***

در یک بعدازظهر گرم از آخرین روزهای بهار، دختری بنام ندا که ازشور و شوق زندگی لبریز است، مجبور می شود ظرف چند دقیقه برای همیشه با زندگیش وداع کند. تصاویری که از آخرین لحظات زندگی ندا پخش شد، همه المان های لازم برای یک درام کامل را داشت، صرفنظر از مرثیه های رنگارنگ و محکومیت های جهانی. در روزهایی که همه دنیا در راستای رمزگشایی آخرین نگاه ندا و اینکه چه پیامی برای دنیا داشته اشت، سخن پرانی و شعرسرایی می کرد، یکی از گزارشهای منتشرشده از حاضرین کنار او به این موضوع اشاره کرد که ندا می گفته:”دارم می سوزم”. در واقع زندگی ندا، با تصوری که ما از زندگی داریم، بعد از آن خونریزی دلخراش از دهان و بینی به پایان رسیده است. شاید این واقعیت رگ غیرت مبارزین راه آزادی را که معمولا با اشعاری در ژانر “شهید، راهت ادامه دارد” مسلح هستند، به جوش آورد؛ ولی این فقط یک مصادره منفعت طلبانه یک زندگی به نفع اجتماع است. در حالیکه، ندا دیگر از نواختن هیچ سازی لذت نمی برد. ندا دیگر از لغزش دستان عاشقش روی تنش سرمست نمی شود. ندا طعم آزادی را در این مملکت هیچ گاه نخواهد چشید!

***

این نوشته به هیچ وجه از تمایلات ضدجنبش اینجانب حکایت نمی کند. شاید، فقط تلاشی است برای بیان تضاد تراژیک بین زندگی شخصی و حرکتهای اجتماعی. همان کانفلیکت طنزآلودی که در جمله “مرگ یک انسان تراژدی است. مرگ صدها هزار نفر فقط یک آمار است.” دنیا بر اساس قواعد طبیعی خشن و میانگین های تنبل اداره می شود و بغض ها و زخم ها و خون ها و سنگ ها و آروزها و جوش و خروش های من و تو باید، آرام آرام و مستمر، به تغییر شرایط منجر شود.کاش!

چنین  فضایی با انتظار من از شرایط فعلی ایران تفاوت آشکاری داشت. چرا که رسانه ها و شنیده ها همه از بی تفاوتی سیاسی مردم نسبت به شرایط موجود حکایت داشتند.  برای من که هم از فضای سیاسی-اجتماعی ایران اندکی فاصله گرفته ام و تب سیاسی سابق هم بدلیل شخصی بودن تجربه های زندگی در سالهای اخیر حسابی فروکش کرده، شب اول مصادف بود با رفتن به خیابان به عنوان یک ناظر سیب زمینی و حتی باید بگویم نوعی بدبینی نسبت به هیجانات کور خیابانی، ولی باید اعتراف کنم که فضا در همان شب اول مرا تحت تاثیر قرار داد.

چیزی که من می دیدم فراتر بود از فرصتی برای تخلیه شور و شوق جوانی در قالب لاس زدن با جنس مخالف و تخلیه قرهای انباشته شده. شعارها و ذوق وشوقی که در خیابانها می دیدی نمایانگر امید و تلاش طیف وسیعی از مردم بود برای پایان یافتن چهار سال تجلی تندروی مذهبی، توهم خودبزرگ بینی، دنیاستیزی، عقده گشنگی و پابرهنگی، خرافه پرستی، دریدگی، بی نظمی و بی قانونی و نکبت!

حالا نه اینکه هیچ یک از سه کاندیدای دیگر به ایده آلهای نسل جوان باوری داشته باشند و یا حتی توانایی برآورده کردن آنها را داشته باشند؛
و نه اینکه کسی انتظار داشته باشد در زیر سایه این نظام دولتی چنان متمدن به قدرت برسد که باور داشته باشد عقاید مذهبی مردم جامعه به همان اندازه شخصی است که رنگ شورت آنها؛
و نه اینکه خاطرات تلخ دولت و مجلس اصلاحات را فراموش کرده باشم؛
و نه اینکه ندانم که هنوز هم ارزش، میزان و فصل الخطاب در این مملکت نظریات و جملات بی سر و ته بنیانگذار انقلاب است؛
بلکه فقط به خاطر نفی احمدی نژاد، به خاطر باور به مشکلات تحقق دموکراسی واقعی در این مملکت و برای آینده این مملکت که بهتر است آجر به آجر بنا شود تا اینکه یکباره ویران شود، و به این دلیل که ما احتیاج به افرادی داریم که قدرت چانه زنی با سران تندروی نظام را به نفع مطالبات حداکثر مردم داشته باشند و به این دلیل که میرحسین موسوی را در شرایط حاضر نقطه تعادل بهتری در این نظام می دانم، فردا به او رای می دهم. همانطور که چهار سال پیش از رفسنجانی در برابر احمدی نژاد حمایت کردم.

می بینی درگیر بازی بس هیجان انگیزی شده ایم. من فقط از n میلیون ویژگی ژنتیکی صحبت نمی کنم که یکی را انیشتاین می کند، آن یکی را عین الله باقرزاده، و دیگری را آقای بادامکی معلم فداکار مدرسه امام، یا قطر باسن آجامبو از کنیا را با غار علیصدر تخمین می زند، یا باسن چونتوآ صادره از شانگهای را به عنوان اموال عام المنفعه دولتی مصادره می کند، از لحاظ تجدید میثاق با کمونیسم، یا باسن سوفیا لرن را کعبه آمال اروتیک مردان خلقت قرار می دهد، یا آفرینش ادوارد دست-قیچی را نیمه تمام رها می کند، من می توانم از احتمال تولد تو در تاریخ و جغرافیایی سخن بگویم که بزرگترین افتخارش، شهادت و شیرین ترین گناهش تماشای فیلم بربادرفته با ویدئوی تی سی ون است. من می توانم از بلوغی صحبت کنم که تو را با سرعت مهار نشدنی از میانگین ها دور می کند. من می توانم از احتمالی صحبت کنم که جریان زندگی، تو را همچون یک دورافتاده در یک قاره جغرافیایی دیگر رها کند.

این اکسترمال ها شکنجه گاه آدمیزاد با تازیانه تنهایی هستند. زندگی در این اکسترمال ها را به هر حال تجربه می کنیم، به اجبار یا به اختیار فرقی ندارد. باید در یکی از این اکسترمال ها زهر تنهایی را چشیده باشی تا حق بدهی به اکثریت زنانی که حاضر نیستند زیبایی را با هیچ ارزش دیگری در زندگانی تاخت بزنند. چرا که می دانند اکثریت مردان خیلی بهتر از آنکه بتوانند فکر کنند، می توانند ببینند. یا ریز می شوی با دیدن ادوارد دست قیچی وقتی که معشوقش را در آغوش یک غریبه می بیند و به گوشه ای پناه می برد تا کوه دردهایش را بروی دیوار تخلیه کند. باید از این غرورهای بلند سرمست بوده باشی و در این خاک و زمانه بزرگ شده باشی تا بدانی بلوغ چگونه بجای اینکه ما را به کند و کاو در فرورفتگیها و برآمدگیهای بدن همدیگر رهنمون شود، در چهارگوشه کتابها و رویاهایمان زندانی کرد. در زندان عاجی که حاضر نبودیم ویرجینیتی خود را همچون مریم مقدس به کمتر از روح القدس یا فرشتگان مقرب درگاهش ببازیم! یا باید به شادی عزیزانت از راه دور بنگری فقط به این دلیل که فرسنگها از آنها فاصله گرفته ای.

اینجا دورافتادگان است، صدای تنهایی.

اصلا گاهی رویاهای دیروزش را در پای امیدش به فردا قربانی می کند، اصلا حس عجیبی است، می دانید که، اصلا درس عجیبی است که در مکتب خود زندگی آموخته است، اصلا همه چیز را چیپ می کند، اصلا تلاش می کند همه چیز را به آن ته لهجه لعنتی دوست داشتنی، به بوی آن ادکلن لعنتی دوست داشتنی، و به چگالی بیرحمانه اروتیسم که در سرتاسر بدن او گسترده است، ربط دهد.
اصلا می خواهد به او سلام کند، خودش را جو معرفی کند، او را کریستینا تصور کند. از آب و هوا صحبت کند، از deadline و scholarship  صحبت کند، کارهای ملال آور روزانه را با آب و تاب تعریف کند و خود را شاد، بی تفاوت و قوی جلوه دهد. در انتها هم در یک جای بیربط کات کند و بگوید خداحافظ، همانطور که به بقیه می گوید و امیدوار باشد که گذر زمان جای همه این اصطکاک ها، این به هم گیر کردن ها، را صیقل داده و رابطه مان را برند-نیو جلوه دهد.

بلندپروازيهای گاری کوپری بهتره یا یک باربکیوی تنبل آخر هفته با پوکر و آبجو و گل واژه روی چمن های هرس نشده، نودلز “روزی روزگاری آمریکا” شدن بهتره یا اتراق کردن در کنار اولین دافی که قد آغوش توست و بین هر چند جمله، لبهاش را غنچه می کنه و می گه سوووویییت! ما باید به بعضی از سوالهای نابدیهی پاسخ بدهیم یا بقیه زندگیمان را به رویاهایمان ببازیم.

به تنهایی به اندازه دو نسل آتی هم درس خوندم. تقاص کم کاریهای نسل قبل رو هم پس دادم. لذا از همین دریچه اعلام می کنم که تا دو نسل آتی هیچ احدی از شجره طیبه اینجانب حق ندارد به یک محیط آکادمیک نزدیک شود!

“من شکست نخوردم. من تنها هزار راه دیگر یافتم که به بیلاخ ختم می شوند”  برگرفته از جملات قصار محبوب یک خانم تیپیک دوم خردادی امیدوار به تغییر در چارچوب اصول نظام.

تفلا کافی است. به زودی رساله ای خواهم نوشت و در آن به تبیین این موضوع می پردازم که زندگی از نقطه نظر اصالت لذتها یعنی سکس، موسیقی و همه دیگر ژانرهایی که بهتر است به جای اتلاف وقت و انرژی بشریت، در جهت رونق و ارضای یکی از این دو ژانر گام بردارند.

همفری بوگارت سیگار بدست، با آن کلاه و اورکت معروف کازابلانکایی، ادوارد دست قیچی با آن نگاه غریب جنتلمنانه، جیم کری در حال نگریستن به طلوع ابدی ذهن پاک، آمیلی چتر قرمز گل گلی به دست، لارا فابین در حال تیک-اف برای نعره جانانه دیگر و اسکارلت جوهانسون با یک پوشش کاملا غیراسلامی در ناحیه سینه و الخ، همه و همه دورادور دیوار اتاقم زنجیر انسانی تشکیل داده اند تا من نانی به کف آرم و به غفلت نخورم.

تنها خواسته من از تو اینه که وقتی لازم می دونم که به اشتباهات و نقطه ضعفهام اعتراف کنم و مثلا دارم توضیح می دم که چرا اون الاغ عوضی رو اشتباهی هیت کردم یا اینکه توضیح می دم دلیل اینکه تو اون شرایط فاکدآپ شدم، تاحد زیادی بدشانسی بود تا اشتباه خودم، هر دوتا دستت رو بگذاری رو شونه هام، حرفم رو قطع کنی و بگی : یو آر دویینگ فاین!

مرا از عدم قطعیت زندگی نترسانید. من می توانم تندتر، سبکبالتر و بی هدفتر از فارست گامپ بقیه عمرم را به دویدن سپری کنم.

اون از زمستون، این از بهار
اون از فیس بوس، این از وب لاس
خسته ام از روزای تکراری، تو کجایی؟

امضا: کسی که دلش تنگ شده بود

هامون یک شخصیت ضعیف، پرت و پلا و بقول خودش “آویزان” را به نمایش می گذارد که توانایی مقابله با هیچیک از مشکلات زندگی اش را ندارد. او نه تنها در زندگی واقعی خود در اثر انتخابهای اشتباه (همسر و شغل) به بن بست رسیده است، بلکه در درون هم جز سرگشتگی فکر نمی کنم چیز قابل عرضه ای برای این نسل (نسل سوم؟) داشته باشد. از شخصی که روی پایان نامه ای با عنوان “جنون الهی” کار می کند، اصلا بعید نیست که مبتلا به جنون زمینی باشد و در همان دوران همسرش را کتک بزند. توسل هامون به مفاهیمی مانند “معجزه” و داستان ابراهیم و اسماعیل و شخصیت علی عابدینی به عنوان یک ناجی از ضعیف ترین جنبه های شخصیت اوست. آیا اینها واقعا مقولاتی هستند که هامون در زندگی گم کرده است. “ای علی عابدینی، ای رفیق قدیمی، چی شد که یهو غیبت زد….رفتی با بودات، با لائوتسه ات، با علی و حلاجت، …. اومدی و رفتی تو دهات … کار برای کار، نه برای غایت و نهایتش”

هامون برای من یادآور شخصیت متوهم یک جوجه روشنفکر دست و پا چلفتی و لوسی است که نه شناختی از واقعیت زندگی دارد و نه توانایی اداپت شدن با آن را دارد. وقتی هامون در بحث با رئیسش که از آماده نبودن یک گزارش گله می کند، به صحرای کربلا می زند و به طعنه خطاب به تکنولوژی غربی می گوید : “معنویت چی شد؟ به سر عشق چی اومد؟”، گویی خود را در حد اصحاب کهف که عمری را در خواب زیسته اند، تنزل می دهد یا وقتی در پاسخ وکیلش که از او می خواهد با واقعیت زندگی مشترکش با مهشید روبرو شود، می گوید “یعنی همه اون زمزمه ها، عشق ها، زندگی ها، همه اش دروغ بود؟” حس می کنیم به او بگوییم وقتی نمی توانی خشتکت را بالا بکشی، چرا می روی با یک دختر از طبقه بوروژوا ازدواج می کنی؟، یا وقتی در ساحل ایستاده است و با خود می گوید “چی می شد دنیا پر از صلح و عشق و صمیمیت بود؟” ، هوس می کنیم که دستی پدرانه به سر او بکشیم! شاید “بدویت تاریخی کپک زده” تعبیر مناسبی برای این دست از روشنفکران باشد.

تصور من از یک شخصیت محبوب سینما، به هیچ وجه یک قهرمان بی نقص و حتی یک شخصیت قوی نیست. ولی نمی دانم چرا باید شخصیت حمید هامون را دوست داشته باشم. فقط به این دلیل که آدم خل و چلی به نظر می رسد، يا کتابهای خوبی می خواند و یا در برزخ طبیعت و ماوراء الطبیعت دست و پا می زند یا در زندگی فاکدآپ شده است؟ برای من شخصیت هامون داغان تر از آن است که بتواند خود را پشت عناوین پرطمطراق چند کتاب مثل “فرانی و زوئی”، “آسیا در برابر غرب” يا “ابراهیم در آتش” بزک کند.

شاید قرار دادن هامون در ظرف زمانی خودش، در ایرانی که تازه از بحران جنگ رها شده بود و ارتباط با فضای بیرون راحت تر شده بود، بتواند محبوب شدن حمید هامون و جوگیر شدن نسل قبلی را توجیه کند (آنگونه که نبوی ها نوشته اند)، ولی به عنوان یک نفر از نسل خودم ادعا می کنم که آشفتگی ها، دغدغه ها و تضادهای حمید هامون دیگر دغدغه من نیست.

فکر می کنم حضور ملکوتی ات در همه لحظه هایم جاری و ساری بود و هیچگاه به تو خیانت نکردم. به گیسوان مریم مقدس قسم که مواردی از جمله لاس زدن های سطحی با دوستانت را تنها جهت اشاعه فرهنگ برادری و مهرورزی در این دنیای تهی از عاطفه مرتکب شدم. آن باری هم که من و خواهرت را در حین تبادل عاطفه و محبت خانوادگی غافلگیر کردی، بیش از هر چیز حاصل سوء تفاهم بود. من به دنبال بویی آشنا وارد اتاق شدم و با دیدن او گفتم : “آه، تو بوی یارم را می دهی” و او هم در پاسخ گفت : “تازه کجاشو دیدی!” نمی خواهم بیش از این کامت را تلخ کنم به خصوص در این شرایط بحرانی که بیش از پیش به دعای خیر و مغفرت تو احتیاج دارم. امیدوارم که ادامه ماجرا را بتوانی به زودی از وصیت نامه خواهرت دنبال کنی!

ای زمین، ای آسمان، ای ابر، ای ببر، ای زینب جگرسوخته، ای کودک فلسطینی 13 ساله، اینک بگریید بر مصیبت مردی که باید ناموسش را در بین این گرگان بگذارد و به صحرای عدم برود! عزیزم، وصیت من به تو این است که با هر عمله ای خواستی ازدواج کنی، با این استاد کچل پاچه خوارت که می گفت روح ظریفت دارد در یک رشته فنی پژمرده می شود، ازدواج نکن. بدان و آگاه باش که رهنمودهای این اساتید با خطابه ای آتشین در باب اهمیت کشف استعداد واقعی و مضرات دیسیپلین آکادمیا در حیات هنری نابغه هایی چون وودی آلن شروع می شود و به ضرورت نزدیکی فیزیکی استاد و دانشجو برای انتقال مفاهیم پیچیده و چندبعدی ختم می گردد.

“لاکن اینگونه نباشد که ما ارتحال کنیم و شما عشق و حال”. البته من نیک می دانم که بی حضور من زندگی آن دنیا برایت نفرین ابدی خواهد بود، ولیکن ابراز این احساس در ملاء عام موجبات شادی روح ما را فراهم می کند. لذا از تو تقاضا دارم تا در مراسم تشییع پیکر مطهر من مناسک گیس کشی، خاک بر سر ریزی و کوبیدن سر بر سنگ قبر را با خلوص هر چه تمامتر انجام دهی. احتیاط واجب آنست که این مناسک تا چهل روز پس از ارتحال ما دنبال شود.

استایل، استایل، استایل. تو را به شدت و حدت توصیه می کنم به حفظ استایل و فشن اورژینال خودت. من به شما اطمینان می دهم که استایل و فشن فعلی تان از فرق سر تا ناخن پا، مهر استاندارد ایزو-یونیک ما را در پای خود دارد. تا اطلاع ثانوی رنگ خرمایی موهایت را حفظ کن و به هنگام مشرف شدن به مزار من، آن کت تِرنج قهوه ایت را بر تن کن و ربان مشکی ات را به موهایت ببند و خودت را با ادکلن مادامویزل عطرآگین کن، چه بسا که ما نیز مشک فشان و با سلام و درود و کمپلیمنت از لحد برخاسته و ماچی مبسوط از شما ستاندیم.

در پایان تو را از از چاقی، افسردگی و تماس با مگس ها و آدمهای شاعرپیشه بر حذر می دارم و به لبخند، حرکات موزون و توسل به شوالیه موسیقی زمان محسن نامجو (ناز-باد-نفسه) توصیه می کنم. کلاس رقص، طالع بینی و کاراته ات را هیچگاه ترک نکن که به گواهی اساطیر، زن معجونی است از طنازی، راز و نونچاکو!

آدرس ایمیل جدیدم را برایت می فرستم. در اسرع وقت با خدا و حوریان سکسی بهشتی یک عکس دلبرانه می گیرم و برایت می فرستم. لطفا عکس های جدیدم را در فیس بوک آپلود کن تا دوستان مومن مان را از شوق ایمان لبریز کند و دوستان کافرمان را برای پیوستن به ما تشویق نماید. جیگر شما به عاریت نزد ما محفوظ می ماند تا زمانی که در کنار حوض کوثر به آغوش ما بازگردی. آمین!

این وصیت نامه با قلبی ناآرام و روحی لرزان به قلم مبارک حضرتمان مرقوم گشته و با خون و خونابه امضا شد.

سفر به ونکوور واسم مثل یک تکلیف شرعی شده بود که به حول و قوه الهی بالاخره بعد از سه سال تونستم اون رو ادا کنم! اون همکلاسیهای بیعاری که از شدت نبود امکانات با کوکتل پنیرهای “سگ پز” روزگار می گذروندند و بزرگترین خلاف سیاسی شون شرکت در تریبون آزاد نوباوگان دوم خردادی بود و مهمترین تفریحشون دراز کشیدن نیمروزی روی چمن های روبروی دانشکده کامپیوتر بود و بزرگترین شیطنشون finger گرفتن از دختر موردعلاقه شون یا چت کردن با یه آی دی ناشناس از روی اون ترمینالهای VAX مادرمرده بود، شاید در اون زمان حتی توی خواب هم تصور نمی کردند بعد از این همه مدت دوباره و فرسنگها دورتر توی یه گوشه دنیا دور هم جمع بشند. می شد خیال کرد که از یه خواب صبوحی بلند شدی و می بینی که به یه جغرافیا و دوره تاریخی جدید پرتاب شدی. اون هم برای هم ورودیهای ما که رفتن به Abroad واسه ادامه تحصیل در بهترین حالت کسب یک تجربه جدید و عمدتا همراه شدن با یه موج بود تا یک برنامه از پیش فکر شده برای فرار از آینده نامعلوم آن مملکت (شبیه به چیزی که در بین نسل جدید مد شده). با وجودیکه هیچ کس از انتخابی که کرده بود پشیمان نبود، داشتیم فکر می کردیم مگر ما چه انتظاری از زندگی داشتیم و یا این مملکت چه به ما عطا کرده که در مملکت خودمان دست نیافتنی می نمود که کم کم حس کردیم به وادی سوالهای بدیهی وارد شدیم که از قضا جوابهای بدیهی دارند و تنها راه فرار از افسردگی حاصله فکر کردن به آینده است و اینکه چه کنیم تا همدیگر را بیشتر ببینیم!
ونکوور رو نه فقط به خاطر اینکه بعضی از بهترین دوستای دوران دانشگاهم اونجا هستند، بلکه بخاطر تنوع نژادی جمعیتش، زنده بودن شهر و خیابونها و طبیعت بی نظیرش دوست داشتم. در پایان لازم می دونم از آب و هوا و ابرهای مهمان نواز آسمان ونکوور که در طول این چند روز تقوی پیشه نمودند، صمیمانه تشکر کرده و بر خالق همه چشمهای خرمایی رنگ دنیا سلام و درود بفرستم!