افزونه‌ی آلبوم عکس فلیکر برای وردپرس از جمله همین افزونه‌هایی بوده که تا به حال، من به شیوه‌ی غیراستاندارد آن را ترجمه کرده بودم و معمولاً با مرارت زیاد آن را بروز می‌کردم (این افزونه همانی است که آلبوم عکس وبلاگ من به کمک آن کار می‌کند). چند وقت پیش خالق این افزونه اعلام کرد که قصد دارد پشتیبانی از زبانهای مختلف را به این افزونه اضافه کند. این شد، که تصمیم گرفتم به عنوان حداقل کاری در مقام قدرشناسی می‌شود در مورد آدمهایی که وقت خودشان را برای تولید ابزارهای رایگان صرف می‌کنند انجام داد، یک ترجمه‌ی فارسی برای افزونه اضافه کنم. یک ترجمه‌ی اولیه -که خالی از اشکال نبود- آماده کردم و برای نویسنده‌ی افزونه فرستادم که او این ترجمه را در آخرین نسخه‌ی افزونه گنجانده است (تصویری از ترجمه‌ی فارسی افزونه در محیط وردپرس فارسی را هم گذاشته توی وبلاگش، اینجا). در هر صورت ترجمه نیاز به بازبینی دارد، اگر از این افزونه استفاده می‌کنید و دوست دارید نسخه‌های فارسی آن بروز باشد سری به این نشانی بزنید و ترجمه‌ها را بازبینی کنید، نویسنده‌ی افزونه آخرین ترجمه‌ها را از همانجا بر می‌دارد. من با این سایتی که امکان ترجمه را در اختیار می‌گذارد مشکلات زیادی دارم که احتمالاً یا ناشی از فیلترینگ است یا ناشی از تحریم، در هر صورت بازبینی ترجمه‌ها برایم کمی سخت است ولی سعی خودم را می‌کنم تا اشکالات ترجمه را -اگر کسی پیدا نشد که زحمتش را بکشد- خودم حل کنم.

در صورتی که وزن و قافیه‌ی اشعار تعیین شده باشد یافتن اشعار مشابه شاعران مختلف راحت می‌شود و به این طریق می‌توان به آسانی اشعاری را که شاعران در استقبال از هم گفته‌اند پیدا کرد. در دسترس بودن این دو مشخصه کارکردهای دیگری هم احتمالاً دارد. قافیه‌ی اشعار را می‌توان با یک برنامه‌ی کامپیوتری ساده به آسانی پیدا کرد، اما راهکار در دسترس برای پیدا کردن وزن -فعلاً- پیدا کردن دستی وزن اشعار است. در هر صورت، از دو روز پیش وزنیابی اشعار را آغاز کرده‌ام و فعلاً کل اشعار حافظ و اشعار ابتدایی غزلیات سعدی و غزلیات دیوان شمس وزنیابی شده‌اند که می‌توانید مشخصه‌ی وزن هر شعر را در کادر حاشیه‌های مخصوص به آن ببینید.

کلیسا می‌گوید زمین تخت است، اما من می‌دانم که زمین گرد است. چرا که من سایه‌ی زمین را روی ماه دیده‌ام و من به «سایه» بیشتر ایمان دارم تا «کلیسا»!

جالب اینجاست که این نقل قول در واقع به احتمال خیلی زیاد از آن ماژلان نیست و قدیمی‌ترین منبعی که این گفته را از زبان ماژلان نقل کرده کتابی است که در اواخر قرن نوزدهم میلادی نوشته شده، گویا موضوع آن رد عقاید کلیساست و البته در آن، این نقل قول با تردید به ماژلان نسبت داده شده (با این لحن که «... فکر می‌کنم ماژلان باشد که گفته است: ...»)(نکاتی به انگلیسی در مورد این نقل قول). نکته‌ی دیگری هم در این مورد هست و آن این است که دانشمندان قدیمی (و از جمله وابستگان به کلیسا) (حداقل از قرن چهارم پیش از میلاد، با توجه به مستندات بازمانده از یونانیها) می‌دانستند که زمین کروی شکل است و روی همین اطلاع بود که کاشفان قرن پانزدهم تصمیم گرفتند با رفتن به سمت غرب به هند (که عملاً در سمت مخالف مسیری بود که در پیش گرفته بودند) برسند (حقیقتی که کلیسا با آن مشکل داشت و امثال گالیله را به واسطه‌ی اعتقاد به آن به دادگاه تفتیش عقاید کشاند «گردش زمین به دور خورشید» بود نه «کروی بودن زمین»).

نشانه‌های اعتقاد به کروی بودن زمین در ادبیات کهن ما هم دیده می‌شود. دوستان، پای بعضی از شعرهای مرتبط با این قضیه در گنجور حاشیه نوشته‌اند و به این قضیه اشاره کرده‌اند. مثلاً دوستی در پای قصیده‌ای از عطار که با این بیت شروع می‌شود:

علاوه بر اشاره به این موضوع، از کتاب کیمیای سعادت غزالی گفته‌هایی را نقل کرده که دلالت بر اطلاع دانشمندان ما از حجم خورشید و ستاره‌ها دارد (به نظر من البته، این نکته هم که شاعر شاکی، سفر از کره‌ی زمین به مقصدی دیگر را هم به عنوان یکی از گزینه‌های ممکن در نظر داشته و متأسف بوده از این که توان این کار را ندارد نکته‌ی جالبی است، شاید اگر راجع به این قضیه کمی جدی‌تر فکر می‌کرد الان یوری گاگارین اولین انسانی نمی‌بود که به فضا رفته ;) ). نمونه‌های دیگر اشاره به این موضوع را به لطف دوست گرامی «رسته» در پای این شعر از سنایی (بیت ۲۹)، این تکه از لیلی و مجنون نظامی (ابیات ۷۶ تا ۸۶)، این غزل از سیف فرغانی و این قصیده از ناصرخسرو بخوانید (برای شماره‌گذاری ابیات از عنوانی که به همین منظور در داخل کادر «حاشیه‌ها» در نظر گرفته شده استفاده کنید). اما بیت اول ِ این مورد آخری را بخوانید:

همچنان که می‌بینیم قدمای ما نیز همانند قدمای کلیسا به گردش خورشید و ستارگان به دور زمین معتقد بودند. در جای‌جای ادبیات ما اشاره به «گنبد گــِــرد گـــَــرد» در واقع نشأت گرفته از همین اعتقاد است. البته شواهدی نیز وجود دارد از این که برخی دانشمندان ما به گردش زمین به دور خورشید معتقد بوده‌اند: اینجا را ببینید.

توصیه می‌کنم سرگذشت پرماجرای ماژلان در ویکی‌پدیا را بخوانید، این قسمت از این مقاله‌ی ویکی‌پدیا را در نظر داشته باشید:

ماژلان و یارانش همچنین نخستین اروپاییانی بودند که:

...

به ضرورت ایجاد یک خط تاریخ بین‌المللی پی بردند؛ بدون وجود این این خط فرضی دریانوردانی که از سمت غرب دوره کره‌ی زمین می‌گردند یک روز از تقویم واقعی عقب می‌مانند.

اگر کتاب دور دنیا در هشتاد روز ژول ورن را خوانده باشید یا مثل همسنهای من کارتونش را دیده باشید می‌دانید که همین جریان (یک روز عقب ماندن از تقویم در حین دور زدن زمین از غرب به شرق) باعث شد قهرمان داستان در پایان سفر اشتباهاً تصور کند دیر رسیده. جالب اینجاست که این بیت از انوری:

بنابر نظر ابوالحسن فراهانی -یکی از شارحان دیوان انوری و از سخنوران قرن یازدهم- دلالت بر این دارد که انوری (که بنا بر حکایت معروفی از برجستگان زمان خود در علوم ستاره‌شناسی و طالع‌بینی مبتنی بر ستارگان بوده) از حقیقت یاد شده آگاهی داشته است. برای اطلاع بیشتر در این زمینه این نوشته‌ی دکتر محمدرضا ترکی را بخوانید.

منسوب به مولوی به نقل از آذربیگدلی

توضیح بیشتر: این پیام «در دست تعمیر»، مربوط به سایت کوکامنت است که قبلاً درباره‌ی آن مطلبی نوشته‌ام (اینجا).

از نکات جالب دیگری که می‌توانید در میان این حاشیه‌ها بیابید اتفاقات مشترکی است که در این فیلمها می‌افتد. مثلاً گویا در همه‌ی آنها اشاره‌ای به اتاقی به شماره‌ی A-113 گنجانده شده . در فیلم موش سرآشپز این شماره روی برچسبی که به گوش یکی از موشها الصاق شده چاپ شده و در شگفت‌انگیزها شماره‌ی این اتاق را در یکی از صحنه‌ها از روی یک مانیتور می‌شود خواند.

یکی دیگر از نقاط مشترک این فیلمها آن است که برای تمام آنها پیش‌پرده‌های تبلیغاتیی با یک ویژگی مشترک ساخته شده و آن ویژگی این است که در پیش‌پرده صحنه‌هایی را می‌بینید که در فیلم اصلی وجود ندارد! در واقع این پیش‌پرده‌ها بیشتر تلاش می‌کنند بیننده را گول بزنند و وانمود کنند داستان چیز دیگری است. این تکه، پیش‌پرده‌ی فیلم شگفت‌انگیزهاست:

پیش‌پرده‌ی دیگری هم برای این فیلم ساخته شده (با ترکیب صحنه‌های موجود در فیلم)، که در آن وانمود می‌شود داستان فیلم درباره‌ی مشکلات عصبی و روانی پیش آمده برای آقای شگفت‌انگیز است!

این تکه هم بریده‌ی آگهی تبلیغاتی فیلم موش سرآشپز است:

پیکسار آگهی‌های تبلیغاتی فیلمهایش را در این صفحه گرد آورده.

چاره چیست؟! چرا نباید ادبیات منظوم و منثور ما، ارثیه‌ی ارزشمند ما در دسترس ما باشد؟ با توجه به عدم وجود یک مدل سودده و در عین حال آزاد برای انجام این کار، با توجه به هزینه‌های این کار چه می‌شود کرد؟

من فکری دارم. کسانی که نوشته‌های من را از طریق وبلاگ شخصیم دنبال می‌کنند این روزها مکرر راجع محصول او.سی.آر فارسی آراکس شنیده‌اند (اینجا، اینجا و اینجا را ببینید). من یک نسخه از این محصول را در اختیار دارم، به تواناییهای آن اعتقاد دارم و تصور می‌کنم این محصول می‌تواند در این زمینه کمک زیادی بکند. از لحاظ ابزارهای سخت‌افزاری کافی است اسکنری تهیه کنم و شروع به تبدیل آثار چاپی به متنهای قابل درج در گنجور کنم، این سهمی است که من می‌توانم در این کار به عهده داشته باشم: صرف وقت برای اسکن کردن آثار چاپی و درج آنها در گنجور. در حجمهای کوچک می‌توانم کار بازبینی و تصحیح غلطها را هم انجام دهم. اما ترجیح می‌دهم در صورتی که حجم ورودیها بالا باشد فکری برای شرکت دادن علاقمندان دیگر در تصحیح غلطها به صورت آنلاین به کمک تصویر نسخه‌های چاپی بکنم.

اما سهم شما: شما می‌توانید ورودیهای آن کار را تهیه کنید. اگر نسخه‌هایی از آثار شاعران فارسی‌گو را در اختیار دارید که حالت چاپی دارند (خطی نیستند، با خط نستعلیق هم نوشته نشده‌اند) و به آنها نیاز ندارید آنها را برای من بفرستید (با توجه به آن که من برای اسکن سریع این آثار نیاز دارم آنها را از هم باز کنم امیدی به برگشت آنها نداشته باشید! حتی اگر بازشان نکنم یا شرایط آنها مناسب تبدیل نباشد آنها را به عنوان هدیه از طرف شما برای خودم برمی‌دارم ). یا اگر اسکنر دارید و نمی‌خواهید اصل کتاب را از دست بدهید صفحات آن را اسکن کنید و برای من بفرستید، اگر خواستید به این شیوه عمل کنید حتماً قبل از شروع کار از طریق این صفحه با من تماس بگیرید تا در مورد حداقل دقت مورد نیاز و کیفیت اسکن راهنماییتان کنم. اگر هم آثاری را که در گنجور موجود نیست به صورت فایل متنی (و نه نرم‌افزار) در اختیار دارید آن را برای من ارسال کنید. برای اطلاع از نحوه‌ی ارسال فایل یا بسته‌ی فیزیکی کتابها از طریق این صفحه با من تماس بگیرید (در انتخاب آثار دقت کنید که آثار شاعران معاصر که تبدیل آنها به متن از مصادیق نقض حقوق مؤلفین است مناسب این کار نیستند، گزیده‌ها و گلچینها هم چندان به کار ما نمی‌آیند).

در صورت استقبال از این پیشنهاد صفحه‌ای برای ذکر نام و تشکر از کسانی که به این شیوه گنجور را یاری داده‌اند ایجاد خواهم کرد. منتظر تماس شما هستم!

۱) ایکسوس ۷۰

چند وقت پیش یک دوربین خریدم: مدل کانن ایکسوس ۷۰ که اسم دیگرش پاورشات اس.دی ۱۰۰۰ است. در این صفحه می‌توانید معرفی مفصل آن را بخوانید. آن موقع که من خریدمش کمی گرانتر از الان بود ولی با توجه به قابلیتها و امکاناتش فکر می‌کنم قیمتش خیلی مناسب باشد. بد ندیدم به بعضی از ضعفهای این دوربین که فکر می‌کنم خیلی در سایتها در مورد آن صحبت نشده اشاره بکنم، البته شاید این مشکلات از این جهت خیلی مورد توجه قرار نگرفته‌اند که در بیشتر مدلهای کانن وجود دارند!

ضعف اول نداشتن نمایشگر باتری است. اشتباه نشود! باتری این دوربین (که از نوع لیتیوم-یونی و شبیه باتریهای موبایلهاست) توانایی بالایی دارد. من بیشتر از ۳۰۰ عکس (البته در نور روز و با استفاده‌ی کم از فلاش) با یک شارژ باتری گرفته‌ام بدون آن که به مرحله‌ی خالی شدن باتری برسم، اما به هر حال این که ندانید دوربین چقدر شارژ دارد و تقریباً تا کی می‌توانید روی شارژش حساب کنید ضعف به حساب می‌آید. البته راهکاری برای این دوربین و برخی مدلهای دیگر کانن وجود دارد که یک نمایشگر باتری به آن اضافه می‌کند (قابلیتهای این شبه‌برنامه را که روی این دوربین قابل استفاده است اینجا ببینید و بخوانید). من این برنامه‌ی تکمیلی را روی دوربین خودم آزمایش کردم. علاوه بر نمایشگر باتری قابلیتهای دیگری مثل نمایش هیستوگرام زنده‌ی صحنه در حین گرفتن عکس (که می‌تواند در تشخیص میزان نور صحنه کمکتان کند، ضمن این که خود دوربین هیستوگرام تصاویر گرفته شده را نشان می‌دهد ولی قابلیت نمایش هیستوگرام صحنه‌ی زنده را ندارد)، قابلیت ذخیره‌ی عکس با قالب RAW و کلی قابلیت دیگر را می‌توان با این برنامه‌ی تکمیلی به دوربین اضافه کرد. اما چیزی که من متوجهش شدم این بود که یا استفاده از این برنامه، باتری را به سرعت خالی می‌کند یا این که نمایشگر باتری این برنامه اشتباه می‌کند، چون معمولاً یکی دو دقیقه بعد از روشن کردن دوربین و کار با آن در حین اجرای این برنامه، نمایشگر باتری چند درصد افت را نشان می‌دهد.

ضعف دوم این دوربین که می‌خواستم به آن اشاره کنم این است که وقتی آن را با کابل یو.اس.بی همراهش به کامپیوتر متصل می‌کنید کارت حافظه‌ی آن به صورت یک درایو در دسترس قرار نمی‌گیرد و نمی‌شود مستقیماً به آن فایل کپی کرد. این مشکل زمانی بیشتر نمود پیدا می‌کند که متوجه می‌شوید می‌شود از این دوربین برای ضبط صدا (بدون تصویر) هم استفاده کرد، اما نرم‌افزار همراهش هیچ راهی برای انتقال فایل صوتی ضبط شده به کامپیوتر در اختیار نمی‌گذارد و شما برای کپی فایل صدا ناگزیرید کارت حافظه را درآورید و با از استفاده از کارتخوان فایل را به کامپیوتر انتقال دهید!

۲) عکسهای پانوراما

نرم‌افزار همراه دوربین برای چسباندن عکسهایی که در حالت چندتکه گرفته شده‌اند اصلاً نرم‌افزار خوبی نیست. وقتی عکسها را با این نرم‌افزار به هم می‌چسبانید کاملاً محل چسباندن عکسها مشخص است. من چند نرم‌افزار را برای ایجاد عکسهای پانوراما به این طریق آزمایش کردم. در هر صورت بهترین نتیجه را با ویندوز لایو فتو گالری (که یکی از اجزای مجموعه‌ی رایگان لایو مایکروسافت است) گرفتم. در مورد نرم‌افزارهای دیگری که برای این کار وجود دارند این نوشته‌ی لایف‌هکر را ببینید.

عکسهای پانوراما مشکلی دارند و آن این است که نسبت طول به عرض آنها زیاد می‌شود و برای دیدن کل منظره مجبورید طول عکس را به کمک نرم‌افزارهای نمایش عکس طی کنید. چند روز پیش نرم‌افزار جالبی را پیدا کردم که این مشکل را با تبدیل عکس پانوراما به فیلم حل می‌کند (سایت نرم‌افزار).

۳) چند تا از عکسهایی که با این دوربین گرفته‌ام

حاشیه: امروز تولدم بود. بیست و هشت سالم تمام شد. علی رغم این که بیشتر وقت فراغت امروزم را برای گنجور صرف کردم، حیفم آمد اینجا، امروز چیز ننویسم. این شد که ناپرهیزی کردم و تا نزدیکیهای نیمه‌شب بیدار ماندم. فردا سعی می‌کنم این نوشته را با عکسهای بیشتر تکمیل کنم (پی‌نوشت: این کار را کردم). در هر صورت ;) تولدم مبارک!

الف) دسته‌های آراکس را مستقیماً بارگذاری کنید.

دریافت فرمان از طریق پوستهی ویندوز از جمله قابلیتهایی است که هنوز به طور کامل در آراکس پیاده‌سازی نشده و باید در (خرده)ویرایشهای بعدی آراکس منتظر پیاده‌سازی نهایی آنها باشید. با این حال بعضی از قابلیتهای اولیه‌ی مورد نیاز هم‌اکنون در دسترس قرار دارند اما به دلیل کامل نبودن، در راهنمای نرم‌افزار از آنها سخنی به میان نیامده.

مثلاً آراکس می‌تواند دسته‌ها یا فایلهای با پسوند .arax را از طریق خط فرمان دریافت و بارگذاری کند (دسته‌ی آراکس یک دایرکتوری است که فایلهای تصاویر و فایلهای اطلاعاتی مرتبط با آنها در آن ذخیره شده و در ویندوز با آیکونی متفاوت با دایرکتوریهای معمولی نشان داده می‌شود)، دسته‌ی «پروژه‌ی نمونه» که نصاب آراکس آن را روی کامپیوتر شما کپی می‌کند و برای آن میانبری روی نوار شروع ویندوز می‌سازد به همین شیوه بارگذاری می‌شود. علاوه بر آن، اگر وقتی آراکس در حال اجراست یک دسته‌ی آراکس را از اکسپلورر روی آراکس بکشید و رها کنید آراکس آن را باز می‌کند.

برای آن که بتوانید مستقیماً -در زمانهایی که هنوز آراکس را اجرا نکرده‌اید- دسته‌های آراکس را باز کنید می‌توانید از یک ترفند ویندوز استفاده کنید. برای این کار از نوار شروع ویندوز فرمان Run را اجرا کنید و در کادر Open تایپ کنید SENDTO، سپس میانبر «نویسه‌خوان آراکس» را در پوشه‌ی باز شده کپی کنید. از این به بعد می‌توانید دسته‌های آراکس را با کلیک راست بر روی آنها، انتخاب فرمان «Send To» و نهایتاً گزینه‌ی «نویسه‌خوان آراکس» مستقیماً از طریق پوسته‌ی ویندوز بارگذاری کنید.

ب) تنظیمات فعلیتان را ذخیره و بازیابی کنید.

تصاویر ورودی وضعیتهای متفاوتی دارند، وضعیت اسکن، وضعیت چاپ و کاغذ سند اولیه و پارامترهای دیگری مثل آن باعث می‌شوند برای دستیابی به دقت بازشناسی بهتر مجبور باشید با تنظیمات آراکس بازی کنید و آنها را تغییر دهید. به همین دلیل ممکن است به این نتیجه برسید که برای یک دسته از ورودیهایتان یک سری تنظیمات خاص جواب بهتری می‌دهند و برای دسته‌ی دیگری از ورودیها با کیفیت متفاوت تنظیمات دیگری شما را به نتیجه‌ی بهتری می‌رسانند.

بیشتر ِ تنظیمات آراکس در قالب چند فایل با پسوند xml در دایرکتوری محل نصب آن ذخیره می‌شوند که مهمترین آنها فایل settings.xml است. برای ذخیره‌ی تنظیمات فعلیتان کافی است از این فایلها کپی تهیه کنید و در مواقع لزوم این کپی‌ها را به دایرکتوری محل نصب آراکس برگردانید. علاوه بر این، به این روش می‌توانید تنظیمات آراکس را بین کامپیوترهایتان جابجا کنید. پاک کردن (یا خراب کردن) این فایلها موجب می‌شود آراکس از تنظیمات پیش‌فرض (کارخانه) استفاده کند. در خرده‌ویرایشهای بعدی آراکس راه حل بهتری برای حل این گونه مشکلات ارائه خواهد شد.

ج) با تنظیم قلم، دقت بازشناسی را افزایش دهید.

خیلی وقتها پیش می‌آید که شما دارید صفحات یک کتاب یا مجله را که قلم (=فونت) یکسانی دارند بازشناسی می‌کنید. اما در میان خطوط بازشناسی شده بعضی خطوط با قلم متفاوتی بازشناسی می‌شوند (متفاوت اما شبیه). علت این واقعه معمولاً کوتاهی خط (ممکن است طول خط سه یا چهار کلمه باشد)، نویز زیاد در اطراف خط، شباهت زیاد قلمها در نویسه‌های موجود در متن خط و چیزهایی مثل آن است. در این وضعیت با کلیک در میان خطوط بازشناسی شده در ویرایشگر می‌توانید قلم غالب (=اکثریت) را پیدا کنید و بعد با تنظیم قلم روی قلم غالب (به جای تشخیص خودکار) و اجرای مجدد فرمان «خواندن» دقت بازشناسی را افزایش دهید.

یک راه دیگر برای پیدا کردن بهترین وضعیت قلم برای سندهایتان آن است که این پارامتر را تغییر دهید، سند را بخوانید و به رنگ نمایهی سند در مرورگر دسته توجه کنید. هر چه این رنگ قرمزتر باشد نشان دهنده‌ی دقت پایین‌تر است. نهایتاً قلمی را برای بازشناسی مجموعه اسناد همسانتان انتخاب کنید که باعث می‌شود نمایه، لایه‌ی رنگ قرمز نداشته باشد یا رنگ قرمز آن شدت کمتری داشته باشد (به طور پیش‌فرض آراکس نمایه‌ی اسناد بازشناسی شده با دقت پایین‌تر از ۸۰۰ را با لایه رنگ قرمز متمایز می‌کند، دقت آراکس عددی است بین ۱ تا ۱۰۰۰ و شما می‌توانید این آستانه را از طریق برگه‌ی رابط کاربر در تنظیمات روی ۱۰۰۰ تنظیم کنید تا بتوانید با دقت بهتری برای انتخاب قلم عمل کنید)، عدد دقیق‌تر دقت متوسط را می‌توانید با فعال کردن گزینه‌ی «دقت بازشناسی متوسط روی نمودار پراکندگی دقت نوشته شود» در تنظیمات رابط کاربر، از روی نمودار بخوانید.

د) از RAM بالای سیستمتان بهتر استفاده کنید.

آراکس نرم‌افزاری است که به طور طبیعی نیاز حافظه‌ای بالایی دارد. از آنجا که از ابتدا بنا بر این بوده که بشود آراکس را روی سیستمهای با رم پایین هم اجرا کرد، یک سیستم مدیریت حافظه‌ی داخلی برای آن طراحی شده که محتویات حافظه را در زمانی که نیازی به آنها نیست روی دیسک می‌نویسد و از حافظه خارج می‌کند و در زمان نیاز مجدد آن را از روی دیسک بازخوانی می‌کند. با توجه به این نکته که خواندن اطلاعات از دیسک یک فرایند زمانبر است این قابلیت روی زمان جابجایی بین اسناد تأثیر قابل ملاحظه‌ای می‌گذارد. در هر صورت اگر سیستمتان رم بالایی دارد برای خواندن دسته‌های عادی، نیازی به استفاده از سیستم مدیریت حافظه‌ی داخلی آراکس ندارید و می‌توانید آن را از طریق برگه‌ی کارایی پنجره‌ی تنظیمات غیرفعال کنید، یا به جای گزینه‌ی «کمترین مصرف حافظه»، گزینه‌ی «مصرف حافظه‌ی متعادل» را انتخاب کنید. در این وضعیت تفاوت قابل ملاحظه‌ای را در زمان جابجایی بین اسناد مشاهده می‌کنید.

علاوه بر این برای افزایش سرعت نمایش اسناد خوانده شده می‌توانید گزینه‌ی «اجزای رابط کاربری برای نمایش سریع‌تر اسناد پیچیده از پیش در حافظه آماده شود» را در برگه‌ی کارایی پنجره‌ی تنظیمات فعال کنید. در این حالت، وقت شروع آراکس یک مرحله به مراحل آغاز کار آراکس اضافه می‌شود (آماده‌سازی رابط کاربری) و آراکس کمی دیرتر آماده‌ی دریافت فرمان می‌شود، اما در عوض اسناد خوانده شده را با سرعت بیشتری نمایش می‌دهد.

قابلیت آماده‌سازی اجزای اسناد پیچیده را می‌توانید با تنظیم یک پارامتر عددی بدلخواه کنید. عدد پیش‌فرض این پارامتر ۳۵۰ است و هر چه این عدد بیشتر باشد زمان شروع آراکس و همچنین میزان حافظه‌ی اشغال شده توسط آن افزایش می‌یابد. برای تنظیم این پارامتر باید دست به کار ِ کارهای خطرناک ;) یعنی ویرایش مستقیم فایلهای تنظیمات شوید. برای این کار ابتدا در پنجره‌ی تنظیمات، گزینه‌ی پاراگراف قبلی را فعال کنید، سپس فایل settings.xml را (واقع در مسیر نصب آراکس) در یک ویرایشگر متنی باز کنید، دنبال کلید UseCacheForUI بگردید، آخر خطی که این کلید در آن درج شده اینتر بزنید و تایپ کنید:

<CacheCapacity>350</CacheCapacity>

به جای ۳۵۰ عدد مورد نظر خودتان را بگذارید، آراکس را ببندید و دوباره اجرا کنید تا تأثیر این پارامتر را ببینید.

ه) دندان عقل خراب ویندوزتان را بکشید!

این ترفند آخری در واقع یک حل مشکل است، مشکلی که بیشتر به ویندوز برمی‌گردد تا آراکس و احتمال دارد مشابهش را در مورد نرم‌افزارهایی که با اسکنرها یا دوربینهای دیجیتال کار می‌کنند دیده باشید. روی بعضی ویندوزها ممکن است در هنگام تلاش برای دریافت تصویر از اسکنر یا باز کردن برگه‌ی «دریافت و روبش» آراکس با چنین خطایی روبرو شوید:

RNBOVDD.DLL. An installable Virtual Device Driver failed Dll initialization. Choose 'Close' to terminate the application.

البته گویا این پیغام خطا قیافه‌های دیگری هم دارد، که من خوشبختانه فقط با این نمونه‌اش برخورد داشته‌ام. پیغام خطا دو دکمه‌ی Close و Ignore دارد که با انتخاب دکمه‌ی Ignore می‌توانید کار با آراکس را (بعد از چند لحظه یخزدگی ;) ) ادامه دهید. در هر صورت برای حل نهایی این ایراد، کافی است به پیشنهاد مایکروسافت در یکی از این دو صفحه: این یا این، عمل کنید و از شر کلید رجیستری مزاحم خلاص شوید. البته توصیه می‌کنم در صورتی که چنین مشکلی ندارید با این کلید رجیستری مانند دندان عقل سالمتان رفتار کنید و کاری به کارش نداشته باشید!

۱) به جای «کلمه» «خط» را ببینید

یکی از قابلیتهای ویرایشگر آراکس آن است که با حرکت در بین کلمات بازشناسی شده می‌توانید تصویر محدوده‌ی کلمه در تصویر اصلی را هم، بالا یا پایین آن ببینید و نسبت به درستی نتیجه مطمئن شوید. مسئله‌ای که گاهی ممکن است استفاده از ویرایشگر را در حالت «آرایش ویرایشگر بدون تصویر کمکی» دشوار کند آن است که گاهی محدوده‌ی یک کلمه برای تصمیمگیری در مورد آن کافی نیست و باید اصل تصویر کلمات بعدی و قبلی را هم ببینید. توصیه می‌کنم برای حل این معضل، در برگه‌ی «تولید و ویرایش سند» از پنجره‌ی تنظیمات محدوده‌ی نمایش را از «کلمه» به «خط» تغییر دهید.

۲) با F7 غلط‌یابی کنید

چیزی که ممکن است خیلی از کاربران مبتدی آراکس را به اشتباه بیندازد آیکون بزرگ «غلط‌یابی» روی نوار ابزار اصلی آراکس است که ممکن است باعث شود فکر کنید تنها راه غلط‌یابی املایی اسناد همان دکمه است (که غلط‌یاب را به صورت یک پنجره‌ی جدا و خارج از ویرایشگر در اختیار می‌گذارد). حال آن که من توصیه می‌کنم برای غلط‌یابی از دکمه‌ی F7 (غلط‌یاب املایی توکار) استفاده کنید. مزیت عمده‌ی غلط‌یاب توکار آن است که از ویرایشگر خارج نمی‌شوید، پیشنهادها را در محل کلمه می‌بینید، به سرعت می‌توانید با استفاده از کلیدهای جهتی بالا و پایین بهترین پیشنهاد را انتخاب و با زدن کلید ENTER آن را به جای غلط املایی جایگزین کنید و اگر نخواستید بدون زدن کلید اضافی فقط با شروع به تایپ از شر لیست پیشنهادها خلاص شوید! البته غلط‌یاب توکار کلماتی را که با اطمینان پایین شناسایی شده‌اند نشان نمی‌دهد و اگر خواسته باشید از این قابلیت استفاده کنید مجبورید از همان پنجره‌ی غلط‌یاب املایی استفاده کنید.

۳) صفحات کتابها را با حفظ فاصله جابجا کنید

فرض کنید در اضافه کردن تصویرها به آراکس به لحاظ اشکالاتی که در نامگذاری فایلهای ورودی وجود داشته صفحات زوج کتابی که قصد دارید آن را او.سی.آر کنید همگی قبل از صفحات فرد قبلیشان قرار گرفته‌اند، مثلاً ترتیب صفحات اینطوری است: ۲، ۱، ۴، ۳، ۶، ۵، ... و شما که قصد دارید نهایتاً نتایج را در قالب یک فایل کامل ذخیره کنید باید ترتیب صفحات را درست کنید. چطور این کار را می‌کنید؟ یک راه آن است که مثلاً روی تصویری که باید دومین تصویر باشد (و حالا اشتباهاً اولین است) کلیک کنید آن را به پایین انتقال دهید، بعد چهارمی را بعد ... (خدا به فریادتان برسد)! راه منطقی‌تر و آسان‌تر آن است که ابتدا تمامی صفحاتی را که باید یک یا چند پله به پایین یا بالا جابجا شوند انتخاب کنید و بعد دکمه‌ی انتقال به پایین یا بالا را بزنید و کار را تمام کنید!

در مواردی که اسم فایلهای مبدأ بر اساس حروف الفبا مرتب است می‌توانید از امکانات مرتب‌سازی آراکس استفاده کنید.

۴) او.سی.آر انگلیسیتان را حذف کنید!

اگر تصور می‌کنید آراکس فقط در عرصه‌ی بازشناسی متنهای فارسی توانمند است سخت در اشتباهید. کافی است اسناد تماماً انگلیسیتان را با آراکس او.سی.آر کنید تا به این حقیقت پی ببرید که با وجود آراکس دیگر نیازی به نرم‌افزار او.سی.آر انگلیسی جداگانه ندارید!

۵) اصل تصویر را همراه متن در یک فایل داشته باشید

آراکس می‌تواند نتایج بازشناسی را به صورت فایل پی.دی.اف ذخیره کند. در صورتی که تمایل دارید اصل تصویر سند را با متن آن در قالب یک فایل داشته باشید گزینه «تصویر سند با اندازه‌ی اولیه در PDF گنجانده شود» را از تنظیمات قالب‌بندی پی.دی.اف (پنجره‌ی ذخیره‌ی متن) انتخاب کنید تا از نگهداری دو فایل مجزا برای تصویر و متن جلوگیری کنید. در این حالت آراکس پی.دی.افی می‌سازد که اصل تصویر با کیفیت بالا را به صورت قابل مشاهده و متن متناظر آن را به صورت پنهان (برای جستجو) در آن گنجانیده است.

۶) چند ناحیه را با کشیدن یک مستطیل انتخاب کنید

عکس‌العمل کنترل نمایش تصویر آراکس در مقابل کشیدن ماوس روی آن حرکت در تصویر در جهت حرکت ماوس است (Pan). اگر فکر می‌کنید برای انتخاب چند ناحیه محکوم به آنید که کلید کنترل را نگه دارید و روی تک تک ناحیه‌ها کلیک کنید باید خدمتتان مژده بدهم که سخت در اشتباهید! با نگه داشتن کلید کنترل می‌توانید عکس‌العمل کنترل تصویر را تغییر دهید و با کشیدن یک مستطیل حول ناحیه‌های مورد نظر آنها را در حالت انتخاب قرار دهید.

۷) دایرکتوریهای تودرتو شامل تصویرها را با یک کلیک به آراکس اضافه کنید

با اجرای فرمان «دریافت از پوشه» از منوی پرونده می‌توانید یک دایرکتوری را انتخاب کنید تا آراکس تمام تصاویری را که داخل آن و داخل تمام زیرشاخه‌هایش هستند (به صورت بازگشتی) بیابد و به دسته اضافه کند. توصیه می‌کنم سرعت آراکس را در یافتن هزارها تصویر داخل یک درایو از کامپیوترتان (از لحظه‌ی تأیید فرمان دریافت از پوشه تا ظاهر شدن پنجره‌ی اضافه کردن تصاویر) با سرعت جستجوی ویندوز به دنبال همان فایلها مقایسه کنید :twisted: !

۸) از امکانات جستجو و جایگزینی متن آراکس لذت ببرید!

اگر از کاربران مرورگر فایرفاکس بوده باشید متوجه مزایای روش جستجوی متن در فایرفاکس (به شیوه‌ی جستجو به محض تایپ یا Search As You Type) شده‌اید و مطمئناً از این که هنوز این قابلیت در محصولات آفیس و اینترنت اکسپلورر مایکروسافت به کار گرفته نشده ناراضی هستند. توصیه می‌کنم از امکانات جستجو و جایگزینی آراکس که همانند فایرفاکس بدون نمایش پنجره‌ی اضافی نتایج را به محض تایپ یافته و امکان جایگزینی را به شما می‌دهد لذت ببرید!

۹) کار نیمه‌تمامتان را ذخیره کنید تا بعداً به اتمامش برسانید

کتاب ۱۰۰۰ صفحه‌ای را اسکن کرده‌اید، نصف آن را او.سی.آر کرده‌اید و حالا به ضرورت کار دیگر، باید کار را متوقف کنید؟! مطمئناً از همان ابتدای کار با آراکس، متوجه اصرارش برای ذخیره‌ی نتایج تلاشش در هنگام خروج یا ایجاد دسته‌ی جدید شده‌اید (هر چند می‌توانید به کمک «تنظیمات تأییدیه‌ها» جلوی این اصرار را بگیرید)! امکانات ذخیره و بازیابی دسته‌های تصاویر در آراکس بسیار قوی و سریع هستند، طوری که آراکس در کمترین زمان ممکن نتیجه‌ی کار انجام شده تا هر لحظه را ذخیره می‌کند و در هنگام باز کردن دسته‌ی ذخیره شده، شما را -در چشم به هم زدنی- دقیقاً برمی‌گرداند به جایی که قبلاً بودید! توصیه می‌کنم از همان ابتدای کار عادت کنید که از این امکانات استفاده کنید.

۱۰) برای سندها توضیح بگذارید

امکان توضیح نوشتن برای سندهایی که او.سی.آر می‌کنید از آن امکانهایی است که بعضیها (از جمله خود من) در صورت اطلاع از وجود چنین امکانی از آن استفاده می‌کنند. چون این قابلیت زیاد توی چشم نیست بد ندیدم یک اشاره‌ی کوچک به آن بکنم. با کلیک راست بر روی نمایه‌ی سند و انتخاب فرمان «توضیحات سند» می‌توانید برای آن توضیح بنویسید یا توضیحات ذخیره شده‌ی قبلی خود یا دیگران را ببینید.

۱۱) رنگبندی ناحیه‌ها و خطوط بازشناسی شده را مطابق میل خود تغییر دهید

اگر فکر می‌کنید طراحان آراکس در انتخاب رنگها و نحوه‌ی نمایش ناحیه و خطوط در حال بازشناسی بدسلیقگی به خرج داده‌اند، مشکلی نیست. برگه‌ی رابط کاربر در پنجره‌ی تنظیمات مجال هنرنمایی را در تمام عرصه‌ها به شما داده است!

۱۲) به طور اتوماتیک از بخش پشتیبانی آراکس راهنمایی بخواهید یا خطاها را به آنها گزارش دهید

تصویر مورد نظرتان آنطور که انتظار داشتید بازشناسی نشده؟ مشکلی نیست! کافی است ناحیه‌های متنی و جدولی مشکلدار را انتخاب کنید، از منوی «راهنما» گزینه‌ی «ارسال گزارش خطا ...» را انتخاب کنید، مطمئن شوید به اینترنت وصل هستید، توضیحات لازم را بنویسید و ناحیه‌های مشکلدار را به بخش پشتیبانی نرم‌افزار نویسه‌خوان آراکس ارسال کنید و در اسرع وقت پاسختان را دریافت کنید. چند نرم‌افزار ایرانی را می‌شناسید که چنین امکاناتی را برای ارائه‌ی پشتیبانی پیش‌بینی کرده باشند؟!

این گزیده‌ای است از نوشته‌ای که بلیک راس (یکی از دو پایه‌گذار اصلی مرورگر فایرفاکس) حدود دو سال پیش در وبلاگ خودش نوشته است. عنوان نوشته‌ی اصلی این است: چگونه بدون آن که گوش کنیم بشنویم.

اگر مایکروسافتیها «اینترنت اکسپلورر» را به حال خود رها نکرده بودند خلأی برای پر کردن ایجاد نمی‌شد، لازم نمی‌شد کسی برای حل مشکل نارضایتی کاربران تلاش کند و ما احتمالاً پروژه‌ی فایرفاکس را آغاز نمی‌کردیم.

اما آنها اینترنت اکسپلورر را به حال خود رها کردند. مایکروسافت برای مدت چهار سال مرورگری را که میلیونها نفر به آن اعتماد کرده بودند در برابر هجوم پنجره‌های تبلیغاتی ناخواسته، ویروسها و نرم‌افزارهای جاسوسی به حال خود رها کرد. ...

حالا وقتی من در صفحه‌ی اول سایت اینترنت اکسپلورر ۷ شعار «ما صدای شما را شنیدیم» را می‌بینم عصبی می‌شوم. چرا که می‌دانم «شما» واقعاً شما نیستید! ... نمی‌توانید شما باشید! چرا که شما طی این سالها مشکلات خود را گفتید، اما کسی حرفهای شما نشنید. این شما نیستید، بلکه این «ما» هستیم! این ما هستیم: فایرفاکس، سافاری، اپرا، فلاک و مکستون! صدایی که مایکروسافتیها می‌شنوند صدای چکه چکه کردن انبان سهم مایکروسافت از بازار مرورگرهاست!

دوستان علاقمند به فلیکر بد نیست سری به این گروه بزنند و عضو شوند یا نظراتشان را ارائه دهند. در مورد این گروه برنامه‌هایی دارم که اگر فرصت پیدا کنم عملیشان می‌کنم. اینجا را هم ببینید بد نیست.

در قسمت پایین هر شعر، تبلیغی راجع به یک نرم‌افزار تشخیص متن فارسی گذاشته‌ام (تولید شده در شرکتی که در آن کار می‌کنم، بابت این تبلیغ هم اضافه حقوق نگرفته‌ام و از روی علاقه به این نرم‌افزار و شرکت محل کارم این کار را انجام داده‌ام). دوست دارم بدانم نظرتان راجع به این کار من چیست؟ با توجه به این که گنجور قرار نیست متعلق به یک شخص یا شرکت باشد آیا من کار درستی کرده‌ام؟ آیا با توجه به این که تمام هزینه‌های گنجور را شخصاً و از جیب خودم پرداخت کرده‌ام، حق دارم چنین کاری بکنم یا نه؟ رک باشید لطفاً!

۲) گزیده‌ی غزلیات شهریار با استفاده از پایگاه داده‌های نرم‌افزار درج به گنجور اضافه شد.

۳) با اشارات دوستان (+ و +) متوجه اشکالات عمده‌ای در نحوه‌ی سازماندهی گزیده‌ی غزلیات امیرخسرو دهلوی شدم. مشکل در اینجا بود که این گزیده در واقع خیلی جاها دستچین ابیاتی از هر غزل بوده و برای همین زیاد دیده می‌شد که پاره‌های ناهمگون غزلهای مختلف در قالب یک غزل آورده شده‌اند. این بخش سازماندهی مجدد شد و یک فهرست الفبایی نیز برای آن ایجاد شد.

۴) مثنویها و ابیات پراکنده‌ی به جا مانده از رودکی که در سازماندهی اشعار رودکی موقتاً حذف شده بودند با سازماندهی جدید بازگردانده شدند (البته بدون تصحیح دستی).

اواخر هفته‌ی گذشته گنجور در آستانه‌ی عبور از سقف پهنای باند بود که برای جلوگیری از رخداد فروردین ماه پهنای باند بیشتری برای آن خریداری شد (ضمن تشکر از دوستانی که قول کمک در این زمینه را داده‌اند).

بعدنوشت: مسئله‌ی شماره‌گذاری ابیات برای ترجیع بندها و ترکیب بندها هم حل شد.

آنچه در پی می‌آید مقاله‌ای است به قلم آقای سعید کریمی که با کسب اجازه از ایشان و با کمی ویرایش در تازه‌های گنجور بازنشر شده است. نویسنده، این مقاله را در تاریخ هشتم اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۶ در وبلاگ شخصی خودشان منتشر کرده‌اند. به گفته‌ی ایشان مقاله به مناسبت روز سعدی (اول اردیبهشت) تهیه و اول بار در جلسه‌ای به میزبانی انجمن ادبی دانشگاه بوعلی سینا ارائه شده بوده است.

پیش گفتار

با هر تعریفی به شعر نگاه کنیم، از مقوله‌ی زبان ناگزیریم. به قول ِ محمدرضا شفیعی کدکنی در سطور ِ آغازین ِ موسیقی شعر «شعر حادثه‌ایست که در زبان روی می‌دهد و در حقیقت گوینده‌ی شعر، با شعر ِ خود، عملی در زبان انجام می‌دهد».

کلام ِ سعدی (چه شعر و چه نثر) بی شک یکی از قلل ِ رفیع ِ زبان پارسی است که به کشف ِ ظرفیتهای ویژه‌ای در این زبان انجامیده است. همین که مهمترین نمونه‌ی سهل و ممتنع‌گویی در ادبیات پارسی، سعدی‌ست خود حکایت از تمایز ِ ویژه‌ی آثار ِ او از دیگران دارد. پیش از آغاز ِ بحث ِ اصلی ِ این گفتار لازم می‌دانم یادآور شوم به قدری سعدی در ادبیات ِ کلاسیک ِ پارسی جایگاه ِ ویژه ای دارد که به صرف ِ اینکه سعدی در نظم یا نثر به حرکتی در حیطه‌ی فرم یا نحو دست زده باشد، این حرکت می‌تواند مشروعیت یابد و اگر سعدی از حرکتی اکراه کرده باشد می‌توان گفت که آن حرکت در ادبیات ِ کلاسیک مشروعیت و مقبولیت نداشته است. برای اثبات ِ این مدعا (اگر آنرا همانند ِ نگارنده بدیهی نپنداریم!) البته که مجال ِ گسترده ای لازم است که خارج از حوصله‌ی این گفتار است.

برای درک ِ بهتر از تلقی ِ سعدی از شاعرانه گی می‌کوشم تا در این مجال با بضاعت ِ اندکی که دارم به بررسی ِ غزلی مشهور از او بپردازم، که هم او گوید:

غزل شماره‌ی ۴۳۷ (طیبات، به تصحیح محمدعلی فروغی)

الف) تکرار

بعضاً در مباحث ِ نوین ِ نقد ادبی، به اقتصاد ِ کلمات اشاره می‌شود که آنرا می‌توان روایتی نو از ایجاز در میان ِ قدما خواند. این فن، یعنی آفریدن ِ بیشترین حوزه‌ی تأویل با کمترین کلمات، در هفت بیت ِ متوالی از این غزل به شکل ِ شگفت‌آور و کم‌نظیری رخ داده است. این فن به نوعی همانیست که محمد حقوقی در شعر ِ زمان ِ ما آن را دوزبازی با الفاظ نامیده است.

نمونه‌ای ساده و مشهور از حافظ:

همان گونه که شفیعی کدکنی در موسیقی شعر اشاره کرده است در زبانهای فرنگی برای انواع ِ تکرار نامهای مختلف وجود دارد. تکراری که در این گفتار مد ِ نظر است، دو مورد ِ زیر است:

۱- تکرار بدون ِ تغییر در دلالت ِ کلمه = repetition

۲- تکرار یک کلمه با مقصود ِ مختلف = antanaclasis

فرم ِ تکرار ِ عناصر در این ۷ بیت به شرح ِ زیر می‌باشد:

ب) دلالت ِ موسیقیایی در تکرار

تکرار هر عنصری در هر ساختار نوعی برجسته‌سازی است، تکرار واژگان در این غزل به برجسته‌سازی، چه از بعُد ِ معنایی و چه از بعُد ِ موسیقیایی انجامیده است. بعُد ِ �