آزادنويس

جمعه برای زندگی

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Fri, 25 May 2012 02:47:45 PDT

يک چيزی ميگم يک چيزی می‌شنويد ها ...

توی خانه ما، یعنی خانه پدری‌ام، ورزش کردن خيلی جدی‌ست. اصلن از زور جدی بودن خنده‌دار است. يک وقتی مادرم گير داده بود که لطفن نماز بخوان. دید حرفش خيلی جدی گرفته نشد. يک دستگاه ضبط صوت داشتيم برداشته بود نماز راديو را ضبط کرده بود و يک مدتی هم برای تشویق به نماز خواندن از همين دستگاه ضبط صوت استفاده می‌کرد. باز نشد. خلاصه گرفتاری بود. داستان خلاص شدن از این دينمداری زورکی توی خانه ما به اين ترتيب پایان پذيرفت که پدرم ديده بود من يک چيزهايی می‌گويم که اصلن معلوم نيست عربی‌ست يا مثلن فرانسه. بعد يک حرکاتی برای نماز درمی‌آورم که باز معلوم نيست رکوع و سجود است يا شيرجه و پشتک. و آخر سر اين که من همه‌اش در تمام موارد نماز صبح می‌خوانم که خيلی سريع فیصله پيدا می‌کند. گفتند "آقاجون شما لطفن نماز نخون". منتها اين بخش اول بود چون بخش دوم ماجرا اينطوری بود که "شما امروز چقدر ورزش کرديد". همين الان هم اين جمله در مکالمات تلفن بين ما رد و بدل می‌شود. در واقع اگر ديديد يک جایی سيل آمده و خانه و زندگی مردم روی آب است ولی يک آدمی دارد خیلی جدی توی سيل در حد رکورد زدن شنا می‌کند شک نکنيد که آن آدم من هستم.

سال اول دانشگاه هنوز اوضاع مالی‌ام خوب نبود، آمده بودم تهران و دانشجوی دانشگاه شهيد ملی سابق بودم. زنگ زدم به پدرم که بله اينطوری‌ست و دارم درس می‌خوانم و پرس و جو می‌کنم برای يک کاری که با اوضاع دانشجویی بشود انجام داد. گفتند "آقاجون روزها حتمن برو يک جايی بدو ولی قبلش نرمش کن که عضلاتت نگيره" ... خوب است چند بار از ميدان هفت تير پياده رفته باشم ميدان وليعصر بعد تجريش بعد شريعتی بعد ميدان هفت تير. یعنی روحيه ورزشی در اين حد. اگر پدر من يک کمی ارتشی‌مآب بود شک نکنيد که همه اين مسير را سینه‌خيز می‌رفتم ... يعنی راه نداشت بايد می‌رفتم.

مادرم از نمازخوان کردن من که دست برداشت تمام زورش را گذاشت برای کسب نتيجه مشابه در ورزش. حالا می‌نويسم متوجه می‌شويد يعنی چی. آمد جلوی چشم من خيلی جدی به مربی بستکتبال‌مان گفت "من فکر می‌کنم همايون حدود 5 سانتيمتر بايد قد بلندتر بشود". مربی هم توی رودرواسی گفت "چشم سعی خودمون رو می‌کنيم". اين سعی خودمون رو می‌کنيم در مورد حيوانات آزمايشگاهی هم جواب نمی‌دهد چه برسد به آدميزاد. منتها متعاقب همين اوضاع هر هفته عمليات متراژ قد من برای حصول اون 5 سانت برقرار بود. يک مدتی بعد هم عرض شانه به داستان قد اضافه شد. هر دوی اين موارد هنوز هم ادامه دارند. يعنی مادر من هر وقت بسته‌ای از ايران می‌فرستد استراليا اگر توی بسته يک لباس هم برای من بفرستند از XL کوچکتر تويش نیست. من هنوز دارم برای آن 5 سانتيمتر و عرض شانه XL تلاش می‌کنم. باور کنيد پرس و جو می‌کنند جوابم بايد قانع کننده باشد.

حالا جالب است که تازگی‌ها کشف کرده‌ام در غياب من بعنوان نمونه ورزشی حی و حاضر برای انجام آزمایشات قد و عرض شانه يک اتفاق خيلی مهیجی توی خانه پدرم دارد رخ می‌دهد. خانه پدری من طبقه اول يک مجتمع کوچک است و يک بالکن هم دارد. بعد از بالکن هم حياط خانه قرار گرفته. چند وقتی‌ست مادرم به اين فکر افتاده که خانه را در وهله اول يک جوری در حد اضافه کردن بالکن به اتاق پذیرايی امتداد بدهد. يک چيزی در حد چهار متر عرض در دو متر طول. بعد در ادامه يک پرش طولی ديگر هم تدارک ببیند و ديوار اتاق را مستقيم بچسباند به ديوار حياط که می‌شود حدود 8 متر طول. یعنی يک خانه‌ای خريده‌ايد که سابق اتاق پذيرایی‌اش مثلن 5 متر در 3 متر بوده ولی بعدن تبديل شده به 17 متر در 3 متر. حياط هم لازم نيست توی خانه گلکاری می‌کنيم. يک بنا هم آورده‌اند که نظر تخصصی داده که "شما چند روز برويد يک جای ديگری که گرد و خاک نخوريد من درستش می‌کنم". من به فکر افتاده‌ام که اقلن نقشه گوگل خانه پدرم را ذخیره کنم برای آیندگان که بدانند اين خانه قبلن چه شکلی بوده بعدن تبديل شده به زمين فوتبال. اگر اين بنايی که آورده‌اند یک کمی به خودش سخت نگیرد حتمن عمقی هم کار می‌کند و دو سه متری هم از پارکينگ مجمتع را اضافه می‌کند به خانه و از در خانه که وارد می‌شويد بايد ده تا پله برويد پايين تازه برسيد به محل خانه سابق. خيلی داستان شورانگيز و مهيج شده نه؟

حالا در خاتمه برای اين که جمعه‌تان ساخته بشود عرض می‌کنم که ما يک باغچه‌ی بزرگی توی خانه‌مان در اهواز داشتيم که بعد از مدتی هر چه درخت توی آن کاشته بوديم خشک شد. دوباره درختکاری کرديم باز خشک شد. برای بار سوم هم درختکاری کرديم باز نتيجه نداد. بعد فکر کرديم چه کارش کنیم که استفاده بهينه ازش بشود. توی اوضاع جنگی بهترين استفاده‌اش این بود که توی باغچه سنگر بکنيم. شروع کرديم به سنگرسازی توی باغچه. پدر صاحاب بچه‌مان درآمد تا سنگر درست کرديم. بعد تا آمديم برسيم به استفاده از سنگر يک مدتی آتش جنگ خوابيد. ديديم با اين همه زحمت خوب حيف است همينطور رهایش کنيم برود پی کارش. یک شب‌هایی می‌رفتيم می‌نشستيم تويش شام می‌خورديم. خيلی شاعرانه بود منتها هر بار شام می‌خورديم بعدش بايد يک حمام مفصل هم می‌رفتيم چون تا نوک پا تا فرق سرمان خاکی می‌شد. بعد از حمام هم باز توی خانه می‌نشستيم با دل راحت شام می‌خورديم. اگر الان آن خانه با شرايط قبلی‌اش بود مطمئن باشيد مادرم سنگر را بطور زيرزمينی تا دو تا کوچه آنطرف‌تر امتداد داده بود تويش مهمانی می‌داد. حالا هی بخنديد ... این‌ها همه‌ش مال روحيه ورزشکاریه ...

اين هم موسيقی جمعه برای زندگی.

خرمشهر، بعضی خاطرات

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Tue, 22 May 2012 23:52:58 PDT

مسجد جامع خرمشهر درست در گوشه يک چهارراه درست شده. خيابان روبرویی از يک ميدان که اسمش "فلکه دروازه" بود شروع می‌شد و خيلی پت و پهن بود و در ادامه‌اش در کنار مسجد تبدیل می‌شد به يک خيابان باريک. خيابان ديگر که متقاطع بود از سمت راست مسجد شروع می‌شد و تا رودخانه که سمت چپ مسجد می‌شد ادامه پيدا می‌کرد.

من توی آن خيابان پت و پهن روبرويی و در سن 5 سالگی به کودکستان فرستاده شدم. اولين کودکستان خرمشهر که اسمش شهناز بود. در 6 سالگی در انتهای خيابانی که به "فلکه دروازه" می‌رسيد کلاس اولی شدم در يک مدرسه‌ای به نام "پهلوی". تا کلاس پنجم آنجا بودم. معلم کلاس پنجمم برای شش ماه بعنوان معلم حساب می‌آمد خانه‌مان. يک پيرمرد خوش اخلاقی بود که با همه خوش اخلاقی‌اش هر روز سر ساعتی که همه در حال فوتبال بازی کردن بودند می‌آمد که حساب ياد من بدهد. چون خودش ماشين نداشت بايد يکی می‌رفت دنبالش و می‌آوردش خانه‌مان. يک روزی که پيدايش نکرده بودند که بيايد برای درس دادن من از زور خوشحالی آنقدر با دو تا انگشتم سوت زدم که پدرم همانی که معلم را می‌آورد خانه‌مان صدا زد و گفت "برو اگه زير زمين هم شده پيداش کن". ایشان را از روی زمين پیدا کردند و درس حساب آن روز هم داده شد. متوجه باشيد توی خانه ما که هميشه ورزش کردن از نماز خواندن واجب‌تر بوده و هست وقتی به جای فوتبال برويد حساب بخوانيد آنوقت درس حساب يعنی چقدر ارج و قرب دارد.

توی آن خيابان باريک کنار مسجد جامع خانه یکی از دخترعموهای من بود که اصلن اهوازی‌ست ولی با يکی از فاميل‌های‌مان که خرمشهری بود ازدواج کرده بود و آمده بود خرمشهر. برای عروسی‌شان يک گروه نی‌انبان خرمشهری و يک گروه رقص و آواز عربی از آنطرف شط، یعنی از عراق، آورده بودند. فارسی و عربی حرف زدن همه‌شان مثل هم بود و با همه‌شان هم می‌شد حرف زد. از قضا گروه عراقی را هر از گاهی توی اين عروسی و آن عروسی و گاهی جدا جدا توی خيابان هم می‌شد ديد. بعضی‌های‌شان ماهی‌فروش بودند و صبح با بلم می‌آمدند توی بازار ماهی‌فروش‌های خرمشهر و عصر همانطوری برمی‌گشتند خانه‌شان. توی عروسی يکی از دوستان‌مان تمپونواز گروه عراقی با گروه بندری ايرانی آمده بود. معلوم شد تمپویی اينطرفی رفته بوده يک گروه ديگری راه انداخته بوده و اين‌ها هم تمپونواز عراقی را آورده بودند. شوهر دخترعموی من يک موتور وسپا داشت که دوره نامزدی با هم می‌رفتند اينطرف و آنطرف. بعدها يک پيکان خریدند با يک نمره که روی آن بزرگ نوشته شده بود خرمشهر.

توی خيابان سمت راست مسجد جامع خانه يکی از دوستانم بود. اسمش مجيد بود. سال 58 يک موتور ياماها 80 خريده بود. خیلی خوش‌تيپ می‌رفت دنبال دوست دخترش و با هم موتورسواری می‌کردند. مشکل اصلی اين بود که دنده پایی موتور را بايد با بالای کفش عوض می‌کرد و در نتيجه هميشه بالای لنگه چپ کفش‌های مجيد خط می‌افتاد. دسته‌های روز عاشورا جلوی خانه مجيد متوقف می‌شدند چون تا خود مسجد جامع پر از دسته و آدم بود. در نتيجه خانه مجيد و خانه‌های کناری‌شان تبديل می‌شد به محل آب خوری مردم و اهل دسته‌ها. من و 4 تا از دوستان نزديکم مدام همان طرف‌ها بوديم. مجيد، محمد، مسعود و منصور. از بين اين‌ها مسعود رقيب ورزشی‌ام بود. تنها ايرادش اين بود که اگر روی سکوی مسابقه شنا به او می‌گفتند "مسعود بيا سمبوسه آوردن" مسابقه را ترک می‌کرد، توی استخر المپيک هم که بود باز اول بايد سمبوسه را می‌خورد بعد درباره مسابقه تصميم می‌گرفت. يک مدتی هم توی دبيرستان رقيب درسی شده بوديم.

توی خيابان سمت راست مسجد جامع یک خياطی مردانه بود. پنج تا کت و شلوار و پيراهنی که من به خياط سفارش دادم را خياط همان خياطخانه دوخت. بد يا خوب، حالا اصلن من اهل خياطی رفتم نيستم يعنی تا ایران هم بودم اهلش نبودم، ولی خياطی بلدم تا دلتان بخواهد. آن اوایل خياطخانه عبارت بود از يک اتاق به نظرم سه متر در چهار متر. خياط هم یک آقای لاغر باریکی بود که آن اوايل که من يادم هست پيراهن سفيد و شلوار خاکستری روشن می‌پوشید. اواخر تا کمی بعد از انقلاب خیاط‌خانه تبديل شده بود به يک جای مفصل که هم پارچه‌فروشی بود و هم خياطخانه. خیاط همانطور لاغر باقی مانده بود ولی خوش‌پوش شده بود. هميشه يک تويوتای قهوه‌ای هم روبروی مغازه‌اش ايستاده بود، لابد مال او بود.

بعد از جنگ که رفتم خرمشهر خبری از کودکستان شهناز نبود که نبود. از خانه دخترعمویم به اندازه يک ميخ هم چيزی باقی نمانده بود. خانه مجيد هم صاف صاف شده بود. خياطخانه هم به همچنین. از خانه خود ما چند تا تکه موزايیک حمامش باقی مانده بود.

دخترعموی من نوه‌دار شده. با همان پيکان نمره خرمشهر فرار کردند و تا اواخر جنگ هم نگهش داشتند، هر مدتی خانه يکی. بعد ديدند دردسرش بيشتر از اين حرف‌هاست فروختند رفت. مجيد معلوم نشد کجاست ولی سال‌ها بعد در بروجرد يکی از دوستانم گفت برويم مغازه کفاشی کفش تعميری‌ام را بگيرم. همانجا يکی از دوستانش را ديد آمد معرفی‌مان کند بهم ديد ما پريديم همديگر را بغل کرديم و افتاديم به زار زار گريه کردن. بابای محمد بروجردی بود بعد از جنگ رفته بودند بروجرد.‌ مسعود يک مدتی رفته بود گرگان. بعد تهران، بعد نمی‌دانم کجا. بيخبرم. منصور را از آقای فروزنده سپاه بپرسيد کجاست. برادر کوچک ايشان بود.

من حالا استراليا هستم. توی اين همه سال که از من پرسیده‌اند کجايی هستی گفته‌ام ايرانی‌ام. وقتی گفته‌اند کجای ايران گفته‌ام جنوب، خوزستان. منتها وقتی کسی می‌پرسد کدام شهر من هيچ شهری را نمی‌شناسم که چيزی از دوران کودکی و نوجوانی‌ام را بشود توی آن پیدا کرد. همان وقتی که چهار تا موزايیک حمام خانه‌مان را پیدا کردم ديدم همان را هم نياورم بهتر است. خوب چطور می‌شود اين همه چيز را توی آن يک تکه موزاييک پيدا کنم؟

جمعه برای زندگی

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Fri, 18 May 2012 08:40:21 PDT

من سال 1362 يعنی چند ماه بعد از شروع سربازی‌ام رفتم گواهينامه رانندگی گرفتم. يک ضرب در امتحان آيين نامه و شهر قبول شدم. بنابراين تا وقتی آمدم به استراليا حدود 20 سالی می‌شد که رانندگی کرده بودم و به جز اتوبوس و تريلی همه جور ماشينی رانده بودم. فکر هم نمی‌کنم اين برای کسی تازگی داشته باشد.

توی استراليا، بر خلاف ايران، فرمان ماشين سمت راست است و يک کمی وقت می‌برد تا آدم دستش بيايد که چطور بايد براند ولی چون رانندگی کردن يک مهارت ياد گرفتنی‌ست بنابراين هر آدمی که می‌آيد اينجا بعد از مدتی رانندگی با فرمان سمت راست را ياد می‌گيرد. اگر کسی از روز اول ماشین داشته باشد و گواهينامه‌اش هم برای رانندگی معتبر باشد، مثل دانشجوها، خيلی زودتر راه می‌افتد و چه بسا يک ضرب در امتحان هم قبول بشود. البته آيه نيامده که بدون ماشين هم نمی‌شود يک ضرب قبول شد. اما من پنج بار امتحان دادم تا قبول شدم. واقعيتش اين است که دو بار امتحان دادم و آن سه بار ديگرش يکی مربوط بود به دير رفتنم، دومی يک جايی پارک کرده بودم که جای ماشين امتحان دادن نبود و بار سوم هم مربوط بود به اين که قبل از امتحان، ماشين را که معاينه کردند و گفتند چرخ‌هايش صاف است. خوب هر سه بار جزو امتحان محسوب شد و من به همين مناسبت پنج بار امتحان دادم تا بلاخره گواهينامه گرفتم. از بعضی‌های ديگر هم شنيده‌ام که همين حدود دفعات امتحان داده‌اند تا بلاخره گواهينامه رسيده به دست‌شان. کاملأ هم لج‌تان درمی‌آيد که به خاطر دلايل خيلی مسخره ردتان می‌کنند. حتی يک کمی که فکر کنيد متوجه می‌شويد آن کسی که امتحان می‌گيرد اگر بنشيند جای شما، شما هم می‌توانيد او را رد کنيد.

آن بار آخری که رفتم و بلاخره گواهينامه را گرفتم، حدود يک ماه با ماشین خودم رانندگی کردم. می‌توانستم با گواهينامه‌ی ايرانی‌ام رانندگی کنم ولی چون مقيم استراليا شده بودم می‌بايست گواهينامه‌ی استراليايی بگيرم. يک ماه پدر صاحاب بچه‌ی خودم را درآوردم و آنقدر مقرراتی رانندگی کردم و تابلوها را رعايت کردم که ديگر جای هيچ ايرادی برای خودم نگذاشتم. چشمم را شديدأ باز کرده بودم که همه جای امتحان را مرور کرده باشم. آن 20 سال رانندگی قبلی‌ام هيچ ربطی به شرايط فعلی‌ام نداشت منتها بدون گواهينامه‌ی استراليايی خيلی گرفتاری داشتم. موضوع هم مربوط به من يکی نبود. خيلی‌های ديگر هم همين مراحل را رفته بودند تا گواهينامه‌‌شان را بگيرند. آن آدمی که آمد و کنار دستم نشست برای امتحان گرفتن بايد متقاعد می‌شد که نمی‌تواند مهارتم را ناديده بگيرد، حتی اگر توی آن ماشين فقط او و من بوديم.

گاهی همين گواهينامه گرفتن که اساسن کار پيچيده‌ای هم نيست می‌رود روی اعصاب آدم و باقی زندگی‌اش را هم به هم می‌زند منتها راهش اين نيست که عقب‌نشينی کنيد. باقی گرفتاری‌هايی که در زندگی هست هم همه‌شان همينطوری هستند. عقب‌نشينی نکنيد چون خودتان ضرر می‌کنيد. هيچ عاملی توی دنيا نمی‌تواند مانع دست پيدا کردن آدم‌ها به آرزوهای‌شان بشود، مگر خود آن آدم نخواهد. رانندگی و گواهينامه گرفتن که اصلن پيش پا افتاده‌تر از همه‌شان است.

اگر می‌خواهيد چيزی در زندگی‌تان تغيير کند به جای نذر و نياز و گريه و زاری صاف برويد و بهترين کاری را که از دست‌تان برمی‌آيد انجام بدهيد. خودتان را هم نکشيد چون زندگی پر است از چيزهايی که ارزش ديدن و لذت بردن دارند. ولی همين که به خودتان بگويید خودم انجامش می‌دهم آنوقت تغييری که به دنبالش هستيد به دست خواهد آمد. زندگی‌تان محصول دستپخت خودتان است. نگذاريد بدمزه بشود.

امروز هم سه تا نويسنده ميهمان برای نوشتن در "جمعه برای زندگی" دعوت کرده‌ام. نيما اکبرپور، فريبا کاظمی و رضا گنجی.

نيما اکبرپور: خانه‌هایی که شیروانی‌شان را شریک نمی‌شوند

فريبا کاظمی: یادم هست که برای آرامش آمدم

رضا گنجی: قهوه ايتاليايی

اين هم موسيقی اين هفته:

يادتان باشد تغيير چيزی‌ست که خودتان از عهده‌اش برمی‌آیید.

آن که تابلوهايش را زد و ماندگار شد

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Wed, 16 May 2012 06:46:16 PDT

گفتم استاد من يک روزی بايد سر خيابان خانه شما يک تابلو بزنم روی آن بنويسم منزل استاد پرويز شهرياری توی اين خيابان است منبعد خيلی‌ها راه‌شان را از اين خيابان انتخاب می‌کنند. گفت یک چيزی بگويم که يادت بماند چرا هيچ تابلويی نباشد بهتر است.

اين حرف استاد پرويز شهرياری‌ست که می‌نويسم. شايد به ديگران هم گفته باشند و ننوشته‌اند يا نوشته‌اند و من نديده‌ام هنوز. گفت "از فرط بيکاری رفتم ميدان راه‌آهن تهران که باربرها بار مردم را جا به جا می‌کردند به اميد پيدا کردن کار. به سرکارگر باربرها گفتم من هم بلدم بار ببرم. ديد هيکلم بد نيست گفت فردا بيا. گفتم من امروز هم می‌توانم کار کنم. گفت خوب پس از همين حالا کار می‌دهم و کار داد به من. وقتی بار نبود می‌نشستيم همانجا با باربرهای ديگر حرف می‌زديم یا بعضی‌ها با هم کشتی می‌گرفتند. من تا فرصتی پيدا می‌شد همان روی زمين يا روی يک تکه کاغذ مسئله رياضی حل می‌کردم. يک روز داشتم مسئله حل می‌کردم حواسم به اطراف نبود، سرکارگر آمده بود بالای سرم و ديده بود دارم يک چيزهایی می‌نويسم. گفت تو سواد داری؟ ديدم دروغ نمی‌شود گفت. گفتم بله. گفت این‌ها چيه می‌نويسی؟ گفتم تمرين حساب. گفت کار نداريم ديگه. دوباره بيکار شدم. حالا برداری تابلو بزنی سر خيابان يک سرکارگری هم پيدا می‌شود از زندگی کردن هم می‌افتم".

در مدتی که برنامه‌های علمی راديو و تلويزيون ايران را تهیه می‌کردم بارها و بارها فرصت ديدار پرويز شهرياری برايم فراهم شد. آن اوايل نه من مجاز به دعوت از ايشان بودم نه ايشان مايل به پذيرش دعوت راديو و تلويزيون. طبیعی هم بود که ايشان نپذيرد. بعدها که پای من بيشتر به دانشگاه باز شد و گاهی جايی در محيط دانشگاهی فرصت ديدارشان دست می‌داد اگر موضوعی درباره برنامه‌های علمی و مرتبط با تاريخ رياضيات هم بود می‌پرسيدم ولی مدت‌ها طول کشید تا حاضر شد با يک برنامه علمی راديو مصاحبه کند. پای ايشان به راديو باز شد و اين برای ما برنامه‌سازهای علمی مايه افتخار بود.

بعدها با هزار زحمت اجازه ساخت يک برنامه تلويزيونی هم گرفتيم که از زندگی او حرف بزنيم و مصاحبه کنيم. ضبط کرديم و پخش نشد. هر چقدر کلنجار رفتيم اجازه ندادند. البته دانشگاه‌ها خيلی بهتر از زحمات پرويز شهرياری قدردانی کردند اما رسانه بسيار بيشتر از اين‌ها جا داشت و او بیشتر از اين‌ها می‌دانست که رسانه از او دريغ کرده بود. يک روز دعوت‌شان کرديم برای شرکت در يک ميزگرد آموزش رياضی در راديو. ماشين هم فرستاديم که برای آوردن‌شان به محل راديو. همان جلوی در ورودی ايشان را راه ندادند و با همان ماشين برشان گردانده بودند خانه. من زنگ زدم خانه‌شان بابت عذرخواهی. گفت خوب شد نیامدم اينجا توی خانه کار عقب مانده داشتم.

باز يک روز ديگر ساعت 7 عصر به اصرار يکی از مديران تلويزيون ايشان را برای يک ميزگرد علمی دعوت کردم. باز ماشین رفت دنبال او و اينبار آمد تا داخل ساختمان توليد. ساعت هشت و نيم شب، نيم ساعت مانده به شروع برنامه خبر دادند که از بالا موافقت نکرده‌اند ايشان در برنامه حضور داشته باشند. من مانده بودم که حالا چه کار کنم. خودش گفت من کار عقب افتاده دارم توی خانه برمی‌گردم سر کارم. خوب است چند بار اين داستان تکرار بشود؟ من شمرده‌ام شده است شش بار. هميشه هم او با مهربانی‌اش یک کار عقب افتاده در خانه‌اش داشت که برود به آن برسد.

مدت‌ها بعد او را به عنوان چهره ماندگار انتخاب کردند. من آن موقع ديگر استراليا بودم. زنگ زدم خانه‌شان به بهانه همين موضوع که سلامی بکنم. گفت من توی اين سی ساله از بس که هر جايی رفته‌ام راهم نداده‌اند هنوز فکر می‌کنم همين روزها يکی بياید در خانه‌ام را بزند و بگويد يک اشتباه کوچکی شده و بعد يادبود چهره ماندگار را ببرد.

پرويز شهرياری انتهای خيابان فرشته با صد جور سرکارگر به هر زحمتی که بود زندگی کرد. آرام نشد زندگی کند اما به جای ما که قرار بود سر خيابان‌شان تابلو بزنيم او خودش به در و ديوار آموزش علم و رياضيات و روزنامه‌نگاری علمی ايران تابلوهايش را زد و ماندگار شد.

جمعه برای زندگی

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Fri, 04 May 2012 05:28:29 PDT

توی جامعه ما، يعنی جامعه ايرانی، خيلی چيزهای خوب هست. البته دنيا خالی از آدم نيست و ما هم يکی از ملت‌های اين عالم هستيم و خوبی‌ها و بدی‌های‌مان نه بيشتر از ديگران است نه کمتر از آن‌ها. اضافه بر این که آدم‌ها خودشان مسئول خوبی و بدی‌شان هستند و اينطوری هم نيست که یکی که اهل ايران يا گامبيا باشد حتمن نماينده همه گرفتاری‌های و ايضن خوبی‌های کشورش است. نماينده ملت و دولت که اصلن حرفش را نزنيد. جامعه ایرانی آنقدر تنوع دارد که بچه یک خانواده هم نمی‌تواند ادعا کند که می‌تواند معرف کامل خانواده‌اش باشد. حالا يک جاهایی به دليل فشار فرهنگی آدم‌ها عليرغم ميل باطنی‌شان ممکن است زورکی پرچم دفاع از يک فاميل یا طايفه‌ای را بلند کنند ولی آنقدری که واقعیات نشان می‌دهند اگر همان آدم‌ها محيط‌شان عوض بشود يا در معرض فرهنگ‌های ديگر قرار بگيرند آرام آرام پرچم‌شان را پايين می‌آورند و رضايت می‌دهند که با بقيه همزيستی مسالمت آمیز داشته باشند.

حالا يک قسمت این داستان فشار فرهنگی عبارت است از اين که اگر يک آقا يا خانمی، در هر سن و سالی که باشد، مثلن دوست داشته باشد بزند و برقصد بابت همان فشار فرهنگی بيجا احساس می‌کند نماينده يک گروه خانوادگی‌ست و ناگزير به جای این که به اندازه خودش تصمیم بگيرد به اندازه همه آن خانواده يا فاميل تصميم می‌گيرد. می‌گيرد می‌نشيند و از بزن و برقص هم لذت نمی‌برد. از این ساده‌تر هم هست. اگر بخواهد لباس راحت بشود و برود ورزش کند باز خودش را نماینده همان فاميل و اين‌ها فرض می‌کند و با يک "از ما گذشته" منصرف می‌شود. آنقدری که من دور و اطراف خودم ديده‌ام، اين اوضاع "از ما گذشته" خيلی بين ما ايرانی‌ها شايع است. منتها يک چيزی اين وسط هست که موضوع را از حد خود آن آدم فراتر می‌برد و اين همان چيزی‌ست که به نظرم آمد اينجا بنويسم.

آن آدمی که بيخودی خودش را نماينده يک فاميل معرفی می‌کند و از زندگی‌اش که بخشی از آن همين بزن و برقص و ورزش و اين‌هاست لذت نمی‌برد همه اين کمبودها را روی سر نسل بعدی خودش خراب می‌کند. بچه‌اش می‌شود محل اجرای خواسته‌هایی که خود آن آدم به دليل همين فشارهای فرهنگی بهشان نرسيده و حالا آن بچه باید جور همه را بکشد. حالا بزن و برقص و ورزش که ساده‌ترين‌هايش هستند، دانشگاه و ازدواج و ماشين خريدن و تزئين خانه و ... همينطور بگيريد ببينيد چقدر از اين گرفتاری‌ها هست. نتيجه‌اش اين می‌شود که نسل بعدی هم از فرط برآورده کردن خواسته‌های نسل قبلی‌اش اصولن وقتی به آرزوهای خودش می‌رسد که رسيده به دوره نسل بعدی خودش و داستان همينطور ادامه‌دار می‌رود جلو.

مقاومت در برابر فشارهای بيجای فرهنگی کار آسانی نيست و خیلی وقت‌ها تنبلی کردن در تحمل اين فشارها باعث می‌شود آدم‌ها بروند پشت فرهنگ‌شان مخفی بشوند و حاضر نباشند نسل بعدی‌شان را بگذارند به آرزوهای خودش برسد. خوب راهش اين است که اين زنجيره را پاره کنيد و شروع کنيد آنقدری که ازتان برمی‌آيد برای رسیدن به آرزوهای خودتان تلاش کنيد. یک وقتی دوست داشتيد برويد ويلون بزنيد خوب برويد يک ويولن ارزان بخريد و برويد يک کلاس با قيمت مناسب پيدا کنيد و تمرين کنيد. دو تا آهنگ هم که بلد بشويد به آرزوی‌تان رسيده‌ايد. بيشتر تمرين کنيد بيشتر بلد بشويد. دوست داشتيد خوب می‌رقصيديد. خوب همه جور سی‌دی که رقص ياد بگيريد هست، يکی‌شان را بگيريد و تمرين کنيد مطمئن باشید رقصيدن هم ياد می‌گيريد. دوست داريد نجاری ياد بگيريد و کتابخانه برای خودتان درست کنید. خوب ميخ و چکش و اره و تخته که قحط نشده. بروید بخريد و ياد بگيريد. تمرين کنيد همه چيز بلد می‌شويد بسازيد. هم به آرزوهای خودتان می‌رسيد هم به بچه‌تان ياد می‌دهيد چطوری برود به دنبال آرزوهای خودش و آدم موفقی باشد. تنبلی نکنيد و بيخود خودتان را توی چنبره نمايندگی فرهنگی خانواده و فاميل‌تان گير نيندازيد. برويد به دنبال آرزوهای‌تان و ببينيد چقدر بهتان لذت می‌دهد. هيچ چيز هم از هيچ کسی نگذشته.

امروز جمعه برای زندگی را با محدثه عظیم‌لو و خشايار جنيدی راه انداخته‌ايم با تجربه‌های‌شان از زندگی و کارشان. موسيقی‌اش هم با من بوده.

محدثه عظيم‌لو: بانوی موفق به عنوان دکور

خشايار جنيدی: در این شهر احساس غریبه بودن نمی‌کنی

اين هم باقی خواندنی‌های قديمی صفحه

دنبال آرزوهای خودتان برويد و بگذاريد نسل بعدی‌تان هم برای آرزوهای خودش تلاش کند.

جمعه برای زندگی

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Fri, 27 Apr 2012 05:04:49 PDT

مدت‌هاست کارم اين است که مغز زنبورها را مطالعه کنم. قطعات مغزشان را جداگانه زير ميکروسکوپ بگذارم، بعضی‌های‌شان را با مواد شيميايی خاص رنگ‌آميزی کنم و ببينم وقتی يک زنبور از زمان خارج شدن از خانه‌های درون کندو از بقيه زنبورها جدا می‌شود چه اتفاقی برايش می‌افتد. اگر جدا بشود بعد از مدتی دوباره به کندو برگردانده شود چطور. اگر زنبوری که هر روز می‌رفته گرده‌ها را جمع می‌کرده و به کندو می‌آورده از کندو جدا بشود و بدون زحمت به او عسل بدهيم چه اتفاقی به سر سلول‌های مغزی‌اش می‌آيد. وقتی زنبور ملکه را برمی‌داريم مغز زنبورها چه تغييری می‌کند و اگر به جای ملکه بوی او را در کندو منتشر کنيم چه تغييری در مغز زنبورها پيش می‌آيد. گاهی می‌روم کنار کندوی زنبورها می‌نشينم و نگاه می‌کنم که چه کار می‌کنند. نگهبان‌ها، کارگرها، ملکه، زنبورهای نر. گاهی از پشت ديواره‌های شيشه‌ای کندو به جمعيت کندوها نگاه می‌کنم که ببينم وقتی يک زنبور دارد با حرکاتش به محل گل‌ها اشاره می‌کند يا محل مهاجمان به کندو را نشان می‌دهد باقی زنبورها چطور اين اطلاعات جديد را در کندو منتشر می‌کنند.

با اين همه يک سوال در مورد زنبورها هست که ظاهرن دير يا زود برای هر کسی که با اين موجودات سر و کار دارد پيش می‌آيد. زنبورها می‌توانند کار نکنند؟ تا جایی که می‌دانيم زنبورها بيش از چهار هفته عمر نمی‌کنند. 19 روز در خانه‌های درون کندو هستند تا سر از لانه دربياورند. هفته اول ياد می‌گيرند که چه کار بايد بکنند و هفته دوم تبدیل می‌شوند به زنبورهای پرستار. هفته سوم به جمع زنبورهای گرده‌بيار يا نگهبان ملحق می‌شوند و هفته چهارم به ترمیم کندو می‌رسند. در اواخر همين هفته هم با تغيير محتويات شيميایی کيسه سمی نيش‌شان از بين می‌روند. يعنی بدن خودشان شروع به تخريب‌شان می‌کند. هفته اول نيش‌شان کارگر نیست چون هنوز سمی درست نکرده‌اند. اما در تمام سه هفته بعد اگر کسی یا چيزی را نيش بزنند دو ساعت بعد خودشان هم از بين می‌روند. دليلش این است که نيش از بدن‌شان جدا می‌شود و انگار شکم آدم از توی بدنش خارج بشود.

زنبورها مدام کار می‌کنند، يا آنقدری که ما می‌دانيم مدام کار می‌کنند. شکل خانه‌های کندوی‌شان هميشه شش ضلعی‌ست و تمام‌شان يک اندازه‌اند. چيزی در جامعه‌شان تغيیر نمی‌کند چون فقط عسل توليد می‌کنند. رنگ عسل‌شان کمی پررنگ‌تر يا کمی کم‌رنگ‌تر است ولی هميشه زرد طلايی‌ست. آبی نمی‌شود، سبز و سیاه و سفيد هم نمی‌شود. می‌شود با خوردن عسل‌شان زنده ماند ولی بعيد است با بهترين عسل هم بشود زندگی کرد.

زندگی کردن با تغيیر رخ می‌دهد. آدم يک روز لباسش را عوض می‌کند، يک روز رنگ موهايش را تغيیر می‌دهد، يک روز مسيرش رفت و آمدش را عوض می‌کند. يک روز چای سبز می‌نوشد، يک روز شير و قهوه، يک روز يک نان شيرينی اضافه می‌کند به نوشيدنی که سفارش داده. يک روز سينما می‌رود، يک روز موسیقی می‌شنود. يک روز سفر می‌کند، يک روز با دوستانش قرار می‌گذارد و می‌گويد و می‌خندد. يک روز از ديدن طلوع خورشيد لذت می‌برد، یک روز می‌رود دريا شنا می‌کند ... و زندگی می‌کند. زندگی از آرزوهای آدم‌هاست که متنوع می‌شود. آدم نمی‌تواند در انتظار تحقق آرزوهايش باشد ولی برای به دست آوردن‌شان به خودش نيايد. برای برآورده شدن آرزوهای‌تان منتظر کسی نباشيد، برای زندگی کردن منتظر کسی نباشید. اين خودتانيد که زندگی‌تان را با آرزوهایی که داريد متنوع می‌کنيد. اين خودتانيد که برای تحقق آرزوهای‌تان تصميم می‌گیريد.

فکر کردم بعد از مدت‌ها اين هفته "جمعه برای زندگی" داشته باشیم. از دو تا از دوستانم هم خواستم درباره زندگی بنويسند و من هم موسيقی امروز را انتخاب کنم. سه نفری "جمعه برای زندگی" را راه انداختيم:

آزاده پيمان: هیچ میدونی مدتیه که اصلا نمی خندی؟؟؟

آرش آبادپور (کمانگير): تورنتو را می‌شود بهش گفت خانه

اين هم صفحه بقيه خواندنی‌های قديمی‌تر اگر دوست داريد بخوانيد

اين هم موسيقی که حالش را ببريد:

اين هم يادآوری: يکبار زندگی می‌کنيد و اگر آرزوهای‌تان را دنبال نکنيد هميشه خانه‌های‌تان شش ضلعی می‌شود.

آقای مدير

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Sun, 22 Apr 2012 20:02:19 PDT

داشتم توی اينترنت دنبال يک کتاب مربوط به ارتباط شيميايی حشرات می‌گشتم. بعد که پيدايش کردم برای کتابخانه درخواست فرستادم که اين کتاب را لازم دارم و اين هم نشانی‌اش. يک ساعت بعد جواب دادند که خريديم و بزودی می‌فرستيمش برايت.

به نظرم سال 1376 بود، حدود ظهر توی اتاقم در راديو نشسته بودم، تلفن زنگ زد. آنطرف خط منشی محسن مهاجرانی رئيس راديو بود. گفت رئيس توی راه است زنگ زده که بيای دفترش که تا رسيد می‌خواهت ببيندت. رفتم هنوز نرسيده بود. يک کمی بعد که رسيد گفت بيا تو يک کار مهمی باهات دارم. گفت تو فخرالدين انوار را می‌شناسی. گفتم نه. گفت همان که معاون سينمايی ارشاد بود. گفتم اسمش را شنيدم ولی باهاشان آشنایی ندارم. گفت من امروز ميهمانش بودم و از طرف تو يک قولی دادم که بروی کمک‌شان کنی. گفتم چه کمکی بايد بکنم؟ گفت انوار مدير يک تشکيلاتی‌ست به نام شهرکتاب که شهرداری تهران در راه‌اندازی‌اش کمک کرده و می‌خواهند يک بخش کتاب‌های علمی راه بيندازند. از من پرسيد کسی را می‌شناسی که کمک کند من هم تو را معرفی کردم و گفتم می‌آيد، حالا يک قراری می‌گذارم که بروی ببينی کی هستند و چه کار می‌کنند.

اين قرار اوليه منتهی شد به دو سال همکاری من با شهرکتاب و راه انداختن بخش کتاب‌های علمی، از دانشگاهی گرفته تا علم به زبان ساده. يکی دو تا نمايشگاه کتاب علمی هم اینور و آنور برگزار کرديم که برای خودم جالب بود که چقدر کتاب‌های علمی جدید به زبان اصلی طرفدار دارند. فهرست کتاب‌های منتشر شده يا در حال انتشار موسسات بين‌المللی را از همان شهرکتاب می‌گرفتم و يک گروهی از استادهای دانشگاه و آدم‌های صنعت را درست کرده بودم که آن‌ها کتاب‌ها را انتخاب می‌کردند و سفارش می‌داديم. يک مدتی بعد هم دو تا سمینار مرتبط با موضوعات کتاب در همان ساختمان خیابان زرتشت برگزار کردیم که استقبالش هم برايم جالب بود.

آن اواخر سال دوم گفتند از وزارت ارشاد خبر داده‌اند که فهرست کتاب‌های‌تان را باید بفرستيد ما ببينيم. شهرکتاب خودش کتاب‌ها را وارد می‌کرد ولی کم‌کم درگيری با وزارت ارشاد داشت شروع می‌شد. من فقط خبرها را می‌شنیدم چون قرار نبود به اين مراحل کاری داشته باشم اما درگيری خيلی سريع بالا گرفت و يک جوری مسخره‌بازی شد که بايد برای توضیح درباره کتاب‌ها می‌رفتیم ارشاد. برای کتاب‌های علمی هم من باید می‌رفتم و توضیح می‌دادم تا مجوز صادر کنند. انوار متوجه شد که من خيلی هم تمايلی به اين کار ندارم برای همين گفت خودم با تو می‌آيم. يک بخشی از وزارت ارشاد را معرفی کردند که مثلن به امور کتاب‌های علمی رسیدگی می‌کرد. وقت گرفتيم و با انوار رفتيم. به نظرم 45 دقيقه پشت در اتاق آقای مدیر قسمت نشستیم. انوار که يک وقتی معاون وزير ارشاد بود برای مجوز کتاب نشسته بود پشت در اتاق يکی از مديران بخش‌های ارشاد. انوار هم آقای مدير را نمی‌شناخت. خلاصه که بلاخره آقای مدیر ما را پذیرفت.

انوار و مدير مربوطه داشتند جر و بحث می‌کردند و هنوز از من چيزی نپرسیده بودند. من همينطور ساکت داشتم به چهره مدير نگاه می‌کردم. خيلی شدید به نظرم آشنا آمد. آقای مدير بعد از مدتی از من پرسيد اين کتاب مهندسی که سفارش داديد مربوط به يک ناشری‌ست که خيلی به دردبخور نيست. گفتم خوب کتاب مهندسی را يک گروهی از اهل صنعت انتخاب کرده‌اند و من هم که توی جلسه‌شان بودم و موضوعاتش را مرور کردم به نظرم انتخاب درستی‌ست و به درد می‌خورد. گفت ولی انتشاراتی‌اش خوب نيست. گفتم شما چقدر با انتشاراتی آشنایید که به درد خوردن و نخوردنش را تشخیص می‌دهيد؟ کتاب سفارش داده بوديد يا منابع ديگرش را می‌شناسيد؟ گفت من از نزديک می‌شناسم‌شان. باز من قانع نشدم، گفتم خوب يعنی شما رشته‌تان مهندسی‌ست که از نزديک می‌شناسید؟ گفت نه ولی انتشاراتی را می‌شناسم. گفتم خوب شما که بيشتر از اهل صنعت تخصص نداريد و به نظرم حرفی که می‌زنيد قانع کننده نيست، اين کتاب را يک گروه آدم‌های فنی قابل قبول انتخاب کرده‌اند و نظرشان درست‌تر از شماست. کم‌کم صدای‌مان بالا رفت. گفت اين انتشاراتی دفترش در لندن و من خوب می‌شناسم‌شان و دليلی ندارد ازشان کتاب بخريد و برای اين کتاب مجوز نمی‌دهيم. انوار هم هر چقدر تلاش کرد نشد. خلاصه آمدیم بيرون.

داشتيم از توی راهروهای همان ساختمان راه می‌فتيم به طرف ماشين‌مان. من گفتم يک دقیقه صبر کنيد من يک سوالی بکنم و برگردم. رفتم دفتر همان آقای مدير از منشی‌اش سوال کردم ايشون قبلن مدير کجا بودند؟ گفت ایشون در وزارت علوم بخش دانشجويان خارج از کشور بودند. آمدم به انوار گفتم فکر می‌کردم شما که اهل دولت بودید باید می‌شناختيدشان. گفت نه نشناختم. گفتم ايشان از جمله دانشجویانی بودند که بعد از حکم سلمان رشدی از بريتانيا اخراج شدند. گفت تو از کجا شناختی؟ گفتم ايشان با چند نفر ديگر آمده بودند راديو برای مصاحبه من خیلی اتفاقی همانجا ديده بودمش، چهره‌اش خيلی به نظرم آشنا می‌رسيد منتها يادم نيامد. از لندن که حرف زد مشکوک شد که این همان آدم است، حالا که از منشی‌اش پرسیدم مطمئن شدم خودش است.

کامران دانشجو وزير علوم هم جزو همان گروه دانشجويان اخراجی از بريتانيا بعد از حکم سلمان رشدی و آتش زدن کتابفروشی انتشارات پنگوئن بود. لابد آقای مدير هم الان يک جایی همان دور و برهای همرزم سابقش است.

وقتی هنرمندها عدد می‌دهند

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Sat, 21 Apr 2012 21:08:33 PDT

می‌رويم نماز جمعه در تايید سخنان امام جماعت بايد سه بار بگوييم الله‌اکبر و بعد سه تا شعار ديگر هم در ادامه سر می‌دهيم. می‌رويم مسجد اسم پيامبر اسلام را که می‌آورند فقط يک بار صلوات می‌فرستيم اما بسيجی‌ها و ذوب شدگان در ولايت تکرار سه صلوات برای خامنه‌ای را در جامعه رواج داده‌اند. پس برای اسم آيت‌الله خامنه‌ای سه بار صلوات می‌فرستيم.

حالا اين تکرارها بخشی از فرهنگ سياسی جامعه ايرانی محسوب می‌شوند و کمتر کسی از ما ازشان بی‌اطلاع است. به قول محسن نامجو "ببین احاطه کرده است عدد فکر خلق را ... عدد بده".

صدا و سيما مدام اين تکرارها را به جامعه گوشزد کرده‌اند و مثل یک کلاس درس همه می‌دانيم چطور بايد آداب شرکت در مراسم سیاسی را رعايت کنيم. اما حالا هنرمندان دارند با زيرکی در همان رسانه‌ای که مدام تکرار را به جامعه يادآوری و تحميل کرده‌اند اعداد فرمايشی را به ريشخند می‌گيرند.

نشستم مجموعه کلاه قرمزی امسال را ديدم. بعد همين موضوع تکرار توجهم را جلب کرد. امسال در مجموعه کلاه قرمزی که هيچ شباهتی به يک مجموعه تلويزيونی برای کودکان و نوجوانان نداشت جامعه ايرانی در مقابل تکرارهای سياسی و دستاوردهای اين تکرار قرار گرفت. مخاطبان مجموعه کلاه قرمزی امسال بيشتر از اين که کودک و نوجوان باشند جوان‌ها و ميانسال‌ها هستند. همان‌هایی که فرهنگ واژه‌ها و کاربردهای اجتماعی‌‌شان را می‌شناسند.

خنده‌تان می‌گيرد ولی "جيگر" مجموعه، به نظرم، ماندگارترين اثر نويسنده و طراح عروسک مجموعه برای دست انداختن همين‌هایی بود که تکرارهای سياسی را در جامعه جا انداخته‌اند. اميدوارم برای‌شان دردسر درست نشود.

روزنامه کيهان از قول خامنه‌ای نوشته بود "بسيج تمام شدنی نيست"، مثل حرف دايی جان ناپلئون که چيزی که حدی نداره خريت است.

نقطه تماس

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Sun, 04 Mar 2012 19:18:36 PST

از زاويه شخصی که به موضوع انتخاب خاتمی نگاه کنيم ممکن است موضوعی مثل حصر خانگی‌اش پيش چشم او بوده و وادارش کرده تا در انتخابات شرکت کند. اين اتفاق همين حالا برای ميرحسين، رهنورد و کروبی افتاده و از قضا مشروعيت آن‌ها را بالاتر برده. بنابراین هر اتفاقی از اين دست برای خاتمی هم می‌توانست، و می‌تواند، به نزديک‌تر شدنش به معترضان بينجامد. نکته قابل توجه هم اين است که وقتی درباره معترضان حرف می‌زنيم در واقع درباره همه آن‌هایی حرف می‌زنيم که در يک نکته مشترکند و آن هم نتيجه انتخابات است. حتی براندازان هم در مورد نتيجه انتخابات و خشونت‌ورزی حکومت با اصلاح‌طلبان همزبانند و تا وقتی حکومت درهای خشونت عريان را باز نکرد سطح مطالبات معترضان از نتيجه انتخابات به کليت حکومت بالاتر نرفته بود.

بنابراين، بدترين اتفاق در اثر رای ندادن خاتمی اين بود که او را به سرنوشت ميرحسين، رهنورد و کروبی دچار می‌کرد. منتها دو تا نکته مهم وجود دارد که به نظرم توجه بهشان ضروری‌ست.

آن کسی که در حکومت هنوز قدرت چانه‌زنی دارد رفسنجانی‌ست، نه خاتمی. چرا؟ چون بخش بزرگی از نيروهای فعال سياسی در جناح‌های معارض هم با او همبستگی دارند. نمونه‌اش حزب موتلفه است که دستکم از حيث اقتصادی رقيب جدی سپاه بشمار می‌روند. موضوع دانشگاه آزاد و رياست جاسبی هم بهترين نمونه اخير برای اين همداستانی‌ست. بنابراين اگر کسی در ميانه حکومت و معترضان بتواند بندبازی سياسی کند آن کس رفسنجانی‌ست. بچه‌هايش هم هنوز وسط ميدان هستند و دارند بازی می‌کنند. بعيد است يادتان رفته باشد فحاشی به فائزه چقدر برای طرفداران خامنه‌ای گران تمام شد. و بعيد است هنوز اعتراضی اثرگذارتر از خطبه‌های نماز جمعه رفسنجانی بشود مثال آورد.

نتيجه اين که در نقطه تماس حکومت و معترضان، و در پيشروی و عقب‌نشينی سياسی، يک نفر هست و دارد خوب بازی می‌کند. ورود خاتمی به اين نقطه نه تنها سودمند نبوده و نيست بلکه به ايجاد شکاف‌هایی منجر می‌شود که همین الان بعد از رای دادنش داريم می‌بينيم.

خوب پس محل حرکت‌های خاتمی کجاست؟ به نظر من، محل حرکت خاتمی درست در نقطه‌ی تماس رفسنجانی با مردم است. يعنی خاتمی می‌بايست به عنوان برگ برنده‌ی رفسنجانی در شکل دادن افکار عمومی بازی کند. رای دادن خاتمی اين برگ برنده را سوزاند. هيچ دليل موجهی هم نمی‌شود برای اين رای دادن پيدا کرد چون همين الان بدترين اتفاق که همان حصر خانگی باشد اتفاق افتاده و بعيد است مثلن خاتمی را بابت رای ندادن اعدام کنند.

اين نکته اول.

نکته دوم اين است که حالا که خاتمی رای داده تکليف آن شکاف ميان معترضان چه می‌شود؟

بلاشک اين شکاف منجر به گرايش معترضان به طرف نيروهای خارج از ايران خواهد شد. در واقع نااميدی از پيش‌بينی حرکت‌های خاتمی، که مهدی خلجی به درستی به آن اشاره کرد، منجر به حرکت معترضان به نيروهایی می‌شود که سال‌هاست دارند برای تغييرات بنيادين در حکومت تبليغ می‌کنند. بعبارت بهتر، خاتمی با رای دادنش نه تنها موضوع چانه‌زنی رفسنجانی با تندروها را بلاموضوع کرد، بلکه منجر به جدا شدن بخش بزرگی از نيروهای داخلی و الحاق‌شان به خارج‌نشین‌های بی‌برنامه اما قابل پيش‌بينی شد.

حالا اگر صحنه را بازسازی کنيم فقط دو گروه قابل پيش‌بينی در حوزه سياسی ايران می‌بينيم که عبارتند از راديکال‌های داخلی و براندازان خارجی. اين بدترين شکل از مواجهه سياسی در ایران است و جامعه را آماده برخوردهایی خواهد کرد که حتی در شکل حمله خارجی هم تا حدود قابل توجهی از خود مساعدت نشان خواهند داد. در واقع حالا ديگر نيروهای ميانی وجود ندارد و خاتمی همه را مجبور کرده تا طرفی را برای خودشان انتخاب کنند.

بگذاريد اين را هم اضافه کنم که اگر نگرانی خاتمی برای رای دادن، عبارت بوده است از نشانه‌های قدرت گرفتن نيروهای خارج از ايران، اين رای منجر به واگذاری ميدان سياست به همان‌ها شد.

حالا سوال اين است که نقطه تماس جامعه معترض با حکومت در کجاست؟ جواب اين است: در زندان اوين و زندان‌های خانگی. منتها حکومت چگونه ممکن است حاضر به آزاد کردن زندانيان سياسی يا رهبران معترضانی بشود که خود آن‌ها را به عنوان رهبران براندازی می‌شناسد؟ جواب اين است: در صورتی که کنترل زندان‌ها و حصرها از دست حکومت خارج بشود. حکومت پهلوی وقتی کنترل زندان‌ها را از دست داد که انقلاب 57 رخ داد.

دشمن بی‌خطر، شکايت بی‌ثمر

noreply@blogger.com (Homayoun Kheyri) — Tue, 10 Jan 2012 06:42:49 PST

از بعد از انتخابات وقتی به فهرست گروه‌هايی که جمهوری اسلامی آن‌ها را دشمن فرض می‌کند نگاه می‌کنيد متوجه می‌شويد همه‌شان را می‌شود در دو گروه جای داد. گروه دشمنان خطرناک و گروه دشمنان بی‌خطر. شدت برخورد حکومت با خطرناک‌ها و بی‌خطرها نشانه‌ای‌ست از تمايل جمهوری اسلامی به طرف تعامل با آن‌ها.

گروه دشمنان خطرناک عبارتند از تکنوکرات‌ها به رهبری هاشمی رفسنجانی، اصلاح‌طلب‌ها به رهبری خاتمی، ملی- مذهبی‌ها به رهبری يزدی، تجدیدنظرطلب‌ها به رهبری ميرحسين و قومی‌گراها به رهبری کروبی.

گروه دشمنان بی‌خطر عبارتند از سلطنت‌طلب‌ها به رهبری رضا پهلوی، مجاهدين به رهبری رجوی و گروه‌های چپ مارکسيستی بدون رهبری مشخص.

يک گروه می‌ماند که اسمش را می‌گذارم دگرانديشان که موضوع تعامل و تحمل در جمهوری اسلامی نيستند. اگر بپرسيد دگرانديشان چه گروهی هستند جوابم اين است که نويسندگان، هنرمندان و ملی‌گرايان غيرمذهبی نظير فروهرها که از نظر جمهوری اسلامی با موازين اسلامی سازگاری ندارند و در نتيجه ناصبی و مهدورالدم و در انتظار حکم زندگی می‌کنند. هزينه بين‌المللی برخورد با اين گروه برای جمهوری اسلامی بسيار زياد است و در نتيجه حالا شکل برخورد با اين گروه تغيير کرده است.

وجود دشمن برای جمهوری اسلامی مثل تزريق مرفين برای آدمی‌ست که درد می‌کشد. ماهيت درد، در مورد جمهوری اسلامی، مربوط است به قدرتمداری بدون برنامه. در واقع جمهوری اسلامی تا وقتی در حاکميت قرار نگرفت متوجه نشد چيزی از برنامه عملی حکومتداری جز کتاب قرآن و نهج‌البلاغه در درست ندارد. حتی اگر اين دو کتاب برای حکومت‌گردانی هم مفيد باشند ولی تبديل آن‌ها به نسخه حکومتی در دنيای جديد موضوعی‌ست که نياز به آدم متخصص دارد و اين چيزی‌ست که برنامه‌های درسی حوزه‌ها کسی را برای آن تربيت نمی‌کنند. فقدان چنين تخصصی منجر به اين شد که بخش بزرگی از نسخه حکومتداری جمهوری اسلامی بر اساس معيار دوست يا دشمن، و بيعت يا جنگ بنا بشود. بنابراين در سال‌هايی که جمهوری اسلامی درگير در شناخت معمای درد بود تنها به ساکت کردن درد اکتفا می‌کرد. در تمام اين دوران، دشمن مزمن در نقش مرفين مداوم به همين نياز حکومت پاسخ داده است.

در يک کمتر از دو دهه گذشته جمهوری اسلامی تلاش کرده تا اعتياد مزمن به دشمن را به اشکال دیگری تغيیر بدهد. تعامل با دنيای جديد عامل اين بازنگری در تغيير اعتياد است. حالا می‌شود گفت سوال اصلی اينجاست: اگر جمهوری اسلامی بخواهد بخشی از دنيای جديد باشد آنوقت اعلام چه کسی به نام دشمن کم‌هزينه‌تر است؟

بهترين توضيحی که درباره دو گروه اصلی می‌توانم بنویسم این است که جمهوری اسلامی دارد بطرف بزرگنمایی بی‌خطرها متمايل می‌شود. چرا؟ چون کنترل دشمنی که بخش بزرگی از برخورد با آن با همراهی افکار عمومی شکل می‌گيرد بمراتب آسان‌تر از کنترل دشمنی‌ست که افکار عمومی با آن همراهی می‌کند. شايد آن چيزی که جمهوری اسلامی آن را هوشمندی تلقی می‌کند اين باشد که بطور مرتب دارد گروه بی‌خطرها را در حوزه رسانه‌ای مطرح می‌کند، به اين اميد که با افزايش توجه مردم به آن‌ها همين مردم را هم برای مقابله با گروه‌های بی‌خطر با حکومت همراه کند.

طبيعی‌ست که گروهی از مردم از نتيجه بزرگنمایی حکومت ميل به همراهی با گروه‌های بی‌خطر پيدا خواهند کرد و اين برای همراهی‌کنندگان خالی از دردسر نيست ولی بخش مهمی از اين دردسر نه به دليل مقابله جمهوری اسلامی بلکه به دليل مقابله مردم با همراهان گروه‌های بی‌خطر خواهد شد. به عبارت ديگر همراهی با مجاهدين قبل از اين که به حوزه برخورد حکومت برسد با برخورد مردم روبرو می‌شود و در نتيجه سهم جمهوری اسلامی در مواجهه و برخورد به نحو چشمگيری کمتر می‌شود و اين البته از جنبه حقوق بشری هم برای جامعه بين‌الملل قابل قبول‌تر خواهد بود.

بزرگنمايی دشمنان بی‌خطر توسط جمهوری اسلامی منجر به تحرک همان گروه‌ها شده. شايد يکی از مثال‌های خوب اين باشد که دستگيری کسانی به نام انجمن پادشاهی اين پيام را به همراه دارد که سلطنت‌طلب‌ها از پايگاه قابل توجهی در داخل کشور برخوردارند و اين زمينه مناسبی‌ست برای تحرک رهبر يا رهبران گروه سلطنت‌طلب.

از اين جنبه که به موضوع نگاه می‌کنيد متوجه می‌شويد که شکايت رضا پهلوی از خامنه‌ای پاسخی‌ست برای آن بزرگنمایی. منتها سوال اين است که چطور می‌شود فهميد که حمايت داخلی از سلطنت‌طلب‌ها چگونه است؟ به نظر من، جواب اين سوال در تشکيلات برونمرزی سلطنت‌طلب‌هاست. اگر حمايت قابل توجهی از اين گروه در داخل ايران وجود داشت سلطنت‌طلب‌ها قادر بودند سکان هدايت مخالفان در خارج از کشور را به دست بگیرند و به عنوان گروه مرجع مناسبات سایرين را با داخل ايران تنظيم کنند. دستکم سلطنت‌طلب‌ها از جنبه رسانه‌ای، ولو تلويزيون‌های يکنفره، دست بازتری نسبت به ساير گروه‌هایی نظير سبزها دارند که نه وبسايت قابل توجهی دارند و نه رسانه صوتی يا تصويری کارآمد.

نکته مهم اين است که بزرگنمایی دشمن بی‌خطر توسط جمهوری اسلامی و، به نظر من، اشتباه رضا پهلوی در شکایت از خامنه‌ای به جمهوری اسلامی فرصت داده تا نوک پيکان حمله را به طرف خاندان پهلوی برگرداند. اگر جایی برای رسيدگی به شکايت از خامنه‌ای وجود دارد به طور منطقی بايد بشود در همانجا از بازماندگان خانواده پهلوی هم شکايت کرد.

اما چه چيزی در اين شکايت اشتباه است؟

اشتباه در موضوع شکايت است. در تمام سال‌هایی که آنگ‌سان سوچی در حبس خانگی بود تقاضای اصلی نهادهای بين‌المللی آزادی او بود نه مجازات ژنرال تانگ شو، رهبر نظامی برمه. در تمام سال‌هایی که ماندلا در زندان بود تقاضای نهادهای حقوق بشری بر آزادی او بود نه مجازات پيتر بوتا نخست وزير افریقای جنوبی. در تمام دوران محدودیت‌های گاندی تقاضای اصلی استقلال‌طلبان هند آزادی گاندی بود نه مجازات پادشاه بريتانيا. برعکس، اولين تقاضای نظام جمهوری اسلامی از امریکا بازگرداندن شاه بود، اتفاقی که هرگز رخ نداد و حالا مهمترين تقاضای رضا پهلوی شکایت از خامنه‌ای‌ست، اتفاقی که به آن ترتيب اثری داده نمی‌شود ولی مصرف تبلیغاتی‌اش برای جمهوری اسلامی مفيدتر خواهد بود.

تلاش جمهوری اسلامی برای بزرگنمايی دشمنان بی‌خطر، نظير سلطنت‌طلب‌ها، دستکم از اين بابت موثر بوده که آن‌ها را به اميد هواداران بيشمار وادار به انجام کارهای بی‌حاصل می‌کند. درسی مهم که می‌تواند مورد توجه منتقدان و مخالفان داخلی حکومت قرار بگيرد که همين حالا بخشی از نيروی فکری‌شان را به خارج از کشور منتقل کرده‌اند.