Tıpkı SBS, ÖSS ve KPSS gibi aptal sınavların bizi esir aldığı gibi…

Başkalarının gözünde başarılı olma sevdasına; ihtiyacımız olmayan formülleri ezberliyor, nefret ettiğimiz dershanelere tıkışıyor, test kitaplarıyla sınanıyoruz. Okul hayatı bizim için artık yeni şeyler öğrenme ve dostluklar kurma hevesinden çıkıp, koyun olmayı öğrendiğimiz veya cv’de yazacağımız diploma sevdasına döndü.

Bizler tarihin üvey evlatlarıyız, hayatın sokak yerine internette veya kurslarda döndüğüne inandırıldık. Bizler ne büyük bir savaş yaşıyoruz, ne de büyük buhran. Bizim savaşımız ruh dünyamızda; bizim en büyük buhranımız kendi hayatlarımız.

Başkalarının bize uygun gördüğü hayat için büyütüldük ve bir gün hepimiz onların koyun güdülen dünyalarında önemli kahramanlar olacağına inandırıldık. Ama olmayacağız ve bu gerçeği yavaş yavaş öğreniyoruz ve feci şekilde asabımız bozulmuş durumda.

TayLan DurLen!
İsyan Kulübü, Çaycı.

Güncelleme (16 Haziran 2009, 19:45):

1960′larda Amerika’da Candid Camera isimli televizyon programından: “grup psikolojisi” :)

“Keşke sadece asansörle kısıtlı kalsa…”

Birbirimizi daha yakından tanımak, sohbet etmek, birlikte mangaldan bir şeyler yemek, içmek, müzik dinlemek, eğlenmek… Sanal olmaktan çıkıyoruz, daha ne isterim ki?

Birazdan hazırlıklar için Tamirane’de olacağım. Saat 20:30′ta da gecemiz başlıyor.

Tıpkı geçen sene yaptığımız gibi, mekanda yine bir dizüstü bilgisayarımız olacak, oradan dileyenler yorumlarla sizlere gecenin akışı içinde yaşadıklarını, duygularını, dedikoduları yazacaklar! Siz de olduğunuz yerden katılıp, karıştırabilirsiniz ortamı :)

Ücretsiz servis olayını da tekrar hatırlatmak istiyorum: Üzerinde “Fikir Atölyesi” logosu olan  servis araçlarımız, Taksim’de AKM önünden 20:00, 20:30, 21:00, 21:30 saatlerinde kalkacak. Dönüş saatlerimiz ise Tamirane-Taksim arasında: 23:30, 00:00, 00:30, 01:00.

Peki ya delilikler… Gecenin ortalarına doğru katılanların hoşuna gideceğini umduğum ufak sürprizlerimiz olur mu, olur!

İyi ki varsınız. Gelin bir sarılayım şimdi hepinize teker teker :)

Güncelleme (12 Haziran 2009):

Tamirane‘nin bahçesinde, muhteşem bir havada harika insanlarla tanışıp sohbet ettiğimiz İkinci Fikir Atölyesi buluşması hayatımdaki unutulmazlar arasında yerini şimdiden aldı. Hepiniz harikaydınız.

Rootselect‘in müthiş canlı müzik performansı ve ardından Emre ve Gönenç’in usta DJ’liği (Pitpoint) eşliğinde geçen beş saat sanki beş dakika gibiydi. Neden güzel şeyler çok hızlı akıp gider ki? :)

Katılımlarıyla değer katan yaklaşık 150 kişiye ve gecenin gerçekleşmesinde büyük emeği olan Tamirane’den Kerim Göknel’e buradan bir kere daha teşekkür ediyorum.

Gecenin ortalarına doğru, dağıttımız birer kolonluk sayısal lotolarla bir de sürpriz çekiliş yaptık. Dokuz talihli okurumuz oldu.

MTM Yatçılık iki Fikir Atölyesi takipçisine bir yelkenli yatta, birer kamara armağan etti. 17-20  Ağustos tarihleri arasında Göcek’ten denize açılacak iki kişi Seçkin Küçükkancabaş ve Nazlı Yırtar oldular. Dilerlerse yanlarında sevdikleri bir kişiyi de götürebilecekler. Denizde tatil gibisi yok, hele bir de kaptan size yelken öğretirken…

The Sales Machine İstanbul‘un hediye ettiği İstanbul-Barselona gidiş dönüş uçak biletini Sinem Terleç kazandı. Barselona muhteşem! Bunu bize sağlayan Ali Kiremitçioğlu da…

Back-Up Travel’ın armağan ettiği yurtiçi gidiş dönüş uçak biletini Kadir Yılmaz, yine Back-Up’ın sunduğu bir yıllık Multiple paket üyeliğini de Hasan Başusta kazandılar. Hayatı kolaylaştıran hizmetler sunan Back-Up sanki sürekli yanınızda dolaşan kişisel bir asistan gibi.

Turkcell ise Kuruçeşme Arena’da gerçekleşecek iki konser için ikişer kişilik bilet verdi. 6 Temmuz’daki Santana konser biletini Göze Sencer kazanırken, 20 Temmuz’daki Deep Purple biletini kazanan okurumun adını heyecandan not alamamışım :) Neyse ki bilet onun elinde! (Bana ismini hatırlatırsa hemen bu yazı içinde gerekli güncellemeyi yapacağım :)

Turkcell ayrıca iki okurumuza da 3G uyumlu cep telefonu hediye etti. Yeliz Ertuğ HTC marka telefonu alırken, Nokia E63′ü de Gülderen Yılmaz aldı. En güzel haberleri bu yeni telefonlarından alacaklar, hissediyorum :)

Değerli hediyeleri ile geceye katkıda bulunan, bizlerle birlikte olan ve olamayan herkese tekrar çok teşekkür ediyorum. İyi ki varsınız, bana en az bir yıllık motivasyon sağladınız.

Tamirane, İkinci Fikir Atölyesi gecesiydi, bakalım seneye üçüncüsü nasıl olacak…

Sevgiyle, sağlıcakla kalın.

Fikir Atölyesi‘nde FMK ile ilgili bundan önce yazılan dört yazıya, toplamda 950′den fazla yorumla fikir beyan ettiğiniz için,

Kendi site veya bloglarınızda hareketi içtenlikle desteklediğiniz için,

Facebook benzeri sosyal ağlarda, ekşi sözlük tadında ortak içerik üretilen sitelerde, friendfeed ve twitter gibi paylaşım sitelerinde, msn iletilerinde, forumlarda ve mail’lerde paylaştığınız için,

Oyunun özünün “karşılık beklemeksizin, tanımadığımız kişilerin yüzünü gülümsetmek” olduğunu bilip, devamını sağlamak için de oyun kartlarını basıp cüzdanda taşıdığınız için,

Verdiğiniz FMK fikirleri ile kişileri yaratıcılığa teşvik edip, yaptıklarınızla cesaretlendirdiğiniz için,

Diğer tarafta, gündelik hayatta her gün yapabileceğimiz sayısız basit fmk’lar olduğunu gösterdiğiniz için,

Bu gelişmeler paralelinde önce radyoların, ardından basının ve en son da televizyonların dikkatini çekip, daha büyük kitlelere ulaşmasını sağladığınız için,

Yakında daha da büyük kitlelere ulaşmasına yardımcı olacak, kendi alanında en büyük kurumlardan biriyle ortak, 1.5 aydır FMK odaklı bir proje hazırlamamıza vesile olduğunuz için,

Evet, birilerinin yüzünü gülümsettiğiniz için, sorumlu sizsiniz!

En son bahsettiğim proje gerçekten heyecan verici. Söz verdiğim için detaylarını henüz paylaşamıyorum, özür dilerim. Haziran ayı sonuna kadar sonuçlanmasını beklediğim bu proje, olur da hayata geçmez ise, söz veriyorum ne olduğunu o aşamada sizlerle paylaşır, belki birlikte başka çözüm yolları ararız. Diğer halde ise zaten biliyor olacaksınız :)

FMK yapınca hissiyat aynen bu video’daki gibi. Bu, Groove filmden alınan kısa bir rol de olsa, sonrasında alınan o derin nefes inanın gerçekle aynı.

Bugün bir yerlerde, bizim hiçbir zaman bilmeyeceğimiz bazı kişilerin bu oyunla yüzü gülümsüyor. Belki bu yazıyı okuduğunuz şu an, birileri hiç beklemedikleri bir zamanda bu kartı bulup, “kim bu deliler” diyor!

Varsın desinler!

Ne mutlu bize, ne mutlu böyle deli olmaya!

Kaçına “evet” dediniz bilmem, ancak bu sayı üç-beş’ten fazlaysa, siz “büyüdünüz.” Çocuk veya genç değilsiniz artık.

Ne mutlu! Ya da; “ne yazık!”

Yaşın ilerlemesi kaçınılmaz, bu doğru. Bunun “içimizdeki çocuğu” da beraberinde büyütmesi, hatta öldürmesi ise… Ne acı!

O; meraklı, sorgulayan, bilgiye aç, dürüst, açık sözlü, saf, sevmeyi bilen, önyargısız, oyuncu, eğlenceli, deli, kin tutmayan, yaratıcı, eğlenceli varlık…

Ancak pardon, hayat çok ciddiye alınması gereken bir şeydi değil mi? Herkes bizi sevecek, sayacaktı… Ben de “onların istedikleri gibi bir adam” olacaktım. Onlar için yaşayacaktım…

Pink Floyd’un “hey you” şarkısı çalıyor bunları karalarken… Defalarca dinliyorum. Basitçe bir tesadüf denmeyecek kadar etkiliyor beni. İçimdeki o deli çocuğa sesleniyor, “hey sen” diyor, hey sen….

hey sen,
dışarıda soğukta duran,
yalnızlaşan, yaşlanan,
beni hissedebiliyor musun?

hey sen,
koridorda ayakta duran,
kaşınan ayaklar ve kaybolan gülüşlerle,
beni hissedebiliyor musun?

hey sen,
ışığı gömmelerine izin verme,
savaşmadan pes etme.

hey sen,
orada kendi başına duran,
telefonun yanında çıplak oturan,
bana dokunur musun?

hey sen,
kulağı duvarda olan,
birinin seslenmesini bekleyen,
bana dokunur musun?

hey sen,
taşı taşımamda bana yardım eder misin?
kalbini aç, eve geliyorum.

bu sadece fanteziydi,
duvar çok yüksekti,
gördüğün gibi,
ne kadar çabalarsa çabalasın,
o özgür kalamadı,
ve solucanlar beynini yedi.

hey sen,
yolda ayakta duran,
hep sana söyleneni yapıyorsun,
bana yardım edebilir misin?

hey sen,
orada duvarın ötesinde olan,
holde şişeleri kıran,
bana yardım edebilir misin?

hey sen,
bana hiç umut olmadığını söyleme,
birlikte ayakta duruyoruz, ayrılırsak düşeriz.

Şimdi ikincisini yapıyoruz. Bu sefer konseptimiz rakı-balık değil!

İsteyene bahçe, isteyene kapalı bir mekanımız var: Bilgi Üniversitesi’nin santralistanbul kampüsündeki Tamirane. Karnımızı doyurmak için bahçede mangallarımız olacak. Ve tabii ki limitsiz yerli içki :) O gece mekan sadece bize ait.

Katılmak isterseniz yer ve zaman bilgileri şöyle:

- 11 Haziran Perşembe; saat: 20:30 - 01:00
- santralistanbul içindeki Tamirane. (Kroki. Ulaşım bilgileri için ise bu linkte solda yer alan “ziyaret” sekmesini tıklayabilirsiniz.) Özellikle gece dönüş için Taksim’e servis ayarlamaya çalışıyorum. Netleştiğinde sizi bilgilendireceğim.
- Dört farklı (sucuk, köfte, tavuk ve sebze) mangalımız ve limitsiz yerli içki.
- Fiyat: kişi başı 45 TL (Kapıda arkadaşlar size bileklik takacaklar :)

Tek bir ricam var;

Varsa birlikte geleceğiniz kişiler, onların da isimlerini belirterek; bu yazıya gerçek isminiz ile yorum yazmanız. İlerleyen günlerde programınızda değişiklik olması halinde ise bunu lütfen sonradan belirtin. Tamirane haklı olarak bizden net bir sayı istiyor. Ben de ilerleyen günlerde yorumlarda gelecek kişilerin listesini güncelleyerek sizlerle paylaşacağım.

Geçen yıl yaptığımız gibi bazı sürprizler olur mu? Olur! [Henüz ben de bilmiyorum!]

Bildiklerim ise; yine açılış konuşması yok, sunum yok, panel yok! Amaç birlikte olmak, tanışmak, sohbet etmek, yemek, içmek ve eğlenmek… Bakarsınız belki canlı müziğimiz bile olabilir :)

Gerçekten… Yüz yüze olmak gibisi yok!

Güncelleme:

Üzerinde “Fikir Atölyesi” logosu olan ücretsiz servis araçlarımız, Taksim’de AKM önünden kalkacak. Servis saatleri şöyle: 20:00, 20:30, 21:00, 21:30. Dönüş servis saatlerimiz ise Tamirane-Taksim arasında: 23:30, 00:00, 00:30, 01:00.

İnsanın yakınındaki kişilerin mutlu olması çok önemli. Bulaşıcı çünkü. Sen de derin bir nefes alarak veya yoldan geçen bir köpeği severek “mutlu olabilmeyi” hatırlıyorsun tekrar.

Neyse, nedir dedim ona; nedir aranızdaki bu kimyanın nedeni… Çok şey saydı doğal olarak. Ancak beni en çok çarpan şeylerden biri şu oldu: “abi facebook hesabı bile yok. kulanmıyor… ihtiyaç duymuyor.”

Fazla değil, daha birkaç yıl öncesine kadar pek azımızın kullandığı Facebook artık cep telefonu gibi. Msn adresi değil artık ilk istenen; “Facebook hesabın var değil mi?” Soru bu. Msn nasıl olsa alınır sonradan! Önce bir görelim bakalım resimlerini, videolarını… Kimlerle arkadaşsın, duvarında neler yazıyor? Sana yazanlar kim? Her şey ortada nasıl olsa…

Facebook’ta var olmak, “hayatta varım” demekle aynı anlama gelmeye başlamış!

Bilgisayar açıldığında email’lerden önce Facebook açılıyor. Tüm etkinlikler, haberler, videolar, doğum günleri, arkadaş çevremizde olup bitenler… Her şey orada ve “ortada.” Kendi elimizle yaratıp, sürekli güncellediğimiz bir magazin dergisi bu adeta. Kim kiminle, nerede, ne yapmış, ne demiş, neye kızmış, neye mutlu olmuş…

Mark Zuckerberg ve ekibinin sürekli getirdiği yeniliklerle insanları bağımlı hale getirmeyi başardığı Facebook, bugün 200 milyondan fazla üyeye sahip. Dünyada bu sayıdan daha fazla nüfusa sahip ülke sayısı ise sadece dört!

Şubat 2004′te açılan Facebook’un bugün geldiği nokta gerçekten şaşırtıcı:

- Her ay en az bir kere oturum açan aktif üye sayısı 200 milyon. (Bu sayı Ağustos 2008′de 100 milyondu!)
- 100 milyondan fazla kişi her gün en az bir kere oturum açıyor.
- Her gün sitede toplam 3.5 milyar dakika geçiriliyor.
- 20 milyondan fazla üye günlük olarak durum (statüs) bilgisini en az bir kere değiştiriyor.
- 4 milyondan fazla kişi her gün bir fan sayfasına üye oluyor.
- Kullanıcılar her ay toplamda 850 milyondan fazla resim, 8 milyondan fazla video yüklüyor.
- Her ay 2.5 milyondan fazla etkinlik duyurusu yapılıyor.
- 30 milyondan fazla kişi cep telefonlarından da Facebook’a bağlanıyor.
- A.B.D. Başkanı Barack Obama’dan bizdeki Hadise’ye kadar adını bildiğimiz herkesin bir sayfası var.
- Facebook’taki Türk kullanıcı sayısının 10 milyon civarında olduğu ve bu sayı ile en fazla kişiye sahip ilk beş ülkeden biri olduğu biliniyor.

Şaşkınlığım Facebook ve benzeri sosyal platformların hayatımıza bu denli girmesine değil, hayatımızı bu denli “yönetmesine.” Bugün gençlerden sıkça duyduğumuz “cep telefonu olmadan önce siz ne yapıyordunuz” söylemi, çok yakında; “Facebook olmadan önce ne yapıyordunuz” sorusu ile yer değiştirmek üzere. “Facebook kullanmıyorsan internette ne yapıyorsun ki!”

Dayanamayıp burada araya girmek istiyorum :)

Yarının sorusu da yoksa şu mu olacak: “Hologram olmadan önce siz ne yapıyordunuz?”

Binlerce kilometre uzakta ama 3-D görüntüsü ve sesi yanımızda. Canlı. Hologram teknolojisinin ileriki zamanlarında sadece kişilerin üç boyutlu görüntülerini değil; çevrimiçi olduğumuz ve izin verdiğimiz sürece kişilerin (kıyafetlere yedirilmiş HD kameralarla) bizim o an ne gördüğümüzü de görebileceklerini hayal ediyorum. Bu teknolojinin bir de Facebook’taki bilgilerinizle eşleştirildiğini düşünsenize :)

Bu öngörüyü yazarken bile hafif ürperdiğimi itiraf etmeliyim. (”Gelecekte Neler Olacak?” yazısını kaleme alırken de olmuştu bu!)

Ancak bir dakika… Fazla değil, bundan iki - üç sene önce kim bize şunu söyleyese inanırdık ki?:

“Yakında herkes kendi özel yaşamını Facebook’da isteyerek ve severek açacak.” Hem de öyle bir açacak ki, sevgilisiyle neden ayrıldığından, hangi partiye oy verdiğini; dün akşam hangi barda kimle eğlendiğinden, nefret ettiği gruplara kadar… Üstelik tüm bunları kendi gerçek ismiyle yapacak. Kim inanırdı gerçekten?

Beynimin bir tarafı, şu kısacık hayatta neden bir şeyleri saklamakla kendimi yorayim ki, her şeyim ortada benim diyor. Keyif alacağım yeni kişiler tanımak, bir şeylerden haberdar olmak, arkadaş ağımı tek bir yerden yönetebilmek ve onlarla her an iletişimde olabilmek ne güzel diyor.

Diğer taraf ise, her türlü kişi ve kuruluşa (CIA ve MIT dahil :) kendimle ilgili bilgileri bu denli açmak konusunda çekincelerin olmalı diyor. Gerçi bugünün bilgi teknolojisi ve devletlerin zorunlu hale getirdiği Vatandaşlık veya Sosyal Güvenlik Numarası gibi sistemlerle her an izlenebiliyoruz. Geçin onları, takip edildiğini bildiğimiz kredi kartı veya cep telefonu kullanım alışkanlıklarımızla bugün istesek de ne kadar gizli kalabiliyoruz ki?

Fikir Atölyesi’nde, Facebook’un CIA ilişkisini biraz kurcalayıp sonra onun için “Şeytan mı, Melek mi?” diye sorduğumuz “Facebook. Yeni Nesil Oyuncağımız!” yazımız vardı. 1.5 yıl önce orada sorduklarımız sanki halen güncelliğini yitirmemiş:

Facebook;

- Eski arkadaşlarımızı bulmaya yaradığı kadar yenilere az yer mi açıyor?
- Kimin ne yaptığını bilmek güncel kalma adına işe yararken, casusluk güdülerimizi mi okşuyor?
- En güzel resimlerimizle algımızı mı yönetiyoruz?
- Katıldığımız etkinlikler ne kadar sosyal olduğumuzun mesajı mı?

Neyse, sonra Emre’ye şunu sordum:

- Esasında bizim “biz” olmamızı etkileyen o kadar çok faktör var ki… İçinde yaşadığımız toplumdan, aldığımız eğitime; ailemiz ve etrafta duyduklarımızdan, gelenek ve göreneklere kadar… Adeta her şey, herkes bana “nasıl biri olmam” gerektiğini anlatıyor. Bunlara teknoloji de eklenmiş çok mu? :)

Onun cevabı ilginçti:

- “Kız arkadaşımın bütün bunlardan izole kalmasının bir erdem olup olmadığı tartışılır. Ancak, bunu başarmış birine de hayran olmamak elde değil Tunç. İşin ilginç yanı, O’ndan sonra kendimin de internet ve Facebook’tan oldukça uzaklaşmaya başladığını görüyorum. Tek bir insanın varlığı bile, çok keyif aldığımı sandığım sanal takılmalarımın anlamsız olduğunu farketmemi sağladı.”

Peki o zaman;

Bizi bu ortama iten, gerçek hayattaki paylaşımların yüzeyselliği mi, yoksa klavye gücü ile yaratılan, balon kişisel imajlar mı?

Hayatın (bence) en güzel yaşlarında ÖSS kabusuyla boğuş. Dershane, okul, ev üçgeninde kaybettirilen harika yıllar… Sonra atabiliyorsan kapağı, başladın bir üniversiteye. “Ne iş yaparsam bana hobi gibi olur, müthiş keyif alarak çalışırım, iş bana ‘iş’ gibi gelmez” karar verme şansı olmadan kazanılan bir bölüm. [ÖSS sisteminin rezaleti.]

Ve mezuniyet sonrası cv hazırlama, iş başvuruları, mülakatlar… Ve kurumsal bir şirkete atılan ilk adım ve devamında yükselme hayalleri…

Bu kurumsal şirketlerin çoğunda olan bir “performans değerlendirme” sistemi var. Bağlı olduğunuz yöneticinin bir form eşliğinde sizinle bire bir yaptığı görüşmeler… Genelde senede bir yapılan, not pazarlığı şeklinde geçen, gelişime açık alanların atlandığı, atlanmasa bile “şu yönlerini geliştir” demenin ötesine geçmeyen konuşmalar bunlar…

İyi de ben bu yönlerimi nasıl geliştireceğim? Sen ey yöneticim, bana nasıl destek vereceksin, nasıl imkan veya fırsatlar sunacaksın? Onlar yok, sadece “geliştir, seneye öyle gel karşıma!”

Sen ise dürüst, işine bağlı, insanlara saygılı, çalışkan bir adamsın. Kurumsal iş hayatının da gerektirdiği “oyunu” oynuyorsun kuralına göre. Onların gözünde iyi bir çalışansın. Hatta bu söyleniyor da sana.

Yıllar çabuk geçiyor. Sen artık yetki ve sorumluluklarının artması gerektiğini düşünüyorsun. Birileri terfi alıyor ancak sen yerinde sayıyorsun…

Uzun yıllar bu konularda karar veren, şimdi de dışardan bu “karar vericilere” destek olan bir iş yapan bir adam olarak diyorum ki size: bu iş kocaman bir balon! İstisnalar var, ancak genelde balon.

Peki, nasıl karar veriliyor? İşte kolay kolay itiraf edilmeyecek acımasız gerçekler burada başlıyor.

Tespitlerim şunlar:

> Senin düşünce şeklini yakından tanıması gereken (ve doğal olarak seni önerecek kişi olan) ilk yöneticin, seni yeteri kadar tanımayacak. Tanıdığını sanacak ama nafile. Onun öncelikleri hep senin işe kaçta gelip kaçta çıktığın, dış görünümün, raporları ne kadar zamanında verdiğin olacak.

> Yöneticilerin çoğu için “iş hayatı” ve “özel hayat” ayrımı vardır. İki ayrı kişiliği yaşarlar! [Richard Branson gibi, "işi iş, oyunu da oyun olarak görmüyorum; her şey hayatın ta kendisi" diyebilen bir yöneticiniz varsa da aman değerini bilin.]

> Kişiler arası iletişimine aşırı dikkat edecek. Ne demek istediğinden çok, “nasıl” dediğine odaklanacak.

> Seni ne kadar kendine rakip gördüğüne bakacak. Onun koltuğunu riske atıyor musun?

> Departmana, şirkete, müşterilere ve hatta sektöre kazandırmaya çalıştığın katma değer “zaten işinin parçası olarak” algılanacak ve takdir görmeyecek. Sen de bir müddet sonra, sadece senden beklenilen işi yapmanın yettiğini görüp, kendi potansiyelini unutmaya başlayacaksın.

> Eleştirmenin ne kadar tehlikeli olduğunu çok kısa bir süre içinde anlayacak ve hataları kanıksamaya başlayacaksın. Hatta kendi hatalarını bile!

> Üst yöneticilerin aldıkları kararları sadece “uygulaman” gerektiğini öğreneceksin. “Neden” sorusunu sık sorarsan yöneticinin işini zorlaştırıyorsun!  Bu onların kendi “iş yeterliliğinin” de sorgulanması sanılacak ki bu da seni “potansiyel bir risk” haline getirecek. Yaratıcılıktan çok senden beklenilenin “denge” olduğunu öğrenmek uzun sürmeyecek.

> Şirkette kimlerle arkadaş olduğuna bakılacak. Sonra da iş dışı arkadaşlarına… Kendi elinle Facebook‘a eklediğin yöneticin, daha sonra sık sık senin profiline, duvarına, resimlerine, üye olduğun gruplara bakacak. Bizim şirketin kurumsal kültürüne uygun hareket ediyor musun dışarıda? [Çoğu şirkette çalışanlara "yasak" olsa da Facebook, yöneticilere değil! Bu da ayrı bir komedi. "Msn Yasak. İnternet Yasak. Bak Sevgili Patronum!" yazısına dilerseniz bir ara göz atın.]

Uff, bunaldım… Daha fazla listeyi uzatmak istemiyorum!

Sen bütün bu tespitleri ve fazlasını zaman içinde deneyimleyerek öğrenmiş ve kurumsal hayatın bir tiyatro sahnesi olduğunu kabullenmişsin (zaten kabullenmezsen ömrün çok kısa). Kısaca oyunu kuralına göre oynuyorsun.

Sonra bir gün şirkette ihtiyaç doğduğunda terfiler konuşuluyor. Veya terfi olmasa da, bazı kişilerin sorumluluk alanları değişecek. Şimdi de o görüşmelerle ilgili birkaç sıkıcı tespit:

— Son kararı verecek kişi o gün nasıl bir ruh halinde? Bir gece önce sevgilisiyle iyi bir gece geçirip geçirmediğinden, 2 saat önce Genel Müdür’den fırça yiyip yemediğine kadar değişkenlik gösterecek bir şeyden bahsediyoruz.

— Sen bu görüşmenin yapıldığı tarihten önceki “yakın dönemde” akılda kalıcı bir başarı gösterdin mi? Bir - iki aydan öncekiler çoktan unutuldu bile!

— Seni öneren kişi ile dostluğun var mı? Ne pahasına olursa olsun inandığının arkasında durması için sana karşı bir “gönül kredisi” olması şart. Sana kefil olacak sonuçta. Unutma; sonuçta burası onun için de “sadece bir iş yeri.”

— O odadaki diğer tüm kişilerle aran nasıl? Sevilmiyorsan, müthiş işlere imza atmış olsan bile işin çok zor. Bir kademe atlamak veya yetkilerinin büyümesi bu insanlara yaklaşmak demek, onlar da yakınlarına sevilmeyen insanları neden kendi elleriyle getirsinler ki?

— Karar alma süreci hiç de öyle bilimsel geçmiyor. Senin aylarca, bazen yıllarca hayalini kurduğun bir gelişmenin tartışılması uzun da sürmüyor.  İki - üç dakikada işin rengi belli oluyor!

Peki, tüm bunlardan ne çıkıyor:

> Kurumsal şirketlerde çalışmayı bir okul gibi görmek gerek. Çok iyi bir “deneyim.” Çünkü burada yazılanlar gibi şeyleri okumakla anlaşılmıyor hemen. Yaşamak gerek.

> İş yapış şekilleri, prosedürler, şirket kültürü, kişiler arası iletişim, sunum yapma, ast-üst ilişkisini yönetme, yöneticiler arası rekabeti gözlemleme, baskı altındaki insanların tutumları, çatışmalar, dış dünya ilişkileri, koltuk, oda sevdası… Anlatmakla bitmez. “Deneyimden” kastım bunlar.

> Ancak çalışma süresini iyi ayarlamak gerek (bende çok uzun sürdü örneğin bu: 16 yıl. Şaka gibi! :) Bir saatten sonra deneyim eğrisi gerçekten aşağı doğru kayıyor ve olay patinaja dönüyor. Kaybedilen ise hayatın kendisi. Farkında olmadan hem de.

> Şirkette hep başka departman veya bölümlere yatay geçiş zorlanmalı. Ne kadar çok farklı iş ve farklı kişilerle çalışılırsa bu deneyim o kadar zenginleşiyor.

> Bu dönemdeki kazanılacak en büyük değer ise oluşturulacak sosyal ilişkiler. İçeride ve dışarıda. Doğru insanlarla kurulan dostluklar, keyif verme dışında ileride olası işbirlikleri için de müthiş bir artı kazandırıyor. Dışa dönük kişiler, hele bir de empati becerileri yüksekse, bir adım önde oluyorlar hep.

> Sizi hayata bağlacak “tutkuyu” aramak için iyi bir dönem bu. Nasıl olsa çoğumuz bu tutkuyu henüz keşfedemeden bir bölümleri okuyor ve bir yerlerde işe başlıyoruz.  Tıpkı Paul Potts gibi.

Fikir Atölyesi’nde “Aç Kal Budala Kal” yazısıyla kaleme aldığımız, başarı ve tükenişi uç noktalarda yaşamış olan Steve Jobs’ın şu sözlerini hatırladım tekrar:

“Gerekirse dünyanın sana sunduklarından vazgeç, hatta okula bile gitmeyebilirsin ancak asla maceracı ruhundan taviz verme. Yüreğinin ve sezgilerinin sesini dinle; onlar seni yanıltmaz. Neyi sevdiğini bul. Aşık olacağın, büyük bir tutkuyla inanacağın işin sana zaten istediğin başarıları getirecek.”

Burada ufak bir not eklemeliyim:

İçinde olduğumuz ekonomik krizde bırakın standart performans gösterenleri, gerçekten başarılı bulunanlar bile işten çıkartılıyor. Ve bu dönemde yeni bir iş bulmak gerçekten çok zor. Şu an evde oturan ve iş arayan müthiş insanlar var. O yüzden yapılacak her değişikliğin “zamanlamasını” iyi ayarlamak gerek.

Fakat yaşanılan hayat da “tek.” Ne zaman sonlanacağını bilmediğimiz… Ve bu yaşamda elde edinilen deneyimleri kullanabileceğimiz başka bir hayatımız da olmayacak.

En büyük risk, tabii ki risk almamak. Yoksa harcanacak en kötü şey, hayatın ta kendisi olur ki, sanırım alınabilecek bundan daha büyük de bir risk yok.

İzleme şansı bulamayanlar için:

Bunlar da FMK ile ilgili bugüne kadar ki gelişmeler:

1.) Faili Meçhul Kıyak!

2.) Faili Meçhul Kıyak Hareketi’nde İlk On Gün.

3.) FMK Hareketi Öldürecek Beni Heyecandan :)

4.) Ne Mutlu Böyle Deli Olmaya!

Ben de bu oyun kartlarından basmak istiyorum derseniz:

– FMK Kartları - (Türkçe).
– İngilizcesi: ‘Anonymous Favour’ game cards.
– Almancası: ‘Ein anonymer Gefallen’ Spiel-Karten

Linklerden birine sağ tıklayıp “save link as” veya “hedefi farklı kaydet” yaparak bilgisayara almak mümkün.

Kucaklıyorum hepinizi.

Hiç beklemedik gelişmeler oluyor…

Üç kişinin bile yüzünün gülümsemesine vesile olabiliyorsak, ne mutlu diyorduk. Galiba çoktan geçtik o “üç” kişiyi.

27 Şubat 2009′da bir yazı ile duyurmuştuk oyunu. Ufak şeylerle tanımadığımız kişileri şaşırtalım, biz de ortalıklarda olmayalım. Adı üstünde işte; faili meçhul kıyak. Yanında da bir FMK kartı!

Kartları indirdik, kestik koyduk cüzdana. Sokaktayız. Sonra kurgu aşaması başlıyor. Kime nasıl bir kıyak yapayım? Hiç yapılmamış bir şey mi, hemen yapılabilecek bir şey mi, uçuk bir şey mi? Her ne olursa, bu kurgu kısmı çok keyifli.

Sonra aksiyon zamanı. Kimse görmeyecek. Yakalanırsak faili meçhul olamıyoruz ya, ondan. Ve izleme şansı varsa, o şaşkınlığı ve gülümsemeye uzaktan şahit olmak; hmm yeme yanında yat!

Medya da şimdilik sevmiş görünüyor FMK Hareketi’mizi :)

Önce radyolarda başladı; Tatlıses’ten Çokemel. Sonra N101′den Cem Ceminay.
Ardından HaberTürk Gazetesi Cumartesi ekinde yarım sayfa.
Sonra Milliyet Pazar eki, yine yarım sayfa.

Bunların dışında şimdilik üç farklı gazete ve Almanya’da Türkçe yayın yapan bir radyo daha söyleşi yapmak üzere iletişimdeler.

Dün FMK (adımı yanlış söylemiş olsalar da :) HaberTürk TV’nin bir iki haber kuşağında yer aldı. Bugün ayrıca Star’la ayaküstü kısa bir söyleşi yaptık, ne zaman yayınlanır bilmiyorum. Başka ulusal bir kanal daha zaman kolluyor.

Ve, Beyaz Show. Bu Cuma akşamı Kanal D’de.

Şaka gibi değil mi?

Ancak bu eylemin kuşkusuz ilk ve en büyük ivmesinin internet olduğu çok açık. Ve beni şaşırtan o kadar çok hareket var ki; yüzlerce blog, çok sayıda forum, mail grupları, bültenler, sözlükler… Ayrıca Facebook’da FMK üzerine gruplar açılmaya başlanmış…

Hepinizi kucaklıyorum. Hepinizi… Tek kelimeyle müthişsiniz.

Bunların başka bir sonucu da, 26 Şubat’ta Google; “Faili Meçhul Kıyak” için “aradığını bulamadık, faili meçhul cinayet mi demek istedin!” derken, şimdi “31.000+ sonuçtan hangisini görmek istersin” diyor…

Bu, Türkiye’de blog’ların biraz daha önemsenmeye başladığına da iyi bir işaret oldu gibi.

Düşünüyorum da, bu oyun gerçekten olur da tutarsa; yapılan iyiliğin ardında bir gizem olması, teşekkür beklemeyi (karşı taraf için de gebe kalmayı) engellemesi, basit ve yaratıcılığa açık olması, içinde az da olsa serserilik barındırması, yakalanma korkusu ve kart sayesinde bulaşıcı olması gibi nedenler sayabiliriz. Hepsine eyvallah, ancak bence en önemlisi, bu oyunu oynamak ‘çok eğlenceli.‘

Sanırım zamanlaması da iyi denk geldi. Kriz etkisiyle can sıkıntılarının arttığı bir dönemde kim (anlık bile olsa) gülümsemek istemez. Ki inanın o gülümseme, kişinin o gün içinde yaşadığı en unutulmaz an oluyor.

Dilerseniz yapılan ve planlanan kıyak fikirleri için, ilk iki yazıya (1)(2) ve yorumlara göz atabilirsiniz.

Bunların içinden benim ara ara kenara not aldıklarım ise şunlar:

• ofisten birçok kişiyle Ankara’dan İstanbul’a iş için gideceğiz. aynı otelde kalacağız. netten oteli de gösteren krokiyi indirdim. print aldım ve herkesin masasına bu kart ile bıraktım :)
• bir kafede satın alıp okuduğum gazeteyi bir kartla beraber masada bıraktım.
• okuduğum mizah dergilerini (veya kitabı) FMK kartı tutturarak vapurda bırakacağım.
• üzeri karla kaplanan yandaki arabanın da karlarını temizleyip, sileceğe kartı koydum.
• minibüste oturduğum koltuğun kenarına 1 TL ve fmk kartı yerleştirdim.
• gnctrkcell kampanyasından 2 tane hamburger (1 alana 1 bedava) fişi fazla aldım bilet alınan yere koydum.
• aynı kampanyada şifresi olmayan birine sinema bileti de aynı mantıkla yapılıyor.
• okul kantininde boş bir masaya kartla beraber çay fişi bıraktım.
• ben bir öğretmen olarak bunu rehber öğretmeni olduğum 6D sınıfımda, bir rehberlik dersinde uygulayabilir miyim? tabi önce ben, ardımdan bizim minikler, onların ardından okulumuz, ardından İzmir…
• bir öğretmen olarak önümüzdeki haftanın rehberlik etkinliği olarak öğrencilerime birer kart verip istedikleri bir arkadaşlarına bir iyilik yapmalarını isteyeceğim… tenefüste arkadaşlarının çantalarını (branş dersliği uygulamasından dolayı) diğer sınıfa götürmek ya da bir simit almak gibi… çok eğleneceklerine eminim…
• mesela oyuncakcıda bir oyuncak için ağlayan çocuğa bunu paket yaptırıp kartı da üzerine bırakabilirim.
• sağdan soldan sürekli ateş isteyen birine, tuvalete gittiğinde masasına bir çakmak bıraktım.
• pazar günü Kandil olduğu için kandil simidi alıp, komşularımın kartı da üstüne iliştirerek kapılarına bıraktım. sonrasında spora gittim, döndüğümde bir kutu pasta kapımın önünde üzerinde de FMK kartı vardı :)))… çok hoş bir duyguymuş.
• bir arkadaşımın bir yere borcu vardı… onun yerine kapatmıştım.. durumu şartları kötüydü biliyordum… ama ben bilmesini istemedim… çünkü o da bunun altında kalmak istemeyecekti… hatta bana şaşırarak anlatmıştı!

Bu arada unutmadan…

Beşiktaş’da dijital baskı işi yapan sevgili Çetin Özbakır da (herkesin baskı alamayacağını düşünerek) kartlardan bol miktarda üretip, 10′ar adeti bir arada ataçlayarak gelen herkese ücretsiz dağıtmaya başlamış!

Söyleyecek söz bulamıyorum…

Geçen kısa süre içinde, A4 sayfasını indirip, kartları keserek cüzdanında taşımaya başlayan kişi sayısı (en azından kendi çevremde:) çoğalmaya başladı. Belki de bana ayıp olmasın diyedir ancak olsun, cüzdandaki o kartlar en azından “hatırlatma” görevi görüyor. Çünkü gerçekten insanın kime, ne zaman bir FMK yapacağı belli olmuyor.

Şu dakikaya kadar FMK’yı anlattığımız ilk yazıya gelen 108 yorum cesaret veriyor. Bir o kadar da gelen mail var. Saklıyorum hepsini :)

İçlerinden bir tanesi güzel özetliyor gelen çoğu mesajın duygusunu. Kısa ancak o denli de vurucu:

“Tunç, biliyor musun?
Faili Meçhul Kıyak konusu gibi konular her zaman insanın aklına gelmez…
Bu konunun benim için birkaç önemi var..
Bir kere çekirdeğinde bir gizli kahramanlık var…
Sonra çok insanın katılması var…
Sonra yeni bir şey olması var…
Sonra genç insanların dahil olması var…
Sonra ümit taşıyan bir şey…
Sonra değiştiren bir şey az ya da çok…
Hayata bir katkı….”

Her şeyden önce, yorum ve mail’leri ile katkı sağlayan herkese içten, kocaman bir teşekkür ediyorum.

FMK Hareketi’ne destek olmak adına hoş sürprizlerle de karşılaştım:

- FMK Kartını kendi sitesine bir banner gibi yerleştirenler,
- Blogunda konuyla ilgili yazı yazanlar,
- Forumlarda konu açıp, yorumlayanlar,
- Facebook’ta statü’lerine; FMK Hareketi: http://tinyurl.com/faili-mechul yazanlar,
- Arkadaşlarına mail atarak ‘FMK’ya sen de katıl’ çağrısı yapanlar,
- Henüz çok az sayıda da olsa, ekşi sözlük’te ‘entry’ girenler,
- Emel Yalçın (Tatlıses Radyo, Çokemel Drive Time’da FMK’yı anlatmış) ve sonrasında “faili belli” bir arkadaşım üşenmeyip bunun ses kaydından oluşan bir sayfa yapmış,

harikasınız, ne diyebilirim. Bak, sarılasım geldi şimdi hepinize teker teker :)

Peki, bugüne kadar FMK’yı uygulayanlar neler yaptı?

Yorumlara eklenen örnek sayımız şimdilik az. (Henüz daha on günlük bir bebeğiz. Ayrıca FMK yapan bazı kişiler yorumlarda da anonim kalmak istiyor olabilirler. ‘Anonim’ takma adıyla da olsa paylaşın bence yaptıklarınızı.) İşte birkaç örnek:

— Anonim:

“Dün gece, A4′ü çıktı olarak aldım ve aklımdaki bir kaç ufak fikiri hayata geçirdim. Birincisi, gittiğim bir mekan’da tanımadığım bir masanın hesabını ödeyip, hesap olarak kartı yollatmak oldu.

İkincisi, bazı alışveriş merkezlerinde ve sinemalarda masaj koltukları olur. Bu masaj koltukları 1 TL’lik (değişebiliyor) bozuk paralar ile çalışıyor. Ben de, insanlar kullanabilsin diye 5 adet 1 TL’yi makinanın yanına koyup paraların altlarına kartlardan birini yerleştirdim.

Üçüncüsü de benzer şekilde, Starbucks’a girip benden üç kişi sonra ilk gelen kişiye bedava Frappucino ve yanında kartlardan birini vermelerini istedim. Kızın suratında ki gülümsemeyi görmeliydiniz.”

— Tunç: (bu ben oluyorum:)

“Dün gece 10 kişilik bir gruptuk. Metro istasyonunda jeton alınan açık gişenin yanındaki kapalı gişenin önüne bir adet kartın üstüne jeton bıraktık. 20 metre kadar uzaktan da merakla izliyoruz. Yaklaşık 2-3 dakika kimse görmedi jetonu. Meğerse insanlar sadece aceleyle sıraya girip etraflarına pek bakmıyorlarmış :)

Neyse sonra, sıradaki 19-20 yaşlarında bir çiftin dikkatini çekti bu. Çocuk sıradan çıkarak karta yöneldi. Bombaya bakar gibi çekinerek bakıyor :) Sonra kartı eline alıp okudu ve yüzünde harika bir gülümseme belirdi. Kız arkadaşı meraktan çatlıyor bu arada :)

Sonra jeton ve kartı alıp kızın yanına gitti, birlikte okudular. İkisinin de şaşkınlık ve mutluluğunu görmeliydiniz. Sıra kendilerine gelince sadece tek jeton aldılar ve bizim önümüzden geçerken çocuk kartı cüzdanına yerleştiriyor ve kız arkadaşına aynen şöyle diyordu: ‘Süper bi şey bu. Şahane! Biz de bu gece mutlaka başka birisine bunu yapmalıyız.’”

— Ayrıca bugün ben bir tane daha yaptım!

Gitmek zorunda kaldığım bir Ziraat Bankası şubesinde (bilirsiniz, günün her saati içerisi kalabalık olur) kendime sıra numarası için bilet alırken bir yerine iki bilet aldım! Yaklaşık 45 dakikalık bir sıra bu. Sıranın bana yaklaştığı dakikalarda aldığım ikinci bileti karta ataçlayıp, kimse görmeden makinenin üzerine bıraktım.

O sırada benim işlemlerim yapıldığı için FMK kartını kimin aldığını ve yüzündeki ifadeyi göremedim ancak eminim ki o kişi bankada hiç beklemeden işlemini yaptırırken kafasında da güzel duygular oluştu. (Oluşmuştur mu, değil mi? :)

— Bu yazıyı yayınlamadan az önce de Enes’ten geldi bir FMK:

“Bugün faili meçhul kıyak yapmanın sevincini yaşıyorum. Sinemaya gittik bu akşam. Bende de 3 tane gnctrkcll şifresi vardı ama biz 4 kişiydik. Fazla şifreyle bir gnctrkcll kuponu daha aldım. Kesip cüzdanıma koyduğum 2 tane FMK kağıdıyla birlikte oradaki görevliye verdim. Bunu şifresi geçerli olmayan birine verirsen sevinirim dedim :D Ama benim verdiğimi kimse bilmesin falan dedim.

Sonra geçtik kenara arkadaşlarla konuşuyoruz, saatin gelmesini bekliyoruz. Arada bakıyoruz tabi çaktırmadan ne olacak diye. Bir çiftin şifresi geçersiz çıktı galiba. Görevli FMK kağıdıyla birlikte gnctrkcll kuponunu verdi bu çifte. Şaşırdılar tabi :D Umarım onlar da birilerine verir.”

Barış’ın başından geçenler ise, ‘güler misin, ağlar mısın’ türünden:

“Dün FMK için araba yıkama fikrin hoşuma gitti. Yapayım dedim. Gittim yıkamaya. Kovalar vs. Her şey hazır başladım arabayı ıslatmaya. Sonra bir bağırış duydum adam koşarak aşağı indi, arkasından polisler falan gittik hep beraber karakola. Bizzat sitende yazıyı okuttum fakat zor kurtardım paçayı. Kafama hafifçe yediğim o yumuşacık odun parçası da cabası :))

FMK eylemlerinde amaç zaten ortada. Ben karakoldaki polisleri ve eli sopalı saygı değer abimizi FMK konusunda bilgilendirmiş oldum. En azından oturup hep beraber sitedeki bu yazıyı okuduk. Ve eyleme 1 kişi daha kazandırmış olma ihtimalim var.

Tamam kafama denk gelen o yumuşacık odun belki bir an pes etmeyi düşündürdü bana lakin FMK destekçisi 1 kişi bile sağlayabildiysem bence yaptıklarıma değdi.

FMK eylemcilerine bol şans diliyorum fakat tek tavsiyem arabalardan uzak durmanız :) Ayrıca kim çalmak için gittiği arabayı yıkayıp öyle çalar ki? FMK gönüllüleri olarak eylemlerimize devam edeceğiz. :)”

Şimdilik ‘plan aşamasında’ olan bazı FMK fikirleri de paylaşılmış yorumlarda (içlerinden ‘anonim’ olarak yapılabilecekleri ayıklamaya çalıştım, atladığım olduysa, affola):

• Yeni açılmış bir dükkana gizlice ‘hayırlı işler, her şey çok bereketli olacak’ diye yazan bir FMK kartının yanına bir güzel nazar boncuğu bırakmak.
• Üzgün ve depresyonda, ümitsiz hisseden birine iyi şeyler söyleyen ama eğlenceli bir falcı göndermek.
• Doğum gününde bir çocuğa oyuncak göndermek.
• Etrafımızdaki sıkkın görünen kuyrukta bekleyen insanlar için, otobüse sıkışan insanlara, içinde güzel bir söz yazılı kart vermek.
• Kardeşini Seç sitesinden birkaç öğrenciye bu kartları koyup kitap ve oyuncak göndermek.
• 10 TL’yi bu kartı takıştırıp yanlışlıkla düşürmek sakin bir ortamda.
• Bir bakkaldan parası olmadığı için ekmek isteyen birisi için, az ilerki markete bir torba dolusu yiyecek bırakmak ya da yoldan geçen bir çocukla yollamak.
• Deniz kenarında sabaha kadar dolaşıp boş bira şişelerini parası için toplamaya çalışan birisine, şişe içinde bulabileceği bir not bırakarak 50 TL bırakmak.

Bu fikirler zaman içinde çoğalacak, hepimiz yaratıcı insanlarız. Kartların yayılması için Abdullah da eğlenceli bir şey yapmış:

“Ben öğrenci yurdunda kalıyorum ve bu kartların çıktısını alıp bir kaç muhtelif yere bıraktım, bir iki tanesini de arkadaşlarımın odasına bıraktım. Sabah kalktıklarındaki yüz ifadelerini çok merak ediyorum ama o kartları odalarında yataklarının ucuna bırakırken yaşadığım mutluluk heyecan bile bu eylemi yapmak için yeterli ve inanıyorum ki yakın zaman da kaldığım yurtta bu hareketin daha da yaygınlaşacağını düşünüyorum.”

blueslife’ın önerisi de güzel:

“Jest yaptığımızda 3 kart bırakırsak, yaşadığı güzelliğin etkisinin sıcağı ile ve hazır bırakacak kartı varken bir insanı daha hareketin içine çekebiliriz. Bunu yapıp getirdiği hazzı tadan insanda kalıcı olması daha kuvvetli ihtimaldir. Hem jest içinde jesttir. Herkesin kart çoğaltacak ortamı olmayabilir.”

Selen ve İlker’den gelen şu iki yoruma ise koptum gülmekten:

“Cüzdana koymak konusunda biraz kararsızım açıkcası, düşünsenize cüzdanınızı kaybediyorsunuz. Bulan eleman içinde bir kart buluyor; faili meçhul kıyak (+yeni aldığınız maaşınızla beraber) :)”

“2009 yerel seçimlerde oy pusulasına oyumu kullanıp bir ataç ile kıstırıp oyumu kullanacağım :)”

Tanımadığımız kişilere faili meçhul biri olarak iyilik yapmak, yaparken de eğlenmek sanırım FMK‘ın özü. İyiliklerin ’sadece’ gerçekten ihtiyacı olan kişilere yönelmesi konusunda ise tabii ki hiçbir sıkıntı yok. Bunu yapanlara da saygı ve sevgimiz sonsuz.

Özlem Can’ın yorumuyla da bitirelim yazımızı:

“O gün; hem iyiliği yapana, hem iyilik yapılan kişiye kötü geçer mi ondan sonra? Ya bir gün benim kapımda, çantamda, avucumun içinde de bir kart olursa? Tadından yenmez.”