^{Perseverance (Percy) Nedir?}

NASA’nın “Mars 2020” misyonu sürecinde kullanacak olduğu aracın yani rover’ın adı Perseverance. Bu adı ona 11 yaşında Amerika’nın Virginia eyaletinde yaşayan ilkokul öğrencisi Alexander Mather verdi. Dilimizde bu isim “azim” anlamına gelmektedir. Perseverance, tam 3 metre boyunda 2,70 metre genişliğinde ve 2,2 metre yüksekliğinde 1025 kilogram ağırlığındadır. Teknik detaylarına birazdan değineceğiz ama temel olarak anlatmak gerekirse; yüksek çözünürlüklü kameralarla ve kuvvetli sensörlerle ve son teknoloji ekipmanlarla donatılmıştır. Hareket kabiliyeti de diğer uzay araçlarına nazaran daha yüksektir. 

Dipnot: NASA, uzaya gönderdiği çoğu uzay aracının isminin çocuklar tarafından konulmasını bir gelenek haline getirmiştir. Bunun çocuklara gelecekleri için ilham kaynağı olması açısından önemli olduğunu savunmaktadır.

^Görevi

Perseverance’ın görevi, Ingenuity adlı helikopteri Mars’a başarılı bir şekilde ulaştırmak ve Mars üzerinde su ile ilgili bulguları araştırmaktır. Mars’a yolculuk sırasında Ingenuity helikopteri herhangi bir zarar görmedi ve şu an Perseverance üzerinde şarjını doldurmakla meşgul.

Ana görevine gelecek olursak Jezero kraterinde mikrobiyal bakterileri bulabilme ümidi ile çalışıyor. Bizlere bölge ile ilgili bazı fotoğraflar göndermeye başladı bile. Jezero’ nun deltasından örnekler toplayarak onları muhafaza edecek. Marstaki görevini tamamladıktan sonra ise NASA’ ya geri gönderecek.

Jezero Krateri

NASA’nın araştırma ve bulgularına göre zamanında devasa bir göl olan Jezero krateri yaşam formu bulabilme açısından zengindir. Bu gölün, giren ve çıkan su damarları olması, toprağının nemli ve yumuşak olması bir zamanlar bu bölgede sulak bir ortam olduğunun da bir göstergesidir. Su yollarının girişlerinde oluşan delta, dolayısıyla NASA için bir kilit noktası. Bu bölgede yapılan araştırmalardan büyük bir sonuç elde edebileceklerini düşünüyorlar ve Perseverance uzay aracını tam da bu nokta üzerine indirdiler.

NASA, Jezero kraterinin benzerinin Dünya’ da sadece bizim ülkemizde bulunan Salda Gölü olduğunu söylemekte çünkü Mars’taki Jezero’ da bir zamanlar günümüzdeki Salda Gölü’ nün fiziksek yapısına ve mineral çeşitliliği bakımından benzerliğe sahip. Hatta NASA, “Jezero kraterini çok merak edenler gidip Salda Gölü’ nü görsünler” diyerek de atıfta bulunuyorlar.

Tasarım ve Özellikleri

Perseverance Uzay Aracı 4 Aralık 2012’de American Geophysical Union’ un bir toplantısında duruyulmuştu. Tasarım olarak kullanılmış, hali hazırda test edilmiş parçalar kullanılacaktı. Tasarım olarakta Mars’ta hali hazırda görev yapan Curiosity uzay araçlarından ilham almışlardır. Üzerindeki parçalardan sadece bilimsel enstrümanlar ve sonda farklıdır.

Enstrümanları saat yönünde sıralayacak olursak: RIMFAX, Mastcam-Z, SuperCam, MEDA, SHERLOC, PIXL, MOXIE

RIMFAX, Mars’ın yeraltı deneyi için Radar Görüntüleyici, Mars 2020 görevinin bir parçası olan NASA’nın Perseverance gezgini üzerinde yer alan bir radardır. Yüzeyin altındaki jeolojik özellikleri görmek için radar dalgalarını kullanır.

Mastcam-Z, multispektral, stereoskopik bir görüntüleme aracıdır. NASA’nın Perseverance gezgininin birincil bilim kamerası olarak hizmet veriyor. Baş Araştırmacı Arizona Eyalet Üniversitesi’nden Jim Bell’dir. Cihaz, California, San Diego’da Malin Space Science Systems tarafından tasarlanmış ve üretilmiştir.

SuperCam, bir kamera, iki lazer ve dört spektrometre ile kayaların ve toprakların uzaktan analizini gerçekleştirecek. Mars’ta geçmiş mikrobiyal yaşamın biyo-imzalarını tutabilecek organik bileşikler arıyor.
MEDA, Mars Çevresel Dinamikler Analizörü, Mars 2020 Perseverance gezgininin üzerinde bulunan ve toz boyutu ve morfolojisinin yanı sıra yüzey havasını karakterize edecek bir araçtır.

Organik ve Kimyasallar için Raman ve Luminescence ile Yaşanabilir Ortamların Taranması (SHERLOC), ince ölçekli mineralojiyi belirlemek ve Perseverance gezgini için tasarlanmış organik bileşikleri tespit etmek için ince ölçekli görüntüleme ve ultraviyole (UV) lazer kullanan bir ultraviyole Raman spektrometredir.

X-Işını Litokimyası için Gezegensel Enstrüman (PIXL), Mars 2020 misyonunun bir parçası olarak Perseverance gezgini için tasarlanmış Mars yüzey malzemelerinin ince ölçekli temel bileşimini belirlemek için bir X-ışını floresan spektrometresidir.

MOXIE, (Mars Yerinde-Oksijen Kaynak Kullanımı Deneyi) Perseverance gezgini üzerinde katı oksit elektrolizi kullanarak Mars’ın atmosferik karbondioksitinden oksijen üretecek.

Ingenuity

NASA’nın Perseverance uzay aracı bünyesinde Mars’a gönderdiği Ingenuity helikopteri, Dünya’ya ilk bilgileri sorunsuz bir şekilde gönderdi. Helikopter ve helikopterin ana istasyonunun sorunsuz bir şekilde çalıştığı belirtildi.

NASA’nın yeni Mars görevi aynı zamanda Dünya dışındaki gezegenlerdeki çalışmalarımızda da bir ilk olma özelliğini taşıyordu. Perseverance uzay aracı, insanlık tarihinde ilk kez Mars’a bir helikopter taşımamıza aracılık etti. Ingenuity adı verilen bu helikopterden ilk veriler de alınmaya başladı.
Ancak helikopterin bataryası tek bir seferde doldurulmayacak. Ekip, bataryayı en başta bir saatliğine şarj ederek %30 şarj seviyesine ulaştıracak. Birkaç gün aradan sonra batarya yeniden şarj edilecek ve şarj seviyesi %35’e çıkarılacak. Ardından haftalık planlanan şarj seanslarıyla helikopterin bataryası doldurulacak.

Ingenuity, Perseverance uzay aracından ayrıldıktan sonra helikopterde 30 Mars günü (31 Dünya günü) deneysel test uçuşu penceresi olacak. Helikopter, Mars’ın -90 derece sıcaklığa kadar düşen soğuk gecelerinden canlı çıkmayı başarırsa ekip, ilk kez başka bir gezegende helikopter uçurmaya başlayacak.

Maliyet

NASA, Mars 2020 Azim misyonu için 2.4 milyar yatırım yaptı. Sadece aracın kendisi değil, araçla birlikte gönderilecek olan Ingenuity Mars helikopteri için 80 milyon dolar, aracın test çalışmaları için 5 milyon dolarlık yatırım yaptı. Perseverance görevinin tamamı boyunca enflasyon ayarlamaları da dahil edildiğinde, projenin maliyeti az da olsa 2,9 milyar dolara yükseliyor. Bu ağır fiyat etiketine rağmen, NASA’nın gezegen keşif programı tarihindeki en pahalı 7. uzay aracı olmaya devam ediyor. Diğer Mars görevleriyle karşılaştırıldığında Perseverance, Viking 1 ve 2’nin yanı sıra Curiosity uzay araçlarının ardından üçüncü en yüksek maliyete sahip. İkincisi, orijinal lansman penceresini kaçırdıktan sonra önemli bir maliyet artışı yaşadı ve enflasyona göre ayarlanmış maliyeti 3,2 milyar dolara ulaştı. NASA tarafından şimdiye kadar üstlenilen dört Mars projesi de en pahalı görevler arasında yer alıyor.

Perseverance uzay aracı ve Ingenuity helikopteri 18 Şubat 2021’de Mars’a indi. Her şey planlandığı gibi giderse Ingenuity, uzayda uçabilen ilk uzay aracı olarak tarihe geçecek. Perseverance ise mars üzerindeki yaşam formlarını keşfeden ilk uzay aracı olacaktır. Daha fazla bilgi edinmek isterseniz NASA web sitesinde Mars 2020 görevi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar:
NASA, Mars 2020
Perseverance Enstrümanları
Jezero Krateri
Salda Gölü
Ingenuity
Forbes
Wikipedia

Kapak Görseli:
Mastcam-Z Panoramik Fotoğraf

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. Perseverance ve Ingenuity ile Mars 2020 Misyonu.

Göbeklitepe, uzun yıllar yani milattan yaklaşık 11 bin yıl öncesine Cilalı Taş Devrine dayanan yerleşik yaşama geçme aşamasında bulunan atalarımızın gizemli yaşamlarını konu ediyor. Issız bir karanlığın içinde böylesine bir antik uygarlığın yaşantısının büyüleyici atmosferi karşısında insanın gerçekten nutku tutuluyor. Avcı-toplayıcı olan atalarımızın bu bölgeyi tamamen tapınma amaçlı kullanmaları, şu ana kadar bilinen yerleşik yaşama geçişin silsilesini tamamen değiştiriyor. Yani yerleşik yaşama geçmenin nedeni “Tarım”ın yerini “inanış” olgusu ele geçiriyor.

Unesco Dünya Mirası

Göbeklitepe, 1995 yılında başlanan kazı çalışmalarında bulunan kalıntılara göre geçici olarak Unesco Dünya Mirası ailesine katıldı. 2008 yılında Unesco Dünya Mirası listesine adını “Tarihteki En Eski Tapınak” olarak kazıdı.

İşte en eski atalarımız Türkiye’nin Güney Doğu Anadolu bölgesinde yer alan Şanlıurfa ilimizde yaşadılar. Bizlere kültürlerini anlayabileceğimiz kült bir miras bıraktılar. Bu muazzam yapılaşma her ne kadar yüzyıllar geçse de dönemin ihtiyacına göre farklılık gösteriyordu. Hepsi de resmen birbirinin ikizi gibiydi.

Çevrede bulunan tüm kalıntılar aynı tipik özelliklere sahip. Taşlarla örülü oval bir alanın içerisinde yaklaşık 10-12 adet T şeklinde yapılmış dikilitaşlar bulunuyor. Taşların her iki yanından hayvan derisi ile örtülmüş kemerlerine uzanan elleri, çeşitli vahşi hayvan kabartmaları başsız insan heykelleri formundaydı.

Dikilitaşların üzerinde gözlemlediğimiz yılan, leopar, akrep, boğa vb. vahşi hayvan kabartmaları özenle işlenmişlerdi. Bu işlenmiş hayvan figürlerinin bir çeşit ruhani koruyucu veya yaşayan kabilelerin bir simgesi olarak da tanımlanabilir tabi ki. Bunun sebebi ise bölgedeki her bir dikilitaşların üzerinde farklı işlenmiş hayvan figürlerinin bulunmasıydı. Kimisinde daha çok yılan kimisinde daha çok boğa figürü… 

Bu konuyla ilgili bir diğer önemli düşünce ise insanın artık doğaya karşı üstünlüğü sağlaması ve kişisel benliğini dünyaya kanıtlamasıydı.

Muazzam Bir İşçilik

Buradaki inşa hikayesinin bir üst modelini bundan 7 bin yıl sonrasında Antik Mısır Uygarlığı’nda görmekteyiz. Diğer bir Unesco Dünya Mirası Mısır Piramitleri… Tahmin edebileceğiniz üzere Mısırlılar da bu piramitleri ölümden sonraki yaşama inandıkları için inşa etmişlerdi. Fakat Göbeklitepe’dekinden farklı olarak bu piramitler Eski Krallık ile Orta Krallık dönemlerinde firavunlar ve eşleri için inşa edilmiş birer mezar olarak kullanılıyordu. 5 bin yıl hüküm sürmüş bir uygarlık için 100’ü aşkın piramit inşa edilmişti.

Oksalat

Göbeklitepe’de herhangi bir gıda üretimine rastlanmadı fakat bazı kimyasal incelemelerde “oksalat” kalıntıları ortaya çıkarıldı. “Beerstone” ismiyle de anılan fıçı ve bira yapımında kullanılan kaplar içinde biriken bir madde. Buna dayalı olarak büyük şölenlerde ya da ayinlerde biraya benzer bir içeceği kullanıldıkları da tartışma konusudur.

Göbeklitepe Tapınak Mı?

Bu yapılaşma günlük ihtiyaçların giderilebileceği ve insanların burada uyuyup yaşayabileceği şekilde dizayn edilmemiş. Yapılan araştırma ve bulgulara göre bu tapınakta herhangi bir mezarlık veya lahit bulunmuyor. Çünkü o dönemde ölüler güneşe gömülüyordu. Yani ölü, açığa bırakılarak akbabalara yem ediliyordu. O dönemin inanışına göre ölü güneşe kavuşuyordu.

Göbeklitepeliler bu ritüellerin yanı sıra farklı bir şeye daha önem veriyorlardı. Kafatasları… Evet yanlış duymadınız. Kafatasları hem ruhun merkezi hem de ataları ile bağ kurmaya çalıştıklarının bir göstergesiydi. Ölen kişilerin kafalarını iskeletlerinden ayırıp temizlediler ve üzerlerine şekiller işlediler. Bununla bir taşla iki kuş vurmuşlardı. Hem atalarını onurlandırdılar hem de düşmanlarına karşı güç gösterisinde bulundular.

Kazı Alanı Krokisi

Göbeklitepe Türkiye’nin Şanlıurfa şehrinde merkezin yaklaşık 20 km. kuzeydoğusunda bulunuyor. Örencik köyü yakınlarında bulunan Göbeklitepe 90 dönümlük bir alanı kaplıyor. (yaklaşık 20 futbol sahası büyüklüğünde) Bu muhteşem tarihsel olgu gerçekten de görülesi.

Kaynaklar:
https://www.kulturportali.gov.tr/portal/gobeklitepe
Wikipedia.org
https://www.bilgeyik.com/gobeklitepe-hakkinda-her-sey-282
https://arkeofili.com

Kapak Görseli: 
https://www.kulturportali.gov.tr/portal/gobeklitepe

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. Göbeklitepe “İnsanlık Tarihinin Sıfır Noktası”.

8 Ocak Cuma günü Türkiye saati ile 05.15’te Florida’daki Cape Canaveral Uzay Üssü’nden SpaceX’in Falcon 9 roketi ile fırlatılarak uzaya gönderilen Türkiye’nin 5’inci nesil uydusu olan Türksat 5A uydusu, manevra ömrüyle yörüngedeki frekans ve yörünge haklarını 30 yıl boyunca garanti altına alacak.

İletişim konusunda hizmet kalitesini artırmak amacıyla Avrupa, Orta Doğu, Kuzey Afrika, Orta Batı Afrika, Güney Afrika, Akdeniz, Ege Denizi ve Karadeniz’i kapsayan bir coğrafyada televizyon yayıncılığı ve veri haberleşmesi hizmetleri sunacak.

2017’deki anlaşma sonrası Airbus’ın Fransa’nın Toulouse şehrindeki tesislerinde üretimine başlanarak üretim süreçleri ve test aşamaları tamamlanan Türksat 5A uydusu tamamen elektrikli itki sistemine sahip.

Türksat 5A uydusunun SpaceX Tarafından Fırlatılma Anları

Yörüngeye 4 Ay

Türksat 5A, SpaceX’in Falcon 9 roketiyle fırlatılmasından 33 dakika sonra roketten ayrıldı. 31 derece doğu yörüngesindeki konumuna ulaşmak için yapacağı yolculuğun 4 ay sürmesi bekleniyor. 

Dünya yörüngesinde ses, görüntü ve veri aktarımı için toplamda 2000’den fazla haberleşme uydusu bulunuyor. 1962’den bu yana gönderilen haberleşme uydularının artık önemli bir kısmı görev yapmıyor. Türksat 5A ise %25’e varan yerlilik oranı ve sahip olduğu ileri teknolojiler ile dikkat çekiyor. 

Yeni uydumuzla 31 derece doğu yörüngesindeki uzay haklarımızı 2051 yılına kadar 30 yıl boyunca garanti altına alıyoruz. Böylece Türkiye dahil hizmet verilecek tüm bölgelerde yeni nesil yayıncılık ve haberleşme sistemlerinin temeli atılıyor.

Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Profesör Emrah Kalemci’nin açıklaması:

“Frekans yükseldiğinden yeni uyduyla daha yoğun bir haberleşme ve veri aktarımı mümkün olacak. Nasıl cep telefonlarında 5G’ye yüksek frekansa geçildiğinde veri aktarımı hızlandıysa Ku-band haberleşmede yüksek frekans kullanılarak veri iletme hacmi genişliyor. En önemli bir diğer özelliği 42 derece yerine 31 derece doğu boylamına yerleşecek olması. Çünkü 42 derece Türkiye’nin üzerinde kalırken, 31 derece doğu boylamına yerleşmesiyle, hizmet alanı batıya doğru genişliyor. 31 dereceye doğru gittiğinizde batıda internet üzerinden daha fazla data haberleşme imkanı oluyor. Hatta bu geniş coğrafyada uçaklara uydu değiştirmeksizin, tek uydudan, internet hizmeti verebilir.”

SpaceX te uydunun fırlatılma anından bir görsel. Görsel DHA.

Türksat 5B ve Türksat 6A Sırada

Yedinci uydu olarak hizmet verecek olan Türksat 5A’dan sonra sırada Türksat 5B ve Türksat 6A uydularımız var. Yörüngedeki görevine 2021 yılının ikinci çeyreğinde başlayacak olan Türksat 5A’nın yanı sıra Türksat 6A’nın ise 2022’de uzaya fırlatılması planlanıyor.

Kaynaklar:
https://www.yenidonem.com.tr/haber/yeni-uydumuz-turksat-5a-neden-bu-kadar-onemli-103001.html

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. Türksat 5A Uydusu Uzay’da.

Fotoğrafta kara deliğin olay ufkunda ışık hızında hareket eden gaz ve toz bulutunun ıșımasını görüyorsunuz. Bu zamana kadar gördüğümüz (yukarıdaki hariç) tüm kara delik fotoğraflarının tamamen simülasyondan ibaret olduğunu da söylemek gerek. Artık gerçek bir fotoğrafımız var.

Görsel: NASA/CXC/Villanova University/J. Neilsen

Kara Delik Nedir?

Kara delikler, belli bir kütleye sahip yıldızların kendi içlerine çökmesiyle meydana gelen ve belirli nicelikteki maddelerin bir noktaya toplanması sonucu aşırı yoğun, çok büyük kütleli görünmez kozmik cisimlerdir. Kütle çekimi o kadar büyüktür ki ışık bile bu çekim kuvvetinden kaçamaz. O yüzden merkezleri simsiyah görünür.

Yaklaşık 100 yıl kadar önce Einstein genel görelilik kuramını açıkladığında kütle çekim kuvvetinin uzay zamanı büktüğünü söylemişti. Uzay zamanı gerdirilmiş bir masa örtüsü gibi düşünürsek üzerine bırakılan bir obje onu nasıl büküyorsa uzay zaman da büyük kütleli kozmik cisimler tarafından o şekilde bükülür.

Kara deliğin etrafında kütle çekim kuvveti çok büyük olduğu için etrafında olay ufku oluşturur. Genel görelilikte olay ufku, ışık ve maddenin artık kaçamadığı bölgeyi sınırlayan kuşağa denir. Teknik olarak kara deliğe yaklaşan her cisim hızlanır ve iki boyutlu yapıda disk benzeri bir hal alır. Yapılan gözlemler ve ölçümler de Einstein’ın haklı olduğunu kanıtlamış oldu.

Etrafında Neden Turuncu Çember Var?

Fotoğrafta görünen turuncu çember ise kara deliğin içinden değil, olay ufkundaki gaz ve toz bulutunun ışık hızında birbirine sürtünerek ısı ve ışık ortaya çıkarmasından kaynaklanıyor. Bu da kara deliğin merkezinin çevresinde ışık görmemizi sağlıyor.

Aslında bu turuncu renk bilim insanlarının salınımın parlaklığını göstermek için seçtikleri renk kodlarından ibaret. Yani gazın gerçek rengi değil. Sarı renk en yoğun salınımın olduğu bölgeyi gösteriyor. Kırmızı ise daha az salınımın olduğu bölgeleri gösteriyor. Siyah görünen bölgelerde salınım ya hiç yok ya da yok denecek kadar az.

Işığın Bile Kurtulamadığı Kara Deliğin Fotoğrafı Nasıl Çekildi?

Bir kara deliğin olay ufkunu görüntülemek için bilim insanlarının yaptığı hesaplar Dünya büyüklüğünde bir teleskopa ihtiyaç olduğunu gösterdi. Ancak bu boyutta tek bir teleskop yapmak imkansız olduğundan dünyanın çeşitli yerlerindeki teleskopları birbirlerine bağlayıp bizi kara deliğin olay ufkunun sınırına götüren Dünya büyüklüğünde tek bir sanal teleskop ağı oluşturdular.

Görsel: DiscoverMagazine

Event Horizon Telescope – Olay Ufku Teleskopu Projesi’nde çalışan bilim insanları birbirine bağlı her bir teleskopu 2017 Nisan ayında Messier 87 galaksisinin merkezindeki kara deliğe doğru konumlandırdı. Kara delikten yansıyan herhangi bir ışık olmadığı için direkt olarak kara deliği değil etrafındaki ışıktan gelen fotonları yakalayarak veri topladılar.

Bu teleskoplar kara delikten gelen fotonları yakalarken dünya atmosferinden etkileniyorlar. Bütün bu teleskoplar aynı çanak antenler gibi iç bükey. Bu nedenle 8 farklı bölgede bulunan teleskoplardan düzgün veriler alabilmek için hava durumunun aynı anda tüm bölgelerde elverişli olması gerekiyor. Toplanan meteorolojik verilerle teleskopların ne zaman gözlem yapacağı önceden belirleniyor.

Aynı zamanda bu verilerin yüksek hassasiyet ile ölçümünün yapılabilmesi için teleskopların bulunduğu bölgelere atom saatleri yerleştirilmiş. Bu kadar hassasiyetle kaydedilen verilerin boyutu da çok büyük. Katie Bouman’ın geliştirdiği yazılım sayesinde ise bu kadar büyük veriler süper bilgisayarlar tarafından işlenebilmiş.

Elde edilen tüm verilen olduğu hard diskleri görebilirsiniz. Yaklaşık 5 petabayt kadar.

Görsel: IGN

EHT projesine daha fazla teleskop eklendikçe elde edilen görüntülerin daha net olacağı da benimsenmiş durumda.

Derin, Süslü Karanlık Oluşum “Powehi”

Bilim insanları kamuoyuna açıklama yaptıkları gün kara deliğin henüz bir isminin olmadığını söylemişlerdi. Ancak dün “Powehi” adında karar kıldılar. Bu Hawaii dilinde “derin, süslü karanlık oluşum” anlamına geliyor ve bu ismin bilimsel tanıma da uyum sağladığını söylüyorlar.

Sonuç Olarak

Kara delikler evrendeki en gizemli kozmik cisimler arasında yer alıyor. Umuyorum ki bu araştırmalar ve elde edilen veriler uzay biliminde yepyeni ufuklara kapılar açar.

Kaynaklar
https://eventhorizontelescope.org/
https://www.space.com/why-black-hole-image-orange.html
https://www.cnet.com/news/meet-katie-bouman-the-woman-who-transformed-our-view-of-black-holes-forever/
https://tr.wikipedia.org/wiki/Kara_delik
https://tr.wikipedia.org/wiki/Olay_ufku
https://www.youtube.com/watch?v=jde8xWJRAC4

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. İnsanlık Tarihinde İlk Defa Fotoğrafı Çekilen Kara Delik.

Daha sonraları İtalyanlar da bir sayfaya daha fazla yazı sığdırıp matbaa maliyetlerini azaltmak için el yazısına benzer şekilde yazıların tipini yatık hale getirdiler. Bu tür yazı karakterlerine de “İtalic” adı verildi.

Günümüzde ise kullanılan binlerce font var ancak bunlardan sadece birkaç tanesi aktif olarak kullanılıyor. Her bir fontun farklı karakteristik özelliklerine sahip olmasından dolayı yerine göre kullanım amaçları var.

Örneğin tarihte belgeseli çekilen ilk font olan Helvetica, font dünyasında tipografinin amacına en uygun olarak tasarlanan yazı tipi olma özelliği taşıyor. Bu da Helvetica ile yazılmış herhangi bir metnin içeriğini net bir şekilde algılamızı sağlıyor.

Peki…

Fontlar herhangi bir konuyu aklımızda tutmamıza ya da daha iyi öğrenmemize yardımcı olabilirler mi?

Yazılı bir bilginin görsel hafızamızda yer etmesi ve onu kolayca hatırlayabilmemiz için yazı karakterleri ciddi bir önem arz ediyor. İletişimimizin temelini oluşturan yazıların karakteristik özellikleri de bunu doğrudan etkiliyor.

Avustralya RMIT (Royal Melbourne Institute of Technology) Üniversitesi’ndeki Dr. Janneke Blijlevens ve Dr. Jo Peryman, herhangi bir konuyu hatırlamamıza, aklımızda daha iyi tutmamıza yardımcı olması için bir yazı karakteri geliştirmişler. “Sans Forgetica” isimli bu yazı karakterinin adı da amacını vurgular nitelikte.

Bu font bilişsel psikoloji prensiplerine dayanarak tasarlanmış. Aslında sade bir tasarım olmasına rağmen arkasındaki fikir oldukça derin.

Yazı karakterinin tasarım aşamalarında tipografi sanatçıları ile psikologlar birlikte çalışmış. Bu yazı karakterinin bütününe baktığınızda her bir harfin bir parçasının eksik olduğunu görebilirsiniz. Aslında gücünü tam olarak harflerin bir parçasının eksik olmasından dolayı alıyor. Aynı zamanda ters italik gibi sola eğik bir font.

Dr. Janneke Blijlevens, “Çoğu yazı tipi okunması kolay olacak şekilde tasarlanmıştır. Daha zor olan bir font yapmak için olağan tasarım ilkelerini kasıtlı olarak kırmamız gerekiyordu.” diyor.

Harfler birer bulmaca parçası gibi düşünülmüş. Tamamlanması gereken boşluklardan oluşan harfleri okurken biraz zorlanmamız istenmiş.
Araştırmacılar üç tane yeni ve okunması zor bir font oluşturup insanların tepkilerini test etmişler. Aşağıdaki görselde de gördüğünüz bu üç fonttan soldaki fazla basit kalmış. En sağdakinin okunması ise aşırı zor gelmiş. Bu sebeple Sans Forgetica’yı “arzulanan zorluk seviyesindeki tatlı nokta” olarak tanımlamışlar.

Aktif Okuma Yapmamızı Sağlıyor

Söylenenlere göre, tasarımı gereği Sans Forgetica’nın çoğu yazı tipinden daha zor okunması aktif okuma yapmamızı sağlıyor. Yani yazıyı sadece gözlerimizle takip etmekle kalmıyor aynı zamanda beynimizi daha derin işlemlere yönlendiriyor, okurken düşünüyoruz da.

RMIT, bunun için farklı yazı tiplerinin değerlendirildiği laboratuvar çalışmaları yürütmüş ve yaklaşık 400 öğrencinin katılımıyla yapılan bir deneyde Arial ile yazılan metinlere kıyasla Sans Forgetica ile yazılmış metinler %7 daha fazla hatırlanmış.

Amaç ise öğrencilere sınavlara hazırlanırken kolaylık sağlamak ve
yazılı bilginin akılda kalmasını, hatırlanmasını kolaylaştırmak. Ücretsiz olan bu fontu denemek isterseniz üniversitenin web sitesinden indirebilirsiniz.

Unutmamanız için şunu da şöyle iliştirelim…

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. Okuduğunuzu Daha İyi Hatırlamanızı Sağlayan Font: “Sans Forgetica”.

Yaptıkları tasarımlar sayesinde sadece yeryüzünü değil, gökyüzünü de inceleyebiliyorlardı. Antikythera ise bu tasarımlardan günümüze ulaşan en gizemli aletlerden birisi. Analog bir bilgisayar da diyebileceğimiz, adını keşfedildiği yer olan Antikythera (Küçük Çuha) isimli küçük bir Yunan adasından alıyor bu alet.

Antikythera’nın Keşfi

1900 ve 1901 yılları arasında Yunanistan’da Girit ve Mora Yarımadası arasında bulunan Antikythera adlı küçük bir adanın yakınlarında Elias Stadiatos adlı bir Yunan sünger avcısı, eski çağlardan kalma bir batık keşfetti.

Keşfettiği bu batık yaklaşık olarak M.Ö. 87 yılında batmış bir yük gemisiydi. Geminin taşıdığı yükler arasında mücevherler, çömlekler, mobilyalar, bronz eşyalar, heykeller ve amforalar dolusu şarap vardı. Ancak batık geminin içinde yaklaşık ayakkabı kutusu büyüklüğünde tuzlu suyun da etkisiyle bozulmuş, ezilerek iç içe geçmiş çarklar bulunan mekanik düzenekli tahta bir kutucuk daha vardı.

Arkeologlara göre bu düzeneğin bir çeşit saat, takvim veya hesaplama aracı olduğu düşünüldü. Ancak ne amaçla yapıldığını bilmiyorlardı. Valerios Stais adlı bir arkeolog, keşfinden iki yıl sonra inceleme yaptığında, içerisindeki çarklı düzenek olan bu aleti astronomik bir saat olarak yorumladı.

Antikythera mekanizmasının sanal olarak geliştirilen modeli.

Yapılan Bilimsel Araştırmalar

Valerios Stais’den neredeyse yarım yüzyıl sonra 1959 yılında, Yale Üniversitesi’nden Derek J. De Solla Price adlı bir bilim tarihçisi, bu düzeneği anlatan geniş kapsamlı bir bilimsel makale kaleme aldı. Bu makalede, düzeneğin işleyişiyle ilgili çizimlere de yer verdi.

O sıralarda, Yunan arkeologlar, gama ışınları yardımıyla düzeneği incelemeye başlamışlardı. Price aygıtın, Eski Yunan gökbilimci Rodoslu Geminus tarafından yapılmış olduğunu öne sürdü. Bu tezi, dönemin öteki uzmanlarınca kabul edilmedi. Çünkü, o dönemin uzmanlarına göre, Eski Yunanlar böyle bir düzeneği yapmak için gerekli kuramsal bilgilere sahip olsalar dahi düzeneği tasarlayacak ve çarkları yapacak teknolojiye sahip değillerdi.

Price, çarkları dikkatli bir şekilde inceledikten sonra mekanizmanın, gökyüzündeki gezegenlerin ve yıldızların konumunu tahmin etmek için kullanıldığı ve M.Ö. 205 ile 100 yılları arasında Yunanistan’da geliştirildiği sonucuna vardı.

Bu araştırmalardan yaklaşık çeyrek yüzyıl sonra nükleer fizikçi Charalambos Karakalos ile birlikte yürüttükleri ortak çalışma da, X-ray ve gama ışını görüntülerini kullanarak düzeneğin bir tür analog bilgisayar olabileceğini vurguladı.

Araştırmada aynı zamanda çok sayıda parçadan oluşan cihazın üzerindeki ibreleri hareket ettiren elle çevrilen bir kolla çalıştığı vurgulandı. Aynı zamanda Ay’ın hareketlerini, Yunan zodyak işaretlerini ve Mısır takvim günlerinin yazılı olduğu birçok ayrı küçük dişliyi hareket ettirdiğine de yer verildi.

Düzeneğin Kopyası

90’lı yıllarda, Avustralyalı bilgisayar bilimcisi Allan George Bromley, Sidney’deki bir saatçi ile birlikte Antikythera düzeneğinin bir kopyasını yapmaya çalıştı. Ancak, tam olarak başarılı olamadı. Çünkü düzeneğin bazı bölümlerinin ne işe yaradığını bulamadılar. Daha sonra, John Gleave adlı bir İngiliz gökbilimci, aygıtın parçalarını yeniden yaparak bunları çalışır bir düzenek ortaya çıkacak biçimde bir araya getirdi.

Ortaya çıkan aygıtın ön yüzünde, Güneş’in ve Ay’ın gökyüzünde yıl boyunca değişen konumları gösteriliyordu. Arka yüzünde ise, Eski Yunanlılar’ın yıl ve ay kavramlarına göre yıllar ve aylar gösteriliyordu.

Londra’daki Bilim Müzesi’nde çalışan Michael Wright adlı bir uzman, Allan G. Bromley’den de yardım alarak Antikythera üzerinde çalışmaya başladı. İki uzman, “linear tomografi” adlı özel ve gelişmiş bir görüntüleme yöntemiyle düzeneği yeniden incelediler. Düzeneği oluşturan çarkların çok ayrıntılı görüntülerini elde ettiler. Wright, bu bilgiler ışığında düzeneğin çalışır bir kopyasını yaptı.

Antikythera mekanizmasının çalışan modeli.

Bu yeni düzenek, yalnızca Ay’ın ve Güneş’in hareketlerini değil, Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn’ün hareketlerini de gösteriyordu. Eski Yunanlılar’ın bildiği tüm gök cisimleriydi bunlar.

Uzmanlara göre Antikythera düzeneği, yalnızca gök cisimlerinin konumunu göstermekle kalmıyor, çeşitli olayların yıl dönümlerini hesaplamada da kullanılıyordu.

Legolardan Yapılan Antikythera Düzeneği

Antikythera düzeneği, Eski Yunanlılar’ın karmaşık mekanik düzenekler yapmaya yarayan teknolojiye sahip olduklarını gösteriyor.

Cihazın benzersiz bir başka kopyası da Apple mühendisleri tarafından yapıldı. 2010 yılında Andrew Carol tarafından 1,500 Lego parçası ve 110 dişli kullanılarak 30 günde yapılan makine orjinal makineyle aynı işlem ve işlevleri gerçekleştiriyor.

Apple mühendisleri tarafından legolarla yapılan Antikythera düzeneği.

Bugün, Antikythera düzeneğinin aslı, Yunanistan’ın Atina kentindeki Ulusal Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor. Yanında da, uzmanlar tarafından yapılmış çalışır bir kopyası bulunuyor.

Düzeneğin bir başka kopyası ise, ABD’de, Montana’daki Amerikan Bilgisayar Müzesi’nde sergileniyor.

Kaynak
Wikipedia
Open Culture
Vox

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. Bilinen En Eski Gizemli Bir Bilgisayar: Antikythera.

7 Aralık 2018’de Çin’den bir roket fırlatıldı. Ay’a gitmek üzere yola çıkan bu roket bir uzay aracı taşıyor. Bu aracın adı Chang’e 4. Adını Çin mitolojisinde pek çok efsaneye konu olan efsanevi bir ay tanrıçasından alan bu aracın tasarımı iki parçadan oluşuyor. Bir parçası inişi sağlayacak, diğer parçası ise Ay yüzeyinde gezip bilgiler toplayacak.

Bir zamanlar Çinliler demiş ki biz Ay’ın bu karanlık yüzüne bir keşif aracı gönderelim. Burada araştırmalar yapalım. Gerekirse madencilikte yaparız. Tam olarak böyle söylememişlerdir muhtemelen ama yinede yakın bir şey söylemişler ki bugün hedeflerine adım adım ulaşmaya çalışıyorlar.

Chang’e 4.

Çin Ulusal Uzay İdaresi’nin Ay’a yönelik robotik görevleri kapsamında Çin Ay Keşif Programı başlatılmıştı. Bu kapsamda 2007 yılında ilk yörünge aracı olan Chang’e 1 fırlatıldı. Bu araç Ay uzay sondasıydı ve Çin Ay Keşif Programı’nın ilk aşamasını oluşturuyordu.

Chang’e 1’in görevi 2009 yılında sona erince Ay’a düşürüldü. Hemen ardından 2010 yılında onun görevinin devamını üstlenen Chang’e 2 fırlatıldı.

Ay Keşif Programı kapsamında Çinlilerin yaptığı bu ilk görevler aslında Ay’ın yörüngesinde incelemeler yapmaktı. Bu incelemelerinin sonucunda nereye iniş yapmaları gerektiğini ve iniş için uygun olan yerleri haritaladılar. Sonrasında Aralık 2013’te Chang’e 3 adlı keşif aracını Ay yüzeyine indirdiler. Ay’a yumuşak bir iniş yapan araç, Sovyetlerin Luna programının ardından bunu gerçekleştiren ilk uzay aracı oldu.

Chang’e 4 ise Chang’e 3’ün ikiz kardeşi gibi. İlk kez Ay’ın karanlık yüzüne inecek olan bu araç Ay’ın oluşumunu, jeolojik yapısını ve tarihini daha iyi anlamamıza yardımcı olacak.

Ay’ın Karanlık Yüzü Gerçekten Karanlık Mı?

Aslında Ay’ın tüm yüzeyleri karanlık. Sebebi ise Ay ışık saçan bir yıldız değil. Çünkü gezegenler veya daha küçük gök cisimleri (Ay gibi) yıldızlardan gelen ışığı yansıtırlar. Yıldızlar da etraflarına saçtıkları ışığı kendileri üretirler.

Güneşten gelen ışınları yansıttığı için biz onu gökyüzünde parlak ışık saçan bir gök cismi olarak görüyoruz. Ay’ın karanlık yüzü ise bizim göremediğimiz tarafı. Ama bu karanlık taraf ışık almadığı için göremediğimiz kısmı değil.

İlk kez Sovyetlerin Luna 3 aracı 1959 yılında Ay’ın karanlık yüzünü yani arka yüzünü fotoğraflamayı başardı ve Ay’ın görünmeyen tarafını bize gösterdi.

Luna 3 aracının 1959 yılında Ay’ın arka yüzünü gösteren ilk fotoğrafı. Görsel NASA

Popüler bir şekilde halk tarafından kullanılan bu Ay’ın karanlık yüzü terimi de doğru bir terim değil aslında. Bilim insanları bu görünmeyen yere Ay’ın uzak tarafı veya Ay’ın arka yüzü demeyi tercih etmişler.

Ay’ın her bölgesi zaman zaman Güneş ışığı alır. Bunun sebebi ise Ay’ın kendi ekseni etrafında dönmesinden kaynaklanır. Peki Ay kendi ekseni etrafında dönüyorsa dünyadan baktığımızda neden tüm yüzeylerini göremiyoruz da sadece tek bir yüzünü görebiliyoruz? Çünkü Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş süresiyle, Ay’ın dünya çevresindeki dönüş süresinin yaklaşık olarak aynı olmasından kaynaklı bir durum.

Ay’ın arka yüzü. Görsel NASA

Bu duruma Tidal Locking deniyor. Yani yerçekiminin iki nesneyi bir arada tutması, gelgit veya kütle çekim kilidi. Güneş sistemimizde birçok yerde karşımıza çıkan bu terime en iyi örnek olarak Dünya ve Ay, Satürn ve Titan örnekleri verilebilir.

Görsel Kaynağı: Wikipedia

Yukarıdaki görsel bu duruma güzel bir örnek teşkil ediyor.

Eğer Ay kendi ekseni etrafında dönmeseydi ve sadece Dünya’nın etrafında dönseydi Ay’ın tüm yüzeylerini görebilirdik. Sağ taraftaki görselde bunu görebilirsiniz.

Ancak Ay hem kendi ekseni etrafında hem de Dünya’nın etrafında döndüğünden Dünya’nın neresine gidersek gidelim biz onun sadece bir yüzünü görebiliyoruz. Ay’ın gerçek dönüş hızını sol taraftaki görselde görebilirsiniz.

Peki…

Ay’ın diğer yüzünü göremiyorsak iletişim nasıl sağlanacak? Çinliler bunun içinde geçtiğimiz Mayıs ayında Ay yörüngesine uydu gönderdiler. Chang’e 4 Ay yüzeyine iniş yaptıktan sonra bu uydu sayesinde Dünya ile iletişim halinde olacak.

İneceği yer Von Kármán krateri. 180 km çapındaki bu krater bilim insanlarının oldukça ilgisini çekiyor. Ay’ın bilinen en eski ve en derin havzalarından biri olan bu yerin milyarlarca yıl önce bir asteroidin çarpması sonucu oluştuğu tahmin ediliyor.

Keşif aracının önümüzdeki ocak ayında Ay’ın arka yüzüne iniş yapması planlanıyor. Oraya indiğinde kaya ve toprak örnekleri toplayıp bunların kimyasal ölçümlerini de yapacak.

Chang’e 4 iniş alanı. Görsel AirSpaceMag

Ay’da Minyatür Bir Ekosistem

Keşif aracının oraya gidip yüzeyde bilimsel çalışmalar yapmasının yanı sıra ilgi çeken başka bir özelliği daha var. Ay yüzeyini incelemek için onca ekipmanın arasında, 28 üniversite tarafından tasarlanan yaklaşık 18 cm uzunluğunda alüminyum bir de kutu taşıyor. Bu kutunun içerisinde canlılar var. Yani minyatür bir ekosistem taşıyor. Bu ekosistemin içinde patates tohumları ve hardal ailesinin bir üyesi olan Arabidopsis tohumları var. Aynı zamanda ipekböceği yumurtaları da var.

Hedefledikleri şey ise yumurtaların karbondioksit üretmesi ve bunun bitkiler tarafından kullanılması. Daha sonra bu bitkiler fotosentez yoluyla oksijen üretecek ve ipekböceği larvaları bu oksijeni kullanacak. Bu şekilde bir döngüyle Ay’da basit bir ekosistem kurmayı amaçlıyorlar.

2030’ların başında Çin, Ay’a insanlı uçuşlar yapmayı planlıyor. Eğer planlandığı gibi giderse NASA‘nın Apollo programının sona ermesinin ardından bu yana Ay’a ilk kez insanlı uçuş yapılmış olacak. Hatta aracın indiği bölgede kalıcı bir üs kurma hedefleri bile var.

Kaynak
Business Insider
Wikipedia

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. Çin, Ay’ın Karanlık Yüzüne Chang’e 4 Adlı Keşif Aracını Gönderdi.

Sadece Türkiye değil Türk dünyasının ortak bir mirası konumunda bu eser.

Kimdir ya da Nedir Bu Dede Korkut?

Dede Korkut (Korkut Ata), Oğuz Türklerinin geleneklerini ve törelerini çok iyi bilen, bunları savunan ve koruyan yarı efsanevi yarı tarihsel bir bilgedir. Aynı zamanda hikayelerin anlatıcısı olan ozandır. Çoğunlukla hikayelerinde akıl hocası rolünü üstlenir. Orta Asya’da Türkler, kopuz ve topşur olarak bildiğimiz çalgıları çalarak destanlar okurlar. Bu günümüzde bile hala süren bir gelenektir. Bu sebeple hikayeler destanla, türkülü halk hikâyesi arasında bir yer tutar.

Dede Korkut’un hayatı ile ilgili tarihi kaynaklardaki bilgiler farklılık gösteriyor. Kimi kaynaklarda Oğuzlar’ın Kayı boyundan, kimi kaynaklarda ise Bayat boyundan olduğu söylenir.

Orhan Şaik Gökyay’ın Dresden nüshasını esas alıp Vatikan nüshasındaki fazlalıkları da ekleyerek derlediği Dedem Korkut kitabında şöyle der; “Hazret-i Resul aleyhi’s-selâm zamanına yakın Bayat boyundan Korkut Ata derler.” Yani Dede Korkut’un Bayat boyundan olduğunu söyler.

Dede Korkut’tan (Korkut Ata) bahsedilen en eski tarihi kaynak İlhanlı veziri Reşidüddin’in Câmiü’t tevârih’idir. 1305 yılında Tabip Reşidüddin tarafından yazılan bu ünlü kitapta Dede Korkut’un Bayat boyundan Kara Hoca’nın oğlu olduğu yazılıdır.

Kendisinden önce yazıldığı bilinen Saltuknâme’de ise Dede Korkut Osmanlılar’la aynı soydan gösterilir. (Saltuknâme, 13. yüzyıl alp-erenlerinden olan ve Rumeli’nin Türkleşmesinde büyük rolü bulunan Sarı Saltuk’un efsanevi hayatını anlatan Anadolu Türk destanlarından biridir.) Şamanizm kökenli bir öyküye göre ise Kırgız şamanlarına kopuz çalmayı ve türkü söylemeyi öğretmiş olan bir şamandır. Bir rivayete göre 295 yıl yaşamıştır. Halk arasındaki başka bir rivayete göre ise aydın, berrak gözlü dev kızından dünyaya gelmiştir.

Gerçekte böyle bir karakterin yaşayıp yaşamadığı henüz belli değil. Yarı efsanevi yarı tarihsel demem bu yüzden. Çünkü tarihsel bir karakter mi yoksa efsanevi mitolojik bir karakter mi bilinmiyor. Tarihsel bir takım gerçeklikler var ancak eski destanlarda yüceltilip kutsallaştırıldığı için efsanevi yönü daha ağır basıyor.

Dede Korkut Hikayeleri Ne Anlatır?

Dresden yazmasının adı “Kitāb-ı Dedem Ḳorḳud Alā Lisān-ı Tāife-i Oġuzân”, yani “Oğuzların Diliyle Dede Korkut Kitabı”, Vatikan yazmasının adı ise, “Hikâyet-i Oğuznâme, Kazan Beğ ve Gayrı” yani “Oğuzname Hikâyesi, Kazan Bey ve Diğerleri”, olarak bilinen destansı hikayelerdir.

Dede Korkut, bir önsüz ve on iki destansı hikayeden oluşuyor. İçerdiği bu destansı hikayeler sözlü gelenekten yani halk söylencelerinden geliyor. Yıllar boyunca dilden dile, kulaktan kulağa, anlatıcıdan anlatıcıya aktarılan ve tarihsel sürece göre değişen kültürel öğeler aslında bu hikayeler.

Oğuz Türklerinin beslenme şekillerinden, içinde yaşadıkları coğrafyaya, yaşam biçimlerinden, inançlarına, ekonomisinden, örf ve adetlerine, kahramanlık destanlarından, nasihatlere kadar pek çok konuda bilgi sağlayan bir kaynak. Aynı zamanda müslüman Türklerin eski dini inançlarından ve şamanizmden belirgin izler taşıyan Anadolu’da kayda geçirilmiş son eser.

Çoğunlukla kahramanlık destanlarından oluşan hikayeler anlatır.

Dresden nüshasına göre 12 hikaye, Vatikan nüshasına göre ise 6 hikaye vardır.

Dresden nüshanına göre sırasıyla;

• Dirse Han Oğlu Boğaç Han
• Salur Kazan’ın Evi Yağmalanması
• Kam Büre Bey Oğlu Bamsı Beyrek
• Kazan Bey Oğlu Uruz’un Tutsak Olması
• Duha Koca Oğlu Deli Dumrul
• Kanlı Koca Oğlu Kanturalı
• Kazılık Koca Oğlu Yegenek
• Basat’ın Tepegöz’ü Öldürmesi
• Begin Oğlu Emren
• Uşun Koca Oğlu Segrek
• Salur Kazanın Tutsak Olup Oğlu Uruz’un Çıkarması
• İç Oğuz’a Taş Oğuz Asi Olup Beyrek Öldüğü

Vatikan nüshasına göre ise sırasıyla;

• Hikayet-i Han Oğlu Boğaç Han
• Hikayet-i Bamsı Beyrek
• Hikayet-i Salur Kazan’ın Evi Yağmalanduğudur
• Hikayet-i Kazan Begün Oğlu Uruz Han Tutsak Olduğudur
• Hikayet-i Kazılık Koca Oğlu Yegenek Bey
• Hikayet-i Taş Oğuz İç Oğuz’a Asi Olup Beyrek Vefatı

şeklindedir.

Türk Kültüründeki Yeri

Eserin derlendiği, yazıya geçirildiği dönemler 15. yüzyılın ikinci yarısı yani 1400’lü yıllar. O yıllarda Anadolu’da Türklerin bir çoğu islama geçmiş. Osmanlı devleti islamı ideoloji olarak benimseyip merkezi bir devlet yapısı kurmuş. Din toplumda çok daha önemli bir rol oynamış. Haliyle hikayeler Anadolu’daki müslüman Oğuz Türklerinin hayatını anlatsa da, islamiyet öncesi şamanizm kültüründen de izler taşır.

Fuat Köprülü ise; “Bu eserde hârici bir cilâ mâhiyetinde olan îslâm kültürü tabakası, onun hakikî ideolojisini ve paganizm kalıntılarını lâyıkiyle örtememektedir.” diyor. Hikayeler yazıya geçirilirken islama en uygun görünen haliyle düzenlenmiş ancak şaman kültüründen kalan kalıntılarda yok edilmemiş. Birçok araştırmacının vardıkları ortak kanı da bu yönde.

On iki hikayenin büyük bölümü 10. ve 11. yüzyıllar arasında Seyhun nehri (Orta Asya’da bir nehir) civarında ortaya çıkmış. Daha sonraları Oğuz Boylarının Anadolu’yu ele geçirmeleri ile Yakındoğuya gelmiştir. Alpamış Destanı (Türk ve Altay mitolojilerinde söylencesel kahraman.) yani Bamsı Beyrek hikayesi ise 5. ve 6. yüzyıllara kadar tarihlenebiliyor.

Hikayelerin çoğu Dicle nehri ve Aras nehrinin yakınlarında geçiyor. Ancak “Kanlı Koca Oğlu Kanturalı” hikayesinde Trabzon ve çevresi tasvir ediliyor.

Hikayelerin hepsi bir toyla (eğlence ile) başlar. Bu eski Türk geleneğinin bir göstergesidir. Kahramanların çoğu gençtir ve Dede Korkut’a göre bu gençlerin savaşçı ve korkusuz olmalarının yanı sıra kendilerini ispat etmeleri de gerekir. Ancak o zaman bir isim almaya hak kazanabilirler. Örneğin Boğaç Han, ismini bir boğayı öldürünce almıştır ve Dede Korkut onu şan, şeref, mal ve rütbe ile ödüllendirmiştir.

Genel olarak yalın ve yapmacıksız bir üslup ile yazılmış olan bu eserlerin dili Azeri lehçesi özellikleri taşısa da, bugünkü Azeri lehçesiyle karşılaştırıldığında bütün dil özelliklerinin bu lehçeyle uyuşmadığı görülüyor.

Sonuç olarak bu hikayeler Türk kültüründe önemli bir yere sahip. Bu kültürü oluşturan ve nesilden nesile aktarılan destan, masal ve müzik içerisindeki değerler geçmiş ve bugün arasındaki kültürel bağın güçlenmesinde önemli rol oynuyor.

Kaynak
Wikipedia
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Orhan Şaik Gökyay, “Dedem Korkud’un Kitabı” Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Kültür Yayınları, 1973

Görsel
Google Görseller

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. Türk Destanı Dede Korkut Hikayeleri Unesco’da.

SpaceX CEO’su Elon Musk, 17 Eylül 2018’de BFR roketiyle Ay’a gönderilecek ilk Ay turistini açıkladı. Genç Japon girişimci Yusaku Maezawa, Ay’a gönderilecek ilk kişi olacak. Bu kişi kim derseniz, online ticaret sitesi olan Japon moda devi Zozo’nun kurucusu ve aynı zamanda sanat tutkusu olan bir müzisyen. BFR (Big Falcon Rocket) projesine neredeyse kişisel servetinin tamamına yakınını harcayarak çok ciddi bir yatırım yapmış ve tüm koltukların biletlerini satın almış.

Bu isim ilerleyen zamanlarda tarih kitaplarına girecek. Sadece Ay’a giden ilk turist olmasından dolayı değil. Oraya giderken yanında götürmek istediği kişiler sayesinde.

Hemen açıklayayım.

Yusaku Maezawa’nın sanat tutkunu olan bir müzisyen olduğundan bahsetmiştim. En büyük tutkusuna yani sanata hala yatırım yapmaya devam ediyor bu genç girişimci. Hal böyle olunca BFR roketindeki boş koltukları farklı alanlarda çalışan 6 ila 8 sanatçıyla paylaşmak istediğini söyledi.

Ressam, yazar, müzisyen, film yönetmeni, heykeltraş, mimar, fotoğrafçı, moda tasarımcısı. Oraya giderken dünyayı bu alanlardan insanlarla temsil etmek istiyor. Irklarından, dinlerinden, cinsiyetlerinden hiç söz etmeden hem de. Ayırt edici özelliği sadece sanat olan insanlar…

Çünkü “Sadece sanatın dünya barışını sağlayabilecek güçte olduğuna inanıyorum.” diyor Maezawa.

Bana kalırsa bu oldukça güzel bir fikir. Hayatları boyunca fark yaratmayı amaçlayan ve gerçekten bunu başarmış hayal gücü yüksek olan bu insanların oraya gittiklerinde deneyimlediklerini ve hissettiklerini bir düşünün. Dünyaya döndüklerinde deneyimlerini sanat eserlerine dönüştürdüklerini düşünün.

Düşüncesi bile kulağa çok güzel geliyor.

Sanat Projesi #dearMoon

Maezawa, kendisiyle birlikte gidecek sanatçıları açıklamadı. Ama bunun için bir kampanya başlattığını açıkladı. Aslında daha çok bir sanat projesi olarak tanımlıyor bunu. Kampanyasına yani sanat projesine #dearMoon adını verdi.

Japon girişimci, “Picasso, Jean-Michel Basquiat, Andy Warhol, Michael Jackson, John Lennon gibi sanatçılar, uzaya gitme şansına sahip olsaydı nasıl eserler yaratacaklardı? Hep merak etmişimdir.” diye soruyor ve bu proje ile sanatçıların farklı eserler üretmek için ilham bulmalarını sağlamak, insanlık için muazzam sanat eserleri yaratmalarına ön ayak olmak istediğini belirtiyor.

BFR (Big Falcon Rocket) Projesi

BFR projesinin 2 milyar dolar ile 10 milyar dolar arasında bir maliyeti olacağı hesaplanıyor. Tahmini gelişim maliyeti ise Elon Musk’a göre 5 milyar doları bulacak. SpaceX, 2023’te yapılması planlanan bu yolculuk öncesi Maezawa ve onunla gidecek olan sanatçılara yeryüzünde temel eğitimler verecek. Asıl yolculuk başlayana kadar hazır olacaklar.

2017 yılında fırlatılan Falcon Heavy roketiyle Ay’a sefer düzenlemek isteyen SpaceX bu projeyi iptal etti ve BFR’ye aktardı. Çünkü Falcon Heavy, ağır bir yük fırlatma aracı ve üç parçaya ayrılan gövdesiyle Ay yüzeyine iniş yapamayacaktı. BFR roketleri ise Ay ve Mars görevlerine hizmet etmek için özel olarak tasarlanmış, tamamen yeniden kullanılabilir, yüksek yolcu taşıma kapasitesine sahip bir araç.

Aynı zamanda Dünya’nın her yerine bir saatten kısa süren yörünge yolculukları içinde kullanılması planlanıyor. Bu aracın, zamanla Falcon 9, Falcon Heavy ve Dragon’un yerini alacağı planlanıyor.

BFR uzay gemisinin test uçuşlarının ilk serisinin, önümüzdeki yıl Güney Teksas’ta yapılması planlanıyor. “İşler iyi giderse, iki ya da üç yıl içinde ilk yörünge uçuşlarını da yapıyor olabiliriz.” diyor Elon Musk.

Dünya Sınırlarını Aşan Yolculuk Planları

NASA, Mars projesi kapsamında orada yaşayacak olan kolonilerin inşa edecekleri konutların tasarımlarını 3D yazıcılar yardımıyla paylaşmıştı. Yakın gelecekte Mars için koloniler kurulması planlanıyor. Orion projesi ile Ay’ın yörüngesine uydular yerleştirilecek. Dünya sınırlarını aşıp Ay’a ve Mars’a giden pek çok insan göreceğiz.

İlk insanlardan bu yana nesiller boyu genlerimize işlenen keşfetme dürtümüz bizi her zaman bir adım öteye taşıyacak. Tıpkı eski zamanlarda kaşiflerin denizleri, okyanusları ve kıtaları aşıp yeni yerler keşfettiği gibi. Şimdilerde ise Dünya sınırlarını aşıp yeni yerler keşfediyoruz.

Bügünlerde temellerinin atıldığı bu oldukça heyecan verici gelişmeler geleceğimizi şekillendiriyor. Eminim bizden sonraki nesiller Dünya sınırları dışında yolculuk yapan hatta medeniyetler kuran insanlar olacak.

Kaynak
SpaceX
Spacenews

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. Elon Musk 2023’te Ay’a İnsan Gönderiyor.

Motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları, kurulmaması gereken yerlere kurulan sanayi tesisleri ve bu tesislerin gerekli tedbirleri almaması. (baca filtresi, arıtma tesisi olmaması vb.) Düşük kalorili ve yüksek kükürt oranına sahip kömürlerin yaygın olarak kullanılması ve yeterli yeşil alanların olmaması hava kirliliği artışlarında önemli rol oynuyor.

Sanayi, endüstri ve ısınmada kullanılan fosil yakıtlar ile ormanların tahribi ve arazi değişmesi sonucu, atmosferdeki karbondioksit miktarının %5 oranında arttığı tespit edilmiş. Bunun ise küresel ısınmaya yol açabileceği öngörülüyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün tahminlerine göre hava kirliliği ile bağlantılı nedenlerden dolayı her sene 7 milyon kişi ölmekte. İnsan sağlığına etki eden bu durum için geliştirilen dünya üzerinde pek çok farkındalık kampanyası var. Fakat bu duruma çözüm getiren az sayıda proje mevcut. City Tree bunlardan biri.

Yosun Kaplı Dikey Bir Duvar City Tree

City Tree (Şehir Ağacı), büyük şehirlerdeki hava kalitesinin iyileştirilmesinde büyük önem arz ediyor ve ekolojik olarak düşünülmüş bir tasarım konsepti sunuyor. Zararlı gaz ve partikülleri filtre edip havadaki kirleri yakalayan City Tree 275 ağaç ile aynı olumlu çevresel etkiye sahip. Böylelikle temiz hava bölgeleri oluşturmak için kullanılıyor.

İster mimari, ister şehircilik isterse de malzeme mühendisliği olsun, geleceğin sürdürülebilir şehirleri için geliştirilen ve bir dizi fikir içeren tasarım konseptlerinin bazıları oldukça etkileyici olabiliyor.

Etkileyici bir fikir olarak ortaya çıkan City Tree projesi, Almanya merkezli teknoloji firması olan Green City Solutions tarafından hava kirliliğini önemli ölçüde gidermek için yaratılmış.

City Tree, teknik olarak bir ağacın havayı temizleme konseptine dayanmasına rağmen tam olarak bir ağaç değil, bir yosun kültürüdür. Daha fazla yaprak alanına sahip olduğu için seçilen yosun kültürleri, havadaki partikülleri ağaçlara göre daha fazla yakalıyor. Bazı yosun kültürlerinin partikül ve azot oksitleri gibi kirletici maddeleri havadan arındırma kabiliyeti, onları doğal hava temizleyicileri haline getiriyor.

Sistem, yağmur suyunu bir rezervuar içinde toplayıp otomatik olarak kendini sulayabiliyor. Hava sıcaklığını, topraktaki nemi ve yağmur suyunun kalitesini ölçen dahili bir bilgisayara ve Wi-Fi sensörlerine sahip. Aynı zamanda güç sağlamak için insan müdahalesi ihtiyacını en aza indiren bir dizi güneş paneli var.

Bitkilerin dünyasını ve nesnelerin internetini (IoT) bir araya getiren dünyanın ilk biyoteknolojik hava filtresi City Tree, kendi verimliliğini ölçmek için çevre verilerini izleyip analiz ediyor ve etrafındaki havanın kalitesini hesaplıyor. Hava filtreleme performansı sayesinde bitkilerin gerçek zamanlı gereksinimleri ölçülebiliyor.

Yosun kaplı dikey bir duvar gibi görünen City Tree, 3,5 metrekarelik yer kaplıyor. Oksijen üretirken aynı zamanda, havadaki karbon dioksiti, diğer zararlı gaz ve partikülleri temizliyor. Tek bir ağaç günde 250 gram partikül maddesini ve her yıl 240 tonluk karbon dioksiti filtre edebiliyor. Bu da 275 ağacın havayı temizleme etkisi ile aynı seviyede.

City Tree Aynı Zamanda Reklam Panosu Olarak Kullanılabiliyor

City Tree, 50 metrelik bir yarıçap içinde hava kalitesini iyileştirmeye yardımcı olmakla kalmıyor, aynı zamanda QR kod, iBeacon veya NFC (yakın alan iletişimi) yoluyla yazı, görüntü veya dijital veri görüntüleyen bir pano olarak da kullanılabiliyor.

Tasarımdan enerjiye, su tedariğinden çevresel performansa kadar 2014’ten beri sürekli geliştirilen City Tree,  Green City Solutions tarafından Paris, Jena, Oslo ve Hong Kong dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki kalabalık şehir alanlarına iki düzine kadar kurulmuş.

25 bin dolarlık üretim maliyeti olduğu için yüksek bir bütçesi var. Kesilen ağaçları ve azaltılan yeşil alanları telafi edecek, ormanların yerine geçebilecek bir ürün değil. Ancak yeşil alanların az ve beton alanların çoğunlukta olduğu insanların yoğun olarak yaşadığı yerlerde hava kirliliğini azaltmak, sürdürülebilirliği artırmak için önemli bir çözüm sağlıyor.

Kaynak
Green City Solutions
Wikipedia

Bu içerik ilk olarak Görülesi üzerinde yayınlanmıştır. 275 Ağaca Eşdeğer Yüksek Teknolojili Şehir Ağacı.