één

Ik ga je iets vertellen. Of eigenlijk wil ik je iets duidelijk maken dat lastig uit te leggen is. Ik wil het je laten zien, je bij de hand nemen.
Ik wil dat de haren op je armen overeind gaan staan, dat je kippenvel krijgt achter je oor, dat je zucht en dat je je langzaam ontspant, vind je het oké als ik zo dichtbij kom? Je mag wegkijken, oogcontact verbreken met deze letters die ik een voor een op je buik leg, zo zachtjes dat je huid tintelt van mijn vingertoppen die je nog nét niet aanraken. En als je zucht, beslaat voor heel even mijn blad, mijn scherm en verlies ik mijn concentratie: mijn vingers raken je buik, vlak onder je navel. Het zijn jij en ik, en de ruimte tussen ons in en dan nog iets, net zo tastbaar als wanneer ik je kus maar nog niet helemaal, als ik vlak voor mijn lippen de jouwe raken heel even wacht, en dan nog iets langer, waardoor de kus tussen ons in blijft hangen.

We bewaren ze allemaal op eenzelfde plek, of ik bedoel iedereen die er een heeft, heeft hem liggen in een doos in een kledingkast, weggestoken in een hoekje. Of in een mandje onder het voeteneind, in een kist onder in het nachtkastje. Laatst was ik bij iemand die de doos boven op haar kast had staan, er hing een leren riempje uit en ik vond dat indrukwekkend. Ik kon me niet voorstellen dat dat riempje per ongeluk over de rand van die doos hangt.

De mijne ligt onder in mijn sokkenmandje. Ik kocht ‘m samen met mijn eerste vriendinnetje. Zij was 17 en ik 18 en we zaten op de bank van mijn studentenkamer om er één uit te zoeken. Zij wees er één aan met blauw, roze en wit en ik vroeg me af of ze wist dat dat de kleuren van de trans vlag zijn, maar daar zei ik niets over. Het was een kleine, de maat werd aangeduid door afbeeldingen van handen met opgestoken vingers: hier stond een afbeelding van twee vingers naast en dat leek ons een goede maat. Daarna keken we naar harnassen, de leren riemen met ijzeren ringen waren ons wat te intimiderend en dus kozen we voor een boxer met een gat erin, dat leek ons wat zachter en ook wel stoer.
Ik was niet thuis, dus een huisgenoot nam het pakketje aan en ik had kriebels in mijn buik toen ik de doos in mijn postvakje vond. Toen ze dat weekend bij me kwam, vreeën we de hele middag alsof er een nieuw stuk aan ons samenzijn was vastgegroeid. We wisselden af, vroegen elkaar, wil jij nu, dan wasten we ‘m schoon met water. Als ik een weekend bij haar was nam ik ‘m mee, in de boxer gewikkeld en dan nog in een T-shirt voor het geval dat — welk geval wist ik niet, maar de tederheid van het inpakken vond ik belangrijk. Als ze er niet was, lag hij in de boxer gewikkeld in mijn bed, soms waste ik hem expres niet schoon zodat hij nog naar haar rook. Daar lag hij nog steeds toen ze het uitmaakte en dat is de reden dat hij nu van mij is.

Het voelt dan alsof een stukje van de ruimte om me heen van mij wordt

Vijf maanden later werd ik verliefd en zes maanden later stond ik een zelfbedacht reinigingsritueel uit te voeren met kaarsjes rond de gootsteen. Met een nummer van Beirut op de achtergrond vroeg ik me af of ik dan nu zeep zou moeten gebruiken, maar ik had alleen gewone zeep en ik wist niet zeker of ik dan over pH-waardes na moest denken.
Mijn strapon reisde minder heen en weer omdat zij er ook een had, al vond zij die van mij fijner. Ik had een voorkeur voor die van haar, het was er zo een met zwarte leren riempjes en ijzeren ringen en ik vond dat niet meer zo heftig. Ik genoot ervan alle riempjes een voor een af te stellen terwijl ik wist dat ze naar me keek.
Om heel eerlijk te zijn heb ik mijn eigen strapon niet meer uit het sokkenmandje gehaald sinds we niet meer samen zijn. Ik weet eigenlijk niet of ik ‘m wel heb schoongemaakt na de laatste keer — dat is anderhalf jaar geleden en ik voel een beetje schaamte dat ik zo’n dierbaar onderdeel van mijn seks zo verwaarloos. Ik mis ‘m.

Of het ook iets met gender te maken heeft, vroeg Rosa. Dat weet ik niet en ik stel me weer voor hoe ik de riempjes afstel, en dat het dan voelt alsof een stukje van de ruimte om me heen van mij wordt. Het kwam pas later dat ik me voor ging stellen dat het onderdeel van mijn lichaam is, dat ik ermee kan voelen. Ik heb nog nooit geprobeerd dat gevoel te verwoorden en ik kan alleen maar denken aan dat ik nog nooit een strapon aangetrokken heb enkel voor het aantrekken, enkel voor mezelf.

twee

Ik stel me voor dat ik de kastdeur van mijn ex open en, zonder te kijken, tast in de doos waarin ik weet hij ligt, voel de riempjes, even opluchting omdat het zo vertrouwd voelt, dan de badkamer in met mijn buit. Ze is niet thuis. Met een bobbel in mijn broek loop ik de badkamer uit, de deur uit, trek hem netjes achter me in het slot. Ik loop niet door haar dorp, maar door mijn eigen straat. Ik voel de riempjes in mijn dijen, het drukken in mijn broek. Het is veel, even op een bankje zitten. Wat doe ik daar? En waarom moet ik per se die van haar hebben? (En mag dit?)

Tijdens orgasmes zie ik soms patronen van badkamertegeltjes in Jugendstil-stijl

Gister heb ik de hele nacht naar strapon-harnassen gekeken, omdat ik door het schrijven van deze tekst besefte dat ik niet haar, maar die leren riempjes mis en dat ik volgens mij gewoon zelf zo’n harnas moet hebben. Ze zijn lastig te vinden. Er is een bedrijf in Portland dat handgemaakte leren harnassen verkoopt voor heel veel geld, dat kan ik niet betalen. Er zijn veel boxershort harnassen. Er zijn harnassen met dezelfde soort riempjes, alleen zijn die synthetisch. Dat vind ik dan toch jammer. Er is een bedrijf in Duitsland dat harnassen in opdracht maakt. Er bestaan ook harnassen die je om je bovenbeen kan binden, waar je een dildo in kan doen. Dat wist ik niet. Je kan voor die handgemaakte harnassen ook een potje kopen met spul om het leer mee te verzorgen, net als bij schoenen.

drie

‘Zou je weleens een piemel willen hebben?’ vraagt ze, terwijl haar vinger langzaam een heel klein beetje bij me binnenkomt. Ze wacht tot ik antwoord geef. ‘Het lijkt me heel leuk,’ zeg ik, ‘om seks te hebben met een piemel.’ ‘Dat is het ook,’ zegt ze. Om seks te hebben met iemand die een piemel heeft, bedoelt ze. Zij weet dat beter dan ik. Wat ik zou willen is die piemel hebben. Niet de hele tijd. Af en toe. Gewoon, om te weten hoe het voelt om je erectie tegen iemand aan te kunnen duwen. Een klein moment verheug ik me erop om haar een strapon te laten dragen, om te zien hoe ze dat zou vinden. Dan duwt ze haar vinger diep in me. Tijdens orgasmes zie ik soms patronen van badkamertegeltjes in Jugendstil-stijl.

Waar komt dat idee van een echte en een neppe piemel eigenlijk vandaan? Ik moet denken aan een tekst van Simon(e) van Saarloos die verwijst naar weer een andere tekst waarin ons idee van ‘echtheid’ bevraagd wordt. Die schrijver stelt voor om een fallus, ik ga gewoon het woord piemel gebruiken, om een piemel op je arm te tekenen en te doen alsof het een echte piemel is. Ik doe het niet, maar ik geloof het wel: als ik kan voelen dat een rubberen strapon deel is van mijn lijf, kan ik dat vast ook met een getekende piemel op mijn arm. De schrijver spoort je aan om die op-je-arm-getekende-piemel af te trekken bijvoorbeeld. Om met iemand te vrijen en de ander ook de interactie met je piemel-op-je-arm aan te laten gaan. Wie bepaalt nou wat echt is? Hoe meer je je voorstelt, hoe meer seks ís. Als je alleen maar echtheid wil, blijft er vrij weinig van seks over.

Zoals dat je eerst iemand met je handen aanraakt en dan met je tong

Ik stel me voor dat ik nu een strapon draag. Ik bedoel, ik stel me voor dat het gevoel dat ik ken van het dragen van een strapon eigenlijk het gevoel van een piemel is, ik stel me mijn piemel voor en probeer dat helemaal te geloven, ik bedoel, ik concentreer me op de piemel tussen mijn benen.

vier

Aan een rivier in Frankrijk. Al de hele zomer zwem ik in mijn blootje. Ik vind het helemaal niet meer leuk om te zwemmen als ik een bikini draag. Ik wil water om mijn hele lichaam voelen. Ik erger me als er andere mensen zijn. Zwem dan maar in mijn onderbroek.

Je hebt niet zomaar straponseks met iemand — of, laat ik voor mezelf spreken, ik heb niet zomaar straponseks met iemand. Dat zou te snel zijn. Eerst wil ik weten hoe je werkt, hoe je lichaam werkt, wat je wil of hoe ik je kan raken, hoe ik je veilig kan laten voelen. Straponseks is een soort volgende stap. Zoals dat je eerst iemand met je handen aanraakt en dan met je tong. Ik kan me niet voorstellen dat ‘hetero’-koppels (ik bedoel, mensen met lichamen die de klassieke piemel-vulva combinatie vervullen) comfortabel zijn met penetratieseks als basis, als uitgangspunt, ook als je elkaar net kent. En al die stappen daarvoor dan? De hele opbouw— wat zonde. Bovendien lijkt het me ontzettend intens.

We zijn een paar keer met elkaar naar bed geweest. Het is fijn, ik voel me rustig en durf je vragen te stellen. ‘Voelt dit goed?’ ‘Ben je ontspannen?’ ‘Wat wil je?’ Ik weet hoe ik kan zorgen dat je buiten adem raakt. Ik kus je, kleed je uit, leg je op mijn bed, kruip boven op je, lik je hals, duw je benen omhoog en uit elkaar. Tot je je adem kwijt bent. Dan kom ik overeind, trek mijn shirt uit, met ontbloot bovenlijf stap ik naar mijn kledingkast. Je blijft liggen, kijkt naar wat ik doe. Ik haal mijn strapon tevoorschijn, loop terug naar het bed en leg hem naast je neer zodat je hem van dichtbij kan bekijken, mocht je willen. Nauwkeurig bestudeer ik je blik, en als je ogen de mijne weer raken hou ik je blik vast terwijl ik mijn broekriem losmaak, me uitkleed, een stap naar je toe zet, een hand op je bovenbeen terwijl ik naar het harnas reik, het aantrek, een voor een de riempjes afstel. Mijn blik is naar beneden gericht, maar ik voel je ogen warm op mijn lichaam. Even kijk ik op.

Ik zoek op het internet naar radicale essays over strapons en hoop op een anarchistisch, lesbisch betoog over strapons maar vind alleen een slappe site die gaat over de emancipatie van mannen die gepegd willen worden en dat dat absoluut totaal niks met gay zijn te maken heeft maak je geen zorgen.

Ik veeg de onhandige klodder glijmiddel af aan het shirt dat op het randje van het bed hangt, dat daarna op de grond glijdt, terwijl ik de tube wegleg en weer boven op je kruip, mijn hand in je haar en mijn mond op je tong, de strapon leg ik tussen je benen tegen je aan zodat je kan wennen aan de temperatuur, de structuur. Ik kus je met ogen open zodat ik naar jou met ogen dicht kan kijken en dan kom ik bij je binnen, een heel klein beetje. Je ogen gaan open, ik hou je gezicht vast, dan langzaam helemaal, je wordt boter. Je wordt warme boter en ik maak afdrukken met mijn lijf in jouw gesmolten lijf en ik smelt en jij koelt weer af waardoor je weer vorm krijgt en dan word je nog een keer boter tot ik weer vorm krijg, een vorm die niet eindigt bij rubber en harnas maar die helemaal van romig, van warm, van boter, totdat het hele bed vettig en zacht en mijn kamer nog dagenlang naar boter ruikt.

Dit artikel publiceerden we eerder in Harnas, waarvoor we onze krachten bundelden met Museum Arnhem. Hun tentoonstelling Naakt dat raakt vindt literaire en poëtische verdieping in een speciaal katern in ons papieren magazine dat in maart dit jaar verscheen en dat we presenteerden met voordrachten (van onder andere Imme van Zuilekom) bij de tentoonstelling. Naakt dat raakt is nog tot en met 20 september 2026 te zien in Museum Arnhem.

The post Over hoe je echtheid kan dragen appeared first on Hard//hoofd.

In het kader van de publicatie RR:rrrr 2026 recipes for repair, reduction & regrowth vroeg onderzoeksprogramma Reparatie Remise (RR) schrijvers, kunstenaars en denkers te reflecteren op reparatie als culturele, sociale en politieke praktijk. In dit essay onderzoekt Lieke Knijnenburg wat het betekent om zorg te dragen voor spullen in een wereld die draait op snelheid, vervanging en voortdurende vernieuwing.

Waarom iets repareren als je het ook opnieuw kunt kopen? Met een paar klikken heb je met een beetje geluk binnen vierentwintig uur een nieuw exemplaar op de deurmat. Kapitalisme leert dat voldoening schuilt in het verkrijgen van iets nieuws. Maar waarom vind ik het dan zo moeilijk om die oude spijkerbroek weg te gooien die zacht is geworden van het dragen? Hij past me niet meer, zit los waar hij ooit strak had gezeten, met een gat in de knie van die keer dat ik dronken op oudejaarsavond van mijn fiets viel. Maar ik voel me kalm als ik in de soepele stof stap. Ik voel me erin thuis.

Raak niet gehecht aan spullen, zegt een antikapitalistisch stemmetje in mijn hoofd. Of zoals Tyler Durden (Brad Pitt) het verwoordt in de film Fightclub: ‘The things you own, end up owning you’. De man die hij aanspreekt heeft geen naam en hard gewerkt voor zijn appartement vol Ikeameubels. Hij koos ze zorgvuldig uit om een bepaalde identiteit uit te stralen: ‘Welke keukentafel definieert mij als persoon?’ Hij leeft in een catalogus: comfortabel, maar ook eenzaam, slapeloos en emotioneel afgestompt. Terwijl de camera in een scene door zijn appartement zweeft, verschijnen er labels met productnamen en prijzen. Maar de spullen vertellen geen verhalen. Hij weet niet hoe ze zijn gemaakt, waar ze vandaan komen en welke reis ze aflegden voordat ze plots op de stoep stonden in een kartonnen doos. Ze laten hem uiteindelijk koud, wat het makkelijk maakt ze vervolgens ook weer te vervangen als de verf begint af te bladderen.

Volgens socioloog Hartmut Rosa is dat vervreemding: wanneer de wereld je niks meer zegt. Het lukt niet meer om er een betekenisvolle relatie mee aan te gaan; relaties waarmee je jezelf inbedt in iets groters. Vervreemd raak je dus niet van een zogenaamd authentieker zelf, maar door een verlies van verbinding. Het is het onvermogen om nog geraakt te worden door muziek, lieve woorden of een vriend. Maar we vervreemden ons ook van de spullen om ons heen. Mijn eerste telefoon, een Nokia 3310, gaf ik een naam en een sticker, en hij ligt nog steeds in de kast bij mijn ouders. Mijn iPhone heeft geen naam en zal me vreemd blijven. Een hermetisch gesloten ding dat me hoop ik lang zal dienen, maar dat ik met hetzelfde gemak zal vervangen.

We zijn efficiënter dan ooit, maar ook eenzamer

De consument verdringt de mens. Noem het materialisme. Maar eigenlijk zie ik juist heel weinig liefde voor materie om me heen. De levensduur van auto’s, telefoons, kleding en meubels is steeds korter. De productie ervan is versneld, maar reparatie laat zich niet versnellen. Het is goedkoper iets nieuw aan te schaffen dan het te laten maken, of de tijd te nemen om (te leren) het zelf te doen. We gooien dingen steeds sneller weg. Behalve dat ‘weg’ nooit echt weg betekent. Zelfs als we het proberen te recyclen, is de kans groot dat het afval op een vrachtwagen naar Turkije belandt, waar illegale, goedkope arbeidskrachten onder barre omstandigheden Europees afval verwerken.

Het maakt het steeds moeilijker te beschrijven welke waarde de dingen voor ons hebben buiten hun economische nut. Frankfurter Schule-filosofen Adorno en Horkheimer noemden dit proces ‘verdinglijking’: het reduceren van alles – mens, dier en natuur – tot een verhandelbaar product. Het maakt rivieren tot grondstoffen, varkens tot vee en relaties tot economische transacties; handelswaren die zijn losgerukt van sociale verbanden en historie om ze te kunnen beheersen en verhandelen, onszelf inbegrepen. De laatmoderne mens heeft geleerd dat hard werken beter is dan ontspannen en dat onze waarde als mens afhangt van onze productiviteit. Overtuigingen die ons allen enthousiast laten mee rennen in een wedstrijd met steeds minder winnaars. Zelfs de liefde vatten we in termen van marktwaarde en investeringen. Wie is onze tijd waard? Als consumenten swipen we door een catalogus aan anderen die zichzelf als mooiste handelswaar hebben gepresenteerd. We zijn efficiënter dan ooit, maar ook eenzamer. Een eenzaamheid die juist steekt wanneer we omringd zijn met spullen en mensen die ons koud laten.

Met bezit komt ook zorg en verantwoordelijkheid: er moet voor gewerkt en gepoetst worden. De spullen binden je aan een plek, en met die relatie komt ook de angst voor verlies. Je kan dat het beste allemaal van je afschudden, volgens de soevereine Tyler Durden. Zonder al die spullen om je om te bekommeren ben je vrij. De naamloze man neemt het advies ter harte en blaast zijn eigen appartement op.

Ik zal de eerste zijn om in te stemmen dat we onze identiteit niet moeten laten afhangen van een comfortabele bank. Maar moet je om vrij te kunnen zijn niet ook ingebed zijn in een wereld die tot je spreekt? Kun je wel vrij zijn in je eentje? Ook ik wil me verzetten tegen een systeem dat bezit en winst boven alles stelt. Maar is de enige weg naar bevrijding dan vernietiging? Als het oude eenmaal is verwoest, hoe krijgt het nieuwe dan vorm? Vaak blijkt dan hoe lastig dat eigenlijk is.

De Duitse filosoof Eva von Redecker is argwanend over snelle, gewelddadige revolutie om maatschappelijke verandering af te dwingen. Want manieren van leven worden niet alleen in stand gehouden door machthebbers, maar door ons allemaal. Hoe voorkomen we dan dat nieuwe leiders oude fouten herhalen? Redecker pleit daarom voor een ‘revolutie voor het leven’ die de kapitalistische vernietigingswoede de pas afsnijdt. Een ‘opstand van de levenden tegen de levensvernietiging’, die niet gekenmerkt wordt door een plots kantelpunt, maar door een langzame voorafschaduwing van een andere manier van leven. Een bestaan dat de aarde en de mens niet uitput, maar dat draait om zorg en reparatie, solidair georganiseerd.

Die revolutie vindt al plaats in wat ze ‘tussenruimten’ noemt: ruimten waar marktwerking en concurrentie niet gelden, waar we (her)ontdekken wat we delen, en leren zorg te dragen voor elkaar en de wereld. Ze vertelt me in Berlijn over de treinlijn in haar regio die al afgeschreven was. Hoe het personeel van de treinmaatschappij besloot met de hulp van vrijwilligers toch de lijn te herstellen. Een gezamenlijk project waarbij een kapotte wereld opnieuw bewoonbaar wordt gemaakt. In haar boek Revolutie voor het leven citeert ze feminist Frances Beal: ‘Sterven voor de revolutie is een eenmalige aangelegenheid; leven voor de revolutie betekent de moeilijke taak op je te nemen onze alledaagse levenspatronen te veranderen’.

Is de enige weg naar bevrijding dan vernietiging?

Die vale spijkerbroek is onderdeel van mij geworden zoals een nieuwe broek dat nooit meteen zal zijn, hij vertelt me een verhaal. Een verhaal dat me te midden van andere verhalen verbinden aan mijn omgeving. Een noodzakelijke tegenhanger van alle digitale ruimtes waar ik in rondzwerf zonder lichaam of concrete plek. Zo’n web van betekenisvolle verbindingen bindt me, hoop ik, niet per se aan een eigen appartement, maar laat me meer thuis laat voelen in de wereld überhaupt. Een wereld waar ik vervolgens ook meer verantwoordelijkheid voor wil nemen, omdat ik me er onderdeel van voel.

Een vriendin van mij zei me dat ze haar vrienden niet vaak mist, omdat ze onderdeel van haar zijn. Ze zijn in haar gedachten en herinneringen op het moment dat ze keuzes moet maken, maar ze zijn ook aanwezig in de spullen om haar heen. Ik zit blijkbaar niet alleen achter mijn laptop dit stuk te schrijven, maar ook in het witte metalen kastje in haar woonkamer dat acht jaar lang in ons gedeelde huis had gestaan en was meeverhuisd. Een kastje dat we hadden gevonden op straat en opgeknapt.

Er schuilt kracht in het al belichamen van een alternatief en het is nederig makend te beseffen hoe ingewikkeld dat eigenlijk is. Om te kijken voorbij marktwaarde, de tijd te nemen in een gehaaste wereld, en een verbinding te herstellen met een omgeving die ons nu vooral koud laat. We hebben een revolutie voor het leven nodig. Misschien begint die wel bij de reparatie van wat al verloren leek.

De publicatie RR:rrrr 2026 verschijnt op 6 juni en luidt tegelijkertijd een nieuwe RR-cyclus in: tien gratis workshops rond reparatie, georganiseerd met kunstenaars op verschillende locaties in Amsterdam-West tussen juni en december 2026. Meer informatie via reparatieremise.com.

The post Weer thuis voelen in een wegwerpwereld appeared first on Hard//hoofd.

Op een zanderig strand, in de rij van een kaaswinkel, in het reptielenhuis van de dierentuin. Meneer Palomar komt op plekken waar we allemaal weleens zijn geweest. Hij wandelt er rond, observeert, schikt, weegt de gebeurtenissen, denkt na.

Juist daarom is Palomar van Italo Calvino een bijzondere verzameling vignetten over ervaren, voelen en begrijpen, die een nieuwe kijk kan bieden op het alledaagse. Ter ere van de nieuwe Nederlandse vertaling van de Italiaanse klassieker zetten tijdschrift Hard//hoofd en Uitgeverij Cossee een schrijfwedstrijd uit:

DE OPDRACHT

Schrijf een kortverhaal geïnspireerd door meneer Palomar, de ultieme flaneur. Neem de lezers van jouw kortverhaal bij de hand en laat hen opnieuw kijken en luisteren naar (voelen en denken over) situaties, mensen, objecten, beelden die we allemaal kennen. Of toch niet?

Kortom: hoe begrijpen we onszelf, de ander en de wereld om ons heen?

INZENDEN

Je tekst moet aan de volgende voorwaarden voldoen:
– De tekst is Nederlandstalig
– De tekst telt maximaal 1500 woorden
– Je levert de tekst aan in een Wordbestand
Mail je tekst (+ een paar regels over jezelf) vóór zondag 19 juli (23:59) naar zowel Anouk Harkmans (harkmans@cossee.com) als onze Chef Literair, Charlotte Duistermaat (charlotte@hardhoofd.com).

DE PRIJS

Het winnende verhaal wordt met een illustratie gepubliceerd op Hard//hoofd. Hiervoor ontvangt de auteur een vergoeding van €0,10 per woord.
De auteur krijgt bovendien een plekje in de line-up van de Literaire Carrousel in Het Bos, Antwerpen op 14 oktober.
En natuurlijk ontvangt de winnaar een Calvino-pakket van Uitgeverij Cossee.

INSPIRATIE NODIG?

Palomar van Italo Calvino verschijnt op 8 juni bij Uitgeverij Cossee.
In de webshop van Cossee vind je alvast een inkijkexemplaar van de bundel met daarin drie verhalen.
Meer van Palomar lezen? Koop jouw exemplaar via de webshop van de uitgeverij (geen verzendkosten) of bij je favoriete boekhandel en lees alle 30 verhalen!

The post :Schrijfwedstrijd: door de ogen van Palomar appeared first on Hard//hoofd.

Naar dit verhaal luisteren in je podcast-app? Vind ons op Spotify of Apple Podcasts.

Ik ben op weinig plekken in mijn leven zo vuil aangekeken als deze week in de MediaMarkt door een ‘Service’-man.

‘Deze printer is nieuw, maar defect.’ Met het apparaat sta ik bij de reparatie-smartbar. ‘Deze foutcode-’
‘- Laten we eens kijken,’ onderbreekt de jongeman. Er volgt uitgebreid onderzoek.
‘Die is defect’, concludeert hij. Hij verwijst me voor ruilen naar zijn collega in een rood hesje van Service.
‘Deze wilde ik graag ruilen, hij is defect.’
‘Dat beoordelen de monteurs.’
‘We hebben alles al geprobeerd. De foutcode-’
‘Bent u een HP monteur? NOU DAN’, schreeuwt de man tegen me.
‘Nee.’ zeg ik zachtjes. ‘Maar uw collega-’
De Serviceman belt zijn collega op om te kijken of ik niet lieg.
‘Er staat hier een dame’ – dit woord krijgt nadruk – ‘met een printer die beweert dat jij er al naar gekeken hebt. Ze heeft het in haar hoofd dat ze zomaar kan ruilen en-’
De andere lijn zegt iets, dan klaart zijn gezicht op. ‘Deze is defect en u mocht hem ruilen, hoor ik van mijn collega?’
‘Ik heb het niet zelf verzonnen,’ zeg ik. ‘Dus u hoefde niet zo onvriendelijk te doen.’
‘Dit is een hoogst ongebruikelijke fout,’ zegt de man, alsof ik moet begrijpen dat hij en zijn collega’s het zelden mis hebben, en ik krijg tandenknarsende excuses.

Ik ben maar op één plek in mijn leven nóg vuiler aangekeken dan in de MediaMarkt: de squat corner van de sportschool.

Een week eerder sta ik in de squat corner van mijn sportschool. De twee mannen daar zijn nogal reusachtig en hun materialen ook. Ze knikken niet gedag, maken geen plaats, erkennen op geen enkele manier de aanwezigheid van anderen die langslopen, en smijten na 10 herhalingen hun stang met gewicht en al op de vloer, zodat iedereen in een omtrek van een meter moet uitkijken voor eventuele voetverbrijzeling. In de ruit van de sportschool zitten onheilspellende barsten.

Sportscholen, MediaMarkten: het zijn goed verlichte darkrooms

Nu was ik, als vrouw in de gym, op vanalles voorbereid. Onveiligheid, of juist goedbedoelde uitleg over hoe je een gewicht eigenlijk oppakt. Maar niet hierop. De blik van de reuzen op mij en mijn onhandige barbellsquats kan ik niet anders omschrijven dan als onverholen walging.

Zo sporten we in stilte. De reuzen kijken naar elkaar en brommen één keer kort naar elkaar.

Zo dringt het tot me door: deze mannen zijn hier voor elkaar. Ik loop langs de benchpress en de halterhoek. En plots zie ik het.
Groepen mannen die elkaars spieren checken via de spiegel. Mannen die sproeiend op elkaar zweten. Mannen in strak uitgelijnde wifebeaters. Die schouder aan schouder zitten aan het krachtstation en hun lichamen in vochtige gereedheid brengen. Mannen die elkaar in elektronicazaken van alles uitleggen. Waanzinnig slimme dingen zeggen over twee soorten printers. Lasers en inkjets, de ene zijn getoned en bij de andere heb je patronen nodig die je er diep, diep in stopt.

Sportscholen, MediaMarkten: het zijn goed verlichte darkrooms.

En dit brengt me bij mijn vraag: zijn manosphere-mannen niet stiekem een beetje gay?

Ja, juist die machomannen. De gebroeders Tate, zelfbenoemd incel Nick Fuentes, manfluencers Myron Gaines, Justin Waller, Sneako en looksmaxxer Clavicular liepen laatst een bar binnen. Dit is niet het begin van een mop, maar helaas echt. Het was een avondje stappen met de boys, beetje zuipen en uit de club worden verbannen omdat je Heil Hitler zingt, zo gaan die dingen. Op één van de veelbesproken beelden zie je Clavicular even naar een blonde vrouw kijken.
FOUT. De manosphere was woedend.
‘This is why controlling lust is important’ schreef ene @Antunes1 op X. ‘Bro is in a room with Andrew Tate, Nick Fuentes, Tristan Tate, Myron, etc., and is distracted by a random hoe.’
Op internet wordt dit moment geroemd als ‘the gayest tweet of all time.’

Of wat dacht je van bromances en hoe diep die gaan? Het valt mijn collega-journalist M. op hoe mannelijke (ook linkse) influencers vooral bezig zijn met elkaar. Het regent van de ‘GOAT’ en ‘<3’ en ‘Wanneer collab?’ onder elkaars video’s. Een shoutout naar een vrouwelijke collega is er zelden bij. De mannen starten online ruzies met andere mannen, taggen elkaar met ‘your move???’. Twee wereldberoemde rappers waren verwikkeld in een affaire waarin ze maandenlang gedichten over elkaar schreven.
Ik heb de ‘manospheremannen zijn gay’ theorie dan ook van collega M., waarvoor credits en shoutout (GOAT! Bedankt voor je inzichten, M.! <3 Wanneer collab?) Zij stuurt mij filmpjes van de manosphere met het commentaar: ‘Die commentsectie. Het sperma vloog in het rond.’ Ook de wetenschap ondersteunt mijn theorie. Jarenlang werd gedacht dat ‘hoog testosteron’ gelijk stond aan agressie, seksdrive en het imponeren van de vrouwtjes. Maar dat blijkt niet waar. Hoge testosteronspiegels vergroten meelopergedrag van mannen onderling (‘status-seeking behavior’). In een dubbelblind placebo-gecontroleerd onderzoek gaven onderzoekers mannen testosteron (of een placebo) terwijl ze een rang in een groep kregen en een competitief spel deden. Mannen die extra testosteron kregen, werden niet per se competitiever – dat gebeurde alleen bij groepen met sociale onrust en bij mannen die het gevoel hadden dat ze ‘laag in rang’ stonden.

De manosphere moet nog gayer worden: samen moggen op een boot op de Pride

Oftewel: hoe onzekerder het individu én hoe onrustiger de groep, hoe meer haantjesgedrag bij de testosteronmannen. De aanwezigheid van een vrouw geeft slechts een tijdelijke boost op competitie, de aanwezigheid van mannen daarentegen werkt als een rode lap op, vergeef mij deze metafoor, een stier.

Ongeveer 6% van de mannen neemt niet-medicinaal testosteron. Daar kun je agressief van worden. Niet omdat je testosteron hoger wordt, maar door testosterongebrek, aldus endocrinoloog Stefan Arver. Als je testosteron neemt, compenseert je lichaam door de eigen testosteronaanmaak stil te leggen. Dat kan leiden tot testosterongebrek en bijvoorbeeld hypogonadisme, jazeker: gekrompen ballen.

Mannengedrag is allemaal contextueel. Mannen zijn niet inherent agressief, van nature competitief, aangeboren dominant of whatever. We hebben zelf, met veel dank aan algoritmen en echoputten, situaties en normen gecreëerd waarin aso-gedrag normaal is geworden, maar mannelijk is het niet.
En eerlijk. Ik vind mannen ook aantrekkelijk, dus ik kan het ze ook niet helemaal kwalijk nemen dat ze zo geilen op hun evenbeeld.

De manosphere is een hitsige middelbareschoolklas vol onzekere boys die geobsedeerd zijn met elkaar. Met mannenliefde is niets mis. De queer gemeenschap behoort tot de liefste groep mensen uit de samenleving en die veroorzaakt nooit overlast. We zijn er dus bijna. De manosphere moet nog gayer worden. Iedereen op Grindr! Samen moggen op een boot op de Pride. Normalize doelpunten bij voetbal niet alleen vieren met huilend omhelzen en op elkaars rug klimmen, maar ook gewoon een full frontal french kiss.
Bijna al mijn heterovriendinnen hebben wel eens een vrouw gezoend. Mannen, zoen eens een man. Je weet dat je het wilt.

Lilith of RIP Adam

Uit donkere leem
schep je me beest
een been voor een been

in je paradijs
cirkel ik om een boom
wat komt er na voor Eva?
je bent altijd maar op zoek naar de mooie man in het water
echoput ik heb je onder mijn nagels

de beste man
van alle mannen
is een vrouw

een lichaam drachtig van een geluid en een onweersbui
de lege plooien van mijn heupen en het laken van je twijfelbed
met wie spreek ik de wind in de steengroeve roep al mijn zusters aan
brokstuk van anabolen wij hebben jou gebaard en gemaakt
nu opzij
voor het barsten dit is vulkanisch opstijgen een harpij

de beste overmanner is de overmande
beschavingen vertrappen als Galadriël een Ozymandias met mijn voet
o mijn zwakke enkellaars met hak trap plat hele dorpen mijn nagels roodgelakt
met het bloed van je soort
kreun eens wat dan kan ik je direct
onderbreken
nu niet ik ben bezig
hamer eendenbek spiraal

hijg eens wat
hamer eendenbek spiraal
hamer eendenbek spiraal
hamer eendenbek spiraal

The post Zijn de manosphere-mannen niet stiekem een beetje gay? appeared first on Hard//hoofd.

Of ik hem wil vasthouden, vraagt hij met zijn zelfbedachte woorden, die ik inmiddels vaak genoeg heb gehoord om ze te begrijpen. Mijn mondhoeken gaan omhoog bij het horen van dat taaltje dat alleen van hem is, en dat hij met me wil delen. Ik til hem van de grond. Ruim vijftien kilo weegt hij inmiddels. Een arm is binnenkort niet meer voldoende om hem comfortabel te dragen. Hij wil dat ook minder vaak. Liever loopt hij zelf. Nu is hij nog makkelijk bij te sturen, maar dat zal veranderen. Eerder dan ik wil.

Ik wilde geen moeder worden van een jongen. Of beter gezegd: niet van de man die hij mogelijk wordt. Ik weet nog dat de echoscopist vertelde over zijn sekse. Dat ik haar lippen zag bewegen, maar vooral ruis hoorde. Alsof de noise cancelling functie van mijn koptelefoon werd ingeschakeld. Het liefst had ik dat daadwerkelijk gedaan; koptelefoon op en de kamer uit. Nadat ik wat ze had verteld, had teruggeduwd in haar breed lachende mond.

‘Wat doet het er nu toe,’ hoor ik de host van een feministische podcast tegen haar collega zeggen. Irritatie klinkt door in haar stem, terwijl ze het heeft over toekomstige moeders die willen weten ‘wat het wordt’. Als we onze kinderen genderneutraal opvoeden, dan is er toch niks aan de hand? In de ideale wereld misschien, maar die realiteit is zo ver weg. De sekse van mijn kind negeren voelt als doen alsof ik blind ben voor kleur.

Gemiddeld wordt er in Nederland iedere acht dagen een vrouw vermoord omdat ze vrouw is. Nog veel meer vrouwen worden aangevallen, verkracht of aangerand. De dader is bijna altijd een man.

Volgens hooks is het haten van mannen, hoe begrijpelijk soms ook, toch vooral een manier om mannelijkheid niet serieus te hoeven nemen

Een aantal van mijn vrienden met kinderen hadden net als ik geworsteld na de ontdekking dat ze ouders zouden worden van een jongen, bleek toen ik het onderwerp aansneed. Of ze vonden het juist spannend om een dochter te hebben, in een tijd waarin een groeiende groep jonge vrouwen het leven van een tradwife ambieert. We hadden het hier nooit eerder over gehad. Waarschijnlijk omdat we diep vanbinnen vonden dat die gevoelens niet mochten bestaan. We moesten blij zijn dat ons überhaupt een kind gegund was. Dat waren we ook.

De gesprekken deden me goed. Het gevoel alleen te zijn, raakte op de achtergrond. Het hardop uitspreken van mijn gedachten, confronteerde me tegelijkertijd met mijn binaire denken. Het deed me realiseren dat ik de gender van mijn kind al had bepaald, nog voordat het geboren was. Zonder dat het daar zelf iets van had kunnen vinden.

‘Voor feministische vrouwen is het altijd makkelijker geweest om het te hebben over het (…) patriarchaat dan dat het was om over mannen te praten – over wat we van ze wisten en wat niet, over de manieren waarop we wilden dat ze zouden veranderen. Liever zagen we ze gewoon verdwijnen,’ schrijft bell hooks in The Will to Change: Men, Masculinity, and Love. Volgens hooks is het haten van mannen, hoe begrijpelijk soms ook, toch vooral een manier om mannelijkheid niet serieus te hoeven nemen. Iets wat we wel zouden moeten doen. Mannen zullen niet verdwijnen, is haar punt. Ze zullen hoe dan ook in onze levens zijn. Als vader, partner, vriend. Als zoon. We hebben ze dus nodig om het patriarchaat te bevechten en mee te denken over een alternatief systeem. Nu ik een zoon heb, voel ik veel meer dan eerst de noodzaak om mee te gaan in die theorie.

*

Als ik naar hem kijk, naar hoe hij stuntelig door de kamer beweegt, voel ik iets wat nog het meeste lijkt op verliefdheid. Wanneer hij me trots een duplotoren laat zien, of fantasiemaaltijden in zijn houten speelgoedkeuken bereidt, dan wil ik dat iedereen ziet wat ik zie. Op die momenten begrijp ik de miljoenen vrouwen op Instagram en TikTok, die van het boymom-zijn hun identiteit hebben gemaakt. Maar soms, als ik dan een tijdje op zo’n golf van extase heb gesurft, gaat dat gevoel over in een soort angst. Dan ben ik bang dat ik hem te veel ophemel. Dat ik iemand creëer die niet om zichzelf heen kan kijken. Dan is de gekleurde toren die door de kamer vliegt, omdat het ene blokje niet goed in het andere klikt, daar ineens een voorbode van. Het smijten en het schreeuwen.

Maakt het uit wat ik als opvoeder doe binnen dit patriarchale systeem?

Hij is sowieso luid, ook met een goed humeur. Hij onderbreekt gesprekken wanneer het hem uitkomt. Wil dat mensen hem zien. Op zulke momenten heb ik de neiging hem te corrigeren en probeer ik hem duidelijk te maken dat hij vooral niet te veel ruimte moet innemen. Dan leg ik mijn wijsvinger tegen mijn lippen.

Tegelijk zou ik het stereotype dat rondwaart in mijn hoofd minder aandacht willen geven. Wil ik mijn zoon de ruimte gunnen om uit te vinden wat mannelijkheid voor hem betekent, te ontdekken of hij zich überhaupt man voelt. Want, in hoeverre gaat dit eigenlijk over hem? Wat is mijn aandeel als ouder in dit verhaal? Maakt het uit wat ik als opvoeder doe binnen dit patriarchale systeem?

In BoyMom: Reimagining Boyhood in the Age of Impossible Masculinity beschrijft Ruth Whippman dat jongens binnen de westerse cultuur al vanaf het begin van hun leven over het algemeen minder koestering en zorg ontvangen van hun ouders dan meiden. Minder zachtheid en begrip. Deze discrepantie kan het begin zijn van een levenslang patroon van eenzaamheid, een gebrek aan verbondenheid. Hoe leer je voor een ander zorgen als je zelf niet de zorg en aandacht krijgt die je nodig hebt?

Hoe meer jongens en mannen er een traditioneel mannelijkheidsideaal op nahouden, hoe groter de kans dat ze het slecht doen op school, riskant gedrag vertonen, zich depressief voelen of zelfs suïcidaal worden. En hoe kleiner de kans dat ze (psychologische) hulp en zorg zoeken, concluderen de wetenschappers in Whippmans boek.

Om mannelijk leed en de crisis waarin mannen zich bevinden te adresseren, moeten we als samenleving bereid zijn te erkennen dat het patriarchaat ook mannen beschadigt en dat zal blijven doen, stelt bell hooks. ‘Het is niet waar dat mannen niet willen veranderen. Wel is het zo dat veel mannen er bang voor zijn,’ vervolgt hooks. ‘Veel mannen zijn nog niet eens begonnen met onderzoeken hoe het patriarchaat hen tegenhoudt zichzelf te leren kennen. Bij hun gevoelens te kunnen. Lief te hebben. Dat is alleen mogelijk als ze hun verlangen om anderen te domineren laten gaan. Als ze het leven verkiezen boven de dood.’

Hoe bied je een zoon de zorg en zachtheid die hij nodig heeft om een gelukkig mens te worden, een mens dat omkijkt naar anderen?

Maar hoe doorbreek je die vicieuze cirkel? Met die vraag in mijn achterhoofd bekeek ik de Netflix-serie Sex Education opnieuw, met speciale aandacht voor personages Adam en Michael Groff. Adam, een Britse tiener, gedraagt zich zoals hij denkt dat van hem verwacht wordt: hij is fit, dominant, agressief. Zijn vader Michael laat geen kans onbenut om hem duidelijk te maken dat hij zich als een ‘echte’ man moet gedragen. Binnen hun relatie is geen ruimte voor tranen, twijfel en zachtheid. Michael lijkt ervan overtuigd dat hij Adam beschermt tegen de lastige plek die de wereld is voor mensen, mannen, die minder volgens het traditionele boekje leven.

Hoe bied je een zoon de zorg en zachtheid die hij nodig heeft om een gelukkig mens te worden, een mens dat omkijkt naar anderen? Ergens tussen warmte en duidelijkheid.

*

De laatste tijd proberen mijn vriend en ik de boekenkast te vullen met kinderboekenschrijvers die bewust zoeken naar andere dan traditionele perspectieven. Verhalen waarin jongens bang mogen zijn en durven huilen en waarin meiden op avontuur gaan, van dinosauriërs houden en van het heelal. Verhalen waarin ruimte is voor andere vormen van gender dan de binaire ‘man’ of ‘vrouw’. Verhalen waarin kleur gewoon is.

Toch pak ik er ook nog regelmatig een boek bij uit mijn eigen kindertijd, zoals Max Velthuijs’ bekende verhalen over Kikker en Annie M.G. Schmidts Jip en Janneke. Omdat ik, ondanks dat ze vol staan met genderstereotypen en traditionele rolpatronen, van die boeken houd. Het is ook een manier om met mijn zoon te bespreken hoe het anders kan, hem duidelijk te maken dat rollen en regels er zijn om bevraagd te worden. In de hoop dat hij die kennis meeneemt naar de ruimtes waar wij als ouders niet of nauwelijks komen. Hoe ouder hij wordt, hoe vaker dat zal gebeuren.

Met Adam en Michael Groff uit Sex Education loopt het goed af. Adam weet mensen om zich heen te verzamelen die van hem gaan houden, voornamelijk vrouwen en mensen uit de queergemeenschap. Hij leert dat hij kwetsbaar mag zijn, dat zijn bi-seksualiteit mag bestaan. Dat leert hij van zijn vrienden, maar ook van zijn moeder Maureen. Na haar scheiding van Michael blijft zij Adam aanmoedigen om te praten, niet weg te lopen voor zijn schaamte. Ze benadrukt dat die gevoelens er mogen zijn. Haar zachtheid lijkt een uitnodiging tot een andere vorm van mannelijkheid. Zo’n moeder wil ik zijn.

Ik gun mijn zoon en zijn generatiegenoten dat ze niet eerst een pijnlijke reis hoeven af te leggen om te kunnen worden wie ze willen zijn

Toch zie ik Adams verhaallijn vooral als een waarschuwing. Ik gun mijn zoon en zijn generatiegenoten dat ze niet eerst een pijnlijke reis hoeven af te leggen om te kunnen worden wie ze willen zijn. Dat ze niet ‘geholpen’ hoeven te worden door de vrouwen en queer personen in hun omgeving. Dat ze niet hoeven opgroeien in een omgeving waarin ze eerst moeten verharden.

Het is niet de taak van vrouwen om de volwassen mannen in hun omgeving op te voeden, laat dat duidelijk zijn. Wel moeten volwassenen de jongens in hun omgeving opvoeden. Wij moeten hen leren hoe zij kunnen bijdragen aan een vrouwvriendelijke samenleving. Het is daarbij belangrijk dat ze ook met elkaar leren praten, hun verhalen leren delen. Verhalen waarin ruimte is voor intimiteit en waardevolle relaties, ook tussen mannen. Verhalen waarin praten over wat er vanbinnen gebeurt iets gewoons is. Laten we jongens helpen hiervoor een vocabulaire te ontwikkelen en laten we ruimtes creëren waarin ze dat vocabulaire ongestoord kunnen bezigen; thuis, op school, bij mensen bij wie dat veilig voelt.

Het is aan de vaders en andere mannen in hun levens om bij elke stap aanwezig te zijn. Juist zij kunnen laten zien hoe het anders kan en dat mannelijkheid geen gevangenis hoeft te zijn – door dat voor te leven.

En zelfs dan. Ondanks alles wat zijn vader en ik hem meegeven, bestaat er een kans dat onze zoon zich zal gaan gedragen als de man die we niet willen dat hij wordt. Ik heb niet de illusie dat onze cirkel van invloed oneindig groot is. Wanneer ik daar langer over nadenk, wil ik hem het liefst vastpakken en niet meer loslaten. Alles om te voorkomen dat hij de verkeerde kant op loopt. Maar uiteindelijk is het die ruimte, tussen vasthouden en loslaten, waarin het meeste gebeurt. Waarin je kunt samenwerken. Ik hoop dat hij, net zoals hij dat nu doet, zelf woorden blijft bedenken op de momenten dat de taal die hij zoekt niet voorhanden is, en dat hij die met mij wil delen.

The post Verwachtingen appeared first on Hard//hoofd.

Zoals wel vaker bij het Met Gala was het thema dit jaar zó conceptueel dat niet alle gasten het voor elkaar kregen zich volgens het thema te kleden. Het thema was ‘Fashion is art’, door het Met toegelicht als: ‘The show will examine the centrality of the dressed body, […] to create pairings that not only illuminate the indivisible connection between clothing and the body but also the complex interplay between artistic representations of the body and fashion as an embodied artform.’

Beroemdheden liepen de trappen van het Met op in een outfit die vrij letterlijk gebaseerd was op een kunstwerk. Er waren veel referenties naar schilderkunst: Madonna liep samen met zeven andere vrouwen de loper over om het schilderij ‘The Temptation of St. Anthony’ van Leonora Carrington na te doen en Hunter Schafer en Gracie Abrams lieten zich inspireren door Gustav Klimt.

Anderen namen de beeldhouwkunst als leidraad. In de categorie ‘verkleed als letterlijke standbeelden’ zagen we Kylie Jenner (Venus de Milo) en Kendall Jenner (Nikè van Samothrake), maar de standbeeldoutfit die écht liet zien hoe het thema níet van de grond kwam, was die van Heidi Klum.

Alle outfits die een ander kunstwerk ‘namaken’, herschrijven het thema ‘Fashion is art’ naar ‘Fashion is other arts’. Juist door zo sterk te refereren aan andere kunstwerken, worden die outfits uithangborden voor andere kunstwerken. Maar een uithangbord voor een ander kunstwerk is op zichzelf niet per se kunst. Door als standbeelden rond te paraderen benadrukken ze het marmeren lichaam, het perfect gesculpteerde lichaam, het gemaakte lichaam. Ze benadrukken het niet-lichaam.

Waar dat aan voorbij gaat, is dat mode juist intrinsiek verweven is met het lichaam – het Met schreef niet voor niets ‘fashion as embodied artform’. Mode komt niet om het lichaam heen, het moet zich er altijd tot verhouden. Zelfs ondraagbare mode kan alleen ondraagbaar zijn door rekening te houden met lichamelijke draagbaarheid en dat te vermijden.

Daarnaast is mode als kunstvorm niet gedoemd een reproductie van andere kunst te zijn. Doordat het een kunstvorm is waarvoor het lichaam vereist is, draagt het altijd de potentie om lichamen ruimte te geven. Elk t-shirt kan een podium geven aan een lichaam, je hoeft het alleen maar aan te trekken.

We zien en voelen onze lichamen onder maatschappelijke en politieke druk staan, en dit thema was een mooie uitnodiging om daarop in te haken. Je zou zeggen dat de staat van de wereld een bruikbare inspiratiebron is voor een statement over lichamelijkheid, maar dan moet je je niet laten afleiden door Klimt of een beeldhouwwerk.

We leven in een lichaamsontkennende wereld

Toen ik ‘embodied art’ intikte, dacht Google Translate dat ik ‘embodied artificial intelligence’ bedoelde. Kijkend naar het Met Gala is dat helemaal niet zo’n vreemd idee: waren al die letterlijke referenties naar andere kunstwerken niet vooral herhalingen? Namen die outfits niet andere kunsten als data om daar een denkproces op los te laten en tot een outfit te komen? Weten we nog wat kunst is en hoe we het kunnen maken, of vervalt ons eigen creatieve denkproces langzaam tot een AI-methode?

Dat de beroemdheden op het Met Gala moeite hebben met een intrinsieke erkenning van het lichaam is niet verrassend: We leven in een lichaamsontkennende wereld. Bigtechbedrijven doen er alles aan om niet mensenlevens, maar AI centraal te stellen. Binnen het thema migratie gaat het vaker over ‘crisis’ en ‘instroom’ dan over de lichamelijke ervaringen van mensen. En de modeindustrie doet ook mee aan ontlichaming – ik schreef eerder over de AI-pasfunctie in de Zara-app.

Toch waren er ook succesvolle outfits te zien op het gala: Cardi B maakte in Marc Jacobs een statement over lichaamsvormen in een jurk die de vorm van haar lichaam veranderde, Jeremy Pope droeg een Vivienne Westwood-parelblazer met de print van een torso – een herinterpretatie van de ‘Martyr of love’-blazer van Westwood die te zien is in de Met tentoonstelling. Pope’s blazer heeft op de rug een print van bloedende zweepslagen – zijn ‘Slave to Love’-blazer benadrukt de historische connectie tussen de modeindustrie en het slavernijverleden.

Maar het meest onverwachte, doch geniale detail van lichamelijkheid op het gala? Blue Ivy’s tanlines. Haar Balenciaga-jurk was strapless en daardoor waren de tanlines op haar schouders duidelijk zichtbaar. Dát is lichamelijkheid. De keuze om ze niet in te kleuren met make-up past perfect bij het thema. Haar tanlines benadrukken het embodied in ‘embodied art’, terwijl Kylie en Kendall Jenner in hun standbeeldoutfits beide korsetten droegen met neptepels erop. Die neptepels vagen lichamelijkheid juist weg, omdat ze een imitatie zijn van de tepels van marmeren beelden, en geen benadrukking van het lichaam van de drager. Een kopie dragen van een lichaam geeft niet per se een podium aan lichamelijkheid: tepels in een korset zijn verstopt, ook als het korset neptepels heeft.

De les van dit Met Gala? Het aanscherpen van onze blik over ontlichaming in deze AI-gedreven wereld.

The post Weten we nog wat kunst(matige intelligentie) is? appeared first on Hard//hoofd.

In het Rijksmuseum is momenteel de tentoonstelling Metamorfosen te zien. Dankzij een bijzondere hoeveelheid bruiklenen, in samenwerking met belangrijke partners als Galleria Borghese, zijn er indrukwekkende topstukken uit de kunstgeschiedenis naar Amsterdam gehaald. Wie een beetje bekend is met de kunsthistorische canon, ziet de iconische werken van Titiaan, Correggio of Magritte zo voor zich. Dat veel van de kunst die pakweg vanaf de late middeleeuwen is gemaakt bol staat van misogynie, is inmiddels geen groot nieuws. De afgelopen halve eeuw is door feministische kunsthistorici hard gewerkt om dat besef gemeengoed te maken. Maar dat het Rijksmuseum anno 2026 deze verzameling verkrachtingsverheerlijkende werken praktisch zonder hedendaagse contextualisering aan het publiek tentoon weet te stellen, liet me – op z’n zachts gezegd – ontzet de tentoonstelling verlaten.

In de patriarchale wereld waaruit deze mythen zijn ontstaan, blijkt een gedaanteverandering de enige manier om aan dit geweld te ontsnappen

In de tentoonstelling gaat het over gedaanteverandering, wat tevens de leidraad vormt in De Metamorfosen, het bekendste werk van Ovidius. Het epos verhaalt over hoe goden, stervelingen, nimfen en dieren met elkaar omgaan. Het zijn mythes die we allemaal kennen: Medusa’s blik die mensen tot steen doet veranderen, Daphne die een laurierboom wordt, Jupiter die zich als zwaan vermomt. De Metamorfosen zijn al duizenden jaren een inspiratiebron voor kunstenaars, tot op de dag van vandaag. Maar ook al werden in de tijd van Ovidius (het dichtwerk werd tweeduizend jaar geleden geschreven) mythes als verzinsels gepresenteerd, speelden ze desalniettemin een grote rol in het verhaal over maatschappelijke normen en waarden, of wat het überhaupt betekent om mens te zijn – en die creërende macht hebben mythologieën overigens nog steeds. In het mythologische werk liggen de ontvoeringen, achtervolgingen en verkrachtingen voor het oprapen – het lijkt wel het hoofdthema van de bundel. En dat geldt vervolgens ook voor de tentoonstelling in het Rijksmuseum, anno 2026.

Niet-wederzijdse liefde, versiertips en de Romeinse Andrew Tate

Ik wil vooral stilstaan bij het taalgebruik en de keuzes die vanuit het museum gemaakt zijn om te schrijven over het geweld dat in deze werken wordt afgebeeld. Laat ik beginnen bij hoe Ovidius, de schrijver van de grote inspiratiebron van al deze werken, zélf wordt neergezet door het Rijksmuseum in de eerste zaal: Ovidius is de ‘gevierde dichter van de liefde’, gevolgd door de erkenning dat ‘die liefde zelden wederzijds is’. Niet-wederzijdse liefde klinkt voor mij als het lopen van een blauwtje – iedereen heeft het weleens meegemaakt, erg vervelend natuurlijk. Maar Ovidius schiet in het geval van niet-wederzijdsheid van die zogenaamde liefde te hulp met zijn door het Rijksmuseum benoemde ‘speelse gids in verleiding’. Geïnteresseerd in die eeuwenoude verleidingsbijbel doe ik thuis wat onderzoek naar de versiertips die Ovidius aan mannen heeft weten te verspreiden. Ik lees onder andere het volgende: ‘bedenk dat iedere vrouw veroverd kan worden’; ‘gebruik zacht geweld tegen haar’; ‘kies het juiste moment’. In het derde deel van zijn grote verleidingsboek worden – gelukkig maar – ook vrouwen van versiertips voorzien: ‘simuleer zo nodig een orgasme’; ‘camoufleer je onvolmaaktheden’; ‘kijk vrolijk en niet somber’, en ‘word niet boos’. Ik weet dat het qua vrouwenrechten hard vooruit is gegaan de afgelopen 2000 jaar, maar alsnog klinkt Ovidius in mijn ogen meer als een met een tijdmachine reizende voorganger van Andrew Tate dan als een eervolle schrijver van een ‘speelse gids in verleiden’. Verleiden? What the fuck eigenlijk – o nee, shit, oeps, ik mocht niet boos worden.

Voor wie het verhaal van Apollo en Daphne was vergeten, hier het wandtekstje bij een prachtig wandtapijt van Clemente Maioli (1625 – 1671), waarin Daphne vlucht, haar voeten al tot wortels vervormen en Apollo haar tevergeefs probeert vast te grijpen:

‘Apollo achtervolgt de nimf Daphne, die op het laatste moment verandert in een laurierboom. Zo redt haar vader Perneüs haar van de verliefde zonnegod.’

In mijn hoofd herschrijf ik de wandtekst:

‘Daphne wordt gestalkt door Apollo, ondanks dat ze niets met hem te maken wil hebben. In de patriarchale wereld waaruit deze mythen zijn ontstaan, blijkt een gedaanteverandering de enige manier om aan dit geweld te ontsnappen. Geweld dat Daphne wordt aangedaan omdat ze ‘te mooi’ zou zijn. Daphnes vader besluit zich niet tegen haar achtervolger te keren, maar maakt Daphne het slachtoffer van de situatie door haar in een laurierboom te veranderen. Zij kan niet meer terugveranderen. Op die manier ‘redt’ hij haar zogenaamd van een stalkende zonnegod. Is dit een mythologie over femicide?’

De Ontvoering van Europa (1643) van Jacob Jordaens is het volgende werk waar ik tegenaanloop. Voordat ik gezichten herken, zie ik vooral een berg van goed uitgelichte borsten en billen. Daarna zie ik pas de stier met een meisje op zijn rug. Ze lijkt jong, een jaar of zestien misschien. Jacob Jordaens koos ervoor om het moment vlak voor de ontvoering te schilderen en ‘creëerde zo een spanningsveld tussen spel en dreiging, tussen vertrouwen en onraad’, aldus het Rijksmuseum. Sinds wanneer is ontvoering een spanningsveld tussen ‘spel en dreiging’? Voor welke ontvoerde was een ontvoering ooit iets speels?

Sinds wanneer is ontvoering een spanningsveld tussen ‘spel en dreiging’?

Ik draai me om en lees de wandtekst over Europa die dus door Jupiter in de gedaante van een witte stier wordt ontvoerd. De originele tekst van Ovidius wordt geciteerd, en ik lees over hoe ‘Jupiter zijn buit naar volle zee droeg’. De tekst gaat verder met:

‘In Ovidius’ Metamorfosen nemen liefde en macht vaak dezelfde gedaantes aan: goden verleiden, verkrachten of betoveren stervelingen naar hun wil.’

Wacht even – macht die ‘dezelfde gedaante aanneemt’ als de liefde, en dus ergens een beetje hetzelfde is? Dit is het moment dat de hele tentoonstelling voor mij meer begint te voelen als een groot epos – niet over liefde, maar over het versluieren, romantiseren en indirect goedpraten van verkrachting, ontvoering en pedofilie.

Jupiter, de god van de verkrachting

In de zaal die vernoemd is naar Jupiter zien we verbeeldingen van gedaanteveranderingen die deze machtige opperlord heeft ondergaan om een grote rij aan vrouwen te verkrachten. Jupiters liefdes, wordt deze zaal doodleuk genoemd, refererend aan een serie schilderijen waar ik later nog op terug kom. Naar mijn idee was Jupiters wandaden een geschiktere titel geweest voor de verzameling van werken in deze zaal. Ook in deze zaal wordt door het Rijks weer ongebreideld de nadruk gelegd op het verleiden, het spel en de begeerte, in plaats van op dat wat er daadwerkelijk gebeurt. Ik citeer:

‘In Ovidius’ Metamorfosen neemt de oppergod Jupiter vele gedaanten aan om vrouwen te verleiden: een wolk om Io te misleiden, een regen van goud om Danaë te bezwangeren, een zwaan om Leda te benaderen.’

De manier waarop verkrachting hier wordt gehuld in een taalkundige sluier vind ik bijna knap: ‘verleiden’, ‘misleiden’, en – toch wel mijn favoriet – ‘benaderen’.

‘Zijn liefdes zijn zelden teder – vaak zijn ze overrompelend en eenzijdig.’

Ik loop door. Er schieten mij flarden van de Epstein-files te binnen, met details van de – niet zo tedere – kinderverkrachtingen en femicides die daarin beschreven worden. Is dit soort taalgebruik niet precies de manier waarop daders hun eigen daden goed weten te praten, door ze te beschrijven als een vorm van eenzijdige, overrompelende liefde?

Vol ongeloof kijk ik naar een schilderij van Correggio, die een ontblote Danaë heeft afgebeeld (1531). Het meisje lijkt een jaar veertien te zijn en staat op het punt verkracht te worden door Jupiter. Als toeschouwer word ik bijna gedwongen om vanuit die rape gaze me ook aan dit kind te willen vergrijpen. Want laten we eerlijk zijn: niemand kan zo’n meisje toch weerstaan?  Ook hier lijkt de wandtekst van het Rijksmuseum stilzwijgend toe te stemmen met deze esthetisering van het aankomende geweld:

‘Verveeld ligt Danaë op haar bed. Ze is door haar vader opgesloten in een toren, om te voorkomen dat ze zwanger zou raken. (…) Een elegante Amor en twee kleine liefdesgodjes verraden wat Danaë boven het hoofd hangt: Jupiter, in de vermomming van een gouden regenwolk, die haar zal bezwangeren.’

Het ‘verveelde’ meisje wordt afgebeeld alsof ze alvast klaar is gaan liggen met haar benen verlekkerd gespreid, in jeugdige onschuld, wachtend op Jupiter. De deken wordt tegen haar zin van haar heupen afgetrokken om haar als het ware gereed te maken voor wat er staat te gebeuren. De toeschouwers van dit zich bijna voltrekkende spektakel wacht niets anders dan het voelen van deze spanning tot het moment suprême: de verkrachting. Correggio heeft er zelfs op subtiele wijze voor gekozen om drie witte regendruppels te schilderen, precies bungelend boven de plek waar de vulva van het meisje zou zitten.

Het verlekkerend weergeven van het moment net voor de verkrachting van een door haar vader opgesloten kind is blijkbaar voor meer schilders een inspiratiebron geweest – en speciaal voor deze tentoonstelling door het Rijksmuseum bij elkaar gebracht. De Nederlandse schilder Hendrick Goltzius gaf zijn schilderij (1603), waarop Danaë zich niet ‘verveelt’ maar duidelijk aan het slapen is, wat mij betreft een passendere titel: De slapende Danaë gereedgemaakt voor Jupiter.

Hoe moeilijk is het om kunstenaars en schrijvers uit de geschiedenis te waarderen, maar tegelijkertijd voor bezoekers hun misogyne fantasieën te bekritiseren?

Ik denk aan Gisele Pelicot, wier interview in het Volkskrant Magazine ik diezelfde ochtend las. Ze beschrijft hoe ze in het politiebureau apart wordt genomen, en te horen krijgt dat haar man in hechtenis is genomen vanwege verkrachting met behulp van verdovende middelen. Ze krijgt ter plekke foto’s te zien waarop ze zichzelf herkent, roerloos liggend in hun eigen bed. Jarenlang heeft hij haar gedrogeerd en vreemde mannen het huis binnen gelaten. En hij filmde alles. Ze ziet op de foto’s hoe niet alleen haar eigen man, maar tientallen vreemde mannen haar groepsverkrachten. In de publieke rechtszaak stonden alle eenenvijftig mannen terecht, en uiteindelijk zijn ze allemaal veroordeeld.

Ik wandel terug naar de wandtekst over deze zaal met Jupiters ‘liefdes’, in de hoop iets van context te lezen. Na de liefdes ‘eenzijdig en overrompelend’ te hebben genoemd, gaat de tekst – enigszins kritisch – verder door het ‘donkere patroon’ aan te tonen dat achter deze ‘niet-wederzijdse liefdes’ schuilt en dat vrouwen in deze mythes toch wel vaak het onderspit delven. Zij ondergaan de metamorfoses immers zonder hun oude gedaante terug te kunnen nemen, terwijl de goden straffeloos hun gang gaan. ‘Zo laat Ovidius’, aldus het museum, ‘zien dat macht en verlangen vaak hand in hand gaan en gedaantewisseling ook een verlies van stem kan betekenen’.

Waarom lijkt het Rijksmuseum Ovidius met verzachtende zinnen af te willen schilderen als een soort grote rechtvaardigheids-schrijver? Waarom lijkt een kritische noot zo ver te zoeken?

Voor alle verkrachtingen die in deze zaal worden afgebeeld en de manier waarop hierover is geschreven, lijkt het eerder alsof het museum met dit zacht uitgedrukte zinnetje over het ‘mogelijke verlies van een stem’ olie op de golven giet. Zeker aangezien diezelfde wandtekst wordt geopend met het volgende citaat van Ovidius’ hand:

‘O meisje, Jupiter waardig, jij die iedere mand
in je bed gelukkig zult maken,
kom naar de schaduw van de hoge bossen’

Hoe kan het dat het Rijksmuseum, na wat er de afgelopen tien jaar allemaal aan het licht is gekomen over hoe diep onze maatschappij doordrongen is van verkrachtingscultuur, op deze manier een tentoonstelling neer weet te zetten? Waarom lees ik geen reflectie in de wandteksten waarin aangekaart wordt dat mannelijke kunstenaars (en hun opdrachtgevers) deze mythologieën ook gebruikten om hun verkrachtingsfantasieën op het doek letterlijk tot leven te willen wekken? Hoe moeilijk is het om kunstenaars en schrijvers uit de geschiedenis te waarderen, maar tegelijkertijd voor bezoekers hun misogyne fantasieën te bekritiseren?

Een klein feministisch pleistertje in de laatste zaal dat het verkrachtingsfestijn van de hele tentoonstelling probeert goed te praten

Werk van vrouwelijke makers geeft ruimte om te ademen

Het Rijksmuseum heeft ook werk van vrouwelijke makers in de tentoonstelling opgenomen, zoals Birth (Gunpowder Works) van Ana Mendieta, die overigens op haar 36e door haar partner uit het raam is geduwd — niet een onbelangrijk gegeven in het licht van deze tentoonstelling waarin ‘liefde en macht dezelfde gedaante aannemen’. Verder is het bronzen spinnenbeeld van Louise Bourgois een heuse blikvanger in de zaal over Arachne en de kunst van het weven. Ook het videowerk van Juul Kraaijer weet ik te bewonderen, hoewel het voor mij niet echt weerstand biedt aan de kwestie van Medusa en de misogynie die in deze mythe en de werken eromheen vervlochten is. In de zaal waar het driedelige videowerk hangt, benoemt het museum naast een schild met het hoofd van Medusa uit 1870 zelfs dat zij uitgroeide tot symbool van de MeToo-beweging, wat betekent dat er bewust voor is gekozen hier toch wél eventjes het heden te benoemen – wat het des te schrijnender maakt dat dit in de gehele tentoonstelling verder niet gebeurt.

Het enige werk wat voor mij echt een ander verhaal vertelt, staat in de laatste zaal. Het is het beeld We Once Were One (2022) van Femmy Otten. De uit hout gesneden, krachtige vrouwelijke figuur is het middelpunt; niet van geseksualiseerde onschuld of geësthetiseerd geweld, maar simpelweg van zichzelf. ‘Uit de ruwe stam van een lindeboom verrijst een nieuw beeld van vrouwelijkheid. Dit is een vrouw die zichzelf niet toont. Zij is niet bezig met de blik van een ander. Ze is er gewoon,’ aldus Femmy Otten geciteerd in de tentoonstellingstekst. Het is een prachtig werk, en ik kan even ademhalen. Maar in deze context voelt het werk van Otten als een institutioneel vijgenblad; een klein feministisch pleistertje in de laatste zaal dat het verkrachtingsfestijn van de hele tentoonstelling probeert goed te praten.

Het Rijksmuseum kiest er binnen deze tentoonstelling voor om eeuwenoude misogyne patronen, onder de noemer van topkunst’ en ‘meesterwerken’, zonder context te representeren en normaliseert daarmee de blik van de verkrachter. In de huidige tijd, waarin de manosfeer welig tiert en de diepe verworteling van verkrachtingscultuur in de maatschappij steeds schrijnender aan het licht komt, zou het een instituut als het Rijksmuseum sieren om ook deze hedendaagse realiteit in de tentoonstelling te verwerken. Als invloedrijke kunstinstituten zoals het Rijksmuseum deze verantwoordelijkheid niet nemen, zijn zij wat mij betreft geen onschuldige bijstander, maar dragen ze actief bij aan het reproduceren van rape culture. Dat kunnen we ons in deze tijd echt niet meer veroorloven.

The post :Metamorfosen in het Rijksmuseum: verkrachtingscultuur tentoongesteld, maar niet gecontextualiseerd appeared first on Hard//hoofd.

‘Papa haatte ik omdat hij meer tijd met mama had gekregen dan ik. Mama haatte ik omdat ze me in de steek had gelaten én zwart had gemaakt.’ In dit verhaal van Sophia Blyden komt de hoofdpersoon na een lange tijd zonder contact voor het eerst haar vader weer tegen. Ze besluiten om op een vader-dochterweekend te gaan, op zoek naar verzoening, herinneringen, wie ze geworden zijn zonder elkaar, en de juiste bereidingswijze van baka bana.

We openen de gordijnen en kijken samen naar de ijskoude buitenwereld. Ik zet koffie, hij zit op de bank. Hij opent de whiskyfles, ik drink ervan. Het sneeuwt al dagen onophoudelijk. Het bos ingepakt onder een dikke laag dons alsof de wolken neerdaalden, al hun vrienden uitnodigden en dachten: hier liggen we goed. Het leek een prima idee: een vader-dochterweekend, maar little did we know dat het zo zou gaan stormen. Nu wachten we op het verlossende weerbericht dat maar niet lijkt te komen.

Vijftien jaar geleden werden we voor het laatst wakker onder hetzelfde dak. Ik woonde nog thuis, een totaal onuitstaanbare 19-jarige, en na meerdere mislukte reddingspogingen leek hij zijn handen van mij af te trekken. We deelden geen maaltijden aan de keukentafel meer en we bonsden niet meer op de badkamerdeur, zo van: ik wil douchen. Ik zorgde ervoor dat onze ritmes elkaar nauwelijks raakten. Het enige moment dat onze paden kruisten was wanneer ik na het uitgaan naar huis strompelde – zes uur ‘s ochtends, uitgelopen mascara, een brandende sigaret in mijn mondhoek – en hij met zijn tweedehands aktetas naar werk toe ging. Dan keek hij me aan op straat en hoefde hij niets te zeggen. In zijn blik las ik de afschuw: is dít mijn dochter?

Toen mama dood ging was ik negen. Papa bracht het nieuws niet zelf, dat kwam zijn bestie James doen. Ik vroeg aan James wie nu dan baka bana zou klaarmaken en mijn haar zou vlechten, we hadden nota bene net nieuwe kralen gekocht. Hij zette me aan de keukentafel, haalde hardhandig het elastiekje uit mijn hoge knot, begon mijn haar nat te sproeien met de plantenspuit en aan mijn haren te trekken. Omdat hij niets zei, durfde ook ik geen geluid te maken. Ik huilde zo zacht als ik kon en kneep in de velletjes van mijn arm om de pijn te verplaatsen, totdat hij mij op mijn schouder tikte, zo van: klaar. In de badkamer keek ik in de spiegel en veegde mijn snottebellen af aan de mouw van mijn trui. Ik miste mama, en toch: James kon beter vlechten.

Toen ik voor het eerst verliefd werd, was ik elf. Hij heette Vincent, kon snel rennen en kuste me in de pauze in de bosjes. Ik vroeg waarom hier en hij zei: met jou wil ik niet gezien worden. Ik vroeg of hij onder de tafels dan wél mijn hand vast wilde houden als ik hem in ruil daarvoor nu ‘mijn spekkie’ zou laten zien. Hij keek wel toen ik mijn broek naar beneden trok, natuurlijk, maar het was de laatste keer dat er minder dan twee meter afstand tussen ons in stond.

Op school werd ik zo vaak in elkaar gemept vanwege mijn zwarte huid dat ik elke verjaardag, Sinterklaas en Kerstmis hoopte op een Michael Jackson-achtig huidwonder. Ik werd niet boos op het meisje dat me voor de zoveelste keer de rozenstruik in duwde of op de jongen die zijn neus dichtkneep wanneer ik het klaslokaal in kwam en riep dat ik in de poep was geboren, nee, mijn woede uitte zich elders. Papa haatte ik omdat hij meer tijd met mama had gekregen dan ik. Mama haatte ik omdat ze me in de steek had gelaten én zwart had gemaakt.

Ik was, in alle eerlijkheid, bijna vergeten dat ik naast dj ook nog iemands dochter was

En kijk, mama was dood. Haar familie leek niet echt geïnteresseerd te zijn om langs te komen op mijn verjaardagen of hun gezicht te laten zien bij de schoolmusical. De laatste keer dat ik hen zag was bij de begrafenis en ze na de plakken cake zwaaiden zo van: toedeledokie. De familie van mijn vader woonde ergens in het noorden van het land en was nooit enthousiast geweest over de relatie van mijn ouders. James had genoeg eigen rotzooi aan z’n kop, dus papa en ik waren nogal op elkaar aangewezen. Uit zijn buurt blijven was voor mij de makkelijkste manier om de woede behapbaar te maken en voor hem, vermoedelijk, het verdriet.

Nu zitten we dus in een hut in het bos. Op de radio horen we dagelijks dat we binnen moeten blijven. ‘There is something in the snowflakes,’ zeggen ze, maar papa en ik geloven het maar half. Voor een poging tot bonding heb ik een grote witte plastic tas vol bakbananen meegenomen. Herinneringen kunnen worden aangewakkerd via smaak, toch Proust? Het leek me een mooie manier om over mama te beginnen. Elke avond maken we dus baka bana. Of eigenlijk: elke dag haal ik een pan uit het keukenkastje en snijd ik de bananen in stukjes. Zodra de piep van de inductieplaat klinkt, komt papa tevoorschijn. Dan kijkt hij even toe hoe ik snijd, tot hij, zonder iets te zeggen, de pan van me overneemt en gebaart dat ik uit de keuken moet verdwijnen. Hij weet ze precies te maken zoals vroeger.

Op mijn achtentwintigste kwam ik papa toevallig tegen op straat. We hadden elkaar toen al negen jaar niet gezien en behalve de jaarlijkse ‘fijne verjaardag’-berichten ook niet gesproken. Ik was, in alle eerlijkheid, bijna vergeten dat ik naast dj ook nog iemands dochter was. Zijn haar was helemaal grijs geworden, maar zijn gezicht amper veranderd. Ik probeerde te bedenken of ik er in zijn ogen anders uit zou zien. Hij keek me niet aan met een blik vol teleurstelling, maar eerder vrij warm en open. Zo warm zelfs, dat ik twijfelde of ik zijn blik al die jaren verkeerd gelezen had. Naast hem trippelde een hondje. Zo’n kleine met lange krullen die zijn oogjes bedekten. ‘Pap, hé,’ wist ik uit te brengen.

We besloten spontaan wat te drinken bij een kroeg op de hoek. Het was vier uur ‘s middags en ik bestelde een groot glas rode wijn, hij een espresso. We hebben daar vrij zwijgzaam gezeten. Het hondje heette Uiltje en toen ik vroeg waarom juist die naam, zei hij dat het iets met de mijne te maken had.
‘Mag ik?’ vroeg ik. Papa knikte en ik trok Uiltje op schoot en aaide over haar kop. Ze liet het toe alsof we elkaar al jaren kenden. Ze keek met waterige oogjes op naar mijn vader, zo van: dus dit is haar dan? Ik trok haar dicht tegen me aan tot ik niet meer wist of het Uiltje of de wijn was die mijn binnenste verwarmde. ‘Ze mag je graag,’ zei papa. ‘Hmm,’ zei ik. ‘Leuke naam, Uiltje.’ En toen zwegen we weer.

Sinds de spontane ontmoeting zochten we elkaar weer op. Dan kwam ik langs rond etenstijd of wandelden we een stukje door het park met Uiltje. Vaak vroeg hij of ik nog iets geleerd had die week, alsof ik in zijn ogen nog negen was en net terugkwam van school. Ik vertelde hem dan over de vrienden die ik de afgelopen jaren had gemaakt en de plekken waar ik mijn muziek draaide. Hij vertelde dat zijn favoriete honkbalclub kampioen was geworden en in dezelfde zin dat James drie jaar geleden overleden was. Er was weinig ruimte om erop te reageren. Hij kletste alweer door over de gekke buien van Uiltje, maar als hij wel een pauze had laten vallen, zou ik ook niet weten wat ik er mee aan had gemoeten. Op een random dinsdag vroeg hij vlak voordat we afscheid namen na een wandeling of ik een keer een weekend vrij kon nemen. ‘Dan gaan we naar het bos,’ zei hij, ‘dat had je moeder ook altijd zo’n fijne plek gevonden.’

Ik weet niet zeker of het een echte herinnering is of dat ik ‘m ter plekke verzin

Ik stemde niet gelijk in. Heel eerlijk: ik twijfelde enorm. Ergens was het fijn om een zekere afstand tot mama te bewaren. Ik was volwassen geworden zonder haar. Ik had het prima gered. Ik wilde me richten op de toekomst, waar zij geen onderdeel van uit zou maken en ik had al lang geleden besloten dat ik haar niet nodig had. Ik had genoeg vrienden om me heen verzameld die me geleerd hadden zelf mijn haar te vlechten. Ze hadden me geïntroduceerd in de boeken van Toni Morrison, Zora Neale Hurston en Chimamanda Ngozi Adichie. Ik droeg ‘zwarte vrouw’ inmiddels met trots. Dat stukje van mijn identiteit was zo verweven geraakt met mijn sense of self, met de momenten waarop ik me sterk voelde, met wat het me had geleerd over De Wereld. Mijn vriendschappen hadden me geheeld, daar had ik mijn moeder niet meer voor nodig.
Het stukje dat bleef knagen ging over de delen van mezelf die ik niet kon begrijpen zonder haar te kennen. Die gingen niet over theoretische kaders of geschiedenislessen. Dat stukje had niets met politiek te maken. Ik wilde begrijpen waarom ik zo van lavendel hield, Ierse volksliederen me lieten huilen en de dj-booth me altijd heeft gelokt. Dus: we prikten een datum. En we gingen.

Nu is het dag dertien van onze winterse gevangenis. Rond etenstijd ga ik de keuken in om aan de bananen te beginnen. Ik druk de inductieplaat aan en wacht tot ik papa uit de sofa hoor komen. Deze keer blijft hij staan in de deuropening van de keuken. Ik heb de bananen in plakjes schuin afgesneden en op een bordje klaargelegd. Dan zegt hij opeens:

‘Verhit de olie en boter samen in de koekenpan.’

Ik doe het.

‘Wacht tot de olie heet is en laat de schijfjes dan stuk voor stuk in het water glijden.’
‘Voorzichtig! Laat de olie niet spatten.’

Ik volg zijn instructies.

‘Blijf erbij. Loop niet weg. Baka bana verdient aandacht.’

Ik houd mijn blik gericht op de pruttelende schijfjes.

‘Bak ze tot de onderkant goudbruin is.
Draai ze dan om en doe hetzelfde met de andere kant.’

Ik concentreer me op de kleur.

‘Dan mag je ze eruit halen.
Laat ze uitlekken op twee velletjes keukenpapier.’

Weer doe ik wat hij zegt.

‘En nu dansen we.’

Ik kijk hem vragend aan.

Hij opent de palm van zijn hand en ik vouw de mijne erin. Lachend begint hij met zijn heupen te swingen alsof er een vrolijk muziekje aanstaat. Ik doe mee. We zwaaien door de keuken, om elkaar heen, af en toe leg ik mijn hoofd even op zijn schouder te rusten. Dan gooit hij onze handen weer de lucht in en maakt ba-dum-dum-geluiden om ons ritme te geven. Uiltje komt de keuken in gerend en huppelt opgewonden tussen onze benen door.

‘Zó maak je baka bana!’ zegt papa. En ik weet dat dit precies is hoe het al die jaren geleden ging. Zo leerde mama hem dit gerecht klaarmaken, lang voordat ik er was. Ik proef de sfeer van toen in de lucht. Er moet zoveel vreugde zijn geweest. Ik probeer het terug te halen. Ik zie voor me hoe ik als peuter op het aanrecht gezet werd, terwijl de keukenradio de kamer vulde met Caribische muziek. Ik weet niet zeker of het een echte herinnering is of dat ik ‘m ter plekke verzin. Misschien doet het er niet toe. Ik zwaai met mijn krullen in de rondte zoals zij dat ook gedaan zou hebben. Papa lacht. Hij lacht écht.
‘Pap?’ zeg ik.
‘Ja?’ zegt hij dansend.
‘Ze danst niet meer.’ Ik kijk naar mijn voeten op de keukentegels.

Zijn bewegingen worden kleiner. Ook Uiltje is rustig gaan zitten en kijkt afwachtend naar ons op. Papa leunt tegen het aanrecht aan en zucht diep, zo van: meisje toch.
‘Ze danst al heel lang niet meer,’ zeg ik dan.
Hij stapt naar me toe. Hij pakt met zijn rechterhand mijn linkerhand beet en slaat mijn andere arm over zijn schouder. Mijn hoofd leunt tegen zijn borstkas aan. Daar staan we dan, alsof we een vader-dochterdans doen op een bruiloft, maar het voelt meer als een begrafenis. Papa begint te neuriën. Een liedje dat ik vaag herken van lang geleden.
‘Ze is hier,’ zegt hij dan.
‘Ze danst met ons mee.’
En ik geloof hem.

The post Baka bana appeared first on Hard//hoofd.

Of vind de podcast bij Spotify.

Wachten is het thema van de 51ste Maandagavond van De Nwe Tijd. Al tien jaar lang komen een paar theatermakers op doodgewone maandagavonden bij elkaar om een nieuwe tekst voor te lezen over wat hen op dat moment bezighoudt. Tien jaar is een mijlpaal en mijlpalen hoor je te vieren. Dat gaan ze ook doen. Maar dat is pas in de volgende podcast. In deze podcast wachten ze nog.

Het huis is aan kant, de boodschappen zijn gedaan en de uitnodigingen zijn allang verstuurd. Nu is het enkel nog maar wachten. Wachten op wat komen gaat; wachten tot het feest begint.

Freek houdt van wachten. Hij kan het ook goed. Niet interfereren, maar de tijd zijn werk laten doen. Niet tevergeefs aan grassprietjes gaan trekken, maar de natuur zijn goddelijke gang laten gaan. Hij heeft zijn afwachtende levenshouding alleen zo omarmd dat hij zich begint af te vragen of hij het misschien niet per ongeluk verward met, hoe zal ik het zeggen, zijn luiheid?

Suzanne realiseert zich door het kijken naar een documentaire over een gezin dat negen maanden off grid gaat wonen, dat ze al sinds haar 6de aan het wachten is op een vrij specifiek huis om zich met haar gezin in terug te trekken. Ze besluit daarom het heft in eigen hand te nemen en dat huis te gaan zoeken.

Notoir feestvermijder Johannes Lievens tenslotte overwint zijn afkeer van grote mensenmassa’s en gaat op de Grote Markt van Antwerpen de renners voor de Ronde van Vlaanderen uitzwaaien – iets wat hem tot zijn eigen ontsteltenis kippenvel oplevert.

De volgende aflevering zal de podcast zijn van het grote Maandagavond-feest dat op 18 mei in de Studio in Antwerpen zal doorgaan. Er zijn nog enkele kaarten beschikbaar.

Hard//hoofd presenteert heel dit seizoen de podcast die De Nwe Tijd van deze Maandagavonden maakt. In deze aflevering hoor je nieuwe teksten van Freek Vielen, Suzanne Grotenhuis en Johannes Lievens. De muziek is van Harald Austbø.

The post :Podcast: Maandagavond – Het wachten appeared first on Hard//hoofd.

Ik heb een teckel met de naam Patty. Er lopen vast nog Patty’s op de wereld rond, maar de mijne heeft een uitzonderlijk ernstige glutenallergie, een soort coeliakie voor viervoeters. Dat maakt haar bijzonder, en duur. Het verplicht me om steriele eetbakken en decadente brokken voor Patty te kopen. De brokken zijn zo duur dat ik me inbeeld dat Patty kristallen stukbijt terwijl de voeding tussen haar tanden kraakt. Haar mond vol gruis van diamantjes en schitterende kiezen.

De website voor glutenvrije dierenvoeding is een kluis met meerdere sloten. Ik moet door drie digitale muren heen vooraleer ik op de website terechtkom. Eerst stem ik in met cookies, vervolgens activeer ik de applicatie die advertenties voor vrouwen met cupmaat G en afgeprijsde sporttoestellen blokkeert. Uiteindelijk stoot ik op de Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart.

Ik klik achtereenvolgens alle plaatjes met verkeerslichten en alle plaatjes met vogels aan. Uit een raster van negen vakjes omrand ik er vier met mijn cursor. Dat doe ik om te bevestigen dat ik een mens ben. Robots herkennen, zo vertelt de privacyverklaring van de website me, op foto’s helemaal niets. Ze zien geen mussen die graan van een geglazuurd schaaltje pikken, geen gevederde V-formaties tegen een staalblauwe hemel, geen door snelheidsduivels platgereden merels. Robots denken enkel in pixels met tinten. Ze kennen de exacte kleurcode van curryketchup (#B23A27) of de hemel in september (#87AFC7) wel, maar ze hebben geen papillen om de saus mee te proeven of oren die de wind horen gieren. Daarom klikken ze in het wilde weg plaatjes aan.

De gegevens van mijn test worden verwerkt. Loading…please wait. Op het scherm draait een cirkeltje, een blauw wormpje dat telkens net niet in zijn eigen staart kan happen en daarom door blijft draaien. De CAPTCHA-beveiliging op de website voor huisdiervoer heeft na enkele seconden besloten dat ik wel degelijk een mens ben. Toch was het nogal nipt, ik had een ekster in de rechterbovenhoek gemist en verwarde een verkeerslicht linksonder met een dode loofboom.

In feite is het belachelijk, denk ik terwijl ik vier zakken glutenvrije hondenbrokken naar mijn winkelmandje verplaats, dat iets banaals als “klik op alle verkeersborden” of “duid alle afbeeldingen met een auto aan” mij als mens onderscheidt van algoritmen die in staat zijn triljoenen berekeningen per seconde uit te voeren. De gigantische machine achter mijn scherm kan alles, behalve pixels tot figuren verbinden. Alsof het een astronoom is, die de stand van de sterren tot op de kleinste graad kan uittekenen, maar zich geen sterrenbeelden kan inbeelden en dus geen betekenis aan de hemel kan ontleden. Het internet vindt geen patronen in haar eigen puin. De ruis van kleurcodes voor curryketchup, afbeeldingen met vogels en websites voor coeliakiepatiënten met vier pootjes en honger, blijft gewoon ruis.

Op het wereldwijde web is haar bloed niet meer dan de kleur van een glas wijn

Ik voer mijn adres in en betaal. Het tabblad biept. Transactie geslaagd. Patty jankt en krabt aan het schuifraam. Ik sta op, schuif het raam open en ga naar buiten. De terrastegels zijn koud en kleverig. Op mijn sokken met dinoprint kijk ik naar de teckel. Er loopt een spoortje van bloed uit haar aars. Ik neem een foto van het rood op de vloer. Wanneer ik de foto in mijn zoekbalk plaats, weet het internet dat de kleurcode van de vlekken #8A0303 is. Dit is bijvoorbeeld de kleur van kersen en Bordeauxwijn. Wil je dat ik nog meer voorbeelden van deze tint opzoek? Patty jankt. Ik klik het tabblad weg. Het internet weet niet eens of ze ziek is. Op het wereldwijde web is haar bloed niet meer dan de kleur van een glas wijn.

***

Je besmeert een boterham met vakjes. Op de zuurdesemsnede teken je met je mes een raster van zeven op vier vakjes. Het brood is je schaakbord: een vakje kersenconfituur, een vakje pindakaas, een vakje kersenconfituur, enzovoorts. Je neemt een hap, de vakjes lopen in elkaar over. Patty slobbert water uit haar bak. Drie kaaskroketten sissen in de diepe pan met olijfolie op het vuur. Ik draai ze van hun goudbruine buik op hun bleke rug terwijl ze spartelen in het vet, als kleuters die voor het eerst in het kniediepe zwembad mogen en met hun mollige armen in het warme water molenwieken in de hoop vooruit te zwemmen.

Je vult al de hele voormiddag persoonlijkheidstests in en komt zo tot de vaststelling dat je een hoogsensitief, gematigd ochtendmens bent. Het is aangeraden om dan tussen vijf en half zeven in de ochtend op te staan. Op je voorhoofd staat een puist op uitbarsten. De pindakaas plakt aan je kiezen. Ik haal de kaaskroketten uit het vet, dep ze droog met wat dubbelgevouwen keukenpapier. Volgens je Enneagram ben je een succes nastrevende perfectionist. Je hebt geen ADHD en bezit een doorsnee IQ, bent niet bipolair, schizofreen, depressief, hypochondrisch, autistisch, paranoïde, robotisch, dyslectisch of anorectisch. Het internet heeft het je bevestigd.

Patty stopt haar kop in een molshoop in de tuin. Ik beeld me in dat ze ondergronds naar de mollen blaft. De trillende, blinde beestjes in hun holen.
Ik bijt een hoek van de kaaskroket. De gloeiend hete brij brandt op mijn tong. Heet, heet, heet. Ik ren naar de gootsteen en spuw de kaas uit. Ik hang met mijn tong onder de kraan en beeld me in dat mijn tong, die bonst van de hitte, door de kroket voorgoed vervormd is. Het voelt alsof het lapje vlees geschroeid in mijn mond ligt, grillig als een mossel, een roze loszittende lob die ik zomaar uit mijn mond kan bijten als ik even niet oplet.

‘Wat is er met Patty?’

‘Ik weet het niet,’ probeer ik uit te brengen.

Ik vul een glas met water en wals het vocht heen en weer in mijn mond. Jij stopt het laatste korstje van de schaakbordsnede in je mond en laat me je mindmap zien. Je hebt het schema met dikke viltstiftstrepen op A3-papier getekend: groot en angstaanjagend als een spin. Wie ben ik? staat in de kop van de spin, het centrum van je schema, geschreven. De persoonlijkheidstesten zijn deel van het artistieke onderzoek voor je masterscriptie. Je probeert het me al veertig minuten uit te leggen, radeloos en met vingers verkrampt tot klauwtjes van frustratie.

‘Ik snap het niet.’

Ik zie voor me hoe je in het wit van de zoekbalk gaat liggen, het wereldwijde web je eenpersoonsbed

Je legt je mes neer. ‘Wat snap je niet? Het onderzoek start vanuit twee belangrijke vaststellingen. Eén: ik weet niet wie ik ben. Twee: het internet weet alles. Ik wil die twee met elkaar verbinden. Kan ik te weten komen wie ik ben door mijn hele identiteit aan het internet over te leveren?’

Ik probeer het me in te beelden. Dat je onder het mom van onderzoek in het internet kruipt. Ik zie voor me hoe je in het wit van de zoekbalk gaat liggen, het wereldwijde web je eenpersoonsbed. Ik zie enkel het ijzingwekkende wit dat je omringt, en hoop dat al dat wit niet besmettelijk is. Dat jij niet ook wit en ijzingwekkend zal worden.

***

Al weken ga ik met Patty dierenartsen, dierentemmers, dierenkenners en dierenhypnotiseurs af. Niets helpt. Jij laat je sporadisch aan de keukentafel zien, en als je er wel bent, oog je uitgemergeld en moe. Voor je onderzoek heb je met eten geëxperimenteerd. Je hebt weken aan een stuk suiker gemeden, maar één maaltijd per dag gehad of juist gretig fast food gegeten. Het droeg niet bij aan je zelfonderzoek. Alle sporen liepen dood.

Nu eten we opnieuw kaaskroketten en zuurdesem met smeersels voor lunch. Je kauwt op een korst, kijkt naar Patty die in de tuin ijsbeert. Tussen ons in ligt een A4’tje met je voorlopige bevindingen. Ik ga tussen het puin van de maaltijd de rasters van het afgedrukte Excel-document af, zie alle diagnoses van alle dingen die je niet bent, en kan alleen maar denken: en wie of wat ben je dan wel?

‘Ziet er goed uit,’ zeg ik.

De harde broodkruimels prikken in mijn ellenbogen op tafel. Patty geeft over op de tegels van het terras. De vlek heeft de vorm van Zuid-Amerika.

‘Geeft niets,’ sus ik haar, maar vooral mezelf.

Je steekt een kaaskroket tot tegen je huig in je mond, zonder te blazen. Het gaat goed met je onderzoek, zeg je met je mond vol kaas en korst. Je weerlegt mijn twijfels. CAPTCHA heeft vastgesteld: je bent geen robot. Persoonlijkheidstesten bevestigden: je bent geen afwijkend geval. Je weet bijna wie je bent.

Ik moet denken aan de kermis die zich elk jaar in juli in de oksel van het dorp vestigde. Er hingen varkenshammen zo breed als een doorsnee bovenbeen in de nok van de feesttent te drogen. Tijdens het feestweekend werd het vlees van de haak losgesneden en vraten we het varken in barbecuesaus gedrenkt en tussen witte broodjes op.

Ik zie de ballonnen in je leeg lopen. Je begint steeds meer op een gedroogde abrikoos te lijken

Op die dorpskermis won ik na vijfentwintig euro en heel veel gevloek een plastic stemmingsring in het lunapark. Het ding lag zwaar in mijn handpalm. Op de doorzichtige ring zat een eivormige steen gelijmd. De steen werd blauw bij verdriet, rood bij boosheid en geel bij blijdschap. Ik was vijftien en bestond voor een groot deel uit acné, onzekerheid en energiedrank. Ik groeide hard en in allerlei richtingen. Het was verwarrend, maar het had ook iets troostends een sieraad te bezitten dat me vertelde wat ik voelde. Ik raakte de ring maanden later kwijt. Ik rukte alle kasten open, tastte in alle broekzakken en keerde al mijn rugzakken, pennenzakken en jaszakken binnenstebuiten. De ring was verdwenen. Ik voelde me rood en blauw. Dat verwarde me. Het was de eerste keer dat ik zélf op zoek moest naar gevoelens, dingen die als ballonnen in mijn lijf uitzetten, uitbarsten, verslappen of krimpen.

Ook jij hebt iets externs als het internet nodig om je te vertellen wat je wel en niet voelt en wie je wel en niet bent. Ik zie de ballonnen in je leeg lopen. Je begint steeds meer op een gedroogde abrikoos te lijken: klein, gerimpeld en oranje van de schmink die je op je wangen smeert. In het zoeken naar jezelf ben je jezelf kwijtgeraakt.

Ik kijk door het raam. Jij geeft de mindmap een extra pootje. Conclusie krabbel je, maar ik zie dat je aarzelt over wat je ernaast wil schrijven. Patty likt met haar ogen dicht de kots op. Volgens de dokters gaat het slecht met de teckel. Ik geloof niet dat je ooit weet wat de ander voelt, dus ik hou haar met dure brokken en veel geaai in leven. Het miezert. Het dier is doorweekt, maar ze huppelt weer. De lucht heeft de kleur van tandpasta: bleek en blauwig. Een beetje #0077FF, een beetje #FFFFFF.

The post :CAPTCHA: Can Anyone Prove They’re Clearly Human Anyway? appeared first on Hard//hoofd.