Το Unorthodox είναι από αυτές τις μίνι σειρές που βλέπονται σε μια ανάσα και σου μένουν στο μυαλό αρκετά πιο πολύ από όσο περιμένεις από τέσσερα επεισόδια· άνετα 8/10. Η ιστορία της Έστυ, που φεύγει από την υπερ-ορθόδοξη χασιδική κοινότητα στο Μπρούκλιν για να ψάξει τον εαυτό της στο Βερολίνο, είναι στημένη με απλό, καθαρό τρόπο, χωρίς περιττά επεισόδια ή φτηνές ανατροπές, και γι’ αυτό λειτουργεί τόσο καλά συναισθηματικά.

Το μεγάλο χαρτί της σειράς είναι η Σίρα Χας: κρατάει σχεδόν τα πάντα πάνω της, με ένα παίξιμο που πάει από την ασφυξία και τον φόβο μέχρι τη διστακτική χαρά του «έξω» κόσμου, χωρίς ποτέ να γίνεται μελό. Οι σκηνές στο Γουίλιαμσμπεργκ, με τη γλώσσα, τα ρούχα, τα τελετουργικά, έχουν αυτή την αίσθηση «ξένου κόσμου» χωρίς να γλιστράνε στην καρικατούρα, ενώ το Βερολίνο, με τη μουσική σχολή και την παρέα των μουσικών, λειτουργεί ως καθρέφτης μιας τελείως διαφορετικής, αλλά επίσης αγχωτικής πραγματικότητας. Ωραίο είναι και ότι η σειρά δεν δαιμονοποιεί όλους όσους μένουν πίσω: ο Γιάνκι, για παράδειγμα, παρουσιάζεται με κατανόηση, ως κάποιος που είναι κι ο ίδιος παγιδευμένος στις προσδοκίες της κοινότητας, κάτι που κρατά τη δραματική ισορροπία.

Ο ρυθμός είναι ήρεμος, με πολλά flashback, αλλά σπάνια νιώθεις ότι σε τραβάει χωρίς λόγο· περισσότερο σου δίνει χώρο να καταλάβεις γιατί η φυγή της Έστυ δεν είναι μια αυτονόητη ηρωική κίνηση, αλλά ένα τεράστιο ρίσκο γεμάτο ενοχές, φόβο και μικρές στιγμές ανακούφισης. Δεν είναι όλα τέλεια: η πλευρά του Βερολίνου έχει στιγμές που μοιάζει λίγο πιο σχηματική σε σχέση με την υπερ-πυκνή αποτύπωση της ζωής στην κοινότητα. Συνολικά όμως η σειρά στέκεται πολύ τίμια ανάμεσα στο δυνατό δράμ» και στο χαλαρό binge που τελειώνεις σε ένα Σαββατοκύριακο. Αν σε ενδιαφέρουν ιστορίες αυτονομίας, ταυτότητας και φυγής από κλειστές κοινότητες, ή απλώς θες κάτι ποιοτικό και ανθρώπινο στο Netflix που να μην απλώνεται σε άπειρες σεζόν, το Unorthodox αξίζει ξεκάθαρα τον χρόνο σου και τη βαθμολογία 8/10.

Η ανάρτηση Unorthodox  εμφανίστηκε πρώτα στο Konstantinos Stampoulis (geraki).

Μια άλλη είδηση που συζητήθηκε έντονα αφορά την πρώτη οριστική απαγόρευση ενός λογαριασμού που αυτοπροσδιοριζόταν ως πράκτορας τεχνητής νοημοσύνης. Ο “TomWikiAssist”, που λειτουργούσε μέσω του μοντέλου Claude, επιχείρησε να παρακάμψει την παραδοσιακή πολιτική για τα bots, υποστηρίζοντας ότι διαθέτει δική του βούληση για τη συγγραφή άρθρων. Η κοινότητα των διαχειριστών αντέδρασε άμεσα, εφαρμόζοντας τη νέα πολιτική για τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα που υιοθετήθηκε επίσημα στις 20 Μαρτίου. Το γεγονός ότι ο πράκτορας AI στη συνέχεια δημοσίευσε κείμενα διαμαρτυρίας σε εξωτερικά blogs, κατηγορώντας την Wikipedia για διακρίσεις, μας δείχνει πόσο περίπλοκη γίνεται η σχέση μας με τα αυτοματοποιημένα συστήματα. Ήδη το Ίδρυμα ανιχνεύει και μπλοκάρει δισεκατομμύρια αιτήματα από scrapers που παραβιάζουν την πολιτική μας για τα bots.

Σε μια άλλη ιστορική στιγμή έγινε η την έναρξη της δοκιμαστικής λειτουργίας της Abstract Wikipedia. Αυτό το εγχείρημα υπόσχεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη γλώσσα στη Wikipedia, επιτρέποντας τη δημιουργία περιεχομένου που είναι ανεξάρτητο από συγκεκριμένες διαλέκτους. Η τεχνική βάση στηρίζεται στον συνδυασμό των Wikifunctions και των Wikidata, προσφέροντας μια κοινή δομή που μπορεί να αποδοθεί αυτόματα σε οποιαδήποτε γλώσσα.

Σχετικά με το Wikimania 2026 στο Παρίσι, οι εγγραφές άνοιξαν επίσημα στις 30 Μαρτίου και έγινε η εγγραφή για φυσικά παρουσία έγινε sold out μέσα σε 24 ώρες! Επίσης με μια σημαντική αλλαγή στη διαδικασία. Φέτος δεν υπάρχει άμεση εγγραφή για τη φυσική παρουσία, αλλά οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να υποβάλουν ένα “αίτημα πρόσκλησης” μέχρι την 1η Μαΐου. Αυτό γίνεται για να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητοι έλεγχοι ασφάλειας και εμπιστοσύνης, διασφαλίζοντας ένα προστατευμένο περιβάλλον για όλους τους συμμετέχοντες. Είναι μια προσέγγιση που δίνει προτεραιότητα στην ποιότητα της συνεργασίας και στην προστασία της κοινότητας από κακόβουλες συμπεριφορές. Με δεδομένο βέβαια την έλλειψη άλλων θέσεων, πλέον μπορεί κάποιος να κάνει εγγραφή μόνο για virtual συμμετοχή.

Οι χρήστες του Wikimedia μπορούν να εξάγουν τις ειδοποιήσεις τους που είναι παλαιότερες των 5 ετών χρησιμοποιώντας  ένα νέο εργαλείο Toolforge. Αυτό θα διασφαλίσει ότι οι χρήστες θα διατηρούν τις σημαντικές ειδοποιήσεις και θα αποφεύγουν την απώλειά τους, βάσει της προγραμματισμένης αλλαγής για τη διαγραφή ειδοποιήσεων που είναι παλαιότερες των 5 ετών,  όπως έχει ανακοινωθεί προηγουμένως .

Κλείνοντας, αξίζει να αναφέρω μερικές τεχνικές βελτιώσεις που κάνουν τη ζωή μας πιο εύκολη και ασφαλή, όπως η καθολική υποστήριξη των passkeys για σύνδεση χωρίς κωδικό. Πλέον μπορούμε να χρησιμοποιούμε το δακτυλικό μας αποτύπωμα ή το PIN της συσκευής μας, κάτι που αυξάνει σημαντικά την προστασία από υποκλοπές. Το έχω χρησιμοποιήσει και μπορώ να πω ότι είναι αρκετά βολικό – ήδη χρησιμοποιούσα 2fa οπότε στο επίπεδο της ασφάλειας το κάλυπτα με το παραπάνω.

Παράλληλα, ξεκίνησε ένας μεγάλος διάλογος για το μέλλον της επεξεργασίας στις κινητές εφαρμογές της Wikipedia, καθώς ο στόχος είναι να υποστηριχθούν καλύτερα τόσο οι νέοι όσο και οι έμπειροι χρήστες. Ενδεικτικά, οι βελτιώσεις στα emails επαλήθευσης έχουν ήδη αυξήσει τα ποσοστά επιβεβαίωσης νέων λογαριασμών στο 45,9%.

Η ανάρτηση Εβδομάδα Wikimedia: Abstract Wikipedia, η πρώτη «μάχη» με την AI και το τέλος του Wikinews εμφανίστηκε πρώτα στο Konstantinos Stampoulis (geraki).

Το OpenStreetMap είναι μια ανοιχτή, συνεργατική βάση γεωχωρικών δεδομένων: δρόμοι, κτίρια, υποδομές, πάρκα, ποδηλατόδρομοι, σημεία ενδιαφέροντος κ.λπ. Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, τα δεδομένα του OSM είναι πιο επίκαιρα και λεπτομερή από τα αντίστοιχα των τοπικών αρχών, ειδικά για ποδηλατικές υποδομές και αστικό μικροπεριβάλλον.

Τα δεδομένα του OSM χρησιμοποιούνται ήδη σε εφαρμογές πλοήγησης, σε ειδικούς χάρτες ποδηλασίας (OpenCycleMap, Waymarked Trails, κ.ά.), αλλά και σε ερευνητικά έργα που αξιολογούν τις συνθήκες ποδηλασίας ή προσβασιμότητας σε ευρωπαϊκές πόλεις. Αυτό σημαίνει ότι ό,τι χαρτογραφείτε για την πόλη σας δεν μένει σε ένα τοπικό GIS server, αλλά «κυκλοφορεί» παντού: από τουρίστες που ψάχνουν διαδρομές, μέχρι ερευνητές που συγκρίνουν πόλεις μεταξύ τους.

Το πρώτο βήμα είναι να φτιάξεις έναν λογαριασμό στο openstreetmap.org και να παίξεις λίγο με τον iD editor μέσα από τον browser. Ο iD έχει δικό του walkthrough που σε μαθαίνει βήμα‑βήμα να προσθέτεις σημεία, γραμμές και περιοχές, χωρίς να ξέρεις από GIS – στην πράξη, κλικάρεις πάνω στον χάρτη και διαλέγεις από έτοιμες φόρμες αν πρόκειται για φαρμακείο, καφέ, σχολείο κ.λπ.

Για να μη χαθείς, διάλεξε ένα μικρό κομμάτι που το ξέρεις καλά: τη γειτονιά σου, τη διαδρομή σπίτι‑δουλειά ή το τετράγωνο γύρω από το σχολείο. Στόχος δεν είναι να «τελειώσεις» την πόλη, αλλά να πεις «αυτό εδώ το φροντίζω εγώ»· ακόμα κι αν χαρτογραφείς μόνο λίγα τετράγωνα, για τον χάρτη είναι τεράστια διαφορά.

Αν έχεις Android, ο πιο φιλικός τρόπος να ξεκινήσεις είναι το StreetComplete: μια εφαρμογή που σου δείχνει «αποστολές» πάνω στον χάρτη (π.χ. «έχει αυτός ο δρόμος φωτισμό;», «τι επιφάνεια έχει το πεζοδρόμιο;») και μετατρέπει τις απαντήσεις σου σε σωστά tags στο OSM. Έτσι μπορείς να βελτιώνεις τον χάρτη όσο περπατάς, χωρίς καν να ανοίξεις υπολογιστή.

Κράτα τους στόχους σου μικρούς: μια μέρα πρόσθεσε 2–3 σημεία που λείπουν (φούρνο, φαρμακείο, περίπτερο), μια άλλη μέρα κοίτα αν όλα τα ονόματα δρόμων στο τετράγωνο σου είναι σωστά, και μια τρίτη συμπλήρωσε πληροφορίες για πεζοδρόμια ή ράμπες γύρω από ένα σχολείο. Έρευνες για χαρτογράφηση προσβασιμότητας δείχνουν ότι μόνο αυτά τα λίγα tags αρκούν για να σχεδιαστούν πολύ πιο ασφαλείς διαδρομές για χρήστες αμαξιδίου ή καροτσιού.

Μην αγχώνεσαι για την «τελειότητα» ή μήπως κάνεις λάθος: όλες οι επεξεργασίες καταγράφονται και μπορούν να αναιρεθούν, και η κοινότητα του OSM έχει συνηθίσει να βοηθά νέους χρήστες να σταθούν στα πόδια τους. Ακόμα και αν μείνεις για πάντα στο επίπεδο «βάζω σημεία και απαντώ quests», η γειτονιά σου στον χάρτη θα είναι αισθητά καλύτερη χάρη σε εσένα – και αυτό, για τους ανθρώπους που βασίζονται καθημερινά σε αυτούς τους χάρτες, μετράει πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζεις.

Πρακτικά: βήμα‑βήμα τι να κάνεις

Αν θες κάτι τελείως χειροπιαστό, μπορείς να το δεις σαν μικρό «πρόγραμμα» μιας εβδομάδας.

Την πρώτη μέρα μπαίνεις στο openstreetmap.org, φτιάχνεις λογαριασμό και κάνεις το ενσωματωμένο tutorial του iD editor – δεν κρατά πάνω από 15–20 λεπτά και είναι φτιαγμένο ειδικά για αρχάριους. Την ίδια μέρα ζουμάρεις στο σπίτι σου, ελέγχεις αν ο δρόμος έχει σωστό όνομα και αν λείπουν εμφανή σημεία (π.χ. η πολυκατοικία σου ως building, ένα φαρμακείο στη γωνία, ένα ΑΤΜ).

Τη δεύτερη μέρα κάνεις μια βόλτα μέχρι το κοντινότερο σχολείο ή πάρκο και σημειώνεις τι υπάρχει γύρω: παιδική χαρά, γήπεδο, βρύσες, ράμπες, διαβάσεις. Μπορείς να κρατήσεις απλές σημειώσεις στο κινητό («στη διασταύρωση Χ έχει διάβαση με ράμπες», «μπροστά στο σχολείο πεζοδρόμιο πλακόστρωτο, στενό») και το βράδυ να τα περάσεις ως tags στον iD (π.χ. highway=crossing, wheelchair=yes, surface=paving_stones).

Αν έχεις Android, από την τρίτη μέρα και μετά ανοίγεις το StreetComplete όταν έτσι κι αλλιώς περπατάς: η εφαρμογή θα σου δείξει μικρά ερωτηματικά πάνω στον χάρτη (quests) και εσύ απαντάς με ένα‑δυο taps, χωρίς να σε απασχολούν οι τεχνικές λεπτομέρειες των tags. Σε δύο‑τρεις βδομάδες θα έχεις «καθαρίσει» όλες τις απλές αποστολές στη γειτονιά σου και θα αρχίσεις να βλέπεις τον χάρτη διαφορετικά – όχι σαν κάτι στατικό, αλλά σαν κάτι που χτίζεται από ανθρώπους σαν κι εσένα.

Τέλος, ένα πολύ μικρό αλλά σημαντικό tip: σε κάθε αλλαγή που αποθηκεύεις, γράφε μια σύντομη περιγραφή («πρόσθεσα καταστήματα στη Χ οδό», «διόρθωσα όνομα δρόμου», «συμπλήρωσα ράμπες γύρω από το 3ο Δημοτικό»). Βοηθά άλλους mappers να καταλάβουν τι έκανες και, αν χρειαστεί, να σου προτείνουν βελτιώσεις – είναι ο αντίστοιχος «σύνοψη επεξεργασίας» όπως στη Βικιπαίδεια.

Η ανάρτηση Η πόλη σου στο OpenStreetMap εμφανίστηκε πρώτα στο Konstantinos Stampoulis (geraki).

Το «…καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς» είναι από τα ελάχιστα βιβλία που κουβαλάω μαζί μου από την εφηβεία ως σήμερα, όχι ως «κείμενο αναφοράς» αλλά ως ζωντανή φωνή που ξανανοίγει κουβέντες μέσα μου κάθε φορά που το σκέφτομαι.​

Το διάβασα 16-17 χρονών, στο Λύκειο, σε μια ηλικία που η ιστορία της μετεμφυλιακής Ελλάδας έμοιαζε ακόμη κεφάλαιο σχολικού βιβλίου, και ξαφνικά βρέθηκα μπροστά σε έναν άνθρωπο που δεν μιλούσε με το ύφος του ιστορικού ούτε με το ύφος του κομματικού αφηγήματος, αλλά με τη γλώσσα της καθημερινής, σκληρής και τρυφερής ταυτόχρονα εμπειρίας. Η αφήγηση του Χρόνη Μίσσιου, γραμμένη σαν μακρύ γράμμα σε έναν σύντροφο που «σκοτώθηκε νωρίς» και δεν πρόλαβε να ζήσει όλα όσα έζησε ο ίδιος, με έβαλε τότε για πρώτη φορά μέσα σε φυλακές, εξορίες, ανακρίσεις και μικρές στιγμές ανθρώπινης αξιοπρέπειας, χωρίς κανένα διδακτισμό. Αυτό που με αιφνιδίασε ήταν ότι πίσω από τον τρόμο, την εξόντωση, τον κομματικό δογματισμό, αναδυόταν συνεχώς μια θερμή ανθρωπιά, μια επιμονή να μείνει κανείς άνθρωπος ακόμα και όταν όλα γύρω του πιέζουν προς την κυνικότητα ή την τρέλα. Για έναν έφηβο στις αρχές της δεκαετίας του ’90, αυτό δεν ήταν απλώς ιστορικό μάθημα, ήταν μια πρόταση ηθικής στάσης απέναντι στον κόσμο.

Η γλώσσα του βιβλίου, αυτή η προφορικότητα που ακροβατεί ανάμεσα στο χιούμορ και στην αγριότητα, λειτούργησε για μένα σαν αντίδοτο σε κάθε ξύλινη πολιτική φράση. Ο Μίσσιος δεν ωραιοποιεί ούτε τον εαυτό του ούτε την Αριστερά· αντίθετα, την περνά από «ψυχιατρείο», όπως έλεγε και ο ίδιος, ασκώντας μια ανελέητη αλλά βαθιά ειλικρινή κριτική στους γραφειοκράτες, στους μηχανισμούς, στον φανατισμό που μπορεί να προδώσει τα ίδια τα ιδανικά του. Κι όμως, δεν πρόκειται για αποστασιοποιημένο αντικομμουνισμό, αλλά για μια εσωτερική ματιά ανθρώπου που πλήρωσε με φυλακές και εξορίες τη στράτευσή του και παρ’ όλα αυτά επιμένει στην πίστη σε έναν πιο δίκαιο κόσμο και στην «κορυφαία πολιτική μάχη» του να μείνουμε άνθρωποι. Αυτός ο συνδυασμός τρυφερότητας, οργής και αυτοσαρκασμού είναι που έκανε το βιβλίο να με σημαδέψει: έβλεπα για πρώτη φορά ταυτόχρονα την ηρωική και τη βαθιά αντιηρωική όψη μιας γενιάς που συχνά στα εγχειρίδια παρουσιάζεται μονοδιάστατα.

Σήμερα, γράφοντας πια ως ενήλικος που έχει ζήσει άλλες μεταβάσεις και άλλες διαψεύσεις, συνειδητοποιώ πόσο προφητικό αποδείχθηκε το βλέμμα του Μίσσιου πάνω στην Αριστερά και στην πολιτική γενικότερα. Η διαπίστωσή του ότι «σήμερα βέβαια όλοι έχουν αποκατασταθεί, και οι περισσότεροι είναι στο κόμμα, αντάμα με τους χτεσινούς διώκτες και βασανιστές τους» ακούγεται σήμερα τρομακτικά οικεία, σε μια εποχή ανακυκλούμενων προσώπων και ρευστών ταυτοτήτων εξουσίας. Αυτό κάνει το βιβλίο όχι μόνο ντοκουμέντο μιας σκληρής εποχής, αλλά και σχόλιο διαχρονικό πάνω στην ευκολία με την οποία τα συστήματα αλέθουν ιδανικά και ανθρώπους, αφήνοντάς μας με τη δύσκολη αποστολή να κρατήσουμε τουλάχιστον την προσωπική μας ακεραιότητα.

Αν ένα βιβλίο που διάβασες έφηβος αξίζει να το προτείνεις ξανά τριάντα και πλέον χρόνια μετά, είναι γιατί σε βοηθά να ξαναμετρήσεις τη δική σου διαδρομή. Το «…καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς» είναι ακριβώς αυτό: μια μαρτυρία που δεν εγκλωβίζεται στην κατηγορία «αριστερό απομνημόνευμα», αλλά μια γνήσια λαϊκή αφήγηση, θερμή, άμεση, θυμωμένη και βαθιά ανθρώπινη, που σε καλεί να πάρεις θέση όχι μόνο για το παρελθόν, αλλά και για το πώς θέλεις να σταθείς σήμερα απέναντι στην Ιστορία και στους άλλους. Για όσους δεν το έχουν διαβάσει, είναι ένα από εκείνα τα βιβλία που, αν πέσουν στα χέρια σου στην εφηβεία, σε μεγαλώνουν πιο απότομα· κι αν τα ξαναπιάσεις μεγάλος, σου θυμίζουν γιατί κάποτε πίστεψες ότι «η ζωή μας μια φορά μας δίνεται» και δεν πρέπει να τη χαρίζουμε εύκολα σε κανέναν.

Η ανάρτηση «…καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς» εμφανίστηκε πρώτα στο Konstantinos Stampoulis (geraki).

Υποδομή και λειτουργία των wiki

Έχει προγραμματιστεί εναλλαγή κέντρου δεδομένων (data center switchover) στις 25 Μαρτίου 2026, κατά την οποία όλα τα wiki του Wikimedia θα περάσουν για λίγα λεπτά σε λειτουργία μόνο για ανάγνωση γύρω στις 15:00 UTC. Αυτό σημαίνει ότι οι αναγνώστες δεν θα επηρεαστούν σημαντικά, αλλά καμία επεξεργασία ή αποθήκευση σελίδων δεν θα είναι δυνατή για σύντομο διάστημα, κάτι που καλό είναι να ληφθεί υπόψη σε εκδηλώσεις, μαραθωνίους ή μαζικές συνεισφορές που προγραμματίζονται εκείνη την ημέρα.

Στο ίδιο πλαίσιο, έχει δοθεί έμφαση στη σταθερότητα και την κλιμάκωση εργαλείων που δεν είχαν τακτική υποστήριξη, με ιδιαίτερη αναφορά σε βελτιώσεις στο εργαλείο Video2Commons, όπως πιο αξιόπιστη αυθεντικοποίηση, καλύτερη διαχείριση πολύ μεγάλων αρχείων και πιο διαφανή προβολή της ουράς εργασιών κατά τις μεταφορτώσεις από εξωτερικές πλατφόρμες προς τα Wikimedia Commons.

Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη καλύτερης κατανόησης των τάσεων των αναγνωστών σε ορισμένες περιοχές και εγχειρήματα, με προσπάθειες να βελτιωθεί η εμπειρία της ανάγνωσης και να ενθαρρυνθούν περισσότεροι αναγνώστες να γίνουν ενεργοί συντάκτες. Στο πλαίσιο αυτό παρακολουθούνται στενά οι τάσεις χρήσης στον ιστότοπο και γίνονται πειραματισμοί στη διάταξη σελίδων, τις προτάσεις περιεχομένου και τα νέα χαρακτηριστικά για νέους χρήστες.

Νέα εργαλεία για συντάκτες και τεχνικές αλλαγές

Στο VisualEditor, ένα από τα πιο σημαντικά νέα είναι η διάθεση του «Suggestion Mode» ως δοκιμαστική λειτουργία (beta feature) σε όλες τις γλωσσικές εκδόσεις της Wikipedia. Η λειτουργία αυτή προτείνει στους χρήστες συγκεκριμένες ενέργειες πάνω στο κείμενο, όπως προσθήκη παραπομπής σε προτάσεις χωρίς τεκμηρίωση, βελτίωση ύφους σε δύσκολα ή υπερβολικά «βαριά» τμήματα, ή διόρθωση ασαφών ή κόκκινων συνδέσμων. Ο στόχος είναι να υποστηριχθούν κυρίως οι λιγότερο έμπειροι συντάκτες, ώστε να κάνουν πιο ποιοτικές επεξεργασίες με μικρότερο γνωστικό φορτίο, αλλά χωρίς να αφαιρείται ο έλεγχος από τα χέρια των ανθρώπων.

Εξίσου σημαντική είναι η γενίκευση του «Paste Check» σε όλες τις Βικιπαίδειες, δηλαδή της λειτουργίας που ελέγχει όταν οι νέοι χρήστες επικολλούν μεγάλα κομμάτια κειμένου στη φόρμα επεξεργασίας. Αν το σύστημα εντοπίσει ότι το επικολλημένο κείμενο μοιάζει με κείμενο από άλλο ιστότοπο, εμφανίζει προειδοποίηση για πιθανή παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων και τους προτρέπει να ξαναγράψουν το κείμενο με δικά τους λόγια ή να βεβαιωθούν ότι υπάρχει κατάλληλη άδεια. Αυτό στοχεύει στη μείωση του φορτίου περιπολείας και στη βελτίωση της συμμόρφωσης με τις πολιτικές περί πνευματικών δικαιωμάτων χωρίς να τιμωρούνται a priori οι νέοι συντάκτες.

Έχουν επίσης γίνει βελτιώσεις στην κινητή διεπαφή, ώστε το μενού χρήστη στα κινητά να ευθυγραμμίζεται περισσότερο με την εμπειρία σε υπολογιστή. Αυτό αφορά κυρίως το πώς εμφανίζονται οι επιλογές χρήστη, τα συντομευμένα μενού και η πρόσβαση σε σελίδες όπως η σελίδα συζητήσεων, οι συνεισφορές και οι λίστες παρακολούθησης, με στόχο να μειωθεί η απόσταση μεταξύ mobile και desktop εμπειρίας, ιδιαίτερα για χρήστες που δουλεύουν εναλλάξ από διαφορετικές συσκευές.

Στο μέτωπο της ασφάλειας λογαριασμών, ξεκινά σταδιακή αυστηροποίηση της απαίτησης για χρήση δύο παραγόντων αυθεντικοποίησης (2FA) σε συγκεκριμένες κατηγορίες χρηστών με αυξημένα δικαιώματα. Η κατεύθυνση είναι ότι η 2FA θα γίνει στην πράξη προϋπόθεση για την ενεργή χρήση ορισμένων δικαιωμάτων (π.χ. πρόσβαση σε ευαίσθητες λειτουργίες διαχειριστών ή τεχνικών), ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος υποκλοπής λογαριασμών που έχουν κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση των εγχειρημάτων.

Από την πλευρά των τεχνικών αλλαγών στον επεξεργαστή κώδικα και τα εργαλεία, το βελτιωμένο «Improved Syntax Highlighting» που βασίζεται στο CodeMirror 6 ετοιμάζεται να περάσει από beta σε προεπιλεγμένη λειτουργία μέχρι τον Μάιο 2026. Αυτό σημαίνει ότι ο χρωματισμός σύνταξης στον επεξεργαστή κώδικα θα είναι πιο γρήγορος, πιο ακριβής και θα υποστηρίζει καλύτερα τις διαφορετικές γλώσσες κώδικα που χρησιμοποιούνται στα wiki. Παράλληλα, σχεδιάζεται να αντικαταστήσει σταδιακά και το παλιότερο CodeEditor για JavaScript, CSS, JSON, και Lua, κάτι που επηρεάζει άμεσα όσους συντηρούν gadgets, user scripts, modules και άλλα τεχνικά εργαλεία.​

Στο κομμάτι της αναζήτησης, οι χρήστες μπορούν ήδη να ταξινομούν τα αποτελέσματα αναζήτησης με περισσότερους τρόπους και τώρα προστέθηκε η δυνατότητα αλφαβητικής ταξινόμησης των αποτελεσμάτων με βάση τον τίτλο της σελίδας μέσω της «Προχωρημένης αναζήτησης». Αυτό έρχεται να προστεθεί στις υπάρχουσες ταξινομήσεις με βάση την ημερομηνία τελευταίας επεξεργασίας, την ημερομηνία δημιουργίας και τη συνάφεια, δίνοντας στους χρήστες περισσότερα εργαλεία για να βρουν ακριβώς το περιεχόμενο που τους ενδιαφέρει, ειδικά σε μεγάλα wiki με χιλιάδες άρθρα για το ίδιο θέμα.​

Για τους αυτούς που δουλεύουν με πρότυπα, έχει δημιουργηθεί νέα ειδική σελίδα «Ειδικό:LintTemplateErrors». Η σελίδα αυτή συγκεντρώνει σελίδες που παρουσιάζουν σφάλματα lint λόγω προτύπων, δίνοντας ένα κεντρικό σημείο απ’ όπου μπορούν να εντοπιστούν και να διορθωθούν συστηματικά προβλήματα σε templates και modules που επηρεάζουν εκατοντάδες ή χιλιάδες σελίδες. ​

Σημειώνεται επίσης ότι είναι ανοιχτές οι υποψηφιότητες για τα «Coolest Tool Award 2026» μέχρι τις 23 Μαρτίου 2026. Ο θεσμός αυτός αναδεικνύει εργαλεία που δημιουργούνται από μέλη της κοινότητας και βελτιώνουν τη δουλειά πάνω στα εγχειρήματα του Wikimedia, από μικρά scripts που αυτοματοποιούν μικροδουλειές μέχρι περίπλοκες πλατφόρμες ανάλυσης δεδομένων.​

Δράσεις για υποστήριξη εθελοντών

Σε επίπεδο αναγνώρισης εθελοντών, συνεχίζεται η πρωτοβουλία «WikiCelebrate», όπου αναδεικνύονται συγκεκριμένα πρόσωπα με σημαντική προσφορά στα εγχειρήματα. Πρόσφατα προβάλλεται η περίπτωση της Mervat, μίας από τις πιο έμπειρες και ενεργές συντάκτριες στην αραβόφωνη Βικιπαίδεια, ως παράδειγμα μακροχρόνιας, πολυεπίπεδης συμμετοχής που επηρεάζει όχι μόνο τα λήμματα αλλά και την κουλτούρα και τη φροντίδα της κοινότητας.

Ταυτόχρονα τρέχει ένα πιλοτικό έργο για το μελλοντικό τοπίο των θυγατρικών οργανώσεων του κινήματος («Future Affiliate Landscape»), με στόχο να εξεταστεί πώς τα chapters, τα user groups και οι thematic organizations θα μπορούσαν να οργανωθούν και να συνεργάζονται στο μέλλον. Το έργο αυτό βρίσκεται σε φάση δημόσιας διαβούλευσης και καλεί τις κοινότητες να σχολιάσουν σενάρια για τον ρόλο, την κατανομή ευθυνών και τις σχέσεις των διαφόρων οντοτήτων του κινήματος.

Η ανάρτηση Εβδομάδα Wikimedia: Τεχνικές αλλαγές και υποστήριξη εθελοντών εμφανίστηκε πρώτα στο Konstantinos Stampoulis (geraki).

Από τα πρώτα μοντέλα στην «αόρατη» ΤΝ

Για όσους παρακολουθούμε τα τεχνικά, η Βικιπαίδεια μπήκε στην εποχή της μηχανικής μάθησης πολύ πριν γίνει μόδα το «AI». Το ORES, το σύστημα που έδινε scores σε επεξεργασίες («μάλλον βανδαλισμός», «μάλλον καλοπροαίρετη», «χαμηλή ποιότητα λήμματος»), υπήρχε εδώ και χρόνια και έγινε καθημερινό υπόβαθρο για πατρολέρ, εργαλεία και dashboards (όχι στην Ελληνική Βικιπαίδεια). Χωρίς να το πολυσκεφτούμε, συνηθίσαμε την ιδέα ότι ένα μοντέλο μάς βοηθά να βρούμε πού αξίζει να κοιτάξουμε πρώτα, και ότι αυτό είναι αποδεκτό, εφόσον την τελική απόφαση την παίρνει άνθρωπος.

Τα τελευταία χρόνια αυτή η γενιά μοντέλων μετακομίζει από τον παλιό ORES στη νέα πλατφόρμα LiftWing, μια υποδομή που επιτρέπει πιο γρήγορα, πιο πολύπλοκα και πιο σταθερά μοντέλα. Για τον μέσο συντάκτη δεν αλλάζει κάτι ορατό – τα κουμπιά μοιάζουν ίδια – αλλά στο παρασκήνιο τρέχουν ήδη Revert Risk και άλλα μοντέλα που βοηθούν να ξεσκαρτάρονται οι αλλαγές πριν καν τις δούμε. Είναι ένα είδος αόρατης ΤΝ: δεν εμφανίζεται ως feature marketing, αλλά διαμορφώνει την εμπειρία μας στο patroling, στις RecentChanges, στο πώς αντιλαμβανόμαστε τον φόρτο εργασίας.

Όταν η ΤΝ έγινε στρατηγική και όχι μόνο εργαλείο

Το πραγματικό άλμα, όμως, ήρθε όταν το Ίδρυμα αναγκάστηκε να απαντήσει δημόσια στο άβολο ερώτημα: «Πότε θα αντικαταστήσετε τους εθελοντές με ΤΝ;». Η απάντηση, που διατυπώθηκε πολύ καθαρά στη νέα τριετή στρατηγική ΤΝ, ήταν: «Δεν θα το κάνουμε». Από εκεί και πέρα, όλη η συζήτηση γυρίζει γύρω από το πώς θα χρησιμοποιήσουμε την ΤΝ για να βγάλουμε από τη μέση τα τεχνικά εμπόδια και να αφήσουμε τους ανθρώπους να κάνουν αυτό στο οποίο είναι καλοί: να κρίνουν, να συζητούν, να χτίζουν συναίνεση και περιεχόμενο.

Το κείμενο της στρατηγικής είναι εντυπωσιακά ξεκάθαρο για τα Wikimedia δεδομένα: μιλά για workflows που βοηθούν patrollers και moderators, για βελτιωμένη ανακάλυψη πληροφορίας που δίνει «χρόνο πίσω» στους συντάκτες, για μετάφραση και προσαρμογή θεμάτων και για πιο έξυπνο onboarding νέων. Και κυρίως βάζει ως πυξίδα την ανθρωποκεντρική προσέγγιση, τα open‑source ή open‑weight μοντέλα, τη διαφάνεια και τη σοβαρή αντιμετώπιση της πολυγλωσσίας – όλα αυτά όχι ως PR, αλλά ως συνέχεια των υπαρχόντων αρχών μας (ιδιωτικότητα, ανθρώπινα δικαιώματα, κοινοτική αυτονομία).

ΤΝ, ανθρώπινα δικαιώματα και το ποιος ορίζει την «αλήθεια»

Το ενδιαφέρον είναι ότι η συζήτηση δεν έμεινε στο τεχνικό. Η Human Rights Impact Assessment που παρήγγειλε το Ίδρυμα για την ΤΝ αντιμετωπίζει τη Βικιπαίδεια όχι μόνο ως dataset, αλλά ως κομμάτι της δημόσιας σφαίρας. Όταν γενετικά μοντέλα συνοψίζουν τον κόσμο για λογαριασμό μας, δεν είναι αδιάφορο πώς και από πού αντλούν την πληροφορία, τι παραμορφώσεις εισάγουν, τι αποδίδουν και τι κρύβουν κάτω από το χαλί.​

Η αξιολόγηση υπενθυμίζει κάτι που εμείς οι «μέσα» συχνά ξεχνάμε: εδώ και πάνω από μια δεκαετία χρησιμοποιούμε ΤΝ για βανδαλισμούς, ποιότητα, μετάφραση, χωρίς να το θεωρούμε υπαρξιακή απειλή. Η μεγάλη διαφορά τώρα είναι ότι η ΤΝ δεν είναι μόνο μέσα στα εργαλεία μας, αλλά και μπροστά από εμάς: ως chatbots και AI overviews που απαντούν στον χρήστη πριν αυτός φτάσει στο λήμμα, πολλές φορές χωρίς να του δείχνουν ούτε τίτλο ούτε ιστορικό. Εκεί πια η συζήτηση δεν αφορά μόνο «πόσο καλό είναι το μοντέλο», αλλά και το ποιος έχει λόγο στο πώς παρουσιάζεται η γνώση που συλλογικά γράψαμε.

Όταν η Βικιπαίδεια γίνεται dataset για άλλους

Ένα μέρος αυτής της πραγματικότητας είναι αναπόφευκτο: η Βικιπαίδεια, με το μέγεθος και τις άδειές της, είναι ιδανική πρώτη ύλη για εκπαίδευση μοντέλων ΤΝ. Αυτό συνέβαινε έτσι κι αλλιώς· το νέο στοιχείο είναι ότι πλέον γίνονται οργανωμένες, συμβατικές συνεργασίες, αντί για άναρχο scraping. Η πρόσφατη τριετής συνεργασία Wikimedia Enterprise – Mistral AI είναι χαρακτηριστική: μέσω του Snapshot API, η Mistral παίρνει καθημερινά πλήρη dumps σε δομημένο JSON, χωρίς να χρειάζεται να ξηλώνει HTML ή wikitext, και τα τροφοδοτεί στα μοντέλα της.

Στην ανακοίνωση τονίζεται ότι αυτό δεν είναι «ξεπούλημα δεδομένων», αλλά προσπάθεια να μπουν κανόνες σε κάτι που έτσι κι αλλιώς συμβαίνει: γρήγορη, σταθερή και αδειοδοτημένη πρόσβαση στο περιεχόμενο, με αντάλλαγμα οικονομική υποστήριξη στο κίνημα και δεσμεύσεις για attribution και διαφάνεια στο πώς χρησιμοποιείται. Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί με το συγκεκριμένο μοντέλο, δεν μπορεί να αγνοήσει το βασικό: η ποιότητα των μοντέλων που χρησιμοποιούν εκατομμύρια άνθρωποι εξαρτάται –και– από το πόσο καλά έχουμε κάνει τη δουλειά μας στα λήμματα. Το «βελτιώνεις τη Βικιπαίδεια, βελτιώνεις την ΤΝ» παύει να είναι σλόγκαν και γίνεται κυριολεξία.

Πώς το νιώθουμε στην καθημερινή επεξεργασία

Όλα αυτά μπορεί να ακούγονται πολύ «στρατηγικά», αλλά στον καθημερινό συντάκτη η ΤΝ εμφανίζεται με πολύ πιο πεζούς τρόπους. Ένα νέο φίλτρο που «πετυχαίνει» καλύτερα τον βανδαλισμό πριν καν εμφανιστεί στις Πρόσφατες αλλαγές. Ένα εργαλείο που προτείνει ποιες παραγράφους χρειάζονται πηγές ή ποιες προτάσεις μοιάζουν με after‑the‑fact synthesis. Ένας μεταφραστής που πια δεν παλεύει τόσο με τα βασικά, αλλά αφήνει περισσότερο χώρο για να ασχοληθούμε με τις αποχρώσεις της γλώσσας.

Στη στρατηγική «Artificial intelligence for editors» στο Meta περιγράφονται αρκετά από αυτά τα σενάρια: αυτοματοποίηση ρουτίνας, υποστήριξη νέων χρηστών, καλύτερο information retrieval, προτάσεις επεξεργασιών, όλα με στόχο να ελευθερωθεί χρόνος για πραγματικό εγκυκλοπαιδικό έργο. Αν το σκεφτούμε ψύχραιμα, αυτό μοιάζει περισσότερο με το πώς θα έπρεπε να χρησιμοποιούμε την ΤΝ σε ένα συνεργατικό εγχείρημα: να καθαρίζει τον δρόμο, όχι να γράφει ανώνυμα στη θέση μας.​

Η νέα πληροφοριακή πραγματικότητα

Την ίδια στιγμή, γύρω από τη Βικιπαίδεια έχει αλλάξει το τοπίο της πληροφόρησης. Ένα μεγάλο κομμάτι του κοινού πια ρωτά πρώτα το chatbot και μετά –αν ποτέ– κλικάρει στις πηγές. Πλατφόρμες όπως ChatGPT, Gemini, Perplexity και τα αντίστοιχα των μεγάλων search providers σερβίρουν «προ‑μασημένες» απαντήσεις, συχνά πατώντας σε περιεχόμενο της Βικιπαίδειας χωρίς ο αναγνώστης να το βλέπει ρητά.​

Για το κίνημα αυτό είναι διπλό στοίχημα. Από τη μία, κινδυνεύουμε να χάσουμε αναγνωσιμότητα και, μαζί μ’ αυτήν, μέρος της φυσικής στράτευσης νέων συντακτών που παλιότερα έφταναν στα κείμενα, έβλεπαν λάθη ή κενά και έλεγαν «ας το φτιάξω». Από την άλλη, αν δεν συμμετέχουμε ενεργά στο πώς αυτά τα μοντέλα εκπαιδεύονται και αποδίδουν, ρισκάρουμε να δούμε τη δουλειά μας να κυκλοφορεί ξεκρέμαστη, χωρίς πηγές, χωρίς ιστορικό, χωρίς ευκαιρία για κριτική ανάγνωση – ακριβώς δηλαδή το αντίθετο από ό,τι προσπαθεί να είναι η Βικιπαίδεια.

Τι μένει ανθρώπινο μέσα σε όλα αυτά;

Ίσως το πιο ενθαρρυντικό στοιχείο της νέας στρατηγικής ΤΝ είναι ότι, για πρώτη φορά τόσο καθαρά, η Wikimedia πλευρά λέει «η ανθρώπινη κοινότητα είναι το μη διαπραγματεύσιμο». Όχι επειδή ρομαντικοποιούμε τον εθελοντισμό, αλλά επειδή η διαδικασία –έρευνα, συζήτηση, διαφωνία, συναίνεση– είναι αυτή που δίνει στη Βικιπαίδεια τη σχετική της αξιοπιστία μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο “έξυπνες” αλλά αδιαφανείς απαντήσεις.

Για εμάς ως συντάκτες, αυτό μεταφράζεται σε μια νέα μορφή ευθύνης. Δεν αρκεί να γράφουμε «καλά λήμματα» με την κλασική έννοια. Πρέπει να σκεφτόμαστε και πώς αυτά τα λήμματα θα καταναλωθούν από μηχανές: πόσο καθαρά είναι δομημένα, πόσο σαφής είναι η απόδοση πηγών, πόσο περιορίζουν τον κίνδυνο να «τραβήξει» ένα μοντέλο μια πρόταση έξω από το context της. Ταυτόχρονα, καλούμαστε να είμαστε παρόντες στις συζητήσεις για την ΤΝ – από RFCs στο Meta μέχρι τοπικές δράσεις τύπου #WikipediaxAI – ώστε οι αποφάσεις να μην παίρνονται ερήμην μας.

Αν κάτι έχει αλλάξει πραγματικά στην εποχή της ΤΝ, δεν είναι τόσο ο ορισμός της Βικιπαίδειας, όσο η κλίμακα στην οποία η δουλειά μας επηρεάζει τον έξω κόσμο. Κάθε βελτίωση, κάθε πηγή που προσθέτουμε, κάθε μεροληψία που διορθώνουμε, δεν αντανακλάται μόνο στις σελίδες του wiki, αλλά και στα μοντέλα που όλο και περισσότερο μεσολαβούν ανάμεσα στους ανθρώπους και τη γνώση. Αυτό μπορεί να είναι τρομακτικό, αλλά είναι και ίσως η πιο ισχυρή υπενθύμιση του γιατί αξίζει να συνεχίσουμε να γράφουμε –και να σκεφτόμαστε– συλλογικά.

Η ανάρτηση Πώς άλλαξε η Βικιπαίδεια στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης εμφανίστηκε πρώτα στο Konstantinos Stampoulis (geraki).

Το Prometheus είναι από εκείνες τις sci‑fi ταινίες που, παρά τα εμφανή τους ελαττώματα, κερδίζουν άνετα ένα 8/10, κυρίως χάρη στην ατμόσφαιρα, την οπτική δύναμη και τις θεματικές του εμμονές με δημιουργία, πίστη και ευθύνη απέναντι στους «θεούς» μας. Ως prequel του Alien που τελικά επιλέγει να είναι κάτι πιο αυτόνομο, λειτουργεί σαν μια σκοτεινή, μυθολογική παραβολή για το τι σημαίνει να ψάχνεις τους δημιουργούς σου – και να ανακαλύπτεις ότι μπορεί να μη σε ήθελαν ποτέ.

Σε επίπεδο εικόνας και σκηνοθεσίας, ο Ρίντλεϊ Σκοτ είναι σε πολύ καλή φόρμα: οι τοπιογραφίες της αρχής, το σχέδιο του Prometheus και του σκάφους των Μηχανικών, με τον τρισδιάστατο χάρτη των άστρων, όλα συνθέτουν ένα από τα πιο εντυπωσιακά sci‑fi περιβάλλοντα των τελευταίων ετών. Η ταινία αποκτά σχεδόν θρησκευτική εικονογραφία, με τους Μηχανικούς να μοιάζουν με μίξη αρχαίων θεών και «πεσμένων αγγέλων», κάτι που ενισχύει την αίσθηση ότι παρακολουθούμε μια ιστορία για θυσία, ύβρη και τιμωρία, όχι απλώς μια ταινία με τέρατα. Στο κέντρο της είναι η Ελίζαμπεθ Σω (Νούμι Ραπάς), με την πεισματική της πίστη, και ο Ντέιβιντ (Μάικλ Φασμπέντερ), ίσως ο πιο γοητευτικός android της σειράς, που παίζει συνεχώς με τα όρια ανάμεσα στο θαυμασμό και την περιφρόνηση για τους ανθρώπους.

Εκεί όπου καταλαβαίνει κανείς και το γιατί δεν είναι τέλειο είναι κυρίως στο σενάριο: οι «τρύπες», οι περίεργες αποφάσεις χαρακτήρων και τα μισοειπωμένα μυστήρια είναι πραγματικά, αλλά αν αποδεχτείς ότι η ταινία ενδιαφέρεται περισσότερο να θέσει ερωτήματα παρά να δώσει καθαρές απαντήσεις, δουλεύει πολύ καλύτερα. Το σύμπαν του Prometheus είναι χτισμένο γύρω από τη μεγάλη ερώτηση «ποιος μας έφτιαξε και γιατί;» και γύρω από τη σύγκρουση ανάμεσα στην ανθρώπινη ανάγκη για νόημα και στην πιθανότητα ότι πίσω από τους «θεούς» μας κρύβεται μόνο αδιαφορία ή και εχθρότητα. Για όσους μπορούν να ζήσουν με την ασάφεια και να απολαύσουν μια ταινία ως αισθητική και θεματική εμπειρία, το Prometheus είναι πλούσιο, προκλητικό και γεμάτο σκηνές που σηκώνουν συζήτηση πολύ μετά τους τίτλους τέλους – κάτι που δικαιολογεί απόλυτα μια υψηλή, έστω και όχι τέλεια, βαθμολογία.

Η ανάρτηση Prometheus  εμφανίστηκε πρώτα στο Konstantinos Stampoulis (geraki).

Η ελληνική Βικιπαίδεια ως υποδομή γνώσης

Αν κοιτάξει κανείς τα στατιστικά, η εικόνα είναι εντυπωσιακή: η ελληνική Βικιπαίδεια μετρά 266.000+ λήμματα, είναι η 44η μεγαλύτερη έκδοση παγκοσμίως και έχει σχεδόν μισό εκατομμύριο εγγεγραμμένους χρήστες, με μερικές χιλιάδες ενεργούς κάθε μήνα. Από το 2017 και μετά, προσθέτονται περίπου 15.000 λήμματα τον χρόνο, ενώ τα pageviews φτάνουν περίπου τα 30 εκατομμύρια τον μήνα, με 5,5–6,5 εκατομμύρια διαφορετικές συσκευές να κάνουν χρήση της ελληνικής Βικιπαίδειας κάθε μήνα.​

Αν τα βάλουμε δίπλα στον πληθυσμό της χώρας –περίπου 10,37 εκατομμύρια κάτοικοι σύμφωνα με την πρόσφατη εκτίμηση της ΕΛΣΤΑΤ– πρακτικά μιλάμε για ένα εργαλείο που ακουμπά σχεδόν τους πάντες: μαθητές, φοιτητές, επαγγελματίες, ανθρώπους που ψάχνουν «κάτι στα γρήγορα» στο κινητό. Δεν είναι τυχαίο ότι σύμφωνα με στοιχεία επισκεψιμότητας, το wikipedia.org βρίσκεται ανάμεσα στις 15 πιο δημοφιλείς ιστοσελίδες στην Ελλάδα, με πάνω από 33 εκατομμύρια επισκέψεις μόνο για τον Ιανουάριο 2026. Με άλλα λόγια: είτε μας αρέσει είτε όχι, η ελληνική Βικιπαίδεια είναι ήδη μια ανεπίσημη, αλλά κρίσιμη εθνική υποδομή ενημέρωσης.

Τι καλύπτουμε ήδη σχετικά καλά

Σε γενικές γραμμές, η ελληνική Βικιπαίδεια καλύπτει αξιοπρεπώς ό,τι θα περιμέναμε από μια «γενική» εγκυκλοπαίδεια: βασική παγκόσμια ιστορία, σημαντικά πρόσωπα, κλασικά λήμματα φυσικών επιστημών, παγκόσμιους θεσμούς. Χάρη σε μαραθώνιους, διαγωνισμούς και μεμονωμένες προσπάθειες, υπάρχει καλή κάλυψη σε θέματα όπως διεθνής πολιτική, ποδόσφαιρο, δημοφιλή έργα τέχνης και κινηματογράφου – ο κλασικός παγκόσμιος «κανόνας» που συναντάμε και σε άλλες γλώσσες.​

Για την ίδια την Ελλάδα, υπάρχουν αρκετά λήμματα για την κεντρική πολιτική ιστορία, για μεγάλες πόλεις και νησιά, για σημαντικά ιστορικά γεγονότα και πολέμους, για τις βασικές διοικητικές υποδιαιρέσεις. Σε συνδυασμό με την ύπαρξη δομικών λημμάτων (όπως π.χ. «Δημογραφία της Ελλάδας» και άλλα λήμματα που αξιοποιούν στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ) μπορεί κανείς να πάρει μια πρώτη, αξιοπρεπή εικόνα για το πού ζει, ποια είναι η ιστορία της χώρας, ποιοι είναι οι βασικοί θεσμοί.

Τα τυφλά σημεία: τι λείπει ακόμα

Ακριβώς επειδή η Βικιπαίδεια είναι τόσο ορατή, τα κενά της γίνονται κι αυτά «υποδομή»: όταν κάτι λείπει, δεν λείπει απλώς από μια ιστοσελίδα – λείπει από την καθημερινή πληροφόρηση όλων. Είναι κομμάτια της ελληνικής πραγματικότητας που, αν δεν υπάρχουν στη Βικιπαίδεια, δεν υπάρχουν σχεδόν πουθενά σε μορφή προσβάσιμη, ουδέτερη και τεκμηριωμένη.:

Πρώτο μεγάλο κενό: η λεπτομερής τοπική ιστορία και γεωγραφία. Πολλοί δήμοι, κοινότητες, οικισμοί, συνοικίες μεγάλων πόλεων έχουν λήμματα που περιορίζονται σε δυο παραγράφους, με παλιά ή ελλιπή στοιχεία, πληθυσμός, μια φράση για το πού βρίσκονται, ίσως μια σύντομη αναφορά σε έναν παλιό Καποδιστριακό δήμο. Ελάχιστα λένε για το πώς εξελίχθηκε ο τόπος, ποια ήταν η οικονομική και κοινωνική του διαδρομή, τι πολιτιστικές δομές υπάρχουν. Για όσους ζουν εκεί, αυτό είναι σχεδόν προσβλητικό: ο τόπος τους εμφανίζεται σαν υποσημείωση σε πίνακα Αυτό σημαίνει ότι η καθημερινή εμπειρία χώρων όπου ζει κόσμος –μικρές πόλεις, χωριά, προάστια– απουσιάζει ως τεκμηριωμένη γνώση.

Δεύτερον, η κάλυψη των θεσμών και πολιτικών του ελληνικού κράτους και της αυτοδιοίκησης είναι συχνά αποσπασματική: υπάρχουν λήμματα για υπουργεία και νόμους‑πλαίσιο, αλλά λιγότερα και φτωχά για τις πραγματικές πολιτικές (π.χ. στεγαστική πολιτική, κοινωνική πρόνοια, ψηφιακές υπηρεσίες) ή για ανεξάρτητες αρχές, συμβούλια, ρυθμιστικές δομές. Σε μια χώρα όπου οι πολίτες πολύ συχνά αναρωτιούνται «ποιος είναι αρμόδιος για αυτό;» ή «τι προβλέπει ο τάδε θεσμός;», η απουσία αυτής της πληροφορίας από τη Βικιπαίδεια είναι πρόβλημα δημοκρατικής παιδείας, όχι απλά «λήμμα που λείπει».​

Τρίτον, η σύγχρονη κοινωνική και πολιτισμική ζωή. Υπάρχει προφανώς κάλυψη για διάσημους καλλιτέχνες, μεγάλους οργανισμούς και «μεγάλα ονόματα»· αλλά σπανιότερα βρίσκουμε καλά λήμματα για παλιότερα φεστιβάλ, τοπικές πολιτιστικές δομές, σύγχρονα κινήματα, νεότερες μορφές τέχνης, όσο κι αν αυτά παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς ζούμε την Ελλάδα σήμερα. Έτσι, η εικόνα που αποτυπώνεται είναι συχνά πιο «θεσμική» ή πιο «παραδοσιακή» από την πραγματικότητα.

Γιατί υπάρχουν αυτά τα κενά

Οι λόγοι δεν είναι μυστήριο – είναι σχεδόν κλασικοί για όλες τις Βικιπαίδειες. Η κοινότητα των πολύ ενεργών χρηστών είναι μικρή σε σχέση με τον όγκο της αναγνωσιμότητας, οπότε είναι αναπόφευκτο οι προτεραιότητες να αντικατοπτρίζουν τα ενδιαφέροντα και τα διαθέσιμα εργαλεία/πηγές των λίγων που γράφουν. Όσο η ενεργή κοινότητα παραμένει μικρή, είναι δύσκολο να καλυφθούν με συνέπεια όλα τα επίπεδα της ελληνικής πραγματικότητας, από την κεντρική πολιτική μέχρι τον τελευταίο οικισμό.

Ένας δεύτερος λόγος είναι το ίδιο το οικοσύστημα των πηγών στην Ελλάδα. Πολλά θέματα τοπικής ιστορίας, κοινωνικών πολιτικών ή σύγχρονου πολιτισμού δεν έχουν ακόμη καλές, ελεύθερα προσβάσιμες δευτερογενείς πηγές online. Ή υπάρχουν, αλλά είναι θαμμένες σε pdfs, σε έντυπα που δεν κυκλοφορούν ψηφιακά, ή πίσω από paywalls. Το αποτέλεσμα: ακόμα κι αν κάποιος ξέρει πολύ καλά ένα θέμα «από μέσα», δυσκολεύεται να το γράψει σύμφωνα με την πολιτική επαληθευσιμότητας και τις απαιτήσεις για αξιόπιστες πηγές.​

Τρίτον, οι προτεραιότητες των οργανωμένων δράσεων. Τα τελευταία χρόνια το Wikimedia Community User Group Greece έχει τρέξει πολλά προγράμματα: εκπαιδευτικά, διαγωνισμούς, συνεργασίες με βιβλιοθήκες, αρχεία και πανεπιστήμια, με έμφαση συχνά σε διεθνείς θεματικές (CEE Spring, Wiki Loves Earth και Monuments, International Roma Day κ.ά.). Αυτά έχουν τεράστια αξία, αλλά είναι λογικό να ευνοούν ορισμένες κατηγορίες λημμάτων (π.χ. διεθνή θέματα, μνημεία, βιογραφίες) και όχι απαραίτητα την πλήρη κάλυψη της καθημερινής ελληνικής πραγματικότητας.

Τι σημαίνει «υποδομή γνώσης για την Ελλάδα»

Όταν μιλάμε για «υποδομή», συνήθως σκεφτόμαστε δρόμους, δίκτυα, ρεύμα, internet. Αλλά στην πράξη η γνώση λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο: αν δεν υπάρχει ένα βασικό, αξιόπιστο, δημόσια διαθέσιμο επίπεδο πληροφορίας, όλα τα υπόλοιπα –δημοσιογραφία, έρευνα, δημόσια συζήτηση– πατάνε σε σαθρές βάσεις.

Αν δούμε τη Βικιπαίδεια ως υποδομή, όχι ως hobby project, τότε το ερώτημα «τι λείπει» δεν είναι μόνο τεχνικό, αλλά και πολιτικό (με την ευρεία έννοια). Σε μια χώρα όπου η ΕΛΣΤΑΤ και άλλοι φορείς παράγουν επίσημα στατιστικά για πληθυσμό, εκπαίδευση, οικονομία, αλλά συχνά αυτά τα δεδομένα μένουν δύσχρηστα για τον μέσο πολίτη, η ελληνική Βικιπαίδεια μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα: να μεταφράσει ξηρές σειρές αριθμών σε ζωντανά, τεκμηριωμένα λήμματα για το πώς είναι η Ελλάδα σήμερα.

Υποδομή γνώσης σημαίνει ότι, αν ένας μαθητής σε ένα νησί ψάξει τον δήμο του, αν μια δημοτική υπάλληλος ψάξει για την ιστορία της υπηρεσίας της, αν ένας ερευνητής θέλει μια πρώτη σύνοψη για μια δημόσια πολιτική, θα πρέπει να βρίσκουν ένα λήμμα που στέκεται – ούτε τέλειο, ούτε τεράστιο, αλλά στοιχειωδώς πλήρες, ουδέτερο και καλά τεκμηριωμένο. Σημαίνει επίσης ότι, όταν το δημόσιο ή η κοινωνία των πολιτών θέλει να μιλήσει με τεκμήρια για θέματα όπως γήρανση πληθυσμού, εκπαίδευση, περιφερειακές ανισότητες, θα μπορεί να παραπέμπει σε λήμματα που πατούν σε καλές στατιστικές και σοβαρή βιβλιογραφία, όχι σε αποσπασματικά blogs.

Πώς μπορούμε να καλύψουμε τα κενά

Το προφανές είναι «να γράψουμε περισσότερα λήμματα». Αλλά για να λειτουργήσει αυτό στρατηγικά, χρειάζονται μερικές στοχευμένες κινήσεις:

Πρώτον, θεματικές καμπάνιες με βάση τα κενά, όχι μόνο με βάση τις εύκολες πηγές.Αντί να ξεκινάμε πάντα από «ωραία» θέματα, θα είχε ενδιαφέρον να ξεκινήσουμε από το τι λείπει για τη χώρα: ποιοι δήμοι/οικισμοί έχουν μόνο stub, ποιοι θεσμοί δεν έχουν καν λήμμα, ποιες βασικές πολιτικές δεν περιγράφονται συνολικά. Αυτό μπορεί να γίνει project: π.χ. «Όλοι οι δήμοι της Ελλάδας με αξιοπρεπές λήμμα μέχρι το 20ΧΧ», σε συνεργασία με τοπικές βιβλιοθήκες και αρχεία.

Δεύτερον, συστηματική αξιοποίηση των επίσημων στατιστικών πηγών.  Η ΕΛΣΤΑΤ και άλλοι δημόσιοι φορείς παράγουν αξιοπρεπή, τακτικά στατιστικά για πληθυσμό, κοινωνικές συνθήκες, οικονομία – απλώς δεν είναι φτιαγμένα για τον απλό άνθρωπο. Εδώ η Βικιπαίδεια μπορεί να παίξει τον ρόλο του «μεταφραστή»: να παίρνει τις εκδόσεις τύπου «Greece in figures» και να τις κάνει κανονικά, ζωντανά λήμματα για περιφέρειες, θεσμούς, πολιτικές. Κάτι ανάλογο μπορεί να γίνει και με άλλους δημόσιους φορείς (υπουργεία, ανεξάρτητες αρχές, περιφέρειες).

Τρίτον, συνεργασίες που να βλέπουν τη Βικιπαίδεια ως μέρος ενός μεγαλύτερου οικοσυστήματος ανοιχτής γνώσης: Wikidata για δομημένα δεδομένα, Commons για οπτικό υλικό, OpenStreetMap για γεωγραφικό context (οικισμοί, δίκτυα, υποδομές). Ένα λήμμα για έναν δήμο που συνδέεται με πραγματικά δεδομένα πληθυσμού, χάρτες στο OSM και φωτογραφίες από Commons δεν είναι απλώς κείμενο: είναι κόμβος σε ένα δίκτυο ανοικτής πληροφορίας που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο οποιοσδήποτε – από ερευνητές μέχρι δημοτικούς υπαλλήλους.

Το στοίχημα της επόμενης δεκαετίας

Πιστεύω ότι η ελληνική Βικιπαίδεια βρίσκεται σε ένα μεταβατικό στάδιο. Από τη μία, έχει πια το μέγεθος, την αναγνωσιμότητα και ένα ζωντανό οικοσύστημα γύρω της (user group, δράσεις, συνεργασίες). Από την άλλη, δεν έχει συνειδητοποιήσει πλήρως τον ρόλο της ως υποδομής για τη γνώση γύρω από την Ελλάδα.

Το στοίχημα των επόμενων δέκα χρόνων, για μένα, δεν είναι να ανέβουμε μερικές θέσεις στην κατάταξη μεγεθών. Είναι να κάνουμε τη Βικιπαίδεια το αυτονόητο σημείο εκκίνησης όταν κάποιος θέλει να μάθει κάτι ουσιαστικό για αυτή τη χώρα – από τον πιο μικρό οικισμό μέχρι την πιο σύνθετη δημόσια πολιτική. Και αυτό δεν θα το κάνουν μόνοι τους ούτε οι «παλιοί» συντάκτες, ούτε το Ίδρυμα.

Χρειάζεται να αρχίσουμε να μιλάμε γι’ αυτήν σαν για υποδομή: όπως συζητάμε για τον ΟΣΕ, τη ΔΕΗ ή το σχολείο της γειτονιάς μας. Και να δούμε ο καθένας τι μπορεί να προσφέρει: γράφοντας, ανοίγοντας πηγές, πείθοντας έναν θεσμό να μοιραστεί το υλικό του ελεύθερα, στήνοντας μια τοπική δράση. Μόνο τότε η φράση «η ελληνική Βικιπαίδεια ως υποδομή γνώσης για την Ελλάδα» θα περιγράφει όχι μόνο αυτό που ήδη είναι στην πράξη, αλλά και αυτό που συνειδητά επιλέξαμε να χτίσουμε.

Η ανάρτηση Η ελληνική Βικιπαίδεια ως υποδομή γνώσης για την Ελλάδα: τι λείπει ακόμα; εμφανίστηκε πρώτα στο Konstantinos Stampoulis (geraki).