Maketo's shared items in Google Reader

Kолку УДБ-а беше нашата судба (4) Зошто ОЗН-а ја уби Чесноска

2010-12-14T23:17:40Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 14 декември 2010(МИМ)
Во јули 1945 година ОЗН-а ја ликвидира прилепчанката Панде Чесноска, која работеше во истата служба и имаше чин поручник. Директни егзекутори беа Злате Билјановски и Мито Мицајков. Целата вистина за злосторот се дозна летото 1990 година кога возачот Љупчо Покрајчев – Чкало, реши јавно да каже дека неа ја убиле двајцата високи раководители на ОЗН-а кај месноста Буковиќ на патот Гостивар – Кичево.

Билјановски и Мицајков на 12 јули тргнале на службен пат од Скопје за Кичево. Со нив ја повеле и Чесноска, иако таа никогаш дотогаш не одела на терен. Откако го поминале преминот Стража и почнале да се спуштаат на надолнината кон Зајас им се дупнала гума. Покрајчев слегол од џипот и забележал расфрлени клинци на патот со кои ги потковуваат коњите. Тогаш Мицајков му рекол дека тие ќе прошетаат надолу додека тој ја залепи гумата.

„Јас немав што да правам. Ми беше сомнително зошто ме оставија сам, а ми беше страв да не ме фатат балистите. Тргнав кон завојот и гледам Мицајков и Билјановски, еден од една друг од другата страна, Панде ја зеле во средина и ја носат кавалерски. Потоа Билјановски се трга десно. Мицајков остана поназад, го извади пиштолот и од зад грб пукна во неа. Панде паѓаше, но ја прифати Злате и ја однесе на крајот, на работ од патот. Тука ја легна. Слушнав повеќе пукотници. Страшно се уплашив од глетката. Сакав да ги убијам, но помислив на децата и жената. Во ОЗН-а ќе знаеја дека јас сум ги ликвидирал, а не балистите. Решив да не интервенирам, се правев како ништо да не видов. Ете ова ми тежеше на душата. Цели 45 години сакав да ја кажам вистината за Панде Чесноска“, ќе му се исповеда Покрајчев на новинарот Драги Башевски, чие искажување го објави весникот „Нова Македонија“ во август 1990 година.

ОЗН-а тогаш ќе соопшти официјално дека Панде Чесноска патувала со двајца офицери на ОЗН-а, службено од Скопје за Кичево. Попладнето, околу 15 часот се случил дефект на возилото. Додека возачот го поправал, Чесноска и двајцата сопатници малку се оддалечиле од него, но неочекувано наишле на балистичка заседа. Таа била на бришан простор и ја погодил еден од првите куршуми. Наместо останала мртва. Погребана е наредниот ден во Прилеп.

Наредното утро по ликвидацијата на Чесноска непознато момче донело телеграма со која се известувало семејството дека нивната Панде загинала кај Зајас, а подоцна бил донесен и ковчегот со неа.

„Веста не покоси, јас бев бремена, тешко ја поднесов смртта на Панде, така беше со сите дома, не можевме да ја преболеме. Ни ја донесоа со кола од Скопје, во присуство на Пецо Ивановски – Тиквар. Беше ставена во сандак -ковчег затворен, не ни дозволија да го отвориме за последен пат да ја видиме. Меѓутоа, нашата желба беше поголема од наредбата, вечерта во 1 часот по полноќ го отворивме ковчегот. Внатре беше Панде, убаво облечена, исчешлана, мислиш дека спие. Кај неа најдовме 50.000 лева, рачен часовник што го добила од Америка од двете тетки како поздрав за победата, прстен дијамант, спомен од свекрва ми и едно пенкало во џебот, а чевлите што ги носеше беа нови, неносени“, ќе му изјави нејзината снаа Панда Илиеска – Чесноска на новинарот Башески.

Чесноска ја испратиле со сите почести, со говори. Перо Ивановски – Тиквар не можел да зборува потресен од случајот, паднал во несвест. Цел Прилеп дошол да ја испрати, единствено не дошле нејзините убијци, Злате Билјановски и Мито Мицајков. Роднините уште тогаш насетувале дека таа е ликвидирана, но не смееле да зборуваат. „Верував дека не е убиена од балистите, само тоа можам да го кажам. Мислев дека беше ликвидирана од причини што на погребот не дојдоа тие што беа со неа да кажат како Панде загина“, додава нејзината снаа.

Во тоа дека ја ликвидирала ОЗН-а се увериле кога очевидец на убиството им раскажал за трагичниот крај на Панде.

„Еден другар на татко ми Ѓорѓи Илиески, се вика Миха Зику, бил овчар во Зајас, уште тогаш му има кажувано: ‘Ѓорѓи ми лежи на душава и сакам да ти кажам што сум видел за девојката што ја убија овде. Таа и’ била золва на ќерка ти. Тој ден покрај мене помина џип, а во него беа четири луѓе. Шоферот, една женска и двајца мажи кои седеа назад. Кога минаа се прашав:Бре мајката и жените добија власт!? Дури го реков тоа слушнав истрел. Немаше борба со балистите. Веднаш потоа се врати џипот со тројца луѓе, ја немаше жената. Си реков: Што е мајката, да не ја отепаа? Тргнав да одам и да видам, но на 50 метри се премислив. Џипот се врати со еден камион војници. Јас стоев потпрен со крликот и никој не ме забележа. Ја кренаа жената и си заминаа. Таа била меѓу два камења, како што ја фрлиле, тоа го видов после, откако сите си отидоа...“

За убиството истиот ден дознал и прилепчанецот Крсте Митрески – Господ. Возачот Покрајчев на сите кои ќе го прашале им велел дека е убиена од балистите, единствено на Господ му ја кажал вистината. Дента кога ја ликвидирале Митрески командувал со единицата што го чистела теренот од балистите во Кичевско и стасал веднаш на самото место. „Кога ме виде Чкало со рака ми покажа кон Злате и Мицајков, ми даде на знаење дека е ликвидирана од нив, не од балистите... Тој ден не наидовме на балисти. Ако имаше, ќе ги најдевме зашто вршевме фронтален претрес и имавме поставено заседи и ситуацијата ја имавме по контрола“, објаснува Митрески.

Причините зошто е ликвидирана Чесноска никој не ги кажа јавно, ниту пак Злате Билјановски и Мито Мицајков ги демантираа тврдењата на Чкало за злосторот што го извршиле. Во времето кога за тоа пишуваше „Нова Македонија“ тие се’ уште беа живи. Чкало вели дека многу подоцна по нејзиното убиство слушнал од поединци дека ја ликвидирале поради тоа што наводно била англиски шпион. Тој во тоа не верувал. Според него, таа била вистински комунист, многу добро ја познавал и често ја возел со колата.

„Панде Чесноска беше многу убава жена, внесе љубомора кај сите што работеа во ОЗН-а. Кога ќе излезеше од работа да си оди дома, така беше убаво облечена и стегната во униформата народот подзастануваше да ја гледа. Беше прекрасна и го свртуваше вниманието на луѓето“, раскажува тој.

И убиството на Панде Чесноска, како и ликвидацијата на Лена Стојческа најверојатно го наредил Цветко Узуноски – Абас, кој во тоа време бил првиот човек на ОЗН-а. На ваквата констатација упатуваат неколку факти. Прво, Чкало тврди дека Билјановски и Мицајков пред да тргнат за Кичево излегле од канцеларијата на Абас. Второ, сценариото за наводната ликвидација на Чесноска дека налетале на балистичка заседа наликува на она што тој му го предлагал да го каже Ванчо Бурзевски откако тајно ќе ја ликвидира Стојческа, дека налетале на заседа на Германците. И, трето, во документите што Колишевски ги сочувал за Абас и кои беа под ембарго десет години, се наоѓаат исечоци од „Нова Македонија“ во кои се објавени сведочењата за ликвидацијата на Чесноска, што значи дека и Колишевски сметал дека неговиот баџанак дал налог да се убие.

Која е Панде Чесноска? Д-р Павле Митрески пишува дека таа била член на СКОЈ и КПЈ од пред војната. „И покрај тоа што Чесноска била ќерка на богато и видно семејство од Прилеп, таа уште од раната младост се определила за револуционерното дело, за борбата на македонскиот народ, за ослободување и за создавање сопствена национална држава. Пред војната се дружела со прогресивните младинци од Прилеп, а најмногу соработувала со народниот херој Кире Гаврилоски – Јане. Нивното зближување постепено ќе прерасне во вистинска љубов“, пишува д-р Митрески.

Есента 1943 година Чесноска била испратена во редовите на партизанските единици кои тогаш се наоѓале на ослободената територија на Дебарца. Во Бирото на Вториот обласен комитет останала се’ до 5 декември 1943 година кога партизанските единици се повлекле за Егејска Македонија. Вториот обласен комитет заминал за Битола, а Чесноска била испратена за Охрид. Нејзе, најверојатно, и била дадена задача да ја пренесе архивата. Таа во Охрид се сместила во куќата на Никола Михајлов Камнаровски, кого го познавала од порано. Тој пред војната работел како келнер во кафеаната на нејзиниот стрико во Прилеп. Меѓутоа, ќе биде предадена и уапсена и подоцна однесена во битолскиот затвор. Заедно со други партизани ќе побегне од затворот и повторно ќе се вклучи во движењето.

(Продолжува)

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20880

Kолку УДБ-а беше нашата судба (2) Прислушуван и Јосип Броз Тито

2010-12-14T23:16:45Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 11 декември 2010 (МИМ)
Која била УДБ-а што ги создала илјадниците досиеја? Како функционирала таа? Зошто црните петна од нашето поблиско минато се поврзуваат токму со неа?

По војната, најпрво била создадена ОЗН-а (Одделение за заштита на народот) а во 1946 година по нејзината реорганизација се преименувала во УДБ-а (Управа за државна безбедност).

Функционирала на сличен принцип како и советската служба за безбедност КГБ. Се состоела од четири главни отсеци: внатрешни непријатели, емиграција, странски тајни служби и техника за следење и прислушување. Во првите повоени години, главно, се занимавала со елиминација на непријателите на новата власт, кои соработувале со окупаторите. Од 1948 година нејзина главна задача била пресметка со „внатрешниот непријател“, пред се’, со комунистите за кои се сомневало дека ја поддржуваат Резолуцијата на Информбирото.

Првата половина на шеесеттите години од минатиот век УДБ-а станала толку моќна така што го загрозувала и самиот Јосип Броз Тито. Тогаш бил сменет Александар Ранковиќ поради познатата афера со прислушување на маршалот. Истовремено била извршена голема чистка и смена на нејзиното комплетно раководство. По реорганизацијата, ќе добие ново име - Служба за државна безбедност (СДБ), но за народот и натаму ќе си остане УДБ-а. Две години по падот на Ранковиќ, таа ќе биде федерализирана и секоја република формирала сопствена служба за безбедност.

И по реорганизацијата, СДБ продолжила со ликвидации, пред се’, на противниците во странство. Емиграцијата, особено усташката, била најагресивна и напаѓала се’ што имало врска со Југославија. Тогаш агентите на УДБ-а и екстремната емиграција започнале вистинска војна во многу западноевропски и прекуокеански држави при што имало многу жртви.

Се тврди дека емиграцијата во периодот од 1945 до 1985 година извршила околу 700 терористички напади на разни југословенски дипломатски и други претставништва. На 7 април 1971 година од усташки терористи смртно беше ранет југословенскиот амбасадор во Стокхолм, Владимир Роловиќ. Атентаторите Миро Барешиќ и Анѓелко Брајовиќ беа фатени и осудени во Шведска. Барешиќ за време на војната во Југославија бил доброволец во хрватската војска. Загинал под неразјаснети околности. Се претпоставува дека го ликвидирале луѓе на поранешна УДБ-а.

Напад на југословенски дипломати има извршено и македонски емигрант од Велес, кој ги ранил конзулот и еден службеник во конзулатот во Гетеборг. Во тоа време настрада и македонскиот дипломат Благоја Анакиевски. Работеше како прв секретар на југословенската амбасада во Брисел, а тешко го рани Албанец, по што остана траен инвалид.

На 20 јуни 1972 година во Југославија влезе група од 19 екстремни хрватски емигранти, која стаса до централна Босна. Тогаш беа ангажирани огромни сили за нивно ликвидирање. Притоа загинаа 15 полицајци и 1 цивил. Десетмина терористи беа убиени, а деветмина фатени и судени на смрт.

УДБ-а жестоко ќе возврати на нападите. Од 1945 до 1990 година нејзини агенти ликвидирале осумдесетина емигранти. Имало и 24 неуспешни атентати и осум грабнувања со смртни последици и ранувања. Меѓу убиените, најбројни биле Хрвати. Од македонските емигранти, убиен е Благој Шамбевски. Меѓутоа, нема сигурни докази дека убиството го извршила УДБ-а. Подоцна е грабнат Драган Богдановски и потоа тајно суден во Скопје.

Луѓе што работеле во Службата за безбесност велат дека таа морала да презема се’ за да ја заштити заедничката држава и дејствувала според истите принципи што ги користеле и ги користат државните служби за безбедност во светот. Наспроти тоа, постојат мислења дека нејзини агенти ги злоупотребувале овластувањата. Врховниот суд на Словенија, на пример, ја прогласи УДБ-а за злосторничка организација, затоа што таа не само што се занимавала со разузнавачка дејност, туку организирала разни криминални активности, па дури конструирала и кривични дела, фабрикувала или подметнувала обвинувачки докази за политички противници на системот.

Помошникот на шефот на УДБ-а за Словенија, Алберт Светина, во книгата „Од ослободителна борба до бандитизам“ пишува дека службата се занимавала и со криминални работи. Доколку на некои луѓе на ОЗНА или на членовите на ЦК им се допаднел некој стан или куќа, ќе ги запоседнеле, а сопствениците ако се противеле ќе ги сместеле зад решетки. За некој да стане член на УДБА, најважен критериум бил да е вистински комунист и да е подготвен да го ликвидира непријателот. „Не на фронт со оружје, туку во својата околина или каде било на друго место. Удбаши станувале обични луѓе, но подготвени да убијат, без разлика дали се работи за роднина“, пишува тој. Според него, удбаш бил човек без душа, подготвен да направи се’ што ќе побара УДБ-а. Поради тоа, во своите редови прибирала убијци. Така ОЗН-а (подоцна УДБ-а) станала банда на убијци, натопени со болшевизам и сталинистичка бездушност. „Удбашкиот систем, по углед на советскиот, беше построг и понечовечки од гестаповскиот. Удбашите се делеа на разузнавачи и ликвидатори. Едните не смееја да знаат за другите“, открива Светина многу тајни на УДБ-а.

Состојбите во Македонија по ништо не се разликувале од словенечките. Сите служби на бившите југословенски републики работеле според ист терк. Првите години по војната и македонските удбаши, вовеле страховладение. Има многу примери кои го илустритраат тоа. Имало многу апсења на недолжни граѓани, дури и ликвидации без судења. Не само тогаш кога се пресметувале со соработниците на окупаторот, туку и подоцна, кога им ги земале имотите на побогатите за време на колективицазијата и Резолуцијата на ИБ. Многу семејства и ден денес не знаат во која дупка се фрлени телата на нивните стопани откако биле одведувани од УДБ-а.

Голема била моќта на удбашите. Неоспорно е дека меѓу нив имало и чесни луѓе, но и такви кои правеле што сакале. На пример, ако на некој од нив му се допаднела нечија сопруга, сестра или снаа ќе направел се’ за да ја има. Ги уценувал на разни начини, ги доведувал во ситуација да го молат за да го спасат најблискиот, а единствен услов бил да спијат со него. Во Штип некој удбаш ја силувал жената на осуденик за обединета Македонија во присуство на неговите деца. Карактеристичен е еден друг случај со една убава вдовица на паднат борец од охридско село. Удбашите ја повикувале во селскиот дом навечер „загрижени“ за неа некој да не ја малтретира. За да не биде сама со себе, го земала и свекорот. Тој ја чекал надвор, а тие внатре се изживувале со неа. Постарите беровци се сеќаваат на еден делчевски моќник, кој стаса до највисоките врвови на власта, користејќи ја удбашката моќ ги присилувал средношколките од беровската гимназија да спијат со него.

За да дојде до информација за „непријателот“, УДБ-а користела разни методи и средства. Меѓу другото, во семејствата уфрлала луѓе за да шпионираат. Најчесто ги женеле со ќерки или сестри на жртвите или, пак, ги присилувале зетовите да станат кодоши. Може ли човек да го замисли животот на семејство, кое на масата на која се појадува, се руча или се вечера, седи кодош, кој ти го брои секој залак и ти го мери секој збор. Слушнав најмалку за десетина примери, но имињата на тие што биле следени и на нивните зетовци шпиони не треба да се споменуваат, зашто за таквите валкани игри на УДБ-а не треба да знаат нивните потомци.

Има случаи УДБ-а на тие што ги следела да им местат жени или, пак, на на нивните сопруги да им подметнуваат љубовници за да ги кодошат. За шпионирање биле ангажирани и ученици. Еден професор ни раскажа како ученик гордо му се пофалил: „Молчи професоре, голема работа свршив за државава“. А каква работа свршил?! Предал негови сооченици кои говореле за обединета Македонија.

Од сите што биле судени за Македонија најмалку половината од нив станале соработници на УДБ-а, а од информбировците никој не можел да го напушти Голи Оток ако не потпишел дека ќе соработува со неа. Има еден карактеристичен случај од Битола за соработник на УДБ-а. За време на војната неговиот татко бил со окупаторот за што бил стрелан, а тој осуден на смрт, а подоцна казната му била заменета со 20-годишен затвор. По излегувањето на слобода станал соработник на УДБ-а. Кога се отворија досиејата се дозна дека ги шпионирал најпознатите вмровци во Битола.

Во првите години по војната, криминалот и политиката биле ставени во ист кош. Тогаш ОЗН-а на селаните им го земала опиумот од афионот и го продавала во странство како што сега се продава дрогата, а од парите купувале лекови. Меѓутоа, селаните за својот труд не добивале ни скршена пара, а ако се побунеле, завршувале во затвор.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20839

Магичните игри во Секирник ја негуваат традицијата на русалиите

2010-12-14T23:16:16Z

Скопје, 23 ноември 2010 (МИМ)
Мавтање во воздухот со кал’чки, удар на тапан, движења координирани до совршенство. Тоа се магичните игри на русалиите од село Секирник струмичко.Ја претставуваат традицијата долга повеќе од 50 векови.

Мисијата на русалиите со текот на времето го измешала паганското со христијанското.

Па така борбата со злите духови, вештерки и караконџули преминала во заштита на народот и промовирање на христијанството. Тоа биле внимателно одбрани воини, кои морале да полагаат одредени тестови пред да стапат во редот на русалии. Се заколнувале на верност и за време на дванаесетте некрстени денови почитувале свои закони, а особено заветот на молк.

Средбата на две русалиски групи значела борба до крв, зашто русалиите не знаеле дали станува збор за живи луѓе или духови преоблечени во русалии. Молкум се бореле до смрт. Мртвите се закопувале на местото на борбата, а гробовите се означувале со големи камења. Без име, ни датум, се заборавале како никогаш да не постоеле. Таков бил законот на русалиите.

Според кажувањата русалиски гробишта имало во атарот на селото Муртино, но најстарите жители на селото никогаш не слушнале за нив. Сведочат за постоење на десетина огромни камења кои биле обележја на непознати гробови. Се наоѓале во непосредна близина на сегашните селски гробишта.Но за жал повеќе не постојат.

80 годишниот Алекса Ѓорѓев од Муртино лично ги вадел камењата од непознатите гробишта.

И неговиот соселанец Димитар Гаврилов ги памети гробиштата. Предците раскажувале дека се гробови на големи луѓе.

Цариградскиот весник од 1846 година објавил текст за жртви при русалиска борба. Оттогаш наваму русалиите се борат само низ игра. Последниот русалија во струмичко е Киро Наков. Почина пред неколку дена на 97- на возраст.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20561

ПАЃА ФАМАТА ЗА НАЈУБАВИОТ ПРИРОДЕН РЕЗЕРВАТ ВО МАКЕДОНИЈА Раул Кастро и Сваровски ловат дивеч во Јасен

2010-12-14T23:15:49Z

Скопје, 22 ноември 2010 (МИМ)

Подземни километарски ходници, работни канцеларии, спални соби, кујни, складишта за храна, штаб за воени операции, се само дел од објектите за кои изминативе години се зборуваше дека се наоѓаат во природниот резерват "Јасен", што се наоѓа во Поречието, во централниот дел на Македонија. Ниту една влада досега не објасни зошто Јасен" е најстрого забранет за сите, освен за бизнис и политички елити што ги посетуваат богатите ловишта.

Сегашното раководство на јавното претпријатие "Јасен", кое стопанисува со резерватот, вели дека се урива фамата која го покриваше ова преубаво место, речиси недопрено од човечка рака. Ние влеговме и се уверивме дека Јасен" повеќе не е забранет за јавноста, туку дека може да го посети секој добронамерник, но само во организирана група.

ЈАСЕН ОТВОРЕН ЗА ПОСЕТИ

Резерватот е тежок за посетување од неколку причини. Според Законот за заштита на природата во него има определено зони од посебно значење за одбраната на РМ. Не навлегувам за причините зошто така бил заштитуван Јасен", тоа се веќе некои историски и политички причини. Ние сме сега во ова време и гледаме напред. Сакаме оваа и ваква заштитена природа да ја развиваме. Сакаме тука да донесеме туристи кои ќе уживаат во неа, сакаме да не ја нарушиме рамнотежата - балансот на работите кои се одвиваат во природата. Само сакаме да бидеме сведоци за да ги евидентираме тие работи преку фотоапарат и преку наши прошетки, но секако организирани - вели директорот на ЈП "Јасен", Михаил Малахов.

Тој вели дека преку проектот "Туристичко лето" на Град Скопје, овозможени се туристички посети од над 1.000 посетители во Јасен" за некоја смешна сума од 5 евра која вклучува автобуски превоз од Скопје до Јасен" и назад, потоа прошетка со водич по патеките кои се обележани за таа намена, собирање на диви шумски плодови, ручек кој вклучува органска храна.

- Оној кој сака да ужива во Јасен" може да дојде, но само на организиран начин. Не можеме да ја прифатиме одговорноста да дозволиме поединци сами да истражуваат низ Јасен", доколку самите не се за тоа обучени или не ни докажат дека се обучени за тоа. Ние мора на секој посетител, а подобро на група посетители, да им обезбедиме водич - нагласува Малахов.

ЈАСЕН ПОГОЛЕМ ОД ПЕЛИСТЕР

Јасен" е распослан на површина од 320 квадратни километри или 2.000 хектари, што е два пати повеќе од националниот парк Пелистер". Во него живее најдобриот, најчистиот и најмногубројниот дивеч во РМ (дивата планинска дивокоза, дивата свиња, муфлонот, горскиот елен, лопатарот, еленот, срна, мечка, лисица, волк, рис). Нив ги ловат домашни политичари и странски бизнисмени и дипломати.

- Многумина од нашите посетители сметаат дека "Јасен" има огромен број дивеч за отстрел. Во последните три години е дозволен отсрел од 22 до 27 дивокози. Тоа е на ниво на едно обично ловиште кое е под концесија. Во последните години во претходните раководства, непријатно е што кажувам, но така е, дивечот во Јасен" е во голема залиха. Неговата трофејна дејност е намалена, така што моравме во последните три години да вложиме огромни средства за исхрана, за создавање мир и услови на негов понатамошен развој. Денеска сме сведоци дека сме успеале во тоа, за што сме многу горди, има признанија за тоа секаде во светот. Стануваме мека за големите тур-оператори на кои главна дејност им е ловниот туризам, бидејќи исклучиво преку ловни тур-оператори во "Јасен" можат да дојдат ловци. Со ловните тур-оператори на почетокот на ловната сезона договараме и потпишуваме аранжмани за следната година. Значи, ние во 2011 година сме комплетно откупени и резервирани. Во 2012 година дури сме подготвени да потпишуваме нови договори - вели Малахов.

Цените за отстрел на дивеч во "Јасен" се доста високи. Или се во рамките на најскапите во светот. Тоа е така, вели Малахов, бидејќи и услугите кои тука ги даваат, се врвни.

- Со оглед на клиентелата и луѓето кои доаѓаат, кои инсистираат на нивната приватност, се работи за монарси, претседатели на влади, за големи босови во светот на бизнисот, тие сакаат едноставно да бидат покриени. И ние таа нивна желба ја почитуваме. И претседателот на Куба, Раул Кастро беше наш гостин во "Јасен". Пред еден месец имаше голема дебата во Куба, и имаше големи блогови и прашања низ кубанскиот дневен печат зошто Раул Кастро троши народни пари за лов во една Македонија, за која сам признал дека била негова ловечка дестинација - вели Малахов.

Пред неполни три години гостин на "Јасен" бил Даниел Сваровски, кој е исто така, голем љубител на ловот и е голем ловец.

- Тој беше тука на лов во "Јасен" и задоволен си отиде. Оттогаш е чест наш гостин. Интересно е што колку нашите клиенти се побогати, толку се тие поскромни и нивните барања се поскромни. На пример, има два милијардери од Русија, кои не сакаа да преспијат во нашите куќички кои се наменети за тоа. Сакаа да преспијат под отворено небо, да јадат со раце, едноставно сами да си изградат засолниште. Значи, зборувам за една посебна група луѓе, авантуристи, кои се посебно заинтересирани за "Јасен", кои повеќе сакаат да уживаат во природата со сите нејзини предности, опасности и предизвици, отколку во самиот лов и отстрел на животните - потенцира Малахов.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20549

Једикуле ја крие тајната за браќата Миладиновци

2010-12-14T23:15:17Z

Бранко Ѓорѓевски

Скопје, 15 ноември 2010 (МИМ)
Занданата Једикуле во стариот центар на Истанбул, најверојатно, е место од кое треба да почне потрагата по останките на македонските преродбеници, струшките браќа Константин и Димитар Миладинови, која ја иницира Друштвото на писатели на Македонија. Овој затвор, чие име во превод значи Седум кули, кој сега е дел од истоимената тврдина прогласена за културно-историски споменик, во периодот од 15-ти па речиси до крајот на 19 век, практично бил главен затвор во тогашната Отоманска Империја.

Тој со својата големина овозможувал во него да се затвораат осуденици од речиси сите делови на царството. Затоа, голема веројатност била токму зад неговите ѕидини во 1862 година да биле затворени прво Димитар, а потоа и неговиот брат Константин, кои потоа во размак од само пет дена, од 18 до 23 јануари, починале во нивните ќелии. Биле обвинети дека се „руски шпиони“, кои работеле против интересите на Империјата.

Затоа, за да се почне каква и да е потрага по нив потребно е прво да се прочешла архивата, која била водена за овој затвор и во која сигурно има податоци за основоположниците на македонската поезија во 19 век. Проблемот што се поставува е што голем дел од оваа архива е што, иако постои како документација во државниот Османлиски архив, се’ уште е необработен за да се утврди што точно содржи.

Ваква претпоставка изнесуваа дел од македонските историчари, по иницијативата на македонските писатели, кои побараа достоинствено да се зачува споменот на браќата, кои оставија длабока трага во македонската книжевност.

Историчарот и публицист Исмет Кочан, кој петнаесетина години престојуваше во Истанбул и како новинар-дописник на повеќе медиуми, истакнува дека Миладинови најверојатно биле затворени во овој затвор бидејќи другите два, кои во тој период постоеле во Истанбул, имале поинаква намена. Кочан неодамна магистрира на Катедрата по историја на скопскиот Филозофски факултет на тема „Битка за Македонија - Турската историографија за Балканските војни“, во која првпат се претставени многу оригинални документи од турските архиви од кои се гледа како тогашната турска држава ги доживеала двете војни.

- Од она што недвосмислено се знае, во клучната, 1862 година, која го означува крајот на браќата, во Истанбул функционирале неколку важни затвори. Тоа се, во прв ред, занданите Једикуле, затворот во квартот Кад’рга и затворот во зградата на Мехтерхане, кој се наоѓа на Еминону. Ни еден од нив денес не функционира како затвор, бидејќи одамна се претворени во музеи и други културни институции и сите се наоѓаат во најстарото јадро на Истанбул - објаснува Исмет Кочан.

Според него, од овој список би требало да отпадне затворот во Кад’рга, зашто историјата на стариот Истанбул го спомнува како француски затвор. Тоа било време кога Турција на големите западни земји им овозможувала различни привилегии поради своја лоша економска состојба. Така, почнувајќи од 1800 година на Франција и’ е овозможено да го изгради овој затвор во кој казните во Турција ги издржувале француските поданици, кои претходно го осудиле француските судови. Со тоа не постоела никаква можност браќата Миладиновци да биле затворени во Кад’рга, бидејќи биле османлиски поданици. Другиот затвор, Мехтерхане, се споменува како еден од најзначајните истанбулски затвори и како таков функционирал до крајот на 19 век. Бил сместен во зградата што некогаш била составен дел од некогашниот сарај на Ибрахим-паша, кој од 1520 година, 13 години му бил прв везир на најголемиот османлиски владетел - Сулејман Величествениот. Но, според Кочан, иако станува збор за значаен затвор, за него се знае дека немал највисок ранг и малку е веројатно дека браќата можеле да бидат сместени во затвор од околиски ранг, бидејќи официјално имале престој во сосема друг вилает.

- Затворот Једикуле, кој го употребувале уште и Византијците, се наоѓа во комплексот на старите тврдини што го опкружувале Цариград и имал ранг на државен затвор во кој престојувале најтешки осуденици од сите делови на империјата. Во текот на неговото четиривековното егзистирање во него биле затворани многу познати личности и странски државјани, меѓу кои и благородници и принцови. Со оглед дека овој затвор немал провинциски карактер, а браќата Миладиновци доаѓале од Румелија, голема е веројатноста дека во списокот со познатите имиња би можело да се додадат и имињата на Константин и Димитар. Меѓутоа, ова се само претпоставки, кои би требало да се потврдат или отфрлат - потенцира Кочан.

Тој додава дека при своите истражувања открил и над десет документи напишани на старотурски јазик со арапско писмо, кои се однесуваат на Јане Сандански и кои досега не се објавени во Македонија. Историчарот Драган Ѓорѓиев од Институтот за национална историја, кој е специјалист за периодот на Отоманската Империја, смета дека во тамошните архиви сигурно има траги за струшките браќа.

- Досега, при моите истражувања во турските архиви не сум нашол документи поврзани со нив. Но, таму има големи количества документи, кои се’ уште не се обработени и за кои не се знае што содржат. Најбитно е претходно да се утврди во која документација да се бара. Односно, да се определи дали во архивите на тогашниот ресор за внатрешни работи или за правда. Некаков документ мора да има бидејќи нивната администрација беше мошне ревносна во однос на евиденцијата, па и на затворската. Мора да има документ во кој пишува кога биле затворени и кога починале - укажува Ѓорѓиев.

Пребарувањата треба да го опфатат и тогашниот отомански одел за надворешни работи, Хариџие Незарети, во кои сигурно се зачувани дописите од руски и британски дипломати, кои реагирале по затворањето на браќата.

Писателот Георги Сталев во својот труд посветен на браќата Миладиновци ја изнесе претпоставка дека тие во затворот починале од тифус, но посочува и дека постои претпоставка оти биле отруени со јаглеродмоноксид.

Вдовицата на Димитар Миладинов, Митра, пет години по нивната смрт приредила симболичен погреб за двајцата браќа во Струга со процесија што носела трон и ковчег, во кој се наоѓале алиштата на починатите.

Поетот Веле Смилевски, секретар на ДПМ, објаснувајќи ја иницијативата, рече дека траги мора да постојат.

- Можно е посмртните останки да бидат некаде, но не е можно да не бидат никаде. Можно е гробот да биде некаде, но не е можно да не биде никаде - рече тој.

ПОТРАГА И ПО МАСОВНАТА ГРОБНИЦА

Историчарите укажуваат дека потешкиот дел ќе претставува откривањето на гробницата во која се погребани останките на браќата. Во архивите на истанбулската зандана можно е да постојат податоци за тоа каде се погребувале починатите затвореници. Инаку, просторот околу сегашните остатоци на Једикуле е зачуван како зелени површини. Меѓутоа, дилемата е дали починатите воопшто биле погребувани во близина на тврдината.

- Голема е веројатноста тие да биле погребувани во масовни гробници, без посебни ознаки. Тоа ќе претставува голема тешкотија, но секако се почнува со откривањето на трагите во архивите. Проблем ќе биде ако се погребани подалеку од затворот, бидејќи во последниот еден и пол век, а особено во последните неколку децении Истанбул доживеа големо проширување, и можно е гробиштата да се прекопани - истакнува Исмет Кочан.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20438

Македонско-бугарски историски контроверзии (23) Македонци меѓу највлијателните Бугари

2010-12-14T23:14:50Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 05 ноември 2010 (МИМ)
Во книгата на стоте највлијателни личности во бугарската историја што излезе од печат пред десетина години се најдоа и дваесетина родени на македонските простори. Раководејќи се од познатата бугарска теза „се’ што е македонско е и бугарско“, историчарите Андреј Пантев и Борислав Гаврилов, меѓу своите великани сместија и такви македонски имиња што по силата на околностите на еден или на друг начин имале врска со Бугарија. Некои со право се нашле на елитниот список на големите Бугари, зашто се бореле за бугарската кауза, но меѓу нив се ставени и имиња на кои трајна определба им била Македонија и нејзиното ослободување.

Според нивните критериуми, на високото 16. место се најдоа македонските преродбеници, браќата Миладиновци. Прогласувајќи ги нашите стружани за Бугари, тие сметаат дека животот и дејноста на Миладиновци треба да бидат оценети како една од „најсилните лични пројави на бугарската волја за ново народно битие и да се поставуваат во низата големи дела од бугарската преродба“.

„Сме свикнале да ги прифаќаме заедно зашто низ целиот живот водат борба рамо до рамо за утврдување на бугарската народност и на бугарскиот јазик“, пишуваат Пантев и Гаврилов, нагласувајќи дека заслугата на Миладиновци е во нивната апостолска дејност среде застрашената Македонија од бранот на елинизмот. Со Зборникот на народни песни што ги собирале браќата во македонските предели - Струшко, Охридско, Битолско, Прилепско, Дебарско, Струмичко, Кукушко, Воденско, Костурско... започнале нова етапа во истражувањето на бугарската народна култура. „Трагичната судбина на браќата Миладиновци ги наредува среде страдалниците на бугарштината во Македонија. Тие се едни од првите што масовно и основано се зафаќаат со заштита на бугарската кауза во Македонија и стануваат нејзини први маченици“, заклучуваат Пантиев и Гаврилов.

Цар Самоил се наоѓа на 14. место, две места повисоко од нив. За него велат дека бил најважната алка во врската на југозападните реони со средновековната бугарска држава. „Со тоа тој има заслуги и влијание не само во зачувување на бугарската државност, но и за нејзиното докажување во еден регион, кој во поново време е објект на крупни историски фалсификати и посегнувања“, пишуваат тие.

На трето место, по Кан Аспарух и Кнез Борис Први, се најдоа браќата Кирил и Методиј. Според прифатената логика се’ што е родено на македонска почва е и бугарско, и тие биле Бугари. „Долгиот спор за потеклото на двајцата браќа, веројатно, никогаш нема да заврши. Но, еден суштествен аргумент за нивните славјански корени е одличното познавање на славјанскиот јазик и анализата на тоа што го создале, што покажува дека е напишано на дијалектот што го говореле Славените во реонот на Солун“, подвлекуваат Пантев и Гаврилов.

Климент Охридски се наоѓа на 10. место, кој по браќата Кирил и Методиј, најмногу придонел за развојот на словенската писменост, иако самите во поговорот признаваат дека не можат да тврдат дека тој е роден од мајка Бугарка и дали во неговите вени течела бугарска крв. Но, без разлика на тоа, тој, според нив, се борел за бугарската кауза. Климент дејствувал и работел во краиштата околу Охридското и Преспанското Езеро и голем дел од Јужна Албанија и бил избран за прв епископ што проповедал на бугарски јазик.

Од македонските ревоуционери Гоце Делчев е рангиран највисоко, на 24. место, меѓу Цар Борис Трети и Георги Димитров. За авторите нема никакви дилеми дека тој е Бугарин и „најзначајното име од националноослободителното движење на Бугарите во Македонија и Одринско“. „Со своите огромни заслуги за бугарската кауза тој праведно влегува на едно од водечките места меѓу стоте... Не се најмуваме да баеме каква ќе беше судбината на ослободителното движење ако Гоце Делчев не загинеше во 1903 година. Но, можеме определено да кажеме дека трагедијата на братоубиственото спротивставување сигурно ќе беше избегната, а и судбината на Бугарите во Македонија сигурно ќе беше поинаква“, оценуваат бугарските историчари.

За познавачите на македонското револуционерно движење, големо изненадување претставува фактот што меѓу стоте највлијателни Бугари се најде и Јане Сандански зашто тој никогаш не се борел за бугарската кауза. Пантев и Гаврилов велат дека кога ја правеле ранг-листата, се воделе од три критериуми, колку личностите го промениле одот на бугарската историја или животот на обичните луѓе, колку целосно и долго било нивното влијание и дали истите настани ќе се случеле и без нив. „Тоа не е класифицирање според заслугите. Влијанието на секој е оценето според размерот, а не според тоа дали е поволно или неповолно. Затоа тој, кој направил големо зло, стои понапред од тој, кој направил мала добрина“, објаснуваат тие.

А Јане Сандански, бил ставен на списокот токму поради тоа што и направил големо зло на бугарската кауза. Со него сметаат тие започнал македонизмот. „Трагичната историја на македонските Бугари не може да биде раскажана без реално да се оцени влијанието коешто го имаше врз целата судбина на движењето една од колоритните, но и најзлосторничките фигури во него - Јане Сандански“, пишуваат Пантев и Гаврилов, подвлекувајќи дека тој сносел голема одговорност за братоубиствата меѓу Македонците по Илинденското востание.

За своите заслуги за бугарштината меѓу стоте највлијателни Бугари се и Ванчо Михајлов и Тодор Александров. Михајлов го зазема 49. место. Според нив, неговото дело се’ уште чекало целосна оцена, но во секој случај, неговата заслуга за бугарштината била огромна. „Ванчо Михајлов останува олицетворение на идејата за независна Македонија, во која да биде призната бугарската народност. Тој, се разбира, не крие, дека таа независност ја сфаќа само како етапа по патот за конечно ослободување на Македонија и нејзино присоединување кон Бугарија“, пишуваат тие.

Тодор Александров е сместен пет места подолу од Михајлов. Тие оценуваат дека тој бил еден од луѓето што биле готови да направат се’ за среќата на Бугарија, но и еден од виновниците за двете големи катастрофи што ги доживеала Бугарија војувајќи за Македонија. На долгиот список е ставен и првиот претседател на ВМРО, ресенчанецот д-р Хирсто Татарчев, на 56 и Борис Сарафов на 61. место.

Еден друг ресенчанец, исто така, е рангиран меѓу 100 највлијателни. Станува збор за Андреј Љапчев, кој го зазема 86. место. Љапчев како премиер на Бугарија ја водел државата мошне успешно во исклучително тежок период. Тој го имал неопходното чувство за политички реализам што придонесувало за смирување на состојбите во државата и за нејзино востановување како нормална европска држава. „Нашата историја не изобилува со политичари од негов ранг и со негови заслуги, а тоа ни дава право и основа да го вклучиме во нашата класација“, потенцираат Пантев и Гаврилов.

Покрај Сандански, во тие што и’ направиле големо зло на Бугарија, се наоѓа и Наум Туфекчиев, кој е поместен на 83. место, веднаш зад него. „Во бугарската историја од крајот на 19 век и првото десетлетие на 20 век се појавува една темна злосторничка фигура, замешана во неколку заговори за убиства на видни политичари. Наум Туфекчиев е познат трговец на оружје (го продавал на сите заинтересирани страни), милионер и деец на македонското движење“, пишуваат бугарските историчари. Тој е роден во Ресен кон крајот на 60-тите години на 19 век, а за најголем грев му се припишува тоа што бил централната фигура во атентатот на премиерот Стефан Стамболов, кого Бугарите го нарекуваат „бугарски Бизмарк“.

Сликарот Владимир Димитров - Мајстора, чиј родители во Бугарија се преселиле од битолското село Магарево, е рангиран на 88. место, а списокот завршува со познатата пророчица Ванга, родена во Струмичко.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20299

Македонско-бугарски историски контроверзии (21) Рожен е македонскиот Олимп во Бугарија

2010-12-14T23:14:23Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 03 ноември 2010(МИМ)
По десетгодишен сизифовски напор, Македонците во Бугарија слободно се искачија на Роженскиот манастир за да му се поклонат на Јане Сандански. Десет години, секој 22 април, се обидуваа безуспешно да ги пробијат полициските барикади што ги поставуваше бугарската држава за да ги спречи да положат цвеќе на гробот на војводата. Токму затоа Рожен е нивниот македонски Олимп.

Само првата година по падот на Тодор Живков тие можеа слободно да го посетат ова за нив свето место. Наредните години бугарската власт им создаваше невидена мака, а беа тепани најхрабрите што се обидуваа по заобиколни планински патишта да стасаат на гробот.

„Не можам да сфатам дека им се забранува на бугарски граѓани да положат свежо цвеќе на гроб на свој човек за кој сметаат дека е заслужен за нивното минато“, ќе ни изјави тогаш претседателот на Бугарскиот хелсиншки комитет, Красимир К’нев. Тој смета дека причините за таквиот однос на бугарските власти кон активистите на ОМО „Илинден“ треба да се бараат во тоа што тие се определуваат како Македонци.

Сето она што тие години ќе го преживуваат Македонците будно ќе го следи познатата организација за човековите права, која целосно ќе биде на нивна страна и ќе ги застапува во Стразбур. „Бугарските власти на Македонците во Бугарија во минатата година, како впрочем и во претходните, не им дозволија да се соберат и да прослават неколку датуми од македонската историја. На 25 април окружниот обвинител на Благоевград забранил, а полицијата оневозможила поголема група активисти на ОМО ‘Илинден’ да ја одбележат годишнината од убиството на Јане Сандански и да положат свежо цвеќе на неговиот гроб во Роженскиот манастир“, стои во еден од извештаите на Хелсиншкиот комитет.

Истовремено се наведува дека на група Македонци, кога се обиделе да го посетат споменикот на Сандански во градот што го носи неговото име, им се нафрлила полицијата и им ги одзела венецот и свежото цвеќе. Други групи што тргнале од градот Гоце Делчев и од Петрич за Рожен биле пресретнати од полициски кордон и спречени да го продолжат патот кон манастирот. Во извештајот се додава дека непосредно пред прославата на годишнината од смртта на Јане некои членови на ОМО „Илинден“ биле посетени од органите на редот во нивните домови и присилени да потпишат протокол за предупредување дека одбележувањето на убиството на Сандански била забранета.

Македонците биле малтретирани и на 4 мај кога не им било дозволено да ја одбележат годишнината од загинувањето на Гоце Делчев. Дента неговиот споменик во Благоевград бил блокиран од полициски сили. Тие биле оневозможени да го прослават и Илинденското востание. Споменикот на Самоиловата тврдина крај Петрич, местото каде што по традиција тој ден тие се собираат, бил опкружен од локалната полиција.

Со падот на комунизмот, како и сите други бугарски граѓани, и Македонците сметаа дека дошла демократијата и дека и тие ќе можат национално да се декларираат тоа што се. Но, се излажаа. Денес во Бугарија се’ уште со страв и омраза се изговара името Македонец. Тој збор е највалканиот збор во бугарскиот речник. Во разговор за еден софиски весник неколкумина видни интелектуалци јавно ќе признаат дека Бугарите полесно ќе прифатат некој да се нарече фашист отколку Македонец.

Првата година по падот на Живков, на ливадите крај посмртните останки на Јане се собраа повеќе од десетина илјади Македонци. Времињата се’ уште беа матни, новата власт недоволно организирана и неподготвена да реагира на наводната „опасност за бугарската кауза“ што доаѓала од македонството. Меѓутоа, наредните години, со асистенција на пробугарската ВМРО, Софија ги стави нештата под контрола, користејќи ја полицијата. Уплашена од силните манифестации на македонството, таа за Македонците ги затвори сите приоди кон Рожен. Парадоксот да биде уште поголем, годишнините на Сандански масовно почнаа да ги одбележуваат комитетите на Красимир Каракачанов, потомците на луѓето што го убија големиот војвода и продолжувачите на делото на Ванчо Михајлов, кој пред да умре во деведесеттите години на минатиот век, остави тестамент во кој ги негираше Македонците и македонската нација.

Тие години на Рожен пламени говори за бугарштината држеше главниот обвинител на Бугарија, Иван Татарчев, човекот кој во тој периодот беше трета личност во бугарската држава и нејзина совест. Од сите бугарски политичари Македонците него најмногу го паметат по лошо. Тој против нив ги организираше хајките, по негова наредба се блокираа и патиштата и беа поставувани полициски кордони. Омразата што ја манифестира спрема членовите на ОМО „Илинден“ беше невидена. Не испушташе ниту една прилика да го извалка нивното национално и човечко достоинство, нарекувајќи ги пијаничишта, пропаднати луѓе и предавници на бугарскиот род. „Треба да ги задржат, јас би им наредил дури и да ги натепаат“, им се закануваше тој на Македонците, барајќи од полицијата да се пресмета со „лумпените и предавниците на родот“. Тој изјавуваше дека толерантноста спрема членовите на ОМО „Илинден“ била престап спрема бугарштината.

Одбележувањето на годишнината на убиството на Сандански од националистите на Каракачанов со асистенција на Татарчев се организираше со определена цел. Притисната од европската демократска јавност бугарската власт мораше да даде образложение зошто не ги пушта Македонците да го посетат гробот на омилениот војвода. Нејзиното објаснување беше дека се плаши да не дојде до судир со симпатизерите на пробугарската ВМРО.

Го посетивме гробот на Сандански кога бугарската власт по десет години, конечно, реши да им дозволи на Македонците слободно да се качат на Рожен. Таа прослава, сепак, не беше вистинска прослава зашто строго ја контролираше полицијата, следејќи го внимателно секој нивен чекор. Токму и поради тоа на гробот на Јане не се собраа многу Македонци. Десетгодишното малтретирање и постојаните забрани вгнездија кај нив голем страв.

Големиот македонски револуционер е погребан веднаш до црквата што тој самиот ја изградил во 1913 година, на околу 200 метри од Роженскиот манастир, кој е сместен високо во планината, на само неколку километри од некогаш познатиот, а сега речиси мртов град Мелник. Многумина се прашуваат зошто Македонците, и покрај честите тепања, не се откажуваа од желбата да положат цвеќе токму на гробот на Сандански, а бугарските власти упорно им ја спротивставуваа полицијата. Само тие што добро ја познаваат македонската историја ќе ја разберат нивната повеќегодишна упорност.

Сандански е симбол на македонската борба во Пиринска Македонија. Тој е човекот кој поцврсто од кој и да е војвода го бранел македонството од ударите на врховистите што ја замислувале Македонија како дел од Бугарија. Токму поради тоа, тој на 22 април 1915 година по наредба на царскиот двор бил ликвидиран во заседа. Истовремено, тој ден Македонците сакаат на светот јавно и јасно да му кажат дека постојат дека нив ги има во Бугарија, наспроти тврдењата на официјална Софија дека не постои македонско малцинство.

Бугарски историчари ќе го стават Јане Сандански меѓу стоте највлијателни Бугари, заедно со повеќемина значајни Македонци. Јане ќе се најде на почесната листа не поради придонесот што го дал за Бугарија, туку поради тоа што, според нив, го свртел тркалото на историјата. Тие ќе признаат дека со неговата појава бугарската кауза во Македонија била загубена и ќе потсетат дека неслучајно Македонците од Бугарија го посетуваат неговиот гроб.

Д-р Костадин Георгиев, Македонец од Софија, вели дека неговата посета на гробот на Сандански е длабоко интимно доживување и чин на уважување на големото дело и име на македонскиот револуционер. „Доаѓањето на гробот на Сандански е традиција на неколку поколенија Македонци што се бореле и се борат за зачувување на својот национален идентитет“, ни изјави Георгиев, кој подолго време ги истражува годините кога Ванчо Михајлов се пресметувал со Македонците што не се согласувале со него.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20257

Македонско-бугарски историски контроверзии (21) Рожен е македонскиот Олимп во Бугарија

2010-12-14T23:14:23Z

Македонско-бугарски историски контроверзии (20) Софија уценува со гробиштата во Македонија

2010-12-14T23:13:51Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 02 ноември 2010 (МИМ)
Бугарски европарламентарци подолго време бараат Европскиот парламент да го отвори прашањето за бугарските гробишта во Македонија, користејќи притоа разни поводи, дури и гласишта како што беше наводната изјава на владиката Петар дека ќе ги прекопа. Се тврди дека во Македонија постоеле 470 локации каде што почивале коските на бугарски војници. Држејќи ја постојано актуелна оваа тема тие сакаат на Европа да и’ покажат дека Македонија е недемократска држава, која не дозволува да им се оддаде почит на тие што загинале во изминатите војни.

Ваквите нивни настојувања беа поддржани и од поранешниот шеф на дипломатијата на Софија, Иван Калфин, кој се закани, ако Македонија сака да влезе во ЕУ, ќе мора да ги реши нерешените проблеми со соседите, очигледно алудирајќи на бугарските гробишта кај нас.

Иницијативите за возобновување на бугарските гробишта потекнуваат од Божидар Димитров. Тој подолго време бара обновување на споменикот на полковникот Константин Каварналиев во близина на Дојран, кој е целосно разурнат и од него речиси нема никаква трага. Костадин Кајдамов, кој го истражува минатото на овој крај, вели дека споменикот на бугарскиот полковник бил подигнат крај патот Валандово - Дојран. Загинал во Втората балканска војна кога Бугарија започна војна со дотогашните сојузници - Србија и Грција незадоволна од поделбата на Македонија.

Македонија не може да возобновува споменици на офицери на туѓи војски што војувале на нашите простори за да ја окупираат. Човечки е, цивилизирано и христијански на загинатите војници да им се одбележи местото каде што паднале и да им се оддава почит од нивните држави, меѓутоа недозволиво е хуманоста да се користи за други цели, нешто што го прави бугарската држава, сметаат повеќемина македонски историчари по ваквите барања на бугарски европарламентарци нивните споменици во Македонија да станат услов за прием на Македонија во Европската унија.

„Загинатите војници во Македонија се бореле за интересите на тогашните балкански држави. Сигурно определени воени личности од нивното минато на Бугарите им значат многу, но не и на македонскиот народ. Ниту балканските ниту Првата светска војна за него не биле ослободителни. Напротив, со балканските војни Македонија е поделена, а Македонците насила мобилизирани и користени како топовско месо на соседните држави. Затоа барањето на Бугарите за возобновување на споменици, гробови и чешми, на се’ што граделе во годините кога војувале за да ја присвојат Македонија, не може да се протолкува поинаку освен како настојување да покажат дека тоа била нивна територија“, вели д-р Тодор Чепреганов, директор на Институтот за национална историја.

Тој посебно нагласува дека во Македонија сите војски што ја окупирале воспоставувале своја власт и граделе свои споменици за да покажат дека таа била нивна. На нејзините простори се воделе многу битки, а најмногу за време на балканските војни и Првата светска војна. Меѓу себе се пресметувале Бугарија, Србија, Грција, Албанија, Црна Гора и големите европски сили. Токму и поради тоа постојат многу гробишта на француски, британски, српските, германски, грчки војници. Тој смета дека е цивилизациски и хумано таму каде што постојат бугарски гробишта тие да се обноват, зашто и за тие војници плачеле нивните мајки, но во никој случај загинатите да се претставуваат само како Бугари, зашто во битките загинале и многумина Македонци. Најголемиот број од нив биле мобилизирани, а еден помал дел се јавил доброволно со надеж дека се борат за слобода на Македонија, а не за нејзино парчосување и делење меѓу Србија, Грција и Бугарија.

„Бугарите бараат да се возобноват споменици на некои нивни загинати офицери кои не се бореле за слобода на Македонија, туку за нејзино присоединување кон Бугарија. Што имаме ние заедничко со нив? Со тоа Софија сака да каже дека територијата каде што тие загинале е бугарска. Дали со тоа не сака да се одбележи границата до каде што, наводно, била бугарската држава?“, прашува д-р Чепреганов. Тој вели дека во Македонија свои воени гробишта имаат Французите, Британците, Германците, Србите, Грците, но тие никогаш не поставиле слични барања како Бугарите. Тие се грижат за нив и секоја година им оддаваат почит на загинатите. Тоа треба да го прават и Бугарите, а не да бараат возобновување на спомен-обележјата во секој град и село каде што стапнала нивната нога.

Македонските историчари сметаат дека Софија иницира непостоен проблем, зашто Македонија еднакво ги почитува сите загинати војници на наша територија. Таа не прави разлика меѓу нив и за неа сите војнички судбини се трагични. Секоја македонска влада, без разлика од која партија е составена, треба да има ист третман кон паднатите војниците на другите држави. А за да нема некакви проблеми, треба да се изработат соодветни стандарди, кои ќе важат за сите држави што војувале на нашите простори и имаат гробови на македонската територија.

Софија настојува проблемот со бугарските гробишта и споменици да го држи постојано отворен, уште од прогласувањето на независноста на македонската држава. Сите држави што војувале си ги собраа паднатите војници на едно определено место. Тие се грижат за своите гробишта и секоја година доаѓаат да им оддадат почит, а Бугарите сакаат многу повеќе од тоа, да го обноват секое спомен-обележје каде што загинал нивен војник. Истовремено, сите Македонци што биле мобилизирани или доброволно се пријавиле во нивната војска ги прогласуваат за Бугари и таа неприфатлива теза ја користат за емоционални цели. Затоа изјавите на бугарските парламентарци и дипломати не можат да се сфатат поинаку освен како предупредување дека Македонија ќе остане надвор од ЕУ ако не им дозволи да си ги возобноуваат споменици таму каде што ќе посакаат.

Сета трагедијата на Македонците во балканските војни и во Првата светска може да се види на малите бугарски воени гробишта во струмичко Ново Село, возобновени пред неколку години. Доволно е да се прочитаат имињата на новите надгробни споменици што ги постави бугарската држава, па да се дознае дека во војната гинеле многу наши момчиња од сите краишта на Македонија. Тука ќе ги прочитате имињата на Стојан Стојанов од Божишче, Битолско, Јордан Митрев и Митре Јакимов од Псача, Кривопаланечко, Мито Ѓорчев од Дојран, Владимир Китанов од Душегубица, Кичевско, Станојко Митков од Трново, Крива Паланка, Паскал Шќерев од Костурско, Иван Петков од Велес, Киро Нацев од Штипско, Савле Митев од Жилче, Тетовско, Костадин Димитров од Радовиш... Во воените гробишта е погребан и младиот новоселец Атанас Иванов. Јасно е зошто тој е погребан во воените, а не заедно со своите предци во селските гробишта, кои се веднаш до нив.

Тоа дека сите овие млади момчиња ги дале животите за интересите на бугарската држава ќе прочитате на малиот споменик на кој пишува: „Бугаријо, за тебе тие умреа“. Новоселци велат дека пораката на овие зборови е очигледна и со нив се сака да се каже дека Македонија била бугарска територија. Нада Поповска, пензионирана наставничка, ни објаснува дека она што се случувало за време на панихидата по повод возобновувањето на гробиштата пред седум-осум години, страшно ги огорчило новоселци. „Беше Задушница и дојде многу народ да ги посети гробовите на своите претци. Кога видоа дека на споменикот пишува ‘Бугаријо, за тебе тие умреа’, ги исвиркаа претседателите на двете држави, Бранко Црвенковски и Георги Прванов, кои присуствуваа на панихидата“, вели Поповска.

Меѓу штипјани бугарската војска ќе остане запаметена по тоа што во минатото таа повеќе уривала споменици отколку што градела. Кога во 1941 година ја окупира Македонија, прва задача и’ била да ги избрише сите траги што пред неа ги оставила српската окупаторска власт, уривајќи многу споменици што таа ги подигнала по балканските војни и по Првата светска војна.

Дончо Ефремов, виш кустост во штипскиот Музеј, вели дека Србите тогаш изградиле две спомен-костурници, едната во спомен на умрените од колера, а другата во спомен на загинатите српски војници во Брегалничката битка против Бугарите, кои по неколку децении кога влегле во Штип и двете ги срамнала со земја. Тогаш бил избрзан и споменикот на српскиот генерал Михајло Ковачевиќ, убиен во атентат од луѓе на Ванчо Михајлов во октомври 1927 година. Бугарите тогаш ги собрале сите штипјани што работеле дотогаш во службите на српската власт и ги присилиле да го уриваат со заби. Упатените во минатото на Штип тврдат дека во градот имало и српски гробишта кои, исто така, биле раскопани од Бугарите. А во нив, главно, биле погребани Македонци, мобилизирани од српската војска што загинале на Криволак.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20239

Македонско-бугарски историски контроверзии (19) Македонски политичари шпионирале за Бугарија

2010-12-14T23:13:23Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 01 ноември 2010 (МИМ)
Пред војната и за време на војната на Југославија, Бугарија не стоела со скрстени раце. Нејзини шпиони повеќе години ја крстосувале Македонија и ги информирале тајните служби на Софија за се’ што се случувало. Со акредититиви на постојан дописник од Белград на весникот „Отечествен фронт“ и Бугарската национална телевизија, Велизар Енчев создавал мрежа на агенти од пробугарски ориентирани македонски граѓани во повеќе градови и села. Неколкумина од тие агенти станале видни македонски политичари.

Овие и многу други детали од својата разузнавачка дејност во Македонија ги открива Енчев во книгата „Јас бев во разузнувањето“, објавена неодамна во Софија.

„Често патував во Македонија на неколку дена – посетував цркви, манастири, културно-историски споменици во Скопје, Охрид, Струга, Битола, Прилеп, десетици села и паланки... Со согласност на Центарот, си поставив неколку цели – не само да собирам информации за политичките, етничките и верските процеси во Вардарска Македонија, но и да привлекувам луѓе за бугарската кауза што го зачувале бугарското самосознание на своитетатковци. Започнав да создавам мрежа од луѓе верни на Бугарија, кои ни даваа информации и ги спроведуваа нашите интереси во соодветниот сектор. Подоцна од тој пријателски круг излегоа неколкумина видни политичари на Република Македонија, чии имиња не можам да ги спомнам од разбирливи причини. Без помошта на сите тие луѓе, беше невозможна да се наложуваат бугарските интереси во Вардарска Македонија“, објаснува Енчев како ја создавал својата мрежа на шпиони.

Бугарскиот шпион ја организирал и првата официјална посета на Љупчо Георгиевски и Доста Димовска на Софија. Еве што вели за тоа:

„Кон крајот на 1991 година, му предложив на раководството на Националната разузнавачка служба на Бугарија да ги покани на официјална посета водачите на демократската македонска опозиција. Новосоздадената опозиција беше олицетворувана од ВМРО-ДПМНЕ и на чело на движењето беа авторитетните личности Љупчо Георгиевски и Доста Димовска. Од своја страна, прифатив ангажман да спроведам сондажни разговори со водачите на партијата, кои уште не ги познавав. Некои министри во владата на Никола Кљусев имаа пријателски однос спрема Софија, додека претседателот Киро Глигоров беше на другата страна. Оценив дека една официјална посета на делегација на ВМРО-ДПМНЕ во Софија, која ќе биде примена од претседателот и од лидерите на парламентарните партии, би имала позитивен политички ефект во двете држави. Така, на македонистите во Скопје ќе им одржиме лекција за балканска дипломатија, зашто не тие, туку опозицијата прави чекор за зближување со Бугарија“, пишува Енчев за своите шпионски години во Македонија.

Откако Софија дала согласност за посетата на Георгиевски и Димовска, побарал средба со првиот лидер на ВМРО, кој веднаш ја прифатил идејата за посета на Бугарија. По една седмица, ги уточниле деталите и во почетокот на февруари 1992 година тргнале за Софија. Тие со својот автомобил, а и тој со својот. Како што пишува бугарскиот шпион, за време на патувањето, автомобилот на Георгиевски и Димовска на двапати бил сопиран од македонската полиција за проверка за на крајот да биде пуштен да го продолжи патот кон граничниот премин Деве Баир, каде што од другата страна на границата ги чекала колона „мерцедеси“ на протоколот на бугарскиот претседател. На Георгиевски и на Димовска им биле приредени сите почести на официјална делегација и ги примиле највисоките бугарски раководители. Одржале средба и со Красимир Каракачанов, за која не сакале да пишуваат бугарските медиуми за да не дознае македонската јавност.

Енчев, кој за својата шпионска работа по враќањето во Софија бил награден со амбасадорско место во Хрватска од тогашниот бугарски претседател Петар Стојанов, вели дека неговото ангажирање за шпион на бугарските тајни служби не одело толку лесно и дека во почетокот одбивал да се занимава со тоа. Меѓутоа, предизвикан од идејата да работи во Македонија и во Србија и, како што вели, да ја продолжи каузата на поколенијата што се бореле за бугарската идеја во Вардарска Македонија и во западните покраини, како што во Бугарија се нарекува источниот дел на Србија, прифатил да стане шпион.

„Откако владата на Станишев ги отвори архивите на надворешното разузнавање и стави знак на еднаквост меѓу политичката полиција и разузнавањето, осознав дека молчењето не е злато. Тоа е предавство кон луѓето што дадоа се’ од себе за да им служат на бугарските национални интереси во Србија и во Македонија. Во западните покраини живеат 30.000 Бугари, а славјанското население во Република Македонија е 90 проценти бугарско. Независно од политичкиот систем во Бугарија во 20 и 21 век, во тие окупирани бугарски земји нашето разузнавање имаше само една цел – да го зачува бугарскиот етнос од асимилација, да ги гарантира неговите човечки права, да и’ помага на нашата дипломатија во интернационализирање на бугарското прашање во Југославија. Затоа решив: луѓето нека дознаат што правел еден офицер од Националната разунавачка служба во Скопје, Белград, Приштина, Сараево“, ги образложува Енчев причините зошто се решил да прозборе за работи кои најчесто остануваат државна тајна.

Бугарскиот шпион со акредитиви на новинар влегувал во кабинетите на највисоките македонски раководители и разговарал со нив. Тој разговарал и со Лазар Колишевски. „Побарав средба со Колишевски не само поради новинарско љубопитство. Однапред знаев дека тој нема да ми даде интервју. Сакав да ја почувствувам природата на највидниот македонист во Скопје, да ги допрам неговите човечки сетила за да можам подобро да ја разберам генезата на македонската идеја“, пишува Енчев, кој со Колишевски се сретнал во македонското Собрание и со него разговарал еден час. Не добил никаква разузнавачка информација, но затоа, пак, како што вели, на македонското контраразузнавање му дал до знаење дека како новинар може да се сретне и со највисоките македонски раководители.

Енчев раскажува дека на неколку дена пред 10 ноември 1989 година, во Софија пристигнал познат српски писател од тесното опкружување на Слободан Милошевиќ во специјална мисија. Неговата посета ја организирал лично тој и, според него, човекот на Милошевиќ на бугарските раководители со кои се сретнал им го предложил следново: „Бугарија има проблем со турското малцинство, Србија – со Албанците. Нека ги обединиме нашите усилби и да ги решаваме заеднички тие проблеми. Освен тоа, Србија нема да претендира повеќе кон Вардарска Македонија, која може да помине под бугарско влијание...“

Според пишувањето на Енчев, во деновите кога се решаваше судбината на Македонија по распадот на Југославија, имало средба меѓу Воислав Шешељ и Красимир Каракачанов во Белград. Енчев преведувал и, како што вели, дури тогаш разбрал дека и Каракачанов бил разузнавач на бугарските тајни служби. „Каракачанов го водеше разговорот со Шешељ на завидно ниво, исто како и професионалните дипломати. Прво му даде обилни информации за Балканот, Македонија и за Косово. Отворено изјави што значи Македонија за Бугарите и во исто време изрази разбирање за српските емоции за Косово. Шешељ го прифати тој тон и направи анализа и прогнози, што беа многу важни за нас. Тогаш немав претстава дека Красимир Каракачанов работел во бугарското разузнавање“, пишува бугарскиот шпион.

Енчев ќе ја заврши својата кариера како дипломат. На средбата со тогашниот претседател Петар Стојанов, отворено ќе ги каже своите амбиции да биде амбасадор во Македонија, но тој нема да се согласи со тоа и ќе го испрати во Хрватска. Пред да замине во Загреб, на средбата со Стојанов прашал дали може како дипломат да се занимава со македонското прашање. Добил согласност и уште во првите денови по пристигнувањето во Загреб, почнал да работи против Република Македонија. Македонското прашање било иницирано и за време на предавањето на акредитивите на Франо Туѓман, кој за време на средбата го прашал дали е родум од Македонија, зашто слушал дека повеќето бугарски политичари и дипломати имале македонски корен. Енчев му одговорил дека тој нема македонски корен, но дека дедото на неговата сопруга бил заедно со Ванчо Михајлов. Користејќи ги амбасадорските позиции, бугарскиот шпион ќе прави се’ на Хрватите да им докажува дека Македонците се Бугари, дека браќата Миладиновци во Зборникот објавен во Ѓаково со помош на Штросмаер отпечатиле бугарски народни песни, а не македонски.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20216

Македонско-бугарски историски контроверзии (18) Поволни ветришта или пробни балони

2010-12-14T23:12:52Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 30 октомври 2010 (МИМ)
Mакедонија и таканареченото македонско прашање во Бугарија особено беше актуелно првата деценија по падот на режимот на Тодор Живков. Немаше избори, а тоа да не биде иницирано и секој политичар внимаваше што ќе каже за него, ако сака, се разбира, да дојде на власт. Практично, меѓу политичарите и тогаш и денес постои премолчен консензус.

Секој оној што би се обидел да каже поинакво мислење од тоа дека македонска нација и јазик не постојат, ќе се осуди на политичко самоубиство. Но, и покрај тоа, понекогаш можеше да се слушне и поинакво мислење кое не беше ништо друго освен пробен политички балони за да се виде како ќе реагира чувствителната јавност. Најчесто за таквите поинакви мислења беа ангажирани политичари од понискиот ешалон.

По познатата гладна зима 1996/1997 година, кога претседател на државата беше Петар Стојанов се формира службена влада на чело со Стефан Софијански. Тогаш почнаа да дуваат некакви поповолни ветрови кон Македонија. Заменик-министерот за надворешни работи Валентин Добрев, на изненадување на сите, изјави дека новата влада на Бугарија е подготвена да ги прифати новите реалности во соседна Македонија - нацијата и јазикот. „Признавајќи ја државата, ние, се разбира, ги признаваме сите атрибути на таа држава, во таа смисла и Уставот и прописите во неа, дека официјалниот јазик во Македонија е македонски“, рече тој. Според него, официјалната влада најавила подготвеност Бугарија да направи разумен компромис и спорните прашања да се решат на цивилизиран начин. „Не го поставуваме прашањето за името на Македонија - некој да кажувал дека тоа не е Македонија, а на пример западна Бугарија или дека таму не живеат Македонци, а западни Бугари“, дообјасни Добрев.

Малку подоцна кога премиер на Бугарија стана Иван Костов, кон Македонија беше испратен нов позитивен сигнал што упатуваше на заклучок дека новото раководство на бугарската државата е подготвено да ги заборави старите соништа за Македонија како исконска бугарска земја. Бугарскиот историчар Боби Бобев, близок до власта изјави: „Порано или подоцна треба да ја признаеме македонската нација како таква. Штом луѓето таму се чувствуваат Македонци, исклучително е штетно да ги убедуваме дека не се тоа. Се разбира, во таа насока и на надворешнополитички план може да се заврши многу полезна работа. Зашто, македонската нација во никаков случај не значи откажување од нашата сопствена историја“.

Истовремено, тој нагласи дека Бугарија треба да престане да гледа назад во историјата и да се сообрази со реалностите на Балканот, без разлика на тоа колку тие се болни.

„Тие се болни. И тоа болни како за бугарското национално сознание, така и за моето сознание како историчар. Но, на крајот на краиштата, не можеме да не се сообразиме со нив. Си спомнувам дека писателката Ана Каменова го нарекува Охрид ‘сината фантазија на еден народ’. Но, ако продолжиме да опстојуваме на тезата за нашите браќа во Вардарска Македонија, ризикуваме да згрешиме. За тоа што се тие луѓе, какво е населението во Република Македонија може да изјави единствено самото население“. Според него, постоењето на една нација се определува од самото сознание на луѓето, а нејзините граници се оцртуваат од општиот јазик и културата.

Истовремено, тој потенцира дека бугарската јавност има потреба од сериозна објаснувачка работа. „Не можеме непрекинато да живееме со мислата за санстефанска Бугарија, за Бугарија на три мориња. Не можеме непрекинато да живееме во општествено-политичката практика со сфаќања кои се од крајот на 19 и почетокот на 20 век. Тоа е апсурдно“, нагласи Бобев.

Меѓутоа, и изјавата на Валентин Добрев и изјавата на Боби Бобев предизвика лавина реагирања. ВМРО на Красимир Каракачанов, дежурен чувар на бугарштината, ги обвини за предавство на каузата. Добрев неколку дена подоцна беше присилен да се негира самиот себеси. „Кога реков дека Бугарија треба да ги прифати реалностите во Македонија, немав предвид да се признае јазикот и нацијата“, демантираше тој. И историчарот Бобев плукна врз она што го кажа, поддржувајќи ја тезата дека Република Македонија е коминтерновска творба. „Отровните плодови на денационализацијата, вештачки создаден јазик со декрет, за жал, се факт“, изјави подоцна тој во една дебата, изразувајќи надеж дека Македонците ќе го осознаат заедничкото минато со Бугарите и ќе сфатат дека имаат ист родов корен. „Тогаш може да се покаже дека под пепелта тлее жар”, ќе заклучи Бобев.

Веднаш се виде дека со нивните први изјави власта сака да го почувствува пулсот на јавноста, која очигледно не можеше да го проголта тоа. Добрев и Бобев подоцна беа именувани за амбасадори, а Бугарија остана на старите негаторски позиции, што ќе се види од една официјална декларација на владата на Костов по обвинувањата на Георги Прванов дека признале македонска нација и македонско малцинство во Бугарија.

„Ако за време на последните две децении имало некаков национален процес на формирање, тој останал ограничен на територијата на бившата југословенска Република Македонија (БЈРМ) и никаков дел од бугарското население не учествувало во него. Никаков дел од бугарското население во минатото не припаѓало на македонската нација, зашто таква нација не постоела. Никакви територијални промени не настапиле во географската област Македонија од почетокот на сличен процес. Во тој однос е разбирливо дека бугарското општествено мислење, институциите и политичките партии во државата сметаат за исклучително тешко да го прифатат тврдењето за некакво македонско малцинство во Бугарија“, стои во декларацијата на тогашното Министерство за надворешни работи на Бугарија.

Поинакво мислење во однос на македонската нација од познатите тези на Софија имаше и експретседателот на Бугарија, Жељу Желев, кое најверојатно го чинеше втор мандат. Во книгата „Во големата политика“, тој пишува за својата посета на Скопје кога му беше промовирана на македонски јазик книгата – „Фашизмот“ . „Тука првпат ми беше поставено прашањето дали ја признавам македонската нација. Одговорив дека ние први ја признавме Македонија како независна и суверена држава. Тоа значи дека сме го признале нејзиниот државен суверенитет и нејзината територијална целост. Понатаму тоа значи дека немаме никакви територијални претензии спрема нивната држава. Што се однесува до тоа, дали го признаваме постоењето на македонската нација, тоа не е наш проблем. Тоа е суверено право на народот на самоопределување. И уште поточно: тоа е свето право на граѓаните на вашата држава, дури не и на владата, на официјалните државни власти. Така е насекаде во светот, во демократските држави. Ете зошто не сме тие кои ќе ви кажеме што сте по национална припадност. Вие сте такви, какви што се самоопределувате. Како демократи, должни сме да се однесуваме со уважување кон вашето право на национално самоопределување, да го почитуваме националното достоинство на вашите граѓани и ништо повеќе“.

Меѓутоа, бугарскиот експретседател и натаму тврди дека Македонците имаат бугарски корен, развивајќи ја тезата дека етничкото потекло, етничките корени на едно население и неговата национална припадност биле различни нешта. „Етничката генеза, етничките корени се нешто дадено, наследено како за одделни индивидуи, така и за различни поколенија. Поради тоа, човек не може да си го избира етничкото потекло. Тој е таков, како што му е дадено од родот, од историјата на неговиот народ. Откако мајка му и татко му, дедо му и баба му, како и нивните предци, биле Бугари, тој не може да има друг етнички корен освен бугарски. Но, по национална припадност, која се определува од националното самосознание и самочувство на човекот, тој воопшто не е должен да се чувствува Бугарин, т.е. дел од современата бугарска нација“, ја образложува својата теза Желев.

Меѓутоа, Желев по оваа изјава не направи нов исчекор. Тоа се покажа подоцна кога за време на посетата на македонскиот претседател Киро Глигоров на Бугарија договорените спогодби за соработка Софија не сакаше да ги потпише на македонски јазик.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20196

Македонско-бугарски историски контроверзии (17) Валкана антимакедонска кампања

2010-12-14T23:12:21Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 29 октомври 2010 (МИМ)
Бугарските политичари не испуштаат ниту една можност да ги обвинат македонските новинари за антибугарска кампања и за „ширење говор на омраза“. Меѓутоа, секогаш забораваат да кажат што се’ пишуваат нивните медиуми за Македонија, за невидената антимакедонска кампања што често се водеше по нечија директива, особено во периодот кога на чело на македонската држава се наоѓаше Киро Глигоров. Тогаш се слушнаа такви валкани зборови што ги уриваа достоинството, угледот и најсветите чувства на македонскиот народ.

Демократски ориентираните лица, неоптоварени со бугарско-македонските недоразбирања, не можеа да поверуваат дека јавно можат да се изрекуваат такви навреди, вулгарности и да се користи толку нецивилизиран јазик. Медиумите се натпреваруваа кој ќе измисли погрди зборови за Глигоров. Го нарекуваа „Киро Македонски“ и „последниот Самоилов војник...“ Во нападите беа вклучени сите - новинарите, политичарите, па дури и хумористите на кои Македонија им беше најподатлива тема за потсмев.

Тешко е да се наброи се’ што беше изнапишано во весниците и изнакажано во телевизиските и радиоемисии. Од секој текст, од секој збор можеше да се насети невидена омраза кон постојната македонска власт и држава. Таквата антимакедонска кампања не беше случајна, туку изрежирана од некого зашто се јавуваше истовремено. Весникот „24 часа“ ја активира најголемата бомба, информирајќи ги своите читатели дека Глигоров ја заплашува Бугарија со војна, користејќи ја како повод една негова изјава дадена во Варшава дека секое прекрстување на Македонците во Срби, Грци или Бугари може да доведе до конфликти. Во коментарот насловен „Киро Македонски ѕвечка со сабјата“, весникот со невидена иронија и цинизам ќе напише: „Но, што ќе прави водачот на полкот, Киро Македонски, откако полковите ќе ја прегазат Бугарија? Се разбира, ќе ги заземе Грција и Србија, а потоа ќе се пушти во Мала Азија...“ Наредниот ден истиот весник ќе објави текст од Красимир Узунов, поранешен бугарски шпион во Македонија со наслов „Бедни, бедни Глигорове, зошто?“, обвинувајќи го македонскиот претседател дека се изживувал како последен Самоилов војник.

За да не остане подолу од својот конкурент, весникот „Труд“ истиот ден ќе заклучи дека таквите изјави на Глигоров можеле да се објаснат со фактот дека тој бил во напредна возраст и со последици од атентатот кога бил ранет во главата. Во валкањето на угледот на македонскиот претседател ќе се вклучи и „Континент“, кој ќе го спореди со Ванчо Михајлов. Според весникот, за Бугарија не било страшно, „Киро не е Ванче и Нада не е Менча“ и тој како врховен командант на македонската војска нема да ги употреби „четирите тенка за да ги нападне четирите волци што ја обиколуваат Македонија“.

Користејќи ги гласиштата за тоа дека некои луѓе на ОМО „Илинден“ најавиле формирање автономија во Пиринска Македонија, „Труд“ во еден коментар ќе запраша: „Како ќе се нарекува таа втора држава откако и првата нема име како луѓето? Што ќе стане откако јазичниот спор со Скопје автоматски ќе се пренесе и во новата држава и таму луѓето одненадеж ќе престанат да се разбираат меѓу себе и кој ќе ја признае таа втора држава ако тоа прва не го направи Бугарија? Па така, Бугарите ќе бидат единствен народ на планетата, кои истовремено ќе имаат три држави“, ќе заклучи авторот.

„Дума“, органот на социјалистите, постојано ќе ја именува Македонија со референцата БЈРМ. Весникот им предлага на бугарските власти кон неа да се однесуваат како што се однесуваат нејзините соседи и да ја признае со името БЈРМ. „Демократија“ им сугерираше на „македонските дебели глави во Бугарија“ и на бугарскиот парламентот да се помират со судбината и да го признаат македонскиот јазик како официјален државен јазик на Бугарија, зашто разликата била само во додавката „ски“, па така нивниот претседател ќе се викал Петар Стојанов наместо Петар Стојановски.

Ваквото однесување на печатот беше поттикнато можеби и од една изјава на тогашниот бугарски премиер, Иван Костов, кој рече дека Македонија водела „изветвена и примитивна надворешна политика“, која не кореспондирала со постојните европски правила, фалејќи се дека единствена сенка во новата надворешна политика на Бугарија, призната во целиот свет, бил „остарениот стереотип со кој Македонија приоѓа кон Бугарија“.

Во широката антимакедонска пропаганда најсилно се вклучи тогаш најпознатата хумористичка група „Каналето“, која секоја недела во редовните емисии постојано, на највулгарен начин, ги исмејуваше македонската држава и претседателот Глигоров. „Каналето“ директно преку националната телевизија изврши јавна промоција на антимакедонството и се потврди како најголем пропагатор на бугарштината. Редовната хумористичка емисија што ја емитуваше секоја недела во вечерните часови програмски беше изменета и целосно посветена на Македонија. Надвор од вообичаената практика кога секоја емисија ја исполнуваше со хумор, оваа група овој пат реши цел еден и пол час на Бугарите да им држи сериозно предавање која е Македонија, каква е нејзината историја и што се Македонците? Дури и самиот водител во уводниот збор на гледачите и на присутните им најави да не очекуваат концертот да биде смешен „зашто многу мака се собрала во таа земја“.

„Македонија била предавана многупати, од многу луѓе, а ние не сакаме да ја предаваме. Никогаш повеќе да не ја предаваме. Ете зошто ние од ‘Каналето’ решивме да направиме романтичен концерт под наслов ‘За Македонија со љубов”, ја објасни целта водителот на емисијата. „Зошто романтичен? Затоа што, како што кажа претседателот на Бугарија, господин Петар Стојанов, историјата на Македонија е дел од историјата на Бугарија. Би кажал најромантичниот дел од бугарската историја. Бугарија и Македонија имаат заедничко минато, ние сме апсолутно сигурни дека Македонија и Бугарија ќе имаат заедничка иднина, за жал сега има разединета сегашност. Но, разделени или не, Бугарија и Македонија се две чеда на една мајка“, заклучи тој.

Притоа тој нагласи дека речиси нема бугарско семејство што не е крвно сврзано со Македонија, кое нема дедо или прадедо учесник во војните за национално ослободување, дека нема бугарски град што нема македонски бегалци протерани од родните места. Затоа Македонија немала посебна историја. Нејзината историја живеела во сеќавањето на секој од нив.

Емисијата, главно, исполнета со големи патриотски пораки беше гарнирана и со по некој вулгарен виц, се разбира, на сметка на Македонија и на македонскиот претседател. Гледачите имаа можност да видат како еден од актерите врши мала нужда покрај еден зид, а неговиот колега му „сугерира” да напише „да живее Глигоров“. На широкиот бугарски аудиториум му беше понуден и „разговор“ со Сталин, во кој тој „признава“ дека заедно со Тито и Димитров, ги создале македонската држава, македонската нација и јазик.

„Каналето“ ги демонстрираше разликите на луѓето од едната и од другата страна на границата. На сцената донесоа „ски“, нагласувајќи дека во додавката „ски“ во презимињата е единствената разлики меѓу Бугарите и Македонците. „Луѓето што ја измислиле таа разлика заслужуваат тепање, но и ние сме за ќотек. Трпевме, се сообразуваме и не се спротивставивме на лагата“, се закана еден од актерите.

Творците од хумористичката група го поставија и прашањето како да ги натераат соседите од Македонија да ја уважуваат историјата кога и самите тие не ја уважуваат и како да ги натераат да разберат колку се толерантни, колку се разбрани, колку се либерални, колку сакаат да живеат во обединета Европа. Според нив, рецептот е многу прост: „Да им покажеме дека можеме да бидеме поинакви. Официјална Бугарија секогаш се држела како курва во однос на Македонија... Ако некој го има телото, не значи дека ја има и душата. Имено, поради тоа да не ги имаат нашите души ние треба да ги помниме предавништвата и да не ги повторуваме. Да ја помниме историјата и да не ја забораваме. Треба да ја знаеме вистината за Бугарија и за Македонија. Има две држави, еден народ“, ќе заклучи еден од актерите.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20176

Македонско-бугарски историски контроверзии (16) Еуфорија во Софија по изборите во 1998

2010-12-14T23:11:52Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 28 октомври 2010 (МИМ)
По победата на ВМРО-ДПМНЕ на парламентарните избори во 1998 година, поголемиот дел од бугарската јавност очекуваше дека таа ќе создаде услови Македонците да ги „осознаат“ своите корени и, конечно, да се ослободат од „југокомунизмот“, кој повеќе децении го прекројувал нивниот бугарски идентитет. Сета надеж за спроведување на оваа задача беше свртена кон тогашниот лидер на победничката партија, Љупчо Георгиевски, кој, според нив, ги сфатил историските реалности.

„Во услови на новата слобода, со паѓање на бариерите на стравот, на репресијата, Македонецот (терминот Македонец не е употребен во национална смисла, н.з.) е во можност да ја побара својата суштина и својот идентитет. Во продолжение на многу десетици години, Македонците или немаа право да го бараат својот идентитет или им беше натуруван од горе еден идентитет, за кој тие не можеа да дискутираат и не можеа да го поврзат со сопствениот идентитет. Отсега натаму во Македонија треба да очекуваме еден тежок, можеби болен, но, сепак, слободен процес на нивна самоидентификација“, ќе изјави бугарскиот политиколог Огњан Минчев.

Според него, со победата на ВМРО-ДПМНЕ бил ставен крај на 85-годишниот период на „колонијално господарство“ на Белград врз Македонија. „Поради тоа, задоцниле и реформите и промените по 1990 година, бидејќи надминувањето на тоа наследство во психологијата и секојдневјето на луѓето во Македонија било многу тешко“, оцени Минчев.

Некогашниот бугарски министер за просвета, академикот Иљчо Димитров, ќе изјави дека Лазар Колишевски, Крсте Црвенковски, Михајло Апостолски и нивните продолжувачи до голем степен го исполниле „заветот на великосрбизмот“: ако не може да се изврши директна србизација на Македонија, да се примени тогаш поприфатливата варијанта македонизмот против бугарското национално чувство. „Со последните македонски избори беше нанесен удар врз агентурата на великосрбизмот, кој господареше во текот на близу еден век и кој, ми се чини, повеќе нема да ја види власта. Во тоа е нивното значење”, ќе заклучи бугарскиот академик.

Тогашниот главен обвинител на Бугарија, Иван Татарчев, од ресенската семејна лоза на првиот претседател на ВМРО, Христо Татарчев, рече дека по промените во Македонија „најважно е да се изврши револуција во главите на тие луѓе“, на Македонците, за да си ги осознаеле своите бугарски корени и својот бугарски идентитет. „Со разумен однос треба да им дадеме храброст на луѓето што сметаат дека заедничкото потекло со ништо не ја застрашува македонската држава”, изјави тој.

За судбината на Македонија беа водени повеќе дебати преку националната телевизија и радио, а некои од учесниците предлагаа македонскиот јазик да се признае како „јазична норма“ врз основа на бугарскиот јазик, но не како посебен, зашто тоа би значело и делумно признавање на македонската нација, која, според нив, била вештачка творба. Според нив, на кој било начин требало да се „олабават“ односите меѓу двете држави, а ако настапеле некакви промени во иднина, тие ќе дојделе по нормален пат. За присутните македонизмот бил доказ дека „од Бугарин не бидува Србин“.

Инаку, изборите во Бугарија беа настан број еден и се следеа со големо внимание како да се решава судбината на бугарската држава. Секоја изјава поврзана со нив беше проследена со разни анализи и коментари, што не било случај дотогаш со ниту едни избори во друга држава. На јавноста и’ се сервираа многу нешта кои неутралниот посматрач не можеше да ги сфати и да ги разбере. Поддршката и симпатиите целосно беа на страната на ВМРО-ДПМНЕ и нејзиниот лидер Љупчо Георгиевски, кој очекуваа да ги врати Македонците на нивните бугарски корени. Сите критики беа упатувани на СДСМ. Нејзините членови беа нарекувани бивши „србокомунисти“ и прогласени за најголеми непријатели на бугарската држава, кои настојувале да победат веејќи го „бугарското плашило“ и создавајќи антибугарско расположение.

Општата еуфорија што ги зафати и обичните граѓани постојано беше подгрејувана од медиумите. „Сега дојде моментот да видиме дали, како што препорачува Левски, да си ги кажеме едни на други вините и да одиме напред или, напротив, ќе се случи, како што рекол Гоце Делчев, како вистински Бугари ќе ги продолжиме караниците, зашто боледуваме од една болест - колку глави, толку капетани“, коментираше весникот „Труд“, нагласувајќи дека Македонија веќе е поинаква штом на чело на државата е ВМРО-ДПМНЕ и дека „ветерот на промената најпосле ги ослободи духовите заковани од југостравот“.

Слични констатации ќе застапува и „24 часа“. „Евентуалниот иден премиер Љупчо Георгиевски ја фали Бугарија при секој погоден случај. Нели од името си ја смени буквата ‘п’ со буквата ‘б’ - според бугарскиот правопис“, оценува весникот, кој пред самите избори го постави прашањето дали Георгиевски е бугарски адут? Истовремено, побара од бугарските политичари да постигнат консензус за Македонија, прогласувајќи ја ВМРО-ДПМНЕ за пробугарска партија. „Кога еден ден ќе паднат границите, кога ќе дојде до слободна размена на луѓе, стоки и капитали, може да ги натера нашите македонски братучеди да ги осознаат своите бугарски корени“, ќе заклучи весникот.

Бугарија ја зафати голема еуфорија, а нејзините граѓани ликуваа по победата на ВМРО-ДПМНЕ. Тогаш национална телевизија ќе им соопшти на гледачите дека во Македонија првпат се прегрнувале граѓани и полицајци и дека тие се радувале не само поради победата на опозицијата, туку затоа што се чувствувале слободни. „Оттука натаму македонските граѓани ќе ја разделуваат историјата на два дела, пред и по 1 ноември”, ќе заклучи нејзиниот известувач.

Некои печатени медиуми на првите страници ќе се појават со наслови „ВМРО ја презеде Македонија“ и ќе подвлечат дека ВМРО-ДПМНЕ, конечно, ги исклоцала од власта бившите македонски комунисти, кои со години раздувувале „антибугарска хистерија“, а Скопје заличило на источноевропските главни градови од крајот на 90-тите години, кога го празнувале паѓањето на комунизмот. „Македонија се разделуваше со еден над 50-годишен период, во кој на власт беа бившите југокомунисти, а за време на последните години - децата и децата на нивните деца... Од власта во Скопје ќе треба да се повлечат неокомунистичките лидери, врзани со папочна врвка со Белград“, ќе препорачуваат весниците и ќе подвлечат дека „тандемот Киро Глигоров - Бранко Црвенковски“ станале „христоматичен“ пример како уривањето на комунизмот во државите од Источна Европа води до „пештерен национализам“. „Таа партија (се мисли на ВМРО-ДПМНЕ н.з.) ги призна своите бугарски историски корени и не’ смета за држава што води најкоректна политика спрема Македонија“, ќе напише „24 часа“.

Весникот на социјалистите „Дума“ побара брзо и целосно прочистување на државниот, административниот и стопанскиот апарат од „југокомунистите“, зашто тоа било поважно од името, јазикот и нацијата. „Изборот на 11 октомври 1941 година, денот кој Титовите одроденици во Македонија го објавија за ден на востанието, се претвори во почеток на антибугарски прогони. Поради ВМРО, илјади македонски Бугари ја најдоа смртта или го зацрнија својот живот во ‘Идризово’, Голи Оток и други концентрациони логори и затвори на Тито. Дај Боже, 1 ноември 1998 година да биде ден на воскреснување! Големиот ден на воскрснувањето и помирувањето меѓу Вардар и Марица“, ќе напише органот на социјалистите.

Весникот изнесе мошне оптимистички очекувања, дека македонските граѓани ќе ги осознаат своите бугарски корени по победата на ВМРО-ДПМНЕ, подвлекувајќи дека повеќе од 50 години бившиот режим во Македонија „колел и бесел“, испраќал во концентрациони логори и во затвори за да ја поддржел единствената омраза, омразата спрема Бугарија, спрема „мајката родина на македонските браќа“. „Но, дај Боже, изборот на Георгиевски да ја придобие вистинската смисла. Зашто, луѓето што ги разделија со граници туѓи империи и туѓи идеологии за да живеат во злоба и омраза повеќе не го сакаат тоа. И за нив зборот љубов не е празен збор“, ќе заклучи весникот со убедување дека Македонците, конечно, ќе сфатат дека се Бугари.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20156

Македонско-бугарски историски контроверзии (15) Македонија третирана како бугарска територија

2010-12-14T23:11:24Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 27 октомври 2010 (МИМ)
Oпределени софиски кругови последниве дваесетина година пројавуваа апетити кон Македонија, надевајќи се дека нашата земја ќе стане дел од Бугарија. Тие тоа јавно и го кажуваа за време на честите кризи на Балканот, како што беше, на пример, војната во СФРЈ, подоцна нападот на НАТО врз СР Југославија и конфликтот во Македонија. Не станува збор само за екстремните националисти на Красимир Каракачанов, туку за сериозни историчари и интелектуалци што подготвуваа и посебни стратегии и ја советуваа власта како да се однесува спрема Македонија.

Свои чекори преземаше и државата, но тоа го правеше на посуптилен начин. Таа широко ги отвори вратите на софиските универзитети за македонски студенти што имаа ист третман како и бугарските и плаќаа двојно помала школарина отколку другите странски студенти. Покрај тоа, на тие што ќе се декларираа како Бугари им доделуваше стипендии и истовремено беа ослободувани од школарина. Точната бројка ја знаат луѓето на Красимир Каракачанов што ги селектираа и ги проверуваа нивните пробугарски определувања, но сигурно се работи за неколку стотици. По завршувањето на факултетите, тие се вработија во Македонија, а некои се наоѓаат во високите врвови на власта. Бугарската држава ги смета за свои вистински амбасадори и очекува да и’ го вратат она што го инвестирала во нивното образование преку пропагирањето на бугарштината во Македонија.

Во прилог на акциите за побугарчување на Македонците одеше и масовната појава млади македонски момчиња да бараат бугарски пасоши што им овозможуваа полесно вработување во европските држави. Без разлика што нивните мотиви да прифатат бугарско државјанство беа од материјална природа, денес Софија може да се пофали пред светот дека Македонците се враќаат на своите корени, а Божидар Димитров ќе изјави дека Бугарија конечно ја добила третата балканска војна без да испука ниту еден куршум.

Дека сите тие констатации не се голи фрази, еве неколку пример. За време на конфликтот во Македонија поголема група софиски научници излегоа со посебен меморандум – „Националната позиција на Бугарија за развојот на етничкиот конфликт во Република Македонија“, во кој ја набележаа целокупната стратегија што, според нив, треба да ја спроведе бугарската држава во таа насока. „На заштитата на територијалната целина на Република Македонија од бугарската влада треба да се гледа како на заштитата на територијалната целина на Бугарија“, се нагласува во овој документ. Авторите препорачаа формулирањето на бугарските национални интереси во Македонија да биде основата врз која мора да се гради политиката при решавањето на конфликтот. Тие побараа при разговорите со НАТО и со ЕУ водечки мотив да биде фактот што Бугарија подобро и позадлабочено ги разбирала проблемите отколку државите што се далеку од регионот. Истовремено советуваа таа да остане на сопствена позиција и да не се срами или да не се плаши да ја кажува вистината, бидејќи сегашното гледање на проблемите од страна на меѓународната заедница било во спротивност со нејзините национални интереси. Бугарските научници истовремено потсетија дека постоењето на две држави со ист народ (се мисли на Бугарија и на Македонија) во кои, според нив, живееле Бугари, не било преседан и дека такви примери биле Грција и Кипар, Романија и Молдавија.

Тоа дека Бугарија сериозно беше загрижена за судбината на Македонија, ќе признае и нејзиниот шпион во бивша Југославија Велизар Енчев, кој повеќе од шест години создавал шпионска мрежа во Скопје, Охрид, Штип... Тој во својата книга објавена неодамна ќе напише дека деновите пред прогласувањето на независноста на Македонија неговите претпоставени биле на штрек. Дел од раководството на Националната разузнавачка служба било прекомандувано во еден мал град на границата со Македонија каде што го чекале неговиот извештај со процена дали Србија ќе изврши агресија врз Македонија како што се случило тоа со Хрватска и со Босна.

Најголеми апетити кон Македонија, се разбира, пројавува софиската ВМРО, чии ставови често можат да се слушнат и од официјални лица.

Националистите на чело со Красимир Каракачанов заедно со Божидар Димитров, актуелен бугарски министер за дијаспората, постојано се обидуваат да докажат дека Македонија некогаш била бугарска земја. Нивни сервис е агенцијата Фокус, која секојдневно ги пренесува ставовите преку електронскиот весник и локалните радија, на чие чело е Красимир Узунов, кој поради шпионска дејност, своевремено македонските власти го вратија од граница. Сите тие работат координирано против Македонија. Најпрво заедно го издадоа бугарскиот туристички водич за Охрид во кој е претставен како „бугарски Ерусалим“, а потоа ја отпечатија книгата „Десетте лаги на македонизмот“, која подоцна беше преведена на англиски и поделена на членовите на Советот на Европа.

На десетгодишнината од формирањето софиската ВМРО јавно ја соопшти својата стратегија спрема Македонија и Македонците. Како што беше соопштено, нејзини главни цели биле да ги разбие „фантазиите и историските лаги на србо-македонистите и да влијае врз формирањето на бугарското национално самосознание, најмногу меѓу младите, како во Република Македонија, така и во Бугарија“.

Надежите дека Македонија може да биде бугарска беа постојано подгрејувани и од медиумите. За време на војната во Косово тие одново ја актуализираа „историската грижа“ за неа. Додека НАТО ја бомбардираше СР Југославија, тие постојано и’ сугерираа на власта да внимава како ќе се однесува кон нивната „непреболена рана“ (се мисли на Македонија н.з) за да не се повторат грешките од минатото кога за време на војните, секогаш избирале погрешен сојузник. Весникот „Труд“ изрази надеж дека Македонија може да стане бугарска „со кроце со благо и без ќотек“ , парафразирајќи го ресенчанецот Андреј Љапчев , кој стана премиер на Бугарија по Првата светска војна и кој често ја употребувал оваа изрека. По посетата на Македонија, авторот информира во кои места била запазена бугарштината за на актуелното раководство да му го даде следниов совет: „Повнимателно господа бугарски политичари. Овој пат успехот може да дојде“.

Весникот „24 часа“ деновите кога беше донесена одлуката Софија да му го отстапи воздушниот простор на НАТО напише дека за време на Втората светска војна Бугарија, без да пукне една пушка, ја добила цела Македонија и дека таа сега се вклучувала во антисрпска коалиција токму поради неа. Дневникот „Сега“ ќе прогнозира дека Бугарија ја чека нова војна поради Македонија и дека државата одново тргнала кон нова голгота со надеж дека најпосле се нашла на страната на победниците.

Од она што постојано се слуша од определени софиски кругови, своја инспирација наоѓа и во Националната доктрина во која се тврди дека Бугарија е единствената држава во светот што граничи самата со себе. За време на нејзината подготовка најмногу се расправало за најспорната тема –„македонското прашање“. Заеднички став на авторите бил дека „ниту еден професионално ангажиран историчар не би тврдел друго, освен дека Македонија е неделив дел од нашата историја и не можеме да правиме компромиси“.

Според медиумите, доктрината содржела низа „еретични“ и со години криени вистини. Од 10 опасни „вистини“ изнесени во неа, четири се однесувале на Македонија. Прво, бугарските историчари дошле до сознанија дека братоубиствата во ВМРО биле предизвикани од Коминтерната и агентурите на Србија и на Грција. Второ, во периодот од 1941 до 1943 година бугарската држава 30 отсто од средствата на буџетот ги инвестирала во Вардарска Македонија. Трето, признавањето на македонската нација од БКП по 1944 година не можело да се опрости и четврто, кон Македонија бил приложуван двоен стандард - во Бугарија се негирало македонско малцинство, но во тогашна Југославија се признавала македонска нација. Авторите дошле и до сознание дека во Бугарија никогаш немало фашизам, а нивниот цар Борис Трети, кој се договори со Хитлер за окупација на Македонија, бил за мирна ревизија на границите.

Македонско-бугарски историски контроверзии (14) Круната на охридските патријарси во Софија

2010-12-14T23:10:54Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 26 октомври 2010 (МИМ)
Круната на охридските патријарси, вредна повеќе од 15 милиони евра, денес ги краси витрините на Националниот историски музеј на Софија. Таа е само една од многуте скапоцени реликвии што бугарските војски за време на неколкуте војни ги опљачкале од територијата на Македонија, пред се’, од Охрид.

Бугарската јавност своевремено можеше да ја слушне верзијата на Националната телевизија како било извршено, како што беше речено, „спасувањето на скапоцените бугарски реликвии од најбугарскиот град“ и нивното пренесување во Бугарија. Гледачите имаа можност да видат како натоварена селска кола за време на Првата светска војна го напушта Охрид и заминува кон исток. Приказната што беше соопштена за тоа како била донесена одлуката ова исклучително вредно македонско историско и културно богатство да се најде во Софија беше толку наивна, што ретко кој можеше да поверува во неа.

Според авторите на документарната емисијата, идејата се родила во главата на обичен војник, без за тоа да знаат и да дадат наредба неговите претпоставени ниту, пак, некој од тогашната бугарска влада. Наводно, војникот, кој бил дежурен во Генералштабот на армијата во Софија, штом слушнал дека бугарската војска е поразена и се повлекува од македонските простори, во име на штабот, испратил наредба до единиците во Охрид да ги земат со себе сите скапоцени реликвии од охридските цркви.

И така многу вредни експонати, кои сведочат за минатото на древниот македонски град, се нашле во Бугарија. Меѓутоа, приказната не завршува само на тоа. Подоцна на војникот му било исценирано судење, зашто издал наредба во име на неговите претпоставени. Но, поради големиот патриотизам што го покажал во најтешките времиња на Бугарија бил казнет само условно.

Експонатите што биле опљачкани од охридските цркви и од други места во Македонија повеќе десетици години стоеле скриени од очите на јавноста, најверојатно, заклучено во музеите. За вистинската вредност на скапоцените реликвии, посебно на круната на охридските патријарси, наводно, се дознало на необичен начин. Таа приказна лично ни ја раскажа најекспонираниот анти Македонец, актуелниот министер за дијаспората на бугарската влада, Божидар Димитров, тогаш директор на Бугарскиот историски национален музеј.

Според неговата верзија, круната повеќе години била спакувана и неисчистена, заедно со други вредни предмети. Пред да ја изложат во Националниот музеј решиле да ја исчистат. Кустосот ја ставил во една торба и со трамвај ја однел кај некој златар. По неколку дена златарот се јавил кај директорот на музејот, при што инсистирал лично тој да дојде кај него со автомобил и полиција. Кога Димитров стасал таму му ја соопштил вистинската вредност на охридската круна. Имено, под слојот од прав натрупуван со децении, златарот открил скапоцени камења. Според неговите процени, само нивната вредност изнесувала околу 30 милиони тогашни германски марки, плус вредноста на златото и на другите метали. Круната е изработена во Венеција, од злато, сребро, скапоцени камења и разнобоен емајл кон крајот на 17 век. Украсена е со вкупно 350 скапоцени камења.

Во музејот до круната беше изложен и опков на евангелие од Охрид, користено од охридските патријарси и епископи. Тоа е изработено во 14 век, од сребро и емајл и е позлатено. Во музејот се наоѓа и покривка од Охрид, од крајот на 13 или од почетокот на 14 век. Таа му била подарена на охридскиот архиепископ од императорот Андроник Втори Палеолог (1282-1328 година). Покрај неа има и друга покривка од 1224 година, исто така, од Охрид. Таа е подарок од императорот Теодор Комнин (1215-1230) и неговата жена Марија на охридскиот архиепископ Димитар Хаматијан (1215-1236). Подарокот бил по повод крунисувањето на византискиот император во охридскиот катедрален храм „Света Софија“, во 1224 година.

Посетителите на музејот ќе ја забележат и вратата на црквата „Свети Никола“ од Охрид. Таа е дрворез од 14 век. Делови од неа се изработени во 13 век. Бугарските стручњаци ја класифицираат како најран споменик на резбарската уметност во „бугарските земји“. Меѓу експонатите се наоѓа и иконата „12 празника“, исто така, од Охрид, од периодот на 14-15 век и други вредни предмети донесени од Македонија. По повеќе од половина век софијанци прв пат можеа да ги видат и златната маска и ракавица, ископана во Требениште. Тогаш во оваа некропола биле ископани околу 150 разни предмети.

Пишувањето на македонскиот печат за тоа како бугарските војски ги ограбиле скапоцените историски и културни реликвии од македонското минато за време на Првата светска војна, во Софија предизвика големи реакции. Бугарската национална телевизија соопшти дека тие биле донесени во Бугарија, бидејќи кон крајот на Првата светска војна сакале да ги спасат од Грците и од Србите, кои „бугарските историски споменици“ ги пренесувале во Атина и во Белград. Како што беше соопштено, 400-те реликвии донесени од македонските простори биле прогласени за неспорна бугарска сопственост, во согласност со постојните меѓународни акти.

Реакции имаше дури и од самиот државен врв. „Нема никакво сомнение дека во последните десетлетија македонските граѓани беа ограбувани и немаа достапност до своето културно богатство. Но, тие не беа ограбувани од Бугарија, туку од криминалните југокомунистички раководители“, изјави во таа пригода тогашниот потпретседател на Бугарија, Тодор Кавалџиев, подвлекувајќи дека тие треба да ги чуваат „спасените реликвии не од граѓаните на Македонија, туку за нив“.

Министерството за култура на Бугарија повика на цивилизиран дијалог за скапоцените реликвии од културното и од историското наследство на Македонија што требало да ги обединува, а не да ги раздвојува народите. Бугарските историчари сметаат дека Македонија во почетокот на векот не била суверена држава и, според тоа, немала правна основа да ја обвинува Бугарија за грабеж. Истовремено, Божидар Димитров признава дека во бугарските музеи, архиви и библиотеки имало илјади споменици од територијата на Повардарјето, а некои од нив биле многу постари и многу повредни од охридските реликвии.

Во Софија своевремено значително се расправаше за еден вреден крст од црквата „Св. Климент“, поврзан со еден настан од 1944 година кога, според пишувањето на весниците, биле спасени бугарски војници заробени од Германците по капитулацијата на Бугарија. Во средината на октомври 1944 година преку Македонија од Грција се повлекувала една германска дивизија низ Охрид и во еден од камионите држела заробени 26 бугарски војници. Кога Германците стасале кај охридскиот чинар, војниците избегале и се скриле во градот. Тогаш германскиот командант ги викнал првите луѓе на градот, поставени во време на бугарската окупација, и побарал да му ги предадат избеганите бугарски војници. Откако му кажале дека не ќе можат да го направат тоа затоа што не знаеле каде се, тој наредил топовите да се свртат кон градот, поставувајќи им на охриѓани ултиматум - или да ги вратат во рок од 24 часа или да соберат 12 килограми злато. Се заканил дека во спротивно ќе го разурне градот.

Како што пренесоа бугарските весници, охриѓани решиле да го исполнат вториот услов. Меѓутоа, собрале само 11 килограми злато, а кога кметот Илија Коцарев, инаку бивш бугарски офицер, видел дека тоа не е доволно, го извадил од раката прстенот со дијамант и го ставил врз купчето златни предмети, но и тоа не било доволно. Тогаш го донеле крстот од црквата „Св. Климент“. Наводно, кога го видел тоа германскиот командант го бакнал крстот, го ставил на рака прстенот на Коцарев, а златото им го вратил на охриѓани.

Д-р Зоран Тодоровски своевремено изјави дека постои документ од кој може да се види дека бугарската војска за време на Првата светска војна зела повеќе од 20 скапоцени реликвии од охридските цркви, а на списокот се наоѓал и крст. Дали станува збор за истиот крст на црквата „Св. Климент“ со кој е поврзана приказната за спасување на бугарските војници за време на Втората светска војна или, пак, за некој друг крст, никој со сигурност ништо не знае, освен оние што го однеле од Охрид.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20120

Македонско-бугарски историски контроверзии (13) Коминтерната алиби за негирање на Македонците

2010-12-14T23:10:26Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 25 октомври 2010 (МИМ)
За да докажат дека македонската нација била вештачка творба бугарските историчари во оптек пуштаат неколку измислени тези. Една од нив е дека таа, наводно, била производ на српската политика, која не можејќи во Македонија од Бугарите да направи Срби решила да ги именува како Македонци. Меѓутоа, поомилена и почесто спомнувана е тезата дека неа ја создала Коминтерната. Вакви и слични тврдења можат да се слушнат не само од официјалните историчари, туку и од некои помлади интелектуалци, од кои се очекува посовремено размислување и толкување на историските процеси.

Во една расправа на повеќемина бугарски интелектуалци за односите со Македонија, политикологот Огњан Минчев, кој важи за голем авторитет во Софија, изнесе став дека за време на комунистичка Југославија, во Белград и со помош на Москва, македонската нација била дефинирана во таков контекст што бил неприфатлив како за бугарската национална идеја, така и за бугарската национална идентичност воопшто.

„Бугарија не може да си дозволи официјално да признае една подобна утопија, која го ограбува во неверојатно брутален степен бугарското национално наследство и создава современи и идни политички претпоставки како за територијални претензии, така и за општа нестабилност“, изјави тој. Според него, на подобрувањето на односите со Бугарија најмногу пречело „продолжувањето на старата ‘легитимност’ на политичката елита на таа држава“, која, смета Минчев, била поврзана со бившиот комунистички режим во Белград.

При „докажувањето“ дека македонската нација била коминтерновска творба бугарските историчари како аргумент посочуваат една Резолуција за македонското прашање и ВМРО (Об.), која Коминтерната ја изгласала во јануари 1934 година и во изменет облик била објавена во весникот „Македонско дело“ четири месеци подоцна. Што, всушност, содржи таа фамозна Резолуција што на Бугарите им служи како доказ за нивните тврдења дека македонската нација е „утопија“, како што вели Минчев?

Академик Иван Катарџиев објаснува дека објавената Резолуција во весникот и оригиналната се разликуваат. Во оригиналната се укажува дека поделбата на Македонија во 1934 година меѓу балканските држави била извор на „остри противречности и борба меѓу нив за доминација над цела Македонија“; дека тие во Македонија спроведувале политика на економски грабеж и бесен терор, дека „владејачките нации на трите империјалистички држави што ја поделија Македонија своето национално угнетување го образложуваат со негирањето на националните карактеристики на македонскиот народ, со негирањето на постоењето на македонската нација“.

Во Резолуцијата одделно се карактеризираат методите на грчката и на српската практика во денационализацијата. Говорејќи за методите на денационализација на бугарската политика се вели: „Најпосле бугарскиот шовинизам, користејќи ја блискоста на македонскиот јазик со бугарскиот, ги прогласува за Бугари и со тоа го оправдува режимот на окупација во Петричкиот округ (Пиринскиот дел на Македонија) и на својата грабачка политика во однос на цела Македонија. Водејќи борба против поделбата и поробувањето на македонскиот народ, против сите видови национално, културно, социјално и економско угнетување, ВМРО (Об.) е должна да ја разобличува вистинската смисла на сите софизми, кои на Македонците им го негираат карактерот на нација...“, се наведува во Резолуцијата.

Коминтерната во документот ги образложува задачите на ВМРО (Об.), која, според неа, треба „катадневно да организира и да води борба во развивањето на македонското ослободително движење и секакви појави на национален гнет, против секакви вонредни закони за право на роден (мајчин) јазик во сите државни и општествени институции, за слобода на училиштата, на изданијата итн. Во таа борба централна парола на ВМРО (Об.) треба да биде за правото на нацијата на самоопределување до отцепување и за извојување независна обединета македонска република на трудбеници“.

Академик Иван Катарџиев вели дека бугарските историчари ја користат како крунски доказ токму Резолуцијата објавена во весникот „Македонско дело“ за да го негираат постоењето на македонска нација. Таквото мислење ќе го прифатат и политичарите. Така, на пример, највисокиот орган на Бугарската социјалистичка партија во Благоевград ќе тврди дека македонската нација била создадена под притисок на балканскиот секретаријат на Коминтерната во 1934 година.

„Сам по себе се наметнува и заклучокот од овие тврдења дека македонската нација е ‘измислена’! А штом е измислена, таа нема право да постои. Притоа негаторите на македонската нација и јазик воопшто не се впуштаат во содржината на Резолуцијата, која во 1934 година била објавена како Резолуција на ЦК на ВМРО (Об.) за положбата на Македонија и за задачите на ВМРО (Об.) т.е. за правото на самостојна македонска политичка организација да формулира политичка програма. Второ, дури и како резолуција на КИ во неа никаде не се говори за признавање на македонската нација и јазик, туку за угнетување и негација на македонската нација од страна на оние што ја поделија Македонија и должноста на Обединета да се залага за употребата на македонскиот јазик во државните институции и во образованието во сите три дела на Македонија“, заклучува познатиот македонски историчар.

Пред две години во Македонија беа објавени документи од Министерството за надворешни работи на поранешниот Советски Сојуз, кои ги уриваат митовите создавани од бугарската историографија за Македонија и македонската нација. „Новите документи потврдуваат дека македонската нација не е творба ниту на Коминтерната ниту на Советскиот Сојуз“, вели д-р Лина Жила, која заедно со професорот Владо Поповски повеќе години истражуваше во архивите на Руската Федерација, трагајќи по вистината за македонското минато.

Таа вели дека со перестројката се отвориле руските архиви, а првиот нејзин истражувачки проект бил за минатото на Македонија. „Цел ми беше да го истражам митот што се ширеше кај нас, а особено во Бугарија, дека македонската нација е создадена од Советскиот Сојуз и од Коминтерната. Се прашував дали навистина тие тогаш имале улога на Господ и можеле да создаваат нации? Дали имале таква моќ да им наложат и на другите држави да веруваат дека таква нација постои? За жал, оваа теза и денес е присутна во Бугарија. Таа беше актуелизирана и пред Самитот на НАТО во Букурешт. Тогаш имаше изјави на бугарски политичари дека Софија ќе ја заземе истата позиција како и Грција и оти нема да дозволи Македонија да влезе во НАТО и во ЕУ се’ додека Македонците не признаат дека нивната историја до 1944 година е бугарска, дека македонскиот јазик е бугарски дијалект, а македонската нација вештачка творба, создадена од СССР и од Коминтерната“, истакнува руската историчарка.

Жила и Поповски го користеле архивот за надворешна политика на Советскиот Сојуз, кој дотогаш беше затворен и сакале да повлечат паралелна линија со веќе објавените документи од Коминтерната за македонското прашање. „Со ова истражување сакавме да видиме дали можеби дипломатијата на Советскиот Сојуз имала некаква улога во наводното создавање на македонската нација, како што тврдат Бугарите. Темелно ги претресовме сите документи од тогашното Министерство за надворешни работи, записниците на ЦК на СКПБ, на Балканската комисија, документите од политичкото и од военото разузнавање, како и од министрите за надворешни работи, но во сите нив не можевме да пронајдеме дека СССР имал вмешано прсти во тоа“, објаснува Жила.

Според неа, објавените документи се директен доказ дека Македонците не се вештачка творба ниту на Коминтерната ниту на Советскиот Сојуз. „Јас предлагам врз база на овие документи да се направи заеднички симпозиум на македонските и на бугарските историчари, кои имаат различни погледи. Тоа повеќе ќе придонесе отколку заемните кавги, секој својата вистина да му ја кажува на светот преку нарачани историски книги. Време е да им се каже на политичарите да остават со прашањата од минатото да се занимаваат историчарите, да се остават настрана и Коминтерната и Советскиот Сојуз“, порачува руската историчарка.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20103

Македонско-бугарски историски контроверзии (12) Селективен приод кон историските факти

2010-12-14T23:09:55Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 22 октомври 2010 (МИМ)
Jас сум Македонец и немам никакви дилеми околу своето национално чувство, вели д-р Георги Радулов, автор на книгата „Историја на Македонија“ (Апологија на македонизмот), која пред две години беше преведена на македонски јазик. Во неа тој ги пренесува своите истражувања за Македонија и за македонското минато. Неговите сознанија се многу поинакви отколку официјалната бугарска историографија.

Пред да ја напише книгата постојано сретнувал контроверзни тврдења околу Македонците и македонската нација и тоа го мотивирало повеќе децении да истражува по бугарските архиви за да ја дознае вистината. Како што вели, прочитал огромна литература, повеќе од 300 книги и документи на француски, македонски, бугарски, руски и делумно на англиски јазик. Откако се стекнал со определени знаење и видел дека сите што спорат за Македонија ја фалсификуваат историјата и ги селектираат историските факти, решил сознанијата до кои дошол да ги пренесе на хартија.

„За да докажат дека Македонија била бугарска земја, бугарските историчари посочуваат некои документи во кои таа како провинција е нарекувана Бугарија, дека Василие Втори е наречен бугароубиец и дека отец Пајсиј, кој ја напишал бугарската историја, се родил во Македонија. За мене тие не се вистински доказ за нивната теза. Сите тие докази имаат поинакво толкување. Тогаш Византијците гледале на старите Словени со понижување и ги сметале за долна класа. Како што името Србин доаѓа од името роб, како што тврди бугарскиот историчар Марин Дринов, цитирајќи го византискиот император Порфирогениј, такво слично значење има и зборот Вулгарос - човек од пониска класа, слуга, роб. Многу подоцна нешто слично тврди и познатиот италијански новинар Џовани Амадори-Виргилиј, кој во еден свој обемен труд од 1908 година пишува дека терминот ‘Бугарин’ (Булгаро) во тој период имал социјално, а не етничко значење и означувал ‘селанец, земјоделец - работлив и прост човек’. Според него, ‘руското оружје ја создало бугарската националност под Дунав’, а бугарската пропаганда на тој збор му дала етничко значење во однос на македонските Словени“, објаснува Радулов.

Истовремено тој истакнува дека многу историски документи што се во полза на Македонија и Македонците биле или криени или фалсификувани. Притоа го посочува примерот на спомените на францускиот генерал Франсоа Де Тот, кои биле преведени и на бугарски јазик. Тоа што го зборувал генералот за Македонците, во преводот го немало.

Радулов нагласува дека сите во неговото семејство се чувствувале Македонци. „Кога на татко ми му ја дадоа новата лична карта и кога виде дека во неа по националност е запишан Бугарин не сакаше да ја земе. Му ја врачија во полицијата. Дојдоа дома со полициски џип и го зедоа со нив. Се исплаши многу и формално прифати да биде Бугарин. Денес кој било истражувач може документирано да тврди дека татко ми се чувствувал Бугарин, зашто за тоа има валиден документ, неговата лична карта, а јас како негов ‘изрод’, сум тврдел дека сум Македонец“, истакнува Радулов.

Според него, Македонецот во Бугарија е обвинуван за сите гревови на земјата, дека е предавник на родината, дека е терорист, дека е најлошиот дел од општеството (‘лумпен’) итн. Ограничуван е во многу нешта. „За да ги избегнат притисоците и да го зачуваат спокојството, многумина овдешни мои сонародници се декларираат како Бугари. Други, пак, го прават тоа за да се стекнат со некакви привилегии. Тука ги немам предвид чесните луѓе што се убедени дека се Бугари“, подвлекува Раулов.

И историчарот Христо Христов, сега покоен, кој бил професор на Софискиот универзитет, не ги поддржува бугарските тези и смета дека историјата на Македонија е сосема поинаква од онаа што ја претставуваат тие. Кога разговаравме, имаше близу 80 години и будно ги следеше сите настани што се случуваа во Бугарија и во Македонија. Вели дека неговиот животен сон бил Македонија од јаболко на раздорот на Балканот да стане фактор на мирот.

„Татко ми потекнува од Лазарополе. Овде во Софија сме се доселиле по Кресненското востание. Мојата баба имала 11 деца. Пет од нив формирале семејства овде, во Бугарија, три во Србија, другите во Франција и во Канада. Кога последен пат се видов со тие од Србија, еден братучед ми вели: ‘Брате, ние сме прави Срби’. Им велам дека тоа не е така. ‘Јас не сум Србин, не сум ни Бугарин, јас сум Македонец.’ Никој не може сега да ми рече дека сум Арапин или Турчин. Или обратно, на Турчин или на Ром да му кажеш дека е Бугарин, како што се правеше тоа во времето на Тодор Живков. Може ли некој Французин во Брисел да му каже на Белгијанец дека е Французин. Тоа е апсурд во денешниот демократски свет. Аналогно на тоа, никој денес не може да му каже на Македонецот дека е Бугарин. Тоа е негова лична работа, тоа е негово лично право“, објаснува Христов

Според него, бугарската држава порано била многу подемократска и потолерантна кон различните мислења. Како пример го посочува познатиот социјалист, Македонецот Димитар Благоев, кој во 1917 година за време на Првата светска војна, тогаш кога било најтешко, излегол на говорницата на бугарското Народно собрание и извикал: „Јас не сум Бугарин“. Христов ги вади стенографските белешки од таа седница на кои се запишани зборовите на Благоев. „Ете тоа го кажал од Великото народно собрание, но никој тогаш ништо не му направил. А денес дали некој има шанса да го каже тоа од говорницата на бугарскиот законодавен дом. Парадоксот да биде поголем, бугарските историчари овој голем социјалист го прогласуваат за голем Бугарин, а тој не се чувствувал тоа и јавно го кажувал”, вели Христов.

За бугарските тврдења дека македонската нација била коминтерновска творба, тој вели: „Тоа е најлесниот начин да се негира една нација, а тоа што Коминтерната имала позитивен однос кон нацијата не е грев“. Христов ни објаснува дека имал можност да чита информација од педесетина страници на тогашниот секретаријат на Коминтерната и како историчар и, според него, таа имала сериозна научна основа. „Таа информација за мене е сеопфатен научен поглед. Тогаш македонското прашање се појавило како сериозно, а Коминтерната морала да даде одговор. И тој одговор е многу солиден и прва сеопфатна и аргументирана анализа за македонското прашање“.

Костадин Георгиев е доктор по филозофски науки. Петнаесетина години предавал филозофија на Софискиот универзитет. Поради неговото определување како Македонец во 1992 година е отстранет од работа. Бил еден од создавачите на СДС, партијата што дојде на власт по падот на Тодор Живков, но поради нејзиниот негаторски однос кон македонската нација, ја напуштил. Д-р Георгиев не гледа големи перспектива во бугарско-македонските односи.

„Односот кон Македонија на сегашна официјална Бугарија е како односот на официјална Бугарија во минатото, само што денес и’ недостига егзархијата. Македонија сега е како победена држава, само што Бугарија не е победникот, макар што таа многу сака да биде тоа. Некогаш црвениот молив за одбележување на границите на балканските држави го држеше рускиот цар, а сега го држи друг. Но, општо кажано, Македонците си остануваат Македонци, Бугарите - Бугари, Ахејците - Ахејци, а Данајците –Данајци“, заклучува Георгиев.

Потпишувањето на спогодбата меѓу Македонија и Бугарија за решавање на јазичниот спор од страна на тогашните премиери Љупчо Георгиевски и Иван Костов, го толкува како предавство на македонските интереси. „Никој не му дал право никому, да потпишува слични спогодби со кои се одрекува од македонско национално малцинство во Бугарија. Тие што се откажуваат од сопствената национална идентичност, можат да го прават тоа колку што ќе посакаат, но не во името на другите. Сигурен сум дека македонскиот народ нема ништо заедничко со нивниот политички шаманизам и продолжува да гледа на Македонците во Бугарија како и досега - како на свои истокрвни браќа“.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20080

Македонско-бугарски историски контроверзии (11) Културната автономија ликвидирана од Живков

2010-12-14T23:09:30Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 21 октомври 2010 (МИМ)
„Откако го зазедов местото прв секретар на партијата и особено претседател на владата, се зафатив да го расчистам тоа трагично наследство. Се враќам со мислите назад и со многу тага за бесповратно изминатите години, се сеќавам дека тогаш го посетив пиринскиот крај... Ја презедов таа обиколка за да видам како и од каде да ја започнам подготовката за референдум. За да покажам јасно какво население живее во тој крај. За мене беше определено јасно дека треба да отидам на референдум и да ја ликвидираме наложената ‘културна автономија’“. Ова го пишува бившиот претседател на социјалистичка Бугарија, Тодор Живков, во мемоарите објавени непосредно пред неговата смрт.

Тој вели дека населението го пресретнало исклучително радосно. Притоа како единствен аргумент за тоа нуди еден настан што се случил во една кафеана во Гоце Делчев, каде што во негова чест имало поставено голема трпеза. Сите станале на нозе и аплаудирале. „Викаа возбудено. Тоа продолжи неколку минути. Бев задоволен, зашто тоа беше сериозен израз на патриотизам на населението од пиринскиот крај. Израз на бугарското сознание на тоа население. Така помина посетата во останатите региони“, раскажува Живков.

Меѓутоа, само таа посета не му била доволно да го „убеди“ населението дека не се Македонци, туку Бугари. Напомош повикал десетина историчари на кои им поставил задача да ги иследуваат малцинските прашања. „Сакав да дадат одговор: дали во Бугарија има различни национални малцинства? Дали Бугарија е многунационална држава или не? Стигнаа до категоричниот заклучок дека слична теза е политичко-идеолошка измислица. Во дел тоа се однесуваше и за таканаречената ‘македонска’ нација“, заклучува Живков.

Итриот Живков се послужил и со други методи. Во тоа време пиринскиот крај бил економски мошне заостанат и, како што нагласува, тие луѓе биле заборавени дури и од Господ. „И Сандански, и Гоце Делчев, и самиот Благоевград беа заборавени и заостанати. Ги видев во очајна положба. Потоа фрливме многу средства, многу сили за да се обноват и да се претворат во убави центри на бугарштината“.

Тој ја раскажува својата верзија за тоа како дошло до културната автономија на Македонците во пиринскиот крај, се разбира, повторувајќи ја познатата теза што со години ја протежираат и ја докажуваат бугарските историчари. „Со српски емисари, со закани и притисок на Сталин, бугарско партиско ‘праволиништво’, административни мерки, уцени и дури и насилства беше извршено нешто апсурдно“, раскажува бугарскиот комунистички диктатор, кој е и највиновен за укинување на придобивките што ги стекнаа Македонците во Бугарија во годините по војната. „Сите материјали сврзани со националноослободителната борба во пиринскиот крај му беа предадени на Скопје. Националниот нихилизам, претворен во државна политика, посегна дури на останките на Гоце Делчев, кој беше пренесен во Скопје“, пишува тој во мемоарите.

Натаму, Живков објаснува дека барањето на Сталин да и’ се даде културна автономија на Пиринска Македонија во рамките на Бугарија како прва стапка за присоединување кон Македонија, била прифатена на Десеттиот пленум на ЦК на БРП(к) во 1946 година, а во 1947 година била содржана во договорите што ги потпишале Георги Димитров и Тито на Блед. „Се признаваше македонска држава во која живееја, главно, Македонци. Пиринскиот крај требаше да биде посебен како ‘културна автономија’. т.е. беше направен чекор кон разработената концепција за присоединување на тој крај кон Југославија. Таму се изведуваше настава на ‘македонски’ јазик. Беа дојдени емисари од Скопје и од Белград за да го обработуваат населението“, ја кажува својата верзија бившиот бугарски претседател. Притоа тој нагласува дека луѓе со „исконско бугарско сознание“ биле насилно принудувани да се самоопределуваат како Македонци.

Како што подвлекува во спомените, „востанувањето на историската правда“ било долг не само кон националните интереси туку и долг кон бугарската земја, кон бугарштината на многу познати и непознати доблесни учесници во Илинденското востание, на јунаците што ги положиле животите во ослободителните војни од Турците. И според Живков, во Република Македонија живеле „чистокрвни Бугари, на кои вештачки им е натурано и влијаено дека се одделна македонска нација. Нација што се создаде ин витро по рецептите на Сталин и Тито“.

Тодор Живков натаму ги објаснува напорите што ги презел преку партијата и државата за побугарчување на Македонците од Пиринска Македонија и за докажување дека не постои македонска нација. Притоа нагласува дека за нивната политика кон македонското прашање воопшто не добивале никаква поддршка од светот, посебно од СССР. „Поддршка немаше ниту од советската држава, ниту лично од Хрушчов. Напротив, при посетата на Белград тој ја декларира целината и независноста на републиките во Југославија“, признава тогашниот бугарски лидер. Поради тоа, според него, се наложила потреба да се дејствува надвор од политиката на Советскиот сојуз, да се подготви пленум без знаење и одобрување на Хрушчов и се разбира да се донесат партиски заклучоци во врска со македонското прашање. „До тоа дојде во 1963 година. На тој пленум се потцрта: македонска нација нема“, пишува Живков, нагласувајќи дека се’ друго околу постоењето на македонската нација и Македонија биле шпекулации на просрпските националности и титоисти лансирани со поткрепа на Москва.

Тој објаснува дека со посебна возбуда очекувал што ќе покаже референдумот што бил спроведен во Пиринска Македонија. Според него, резултатите ја потврдиле неговата политика во однос на македонското прашање. „Гласачите го изразија своето бугарско национално сознание. Само-два три процента се самоопределија како Македонци. Повеќето од нив, од инает, затоа што пред тоа ги терале насила да се ‘помакедончуваат’“, го објаснува Живков тој процес на побугарчување на населението од тој крај, без да каже ниту збор за тоа каде исчезнаа околу 200.000 бугарски граѓани кои за време на двата повоени пописи во Бугарија се декларираа како Македонци.

По пленумот на кој било решено дека нема македонска нација, Живков настојувал да не ги влошува односите со Титова Југославија. „Не престанав да мислам како да ги подобриме нашите врски. Но каде и да отидевме, при секоја посета во одделни југословенски републики првото, дежурно прашање, што се поставуваше беше т.н. ‘македонско прашање’“, додава Живков, нагласувајќи дека независно од сите сложености родени од бугарската „принципиелна позиција“ по тоа прашање, односите со Југославија постепено се нормализирале.

„Молчешкум ги прифатив состојбите дека ниту решенијата на пленумот, ниту резултатите од референдумот не добија надворешна поддршка. Никаква поддршка. Ниту од Советскиот сојуз и социјалистичките држави, ниту од неврзаните, ниту од капиталистичките“, признава Живков по 35 години од неговата акција за укинување на културната автономија во Пиринска Македонија со партиски декрет. Тој е посебно разочаран од тоа што, наспроти неговата политика и политиката на неговата партија, во Советскиот Сојуз, во Академијата на науките, се создала македонска научна секција, одделение за врски со македонската држава, катедра за македонски јазик. Слични структури биле создадени и во некои други држави-членки на Варшавскиот договор, на пример, во Чехословачка.

„Хрушчов не сакаше да расправа со мене поради тој пленум, и покрај тоа што не исклучував таква реакција. Бев готов да ја прифатам. Тогаш не само што не не’ поткрепија туку направија и нешто повеќе. Десетина години се вршеа страотни манипулации, притисок, пропаганда, обработка на општественото мнение, не само во Југославија и во социјалистичките заедници, но и по светот. Ги насочуваа сите против Бугарија...Сите стоеја зад советската теза сврзана со Република Македонија - има македонска нација, историја, култура, јазик. По таканареченото ‘македонско прашање’ бевме во целосна изолација”, ги раскажува во мемоарите маките што тој и неговиот државен апарат ги имале за да му „докажат“ на светот дека не постои македонската нацијата.

Живков во посета на Југославија бил на неколкупати, а последниот пат на погребот на Тито. „Бевме двајца - јас и министерот за надворешни работи. Не’ прими тогашниот претседател на Претседателството на СФРЈ. Штом влеговме, тој го започна разговорот за ‘македонското прашање’. И покрај тоа што надвор имаше редица, чекаа и други официјални делегации, тој го продолжи разговорот повеќе од предвиденото време со протоколот и темата нормално беше Македонија. Излеговме надвор. Не’ примија двајца други од раководството. И пак дежурната тема –македонскиот проблем“, пишува Живков во своите мемоари.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20061

Македонско-бугарски историски контроверзии (10) Ликвидации на Македонци во 1948 година

2010-12-14T23:09:00Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 20 октомври 2010 (МИМ)
За Македонците од Пиринска Македонија 1948 година беше една од најстрашните години. Не само поради Информбирото и затворањето на границата на Бугарија со нејзиниот дотогаш голем пријател Југославија, чии лидери претходно кроеја планови за создавање балканска федерација, во која Пиринска и Вардарска Македонија би биле заедно. Таа година се случи и еден друг, крвав настан, кога свирепо беа убиени или осудени на долгогодишна робија осумдесетина Македонци, а неколку стотини беа интернирани поради тоа што сакаа обединување на Македонија.

Герасим Тодоров од селото Влахи, родното место на Јане Сандански, една година пред тоа формира илегална организација, а штом бугарските комунисти го дознаа тоа доведоа полиција од речиси цела држава и го блокираа целиот регион со триесетина села и градови. Блокадата траеше повеќе од еден месец, а желбата Македонија да ја видат обединета со живот ја платија неколку десетици Македонци.

Герасим Тодоров немал многу среќа, бил предаден од својот јатак и откако се нашол во безизлезна положба се самоубил. Тогаш трагично завршиле и браќата Никола и Јордан Рајчеви од селото Плоски. Во обидот да го пробијат обрачот наишле на заседа крај селото Драката, при што Никола бил тешко ранет и за да не падне во рацете на полицијата го молел својот брат да го убие. По неколку дена и Јордан го завршил својот живот. Ја избегнал заседата и стасал во селото Карпелево, со надеж дека ќе најде засолниште кај својот добар пријател, но наместо да го скрие тој го предал, по што се самоубил. Гимназијалецот Георги-Гошката Сучев од Горна Белица стасал до родното село и цела седмица бил криен од едно турско семејство. Меѓутоа, бил предаден кога се преместил кај своите роднини. Кога дознал за предавството го извадил пиштолот и си стрелал во главата. По својот живот посегнал и Петар-Пецето Грков од селото Брежани, откако сфатил дека нема никакви шанси да се спаси од полицијата. Александар Султов, Веселин Михајлов и Марко Ангов своите животи ги завршиле на поинаков начин. Ги предал Тома Маникатов од селото Плоски, по што биле живи изгорени во месноста Шарена Скала во Плошката Планина.

Четворица Македонци биле ликвидирани без судење, а осуммина обесени откако им биле изречени смртните пресуди. Солун Георгиев, Македонец до фанатизам, бил мачен и испитуван во селското училиште на Влахи, а потоа убиен. Асен Драчев го врзале и го претепале до смрт, како и Ванчо Танчев и Васил Адамов. Петар Донков од селото Оштава, по жестоките тепања во подрумите на МВР на Сандански, умрел во затворот во Благоевград. И Димитар Павлов од Мал Врбовник бил убиен со уште неколкумина другари. Се претпоставува дека го ликвидирал агент-провокатор, негов близок роднина. Подоцна неговата ќерка Искра била затворена и повеќе месеци свирепо измачувана во благоевградскиот затвор.

По изречувањето на смртните пресуди во затворот во Благоевград биле обесени Илија Чопев, Асен Михајлов од селото Оштава, Јанчо Јанев од Гара Пирин, Андреј Спасов од Влахи, Георги Тополигов од Петрово, Смилен Гаргов од Џигурово. Тогаш биле обесени и двајца офицери на бугарската армија, како и двајцата Македонци, полковникот Стојне Бајчијски и потполковникот Димитар Кузманов, кои тие денови дошле од Софија и и’ се приклучиле на четата на Герасим Тодоров со намера да пребегаат во Грција. Од осудените на смрт само тројца се спасиле од бесилка. На свештениците Иван Џолев од Катуница и Стефан Камбитов од Падеш и на д-р Петар Митов од Гара Пирин смртните пресуди им биле заменети со доживотна робија.

Крум Монев од село Оштава, кој поради тоа што бил малолетен го осудиле на 15 години затвор, по излегувањето на слобода подготви посебен албум на сите што настрадале во злокобната 1948 година. Во неа ќе ги забележи имињата и на уште шеесетина Македонци, кои најдобрите години од животот ги минаа по бугарските затвори.

Пролетта 1990 година како новинар престојував во Пиринска Македонија и имав можност да се сретнам со неколкумина од овие страдалници, кои по годините минати во затворите последните години од животот ги поминуваа во родните места. Тодор Секулов, еден од четириесетте тогашни жители на Влахи, детаљно ни раскажуваше за трагичниот настан.

„Герасим Тодоров, нашинец од Влахи, немаше големо образование, но уживаше голем авторитет меѓу нас, Македонците. Во неговата организација беа и околиските управници на Благоевград и на Сандански. Не’ предадоа браќата Кирил и Ачо Беѓусови, едниот беше член на организацијата, а другиот наш јатак. Штом власта разбра за нас, донесе полиција од цела Бугарија и ја блокира сета област околу Влахи. Сите не’ фатија, а нашиот водач го опколија во една плевна, во маалото В’чковци. Не можејќи да избега се самоуби. Полицијата неговото тело го изложи во Кресна за да го предупреди народот да не бара никаква Македонија. Не се знае каде е погребан. Се зборува дека е запален и оти неговата пепел е расфрлена за да не му се знае гробот“, ни раскажа Секулов.

Во организацијата на Герсим Тодоров сите биле Македонци. Покрај ликвидираните, дваесетмина биле осудени на доживотна робија, меѓу кои и Тодор Секулов, а другите на повеќегодишен затвор. Меѓу осудените бил и Михаил Думбалаков, новинар, кој во 1938 година бил кандидат за народен пратеник. Таа година околу 300 души биле интернирани по бугарските логори.

Секулов ќе лежи во многу бугарски затвори: пет години ќе мине во Белење, затвор на остров на Дунав, кој го споредуваат со југословенскиот Голи Оток, три години во Сливен, две во Плевен, три во Самоводене, Трновско…

„Во затворите имаше многумина Македонци. Во времето кога бев во Белење, беа околу 150, што ги знаев, а во другите затвори низ Бугарија, којзнае колку имаше. Испотепаа многумина наши. Управите на затворите често исценираа убиства. Во Белење, на пример, додека работевме надвор, имаше определена граница до каде можеме да се движиме, меѓутоа, стражарите ќе не’ тераа да ја поминеме таа линија за потоа да пукаат во нас, без предупредување. Оправдување секогаш имаа. Многумина загинаа така“, ќе ни раскаже Секулов.

И Јане Андреев е еден од осумдесеттемина од организацијата на Герасим Тодоров. Осуден бил на 12 години, одлежал осум и пол. Неговиот брат Лазар, исто така, бил осуден на 15 години. Во неговите сеќавања се врежани многу црни затворски епизоди. Ни раскажа за еден случај кога седуммина Македонци од Кулата и од Куларово се удавиле во затворот во Белење. Со чун го преминувале Дунав и тука, во ладните води, завршиле нивните животи. Се сеќава и на смртта на Петар Донков, кој умрел во истражниот затвор во Благоевград, од тепање.

„И сега, и кога и да е, дење или ноќе, во сон или на јаве, ќе речам дека сум Македонец“, ни говореше Андреев со нескриена гордост. „Не можам друго да бидам, ништо друго, освен она што сум. Сите треба да имаме слобода, да кажеме што сме, да имаме свој јазик, своја култура. Никој не може мене да ме прави Бугарин, кој им го дал тоа право на сите оние што во мое име сакаат да решаваат“.

И Илија Бојаџиев ја доживеа истата судбина како Соколов и Андреев и многумина што годините на младоста ги минаа во бугарските затвори. Ќе биде осуден на 15 години, а ќе одлежи десет години и седум месеци.

„Истерав пет-шест затвори, кој од кој полош, секој специјален, секој на свој начин репресивен. Бев во Сливен, Шумен, Варна, Белење и во Пазарџик. Во Сливен се нафрлаа врз нас како ѕверови. Немаа што да ни кажат, па постојано повторуваа: ‘Вие Пиринците ги чекате Американците… Ако, наместо вас ние ќе ги пречекаме…’ Ете, таква судбина доживеа Македонија. Не’ разделија, не можевме да се видиме“, ни раскажуваше Бојаџиев.

Крум Монев во тротомната автобиографска хроника „Македонија мојата потпора“, пишува дека на сите оние што во тоа време не се согласувале со постојниот комунистички режим и сакале обединување на Македонија им лепеле разни етикети. Бугарската пропаганда на Герасим Тодоров и на неговата „банда“, како што ја нарекувала организација, им ги припишале сите злосторства што може да се замислат.

„Обичните работници и измачените селани се претставуваа како ладнокрвни убијци и очајни михајловистички главосечачи, бандити и разбојници, кои тргнале да пљачкаат, да убиваат и да вршат насилства, и тоа за лични интереси, за сопствено збогатување. Таму сите се претставени како закоравени агенти и бивши полицајци, крвожедни изроди, кои се ставиле во служба на внатрешната реакција, на надворешните центри и разни шпионски централи; сите, без исклучок, сме претставени како очајни терористи, подготвени на секакви криминални дејства против се’ уште незакрепнатата ‘народна власт...“, пишува Монев, кој двапати лежел во бугарските затвори. Еднаш по откривањето на организацијата, а втор пат кога илегално ја минал бугарско-југословенската граница. Бил уапсен на југословенска територија и по едномесечна истрага во затворот во Идризово југословенските власти им го предале на Бугарите.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20040

Македонско-бугарски историски контроверзии (9) Распнати меѓу корените и реалноста

2010-12-14T23:08:32Z

Виктор Цветаноски

Скопје, 19 октомври 2010 (МИМ)
Бугарските власти во матичните книги во Пиринска Македонија со пенкало ги прецртале зборовите Македонец - Македонка и над нив со црвено мастило напишале Бугарин - Бугарка. Тоа најилустративно говори за насилната денационализаторска политика на Бугарија и притисоците што таа ги вршела и се’ уште ги врши врз Македонците.

Матичната книга што имавме можност да ја видиме е постара и датира од третата деценија на минатиот век. По Првата светска војна, голем број Македонци од егејскиот дел на Македонија, кои масовно биле иселувани во Бугарија, по доаѓањето биле запишувани во посебни книги. Сите се запишувале како Македонци. Од книгите не може да се утврди кога зборовите Македонец - Македонка биле прецртани и над нив напишано Бугарин - Бугарка, но, најверојатно, се случило по наредба на комунистите во шеесеттите години од минатиот век.

И ден-денес бугарските власти немаат валидно објаснување како и каде исчезнале близу 200.000 Македонци колку што во последните два повоени пописа се декларираа како такви. Тоа е болна тема за официјална Софија. Бугарската национална телевизија во една документарна емисија се обиде да понуди некакви аргументи, но сето тоа на луѓето што ги познаваат приликите им изгледаше многу наивно.

Во емисијата со претенциозен наслов „Хроника на едно национално предавство“, ќе бидат обвинети тогашните комунисти на чело со Георги Димитров, кој сакал Пиринска Македонија да и’ ја даде на Титова Југославија. Авторот, кој доби посебна награда од ВМРО на Каракачанов, тврди дека луѓето биле против тоа да се пишуваат Македонци и слепо ги исполнувале задачите на Коминтерната. Очигледно беше дека соговорниците беа селективно одбрани, главно, следбеници на Ванчо Михајлов.

Во Бугарија многумина Македонци се плашат да зборуваат за тие години кога од државата биле прогласени за Бугари. Но, има и такви кои не стравуваат од последиците. Градежниот инженер Спас Калчев, роден во Влахи, селото на Јане Сандански, ни раскажа: „Се случуваше спротивното од она што ни беше претставено од телевизијата. Македонскиот јазик го изучувавме доброволно. Никој не ја поставуваше дилемата дали сме Македонци или Бугари, зашто сите се чувствувавме Македонци. Кога беше донесена одлуката да се затворат училиштата на македонски јазик и кога не’ правеа Бугари, цело село се спротивстави. Откако не помогнаа сите убедувања, дојде специјална полиција и целиот реон цел месец беше блокиран. Ги викаа ‘црни бригади’. Никој не смееше да го напушти селото. Сите беа детално испрашувани. Тие што не се согласуваа беа малтретирани и иселувани во други краишта на Бугарија“, вели Калчев.

Борис Џаџев од Самоилово, Петричко, кога се преселил во Софија, имал проблеми не само во работата, туку и во бракот. Неговата сопруга, инаку Бугарка, работела во полицијата и деновите кога застанала пред матичар, била условена да ја напушти работата во полицијата.

Во емисија не го слушнавме мислењето ниту на еден од повеќето десетици илјади Македонци кои со години не сакале да ги вратат назад старите лични документи на кои стоело дека по националност се Македонци, бидејќи во новите им се менувала националната припадност. Меѓутоа, нивните отпори биле скршени на мошне умешен начин. Никој не можел да се венча, да заведе новородено дете или да патува во странство ако пред тоа не извади нови документи во кои задолжително стоело дека е Бугарин. Емисијата беше повод еден софијанец, по потекло од село крај Банско, да ни раскаже како неговиот татко повеќепати бил повикуван во полиција за да му биде дадена новата лична карта. Не сакал да ја прими зашто во неа пишувало дека е Бугарин. Еден ден отишол сам и притоа на службениците им се обратил со зборовите: „Вие можете да напишете дека сум Марсовец, но јас ќе останам Македонец“. Во Софија се прераскажува и случајот со еден инженер од Сандански, кој поради тоа што не сакал да се напише Бугарин, си заминал во тогашна Чехословачка.

Здравка Итева, некогаш уредник на литературно детско списание, сега пензионер во Софија, преживува вистинска драма што ја носат во душата многумина Македонци во Бугарија, распнати меѓу минатото и сегашноста, меѓу сопствените корени и реалноста. „Чувствувам органска потреба да не ги кинам врските со минатото, со роднините кои живеат во Македонија. Тие потекнуваат од Егејска Македонија, тие се потомци на браќа и сестри на мојот дедо. Ги има и во Грција. Пред десетина години се видовме првпат. Јас сум цврсто емоционално поврзана со тие луѓе. Го слушам плачот на баба ми, на мајка ми и на татко ми по родните места, а сега чувствувам како лека-полека се кинат тие врски. А, зошто? Зошто има граница или зашто некои ти кажуваат: ти си ваков, ти си онаков“, своевремено ни раскажа Итева.

„Кој како се чувствува е негова интимна работа. Тие што се како мене се чувствуваат како да се распнати на крст. Припаѓам и на минатото и на сегашноста. Моето минато е сврзано со тие луѓе, кои се Македонци, кои биле Македонци, а и јас самата сум Македонка. Истовремено, и’ припаѓам на оваа држава зашто тука сум добила образование, средно, високо, специјалност... Се омажив за Бугарин. Кога се зедовме не гледав дали е Македонец или Бугарин, Американец или нешто трето. Ниту пак тој гледаше на тоа дека мене во пасошот ми пишува народност Македонка. Синот е роден тука, во Бугарија, школуван во овдешните училишта. Се чувствува Бугарин. Со него морам да зборувам на еден начин, а со моите роднини што ме посетуваат понекогаш на друг“, додава таа.

Прашањето за националната припадност е чисто човечко прашање, на секој поединец, смета таа. Според неа, државните институции и политички сили, кои кажуваат кој што е, во крајна сметка имаат свои интереси и со тоа ја покажуваат сопствената меркантилност или политичка комерцијалност. А луѓето, обичните луѓе, тие што, всушност, ја создаваат цивилизацијата и човечките заемни односи се распнати, тие ги поднесуваат емоционално и судбински сите тие раздори - политички и национални, и мораат да го трпат диктатот на силните.

„Ние треба да се погрижиме да пронајдеме форми кои припаѓаат на современа Европа и на светот. Да ревидираме некои наши сфаќања. Да ја согледаме реалноста и оттука да тргнеме“, размислува гласно Итева.

„Татко велеше, каде и да одам, јас се чувствувам Македонец. Тој не сакаше да си го смени пасошот за да не му ја сменат националноста. Поради тоа, со мајка ми не можеа да ги посетат нашите роднини во Скопје. Пријателите го убедуваа да го смени, а тој упорно одбиваше. Често знаеше да и’ рече на мајка ми: ‘Дали во ова шише има лимонада?’. ‘Да, тоа е лимонада’, ќе му одговореше таа. ‘А ако му ја сменат тапата, дали во него пак ќе си остане лимонада?’. Не успеаја ни заканите дека на неговите деца, мене и на мојот брат, може да ни се случи нешто“, се сеќава Итева.

Итева признава дека не направила голема кариера токму поради тоа што се чувствувала Македонка. „Јас сум од тие што го кажуваат тоа што го мислат. Зошто да правам компромиси. Јас не се вклучив во онаа група оратори што кажуваа: ‘Не Македонија, туку Бугарија’, ‘Тие од другата страна се Бугари, а не Македонци’. Не сакав да правам кариера со лажно самочувство. Често кога ќе му пречев на некого ќе речеше: ‘Таа е валкана Македонка’ или ‘загубена овца’. Јас познавам многумина кои на тој начин направија кариера“, вели таа.

Притоа, посебно нагласува дека македонскиот јазик е самостоен јазик, а не дијалект на бугарскиот. Ни ја покажува монографијата за селото Бапчор напишана на македонски јазик. Таа смета дека ако била напишана на бугарски јазик, немала така силно да ги одрази суштината и животот на луѓето на оваа село во егејскиот дел на Македонија. „Самата македонска фраза, акцентот, вокалната звучност, фонетските и лексичките разлики го прават посебен македонскиот јазик“, вели Итева, која има дипломирано бугарски јазик и литература.

Таа посебно нагласува дека станала член на Бугарско-македонското друштво за пријателство поради тоа што не можела да прекине ниту со минатото ниту со сегашноста. „Не сум од тие што ќе пресечат. Од една страна, на крстот се преживеаните спомени, сето она што се наталожило од минатото, ме влече во еден правец. Но, овде во Бугарија имам син кој се чувствува Бугарин, а тоа е реалноста. Меѓу македонскиот и бугарскиот народ не треба да има не само физичка, туку и духовна граница“, заклучува Здравка Итева.

http://www.maticanaiselenici.com/?page=read_news&id=20020