilihat secara berasingan daripada pembajaan.

Dokumen menyatakan bahawa interaksi antara pengairan dan persenyawaan mempunyai kesan yang sangat ketara terhadap hasil dan kualiti melon.

Pengairan titis yang digabungkan dengan fertigasi nitrogen dilaporkan meningkatkan hasil pasaran sekitar 12.5–13.6% dan meningkatkan berat buah tunggal sebanyak 0.12–0.19 kg berbanding kawalan.

Fertigasi juga dikaitkan dengan peningkatan kandungan bahan kering, gula total, monosakarida, asid askorbik, karotenoid dan polifenol.

Jelas bahawa matlamat mendapatkan melon manis bukan hanya “kurangkan air”, tetapi mengurus air dan nutrien secara seimbang.

Fotosintesis ialah asas kepada pembentukan buah

Kajian optimasi CO?, pengairan dan nitrogen menunjukkan bahawa fotosintesis pada peringkat pemanjangan batang mempengaruhi pengumpulan bahan kering dan hasil, dengan kesannya berubah mengikut musim.

Ini penting kerana gula dalam buah berasal daripada hasil fotosintesis.

Semakin baik daun berfungsi sebagai “kilang” menghasilkan karbohidrat, semakin besar potensi bahan tersebut dihantar ke buah. Namun, pengagihan hasil fotosintesis ini masih bergantung pada keadaan air, nutrien dan kekuatan buah sebagai sink.

Mikoriza boleh membantu tanaman menghadapi tekanan air

Kulat mikoriza arbuskular atau AMF turut memainkan peranan dalam pengurusan kualiti buah.

Inokulasi AMF dilaporkan meningkatkan toleransi tanaman melon terhadap tekanan air sederhana dan memperbaiki beberapa parameter kualiti termasuk kekerasan buah, kandungan gula dan pepejal larut.

Kombinasi AMF bersama pengairan menghasilkan jumlah buah, hasil dan kandungan gula total tertinggi, dengan kandungan gula total dilaporkan mencapai 5.98% dalam kajian yang dirujuk.

Dapatan ini menunjukkan bahawa pengurusan zon akar dan hubungan tanaman-mikroorganisma boleh membantu melon menggunakan air dengan lebih baik.

Biostimulan juga menunjukkan potensi

Dokumen turut menyatakan bahawa aplikasi biostimulan asid amino pada kadar 4 L ha?¹ meningkatkan produktiviti melon sehingga 32.58% tanpa menjejaskan kualiti buah walaupun dalam keadaan saliniti.

Ini menunjukkan bahawa biostimulan berpotensi membantu tanaman mengekalkan prestasi di bawah keadaan tekanan tertentu.

Namun, kesannya masih perlu dilihat dalam konteks varieti, keadaan ladang dan sistem pengurusan yang digunakan.

Teknologi air gelembung ultrahalus

Satu pendekatan yang lebih baharu ialah penggunaan air gelembung ultrahalus atau ultrafine bubble water yang diperkaya dengan hidrogen dan oksigen.

Dalam kajian yang dirujuk, pendekatan ini meningkatkan kemanisan dan berat buah serta mengurangkan serangan serangga perosak.

Walaupun teknologi ini masih lebih khusus, ia menunjukkan bahawa kualiti air dan cara air dibekalkan juga boleh mempengaruhi prestasi tanaman.

Keperluan air berubah mengikut peringkat pertumbuhan

Melon tidak memerlukan jumlah air yang sama pada setiap peringkat.

Dokumen menyatakan bahawa keperluan air berbeza mengikut fasa pertumbuhan. Kandungan air tanah perlu dikekalkan melebihi 55% kapasiti padang semasa pembungaan dan pembuahan, serta tidak kurang daripada 65% semasa pengisian buah untuk mengelakkan kehilangan hasil yang besar.

Pengairan dalam dua peringkat tertentu juga dilaporkan menghasilkan hasil dan kualiti yang hampir sama dengan pengairan sepanjang musim sambil menjimatkan sekitar 47% air.

Ini menunjukkan bahawa jadual pengairan yang tepat boleh menjadi lebih penting daripada jumlah air keseluruhan semata-mata.

Mulsa plastik membantu menjimatkan air

Penggunaan mulsa plastik bersama pengairan titis dilaporkan mengurangkan penyejatan antara tanaman sebanyak 79%.

Sistem tersebut menghasilkan hasil tertinggi, sekitar 38.49 t/hm², serta kecekapan penggunaan air tertinggi dalam penanaman rumah hijau.

Mulsa membantu mengekalkan kelembapan tanah dan mengurangkan kehilangan air yang tidak memberi manfaat terus kepada tanaman.

Sensor boleh membantu pengairan lebih tepat

Pengurusan air melon semakin bergerak ke arah sistem berasaskan data.

Sistem kawalan pengairan titis kos rendah menggunakan sensor tanah dan masa dilaporkan menghasilkan pertumbuhan tanaman lebih cepat serta ciri hasil yang lebih baik berbanding penyiraman manual.

Ini menunjukkan bahawa teknologi sensor boleh membantu mengurangkan dua masalah biasa, iaitu pengairan terlalu banyak dan pengairan terlalu sedikit.

Defisit terkawal bukan sekadar teori

Dalam sistem tanah, strategi pengairan defisit terkawal dilaporkan mengurangkan jumlah penggunaan air sekitar 19.3–25.7% tanpa menjejaskan hasil atau kualiti buah.

Dalam sistem tanpa tanah pula, pendekatan defisit terkawal meningkatkan kemanisan dan mengurangkan buah retak, walaupun dalam keadaan tertentu saiz dan hasil boleh menurun.

Oleh itu, strategi ini perlu disesuaikan dengan sistem penanaman dan sasaran pengeluaran.

Jadi, apakah rahsia melon manis?

Rahsianya bukan satu formula tunggal.

Melon manis terbentuk apabila bekalan air cukup untuk menyokong pembentukan dan pembesaran buah, tetapi tidak berlebihan sehingga mencairkan gula. Nutrien pula perlu mencukupi untuk menyokong fotosintesis dan pembentukan bahan kering.

Defisit pengairan sederhana secara konsisten muncul dalam dokumen sebagai strategi yang baik untuk mendapatkan keseimbangan antara hasil, kemanisan dan kecekapan penggunaan air.

Secara praktikal, prinsipnya boleh diringkaskan begini: jangan biarkan tanaman mengalami tekanan air yang kuat ketika peringkat kritikal, tetapi elakkan juga pengairan berlebihan terutama apabila buah menghampiri kematangan.

Dengan pengurusan air, nutrien dan peringkat pertumbuhan yang lebih tepat, sasaran pengeluaran tidak lagi sekadar menghasilkan buah yang besar, tetapi buah yang besar, manis, berkualiti dan menggunakan air secara lebih cekap.

Kata Kunci

melon, Cucumis melo, kemanisan melon, Brix melon, pengairan melon, deficit irrigation, ETc, pengairan titis, fertigasi, nitrogen, pengurusan air, kecekapan penggunaan air, IWUE, pembentukan buah, pematangan buah, fotosintesis, gula buah, pepejal larut, mikoriza, AMF, biostimulan, asid amino, ultrafine bubble water, mulsa plastik, sensor tanah, pengairan terkawal, kualiti buah melon

Sumber Rujukan

Buczkowska, H., Sa?ata, A., & Nurzy?ska-Wierdak, R. (2023). Melon (Cucumis melo L.) fruit yield under irrigation and mycorrhiza conditions. Agronomy.

Cabello, M. J., Castellanos, M., Romojaro, F., Martínez-Madrid, C., & Ribas, F. (2009). Yield and quality of melon grown under different irrigation and nitrogen rates. Agricultural Water Management, 96, 866–874.

Calaça, J. D. S. G., et al. (2026). Effects of deficit irrigation and biostimulants on melon productivity and quality in semi-arid conditions. Journal of the Science of Food and Agriculture, 106, 6348–6364.

Fang, S.-L., et al. (2026). Regulated deficit irrigation strategy for greenhouse melons based on water status classification model and crop coefficient–reference evapotranspiration approach. Irrigation Science, 44.

Hung, J.-C., Li, N., Peng, C.-Y., Yang, C., & Ko, S.-S. (2024). Safe farming: Ultrafine bubble water reduces insect infestation and improves melon yield and quality. Plants, 13.

Kamer, M. A., Khalil, G., & Yousry, M. (2022). Yield and quality performance of some new sweet melon lines under water stress conditions. Journal of the Advances in Agricultural Researches.

Ku?çu, H., & Turhan, A. (2022). Yield, net return and fruit quality response of melon to deficit irrigation. Gesunde Pflanzen, 74, 647–659.

Leorentina, A. B., et al. (2023). Hybridization of melon (Cucumis melo L.) under pollination time and flower proportion treatments subjected to two irrigation frequencies. Asian Journal of Plant Sciences.

Liu, S., et al. (2024). Effects of irrigation approaches and mulching on greenhouse melon production and water use in Northern China. Water.

Miceli, A., Vetrano, F., Torta, L., Esposito, A., & Moncada, A. (2023). Effect of mycorrhizal inoculation on melon plants under deficit irrigation regimes. Agronomy.

Panda, R., Matese, A., Maachi, D., & Aberkani, K. (2024). Water stress impacts on the growth and productivity of melon crops in a Mediterranean climate. Irrigation Science, 43, 1159–1168.

Ren, R., et al. (2021). Irrigation based on daily weighted evapotranspiration affects yield and quality of oriental melon. Scientia Horticulturae, 275, 109714.

Rolbiecki, R., et al. (2021). Effect of drip fertigation with nitrogen on yield and nutritive value of melon cultivated on a very light soil. Agronomy, 11, 934.

Thongleam, T., Meethaworn, K., & Kuankid, S. (2024). Enhancing melon yield through a low-cost drip irrigation control system with time and soil sensor. Research in Agricultural Engineering.

Yang, Z., Kong, T., Xie, J., Yang, T., Jiang, Y., Feng, Z., & Zhang, Z. (2023). Appropriate water and fertilizer supply can increase yield by promoting growth while ensuring the soil ecological environment in melon production. Agricultural Water Management.

Yang, Z., et al. (2025). Optimizing CO?-irrigation-nitrogen synergies to ensure short-haired melon growth while improving economic and resource efficiency. Agricultural Water Management.

Yavuz, D., Seymen, M., Yavuz, N., Çoklar, H., & Ercan, M. (2021). Effects of water stress applied at various phenological stages on yield, quality, and water use efficiency of melon. Agricultural Water Management, 246, 106673.

Tanaman melon (Cucumis melo L.) sering kelihatan mudah dari luar. Pokoknya cepat membesar, tempoh pengeluaran relatif singkat dan buah boleh dituai dalam satu musim tanaman. Namun, menghasilkan buah melon yang benar-benar berkualiti sebenarnya jauh lebih kompleks daripada sekadar memastikan pokok hidup dan berbuah.

Kualiti buah melon merangkumi rasa, aroma, warna, tekstur dan kandungan nutrisi. Kesemua sifat ini terbentuk melalui interaksi antara genetik varieti, keadaan persekitaran dan pengurusan agronomi. Faktor genetik menentukan potensi asas sesuatu varieti, tetapi sejauh mana potensi tersebut dapat diterjemahkan kepada buah berkualiti sangat dipengaruhi oleh keadaan tanaman di ladang.

Dengan kata lain, benih yang baik sahaja belum mencukupi. Melon berkualiti merupakan hasil gabungan varieti yang sesuai, persekitaran yang sesuai dan pengurusan tanaman yang tepat.

Genetik menentukan potensi asas buah

Setiap varieti melon mempunyai potensi kualitinya sendiri.

Faktor genetik mempengaruhi kandungan gula larut, warna isi, kekerasan buah dan aroma. Beberapa sifat tersebut bahkan telah dikenal pasti pada tahap gen dan QTL atau quantitative trait loci.

Sebagai contoh, kandungan gula larut atau SSC dikaitkan dengan QTL poligenik pada kromosom 6 dan 11. Warna isi pula dikaitkan dengan lokus CmPPR1, manakala kekerasan buah dipengaruhi oleh QTL pada kromosom 3, 7 dan 12 serta mekanisme yang melibatkan etilena.

Bagi aroma, gen CmThAT1 dikaitkan dengan penghasilan S-metil-tioasetat, salah satu komponen aroma utama melon.

Dapatan ini menunjukkan bahawa sifat seperti kemanisan, warna dan aroma bukan terbentuk secara kebetulan. Sebahagian daripada ciri tersebut sudah mempunyai asas genetik sebelum benih ditanam.

Tidak semua varieti melon mempunyai kualiti yang sama

Variasi antara varieti melon sangat luas.

Varieti yang berbeza boleh mempunyai kandungan gula, asid organik, sebatian aroma meruap, warna kulit, warna isi, kekerasan, bentuk dan saiz buah yang berlainan.

Dokumen membezakan dua kumpulan utama. Kumpulan cantalupensis mempunyai pematangan klimakterik dan lazimnya berdaging oren, manakala kumpulan inodorus bersifat bukan klimakterik serta mempunyai kandungan gula yang tinggi.

Kemajuan penyelidikan genetik juga membolehkan saintis mengenal pasti 241 QTL berkaitan 129 sifat kualiti buah, sekali gus membuka peluang untuk program pembiakbakaan berbantukan penanda.

Ini bermaksud pembangunan varieti melon pada masa hadapan boleh menjadi semakin tepat kerana pembiak baka dapat memilih gen atau penanda yang dikaitkan dengan sifat tertentu.

Ada kompromi antara ketahanan tanaman dan kualiti buah

Satu perkara menarik dalam dokumen ialah wujudnya trade-off antara toleransi sejuk dengan kualiti buah.

Varieti melon yang sensitif terhadap suhu sejuk secara umum dilaporkan mempunyai kualiti buah lebih tinggi berbanding varieti yang lebih tahan terhadap sejuk. Namun, gen CmEAF7 dikenal pasti berpotensi meningkatkan toleransi sejuk pada peringkat anak benih sambil mengekalkan atau meningkatkan kualiti buah.

Dapatan ini penting kerana program pembiakbakaan tidak semestinya perlu memilih antara ketahanan tanaman dan kualiti buah. Dengan pemahaman genetik yang lebih baik, kedua-dua ciri berpotensi diperbaiki secara serentak.

Persekitaran boleh mengubah bagaimana genetik diterjemahkan

Walaupun varieti menentukan potensi, persekitaran menentukan bagaimana potensi tersebut diekspresikan.

Lokasi penanaman dan musim tanaman mempunyai kesan signifikan terhadap komposisi fitokimia melon. Kandungan gula dan karotenoid boleh berubah mengikut kultigen dan lokasi penanaman.

Suhu juga mempunyai pengaruh besar. Suhu yang lebih tinggi boleh mempercepatkan proses pematangan, tetapi tempoh pengisian gula ke dalam buah menjadi lebih singkat. Akibatnya, pengumpulan gula boleh berkurang.

Selain rasa, aroma melon juga sangat sensitif terhadap perubahan persekitaran bermusim. Profil sebatian organik meruap atau VOC berubah akibat interaksi antara genotip dan musim.

Jadi, varieti yang menghasilkan buah sangat baik pada satu lokasi belum tentu memberikan kualiti yang sama apabila ditanam di lokasi atau musim yang berbeza.

Saliniti turut mempengaruhi kualiti

Tekanan saliniti bukan hanya mempengaruhi pertumbuhan pokok. Ia juga boleh mempengaruhi pewarisan dan ekspresi sifat kualiti buah.

Dokumen menyatakan bahawa kebanyakan sifat kualiti di bawah tekanan saliniti dikawal oleh kesan aditif, yang bermaksud sifat tersebut masih mempunyai peluang untuk diperbaiki melalui proses pemilihan berulang dalam program pembiakbakaan.

Pada masa sama, profil metabolomik dan kandungan mineral buah dilaporkan berubah dengan ketara mengikut musim, sistem pengurusan seperti rumah hijau atau penanaman terbuka serta tarikh penanaman.

Ini sekali lagi menunjukkan bahawa kualiti buah melon merupakan hasil interaksi genotip × persekitaran × pengurusan.

Pengurusan agronomi menentukan sama ada potensi varieti tercapai

Selepas pemilihan varieti dan persekitaran, faktor seterusnya ialah cara tanaman diurus.

Dokumen menghimpunkan beberapa amalan agronomi yang dilaporkan memberi kesan positif terhadap kualiti melon.

Pembajaan foliar

Pembajaan melalui daun menggunakan mikronutrien dan asid amino dilaporkan meningkatkan kekerasan buah, ketebalan pulpa, jumlah pepejal terlarut atau TSS serta warna buah.

Ini menunjukkan bahawa pengurusan nutrien boleh mempengaruhi bukan sahaja pertumbuhan vegetatif tetapi juga ciri komersial buah.

Pengairan dan mikoriza

Pengairan bersama penggunaan kulat mikoriza arbuskular atau AMF dikaitkan dengan peningkatan kandungan gula, karotenoid dan vitamin C.

Namun begitu, dokumen menegaskan bahawa tekanan air perlu dielakkan dari peringkat pembungaan sehingga penuaian.

Ini bermaksud pengurusan air perlu cukup stabil untuk menyokong perkembangan buah, terutama semasa tempoh kritikal pembentukan hasil.

Kultur tanpa tanah

Melon yang ditanam menggunakan sistem kultur tanpa tanah atau soilless culture dilaporkan menghasilkan buah dengan rasa, warna dan tekstur yang lebih baik berbanding tanaman yang ditanam terus di dalam tanah.

Sistem ini memberi kelebihan kerana zon akar, air dan nutrien boleh diurus dengan lebih terkawal.

Pencahayaan LED

Penggunaan pencahayaan LED pula dikaitkan dengan buah yang lebih seragam, pembentukan jaringan kulit yang lebih baik serta peningkatan kandungan gula.

Dapatan ini menunjukkan bahawa cahaya bukan sekadar diperlukan untuk fotosintesis, tetapi turut mempengaruhi perkembangan fizikal dan kualiti buah.

Masa menuai sangat menentukan kemanisan

Kesilapan menentukan masa penuaian boleh menyebabkan buah yang sebenarnya berpotensi tinggi dituai dalam keadaan belum mencapai kualiti optimum.

Tahap kematangan ketika dituai mempengaruhi panjang dan diameter buah, ketebalan isi, berat dan kandungan gula.

Dalam kajian yang dirujuk, kandungan gula meningkat daripada 5.51 °Brix pada peringkat kematangan 2 kepada 8.18 °Brix pada peringkat 5.

Dokumen turut menyatakan bahawa kandungan gula larut minimum sekitar 9% diperlukan untuk kualiti komersial, manakala pasaran premium memerlukan sekitar 11% atau lebih.

Ini menjadikan indeks kematangan satu aspek penting dalam pengeluaran melon premium. Menuai terlalu awal mungkin menghasilkan buah yang cantik dari luar tetapi belum mempunyai kemanisan optimum.

Kedudukan buah pada pokok juga memberi kesan

Satu lagi faktor yang jarang diberi perhatian ialah kedudukan buah pada batang utama.

Dokumen menyatakan bahawa kedudukan buah mempengaruhi diameter, berat segar dan jumlah pepejal terlarut. Buah yang terbentuk sekitar ruas ke-9 hingga ke-13 dilaporkan menghasilkan kualiti optimum.

Dapatan ini mempunyai implikasi praktikal terhadap kerja pemangkasan, topping dan pemilihan buah.

Dalam pengeluaran melon premium, tidak semua buah yang terbentuk perlu dikekalkan. Kedudukan buah boleh menjadi salah satu kriteria pemilihan bagi mendapatkan buah dengan saiz dan kualiti yang lebih seragam.

Kualiti masih berubah selepas buah dituai

Kualiti melon tidak berhenti berubah selepas penuaian.

Tempoh penyimpanan pascatuai dilaporkan mengurangkan kandungan vitamin C dan ?-karoten tetapi pada masa sama meningkatkan kandungan flavonoid. Kesan ini juga bergantung pada kultigen yang digunakan.

Ini menunjukkan bahawa pengurusan pascatuai perlu dianggap sebagai sebahagian daripada keseluruhan sistem pengeluaran kualiti, bukan proses yang berasingan daripada aktiviti ladang.

Jadi, apakah sebenarnya menentukan melon berkualiti?

Jawapannya bukan satu faktor.

Genetik menentukan potensi. Persekitaran menentukan bagaimana potensi tersebut diekspresikan. Pengurusan agronomi menentukan sejauh mana potensi itu dapat dicapai. Masa penuaian dan pengurusan pascatuai pula menentukan berapa banyak kualiti tersebut dapat dikekalkan sehingga buah sampai kepada pengguna.

Dokumen merumuskan bahawa kualiti melon yang tinggi merupakan hasil gabungan terselaras antara faktor genetik, fisiologi dan agropersekitaran. Oleh itu, kultigen perlu dipilih mengikut persekitaran yang sesuai dan disokong oleh pengurusan agronomi yang teliti.

Inilah sebabnya dua petani yang menggunakan varieti melon yang sama masih boleh menghasilkan buah dengan °Brix, aroma, tekstur dan saiz yang berbeza.

Bagi pengeluaran melon premium, sasaran sebenarnya bukan sekadar “pokok berbuah”, tetapi memastikan semua faktor daripada varieti sehingga penuaian bergerak dalam arah yang sama untuk menghasilkan buah yang mempunyai rasa, tekstur, aroma dan penampilan yang dikehendaki pasaran.

Kata Kunci

tanaman melon, Cucumis melo, kualiti buah melon, genetik melon, varieti melon, genotip, QTL, kandungan gula, SSC, TSS, Brix, aroma melon, warna buah, tekstur buah, pengurusan agronomi, fertigasi melon, pengairan melon, mikoriza, pembajaan foliar, kultur tanpa tanah, soilless culture, pencahayaan LED, kematangan buah, penuaian melon, pascatuai melon, kualiti premium, CmPPR1, CmThAT1, CmEAF7

Sumber Rujukan

Ajitama, T. F., Susila, A., & Suwarno, W. (2024). The effects of watering volume and topping on the fruit quality of two melon varieties in a substrate hydroponic system. Journal of Tropical Crop Science.

Akrami, M., & Arzani, A. (2019). Inheritance of fruit yield and quality in melon (Cucumis melo L.) grown under field salinity stress. Scientific Reports, 9.

Bernillon, S., et al. (2013). Metabolomic and elemental profiling of melon fruit quality as affected by genotype and environment. Metabolomics, 9, 57–77.

Buczkowska, H., Sa?ata, A., & Nurzy?ska-Wierdak, R. (2023). Melon (Cucumis melo L.) fruit yield under irrigation and mycorrhiza conditions. Agronomy.

Galpaz, N., et al. (2018). Deciphering genetic factors that determine melon fruit-quality traits using RNA-Seq-based high-resolution QTL and eQTL mapping. The Plant Journal, 94, 169–191.

Huda, A., Suwarno, W. B., & Maharijaya, D. A. (2019). Karakteristik buah melon (Cucumis melo L.) pada lima stadia kematangan. Jurnal Agronomi Indonesia.

Khomphet, T., Promwee, A., & Islam, S. (2023). Effects of foliar fertilizer application on the growth and fruit quality of commercial melon varieties grown in a soilless culture system. PeerJ, 11.

Kyriacou, M., Leskovar, D., Colla, G., & Rouphael, Y. (2018). Watermelon and melon fruit quality: The genotypic and agro-environmental factors implicated. Scientia Horticulturae, 234, 393–408.

Li, L., et al. (2023). Identification of candidate genes that regulate the trade-off between seedling cold tolerance and fruit quality in melon (Cucumis melo L.). Horticulture Research, 10.

Pereira, L., et al. (2018). QTL mapping of melon fruit quality traits using a high-density GBS-based genetic map. BMC Plant Biology, 18.

Pulela, B. L., Maboko, M., Soundy, P., & Amoo, S. (2022). Cultivar and postharvest storage duration influence fruit quality, nutritional and phytochemical profiles of soilless-grown cantaloupe and honeydew melons. Plants, 11.

Ramamurthy, R. K., & Waters, B. (2015). Identification of fruit quality and morphology QTLs in melon (Cucumis melo) using a population derived from flexuosus and cantalupensis botanical groups. Euphytica, 204, 163–177.

Singh, J., et al. (2021). Profiling carotenoid and sugar contents in unique Cucumis melo L. cultigens harvested from different climatic regions of the United States. Journal of Food Composition and Analysis.

Spadafora, N., et al. (2019). A complex interaction between pre-harvest and post-harvest factors determines fresh-cut melon quality and aroma. Scientific Reports, 9.

Winata, P. W. I., Rai, N. I., & Mayadewi, N. N. A. (2025). Stability test and identification of factors causing inconsistency of results and yield quality of melon at different planting times and fruit growth positions in deep flow technique hydroponic systems. GSC Biological and Pharmaceutical Sciences.

Yoon, S.-W., et al. (2023). Analysis of the relationship between melon fruit growth and net quality using computer vision and fruit modeling. Journal of Bio-Environment Control.

Zarid, M. (2026). Integrated omics reveal genetic and environmental regulation of texture and aroma in melon fruit. Journal of Genome Biotechnology and Genetics.

Zhao, H., Zhang, T., Meng, X., Song, J., Zhang, C., & Gao, P. (2023). Genetic mapping and QTL analysis of fruit traits in melon (Cucumis melo L.). Current Issues in Molecular Biology, 45, 3419–3433.

Pemakanan memainkan peranan penting dalam mengekalkan fungsi sistem saraf manusia. Berdasarkan dokumen yang diberikan, komponen diet tertentu boleh membantu melindungi neuron, mengurangkan neuroinflamasi dan menyokong pembentukan serta fungsi neurotransmiter. Nutrien yang paling banyak dikaitkan dengan kesihatan saraf termasuk asid lemak omega-3, polifenol, serat makanan, vitamin dan mineral.

Dokumen turut menunjukkan bahawa kesihatan saraf tidak bergantung kepada satu jenis makanan sahaja. Sebaliknya, corak pemakanan yang kaya dengan ikan berlemak, buah-buahan, sayur-sayuran, bijirin penuh, kekacang, makanan fermentasi dan rempah ratus lebih konsisten dikaitkan dengan mekanisme anti-radang, antioksidan dan sokongan kepada paksi usus-otak.

Ikan berlemak dan omega-3

Antara makanan yang paling jelas diketengahkan dalam dokumen ialah:

• Ikan berlemak;
• Walnut; dan
• Biji chia.

Makanan ini membekalkan asid lemak omega-3, khususnya EPA dan DHA.

Omega-3 berfungsi sebagai sebahagian daripada komponen struktur sistem saraf dan dikaitkan dengan pengurangan neuroinflamasi.

DHA khususnya penting dalam struktur membran sel saraf, manakala EPA lebih banyak dibincangkan dalam konteks pengawalan keradangan.

Namun, dokumen tidak memberikan jumlah pengambilan omega-3 harian atau saiz hidangan tertentu.

Buah beri, sayuran berdaun dan brokoli

Buah beri, sayuran berdaun serta brokoli disebut sebagai sumber:

• Polifenol; dan
• Antosianin.

Sebatian ini membantu melawan radikal bebas dan mengurangkan stres oksidatif pada neuron.

Stres oksidatif berlaku apabila penghasilan spesies oksigen reaktif melebihi kemampuan sistem antioksidan tubuh untuk menanganinya.

Dalam konteks sel saraf, pengurangan tekanan oksidatif penting kerana neuron sangat bergantung kepada kestabilan membran dan fungsi mitokondria.

Serat makanan dan kesihatan saraf

Sayur-sayuran, buah-buahan dan bijirin penuh merupakan sumber utama serat makanan.

Dokumen menerangkan bahawa serat boleh difermentasi oleh mikrobiota usus untuk menghasilkan asid lemak rantai pendek atau SCFA. SCFA kemudiannya dikaitkan dengan kesan anti-radang melalui paksi usus-otak.

Ini menunjukkan bahawa hubungan antara diet dan otak bukan berlaku melalui nutrien yang terus masuk ke otak sahaja.

Sebahagian kesan boleh bermula di usus.

Paksi usus-otak

Paksi usus-otak ialah sistem komunikasi antara:

• Mikrobiota usus;
• Sistem imun;
• Sistem saraf pusat; dan
• Otak.

Dokumen menerangkan bahawa SCFA yang dihasilkan daripada fermentasi serat boleh mempengaruhi otak melalui isyarat sistem saraf pusat dan pengaktifan sistem imun.

Paksi ini menjadi salah satu mekanisme utama yang menghubungkan pemakanan dengan kesihatan neurologi.

Makanan fermentasi

Antara makanan fermentasi yang disebut ialah:

• Kefir;
• Yogurt;
• Tempeh; dan
• Kombucha.

Makanan ini membekalkan probiotik dan sebatian fenolik.

Menurut jadual pada halaman pertama, makanan fermentasi dikaitkan dengan:

• Modulasi mikrobiota usus; dan
• Sokongan kepada plastisiti sinaptik.

Plastisiti sinaptik merujuk kepada keupayaan sambungan antara neuron berubah dan menyesuaikan diri.

Ia penting untuk pembelajaran, ingatan dan fungsi otak.

Rempah ratus juga mempunyai nilai neuroprotektif

Dokumen menyenaraikan beberapa rempah:

• Rosemary;
• Kunyit; dan
• Oregano.

Sebatian utama yang dikaitkan dengannya ialah:

• Asid rosmarinik; dan
• Kurkumin.

Sebatian ini dikaitkan dengan kesan neuroprotektif dan perlindungan neuron daripada kerosakan.

Walau bagaimanapun, dokumen tidak memberikan dos penggunaan harian atau membandingkan keberkesanan antara rempah.

Nutrien penting untuk neurotransmiter

Sistem saraf bergantung pada neurotransmiter untuk menghantar isyarat antara sel saraf.

Dokumen menyebut beberapa nutrien utama yang menyokong sintesis neurotransmiter.

Antaranya:

• Triptofan;
• Tirosina;
• Kolin;
• Vitamin B12;
• Vitamin D;
• Vitamin E;
• Magnesium;
• Zink; dan
• Selenium.

Setiap nutrien memainkan peranan yang berbeza.

Triptofan dan serotonin

Triptofan ialah asid amino yang bertindak sebagai prekursor serotonin.

Serotonin ialah neurotransmiter yang terlibat dalam pengawalan:

• Mood;
• Emosi; dan
• Beberapa fungsi tingkah laku.

Dokumen menyatakan bahawa triptofan daripada makanan menyumbang kepada laluan pembentukan serotonin.

Namun, jumlah serotonin yang akhirnya terbentuk dalam otak dipengaruhi oleh banyak faktor dan tidak bergantung kepada satu sumber makanan sahaja.

Tirosina dan dopamina

Tirosina pula menjadi prekursor kepada dopamina.

Dopamina penting dalam:

• Kawalan pergerakan;
• Motivasi;
• Sistem ganjaran; dan
• Fungsi neurologi tertentu.

Dokumen mengaitkan tirosina dengan dopamina dan menyebut kepentingannya dalam konteks penyakit Parkinson.

Ini tidak bermaksud pengambilan tirosina daripada makanan boleh merawat Parkinson, tetapi menunjukkan peranannya dalam biokimia neurotransmiter.

Kolin dan asetilkolina

Makanan sumber kolin yang dinyatakan dalam dokumen ialah:

• Kuning telur;
• Salmon;
• Kacang soya; dan
• Lentil.

Kolin diperlukan untuk sintesis asetilkolina, iaitu neurotransmiter penting untuk:

• Ingatan;
• Pembelajaran; dan
• Fungsi kognitif.

Kolin juga terlibat dalam struktur membran sel, walaupun dokumen memberi fokus kepada fungsi neurotransmiter.

Vitamin B12

Vitamin B12 disebut sebagai salah satu vitamin penting bagi sistem saraf.

Dokumen meletakkannya bersama vitamin D dan E sebagai nutrien penting untuk:

• Pengeluaran neurotransmiter yang seimbang; dan
• Perlindungan daripada kerosakan oksidatif sel saraf.

Kekurangan vitamin B12 boleh memberi kesan neurologi, tetapi dokumen tidak menghuraikan simptom atau tahap kekurangan.

Vitamin D dan E

Vitamin D dan E turut disebut sebagai komponen penting untuk kesihatan saraf.

Vitamin E berkait rapat dengan perlindungan antioksidan, manakala vitamin D terlibat dalam pelbagai fungsi biologi.

Dalam dokumen, kedua-duanya dibincangkan dalam konteks sokongan kepada keseimbangan neurotransmiter dan perlindungan neuron.

Magnesium, zink dan selenium

Mineral yang disebut ialah:

• Magnesium;
• Zink; dan
• Selenium.

Ketiga-tiganya dikaitkan dengan fungsi neurotransmiter dan perlindungan terhadap kerosakan oksidatif.

Dokumen tidak memberikan jumlah keperluan harian atau sumber makanan khusus untuk setiap mineral.

Diet Mediterranean dan DASH

Halaman kedua dokumen menekankan dua corak pemakanan:

• Diet Mediterranean; dan
• Diet DASH.

Kedua-duanya kaya dengan:

• Sayuran;
• Buah;
• Kekacang; dan
• Ikan.

Dokumen menyatakan bahawa corak ini menunjukkan kesan neuroprotektif yang konsisten melalui pengurangan:

• Mikrogliosis; dan
• Stres oksidatif.

Mikrogliosis merujuk kepada pengaktifan atau peningkatan sel mikroglia dalam sistem saraf pusat, yang berkait dengan proses keradangan saraf.

Mengapa corak diet lebih penting daripada satu makanan?

Salah satu mesej utama dokumen ialah kesihatan saraf tidak bergantung kepada satu “superfood”.

Diet Mediterranean dan DASH berfungsi melalui kombinasi:

• Serat;
• Omega-3;
• Antioksidan;
• Vitamin;
• Mineral; dan
• Fitonutrien.

Interaksi antara komponen ini mungkin lebih penting daripada mengambil satu nutrien secara berasingan.

Makanan ultra-proses dan risiko neuroinflamasi

Dokumen memberi amaran terhadap pengambilan:

• Makanan ultra-proses;
• Daging merah; dan
• Minuman bergula.

Makanan ini dikaitkan dengan peningkatan:

• Disbiosis usus; dan
• Neuroinflamasi.

Keadaan tersebut seterusnya dikaitkan dengan risiko penyakit neurodegeneratif yang lebih buruk.

Namun, dokumen tidak memberikan jumlah pengambilan yang dianggap berlebihan.

Disbiosis usus

Disbiosis ialah ketidakseimbangan komposisi mikroorganisma dalam usus.

Dokumen mengaitkan makanan ultra-proses dengan gangguan mikrobiota dan peningkatan keradangan.

Ini sekali lagi menyokong konsep bahawa kesihatan saraf berkait rapat dengan keadaan usus.

Diet berasaskan tumbuhan

Diet berasaskan tumbuhan yang kaya fitonutrien dikaitkan dengan pengurangan keradangan sistemik.

Namun, dokumen turut menekankan risiko kekurangan nutrien tertentu.

Ia menyatakan bahawa diet seperti ini mungkin memerlukan perhatian kepada:

• Vitamin B12; dan
• DHA.

Kekurangan kedua-duanya boleh menimbulkan masalah neurologi.

Jadi, diet berasaskan tumbuhan perlu dirancang dengan baik dan bukan sekadar menghapuskan semua produk haiwan tanpa penggantian nutrien.

Sekatan kalori dan puasa berselang

Dokumen turut menyebut sekatan kalori dan puasa berselang.

Kedua-duanya dikaitkan dengan perubahan:

• Metabolisme otak;
• Imuniti; dan
• Potensi memperlahankan neurodegenerasi.

Namun, dokumen tidak menetapkan protokol puasa, jumlah kalori atau tempoh penggunaan.

Oleh itu, dapatan ini lebih sesuai dianggap sebagai bidang penyelidikan, bukannya panduan amalan khusus.

Polifenol dan laluan Nrf2

Beberapa contoh makanan polifenol yang dinyatakan ialah:

• Anggur — resveratrol;
• Blueberry — antosianin;
• Saderi — kuersetin.

Sebatian ini dikaitkan dengan pengaktifan laluan antioksidan Nrf2.

Nrf2 membantu mengawal ekspresi gen yang berkaitan dengan pertahanan antioksidan.

Pengaktifan laluan ini berpotensi melindungi neuron daripada spesies oksigen reaktif.

Had bioavailabiliti

Walaupun banyak makanan mengandungi bahan berkaitan neurotransmiter atau neuroproteksi, dokumen menekankan satu had penting:

bioavailabiliti dan kemampuan molekul tertentu merentas sawar darah-otak masih belum disahkan secara konklusif.

Ini penting kerana kewujudan sesuatu sebatian dalam makanan tidak bermaksud sebatian tersebut akan masuk ke otak dalam jumlah yang sama.

Tubuh perlu:

• Mencerna;
• Menyerap;
• Memetabolismekan; dan
• Mengangkut

sebatian tersebut sebelum ia boleh memberikan kesan sistemik.

Makanan dan neurotransmiter: jangan tafsir terlalu mudah

Dokumen menyebut bahawa triptofan, tirosina dan kolin menyokong penghasilan neurotransmiter.

Namun, ini tidak bermaksud:

makan makanan tertentu ? neurotransmiter otak terus meningkat.

Prosesnya lebih kompleks kerana melibatkan:

• Penyerapan usus;
• Persaingan antara asid amino;
• Metabolisme hati;
• Sawar darah-otak; dan
• Aktiviti enzim dalam sistem saraf.

Dokumen sendiri menekankan bahawa bukti klinikal lanjut masih diperlukan.

Ringkasan makanan dan fungsi saraf

Jadual pada halaman pertama dokumen boleh diringkaskan seperti berikut:

Corak pemakanan yang paling konsisten

Berdasarkan keseluruhan dokumen, pola diet yang paling konsisten dikaitkan dengan kesihatan saraf ialah diet yang kaya dengan:

• Sayuran;
• Buah-buahan;
• Ikan berlemak;
• Kekacang;
• Bijirin penuh;
• Makanan fermentasi; dan
• Rempah ratus.

Pada masa yang sama, makanan ultra-proses perlu dihadkan.

Kesan yang dicadangkan berlaku melalui tiga mekanisme utama:

1. Anti-radang
2. Antioksidan
3. Modulasi paksi usus-otak

Apa yang tidak dinyatakan dalam dokumen?

Dokumen tidak memberikan cadangan khusus tentang:

• Berapa gram ikan seminggu;
• Berapa banyak walnut atau chia perlu dimakan;
• Jumlah buah beri harian;
• Dos kurkumin;
• Kuantiti yogurt atau tempeh;
• Jumlah serat harian;
• Dos vitamin atau mineral;
• Pelan menu harian; atau
• Rawatan pemakanan khusus untuk penyakit neurologi.

Oleh itu, artikel ini membincangkan kategori makanan dan mekanisme yang disokong oleh dokumen, bukan preskripsi diet individu.

Kesimpulan

Kesihatan saraf manusia sangat dipengaruhi oleh keseluruhan pola pemakanan. Berdasarkan dokumen, nutrien penting termasuk omega-3, polifenol, serat, vitamin B12, D dan E, magnesium, zink, selenium, kolin, triptofan dan tirosina.

Ikan berlemak, buah beri, sayuran berdaun, brokoli, buah-buahan, bijirin penuh, makanan fermentasi, kekacang dan rempah ratus merupakan antara makanan yang paling konsisten dikaitkan dengan perlindungan saraf.

Diet Mediterranean dan DASH pula menunjukkan pola neuroprotektif yang lebih menyeluruh kerana menggabungkan pelbagai komponen anti-radang dan antioksidan.

Dalam masa yang sama, dokumen menekankan bahawa bukti klinikal masih belum lengkap untuk semua mekanisme. Oleh itu, pendekatan paling kukuh ialah melihat makanan sebagai sebahagian daripada corak diet seimbang yang menyokong fungsi saraf, bukannya sebagai rawatan tunggal bagi penyakit neurologi.

Kata kunci: kesihatan saraf, makanan untuk otak, sistem saraf manusia, omega-3, EPA, DHA, polifenol, antosianin, serat makanan, paksi usus-otak, SCFA, probiotik, makanan fermentasi, triptofan, tirosina, serotonin, dopamina, kolin, asetilkolina, vitamin B12, vitamin D, vitamin E, magnesium, zink, selenium, diet Mediterranean, diet DASH, neuroinflamasi, stres oksidatif, Nrf2, mikrobiota usus, neuroprotektif

Sumber Rujukan

Bodur, M., Bozkurt, B. K., Bozkurt, O., Aslan, S., & A?agündüz, D. (2025). Fermented Foods and Brain Health: Gut-Brain Axis Mechanisms and Clinical Insights. The Journal of Nutritional Biochemistry.

Briguglio, M., Dell’Osso, B., Panzica, G., Malgaroli, A., Banfi, G., Dina, Z. C., Galentino, R., & Porta, M. (2018). Dietary Neurotransmitters: A Narrative Review on Current Knowledge. Nutrients, 10.

Chakif, D., & Furrer, J. (2026). The impact of nutritional, environmental, and lifestyle factors on neurological disorders: Therapeutic implications and mechanistic insights. Frontiers in Pharmacology, 17.

Clemente-Suárez, V. J., Redondo-Flórez, L., Martín-Rodríguez, A., Curiel-Regueros, A., Rubio-Zarapuz, A., & Tornero-Aguilera, J. F. (2025). Impact of Vegan and Vegetarian Diets on Neurological Health: A Critical Review. Nutrients, 17.

Esqueda, K. (2019). Dietary Guidelines For Promoting Nervous System Health. SSRN Electronic Journal.

Fontana, L., Ghezzi, L., Cross, A., & Piccio, L. (2021). Effects of dietary restriction on neuroinflammation in neurodegenerative diseases. The Journal of Experimental Medicine, 218.

Gasmi, A., Nasreen, A., Menzel, A., Benahmed, G. A., Pivina, L., Noor, S., Peana, M., Chirumbolo, S., & Bjørklund, G. (2022). Neurotransmitters Regulation and Food Intake: The Role of Dietary Sources in Neurotransmission. Molecules, 28.

Godos, J., Currenti, W., Angelino, D., Mena, P., Castellano, S., Caraci, F., Galvano, F., Del Rio, D., Ferri, R., & Grosso, G. (2020). Diet and Mental Health: Review of the Recent Updates on Molecular Mechanisms. Antioxidants, 9.

Kurowska, A., Ziemichód, W., Herbet, M., & Pi?tkowska-Chmiel, I. (2023). The Role of Diet as a Modulator of the Inflammatory Process in the Neurological Diseases. Nutrients, 15.

Mao, X., Yin, X., Guan, Q., Xia, Q., Yang, N., Zhou, H., Liu, Z., & Jin, W.-L. (2021). Dietary nutrition for neurological disease therapy: Current status and future directions. Pharmacology & Therapeutics.

Medoro, A., Scapagnini, G., Hu, F. B., & Davinelli, S. (2026). The relationship between dietary patterns and neuroinflammation. Critical Reviews in Food Science and Nutrition.

Meng, W., Chao, W., Zhao, K., Sijia, M., Sang, J., & Xu, S. (2025). Bioactive compounds from Chinese herbal plants for neurological health: mechanisms, pathways, and functional food applications. Frontiers in Nutrition, 12.

Picone, P., Girgenti, A., Buttacavoli, M., & Nuzzo, D. (2024). Enriching the Mediterranean diet could nourish the brain more effectively. Frontiers in Nutrition, 11.

Popa-Wagner, A., Dumitra?cu, D., C?pit?nescu, B., Petcu, E., Surugiu, R., Fang, W.-H., & Dumbrava, D. (2019). Dietary habits, lifestyle factors and neurodegenerative diseases. Neural Regeneration Research, 15, 394–400.

Scuto, M., Majzúnová, M., Torcitto, G., Antonuzzo, S., Rampulla, F., Di Fatta, E., & Salinaro, T. A. (2024). Functional Food Nutrients, Redox Resilience Signaling and Neurosteroids for Brain Health. International Journal of Molecular Sciences, 25.

Van Zonneveld, S. M., Van Den Oever, E. J., Haarman, B., Grandjean, E. L., Nuninga, J., Van De Rest, O., & Sommer, I. E. (2024). An Anti-Inflammatory Diet and Its Potential Benefit for Individuals with Mental Disorders and Neurodegenerative Diseases—A Narrative Review. Nutrients, 16.

Wendo?owicz, A., Stefanska, E., & Ostrowska, L. (2018). Influence of selected dietary components on the functioning of the human nervous system. Roczniki Panstwowego Zakladu Higieny, 69, 15–21.

Kolagen ialah protein struktur paling banyak dalam tubuh manusia. Berdasarkan dokumen yang diberikan, kolagen menyumbang sekitar 25–30% daripada jumlah jisim protein tubuh dan berfungsi sebagai komponen utama tisu penghubung serta pelbagai organ. Keluarga kolagen pula terdiri daripada sekurang-kurangnya 28 jenis, dengan setiap jenis mempunyai lokasi dan fungsi tertentu dalam tubuh manusia.

Peranan kolagen sebenarnya jauh lebih luas daripada sekadar “menjaga kulit”. Ia membantu membentuk rangka mekanikal tisu, mengawal tingkah laku sel, menyokong fungsi jantung dan otot, membantu penyembuhan luka serta terlibat dalam proses regenerasi tisu.

Kolagen sebagai rangka utama tisu

Fungsi paling asas kolagen ialah membentuk rangka fibril dalam matriks ekstrasel atau extracellular matrix (ECM).

ECM ialah persekitaran di luar sel yang menyediakan struktur dan sokongan fizikal kepada tisu.

Kolagen memberikan:

• Kestabilan mekanikal;
• Kekuatan tegangan;
• Keanjalan; dan
• Sokongan struktur kepada organ.

Dalam tulang, tendon dan fascia, kolagen menyumbang sebahagian besar sifat biomekanik yang membolehkan tisu menahan tekanan dan tarikan.

Kolagen bukan satu jenis sahaja

Halaman pertama dokumen memaparkan jadual lima jenis kolagen utama dan fungsi masing-masing.

Jadual ini menunjukkan bahawa istilah “kolagen” sebenarnya merujuk kepada keluarga protein yang mempunyai fungsi berbeza mengikut tisu.

Kolagen jenis I

Kolagen jenis I merupakan salah satu jenis yang paling penting dari sudut struktur.

Ia banyak terdapat pada:

• Tulang;
• Kulit;
• Tendon; dan
• Ligamen.

Fungsi utamanya ialah memberikan kekuatan tegangan dan mengekalkan kestabilan struktur tisu.

Kekuatan tegangan merujuk kepada keupayaan sesuatu tisu menahan daya tarikan tanpa mudah koyak atau berubah bentuk.

Kolagen jenis III

Kolagen jenis III pula banyak terdapat pada:

• Kulit;
• Saluran darah; dan
• Uterus.

Dokumen menerangkan bahawa kolagen jenis III menghasilkan rangkaian yang lebih anjal serta membantu menyimpan tenaga kinetik sebagai lantunan kenyal.

Jenis ini penting untuk tisu yang memerlukan gabungan antara kekuatan dan kelenturan.

Nisbah kolagen I dan III

Salah satu perkara menarik dalam dokumen ialah kepentingan nisbah kolagen I/III.

Nisbah tersebut mempengaruhi keseimbangan antara:

• Kekuatan tegangan; dan
• Keanjalan tisu.

Ketidakseimbangan nisbah kolagen I dan III dikaitkan dengan pelbagai keadaan:

• Radang;
• Neoplastik; dan
• Degeneratif.

Ini menunjukkan bahawa bukan sekadar jumlah kolagen yang penting, tetapi juga komposisi antara jenis kolagen.

Kolagen jenis II dan rawan

Kolagen jenis II banyak terdapat pada:

• Rawan; dan
• Badan vitreus mata.

Fungsi utamanya ialah mengekalkan integriti rawan.

Rawan memerlukan struktur yang mampu menyerap dan mengagihkan tekanan, dan kolagen jenis II menjadi komponen utama dalam mengekalkan rangka tisu tersebut.

Kolagen jenis IV dan membran basalis

Kolagen jenis IV tidak membentuk fibril seperti jenis I atau III.

Ia banyak terdapat pada:

• Membran basalis; dan
• Glomerulus ginjal.

Fungsinya ialah menyediakan:

• Sokongan struktur kepada epitel; dan
• Fungsi penapisan.

Dalam konteks buah pinggang, struktur kolagen membantu membentuk sebahagian daripada sistem penapisan glomerulus.

Kolagen jenis VII dan kulit

Kolagen jenis VII terdapat pada dermis dan membentuk struktur yang dikenali sebagai fibril sauh.

Fungsi utamanya ialah membantu mengikat:

dermis kepada epidermis.

Hubungan ini penting untuk memastikan lapisan kulit kekal melekat secara struktur.

Kolagen turut mengawal fungsi sel

Kolagen bukan sekadar bahan pasif.

Dokumen menerangkan bahawa kolagen terlibat dalam pengaturan beberapa proses sel, termasuk:

• Percambahan;
• Migrasi;
• Pembezaan; dan
• Kelangsungan hidup sel.

Aktiviti ini berlaku melalui interaksi kolagen dengan reseptor pada permukaan sel seperti:

• Integrin;
• Discoidin-domain receptors; dan
• Glycoprotein VI.

Ini menunjukkan bahawa kolagen juga berfungsi sebagai sebahagian daripada sistem komunikasi antara sel dengan persekitarannya.

Adhesi dan migrasi sel

Kolagen membantu sel melekat pada matriks sekeliling.

Ia turut menyokong:

• Migrasi sel;
• Pembentukan struktur tisu; dan
• Pembangunan tisu.

Dokumen menyatakan bahawa domain bioaktif dan struktur hierarki kolagen pada pelbagai skala membantu membimbing proses tersebut.

Dengan kata lain, kolagen bukan sahaja membentuk “rangka”, tetapi turut membantu menentukan bagaimana sel bergerak dan tersusun.

Peptida kolagen juga boleh bertindak sebagai molekul isyarat

Apabila fibril kolagen dipecahkan melalui proses proteolitik, fragmen atau peptida kolagen boleh terbentuk.

Dokumen menyatakan bahawa peptida ini boleh berfungsi sebagai molekul isyarat yang mengawal:

• Percambahan sel;
• Migrasi;
• Apoptosis; dan
• Angiogenesis.

Angiogenesis merujuk kepada proses pembentukan salur darah baharu.

Ini menunjukkan bahawa produk pemecahan kolagen sendiri mempunyai aktiviti biologi.

Peranan kolagen dalam jantung

Dalam matriks intersisium miokardium, kolagen jenis I dan III memberikan sokongan struktur kepada sel otot jantung.

Dokumen menyatakan bahawa kedua-dua jenis kolagen ini penting bagi fungsi jantung.

Rangka kolagen membantu memastikan sel otot tersusun dan dapat menjalankan daya kontraksi secara teratur.

Kolagen dalam penyembuhan luka

Kolagen memainkan peranan utama dalam penyembuhan luka.

Dokumen menerangkan bahawa fibroblas dan kolagen secara bersama-sama mengawal fisiologi dermis.

Fibroblas ialah sel yang menghasilkan banyak komponen ECM termasuk kolagen.

Semasa penyembuhan luka, pembentukan dan penyusunan semula kolagen menjadi penting untuk memulihkan kekuatan serta struktur tisu.

Regenerasi otot

Dalam otot rangka, ECM yang kaya dengan kolagen menyediakan persekitaran yang menyokong regenerasi.

Dokumen menyatakan bahawa kolagen membantu:

• Melindungi sarkolema daripada kerosakan akibat pengecutan;
• Menyokong regenerasi otot; dan
• Menyediakan laluan untuk penghantaran daya pengecutan secara lateral.

Sarkolema ialah membran yang mengelilingi serat otot.

Kolagen dan faktor pertumbuhan

Kolagen juga terlibat dalam penyimpanan serta pelepasan mediator sel seperti:

faktor pertumbuhan.

Faktor pertumbuhan penting dalam:

• Pembiakan sel;
• Pembezaan;
• Pembaikan tisu; dan
• Regenerasi.

Peranan ini menjadikan ECM bukan sekadar struktur mekanikal tetapi juga ruang pengawalan biologi.

Gangguan kolagen dikaitkan dengan penyakit

Dokumen menyatakan bahawa gangguan struktur atau komposisi kolagen dikaitkan dengan beberapa keadaan, termasuk:

• Osteoporosis;
• Fibrosis;
• Osteoartritis;
• Penyakit kardiovaskular; dan
• Penuaan kulit.

Hubungan ini menunjukkan bahawa homeostasis atau keseimbangan metabolisme kolagen perlu dikekalkan.

Kolagen dan osteoporosis

Osteoporosis lazimnya dikaitkan dengan tulang yang menjadi kurang kuat.

Oleh kerana kolagen membentuk sebahagian rangka struktur tulang, gangguan kolagen boleh mempengaruhi sifat biomekanik tulang.

Dokumen hanya menyatakan kaitan kolagen dengan osteoporosis dan tidak menghuraikan mekanisme penyakit tersebut secara terperinci.

Kolagen dan fibrosis

Fibrosis ialah keadaan apabila pembentukan tisu penghubung berlaku secara berlebihan.

Dokumen mengaitkan gangguan komposisi atau struktur kolagen dengan fibrosis.

Ini menunjukkan bahawa kolagen yang terlalu sedikit atau terlalu banyak kedua-duanya boleh menimbulkan masalah bergantung kepada konteks tisu.

Kolagen dan osteoartritis

Osteoartritis turut disenaraikan sebagai salah satu keadaan yang berkait dengan gangguan kolagen.

Memandangkan rawan mengandungi kolagen jenis II, perubahan struktur kolagen boleh mempengaruhi integriti rawan.

Namun, dokumen tidak menghuraikan perubahan molekul spesifik yang berlaku dalam osteoartritis.

Kolagen dan penyakit kardiovaskular

Dokumen menyatakan bahawa gangguan kolagen turut dikaitkan dengan penyakit kardiovaskular.

Hal ini konsisten dengan peranan kolagen jenis I dan III dalam menyokong struktur miokardium serta tisu saluran darah.

Namun, dokumen tidak memberikan penyakit kardiovaskular tertentu atau kadar risiko khusus.

Kolagen dan penuaan kulit

Penuaan kulit turut disebut sebagai keadaan yang berkait dengan perubahan kolagen.

Oleh sebab kolagen merupakan komponen penting dermis, perubahan pada kandungan, susunan atau struktur fibril boleh mempengaruhi ciri mekanikal kulit.

Namun, dokumen tidak memberikan data tentang:

• Peratus kehilangan kolagen mengikut umur;
• Kadar penurunan tahunan;
• Kesan suplemen; atau
• Rawatan kosmetik.

Jadi perkara tersebut tidak boleh dihuraikan berdasarkan dokumen ini sahaja.

Mutasi kolagen dan penyakit genetik

Kolagen mempunyai struktur heliks-triple yang sangat tersusun.

Dokumen menyatakan bahawa mutasi yang mengubah lipatan heliks-triple boleh menyebabkan gangguan genetik tertentu.

Ini menunjukkan bahawa struktur molekul kolagen perlu terbentuk dengan tepat untuk menjalankan fungsinya.

Autoantibodi terhadap kolagen

Dalam sesetengah penyakit kolagen, tubuh boleh menghasilkan autoantibodi spesifik terhadap kolagen.

Autoantibodi ialah antibodi yang menyerang komponen tubuh sendiri.

Dokumen tidak menyenaraikan penyakit tertentu atau jenis kolagen yang terlibat dalam setiap keadaan.

Kolagen lebih daripada sekadar protein kulit

Daripada keseluruhan dokumen, fungsi kolagen boleh diringkaskan kepada empat peranan besar:

1. Struktur mekanikal
Menyediakan kekuatan, kestabilan dan keanjalan tisu.

2. Pengaturan sel
Mempengaruhi adhesi, migrasi, percambahan dan kelangsungan hidup.

3. Regenerasi
Terlibat dalam penyembuhan luka dan pembaikan tisu.

4. Homeostasis organ
Menyokong fungsi tulang, kulit, rawan, saluran darah, buah pinggang, jantung dan otot.

Ringkasan fungsi mengikut tisu

Apa yang tidak dibincangkan dalam dokumen?

Dokumen ini memberi tumpuan kepada fungsi biologi kolagen dalam tubuh, bukan kepada pemakanan atau suplemen kolagen.

Ia tidak memberikan maklumat khusus tentang:

• Dos suplemen kolagen;
• Kolagen marin atau bovin;
• Keberkesanan minuman kolagen;
• Masa terbaik mengambil kolagen;
• Vitamin C dan sintesis kolagen;
• Makanan yang meningkatkan kolagen;
• Kesan suplemen pada kulit atau sendi; atau
• Perbandingan kolagen hidrolisis dengan kolagen semula jadi.

Oleh itu, perkara tersebut tidak patut dianggap sebagai sebahagian daripada dapatan dokumen ini.

Kesimpulan

Kolagen ialah protein struktur utama tubuh manusia dan menyumbang sekitar 25–30% daripada jisim protein keseluruhan. Sekurang-kurangnya 28 jenis kolagen telah dikenal pasti, dengan fungsi yang berbeza mengikut tisu.

Kolagen jenis I memberikan kekuatan pada tulang, kulit, tendon dan ligamen; jenis II penting untuk rawan; jenis III memberikan keanjalan; jenis IV menyokong membran basalis dan penapisan; manakala jenis VII membantu mengikat dermis kepada epidermis.

Selain peranan struktur, kolagen turut mempengaruhi adhesi, migrasi, percambahan, apoptosis dan angiogenesis. Ia juga sangat penting dalam penyembuhan luka, regenerasi otot dan fungsi jantung. Sebaliknya, gangguan struktur atau metabolisme kolagen dikaitkan dengan osteoporosis, fibrosis, osteoartritis, penyakit kardiovaskular dan penuaan kulit.

Ringkasnya, kolagen bukan sekadar protein kecantikan, tetapi merupakan rangka biologi dan mekanikal penting yang membantu tubuh mengekalkan struktur, fungsi dan keupayaan memperbaiki tisu.

Kata kunci: kolagen, fungsi kolagen, collagen, protein struktur, matriks ekstrasel, ECM, kolagen jenis I, kolagen jenis II, kolagen jenis III, kolagen jenis IV, kolagen jenis VII, tulang, kulit, tendon, ligamen, rawan, membran basalis, fibroblas, penyembuhan luka, regenerasi tisu, integrin, migrasi sel, apoptosis, angiogenesis, jantung, otot rangka, osteoporosis, fibrosis, osteoartritis, penuaan kulit

Sumber Rujukan

Arseni, L., Lombardi, A., & Orioli, D. (2018). From Structure to Phenotype: Impact of Collagen Alterations on Human Health. International Journal of Molecular Sciences, 19.

Balasubramanian, P., Prabhakaran, M., Sireesha, M., & Ramakrishna, S. (2012). Collagen in Human Tissues: Structure, Function, and Biomedical Implications from a Tissue Engineering Perspective.

Deshmukh, S. N., Dive, A. M., Moharil, R., & Munde, P. (2016). Enigmatic insight into collagen. Journal of Oral and Maxillofacial Pathology, 20, 276–283.

Gelse, K., Pöschl, E., & Aigner, T. (2003). Collagens—structure, function, and biosynthesis. Advanced Drug Delivery Reviews, 55, 1531–1546.

Kanniyappan, H., Rathnayake, R. C. A., Osamor, J., Islam, M., & Wang, R. R. (2025). The role of collagen and collagen I/III ratio in pathological conditions: Insights into molecular mechanisms and therapeutic approaches. Frontiers in Bioengineering and Biotechnology, 13.

Kisling, A., Lust, R., & Katwa, L. (2019). What is the role of peptide fragments of collagen I and IV in health and disease? Life Sciences, 228, 30–34.

Mienaltowski, M., Gonzales, N. L., Beall, J. M., & Pechanec, M. Y. (2021). Basic Structure, Physiology, and Biochemistry of Connective Tissues and Extracellular Matrix Collagens. Advances in Experimental Medicine and Biology, 1348, 5–43.

Naomi, R., Ridzuan, P. M., & Bahari, H. (2021). Current Insights into Collagen Type I. Polymers, 13.

Pillai, N. S., Khan, S., Mehrotra, N., & Jadhav, K. (2024). A Comprehensive Review on the Role of Collagen in Health and Disease. Biosciences Biotechnology Research Asia.

Shahrajabian, M. H., & Sun, W. (2023). Mechanism of Action of Collagen and Epidermal Growth Factor: A Review on Theory and Research Methods. Mini Reviews in Medicinal Chemistry.

Singh, D., Rai, V., & Agrawal, D. (2023). Regulation of Collagen I and Collagen III in Tissue Injury and Regeneration. Cardiology and Cardiovascular Medicine, 7, 5–16.

Sun, W., Shahrajabian, M. H., K., & Wang, S. (2025). Advances in Molecular Function and Recombinant Expression of Human Collagen. Pharmaceuticals, 18.

Theocharis, A., Skandalis, S., Gialeli, C., & Karamanos, N. (2016). Extracellular matrix structure. Advanced Drug Delivery Reviews, 97, 4–27.

Wohlgemuth, R. P., Brashear, S. E., & Smith, L. R. (2023). Alignment, cross-linking, and beyond: A collagen architect’s guide to the skeletal muscle extracellular matrix. American Journal of Physiology—Cell Physiology.

Zhou, H., Li, W., Pan, L., Zhu, T., Zhou, T., Xiao, E., & Wei, Q. (2024). Human extracellular matrix (ECM)-like collagen and its bioactivity. Regenerative Biomaterials, 11.

Tanaman melon (Cucumis melo) mempunyai nilai ekonomi yang tinggi, tetapi pengeluarannya sering dipengaruhi oleh serangan perosak dan penyakit. Dalam konteks Malaysia, isu ini amat penting khususnya bagi Melon Manis Terengganu (MMT), yang diiktiraf sebagai buah ikonik Terengganu sejak tahun 2015. Kajian tempatan menunjukkan bahawa tanaman melon boleh diserang oleh pelbagai serangga perosak serta penyakit yang disebabkan oleh kulat, bakteria dan virus pada peringkat pertumbuhan yang berbeza.

Berdasarkan dokumen yang diberikan, perosak utama yang direkodkan termasuk kumbang labu merah, ulat melon, pengorek daun dan lalat buah. Penyakit utama pula merangkumi layu Fusarium, bintik daun Fusarium, Cucurbits Yellow Stunting Disorder Virus atau CYSDV, cendawan serbuk dan layu Verticillium. Dokumen turut membincangkan beberapa strategi pengurusan seperti penggunaan varieti rintang, biostimulan dan fungisid bagi mengurangkan kerugian tanaman.

Perosak dan penyakit berubah mengikut peringkat pertumbuhan

Salah satu perkara penting daripada kajian tanaman melon ialah serangan tidak berlaku secara seragam sepanjang musim penanaman.

Sesetengah perosak lebih dominan pada peringkat awal pertumbuhan, manakala sebahagian lagi muncul ketika daun berkembang atau buah menghampiri kematangan.

Keadaan ini menunjukkan bahawa pemantauan tanaman sepatutnya disesuaikan mengikut umur dan peringkat pertumbuhan pokok.

Sebagai contoh:

• Kumbang labu merah banyak menyerang pada Minggu 1 hingga Minggu 5;
• Ulat melon lebih banyak ketika pengembangan daun;
• Pengorek daun lebih banyak dikesan semasa kematangan buah; dan
• Beberapa penyakit seperti CYSDV, cendawan serbuk dan layu Verticillium dominan sekitar Minggu 3 hingga Minggu 8.

Ini menunjukkan bahawa konsep kawalan perosak dan penyakit dalam melon perlu bersifat berperingkat dan berpandukan risiko, bukan dilakukan dengan pendekatan yang sama dari awal hingga akhir musim.

Kumbang labu merah sebagai perosak paling dominan

Perosak paling dominan pada tanaman Melon Manis Terengganu yang direkodkan dalam dokumen ialah kumbang labu merah, Raphidopalpa foveicollis.

Serangga ini menyerang:

• Daun; dan
• Batang.

Serangan direkodkan dari Minggu 1 hingga Minggu 5 dan boleh menyebabkan kerosakan yang serius.

Kedudukannya sebagai perosak dominan pada peringkat awal menjadikannya ancaman penting ketika pokok masih membina kanopi.

Kerosakan pada daun pada peringkat muda berpotensi menjejaskan keupayaan tanaman membentuk kawasan fotosintesis yang mencukupi, walaupun dokumen tidak memberikan angka kehilangan hasil khusus akibat perosak ini.

Ulat melon

Perosak kedua paling dominan yang disebut ialah ulat melon, Diaphania hyalinata.

Populasinya lebih tinggi ketika peringkat pengembangan daun sekitar Minggu 3.

Peringkat ini penting kerana kanopi sedang berkembang dengan aktif.

Dokumen tidak memberikan:

• Peratus kerosakan daun;
• Bilangan larva setiap pokok;
• Nilai ambang ekonomi; atau
• Kaedah kawalan khusus.

Oleh itu, hanya pola kemunculan dan dominasi perosak ini boleh dihuraikan berdasarkan sumber.

Pengorek daun

Pengorek daun yang direkodkan ialah Liriomyza trifolii.

Berbeza dengan kumbang labu merah dan ulat melon, pengorek daun kebanyakannya ditemui semasa peringkat kematangan buah.

Perbezaan masa serangan ini menunjukkan bahawa ancaman serangga tidak berakhir apabila pokok telah berjaya membentuk buah.

Pemantauan daun masih diperlukan sehingga hampir waktu penuaian.

Dokumen tidak menghuraikan tahap kerosakan atau kesannya terhadap Brix, saiz buah atau hasil boleh pasar.

Lalat buah: ancaman terus kepada buah

Lalat buah yang dikenal pasti ialah:

Zeugodacus cucurbitae, yang dahulunya dikenali sebagai Bactrocera cucurbitae.

Perosak ini menyerang buah MMT pada semua peringkat kematangan.

Ini menjadikan lalat buah sangat penting kerana kerosakannya berlaku terus pada bahagian ekonomi utama tanaman, iaitu buah.

Buah belum masak menerima serangan tertinggi

Kajian yang diringkaskan dalam dokumen mendapati kadar serangan tertinggi berlaku pada buah belum masak, dengan nilai:

28.24 pupa/kg buah.

Dapatan ini menarik kerana buah yang belum mencapai kematangan pun sudah terdedah kepada serangan.

Ini bermaksud perlindungan buah tidak seharusnya hanya bermula ketika buah hampir dituai.

Lalat buah boleh menyebabkan kehilangan hasil yang sangat tinggi

Dokumen menyatakan bahawa serangan lalat buah boleh menyebabkan kehilangan hasil sekitar:

30% hingga 100%

bagi tanaman cucurbit.

Julat tersebut menunjukkan bahawa dalam keadaan serangan yang teruk, hampir keseluruhan hasil boleh terjejas.

Namun, angka ini merujuk secara umum kepada tanaman cucurbit dan tidak semestinya menggambarkan kehilangan sebenar bagi setiap ladang melon di Malaysia.

Penyakit utama yang direkodkan di Malaysia

Jadual pada halaman pertama dokumen menyenaraikan beberapa penyakit penting:

Jadual ini menunjukkan bahawa ancaman penyakit melon merangkumi penyakit tanah, penyakit daun serta virus.

Layu Fusarium oleh Fusarium sulawesiense

Salah satu penemuan paling penting dalam dokumen ialah laporan Fusarium sulawesiense sebagai penyebab layu Fusarium pada Melon Manis Terengganu.

Ini merupakan laporan pertama patogen tersebut di Malaysia bagi kultivar MMT.

Kajian lapangan melaporkan:

• Insidens penyakit sebanyak 61.67%; dan
• Kematian tanaman sebanyak 35.83%.

Serangan dikaitkan dengan musim monsun.

Angka ini menunjukkan bahawa penyakit layu boleh menjadi ancaman besar kepada kelangsungan pokok.

Ujian patogenisiti menunjukkan keterukan tinggi

Dalam ujian patogenisiti, F. sulawesiense menunjukkan keterukan sehingga 100% dari hari pertama hingga hari ketujuh melalui ujian percambahan biji benih.

Dokumen turut menyatakan bahawa kaedah semburan patogen menghasilkan kesan paling cepat.

Antara simptom yang diperhatikan ialah:

• Daun menjadi layu; dan
• Tangkai daun pecah.

Kesan tersebut berlaku lebih cepat berbanding kaedah inokulasi melalui luka.

Musim monsun dan risiko layu

Dalam jadual dokumen, layu Fusarium dikaitkan dengan musim monsun.

Ini merupakan pemerhatian penting dalam konteks Malaysia kerana pengeluaran melon sering berlangsung dalam keadaan kelembapan dan hujan tinggi.

Namun, dokumen tidak menghuraikan secara khusus hubungan antara:

• Kelembapan tanah;
• Suhu;
• Kelembapan relatif; atau
• Tempoh tanah tepu

dengan perkembangan F. sulawesiense.

Oleh itu, hubungan musim monsun dengan penyakit hanya boleh dinyatakan sebagaimana direkodkan dalam kajian.

Bintik daun Fusarium

Penyakit bintik daun rockmelon pula dikaitkan dengan Fusarium incarnatum-equiseti species complex (FIESC).

Kajian di Universiti Putra Malaysia merekodkan insidens sekitar:

40%.

Simptomnya diterangkan sebagai:

• Bintik nekrotik berwarna perang;
• Diameter sekitar 10 hingga 30 mm; dan
• Dikelilingi halo klorotik.

Dokumen menyatakan patogen ini mempunyai potensi merebak dengan cepat di ladang dan menyebabkan kerosakan yang serius.

Mengapa bintik daun penting?

Daun ialah organ utama fotosintesis.

Walaupun dokumen tidak mengukur kesan langsung bintik daun terhadap hasil, kerosakan daun dalam jumlah yang besar berpotensi mengehadkan kawasan daun sihat yang tersedia.

Namun, hubungan ini tidak dikira secara kuantitatif dalam dokumen, maka kesannya terhadap berat buah atau Brix tidak boleh dipastikan daripada sumber ini sahaja.

Cucurbits Yellow Stunting Disorder Virus

Cucurbits Yellow Stunting Disorder Virus (CYSDV) disenaraikan sebagai salah satu penyakit virus dominan pada melon.

Serangannya direkodkan sekitar:

Minggu 3 hingga Minggu 8.

Dokumen tidak memberikan data peratus insidens khusus bagi CYSDV, tetapi menyenaraikannya sebagai penyakit dominan dalam tempoh tersebut.

Lebih 30 virus boleh menjangkiti melon

Melon mempunyai kerentanan yang luas terhadap penyakit virus.

Dokumen menyatakan bahawa melon boleh dijangkiti oleh lebih daripada 30 jenis virus di seluruh dunia.

Antara virus yang disebut ialah:

• Cucumber mosaic virus atau CMV;
• Zucchini yellow mosaic virus atau ZYMV;
• Papaya ringspot virus atau PRSV; dan
• Watermelon mosaic virus atau WMV.

Simptom penyakit virus

Penyakit virus yang disebut dalam dokumen boleh menyebabkan:

• Mosaik;
• Klorosis;
• Kecacatan; dan
• Pengurangan hasil.

Kesemua simptom ini boleh mengganggu pertumbuhan normal tanaman.

Dokumen tidak memberikan hubungan spesifik antara setiap virus dengan tahap kehilangan hasil tertentu.

Cendawan serbuk

Cendawan serbuk merupakan satu lagi penyakit penting melon.

Patogen yang disebut ialah:

• Podosphaera xanthii; dan
• Golovinomyces orontii.

Dalam kajian Malaysia yang diringkaskan pada halaman pertama, penyakit ini dominan sekitar Minggu 3 hingga Minggu 8.

Cendawan serbuk digambarkan sebagai salah satu penyakit yang mengehadkan pengeluaran melon secara meluas.

Cendawan downy

Cendawan downy disebabkan oleh:

Pseudoperonospora cubensis.

Ia turut dikategorikan sebagai penyakit penting yang mengehadkan pengeluaran melon.

Dokumen menyebut bahawa sumber rintangan terhadap:

• Cendawan serbuk telah dikenal pasti dalam 239 aksesi; dan
• Cendawan downy dalam 452 aksesi.

Maklumat ini penting untuk pembiakbakaan kerana kepelbagaian germplasma boleh digunakan bagi membangunkan varieti yang lebih tahan.

Layu Verticillium

Layu Verticillium yang disebabkan oleh Verticillium spp. turut disenaraikan sebagai penyakit dominan antara Minggu 3 hingga Minggu 8.

Namun, dokumen tidak memberikan:

• Spesies Verticillium tertentu;
• Peratus insidens;
• Gejala terperinci; atau
• Kadar kematian tanaman.

Oleh itu, maklumatnya masih lebih terhad berbanding penyakit Fusarium.

Penyakit busuk pascatuai

Masalah melon tidak berakhir selepas penuaian.

Dokumen turut membincangkan busuk buah pascatuai yang dikaitkan dengan Stagonosporopsis cucurbitacearum.

Bagi penyakit tersebut, penggunaan fungisid:

• Carbendazim; dan
• Tebuconazole

dilaporkan dapat mengurangkan insidens penyakit kira-kira 70% pada kepekatan rendah dalam kajian yang dirujuk.

Maklumat ini berasal daripada kajian penyakit pascatuai dan bukan semestinya cadangan kadar penggunaan komersial di Malaysia.

Biostimulan sebagai alternatif kawalan virus

Dokumen turut membincangkan pendekatan bukan kimia untuk penyakit virus.

Semburan susu mentah 20% dilaporkan mampu:

• Mengurangkan insidens penyakit sebanyak 50.8%;
• Mengurangkan keterukan penyakit sebanyak 21.3%;
• Meningkatkan hasil; dan
• Meningkatkan kandungan klorofil.

Dapatan ini menunjukkan bahawa pengurusan penyakit virus tidak semestinya hanya bergantung kepada racun kimia.

Namun, angka tersebut berasal daripada kajian tertentu dan tidak boleh dianggap sebagai kadar standard bagi semua keadaan ladang.

Varieti rintang sangat penting

Pemilihan varieti rintang disebut sebagai strategi berkesan untuk mengurangkan kebergantungan pada kawalan kimia.

Dua varieti yang dinyatakan ialah:

• Alisha; dan
• Meldo UPNVY No. 1.

Dalam kajian yang dirujuk:

• Alisha menunjukkan insidens penyakit virus kurang daripada 15%;
• Meldo UPNVY No. 1 menunjukkan insidens kurang daripada 5%.

Dapatan ini menekankan kepentingan genetik sebagai sebahagian daripada strategi pengurusan penyakit.

Mengapa varieti rintang lebih mampan?

Varieti rintang mempunyai beberapa kelebihan dari sudut pengurusan:

• Mengurangkan tekanan penyakit;
• Mengurangkan kebergantungan kepada kawalan kimia;
• Memudahkan pengurusan ladang; dan
• Memberikan perlindungan yang bermula dari genetik tanaman sendiri.

Namun, dokumen tidak membandingkan hasil, Brix atau kualiti buah varieti rintang dengan varieti komersial lain.

Corak risiko mengikut umur tanaman

Berdasarkan maklumat dokumen, satu pola risiko kasar boleh dibentuk:

Jadual ini merupakan penyusunan semula maklumat yang diberikan dalam dokumen, bukan jadual rasmi pengesyoran kawalan.

Pemantauan perlu bermula seawal minggu pertama

Disebabkan kumbang labu merah sudah menyerang sejak Minggu 1, pemantauan perosak perlu dimulakan sebaik sahaja tanaman berada di peringkat awal.

Kemudian pada Minggu 3, risiko menjadi lebih kompleks kerana beberapa masalah boleh berlaku serentak:

• Ulat melon;
• CYSDV;
• Cendawan serbuk;
• Layu Verticillium; dan
• Serangan kumbang yang masih berterusan.

Ini menjadikan Minggu 3 hingga Minggu 5 sebagai satu tempoh yang sangat penting dalam pengurusan kesihatan tanaman berdasarkan data kajian tersebut.

Buah juga perlu dipantau sebelum masak

Kadar pupa lalat buah tertinggi pada buah belum masak menunjukkan bahawa pengurusan buah perlu bermula sebelum kematangan.

Ini berbeza daripada anggapan bahawa serangga buah hanya menjadi masalah ketika buah hampir dituai.

Dalam kajian MMT, semua peringkat kematangan buah terdedah kepada serangan lalat buah.

Pengurusan bersepadu lebih sesuai

Berdasarkan dokumen, tiada satu kaedah tunggal yang boleh menangani semua masalah.

Ancaman melibatkan:

• Serangga;
• Virus;
• Kulat;
• Penyakit tanah; dan
• Penyakit pascatuai.

Oleh itu, strategi yang lebih logik ialah menggabungkan:

1. Pemantauan mengikut peringkat tanaman;
2. Varieti rintang;
3. Pengurusan penyakit virus;
4. Pengurusan penyakit kulat;
5. Kawalan perosak buah;
6. Pemantauan penyakit tanah; dan
7. Pengurusan pascatuai.

Dokumen tidak memberikan satu protokol IPM lengkap, tetapi gabungan kaedah yang dibincangkan menunjukkan kepentingan pendekatan bersepadu.

Ringkasan perosak utama melon

Ringkasan penyakit utama

Implikasi kepada pengusaha melon di Malaysia

Daripada keseluruhan dokumen, beberapa mesej utama dapat diambil.

Pertama, serangan bermula awal.
Kumbang labu merah telah menjadi masalah sejak Minggu 1.

Kedua, Minggu 3–8 merupakan tempoh kritikal.
Beberapa penyakit dan perosak boleh berlaku serentak.

Ketiga, buah belum masak juga berisiko.
Serangan lalat buah tertinggi direkodkan pada buah belum masak.

Keempat, penyakit tanah boleh menyebabkan kematian tinggi.
Layu Fusarium merekodkan kematian sehingga 35.83% dalam kajian yang disebut.

Kelima, varieti rintang mempunyai potensi besar.
Insidens virus dapat dikurangkan kepada bawah 15% dan bahkan bawah 5% dalam varieti tertentu.

Keenam, pengurusan perlu diteruskan hingga pascatuai.
Busuk buah selepas penuaian masih boleh mengurangkan kualiti hasil.

Had maklumat dalam dokumen

Walaupun dokumen memberikan gambaran yang berguna, beberapa perkara tidak dihuraikan secara lengkap, termasuk:

• Ambang ekonomi setiap perosak;
• Kadar populasi serangga yang memerlukan tindakan;
• Racun perosak khusus untuk setiap serangga;
• Kadar semburan;
• Jadual IPM lengkap;
• Kaedah kawalan biologi;
• Peranan agen biokawalan;
• Sanitasi ladang secara terperinci;
• Kawalan vektor bagi penyakit virus;
• Pengurusan media fertigasi;
• Hubungan kelembapan dengan wabak penyakit;
• Penggunaan SPH terhadap kejadian penyakit; dan
• Analisis kos kerugian akibat setiap perosak atau penyakit.

Oleh itu, artikel ini menerangkan apa yang direkodkan dalam dokumen, bukan SOP lengkap kawalan perosak dan penyakit tanaman melon.

Kesimpulan

Perosak dan penyakit merupakan antara cabaran utama pengeluaran melon di Malaysia. Kajian tempatan menunjukkan bahawa ancaman bermula seawal Minggu 1 dan berubah mengikut peringkat pertumbuhan tanaman.

Kumbang labu merah merupakan perosak dominan pada peringkat awal, manakala ulat melon, pengorek daun dan lalat buah menjadi penting pada peringkat berlainan. Dari sudut penyakit, layu Fusarium oleh Fusarium sulawesiense merupakan ancaman serius kerana dikaitkan dengan insidens 61.67% dan kematian 35.83%, manakala bintik daun FIESC merekodkan insidens 40%.

Virus, cendawan serbuk, cendawan downy dan layu Verticillium turut menjadi ancaman penting. Strategi pengurusan yang dibincangkan dalam dokumen meliputi penggunaan varieti rintang, biostimulan dan fungisid tertentu.

Kesimpulan paling penting ialah pengurusan kesihatan tanaman melon perlu dilakukan secara berterusan, mengikut peringkat pertumbuhan dan berasaskan pemantauan, kerana jenis ancaman berubah daripada peringkat vegetatif sehingga pascatuai.

Kata kunci: tanaman melon, Cucumis melo, perosak melon, penyakit melon, Melon Manis Terengganu, MMT, kumbang labu merah, Raphidopalpa foveicollis, ulat melon, Diaphania hyalinata, pengorek daun, Liriomyza trifolii, lalat buah, Zeugodacus cucurbitae, layu Fusarium, Fusarium sulawesiense, bintik daun Fusarium, FIESC, CYSDV, cendawan serbuk, cendawan downy, Podosphaera xanthii, Pseudoperonospora cubensis, layu Verticillium, penyakit virus melon, pengurusan perosak bersepadu, IPM melon, varieti rintang, penyakit pascatuai

Sumber Rujukan

Azeli, N. A. A., Mohamed, S., & Md. Yusof, N. A. (2022). Assessment of Fruit Fly Infestation on Melon Manis Terengganu (Cucumis melo var. inodorus) at Different Fruit Ripening Stages. Journal of Agrobiotechnology.

Cui, L., Siskos, L., Wang, C., Schouten, H., Visser, R., & Bai, Y. (2022). Breeding melon (Cucumis melo) with resistance to powdery mildew and downy mildew. Horticultural Plant Journal.

Dhkal, M., Sharma, A., & Sharma, S. (2022). Biostimulants: An important nonchemical alternative to pesticides for management of virus disease in muskmelon. Egyptian Journal of Biological Pest Control, 32, 1–8.

Ismail, S., Asha, N. N. A., & Zulperi, D. (2020). First report of Fusarium incarnatum-equiseti species complex causing leaf spot on rockmelon (Cucumis melo L.) in Malaysia. Plant Disease.

Nasir, N. N. N. M., Mohd, K. S., Bakar, M. F. A., Mustapha, Z., Sajili, M. H., Khandaker, M. M., & Saidan, N. H. (2024). First report of Fusarium sulawesiense causing Fusarium wilt of Melon Manis Terengganu (Cucumis melo var. inodorus cv. Manis Terengganu 1) in Malaysia. Journal of Sustainability Science and Management.

Supriyanta, B., Prasetyo, D., Irawati, E. B., Wicaksono, D., & Huda, A. N. (2025). Resistance of eight premium melon varieties to viral diseases in a commercial greenhouse in Central Kalimantan. RSF Conference Series: Engineering and Technology.

Tahir, N., Hashim, N. A., Tahir, A., & Azmi, W. (2020). Pests and diseases incidence at different growth stages of Melon Manis Terengganu (Cucumis melo var. inodorus cv. Melon Manis Terengganu).

Zhang, X., Liu, J., Yan, W., You, H., Wang, X., Han, W., Wu, J., & Li, Y. (2025). Identification, pathogenic mechanism and control of Stagonosporopsis cucurbitacearum causing post-harvest fruit rot in melon. Pest Management Science, 81.

Betik (Carica papaya) ialah tanaman buah tropika daripada famili Caricaceae yang berasal dari Amerika Tengah dan kini ditanam secara meluas di kawasan tropika serta subtropika. Hampir setiap bahagian pokok betik — buah, daun, biji, akar, kulit dan getah — mempunyai nilai dari sudut pemakanan, perubatan tradisional, farmakologi dan aplikasi industri.

Berdasarkan dua dokumen yang diberikan, penyelidikan tentang betik sangat luas. Satu analisis bibliometrik terhadap 6,546 dokumen menunjukkan bahawa penyelidikan banyak tertumpu pada kualiti pascatuai, rintangan penyakit dan sebatian bioaktif. Amerika Syarikat, India, Brazil dan China pula antara negara yang memimpin pengeluaran saintifik berkaitan betik.

Secara keseluruhannya, betik menarik perhatian penyelidik bukan sahaja kerana nilai buahnya sebagai makanan, tetapi juga kerana kepelbagaian sebatian fitokimia, enzim, aktiviti biologi serta potensi penggunaannya dalam pembiakbakaan, industri makanan, kosmetik dan farmaseutikal.

Buah betik kaya dengan nutrien

Buah betik mengandungi pelbagai vitamin dan mineral.

Dokumen menyenaraikan antaranya:

• Vitamin A;
• Vitamin B;
• Vitamin C;
• Vitamin E;
• Vitamin K;
• Asid folat;
• Zeaksantin;
• Likopena;
• Lutein;
• Magnesium;
• Tembaga;
• Kalsium; dan
• Kalium.

Kandungan karotenoid seperti likopena, lutein dan zeaksantin turut menambah nilai fitokimia buah betik.

Dokumen tidak memberikan jumlah setiap nutrien bagi setiap 100 g buah, maka artikel ini tidak membuat perbandingan kuantitatif dengan buah lain.

Sebatian bioaktif berbeza mengikut bahagian pokok

Salah satu perkara menarik tentang betik ialah setiap bahagian tumbuhan mempunyai profil kimia yang berbeza.

Perbezaan ini menerangkan mengapa penyelidikan terhadap betik tidak hanya tertumpu kepada buah.

Papain dan kimopapain: enzim penting dalam betik

Getah daripada buah betik yang belum masak mengandungi dua enzim utama:

• Papain; dan
• Kimopapain.

Kedua-duanya berkaitan dengan pemecahan protein.

Papain telah menjadikan getah betik bernilai dalam industri. Dokumen menyatakan bahawa getah betik dihasilkan secara komersial untuk:

• Pelembut daging;
• Pembuatan bir; dan
• Rawatan kulit.

Ini menunjukkan bahawa tanaman betik mempunyai nilai industri yang lebih luas daripada pasaran buah segar.

Daun betik sebagai sumber nutrien

Dokumen memberikan data yang lebih khusus bagi daun betik.

Daun mengandungi sekitar:

• 25.75% protein kasar;
• 41.49% karbohidrat;
• Flavonoid sebanyak 21.00 mg QE/g; dan
• Fenol sebanyak 8.85 mg GAE/g.

Ia juga mengandungi mineral seperti:

• Kalium;
• Kalsium;
• Magnesium; dan
• Besi.

Data ini menunjukkan bahawa daun bukan sekadar bahan buangan daripada tanaman, tetapi mengandungi komponen nutrisi dan fitokimia yang tinggi.

Aktiviti antioksidan

Daun dan akar betik dilaporkan menunjukkan aktiviti antioksidan yang tinggi berbanding beberapa organ lain.

Dalam satu perbandingan kultivar, daun dan bunga kultivar Daqing menunjukkan keupayaan antioksidan yang sangat kuat.

Aktiviti tersebut dikaitkan dengan kandungan:

• Flavonoid;
• Fenol;
• Karotenoid; dan
• Sebatian antioksidan lain.

Namun, tahap antioksidan yang tinggi dalam ujian makmal tidak semestinya bermaksud kesan klinikal yang sama akan berlaku apabila bahan dimakan.

Aktiviti antimikrob daun betik

Ekstrak daun betik menunjukkan aktiviti antimikrob terhadap beberapa bakteria.

Antara bakteria yang dinyatakan ialah:

• Escherichia coli;
• Staphylococcus aureus;
• Bacillus subtilis; dan
• Klebsiella pneumoniae.

Zon perencatan yang dilaporkan berada antara 22.05 hingga 25.15 mm.

Dapatan ini menunjukkan potensi ekstrak daun sebagai sumber bahan antimikrob.

Walau bagaimanapun, ia masih merupakan bukti makmal dan tidak membuktikan bahawa ekstrak daun boleh digunakan untuk merawat jangkitan bakteria manusia secara terus.

Aktiviti anti-radang

Daun betik turut dikaitkan dengan aktiviti anti-radang.

Salah satu dokumen menyatakan bahawa aktiviti ini telah disokong melalui kajian:

• In vitro;
• In vivo; dan
• Ujian klinikal.

Biji betik masak pula dilaporkan merencat:

• Pengeluaran nitric oxide atau NO;
• Pengaktifan NF-?B;
• Ekspresi iNOS; dan
• COX-2.

Aktiviti ini dikaitkan dengan kandungan flavonoid.

Dokumen turut menyatakan bahawa ekstrak betik mengurangkan sitokin pro-radang seperti TNF-? dan IL-6 serta meningkatkan aktiviti enzim antioksidan dalam kajian tertentu.

Betik dan demam denggi

Penggunaan daun betik dalam konteks denggi merupakan antara bidang yang paling banyak mendapat perhatian.

Dokumen menyatakan bahawa ekstrak daun betik menunjukkan aktiviti antivirus terhadap virus denggi dalam 7 daripada 15 kajian yang dinilai.

Beberapa kajian turut melaporkan peningkatan jumlah platelet pada pesakit demam denggi selepas penggunaan ekstrak daun betik.

Walau bagaimanapun, dokumen juga menegaskan bahawa bukti klinikal yang terkawal masih terhad, maka dos, standard ekstrak dan keselamatannya masih memerlukan penilaian lebih sistematik.

Aktiviti antiviral

Selain dengue, dokumen pertama menyatakan bahawa dua kajian melaporkan kesan terhadap SARS-CoV-2.

Namun, majoriti kajian antiviral berkaitan betik masih berada pada tahap saringan in vitro, dengan kajian in vivo dan klinikal yang jauh lebih sedikit.

Oleh itu, istilah “antiviral” dalam konteks ini perlu difahami sebagai potensi biologi yang sedang dikaji, bukan bukti bahawa betik merupakan rawatan untuk jangkitan virus.

Potensi antikanser

Pelbagai bahagian betik telah dikaji terhadap beberapa jenis sel kanser.

Biji betik dan sel kanser kolon

Ekstrak biji betik menunjukkan sitotoksisiti terhadap sel kanser kolorektal Caco-2 dengan nilai:

IC?? = 9.734 µg/mL.

Kajian tersebut melaporkan pengaktifan apoptosis melalui:

• Peningkatan ekspresi p53;
• Peningkatan caspase-3;
• Peningkatan Cycs; dan
• Penurunan Bcl-2.

Apoptosis merujuk kepada kematian sel yang dikawal.

Namun, hasil kajian sel tidak boleh diterjemahkan secara langsung sebagai kesan makan biji betik pada manusia.

Ekstrak daun terhadap sel HeLa

Ekstrak daun betik menunjukkan sitotoksisiti sebanyak 84.12% terhadap sel HeLa pada kepekatan 100 µg/mL.

Sel HeLa digunakan secara meluas sebagai model kajian kanser serviks.

Sekali lagi, ini ialah kajian makmal dan bukan bukti rawatan klinikal.

Protein perencat ribosom

Protein perencat ribosom atau RIPs daripada daun betik turut diuji terhadap sel kanser payudara.

Nilai IC?? dilaporkan sekitar 2.8 mg/mL, dengan:

• Penurunan protein Bcl-2 sebanyak 63%; dan
• Peningkatan p53 sebanyak 59.4%.

Dapatan ini menunjukkan potensi mekanisme antikanser melalui pengawalan apoptosis.

Betik terfermentasi

Persediaan betik terfermentasi atau FPP turut disebut dalam dokumen.

FPP serta ekstrak akueus buah dan daun menunjukkan aktiviti antiproliferatif terhadap sel kanser payudara MCF-7.

Kesan yang dicadangkan melibatkan:

• Pengaktifan laluan apoptosis; dan
• Pengurangan pertumbuhan tumor.

Dokumen tidak memberikan formulasi fermentasi, tempoh fermentasi atau dos penggunaannya.

Kesan terhadap sel kanser hati

Kajian in vitro menunjukkan ekstrak betik merencat:

• Viabiliti; dan
• Migrasi

sel HepG2 dengan nilai IC?? sekitar 24.35 µg/mL.

HepG2 ialah sel yang digunakan dalam kajian kanser hati.

Dapatan ini sekali lagi menunjukkan potensi farmakologi pada tahap sel, bukannya keberkesanan pada manusia.

Potensi antidiabetik

Kedua-dua dokumen menyebut bahawa betik mempunyai potensi:

• Antidiabetik; dan
• Hipoglisemik.

Aktiviti ini dikaitkan dengan ekstrak betik dan beberapa komponen bioaktifnya.

Namun, dokumen tidak memberikan satu dos standard, tempoh penggunaan atau protokol klinikal yang boleh digunakan sebagai rawatan diabetes.

Potensi terhadap tekanan darah

Kajian haiwan yang diringkaskan dalam dokumen pertama menunjukkan penurunan tekanan darah dan tekanan oksidatif.

Mekanisme yang dicadangkan melibatkan:

• Perencatan ACE; dan
• Vasodilasi langsung.

ACE memainkan peranan dalam sistem pengawalan tekanan darah.

Walau bagaimanapun, bukti ini masih berasaskan kajian haiwan.

Potensi anti-obesiti

Ekstrak buah betik turut menunjukkan kesan anti-obesiti dalam tikus yang diberi diet tinggi lemak.

Kesan tersebut dikaitkan dengan:

• Peningkatan superoksida dismutase; dan
• Pengurangan peroksidasi lipid.

Superoksida dismutase merupakan salah satu enzim utama dalam sistem pertahanan antioksidan.

Kajian ini masih belum membuktikan bahawa pengambilan ekstrak betik memberikan kesan yang sama pada manusia.

Potensi antidepresan

Satu kajian haiwan yang dinyatakan dalam dokumen melaporkan kesan antidepresan bergantung dos daripada ekstrak betik.

Kesan dinilai melalui:

• Ujian renang terpaksa; dan
• Ujian penggantungan ekor.

Masa immobiliti tikus berkurang selepas rawatan.

Namun, model tingkah laku haiwan tidak boleh dianggap sebagai bukti bahawa betik boleh merawat kemurungan manusia.

Varieti betik mempunyai komposisi berbeza

Komposisi nutrisi dan fitokimia betik tidak sama bagi semua varieti.

Dalam kajian enam kultivar yang ditanam di bawah rumah hijau dalam iklim Mediterranean, kultivar:

• Cartagena; dan
• Maradol

mencatatkan nilai tinggi bagi mineral, vitamin, karotenoid dan polifenol.

Ini menunjukkan bahawa varieti merupakan faktor penting apabila menilai nilai pemakanan buah betik.

Faktor persekitaran juga mempengaruhi kualiti buah

Selain varieti, komposisi fitokimia turut dipengaruhi oleh:

• Suhu;
• Cahaya; dan
• Kualiti tanah.

Maklumat ini penting dari sudut agronomi kerana nilai pemakanan buah tidak hanya ditentukan oleh genetik.

Pengurusan kebun dan persekitaran pertumbuhan turut boleh mempengaruhi kandungan bahan bioaktif.

Penyakit utama tanaman betik

Dari perspektif pertanian, beberapa penyakit utama yang disebut dalam dokumen ialah:

• PRSV;
• PDD; dan
• PSD.

Penyakit ini menyebabkan kerugian hasil dan ekonomi yang besar.

Dokumen tidak menghuraikan simptom atau kaedah kawalan bagi setiap penyakit, maka artikel ini tidak menambah maklumat di luar sumber.

Penanda genetik untuk menentukan jantina pokok

Salah satu cabaran dalam penanaman betik ialah menentukan jantina pokok.

Dokumen menyatakan bahawa penanda genetik boleh membezakan pokok:

• Hermafrodit; dan
• Betina

dalam beberapa jam.

Kaedah morfologi pula mungkin mengambil sehingga kira-kira enam bulan sebelum perbezaan dapat dikenal pasti.

Ini mempunyai implikasi besar terhadap nurseri dan pengeluaran bahan tanaman kerana pokok boleh dipilih lebih awal.

Betik sebagai model genetik

Genom betik dilaporkan bersaiz sekitar:

344.17 Mb

dengan bilangan kromosom:

2n = 18.

Saiz genom yang relatif kecil menjadikan betik model yang sesuai untuk penyelidikan:

• Genetik;
• Domestikasi; dan
• Pembiakbakaan.

Teknologi omik dalam pembiakbakaan betik

Teknologi omik digunakan untuk mengkaji empat kumpulan sifat utama:

1. Pematangan;
2. Tekanan abiotik;
3. Rintangan penyakit; dan
4. Kualiti buah.

Pendekatan omik boleh merangkumi:

• Genomik;
• Transkriptomik;
• Proteomik; dan
• Metabolomik.

Dalam dokumen, teknologi ini dilihat sebagai alat untuk mempercepat peningkatan sifat betik.

Betik dalam industri makanan

Betik digunakan secara meluas dalam industri makanan.

Antara produk yang disebut ialah:

• Jem;
• Jeli;
• Puri; dan
• Buah dalam tin.

Ini membolehkan buah digunakan dalam pelbagai bentuk dan membantu meningkatkan nilai tambah selepas tuaian.

Aplikasi kosmetik dan farmaseutikal

Selain makanan, betik turut digunakan dalam:

• Kosmetik;
• Farmaseutikal; dan
• Produk berasaskan enzim.

Kulit betik pula disebut mempunyai potensi dalam:

• Aplikasi kosmetik; dan
• Rawatan air sisa.

Ini menunjukkan bahawa sisa daripada buah betik juga berpotensi digunakan sebagai bahan bernilai tambah.

Keselamatan penggunaan perlu diberi perhatian

Walaupun dokumen menyenaraikan banyak potensi kesihatan, kedua-duanya menekankan keterbatasan bukti.

Antara isu utama ialah:

• Kajian klinikal terkawal masih terhad;
• Dos berkesan belum distandardkan;
• Profil keselamatan belum lengkap;
• Mekanisme tindakan sesetengah sebatian masih belum difahami; dan
• Kajian farmakokinetik serta farmakodinamik masih diperlukan.

Sesetengah kajian turut melaporkan bahawa ekstrak daun pada kepekatan tinggi boleh memberi kesan toksik kepada organ tertentu.

Oleh itu, istilah “semula jadi” tidak bermaksud sesuatu ekstrak boleh digunakan tanpa kawalan dos atau penilaian keselamatan.

Perbezaan antara makan buah dan menggunakan ekstrak

Ini penting untuk difahami.

Buah betik segar ialah makanan yang membekalkan vitamin, mineral, karotenoid dan komponen lain.

Ekstrak daun, biji atau buah pula biasanya menggunakan sebatian dalam kepekatan yang jauh lebih tinggi.

Oleh sebab itu, hasil kajian ekstrak terhadap sel kanser, model tikus atau bakteria tidak boleh terus diterjemahkan kepada kesan makan betik segar.

Dokumen sendiri menekankan bahawa kebanyakan bukti terapeutik masih bersifat praklinikal.

Ringkasan bahagian betik dan potensinya

Tahap bukti penyelidikan

Secara umum, bukti boleh diringkaskan seperti berikut:

Kesimpulan

Betik ialah tanaman yang mempunyai nilai jauh melebihi buahnya sebagai makanan. Buah kaya dengan vitamin, mineral dan karotenoid, sementara daun, biji, kulit dan getah mengandungi sebatian bioaktif serta enzim yang menarik untuk penyelidikan.

Dari sudut agronomi dan bioteknologi, penyakit seperti PRSV serta isu penentuan jantina pokok menjadi cabaran penting, tetapi teknologi penanda molekul, genomik dan pendekatan omik memberi peluang untuk mempercepat pembiakbakaan.

Dari sudut kesihatan pula, betik menunjukkan potensi antioksidan, antimikrob, anti-radang, antiviral, antidiabetik dan antikanser dalam pelbagai kajian. Namun, sebahagian besar bukti masih bersifat praklinikal. Oleh itu, penyelidikan klinikal, penentuan dos dan standard keselamatan masih diperlukan sebelum ekstrak betik boleh dianggap sebagai rawatan terapeutik yang standard.

Kata kunci: betik, Carica papaya, tanaman betik, buah betik, daun betik, biji betik, getah betik, papain, kimopapain, likopena, karotenoid, flavonoid, fenol, karpaina, benzil isotiosianat, antioksidan, antimikrob, anti-radang, dengue, platelet, potensi antikanser, antidiabetik, PRSV, genetik betik, penanda molekul, genom betik, teknologi omik, pembiakbakaan betik, nutraseutikal, bioteknologi betik

Sumber Rujukan

Akanda, M. K. M., Hasan, A., Mehjabin, S., Parvez, G. M., Yasmin, S., Akhtar, M. S., Anjum, S., Ashique, S., Sulatana, R., & Ansari, M. Y. (2025). Carica papaya in health and disease: A review of its bioactive compounds for treating various disease conditions, including anti-inflammatory and anti-arthritic activities. Inflammopharmacology.

Ashiq, K., Shehzadi, N., Khan, M. T., & Hussain, K. (2025). Potential role of Carica papaya in managing inflammation and hypertension. Sudan Journal of Medical Sciences.

Chávez-Pesqueira, M., & Núñez-Farfán, J. (2017). Domestication and genetics of papaya: A review. Frontiers in Ecology and Evolution, 5.

Choudhary, R., Kaushik, R., Akhtar, A., Manna, S., Sharma, J., & Bains, A. (2025). Nutritional, phytochemical, and antimicrobial properties of Carica papaya leaves: Implications for health benefits and food applications. Foods, 14.

Cruz-Castillo, J. D., González-Castro, T., Nolasco-Rosales, G. A., Ruiz-Ramos, D., et al. (2026). Research advances of Carica papaya in agriculture, food science, and bioactive compounds: A bibliometric study. Horticulturae.

Dotto, J. M., & Abihudi, S. (2021). Nutraceutical value of Carica papaya: A review.

Farina, V., Tinebra, I., Perrone, A., Sortino, G., Palazzolo, E., Mannino, G., & Gentile, C. (2020). Physicochemical, nutraceutical and sensory traits of six papaya (Carica papaya L.) cultivars grown in greenhouse conditions in the Mediterranean climate. Agronomy.

Jeon, Y.-A., Chung, S., Kim, S., & Lee, Y. J. (2022). Comprehensive assessment of antioxidant and anti-inflammatory properties of papaya extracts. Foods, 11.

Koul, B., Pudhuvai, B., Sharma, C., Kumar, A., Sharma, V., Yadav, D., & Jin, J. O. (2022). Carica papaya L.: A tropical fruit with benefits beyond the tropics. Diversity.

Kumarasinghe, H. S., Kim, J.-H., Kim, S.-L., Kim, K.-C., Perera, R. M. T. D., Kim, S.-C., & Lee, D.-S. (2024). Bioactive constituents from Carica papaya fruit: Implications for drug discovery and pharmacological applications. Applied Biological Chemistry, 67.

Mahrous, N., & Noseer, E. A. (2023). Anticancer potential of Carica papaya Linn black seed extract against human colon cancer cell line: In vitro study. BMC Complementary Medicine and Therapies, 23.

Sharma, A., Bachheti, A., Sharma, P., Bachheti, R. K., & Husen, A. (2020). Phytochemistry, pharmacological activities, nanoparticle fabrication, commercial products and waste utilization of Carica papaya L.: A comprehensive review. Current Research in Biotechnology.

Sharma, A., Sharma, M., Kumar, M., et al. (2022). Carica papaya L. leaves: Deciphering its antioxidant bioactives, biological activities, innovative products, and safety aspects. Oxidative Medicine and Cellular Longevity.

Singh, S., Kumar, S., Mathan, S. V., et al. (2020). Therapeutic application of Carica papaya leaf extract in the management of human diseases. DARU Journal of Pharmaceutical Sciences, 28, 735–744.

Ugbogu, E., Dike, E. D., Uche, M., et al. (2023). Ethnomedicinal uses, nutritional composition, phytochemistry and potential health benefits of Carica papaya. Pharmacological Research – Modern Chinese Medicine.

Yang, M., Kong, X., Zhou, C., Kuang, R., Wu, X., Liu, C., He, H., Xu, Z., & Wei, Y.-S. (2025). Genomic insights into the domestication and genetic basis of yield in papaya. Horticulture Research, 12.

Zainal-Abidin, R.-A., Ruhaizat-Ooi, I.-H., & Harun, S. (2021). A review of omics technologies and bioinformatics to accelerate improvement of papaya traits. Agronomy.

Zhang, R., Lv, J., Yu, J., Xiong, H., Chen, P., Cao, H., & Martin, J. J. J. (2022). Antioxidant analysis of different parts of several cultivars of papaya (Carica papaya L.). International Journal of Fruit Science, 22, 438–452.

Betik (Carica papaya L.) ialah tanaman buah tropika yang tumbuh cepat, mula berbuah dalam tempoh relatif singkat dan mampu menghasilkan buah secara berterusan untuk tempoh yang panjang. Namun, sifat ini juga menyebabkan betik mempunyai keperluan agronomi yang agak khusus.

Berbeza dengan tanaman semusim seperti melon, pokok betik yang sedang berproduksi biasanya mempunyai beberapa peringkat perkembangan pada masa yang sama. Pada satu pokok boleh terdapat bunga, buah yang baru lekat, buah kecil, buah sedang membesar dan buah yang hampir matang.

Pada masa yang sama, pokok masih perlu menghasilkan akar, daun dan bunga baharu.

Keadaan ini menjadikan pengurusan betik sebagai satu proses yang berterusan. Gangguan kepada air, akar, daun atau nutrien pada hari ini mungkin tidak hanya menjejaskan buah yang sedang dituai, tetapi boleh memberi kesan kepada pengeluaran beberapa bulan kemudian.

Daripada pelbagai kajian agronomi betik, beberapa faktor muncul secara konsisten sebagai penentu utama produktiviti, iaitu kesihatan akar, pengairan, saliran, nutrien, daun aktif, pembungaan, suhu, varieti dan kesihatan tanaman.

Betik Sangat Sensitif Terhadap Keadaan Akar

Salah satu penemuan yang paling konsisten dalam kajian fisiologi dan agronomi betik ialah kepentingan zon akar.

Betik mempunyai pertumbuhan yang cepat dan memerlukan bekalan air serta nutrien yang tinggi. Namun, akarnya sensitif kepada dua keadaan ekstrem iaitu kekeringan dan tanah terlalu basah.

Jika tanah terlalu kering, akar tidak dapat membekalkan air yang mencukupi kepada daun. Stomata mula tertutup, fotosintesis menurun dan pertumbuhan menjadi perlahan.

Jika tanah terlalu basah pula, ruang udara di dalam tanah berkurang dan akar mengalami kekurangan oksigen.

Secara mudah:

Tanah bertakung

– oksigen dalam zon akar berkurang

– respirasi akar terganggu

-penyerapan air dan nutrien berkurang

– pertumbuhan daun dan bunga terganggu

– hasil menurun.

Oleh sebab itu, pengurusan betik tidak boleh hanya menumpukan kepada sistem pengairan. Sistem saliran juga sama penting.

Saliran Sangat Penting Dalam Keadaan Tropika Lembap

Dalam iklim tropika seperti Malaysia, hujan lebat boleh berlaku dalam tempoh yang singkat.

Tanah yang mempunyai saliran lemah boleh menjadi tepu air walaupun hanya beberapa jam atau hari selepas hujan lebat.

Betik bukan tanaman yang sesuai berada dalam keadaan akar terendam untuk tempoh yang panjang.

Keadaan ini juga boleh meningkatkan risiko masalah penyakit akar dan pangkal batang.

Oleh itu, kawasan penanaman betik perlu mempunyai:

• struktur tanah yang baik;
• parit ladang yang berfungsi;
• kawasan tanaman yang tidak mudah bertakung;
• sistem perparitan utama dan sekunder; serta
• pengurusan bahan organik yang membantu memperbaiki struktur tanah.

Dalam banyak keadaan, memperbaiki saliran mungkin memberikan kesan yang lebih besar berbanding menambah kadar baja.

Pengairan Perlu Stabil Kerana Betik Berbuah Berterusan

Kajian pengairan menunjukkan bahawa betik sangat responsif terhadap bekalan air.

Namun, prinsip pengairan betik agak berbeza daripada tanaman seperti melon.

Dalam pengeluaran melon premium, pengurangan air secara terkawal pada peringkat tertentu kadangkala digunakan untuk mempengaruhi kemanisan dan mengurangkan risiko buah pecah.

Strategi ini tidak semudah itu untuk digunakan pada betik.

Sebabnya, pada satu masa pokok betik mungkin mempunyai:

bunga + buah muda + buah sedang membesar + buah hampir matang.

Jika tekanan air diberikan untuk meningkatkan kualiti buah matang, bunga dan buah muda pada pokok yang sama juga akan menerima tekanan tersebut.

Oleh itu, strategi pengairan betik lebih sesuai berasaskan:

bekalan air yang stabil dan mencukupi.

Tekanan air yang berulang boleh menyebabkan pengurangan luas daun, fotosintesis, fruit set dan pertumbuhan buah.

Terlalu Banyak Air Juga Tidak Baik

Walaupun betik memerlukan air yang mencukupi, lebih banyak air tidak semestinya menghasilkan lebih banyak buah.

Air berlebihan boleh menyebabkan zon akar menjadi terlalu basah.

Ini membawa kepada dua masalah.

Pertama, kandungan oksigen di sekitar akar berkurang.

Kedua, nutrien tertentu lebih mudah hilang melalui larut resap, terutama dalam tanah yang mempunyai kapasiti pegangan nutrien rendah.

Oleh sebab itu, pengairan betik sebaik-baiknya menggunakan prinsip:

cukup air tetapi tidak bertakung.

Penjadualan air perlu mengambil kira:

• jenis tanah;
• umur pokok;
• saiz kanopi;
• cuaca;
• hujan;
• kadar sejatan; dan
• peringkat pengeluaran.

Nitrogen Penting Untuk Pertumbuhan, Tetapi Ada Hadnya

Nitrogen merupakan salah satu nutrien yang paling penting untuk betik.

Ia diperlukan untuk pembentukan:

• daun;
• protein;
• klorofil;
• batang;
• bunga; dan
• pertumbuhan keseluruhan pokok.

Tanaman betik yang kekurangan nitrogen biasanya mempunyai pertumbuhan perlahan dan daun yang lebih kecil.

Namun, kajian pembajaan menunjukkan bahawa respons betik kepada nitrogen tidak meningkat tanpa had.

Selepas keperluan tanaman dipenuhi, penambahan nitrogen yang terlalu tinggi tidak semestinya menghasilkan peningkatan hasil yang sama.

Sebaliknya, pokok mungkin menjadi terlalu vegetatif.

Daun menjadi besar, batang tumbuh cepat dan kanopi sangat aktif, tetapi pembentukan buah tidak semestinya meningkat secara seimbang.

Oleh itu, sasaran pengurusan nitrogen bukanlah menghasilkan pokok yang paling subur.

Sasaran sebenarnya ialah menghasilkan pokok yang mempunyai:

kanopi aktif + bunga stabil + fruit set baik + buah berkualiti.

Cara Nitrogen Diberikan Juga Penting

Kajian terhadap sumber nitrogen menunjukkan bahawa bukan hanya kadar baja yang penting.

Cara nutrien dibekalkan juga mempengaruhi kecekapan penggunaan baja.

Baja yang diberikan dalam jumlah besar sekali gus lebih mudah mengalami kehilangan melalui larut resap, terutama ketika hujan lebat atau pengairan berlebihan.

Sebaliknya, pembajaan secara sedikit tetapi lebih kerap boleh membantu memastikan nutrien tersedia secara lebih stabil kepada akar.

Konsep ini sangat sesuai dengan sifat betik yang menghasilkan daun, bunga dan buah secara berterusan.

Dalam sistem fertigasi, pendekatan ini boleh dilakukan dengan membahagikan keperluan nutrien kepada aplikasi yang lebih kecil tetapi lebih kerap.

Kalium Sangat Penting Semasa Pengeluaran Buah

Selain nitrogen, kalium merupakan antara unsur yang mempunyai permintaan tinggi dalam tanaman betik.

Kalium terlibat dalam:

• kawalan stomata;
• keseimbangan air;
• aktiviti enzim;
• pemindahan karbohidrat;
• pembesaran buah;
• kualiti buah; dan
• pengangkutan fotosintat.

Apabila pokok mula menghasilkan banyak buah, sebahagian besar fotosintat yang dihasilkan oleh daun perlu dihantar kepada buah.

Kalium mempunyai peranan penting dalam proses ini.

Sebab itu keperluan kalium biasanya meningkat apabila pokok memasuki fasa pengeluaran aktif.

Namun, prinsip yang sama seperti nitrogen tetap berlaku.

Lebih banyak K tidak semestinya lebih baik.

Kadar K perlu seimbang dengan unsur lain seperti kalsium dan magnesium.

Jika satu unsur terlalu dominan, keseimbangan penyerapan nutrien boleh terganggu.

Nutrien Betik Perlu Dilihat Sebagai Sistem

Pembajaan betik tidak sepatutnya hanya tertumpu kepada NPK.

N, P dan K memang penting, tetapi tanaman juga memerlukan:

• kalsium;
• magnesium;
• sulfur;
• boron;
• zink;
• mangan;
• besi; dan
• unsur mikro lain.

Kalsium, contohnya, berkait dengan struktur sel dan kestabilan tisu.

Magnesium pula merupakan komponen utama klorofil dan penting untuk fotosintesis.

Boron mempunyai peranan dalam pertumbuhan tisu muda, bunga dan proses pembiakan.

Oleh itu, masalah buah atau bunga tidak semestinya berpunca daripada kekurangan NPK sahaja.

Analisis tanah dan analisis daun boleh membantu mengenal pasti status nutrien pokok dengan lebih tepat.

Daun Betik Merupakan Kilang Pengeluaran Gula

Salah satu penemuan fisiologi yang sangat menarik datang daripada kajian defoliasi.

Apabila sebahagian besar daun betik dibuang, penghasilan bunga baharu, fruit set dan kandungan pepejal terlarut buah boleh menurun.

Ini menunjukkan betapa pentingnya daun dalam menyokong pengeluaran buah.

Secara fisiologi:

Daun

– fotosintesis

– karbohidrat

– pemindahan melalui floem

– buah

– pembesaran dan pengumpulan gula.

Dalam bahasa mudah, daun ialah kilang yang menghasilkan bahan asas untuk buah.

Jika terlalu banyak kilang ditutup, pengeluaran buah akhirnya akan terjejas.

Jangan Buang Daun Betik Secara Berlebihan

Di ladang, daun betik kadangkala dibuang untuk memudahkan pengurusan atau meningkatkan pengudaraan.

Amalan ini boleh dilakukan, tetapi perlu berhati-hati.

Daun yang:

• sangat tua;
• rosak;
• patah;
• berpenyakit; atau
• tidak lagi aktif secara fisiologi

boleh dibuang apabila perlu.

Namun, daun hijau yang masih aktif tidak sepatutnya dibuang secara berlebihan tanpa sebab yang jelas.

Kajian menunjukkan kehilangan daun yang terlalu tinggi boleh menurunkan fruit set dan kandungan gula buah.

Prinsipnya ialah:

kekalkan sebanyak mungkin daun sihat yang masih aktif, sambil membuang daun yang benar-benar tidak lagi memberi manfaat kepada pokok.

Hubungan Antara Daun dan Buah Sangat Penting

Dalam fisiologi tanaman, konsep ini dikenali sebagai hubungan source–sink.

Daun ialah source.

Buah ialah salah satu sink utama.

Akar, pucuk baharu dan bunga juga merupakan sink.

Bayangkan satu pokok mempunyai banyak buah tetapi hanya sedikit daun aktif.

Setiap buah perlu bersaing untuk mendapatkan fotosintat yang terhad.

Sebaliknya, pokok dengan kanopi yang sihat mempunyai kapasiti fotosintesis lebih tinggi untuk menyokong buah.

Sebab itu pengurusan betik tidak sepatutnya hanya bertanya:

berapa banyak buah terdapat pada pokok?

Soalan yang sama penting ialah:

berapa banyak daun aktif yang menyokong buah tersebut?

Kualiti Buah Dibentuk Berbulan-bulan Sebelum Tuaian

Buah betik tidak menjadi manis hanya beberapa hari sebelum dipetik.

Perkembangan buah berlaku dalam tempoh yang panjang.

Secara umum:

bunga

– pendebungaan

– fruit set

– pembahagian sel

– pembesaran buah

– pengumpulan bahan kering

– pengumpulan gula

– pematangan.

Kajian metabolisme gula menunjukkan pengumpulan gula meningkat dengan jelas pada peringkat akhir perkembangan buah.

Oleh itu, keadaan pokok beberapa minggu atau bulan sebelum tuaian masih sangat penting.

Jika ketika itu pokok mengalami:

• kehilangan daun;
• kekeringan;
• akar bertakung;
• kekurangan kalium;
• serangan penyakit; atau
• kanopi yang lemah,

kualiti buah ketika dituai boleh terjejas.

Suhu Boleh Mempengaruhi Pembentukan Bunga

Betik mempunyai sistem pembungaan yang agak kompleks.

Ekspresi bunga dan pembentukan buah boleh berubah mengikut:

• suhu;
• musim;
• kelembapan;
• umur tanaman;
• varieti; dan
• keadaan fisiologi pokok.

Kajian fenologi menunjukkan keadaan persekitaran ketika bunga terbentuk boleh mempengaruhi hasil yang hanya akan kelihatan beberapa bulan kemudian.

Ini penting ketika membuat diagnosis masalah hasil.

Jika pengeluaran buah rendah pada bulan tertentu, penyebabnya mungkin bukan apa yang berlaku pada bulan tersebut.

Sebaliknya, masalah mungkin bermula ketika bunga terbentuk beberapa bulan sebelumnya.

Analisis Hasil Perlu Melihat Ke Belakang

Jika hasil betik tiba-tiba menurun, kita biasanya melihat baja atau cuaca semasa.

Tetapi untuk tanaman berbuah seperti betik, analisis perlu dibuat secara retrospektif.

Sebagai contoh, apabila hasil menurun pada satu bulan, rekod ladang beberapa bulan sebelumnya perlu diperiksa.

Antara faktor yang perlu dilihat ialah:

• hujan;
• suhu;
• kekeringan;
• kehilangan daun;
• serangan penyakit;
• keadaan bunga;
• fruit set;
• pembajaan; dan
• status air.

Dengan cara ini, hubungan antara kejadian agronomi dan hasil boleh dikenal pasti dengan lebih tepat.

Jarak Tanaman Mempengaruhi Hasil dan Keperluan Baja

Kepadatan tanaman merupakan satu lagi faktor penting.

Pokok yang ditanam lebih rapat mungkin menghasilkan hasil sepokok yang lebih rendah kerana persaingan terhadap:

• cahaya;
• air;
• nutrien; dan
• ruang kanopi.

Namun, kerana bilangan pokok sehektar meningkat, hasil keseluruhan sehektar boleh menjadi lebih tinggi.

Sebab itu dua parameter perlu dibezakan:

hasil sepokok

dan

hasil sehektar.

Kajian juga menunjukkan bahawa keperluan nitrogen dan kalium boleh berubah apabila kepadatan tanaman berubah.

Ini bermaksud satu kadar baja tidak semestinya sesuai untuk semua jarak tanaman.

Varieti Sangat Mempengaruhi Prestasi

SOP pengurusan betik tidak boleh dianggap universal.

Varieti seperti:

• Red Lady;
• Tainung;
• Sunrise Solo;
• Maradol;
• Formosa;
• Eksotika; dan
• Eksotika II

mempunyai ciri pertumbuhan dan hasil yang berbeza.

Perbezaan boleh berlaku dalam:

• saiz pokok;
• ketinggian buah pertama;
• jumlah buah;
• berat buah;
• kemanisan;
• toleransi saliniti;
• tindak balas terhadap suhu; dan
• tempoh produktif.

Oleh sebab itu, kadar air, baja dan kepadatan tanaman perlu disesuaikan mengikut varieti.

Anak Benih Berkualiti Memberi Kesan Sehingga Ke Ladang

Pengurusan agronomi betik sebenarnya bermula di tapak semaian.

Kajian media tanaman menunjukkan keadaan media dan pemakanan anak benih mempengaruhi:

• perkembangan akar;
• luas daun;
• biomassa;
• status nutrien; dan
• kadar pertumbuhan.

Anak benih yang mempunyai akar lemah mungkin masih hidup selepas dipindahkan ke ladang, tetapi mengambil masa lebih lama untuk pulih dan membentuk kanopi yang produktif.

Oleh itu, memilih anak benih yang:

sihat + tegap + akar baik + bebas penyakit

merupakan salah satu pelaburan agronomi paling awal.

Cantuman Betik Mempunyai Potensi

Walaupun cantuman belum digunakan secara meluas seperti pada beberapa tanaman sayuran dan buah lain, kajian menunjukkan teknik ini mempunyai potensi.

Tanaman betik cantuman dalam beberapa eksperimen menunjukkan peningkatan pertumbuhan, saiz buah dan hasil.

Pada masa hadapan, rootstock mungkin boleh dipilih berdasarkan ciri seperti:

• sistem akar lebih kuat;
• toleransi saliniti;
• toleransi tanah tertentu;
• ketahanan terhadap penyakit akar; dan
• vigor.

Namun, keserasian antara rootstock dan varieti masih perlu diteliti dengan lebih mendalam sebelum digunakan secara meluas.

Saliniti Boleh Menjadi Masalah Dalam Sistem Intensif

Saliniti boleh berlaku akibat:

• air pengairan ber-EC tinggi;
• pembajaan berlebihan;
• saliran lemah;
• pengumpulan garam;
• kemarau panjang; atau
• fertigasi yang tidak mempunyai leaching mencukupi.

Apabila saliniti meningkat, akar perlu menggunakan lebih banyak tenaga untuk menyerap air.

Pada masa yang sama, ion seperti natrium dan klorida boleh mengganggu penyerapan unsur lain.

Akibatnya:

pertumbuhan ?

fotosintesis ?

serapan nutrien berubah

hasil boleh menurun.

Pemantauan EC air, tanah atau larutan zon akar sangat berguna dalam sistem pengeluaran intensif.

Bahan Organik, Biochar dan Biostimulan Mempunyai Potensi

Kajian moden turut menilai penggunaan:

• biochar;
• baja hijau;
• zeolit;
• ekstrak rumpai laut;
• PGPR;
• bahan organik; dan
• pelbagai biostimulan.

Sesetengah rawatan menunjukkan peningkatan pertumbuhan, status nutrien atau toleransi tekanan.

Namun, satu perkara perlu ditekankan.

Biostimulan tidak boleh menggantikan asas agronomi.

Jika:

saliran buruk + akar sakit + air tidak stabil + nutrien tidak seimbang,

penggunaan biostimulan sahaja tidak akan menyelesaikan masalah asas tersebut.

Keutamaan masih perlu diberikan kepada:

akar, air, nutrien, kanopi dan kesihatan tanaman.

Penyakit Merupakan Sebahagian Daripada Agronomi Betik

Dalam konteks Malaysia, penyakit betik tidak boleh dipisahkan daripada pengurusan agronomi.

Industri betik Malaysia pernah terjejas teruk akibat masalah penyakit dieback.

Ini menunjukkan bahawa varieti yang baik dan pembajaan yang sempurna masih tidak menjamin hasil jika kesihatan tanaman tidak dikawal.

Pengurusan ladang perlu menggabungkan:

• bahan tanaman sihat;
• sanitasi;
• pengawalan sumber jangkitan;
• saliran;
• pemantauan penyakit;
• pengurusan serangga perosak; dan
• pemilihan varieti.

Apakah Formula Agronomi Betik?

Daripada keseluruhan kajian, produktiviti betik boleh diringkaskan melalui hubungan berikut:

Produktiviti Betik = Akar Sihat × Air Stabil × Daun Aktif × Nutrien Seimbang × Bunga Baik × Fruit Set × Varieti × Persekitaran

Mengapa menggunakan tanda darab?

Kerana jika satu faktor menjadi sangat rendah, keseluruhan sistem pengeluaran boleh terjejas.

Contohnya:

baja baik × akar rosak = hasil rendah.

Atau:

akar baik × daun sangat sedikit = fotosintesis rendah.

Atau:

kanopi baik × fruit set rendah = hasil rendah.

Betik perlu dilihat sebagai satu sistem fisiologi yang saling berkaitan.

Pengurusan Betik Mengikut Peringkat

Secara umum, hasil kajian boleh diterjemahkan kepada beberapa keutamaan pengurusan.

0–2 bulan selepas tanam

Fokus kepada:

• pembentukan akar;
• pertumbuhan batang;
• pembentukan daun;
• air stabil;
• nutrien mencukupi;
• saliran baik.

2–4 bulan

Fokus kepada:

• pembinaan kanopi;
• pertumbuhan daun aktif;
• bekalan N dan K mencukupi;
• pengairan stabil;
• kesihatan pokok.

Mula berbunga

Fokus kepada:

• mengelakkan stres air;
• mengekalkan daun;
• keseimbangan vegetatif;
• nutrien yang stabil;
• kesihatan bunga.

Fruit set

Fokus kepada:

• air stabil;
• daun aktif;
• K mencukupi;
• keseimbangan Ca dan Mg;
• mengelakkan tekanan akar.

Pengeluaran aktif

Pokok kini mempunyai daun, bunga dan beberapa generasi buah pada masa yang sama.

Pembajaan dan pengairan perlu menjadi:

lebih konsisten, berperingkat dan seimbang.

Pengeluaran berterusan

Fokus kepada:

• pemantauan daun;
• diagnosis tanah;
• status air;
• saliran;
• penyakit;
• keseimbangan nutrien;
• pembaharuan kanopi.

Kesimpulan

Kajian agronomi menunjukkan bahawa pengeluaran betik bukan sekadar persoalan memilih baja terbaik.

Tanaman betik ialah sebuah sistem pengeluaran berterusan.

Pada satu masa, pokok perlu membiayai:

akar + daun + bunga + buah muda + buah besar + buah hampir matang.

Sebab itu keseimbangan menjadi perkara utama.

Air terlalu sedikit akan menyebabkan tekanan.

Air terlalu banyak pula mengurangkan oksigen akar.

Nitrogen terlalu rendah mengurangkan pertumbuhan.

Nitrogen terlalu tinggi boleh menyebabkan pertumbuhan vegetatif yang berlebihan.

Kalium diperlukan untuk pengisian buah, tetapi perlu seimbang dengan Ca dan Mg.

Daun diperlukan untuk menghasilkan gula, tetapi daun tua atau berpenyakit masih perlu diuruskan.

Daripada semua penemuan kajian, satu prinsip boleh dianggap sebagai asas pengurusan betik:

Pokok betik yang produktif ialah pokok yang mampu mengekalkan sistem akar yang sihat, kanopi fotosintetik yang aktif, pembungaan yang stabil dan pengisian buah secara berterusan tanpa mengalami tekanan fisiologi yang keterlaluan.

Oleh itu, sasaran agronomi bukan sekadar menghasilkan pokok yang nampak subur.

Sasaran sebenar ialah memastikan “kilang pengeluaran” betik terus berfungsi:

akar – daun – fotosintesis – bunga – fruit set – buah – tuaian

secara berterusan sepanjang tempoh produktif tanaman.

Rujukan pilihan

Antara kajian dan ulasan yang menjadi asas kepada perbincangan ini termasuk kajian ekofisiologi betik oleh Campostrini dan Glenn; kajian pengairan dan evapotranspirasi; kajian pemakanan N, P dan K; kajian defoliasi dan hubungan source–sink oleh Zhou dan rakan-rakan; kajian fenologi oleh Cabrera dan rakan-rakan; kajian cantuman; kajian saliniti; kajian bahan organik dan biostimulan; serta kajian berkaitan Eksotika dan penyakit betik di Malaysia.

Kata kunci: agronomi betik, tanaman betik, Carica papaya, pembajaan betik, pengairan betik, saliran betik, baja NPK betik, kalium betik, nitrogen betik, daun betik, pembungaan betik, fruit set betik, hasil betik, kualiti buah betik, betik Eksotika, betik Red Lady, pengurusan tanaman betik

Pemilihan media tanaman merupakan antara faktor utama yang menentukan kejayaan sistem kultur tanpa tanah bagi melon (Cucumis melo). Dalam sistem ini, media bukan sekadar tempat akar berpaut, tetapi turut mempengaruhi pegangan air, saliran, pengudaraan akar, kestabilan nutrien dan kos pengeluaran. Dokumen ini menunjukkan bahawa pelbagai bahan organik dan bukan organik telah digunakan sebagai media, daripada cocopeat dan perlite sehingga bahan alternatif seperti kompos sisa pertanian, Azolla dan biochar.

Cocopeat masih menjadi media utama

Sabut kelapa atau cocopeat merupakan antara media paling popular dalam kultur tanpa tanah kerana mempunyai saliran yang baik, kapasiti pegangan air yang tinggi serta secara relatif bebas daripada rumpai dan patogen. Namun begitu, cocopeat juga mempunyai beberapa kelemahan seperti saliniti, kandungan kalium yang tinggi dan pH yang rendah, yang boleh menjejaskan pertumbuhan jika tidak diurus dengan baik.

Kajian yang dirumuskan dalam dokumen menunjukkan bahawa 100% cocopeat mampu menghasilkan pertumbuhan dan kualiti buah yang sangat baik. Campuran cocopeat dengan bahan lain juga memberikan hasil menarik, termasuk cocopeat + oil palm peat pada nisbah 50:50 serta cocopeat + sekam bakar + perlite.

Ini menunjukkan bahawa cocopeat bukan sahaja boleh digunakan secara tunggal, malah sesuai dijadikan komponen asas dalam formulasi media campuran.

Mengapa campuran media boleh lebih baik?

Media tunggal mungkin mempunyai satu atau dua sifat yang sangat baik tetapi kekurangan sifat lain. Sebagai contoh, bahan yang terlalu kuat memegang air mungkin mempunyai pengudaraan akar yang kurang baik, manakala media yang terlalu kasar mungkin cepat kehilangan air.

Campuran bahan membolehkan sifat fizikal media diseimbangkan. Dalam dokumen, campuran cocopeat, sekam bakar dan perlite dilaporkan meningkatkan pertumbuhan serta kualiti buah rockmelon.

Secara praktikal, konsep ini penting kerana akar melon memerlukan keseimbangan antara kelembapan dan oksigen. Media yang terlalu basah secara berterusan boleh mewujudkan keadaan akar yang kurang baik, manakala media yang terlalu cepat kering pula meningkatkan risiko tekanan air.

Kompos sisa pertanian sebagai alternatif

Salah satu tema utama dalam dokumen ialah penggunaan bahan tempatan dan sisa pertanian sebagai media alternatif.

Kompos sisa pokok kurma dilaporkan meningkatkan pertumbuhan vegetatif dan hasil buah melon berbanding tanah. Kompos batang kurma pula dianggap sebagai alternatif yang lebih murah berbanding sabut kelapa.

Kajian di Tunisia turut menunjukkan bahawa campuran pasir dan kompos palem tempatan menghasilkan sistem akar lebih kuat, daun lebih lebar dan hasil lebih awal berbanding penggunaan perlite import.

Dapatan ini penting kerana penggunaan bahan tempatan boleh mengurangkan pergantungan kepada media import serta membantu menurunkan kos pengeluaran.

Kompos sisa sayuran juga berpotensi

Kompos daripada sisa sayuran rumah hijau boleh digunakan untuk menggantikan cocopeat komersial tanpa menjejaskan hasil dan kualiti melon.

Namun, dokumen menyatakan bahawa kompos tersebut perlu dicuci terlebih dahulu untuk mengurangkan konduktiviti elektrik atau EC.

Ini menunjukkan bahawa bukan semua bahan organik boleh terus digunakan sebagai media. Kandungan garam larut perlu diberi perhatian kerana EC yang terlalu tinggi boleh memberi tekanan osmotik kepada akar dan mengganggu penyerapan air.

Azolla sebagai komponen media

Azolla turut menunjukkan potensi sebagai bahan campuran media.

Azolla segar dan yang difermentasi, apabila dicampurkan dengan sabut kelapa, dilaporkan mampu mengurangkan keperluan fertigasi sebanyak 25% sambil mengekalkan pertumbuhan dan kualiti buah.

Dapatan ini menarik kerana ia menunjukkan bahawa komponen organik tertentu bukan sahaja berfungsi sebagai media fizikal, tetapi berpotensi mempengaruhi kecekapan penggunaan nutrien dan air.

Biochar sekam padi dan pertumbuhan anak benih

Biochar sekam padi juga telah diuji sebagai komponen media.

Dalam kajian yang dirujuk, campuran tanah dan biochar sekam padi menghasilkan anak benih dengan ketinggian sekitar 16.5 cm dan panjang akar sekitar 31.5 cm, yang merupakan antara nilai terbaik dalam kajian tersebut.

Biochar secara umum mempunyai struktur berliang, dan dalam konteks media tanaman, sifat tersebut boleh membantu memperbaiki pengudaraan dan pegangan air bergantung pada jenis serta kadar penggunaannya.

Vermikompos dan sekam padi

Campuran vermikompos dengan sekam padi turut menunjukkan prestasi yang baik pada peringkat anak benih.

Dokumen melaporkan indeks kualiti anak benih sebanyak 0.277, yang merupakan nilai terbaik dalam kajian berkenaan.

Ini menunjukkan bahawa media terbaik untuk peringkat semaian tidak semestinya sama dengan media terbaik untuk pengeluaran buah. Pada peringkat anak benih, ciri seperti pertumbuhan akar, vigor dan kestabilan anak pokok menjadi lebih penting.

Perlite dan peat moss masih relevan

Perlite dan tanah gambut atau peat moss merupakan media standard dalam sistem hidroponik dan kultur tanpa tanah.

Kajian terhadap melon jenis Galia menunjukkan bahawa hasil dan kualiti buah tidak terjejas secara signifikan oleh kombinasi perlite kasar, perlite sederhana atau kulit kayu pinus. Kandungan pepejal terlarut biasanya melebihi 10°Brix.

Ini menunjukkan bahawa terdapat fleksibiliti tertentu dalam pemilihan media sekiranya sifat fizikal substrat masih berada dalam julat yang sesuai.

Menariknya, penggunaan kulit kayu pinus bersama pasu plastik dilaporkan mampu menjimatkan kos sekitar USD18,200 setahun tanpa kehilangan hasil dalam sistem kajian tersebut.

NFT berbanding media substrat

Dokumen turut membandingkan sistem Nutrient Film Technique atau NFT dengan sistem berasaskan substrat.

NFT dilaporkan menghasilkan pertumbuhan, hasil dan kualiti buah yang lebih tinggi berbanding media substrat konvensional yang terdiri daripada campuran gambut, vermikulit dan perlite.

Namun begitu, dari sudut penggunaan air, sistem substrat menunjukkan kelebihan yang lebih besar. Media substrat menjimatkan air sekitar 85–87% berbanding keperluan air anggaran, manakala NFT hanya menjimatkan sekitar 39–41%.

Jadi, sistem yang memberikan hasil tertinggi tidak semestinya paling cekap dari sudut penggunaan air.

Prestasi beberapa sistem media

Dokumen turut merumuskan beberapa pencapaian utama:

• Perlite + beg polietilena bagi melon Galia menghasilkan sekitar 25.5–39.0 kg/m² dengan TSS melebihi 10°Brix.
• NFT menunjukkan pertumbuhan dan hasil yang lebih tinggi.
• Campuran peat + perlite + vermikulit + top soil + mikoriza + baja bukan organik menghasilkan buah sekitar 1,350 g dengan 14.25°Brix.
• Tanah + biochar sekam menghasilkan anak benih setinggi sekitar 16.5 cm.

Angka ini menunjukkan bahawa prestasi media perlu dinilai mengikut tujuan: sama ada untuk anak benih, hasil tinggi, kemanisan buah, kecekapan air atau kos.

Peranan mikroorganisma dalam media

Satu dapatan menarik ialah penggunaan larutan gula seperti sukrosa atau trehalosa pada media komersial.

Penambahan bahan ini dilaporkan merangsang pembentukan biofilem mikroorganisma, meningkatkan pengekalan kelembapan dan melambatkan simptom layu sehingga sekitar 45 jam pada anak benih muskmelon.

Dapatan ini menunjukkan bahawa prestasi media bukan hanya ditentukan oleh sifat fizikal dan kimia, tetapi juga boleh dipengaruhi oleh aktiviti mikrobiologi di sekitar zon akar.

Vermikulit dan peat moss untuk semaian

Untuk peringkat awal tanaman, vermikulit menunjukkan prestasi baik dari segi viabiliti, vigor dan pertumbuhan anak benih.

Peat moss pula dilaporkan mencapai kadar percambahan sekitar 97.85%.

Ini menunjukkan bahawa media semaian perlu dipilih berdasarkan keperluan benih dan anak benih, terutamanya dari segi pegangan air, pengudaraan dan kestabilan persekitaran akar.

Jadi, media mana yang paling sesuai?

Berdasarkan keseluruhan dokumen, tidak ada satu media yang mutlak terbaik untuk semua keadaan.

Cocopeat dan campurannya kekal sebagai antara pilihan utama kerana prestasinya konsisten. Namun, alternatif seperti kompos sisa palem, Azolla, biochar sekam padi, vermikompos dan bahan tempatan lain menunjukkan potensi besar dari sudut kos dan kelestarian.

Pemilihan media perlu bergantung pada beberapa perkara: tujuan penanaman, sistem pengairan, ketersediaan bahan, kos, kualiti air, pengurusan nutrien dan keupayaan media mengekalkan keseimbangan air-udara.

Secara keseluruhannya, dokumen menyimpulkan bahawa sabut kelapa masih merupakan piawai utama, manakala bahan alternatif tempatan boleh digunakan untuk mengurangkan kos dan meningkatkan kelestarian tanpa semestinya menjejaskan hasil atau kualiti buah.

Kata kunci

media tanaman melon, kultur tanpa tanah, Cucumis melo, cocopeat, sabut kelapa, perlite, peat moss, sekam bakar, biochar sekam padi, vermikompos, Azolla, kompos sisa pertanian, rockmelon, hidroponik, NFT, fertigasi, substrat tanaman, media semaian, TSS, Brix, hasil melon, kecekapan penggunaan air, media lestari, biofilem mikroorganisma, pengurusan akar, pertanian lestari

Sumber Rujukan

Afracirc, Radhouani, A., Bekkay, M. E., & Ferchichi, A. (2011). Effect of substrate on vegetative growth, quantitative and qualitative production of muskmelon (Cucumis melo) conducted in soilless culture. African Journal of Agricultural Research, 6, 578–585.

Aydi, S., et al. (2023). Date-palm compost as soilless substrate improves plant growth, photosynthesis, yield and phytochemical quality of greenhouse melon (Cucumis melo L.). Agronomy.

El-Wanis, M. A. M., Abdelbaky, M., & Salman, S. R. (2018). Studies on water use efficiency of grafted and non-grafted melon plants grown under two soilless culture systems. Egyptian Journal of Agricultural Research.

Faried, M., et al. (2025). Effect of growing medium on growth and quality of melon seedlings (Cucumis melo). Italus Hortus.

Gruda, N. (2019). Increasing sustainability of growing media constituents and stand-alone substrates in soilless culture systems. Agronomy.

Gruda, N. (2022). Advances in soilless culture and growing media in today’s horticulture—An editorial. Agronomy.

Intana, W., Khomphet, T., Srichai, N., Bundit, N., & Islam, S. (2023). Application of Azolla spp. as a growing medium component for melon grown in a soilless culture system. Applied Sciences.

Jitsatta, N., Nuchnuanrat, P., & Nimpanich, N. (2026). Effect of container and substrate types on growth, yield and fruit quality of the muskmelon (Cucumis melo L.) in soilless culture. King Mongkut’s Agricultural Journal.

Mazuela, P., & Urrestarazu, M. (2009). The effect of amendment of vegetable waste compost used as substrate in soilless culture on yield and quality of melon crops. Compost Science & Utilization, 17, 103–107.

Noor, H., Ahmad, H., & Sayuti, Z. (2019). Effect of mycorrhiza, fertilizers and planting media on rock melon (Cucumis melo Linn. cv. Glamour) growth using the Canopytechture structure.

Rodríguez, J. C., Cantliffe, D., Shaw, N., & Karchi, Z. (2006). Soilless media and containers for greenhouse production of Galia type muskmelon. HortScience, 41, 1200–1205.

Rus, R., et al. (2023). Influence of composition of soilless substrates monitored with IoT sensor nodes on the growth, nutrient and fruit quality of rockmelons (Cucumis melo var. cantalupensis). Indian Journal of Agricultural Research.

Welbaum, G., Shen, Z., Watkinson, J. I., Wang, C.-L., & Nowak, J. (2009). Priming soilless growing medium with disaccharides stimulated microbial biofilm formation, and increased particle aggregation and moisture retention during muskmelon transplant production. Journal of the American Society for Horticultural Science, 134, 387–395.

Struktur Pelindung Hujan atau SPH ialah sistem perlindungan tanaman yang direka untuk menghalang hujan daripada terkena terus pada tanaman. Sistem ini banyak digunakan dalam penanaman melon, terutama di kawasan tropika lembap yang mempunyai hujan tinggi dan keadaan persekitaran yang boleh meningkatkan risiko penyakit serta kerosakan tanaman. Berdasarkan dokumen yang diberikan, penggunaan SPH bukan sahaja membantu melindungi tanaman daripada hujan, tetapi juga dikaitkan dengan pematangan lebih awal, peningkatan hasil dan kualiti buah serta pengurangan serangan penyakit dan perosak.

Dalam pengeluaran melon intensif, SPH sering digabungkan dengan sistem fertigasi, kultur tanpa tanah dan pengairan titisan. Gabungan ini mewujudkan persekitaran yang lebih terkawal berbanding penanaman di ladang terbuka.

Mengapa melon sesuai ditanam di bawah SPH?

Melon ialah tanaman yang sensitif terhadap keadaan persekitaran, khususnya hujan berlebihan dan kelembapan yang tinggi. Dalam kawasan tropika lembap, hujan boleh mengganggu pengurusan air, meningkatkan kelembapan persekitaran dan mendedahkan tanaman kepada keadaan yang kurang sesuai.

SPH berfungsi sebagai lapisan perlindungan yang mengurangkan pendedahan terus kepada hujan sambil membolehkan pengusaha mengawal bekalan air melalui sistem pengairan.

Menurut dokumen, tanaman melon di bawah SPH menunjukkan pertumbuhan dan kualiti buah yang lebih baik berbanding penanaman di kawasan terbuka.

Kesan SPH terhadap pertumbuhan tanaman

Tanaman melon yang ditanam di bawah jaring pelindung hujan menunjukkan peningkatan beberapa parameter pertumbuhan.

Antara ciri yang dilaporkan lebih baik ialah:

• Ketinggian tanaman;
• Bilangan daun;
• Berat buah; dan
• Nilai Brix buah.

Keadaan ini menunjukkan bahawa perlindungan daripada hujan langsung, apabila digabungkan dengan pengurusan air dan nutrien yang lebih terkawal, boleh mewujudkan keadaan pertumbuhan yang lebih stabil.

Berat buah lebih tinggi di bawah SPH

Salah satu dapatan paling jelas dalam dokumen ialah perbezaan berat buah antara tanaman di bawah SPH dan ladang terbuka.

Perbezaan ini bersamaan kira-kira 0.41 kg tambahan bagi setiap buah dalam keadaan kajian tersebut.

Dapatan ini menunjukkan bahawa perlindungan tanaman mempunyai potensi meningkatkan saiz atau pengisian buah.

Nilai Brix lebih tinggi

Selain berat buah, nilai Brix turut meningkat di bawah SPH.

Brix lazimnya digunakan sebagai petunjuk kandungan pepejal larut dalam buah dan sering dikaitkan dengan tahap kemanisan melon.

Perbezaan ini menunjukkan bahawa SPH bukan sahaja mempengaruhi kuantiti hasil tetapi turut berkait dengan peningkatan kualiti makan.

Perbezaan gred buah

Dokumen turut menunjukkan perbezaan dari segi gred buah.

Di bawah SPH:

60% buah berada dalam Gred B.

Di kawasan terbuka:

53.33% buah berada dalam Gred C.

Walaupun dokumen tidak memberikan definisi terperinci bagi setiap gred, data tersebut menunjukkan bahawa pengeluaran terlindung menghasilkan taburan kualiti yang lebih baik dalam kajian berkenaan.

SPH dan pengurangan penyakit serta perosak

Salah satu manfaat utama SPH ialah mengurangkan kerosakan tanaman akibat cuaca serta serangan perosak dan penyakit yang lazim berlaku di luar struktur pelindung.

Perlindungan daripada hujan langsung boleh membantu mengurangkan keadaan tertentu yang menyokong perkembangan penyakit.

Namun, dokumen tidak menyenaraikan:

• Jenis penyakit tertentu;
• Jenis perosak;
• Peratus pengurangan penyakit; atau
• Mekanisme patogen tertentu.

Oleh itu, manfaat ini lebih tepat diterangkan sebagai pengurangan umum risiko kerosakan berdasarkan hasil kajian yang dirujuk.

Fertigasi dalam SPH

SPH lazimnya digunakan bersama fertigasi.

Dokumen menyatakan bahawa sistem fertigasi di dalam rumah jaring memberikan kesan positif yang signifikan terhadap:

• Parameter pertumbuhan; dan
• Permulaan pembungaan.

Fertigasi membolehkan air dan nutrien dihantar secara lebih terkawal kepada zon akar.

Dalam persekitaran terlindung, pengusaha mempunyai kawalan yang lebih besar terhadap input air kerana tanaman tidak banyak dipengaruhi oleh hujan secara langsung.

Produktiviti air

Salah satu nilai yang menarik dalam dokumen ialah produktiviti air bagi tanaman melon di bawah SPH.

Nilai yang dilaporkan ialah:

7.93 kg/m³.

Produktiviti air menggambarkan jumlah hasil yang diperoleh bagi setiap unit air yang digunakan.

Nilai ini menunjukkan bahawa pengairan di bawah SPH boleh dinilai bukan sahaja berdasarkan jumlah air yang diberikan, tetapi juga berapa banyak hasil yang dihasilkan daripada air tersebut.

Pengairan titisan dalam SPH

Sistem pengairan titisan yang digunakan dalam SPH dilaporkan beroperasi pada:

• Tekanan: 0.8–3.0 psi;
• Kadar aliran: 0.14–0.25 L/min; dan
• Keseragaman pengairan: 66.06–89.72%.

Keseragaman pengairan penting kerana setiap pokok perlu menerima jumlah air dan larutan nutrien yang hampir seragam.

Jika keseragaman rendah, sebahagian pokok boleh menerima terlalu banyak air sementara pokok lain menerima terlalu sedikit.

Perbandingan varieti Golden Champ dan Glamour

Dokumen turut menyebut perbezaan prestasi varieti di bawah SPH.

Varieti Golden Champ menunjukkan prestasi pertumbuhan yang lebih baik berbanding Glamour dalam sistem tersebut.

Ini menunjukkan bahawa keberkesanan SPH masih dipengaruhi oleh faktor varieti.

Tidak semua varieti semestinya memberikan tindak balas yang sama walaupun ditanam di bawah struktur dan sistem pengairan yang serupa.

Jenis SPH yang biasa digunakan

Dokumen menyatakan bahawa SPH jaring atau netted rain shelter ialah jenis yang paling lazim digunakan untuk melon.

Sistem ini biasanya digabungkan dengan:

• Kultur tanpa tanah; dan
• Sistem fertigasi.

Kombinasi ini membolehkan kawalan yang lebih baik terhadap air, nutrien dan persekitaran fizikal tanaman.

SPH tetap dan boleh ditarik balik

SPH boleh direka sebagai:

• Struktur tetap; atau
• Struktur boleh ditarik balik (retractable).

Dalam struktur boleh ditarik balik, bahagian pelindung boleh dialihkan ketika diperlukan untuk operasi pengurusan ladang.

Reka bentuk ini memberi fleksibiliti lebih tinggi, khususnya apabila perlindungan daripada hujan hanya diperlukan pada masa tertentu.

Struktur berbingkai keluli

Dokumen turut memberikan contoh reka bentuk struktur berbingkai keluli dengan jalur akrilik lutsinar.

Struktur tersebut dilaporkan mampu:

• Menapis sekitar 65% kerpasan atmosfera; dan
• Membenarkan transmisi cahaya PAR melebihi 90%.

PAR ialah photosynthetically active radiation, iaitu bahagian cahaya yang boleh digunakan tumbuhan untuk fotosintesis.

Reka bentuk SPH yang baik perlu melindungi tanaman daripada hujan tanpa mengurangkan cahaya secara berlebihan.

SPH berbentuk terowong

Satu lagi reka bentuk yang disebut ialah SPH berbentuk terowong menggunakan terpal lutsinar.

Terpal boleh:

• Digulung sebelum hujan;
• Dibuka semula selepas hujan;
• Mengurangkan beban angin; dan
• Memudahkan laluan mesin pertanian.

Reka bentuk ini menunjukkan bahawa SPH boleh disesuaikan mengikut sistem ladang, cuaca dan keperluan operasi.

SPH bukan sekadar perlindungan hujan

Walaupun namanya Struktur Pelindung Hujan, fungsi SPH dalam pengeluaran melon sebenarnya lebih luas.

Ia boleh membantu menghasilkan persekitaran pengeluaran yang lebih terkawal dari segi:

• Air;
• Pembajaan;
• Kualiti buah;
• Risiko cuaca; dan
• Jadual penanaman.

Dokumen menyatakan bahawa persekitaran dalaman SPH membolehkan pengeluaran melon sepanjang tahun, termasuk semasa musim hujan.

Ini merupakan kelebihan penting bagi kawasan tropika yang mempunyai musim hujan yang panjang.

Kombinasi fertigasi dan baja daun

Dokumen melaporkan bahawa kombinasi fertigasi dan baja daun di bawah SPH menghasilkan:

77.78% buah Gred A

dan

tiada buah Gred C direkodkan.

Dapatan ini menunjukkan bahawa kualiti buah tidak bergantung kepada struktur semata-mata.

Pengurusan nutrien di dalam struktur turut memainkan peranan penting.

Pengeluaran sepanjang tahun

Salah satu manfaat komersial utama SPH ialah kemampuan mengurangkan kebergantungan kepada musim kering.

Dalam sistem ladang terbuka, hujan boleh menyebabkan gangguan kepada:

• Pengairan;
• Fertigasi;
• Operasi ladang; dan
• Kualiti tanaman.

Dengan SPH, persekitaran lebih terkawal dan pengeluaran boleh diteruskan walaupun pada musim hujan.

Aspek ekonomi

Dokumen turut memberikan analisis ekonomi sistem pengeluaran di bawah SPH.

Dalam satu kajian, tempoh pulang modal dilaporkan serendah:

10 bulan.

Walau bagaimanapun, angka ini khusus kepada reka bentuk projek, skala dan andaian ekonomi kajian tersebut.

Ia tidak semestinya berlaku pada semua kebun melon.

Pelaburan awal

Pelaburan awal yang dinyatakan ialah sekitar:

RM571,000 seekar.

Jumlah ini sangat besar dan menunjukkan bahawa sistem SPH berskala komersial memerlukan modal yang tinggi.

Oleh itu, perancangan ekonomi perlu mempertimbangkan:

• Kos struktur;
• Sistem fertigasi;
• Bahan tanaman;
• Tenaga kerja;
• Baja;
• Pengairan;
• Penyelenggaraan; dan
• Harga jualan buah.

Potensi pengeluaran tahunan

Dengan penjadualan 10 struktur pelindung secara berperingkat, kajian yang dirujuk menganggarkan potensi pengeluaran sebanyak:

75,200 kg melon setahun.

Penjadualan berperingkat penting kerana ia membolehkan penuaian berlaku pada masa yang berbeza.

Ini membantu menyediakan bekalan yang lebih berterusan kepada pasaran.

Penjadualan tanaman meningkatkan penggunaan struktur

Struktur SPH merupakan aset modal yang mahal.

Oleh itu, keuntungan tidak hanya bergantung kepada hasil setiap musim tetapi juga kepada seberapa cekap struktur digunakan sepanjang tahun.

Penjadualan tanam dan tuai membolehkan:

• Struktur digunakan berulang kali;
• Penuaian diagihkan;
• Bekalan pasaran lebih konsisten; dan
• Pulangan modal dipercepatkan.

Dokumen mengaitkan jadual pengeluaran yang tersusun dengan keuntungan dan tempoh pulang modal yang lebih singkat.

Kos baja per pokok

Kos baja yang dilaporkan bagi setiap pokok melon ialah sekitar:

RM1.84 hingga RM2.08 sepokok.

Nilai ini boleh digunakan sebagai contoh kos dalam kajian berkenaan, tetapi tidak boleh dianggap sebagai kadar semasa atau universal kerana harga baja dan sistem pengurusan boleh berubah.

Perbandingan SPH dan ladang terbuka

Secara ringkas, dokumen memberikan perbandingan berikut:

Angka utama dalam jadual ini datang daripada perbandingan pada halaman pertama dokumen.

Kelebihan utama SPH untuk melon

Daripada keseluruhan dokumen, kelebihan SPH boleh diringkaskan kepada beberapa perkara utama.

Pertama, melindungi tanaman daripada hujan langsung.

Ini memberikan kawalan lebih baik terhadap bekalan air.

Kedua, meningkatkan pertumbuhan tanaman.

Ketinggian dan bilangan daun dilaporkan lebih baik.

Ketiga, meningkatkan berat buah.

Buah dalam SPH mencapai 1.51 kg berbanding 1.10 kg di luar.

Keempat, meningkatkan kemanisan.

Brix meningkat daripada 12.24 kepada 14.12 dalam kajian perbandingan.

Kelima, meningkatkan kualiti gred buah.

Gabungan fertigasi dan baja daun menghasilkan 77.78% buah Gred A dalam satu kajian.

Keenam, mengurangkan kerosakan cuaca, penyakit dan perosak.

Ketujuh, membolehkan pengeluaran sepanjang tahun termasuk musim hujan.

Tetapi SPH juga memerlukan pengurusan yang baik

Penggunaan SPH tidak bermaksud tanaman secara automatik menghasilkan buah berkualiti tinggi.

Prestasi masih bergantung kepada:

• Varieti;
• Sistem pengairan;
• Keseragaman titisan;
• Baja;
• Pengurusan fertigasi;
• Penjadualan tanaman; dan
• Reka bentuk struktur.

Contohnya, keseragaman pengairan yang dilaporkan berada antara 66.06 hingga 89.72%, menunjukkan bahawa prestasi sistem pengairan sendiri boleh berubah.

Apa yang perlu diberi perhatian sebelum membina SPH?

Berdasarkan dokumen, beberapa pertimbangan penting ialah:

Had maklumat dalam dokumen

Walaupun dokumen memberikan banyak maklumat berguna, beberapa perkara tidak dihuraikan secara khusus, antaranya:

• Dimensi optimum struktur;
• Ketinggian SPH;
• Jenis dan ketebalan plastik;
• Kos pembinaan semasa;
• Jangka hayat struktur;
• Kadar pengudaraan;
• Suhu dan kelembapan optimum di dalam SPH;
• Pengurusan penyakit khusus;
• Populasi pokok per unit kawasan; dan
• Analisis ekonomi mengikut harga melon semasa.

Oleh itu, angka kos dan hasil yang diberikan perlu difahami sebagai keputusan daripada kajian tertentu, bukan piawai mutlak untuk semua pengusaha.

Kesimpulan

Struktur Pelindung Hujan mempunyai peranan penting dalam pengeluaran melon di kawasan tropika lembap. Berdasarkan dokumen, penggunaan SPH dikaitkan dengan peningkatan pertumbuhan, berat buah, nilai Brix, gred hasil dan produktiviti air, sambil mengurangkan risiko kerosakan akibat cuaca, penyakit dan perosak.

Kelebihan SPH menjadi lebih ketara apabila digabungkan dengan sistem fertigasi, pengairan titisan yang seragam, pemilihan varieti yang sesuai dan penjadualan tanaman yang baik.

Namun, sistem ini memerlukan modal yang besar dan tahap pengurusan yang lebih tinggi. Oleh itu, kejayaan SPH bukan hanya bergantung kepada kewujudan struktur pelindung, tetapi kepada integrasi struktur + varieti + air + nutrien + jadual tanaman + pengurusan ekonomi.

Kata kunci: struktur pelindung hujan, SPH melon, rain shelter, tanaman melon, Cucumis melo, fertigasi melon, rock melon, rumah jaring, netted rain shelter, pengairan titisan, produktiviti air, Brix melon, kualiti buah melon, berat buah melon, Golden Champ, Glamour, kultur tanpa tanah, protected cultivation, pengeluaran melon musim hujan, gred buah melon, pengairan fertigasi, reka bentuk SPH, ekonomi tanaman melon

Sumber Rujukan

Abdullah, F. (2011). Effect of fertigation system under rain-shelter on sun melon growth.

Bachakdjian, L., Blanchet, G., Gosme, M., Bourdoncle, J.-F., & Dupraz, C. (2024). Drought field experiments: How to adapt rainout shelters to agroforestry? Agroforestry Systems, 98, 3287–3301.

Feng-Ling, G. (2009). Preliminary study on melon production in rainy season with protected culture. Hubei Agricultural Sciences.

Gopika, P., & Varughese, A. (2024). Vertical farming structure for homestead vegetable cultivation within rainshelter. Agricultural Research Journal.

Jaafar, N. (2014). Fertigated rock melon (Cucumis melo L. cv. Golden Champ and Glamour) production under netted rain shelter using autopot.

Jusoh, M., Adnan, N., Muttalib, M. F. A., & Katimon, A. (2020). Performance evaluation of drip irrigation system and water productivity of rock melon grown inside netted rain house shelter. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 549.

Kant, S., Thoday-Kennedy, E., Joshi, S., Vakani, J., Hughes, J., Maphosa, L., Sadler, A., Menidis, M., Slater, A., & Spangenberg, G. (2016). Automated rainout shelter’s design for well-defined water stress field phenotyping of crop plants. Crop Science, 57, 327–331.

Khirulthzam, A. F. M. (2015). Effect of protected cultivation under netted rain-shelter with fertigation on the production of chili (Capsicum spp.) and rockmelon (Cucumis melo L.).

Kundel, D., Meyer, S., Birkhofer, H., Fliessbach, A., Mäder, P., Scheu, S., Van Kleunen, M., & Birkhofer, K. (2018). Design and manual to construct rainout-shelters for climate change experiments in agroecosystems. Frontiers in Environmental Science, 6.

Noor, H., Ahmad, H., & Sayuti, Z. (2019). Effect of mycorrhiza, fertilizers and planting media on rock melon (Cucumis melo Linn. cv. Glamour) growth using the Canopytechture structure.

Redzuan, N. (2013). Fertigated rock melon production under netted rain shelter and outside.

Shukri, N. A. (2014). Fertigated rock melon (Cucumis melo L. cv. Glamour and Golden Champ) production under netted rain shelter by using soil mix system.

Zuki, S. Z. M. (2013). Fertigated rock melon (var. Gordes) production under netted rain shelter and outside.

Melon (Cucumis melo L.) merupakan tanaman hortikultura yang mempunyai potensi ekonomi tinggi dan semakin penting dalam sektor pertanian Malaysia. Dalam dokumen ini, tiga jenis utama yang disebut sebagai ditanam secara meluas di Malaysia ialah tembikai, rockmelon dan honeydew.

Walaupun istilah “melon” sering digunakan secara umum, kumpulan Cucumis melo sebenarnya mempunyai kepelbagaian yang luas dari segi bentuk, warna kulit, warna isi, rasa dan ciri buah. Di Malaysia, rockmelon khususnya semakin mendapat perhatian kerana kualiti buah dan nilai pasarannya.

Botani dan klasifikasi melon

Melon tergolong dalam famili Cucurbitaceae dan genus Cucumis. Genus ini merangkumi sekitar 38 spesies dan mempunyai hubungan rapat dengan tanaman lain seperti timun, labu dan skuasy.

Asal-usul melon diterangkan melalui beberapa pandangan. Sebahagian sumber mengaitkannya dengan kawasan Lembah Panas Parsi atau rantau Mediterranean berhampiran Asia Barat, Eropah dan Afrika. Kajian filogenetik pula mencadangkan asal-usulnya dari Asia dengan progenitor liar di India.

Dalam pengelasan intraspesifik, C. melo dibahagikan kepada dua subspesies berdasarkan sifat rambut pada ovari, iaitu subsp. agrestis yang mempunyai rambut pendek dan subsp. melo yang mempunyai rambut lebih panjang.

Varieti melon yang disebut dalam konteks Malaysia

Dokumen menyenaraikan beberapa varieti atau jenis melon yang popular atau pernah ditanam dan dikaji di Malaysia.

Super Dragon disenaraikan sebagai varieti tembikai yang popular di Malaysia.

Jade Dew ialah jenis honeydew yang mempunyai kulit licin berwarna putih dan isi hijau.

Glamour pula ialah rockmelon dengan isi oren pucat serta kulit berjaring kasar. Varieti ini turut digunakan dalam penyelidikan di Malaysia.

Golden Champion ialah satu lagi rockmelon yang dilaporkan ditanam di Malaysia dan digunakan dalam kajian patologi di Universiti Putra Malaysia.

Rockmelon secara umum digambarkan mempunyai rasa lebih manis dan isi yang lebih padat berbanding tembikai.

Suhu menjadi faktor penting

Keadaan suhu mempunyai pengaruh besar terhadap pertumbuhan dan penghasilan melon.

Dokumen menyatakan bahawa suhu tanah yang sesuai berada sekitar 25°C hingga 32°C, manakala suhu optimum penanaman melon secara umum ialah sekitar 27°C hingga 30°C.

Kelembapan yang lebih rendah pula dikaitkan dengan kandungan gula, tekstur dan rasa buah yang lebih baik. Ini penting kerana kualiti melon bukan sahaja diukur melalui berat buah, tetapi juga melalui kemanisan, tekstur dan ciri sensori.

Dokumen turut menyebut dua musim penanaman utama, iaitu sekitar Mac hingga Mei dan Julai hingga September.

Pengeluaran rockmelon di Malaysia

Data dalam dokumen menunjukkan bahawa pada tahun 2018, pengeluaran rockmelon di Malaysia mencapai 5,845.81 tan metrik daripada kawasan tanaman seluas 313.4 hektar.

Purata hasil yang dilaporkan ialah sekitar 18.65 tan metrik sehektar.

Angka ini menunjukkan bahawa rockmelon mempunyai potensi produktiviti yang tinggi dalam sistem pengeluaran yang sesuai.

Dokumen turut membandingkan hasil tersebut dengan padi pada tahun yang sama, yang dilaporkan menghasilkan sekitar 4.031 tan metrik sehektar. Perbandingan ini digunakan untuk menggambarkan potensi hasil rockmelon dari sudut produktiviti kawasan.

Rain shelter dan kultur tanpa tanah

Dalam sistem pengeluaran di Malaysia, rockmelon paling meluas ditanam di bawah struktur rain shelter menggunakan kultur tanpa tanah atau soilless culture.

Pendekatan ini sesuai dengan keperluan tanaman yang sensitif terhadap keadaan kelembapan dan penyakit.

Penggunaan struktur perlindungan membolehkan persekitaran tanaman diurus dengan lebih baik, manakala sistem tanpa tanah membolehkan pengurusan air dan nutrien dilakukan secara lebih terkawal.

Media tanaman, mikoriza dan baja mempengaruhi hasil

Satu kajian di MARDI Serdang yang dirujuk dalam dokumen menunjukkan bahawa kombinasi media tanaman tertentu bersama mikoriza dan baja bukan organik menghasilkan prestasi yang baik.

Rawatan Medium B + Mikoriza + Baja Inorganik menghasilkan berat maksimum sekitar 1,350 g setiap buah dengan kandungan pepejal terlarut sebanyak 14.25 °Brix.

Nilai °Brix penting kerana ia sering digunakan sebagai petunjuk kepada kemanisan buah.

Dapatan tersebut menunjukkan bahawa pengurusan media akar, mikroorganisma bermanfaat dan nutrien boleh memberi kesan secara langsung terhadap hasil dan kualiti rockmelon.

Kelembapan tinggi sebagai cabaran

Salah satu cabaran utama penanaman melon ialah kelembapan yang tinggi.

Dokumen menyatakan bahawa keadaan kelembapan tinggi boleh menyebabkan tanaman melon lebih mudah terdedah kepada pelbagai perosak dan penyakit.

Ini merupakan isu penting dalam konteks iklim tropika Malaysia, kerana kelembapan yang tinggi boleh berlaku dengan kerap, terutama semasa musim hujan.

Oleh itu, struktur perlindungan, pengudaraan, pengurusan kanopi dan kawalan air menjadi faktor penting dalam mengurangkan keadaan mikroiklim yang terlalu lembap di sekitar tanaman.

Penyakit bintik daun oleh Fusarium

Dokumen turut merekodkan laporan penting berkaitan penyakit rockmelon di Malaysia.

Fusarium incarnatum-equiseti species complex dilaporkan buat pertama kali sebagai penyebab penyakit bintik daun pada rockmelon di Malaysia. Kejadian penyakit dalam laporan tersebut mencapai sekitar 40%.

Dapatan ini menunjukkan bahawa pengurusan penyakit merupakan salah satu aspek penting dalam pengeluaran rockmelon, khususnya dalam sistem intensif.

Mengapa rockmelon mempunyai potensi ekonomi?

Secara keseluruhannya, dokumen menilai melon sebagai tanaman yang mempunyai potensi ekonomi tinggi di Malaysia, terutama rockmelon.

Gabungan hasil sehektar yang tinggi, kualiti buah yang baik, sistem pengeluaran terkawal serta permintaan terhadap buah premium menjadikan rockmelon menarik sebagai tanaman hortikultura bernilai tinggi.

Namun begitu, produktiviti yang tinggi memerlukan pengurusan yang lebih teliti berbanding tanaman biasa. Suhu, kelembapan, media tanaman, air, nutrien dan penyakit perlu dikawal dengan baik supaya potensi hasil dapat dicapai.

Kesimpulan

Tanaman melon, khususnya rockmelon, mempunyai prospek yang baik dalam sektor hortikultura Malaysia. Kejayaan penanamannya bergantung pada padanan varieti, suhu yang sesuai, penggunaan sistem perlindungan, kultur tanpa tanah, pengurusan nutrien dan kawalan penyakit.

Data pengeluaran yang dirujuk dalam dokumen menunjukkan bahawa rockmelon mampu menghasilkan purata hasil sekitar 18.65 tan metrik sehektar, manakala kajian pengurusan media dan mikoriza pula menunjukkan buah boleh mencapai berat sekitar 1.35 kg dengan 14.25 °Brix.

Pada masa yang sama, kelembapan tinggi dan penyakit seperti bintik daun Fusarium kekal sebagai cabaran yang perlu diberi perhatian dalam pengeluaran rockmelon di Malaysia.

Kata kunci

melon, Cucumis melo, rockmelon, honeydew, tembikai, tanaman melon Malaysia, hortikultura, Cucurbitaceae, varieti melon, Super Dragon, Jade Dew, Glamour, Golden Champion, rain shelter, soilless culture, kultur tanpa tanah, media tanaman, mikoriza, baja inorganik, Brix, suhu optimum melon, pengeluaran rockmelon, Fusarium, penyakit melon, pertanian Malaysia

Sumber Rujukan

Adiredjo, A. (2024). Performance of melon (Cucumis melo L.) hybrids across diverse environmental conditions. SABRAO Journal of Breeding and Genetics.

Ismail, S., Asha, N. N. A., & Zulperi, D. (2020). First report of Fusarium incarnatum-equiseti species complex causing leaf spot on rockmelon (Cucumis melo L.) in Malaysia. Plant Disease.

Maharani, S., et al. (2024). Perendaman benih melon dengan PGPR Pseudomonas sp. dan Bacillus sp. di Dusun Ngadilegi Utara, Kecamatan Pandaan, Kabupaten Pasuruan. ASPIRASI: Publikasi Hasil Pengabdian dan Kegiatan Masyarakat.

Muhammad, R. M., & Masdek, N. (2016). Overview of Melon Industry in Malaysia.

N.A., L., & Pebrian, D. E. (2020). Energy use pattern analysis of rockmelon (Cucumis melo) production in Malaysia: A case study. Food Research.

Noor, H., Ahmad, H., & Sayuti, Z. (2019). Effect of mycorrhiza, fertilizers and planting media on rock melon (Cucumis melo Linn. cv. Glamour) growth using the Canopytechture structure.

Swamy, K. (2017). Origin, distribution and systematics of culinary cucumber (Cucumis melo subsp. agrestis var. conomon). Journal of Horticultural Sciences.

Melon (Cucumis melo L.) merupakan tanaman hortikultur penting daripada famili Cucurbitaceae. Tanaman ini mempunyai kepelbagaian yang sangat luas dari segi bentuk, saiz buah, warna kulit, warna isi, ekspresi jantina serta ciri pematangan. Berdasarkan dokumen yang diberikan, melon ialah tanaman sayur tahunan berploid dwi dengan bilangan kromosom 2n = 2x = 24. Famili Cucurbitaceae pula merangkumi kira-kira 90 genus dan 750 spesies.

Secara global, melon ditanam di kira-kira 1.5 juta hektar dengan pengeluaran melebihi 30 juta tan metrik di lebih 100 buah negara. Angka ini menunjukkan bahawa melon bukan sekadar buah pencuci mulut, tetapi merupakan komoditi hortikultur yang mempunyai kepentingan ekonomi, pemakanan dan penyelidikan yang besar.

Taksonomi tanaman melon

Genus Cucumis dibahagikan kepada dua subgenus utama, iaitu:

• Cucumis; dan
• Melo.

Melon pula dibahagikan kepada dua subspesies berdasarkan perbezaan pubesens atau bulu pada ovari:

1. Cucumis melo ssp. melo, yang dirujuk sebagai melon barat; dan
2. Cucumis melo ssp. agrestis, yang dirujuk sebagai melon timur.

Subspesies agrestis seterusnya dibahagikan kepada lima kumpulan hortikultur:

• makuwa,
• conomon,
• chinensis,
• acidulous,
• momordica.

Pembahagian ini menunjukkan bahawa istilah “melon” sebenarnya merangkumi kumpulan tumbuhan yang sangat pelbagai.

Sejarah klasifikasi melon agak kompleks

Taksonomi melon mempunyai sejarah yang panjang. Nama Cucumis melo diperkenalkan oleh Linnaeus pada tahun 1753. Kemudian pada tahun 1859, Naudin menyatukan beberapa spesies yang berbeza ke dalam satu spesies C. melo dengan varieti liar agrestis.

Kesukaran mengelaskan melon berpunca daripada kepelbagaian fenotipnya yang sangat luas.

Antara ciri yang digunakan untuk membezakan kumpulan hortikultur ialah:

• Ekspresi jantina;
• Bentuk buah;
• Saiz buah;
• Warna kulit;
• Warna isi; dan
• Saiz biji.

Sebanyak 19 kumpulan liar, separa liar dan domestikasi telah dikenal pasti berdasarkan ciri-ciri tersebut.

Morfologi tanaman melon

Melon ialah tumbuhan herba tahunan yang boleh tumbuh secara menjalar atau memanjat.

Batangnya:

• Bersudut;
• Bertekstur kasar; dan
• Menghasilkan sulur paut.

Daunnya pula digambarkan berbentuk buah pinggang atau reniform serta mempunyai permukaan lembut berbulu.

Ciri ini sesuai dengan sifat semula jadi tumbuhan keluarga Cucurbitaceae yang banyak mempunyai batang menjalar dan sulur untuk memanjat.

Bunga melon

Bunga melon bersaiz kecil, sekitar 2 hingga 3 cm, dan berwarna kuning terang.

Tanaman melon biasanya bersifat andromonesius, tetapi dalam sesetengah keadaan boleh bersifat monoesius. Bunga biasanya berkembang pada waktu subuh dan mula layu pada waktu petang.

Ciri pembungaan ini penting dalam pengurusan pendebungaan kerana masa bunga terbuka mempengaruhi aktiviti serangga pendebunga.

Pendebungaan melon

Pendebungaan melon boleh berlaku melalui pendebungaan sendiri dan pendebungaan silang.

Lebah memainkan peranan penting dalam proses pendebungaan tersebut. Pembungaan biasanya bermula sekitar 35 hingga 60 hari selepas menyemai.

Kehadiran pendebunga yang mencukupi sangat penting kerana pembentukan buah bergantung kepada kejayaan proses pembungaan dan pendebungaan.

Dokumen bagaimanapun tidak memberikan maklumat khusus tentang bilangan lebah, kadar pendebungaan atau peratus fruit set.

Kepelbagaian buah melon sangat besar

Buah melon menunjukkan variasi yang luar biasa.

Berat buah boleh berada dalam julat sekitar:

50 gram hingga 15 kilogram.

Bentuk buah pula boleh menjadi:

• Bulat;
• Pipih; atau
• Memanjang.

Warna isi boleh terdiri daripada:

• Oren;
• Hijau;
• Putih; atau
• Merah jambu.

Perbezaan ini menjelaskan mengapa pelbagai jenis melon boleh kelihatan sangat berbeza walaupun semuanya tergolong dalam spesies yang sama.

Buah klimakterik dan tidak klimakterik

Salah satu ciri menarik melon ialah buahnya boleh bersifat:

• Klimakterik; atau
• Tidak klimakterik.

Sesetengah melon membentuk lapisan absisi dan akan gugur secara semula jadi apabila matang. Sebaliknya, terdapat jenis yang kekal melekat pada tangkai walaupun telah mencapai kematangan.

Perbezaan ini penting dalam pengurusan penuaian kerana tidak semua melon boleh menggunakan tanda “buah gugur” sebagai indeks kematangan.

Tempoh perkembangan buah

Buah pertama memerlukan sekitar 30 hingga 70 hari selepas pendebungaan untuk mencapai kematangan.

Dokumen turut menyatakan bahawa buah menjadi paling manis hanya apabila hampir ke penghujung proses pematangan.

Maklumat ini menunjukkan bahawa masa penuaian mempunyai pengaruh besar terhadap kualiti rasa.

Buah yang dituai terlalu awal mungkin belum mencapai tahap kemanisan maksimum.

Asal-usul melon masih diperdebatkan

Asal geografi melon belum mempunyai satu jawapan yang benar-benar muktamad.

Bukti filogenetik mencadangkan sekurang-kurangnya dua peristiwa domestikasi yang berasingan, masing-masing berlaku di Afrika dan Asia.

Dokumen menyebut dua lineage moden:

• ssp. melo dari Asia; dan
• ssp. meloides dari Afrika.

Kedua-duanya dipercayai berpisah sekitar 2 juta tahun dahulu. Lineage Asia kemudiannya menghasilkan sebahagian besar kultivar komersial yang ditanam pada hari ini.

Mengapa Asia dan Afrika kedua-duanya dianggap penting?

Kepelbagaian landrace yang tinggi di India dan Asia Timur menyokong idea bahawa Asia merupakan salah satu pusat penting domestikasi melon.

Sebaliknya, bilangan spesies liar Cucumis yang tinggi di Afrika pula menyokong hipotesis bahawa Afrika memainkan peranan besar dalam sejarah evolusi melon.

Oleh itu, bukti dalam dokumen lebih menyokong sejarah domestikasi yang kompleks berbanding satu pusat asal tunggal.

Rekod awal penanaman melon

Berdasarkan rekod arkeologi yang dinyatakan dalam dokumen:

• China: sekitar 3000 SM;
• India: sekitar 2000 SM;
• Mesir: sekitar 1500 SM.

Melon manis sebenar pula dikatakan muncul di Asia Tengah pada pertengahan abad ke-9.

Kemudiannya, melon manis tersebar ke Andalusia menjelang abad ke-11 melalui perdagangan dan penaklukan Islam.

Ini menunjukkan bahawa penyebaran melon mempunyai hubungan rapat dengan pergerakan manusia, perdagangan dan pertukaran tanaman antara wilayah.

Negara pengeluar utama

Jadual pada halaman 2 dokumen menunjukkan beberapa negara pengeluar utama melon:

China merupakan pengeluar paling dominan dalam senarai tersebut dengan pengeluaran jauh lebih tinggi daripada negara lain.

Kepentingan ekonomi melon

Pasaran global biji benih sayuran, termasuk melon, bernilai sekitar USD8.7 bilion pada tahun 2020 dan dijangka mencapai USD15.3 bilion menjelang 2027, berdasarkan sumber yang diringkaskan dalam dokumen.

Melon turut menyumbang kepada sektor pertanian melalui:

• Pengeluaran komersial;
• Peluang pekerjaan; dan
• Pengukuhan pasaran tempatan.

Banyak nama, tetapi semuanya melon

Melon mempunyai pelbagai nama popular.

Antara nama yang disebut dalam dokumen ialah:

• Muskmelon;
• Cantaloupe;
• Winter melon;
• Galia;
• Piel de sapo; dan
• Rock melon.

Kepelbagaian nama ini boleh menyebabkan kekeliruan kerana setiap kumpulan mungkin berbeza dari segi:

• Bentuk;
• Saiz;
• Warna kulit;
• Warna isi;
• Tekstur; dan
• Ciri kematangan.

Buah muda dan matang mempunyai kegunaan berbeza

Buah melon muda boleh digunakan:

• Secara segar dalam salad;
• Dimasak; atau
• Dijadikan jeruk.

Buah matang pula biasanya:

• Dimakan segar;
• Dijadikan pencuci mulut;
• Diproses menjadi sirap;
• Dijadikan jem; atau
• Diproses sebagai makanan bertin.

Ini menunjukkan bahawa melon mempunyai penggunaan yang lebih luas daripada sekadar buah segar.

Biji melon juga mempunyai nilai

Biji melon bukan sekadar bahan buangan.

Dokumen menyatakan bahawa biji melon merupakan sumber:

• Minyak sayuran tidak tepu; dan
• Protein.

Biji boleh dipanggang dan dimakan seperti kacang.

Nilai ini membuka potensi penggunaan biji sebagai bahan makanan dan produk nilai tambah.

Minyak biji melon

Minyak biji melon mengandungi sekitar 60 hingga 70% asid linoleik.

Ia turut mengandungi:

• Lesitin;
• Sefalin; dan
• Serebrosida.

Komposisi ini menjadikan biji melon menarik dari sudut pemakanan dan penyelidikan produk makanan.

Pembiakbakaan melon telah berlangsung lebih 100 tahun

Pembiakbakaan tradisional melon telah dijalankan selama lebih daripada satu abad.

Pada peringkat awal, banyak varieti dihasilkan sebagai kultivar pendebungaan terbuka.

Dalam kira-kira 30 tahun terakhir yang dirujuk dalam dokumen, penghibridan tradisional digunakan secara lebih meluas.

Matlamat pembiakbakaan ialah memperbaiki sifat seperti:

• Hasil;
• Kualiti buah;
• Rintangan penyakit; dan
• Toleransi terhadap tekanan.

Genom melon mempercepat penyelidikan genetik

Penerbitan jujukan genom melon pada tahun 2012 menjadi pencapaian penting dalam pembiakbakaan molekul.

Maklumat genom membantu penyelidik mengenal pasti gen calon yang berkaitan dengan:

• Hasil;
• Kualiti buah;
• Rintangan penyakit; dan
• Toleransi tekanan.

Ini membolehkan penyelidikan bergerak daripada pemilihan berdasarkan rupa tanaman sahaja kepada pemilihan berasaskan maklumat genetik.

Cabaran pembiakbakaan melon

Walaupun mempunyai kepelbagaian genetik yang besar, pembangunan kultivar baharu bukanlah mudah.

Dokumen menyatakan dua batas utama:

• Sumber atau takat gen tertentu yang terhad; dan
• Ketidakserasian seksual antara spesies.

Kedua-dua faktor ini boleh melambatkan usaha menggabungkan rintangan penyakit dengan kualiti rasa yang tinggi dalam satu varieti.

Bioteknologi melon

Teknik seperti:

• Kejuruteraan genetik; dan
• Regenerasi in vitro

mempunyai potensi memperluas kepelbagaian genetik melon.

Namun, regenerasi in vitro sangat bergantung kepada genotip. Dalam sesetengah genotip, proses regenerasi boleh menjadi sangat sukar atau gagal.

Dokumen juga menyatakan bahawa lebih daripada 140 ujian lapangan transgenik di Amerika Syarikat pada tahun 1996 masih belum menghasilkan kultivar melon transgenik komersial ketika sumber yang dirujuk itu diterbitkan.

Ini memperlihatkan bahawa kejayaan transformasi genetik di makmal tidak semestinya mudah diterjemahkan kepada varieti komersial.

Nilai pemakanan melon

Melon digambarkan sebagai buah yang kaya dengan beberapa nutrien penting, khususnya:

• Vitamin A;
• Vitamin C;
• Kalium; dan
• Serat pemakanan.

Berdasarkan dokumen, manfaat pemakanan yang dikaitkan dengan melon termasuk:

• Menyokong penghidratan; dan
• Membekalkan komponen antioksidan.

Walau bagaimanapun, dokumen tidak memberikan nilai kuantitatif vitamin, mineral atau kandungan air bagi setiap 100 g buah.

Potensi farmakologi

Kajian yang diringkaskan dalam dokumen menyatakan bahawa Cucumis melo mempunyai pelbagai aktiviti biologi yang telah dikaji, termasuk:

• Antimikrob;
• Antioksidan;
• Antiinflamasi;
• Analgesik;
• Diuretik;
• Antikanser;
• Hepatoprotektif; dan
• Antidiabetik.

Namun, dokumen tidak memperincikan sama ada setiap aktiviti tersebut disokong oleh kajian manusia, haiwan atau in vitro.

Oleh itu, aktiviti tersebut lebih sesuai diterangkan sebagai potensi farmakologi yang dilaporkan dalam kajian, bukannya rawatan klinikal yang telah terbukti.

Mengapa melon menarik untuk penyelidikan?

Melon mempunyai beberapa ciri yang menjadikannya tanaman penyelidikan yang menarik:

• Kepelbagaian genetik tinggi;
• Variasi buah sangat luas;
• Sistem jantina yang pelbagai;
• Buah boleh klimakterik atau tidak klimakterik;
• Kepelbagaian warna isi;
• Kepelbagaian saiz dan bentuk;
• Nilai ekonomi tinggi; dan
• Potensi penggunaan makanan serta farmakologi.

Dokumen menyimpulkan bahawa kepelbagaian genetik dan fenotip melon menjadikannya subjek aktif dalam bidang pembiakbakaan molekul, bioteknologi dan farmakologi.

Ringkasan ciri utama melon

Kesimpulan

Melon bukan sekadar satu jenis buah dengan rasa manis. Cucumis melo sebenarnya merupakan spesies yang sangat kompleks dari sudut taksonomi, morfologi dan genetik. Kepelbagaian tersebut menghasilkan pelbagai jenis buah daripada saiz puluhan gram sehingga 15 kg, dengan bentuk, warna isi, sifat kematangan dan kegunaan yang sangat berbeza.

Pada masa yang sama, perkembangan genomik dan pembiakbakaan molekul membuka ruang untuk membangunkan kultivar yang lebih produktif, berkualiti serta mempunyai rintangan terhadap penyakit dan tekanan persekitaran. Nilai nutrisi buah dan potensi penggunaan bijinya turut menjadikan melon tanaman yang mempunyai kepentingan bukan sahaja dalam bidang agronomi, tetapi juga makanan, pemakanan dan bioteknologi.

Kata kunci: melon, Cucumis melo, tanaman melon, Cucurbitaceae, muskmelon, cantaloupe, rock melon, Galia melon, taksonomi melon, morfologi melon, pendebungaan melon, pembungaan melon, kematangan buah melon, domestikasi melon, asal-usul melon, varieti melon, kultivar melon, genetik melon, pembiakbakaan melon, genom melon, bioteknologi melon, nilai pemakanan melon, biji melon, minyak biji melon, vitamin A, vitamin C, kalium, antioksidan, hortikultur

Sumber Rujukan

Endl, J., Achigan-Dako, E., Pandey, A. K., Monforte, A., Picó, B., & Schaefer, H. (2018). Repeated domestication of melon (Cucumis melo) in Africa and Asia and a new close relative from India. American Journal of Botany, 105, 1662–1671.

Komala, M., & Kuni, P. (2023). Genetic diversity and molecular breeding of melon (Cucumis melo L.): A review. Current Agriculture Research Journal.

Lija, M., & Beevy, S. (2021). A review on the diversity of melon. Plant Science Today.

McCreight, J. D., Nerson, H., & Grumet, R. (1993). Melon: Cucumis melo L. pp. 267–294.

Motonishi, S., & Mikami, T. (2026). Japanese melons: Cultivation, consumption, and cultivars. Agriculturae Conspectus Scientificus.

Núñez-Palenius, H., Gómez-Lim, M., Ochoa-Alejo, N., Grumet, R., Lester, G., & Cantliffe, D. (2008). Melon fruits: Genetic diversity, physiology, and biotechnology features. Critical Reviews in Biotechnology, 28, 13–55.

Paris, H. S., Amar, Z., & Lev, E. (2012). Medieval emergence of sweet melons, Cucumis melo (Cucurbitaceae). Annals of Botany, 110, 23–33.

Pitrat, M. (2016). Melon genetic resources: Phenotypic diversity and horticultural taxonomy. pp. 25–60.

Shahwar, D., Khan, Z., & Park, Y. (2023). Molecular marker-assisted mapping, candidate gene identification, and breeding in melon (Cucumis melo L.): A review. International Journal of Molecular Sciences, 24.

Vishwakarma, V., Gupta, J., & Upadhyay, P. (2017). Pharmacological importance of Cucumis melo L.: An overview. Asian Journal of Pharmaceutical and Clinical Research, 10, 8–12.

Yadav, N., Jangra, P., & Yadav, K. (2025). A comprehensive review on medicinal importance of Cucumis melo. Asian Journal of Pharmaceutical Research and Development.

Zhang, G., Li, Z., Liu, L., & Xiang, Q. (2024). Road to valorisation of melon seeds (Cucumis melo L.): A comprehensive review of nutritional profiles, biological activities, and food applications. Sustainable Food Technology.