“You need to start by acknowledging that you yourself are a brand,” zegt marktstrateeg David Wales tegen documentairemaker Morgan Spurlock in Pom Wonderful Presents: The Greatest Movie Ever Sold. Het begint met erkennen dat je zelf een merk bent.

Spurlock, bekend van zijn docu Super Size Me, wil van zijn nieuwste film, die in november tijdens het IDFA de Nederlandse première beleefde, de eerste ‘docbuster’ ooit maken. De sleutel tot dat succes ligt, denkt hij, in goede branding. Hij dompelt zich onder in wat ‘the fucked up world of marketing’ heet en maakt al in de eerste tien minuten twee dingen duidelijk: de wereld bestaat uit merken, en alleen met een sterk persoonlijk merk krijg je echt iets voor elkaar.

Dat klinkt als hysterische marketing, maar er is een hoop veranderd sinds de Amerikaanse
managment-auteur Tom Peters in 1997 de term personal brand muntte in het zakentijdschrift Fast Forward. Toen was personal branding nog voorbehouden aan filmsterren, politici en Oprah Winfrey. Nu gaat Spurlock in New York de straat op om willekeurige mensen te vragen naar hun merk, en hebben zij verrassend snel een antwoord klaar: van ‘eighties revival meets skater-punk’ tot ‘casual fly’, of ‘failed writer-alcoholic’.

Ook de gemiddelde Nederlander bouwt steeds harder aan zijn persoonlijke merk, al dan niet bewust. Dat heeft te maken met de grote vlucht die social network sites de afgelopen jaren hebben gemaakt. Niet dat we door onze Facebook-account massaal de nieuwe Nike of Apple van onszelf proberen te maken. Maar dat is ook niet hoe je een persoonlijk merk bouwt, vertelt Huub van Zwieten (merk: ‘DroomBaanGoeroe’), die in 2005 personal branding in Nederland introduceerde met zijn boek Het merk ik. “Over producten kan je een bedacht imago heen leggen. Een persoonlijk merk gaat om het beeld dat mensen van je hebben,” legt van Zwieten uit. “Dat beeld komt tot stand door de dingen die je dagelijks doet en wat je online zet. Personal branding is het idee dat je invloed kan uitoefenen op dat beeld.”

In de basis werkt dat nog steeds hetzelfde als vijftien jaar geleden, denkt Van Zwieten, maar de dynamiek ervan is volgens hem wel veranderd door de transparantie en reikwijdte van nieuwe communicatiemiddelen: “De wereld is een grote candid camera-show geworden en dat zal alleen nog maar meer worden, voorspel ik.”

Van Zwietens voorspelling is niet uit de lucht gegrepen, want Facebook en Twitter (respectievelijk 800 miljoen en 200 miljoen gebruikers wereldwijd) hebben een menselijke zucht tot etaleren blootgelegd die zijn weerga niet kent. Een collectieve verslaving waar we nog moeilijk zonder kunnen, want je bouwt er sociaal kapitaal mee op: je verhoogt de waarde van jouw persoonlijke netwerk – en van je merk. “Hoe meer je op Facebook zet, hoe meer vrienden je krijgt en hoe populairder je wordt online,” legt promovendus in de media- en cultuurwetenschappen Koen Leurs uit. “Iedereen doet er aan mee, omdat het verwacht wordt.”

Geen probleem, als we internetjournalist Jeff Jarvis (merk: The Technology Man) moeten geloven. In zijn onlangs in de VS verschenen boek Public Parts bejubelt hij de voordelen van wat hij noemt publicness, of openbaarheid. Privacy kent veel voorvechters, maar openbaarheid verdient ook pleitbezorgers, schrijft Jarvis, en hij voegt zichzelf met dit boek in volle overtuiging bij die laatste categorie. Want, vindt hij, er is voordeel te halen uit jezelf publiek maken. Het bevredigt de menselijke behoefte aan aandacht; het maakt samenwerking mogelijk; organiseert ons en verzamelt onze kennis; neutraliseert stigma’s en ontzenuwt de mythe van perfectie.

En, ook belangrijk: met openbaarheid bouw je relaties op. Door je gegevens te delen creëer je connecties, stelt Jarvis, en dat is belangrijk in het ‘tijdperk van links’ waar we nu in leven. Veel jonge bedrijven verzamelen hun hele personeelsbestand aan de hand van social network sites. “Brands equal relationships,” aldus Jarvis, en in een gelinkte wereld en een ‘relatie-economie’ zijn de kosten van isolatie veel te hoog. “Get on the bus,” citeert hij Facebook-oprichter Mark Zuckerberg.

Dit soort ideeën stuit op kritiek van internetsceptici als Evgeny Morozov, die een vernietigende recensie schreef van Jarvis’ boek. Morozov vindt dat utopist Jarvis ‘de culturele gevolgen’ die ‘de politieke economie van het web’ met zich meebrengt onderschat. Bazen van de internetbedrijven van vandaag (Mark Zuckerberg en Google’s Larry Page), waarschuwt Morozov, zijn heus niet goedaardiger dan de mediabazen die hen voorgingen, zoals de krantenmagnaten Rupert Murdoch en Condrad Black.

Ook in Nederland bestaat er weerstand tegen dit soort etaleringsdrang. Eerder dit jaar schreef filosofe Stine Jenssen het essay ‘Echte Mensen’ waarin ze pleit voor betere bescherming van onze privégegevens (ons ‘intieme kapitaal’) en sloten schrijvers Ronald Giphart en Joost Zwagerman hun Facebook-account af. Daarnaast is Facebook vaak negatief in het nieuws vanwege het doorspelen van de gegevens van haar gebruikers.

Maar het opzeggen van een sociaal netwerk is voor Giphart en Zwagerman (merk: gevestigde schrijvers) makkelijker gedaan dan voor de nieuwelingen die de arbeidsmarkt bestormen. Die kunnen moeilijker zonder het sociale kapitaal dat ze daar opbouwen. Zij gaan bovendien veel zorgvuldiger met hun privégegevens om dan de gemiddelde puber, en gebruiken sociale media veel doelmatiger.

Misschien ziet deze ‘zorgvuldige generatie’ toch een ander bezwaar over het hoofd: terwijl jij op Facebook al dan niet bewust een merk bouwt, verbind je dat merk aan Facebook en ben je minstens zo hard aan het werk voor meneer Zuckerberg als voor jezelf. Samen met je digitale vrienden breng je namelijk waardevolle informatie in kaart voor derde partijen. Die partijen betalen daar graag voor, maar aan de eigenaren van de social network sites, en niet aan jou. Leurs: “Je werkt aan jezelf, maar in dienst van wat?”

Of, zoals documentairemaker Spurlock zich afvraagt, terwijl zijn merk waardevoller wordt en steeds meer bedrijven met hem willen samenwerken: “Am I selling out or buying in?”

Als actieve gebruiker van Facebook gooi je jezelf onvermijdelijk in de uitverkoop: de foto’s, likes en contacten die je online zet geef je nu eenmaal weg aan het bedrijf. Er zijn wel alternatieven waarmee jouw gegevens niet worden doorverkocht. Diaspora bijvoorbeeld, een sociaal netwerk dat in 2010 werd opgericht door vier studenten uit frustratie met de handel in gebruikersgegevens door internetbedrijven. Maar zolang dit soort initiatieven geen kritische massa aan gebruikers heeft, is daarmee niet dat sociale kapitaal op te bouwen dat voor je ‘merk’ zo belangrijk is.

Tot die tijd kan je de gevestigde sociale media dus maar beter in je voordeel gebruiken. Daarmee beïnvloed je de Google-resultatenpagina van jouw naam, en die is de belangrijkste reflectie van je merk – veel meer dan een visitekaartje. Van Zwieten: “Het is best een slim idee om die pagina te beïnvloeden, als je wat krachtiger wil zijn of grotere toegevoegde waarde wil hebben. Niet zodat het niet meer klopt, maar zodat het veel meer klopt met wie je bent.:

Wie zich gericht wil branden kijkt gerust af bij Jarvis. Hij etaleert zichzelf niet alleen via Facebook en Twitter, maar zette bijvoorbeeld ook delen van zijn boek gratis online op zijn blog Buzzmachine en de publicatiewebsite Scribd. Dat komt allemaal ten goede van zijn persoonlijke merk. Net als het boek zelf. “De enige manier om Public Parts te begrijpen,” schrijft Morozov, “is om het te lezen als een langdradige brochure over Jeff Jarvis.”

En Morozov zelf? Die werkt iedere dag zorgvuldig aan zijn eigen merk met behulp van zijn Twitter-account.

Dit artikel verscheen op 15 december 2011 in nrc.next

Zo vertelt een wiskundige in de aflevering ‘Het Systeem’ over een ontmoeting met een Chinese collega professor, lang geleden, met wie hij zijn laatste werk deelt. Dat gaat over een theoretisch model waarin bevolkingsgroei zich verhoudt tot optimale economische groei. Voor de Nederlandse wetenschapper was zijn voorstel puur theoretisch en slechts wiskundig interessant, in China voerden ze het model niet veel later uit in praktijk: de één-kind-politiek was geboren. In de aflevering ‘Weldoeners’ vertelt Sonja waarom ze de familie bij wie ze onderdook in de oorlog allerminst dankbaar is: het thema van de aflevering verraadt al enigszins in welke hoek je het moet zoeken maar dat doet niets af aan de schokkende uitkomst van dit raadsel. PLOTS verhalen zijn nooit eenzijdig of oppervlakkig en gaan over echte mensen. Luister elke laatste zondag van de maand, drie kwartier lang met je ogen dicht naar PLOTS op radio 1, en spreek je verbeelding aan.

PLOTS is gebaseerd op het succesvolle Amerikaanse radio documentaireprogramma This American Life, waarvan je de wekelijkse afleveringen online terug kan luisteren.

Dit is een gastbijdrage van Nora Spanjer

The Bitter End

Deze keer leidde de curiositeitenzoektocht rechtstreeks naar de bijeenkomst van rouwende babyboomers in New York, in – de naam zegt het al – The Bitter End. Moogy is overleden. Ik vraag me af: wanneer ben je eigenlijk oud? Laten we kijken hoe wild de eerstvolgende jaren ’60 worden, als wij op hun leeftijd zijn.

The Bitter End

Docu-Fiction-One-Minutes

“Je denkt documentaires te horen, door een combinatie van authentiek ruisende opnames en de hoorbare spontaniteit van uitspraken. Maar stiekem is het fictie wat ik er van heb gemaakt. Originaliteit vind je vooral op straat, dus neem ik overal waar ik ga en sta op. Fuck technische zuiverheid, originaliteit gaat voor.
Thuis versnipper ik alle materialen zoals ik wil, zonder respect voor waarheid, maar met liefde voor de eigenheid en schoonheid van enkele uitspraken. Ik geef ze een tweede betekenis in een nieuwe fictieve context. De hoorbare echtheid blijkt juist een fantasieprikkel. Bijna, maar toch nét niet te weten wat je hoort.”

Illustratie: Kathrin Klingner

Een verhaal

Praatjes vullen geen gaatjes

De emancipatie omgedraaid

Schaarse mannen

Procrastinatie

Kies maar…

Commentaar

Boerkaverbod

Er sloeg nog een deur dicht.
Opnieuw klonken er voetstappen op de trap, maar deze waren van Fanny van twee hoog, dat wist Olaf vrij zeker, hoewel hij haar nog nooit had ontmoet. Hij herkende de voetstappen van zijn buren als een hond de geur van zijn baas. Als hij Fanny op straat zou tegenkomen zou hij haar niet meteen herkennen. Toen hij hier net kwam wonen had hij haar eens over straat richting hun huis zien lopen. Ze liep met haar hoofd voorovergebogen en sleepte twee zakken kattengrind als vuilniszakken achter zich aan. In de weken daarop controleerde hij hoeveel lege zakken kattengrind er in de gezamenlijke vuilnisbak waren gegooid. Hij probeerde te raden hoeveel katten er bij Fanny in huis wonen. De voetstappen van katten zijn te licht om ze te horen.
Olaf voelt de voordeursleutel in zijn hand, drukt zijn oor stevig tegen de deur om er zeker van te zijn.

Hij denkt aan straks, hoe hij nonchalant de werkruimte zal binnenlopen met zijn laptoptas over zijn schouder en de nieuwe Vans aan zijn voeten, waarna hij een koffie latte voor zichzelf in de kleine gezamenlijke keuken klaarmaakt en o wacht, wil misschien nog iemand anders? Hij zal de grap maken die hij op de fiets richting zijn werk heeft bedacht. Hij zal zijn hand op de schouder van zijn collega slaan die hem niet heeft begrepen, maar zeggen dat hij evengoed een toffe peer is. Hij zal met de koffie in zijn hand achter de laptop gaan zitten terwijl hij zijn baas groet die net twee dagen terug is van zijn vakantie op Cuba en zijn gebruinde handen naast zijn bleke handen legt. Hij plaatst op Facebook een aforisme over de ochtend waar hij nog maar net aan is begonnen en video’s van technomuziek die nog niet zijn doorgebroken naar het grote publiek, net zo lang tot zijn eerste koffie op is en hij het lege kopje terugbrengt naar de keuken waar hij gelijk ook maar even naar het toilet gaat.

Daar blijft hij minutenlang zitten terwijl hij naar de tegels staart.
Tot hij zeker weet dat hij terug moet.

Hij leunt met zijn voorhoofd tegen de voordeur en ademt diep door zijn neus. Hij steekt de sleutel in het slot. Elke ochtend begint Olaf aan de dag zoals hij hem ’s avonds verlaat: een vrije val die zijn spieren verslapt op het moment dat hij zich eraan over geeft.
Nog een keer kijkt hij achterom en stelt zich voor hoe zijn vriendin Sascha achter de gesloten slaapkamerdeur ligt te slapen, met haar mond half open en het speeksel dat op haar kussen druipt.
‘Als je bij de hoofdcommandant komt dan moet je zeggen dat je van niks weet,’ had ze voor vertrek half slapend tegen hem gezegd. Ze drukte haar blote lichaam tegen hem aan. ‘Het is belangrijk dat je zegt dat je van niks weet.’
‘Hoe heet die commandant?’ had hij gevraagd.
‘Schiltmeijer.’
‘Waar herken ik hem aan?’
‘Aan zijn bruine handen.’
Olaf trekt de deur open en loopt op zijn Vans de trap af. Hij luistert naar zijn eigen voetstappen terwijl hij denkt aan de commandant.

Renske Jonkman debuteerde in 2011 met de roman Zo gaan we niet met elkaar om.

De zwelling is bijna weg, de blauwe plekken nog niet. Ze zitten op vreemde plaatsen: een kruis hoog op mijn wreef en dunne blauw-paarse streep langs de gehele lengte van mijn voet, parallel aan mijn zool. Nu het drukverband eraf is, is het zaak voorzichtig te zijn. Geen rare bewegingen te maken, want bij iedere kleine verplaatsing schreeuwt de voet dat ik “godverdomme stil moet zitten”.

Op dit soort momenten denk ik onvermijdelijk aan Gus van Sant’s korte zen-film The Discipline of DE. Ik heb eigenlijk niet veel associaties bij het woord zen. De Dalai Lama (die er geloof ik weinig mee te maken heeft), motoronderhoud en DE.

De eerste keer dat ik The Discipline of DE zag was in het Centre Pompidou in Parijs, een paar jaar terug. We – mijn lief en ik – dwarrelden een beetje door de zalen. Van die dag en de tentoonstelling weet ik niet veel meer. Alleen hoe ik opgewonden raakte toen ik op eigen kracht verwijzingen naar Kafka’s Het Proces ontdekte in een van de films. Totdat ik me iets later realiseerde dat het min of meer een letterlijke verfilming was en het met mijn scherpzinnigheid dus wel meeviel.

The Discipline of DE heeft weinig met Kafka te maken. De 16-mm film is gebaseerd op het verhaal Exterminator (1973) van William S. Burroughs en handelt over een kolonel buiten dienst die al zijn handelingen “met beleid” uitvoert. Wat DE precies is?

“Doing whatever you do in the easiest, most relaxed way you can manage. Which is also the quickest and most efficient way.”

Het is geen principe waar ik mijn leven op zou kunnen inrichten, maar het spreekt de deeltijd-neuroot in mij wel aan. (Zoals ook Kafka dat kan.) En niet zelden als ik mijn hoofd, schouders, knie, teen of elleboog stoot, dan denk ik er nog wel eens aan. Even diep ademhalen. Nog een keer proberen.

DE is niet alleen de therapeut die de verstoorde relatie tussen mij en mijn voet in goede banen leidt. Deze week alleen al heeft DE me ook geholpen tijdens het doen van een schijnbaar onbedwingbare berg afwas en bij het openmaken van blauwe enveloppen en het invullen van omzetbelastingformulieren. In dat laatste geval is na al het uitstellen het enige wat werkt: koffiezetten (geen DE), de tafel leegvegen, niet meer sigaretten roken dan strikt noodzakelijk en met beleid en in alle rust de taak volbrengen. Dan kom je er vanzelf achter dat je zo weinig verdiend hebt dat je de BTW lekker mag houden. Do Easy.

De film:

Extra:

Gus van Sant vertelt hier over de totstandkoming van de film en, in the interest of balance, ook iemand die ingewikkeld doet en concludeert dat:

“Doing Easy yields neither an easy nor relaxed life, but rather an obsessive-compulsive pathology, most clearly manifested in a socially deadly form of isolation of affect.”

Het is avond in Madrid. Mijn eerste avond in Madrid om precies te zijn. Ik ben laat aangekomen, maar gelukkig eet men hier laat en, naar het schijnt, goed. We worden verwezen naar een Marokkaans restaurant; misschien wat vreemd voor een eerste avond in de Spaanse hoofdstad, maar vertrouwen (en trek) maakt ons besluitvaardig en we nemen de aanbeveling dus ter harte.

Het restaurant oogt chique en doet een beetje aan zoals alle chique Marokkaanse restaurants, met lage banken, krukjes en tafels, gedimd licht, en panelen die de ruimte discreet opdelen. De wanden zijn versierd met houtsnijwerk in het motief van de bekende mozaïeken in het Alhambra. Dat is gek als ik erover nadenk, want die Middeleeuwse mozaïeken zijn op zich niet minder Spaans dan Marokkaans. Maar deze versiering staat niet op zich, het is eerder een verwijzing, bedoeld om iets op te roepen.

We zijn nog wat onder de indruk van de ambiance, als we ongemerkt van menukaarten blijken te zijn voorzien. Aangezien wij geen Spaans beheersen, vragen we of ze misschien ook menukaarten in het Engels hebben, maar onze vraag wordt met een vertwijfelde blik beantwoord. Anderstalige menukaarten zijn hier niet en niemand spreekt Engels. Gelukkig spreekt mijn tafeldame (tevens moeder) vloeiend Arabisch; de eigenaar wordt gehaald, ze smoezen wat, en alsof we op een geheim knopje hebben gedrukt kruipen de obers uit alle hoeken en wordt onze tafel bekleed met een tapijt aan kleine schoteltjes met allerhande gerechten.

Op een van die schoteltjes ligt een soort pasteitje, bestrooid met poedersuiker en kaneel. Het is, wat heet, een pastilla of b’stilla (je zegt ‘bastija’), een filodeegpastei met een door ei gebonden vulling van duif of kip en amandelen, bestrooid met poedersuiker en kaneel. Het is een uitvoerig en mooi gerecht dat vroeger voornamelijk met bijzondere gelegenheden, zoals bruiloften, werd gegeten. Dat begrijp ik wel, want de combinatie van wild met amandelen, en dan ook nog suiker en kaneel, is verrassend en feestelijk. Maar op het moment dat ik dit vrolijke pasteitje zie liggen, ben ik me van dit alles nog niet bewust. Sterker nog, ik heb nauwelijks door wat er ligt, uit wat voor mogelijke ingrediënten het bestaat, of wat voor smaak ik eventueel kan verwachten. En dat is misschien maar goed, want op het moment dat ik een hap neem, moet ik opeens denken aan Griekenland.

What’s new pussycat

Het is zaterdagmiddag, het einde van de winter. De zon is warm en de lucht helder. Ik zit op een terras in Psiri, een drukke wijk van Athene. Het voelt als een van de eerste terrasdagen in Nederland. Men wil elkaar zien, spreken, men wil in de zon zitten, niets doen, mensen kijken, en gezien worden. Grieken zijn uitgelezen terraszitters; het terras zit vol. Ik heb gelukkig een plekje weten te veroveren en vang, met jas aan en sjaal om, nog net een paar zonnestralen op.

Uit de speakers van het café galmt de stem van Tom Jones: What’s new pussycat? Oow woowoo… en ik denk aan de film waar m’n vader me mee naartoe sleurde, omdat hij stiekem verliefd was op Romy Schneider. De serveerster die mijn bestelling komt opnemen spreekt ongeveer net zo slecht Engels als ik Grieks, maar dat compenseren we door te flirten. Door de overvloed aan prikkels kan ik mijn aandacht er nauwelijks bijhouden. Ik lees Jack Karouac’s On the Road, het boek dat zo ongeveer mijn leven van de afgelopen jaren samenvat. Althans, zo voelt het op dat moment. Ik ben, of was, Jack Karouac en Neal Cassady tegelijk. Ik ben een bohémien. Niets is natuurlijk minder waar.

Illustratie: Baukje Stamm

Het café serveert zoet. Eens eerder at ik hier καϊμάκι (kaïmaki), een bizar soort roomijs van sahlab en mastiek met een kauwgomachtige textuur. Dit keer bestel ik een van mijn absolute favorieten, μπουγάτσα (bougatsa), een griesmeel-custardgebak van filodeeg, bestrooid met poedersuiker en kaneel.

Het lijkt misschien heel banaal, de combinatie van filodeeg met poedersuiker en kaneel, maar op het moment dat ik door het krakende filodeeg heen bijt en de geur van suiker en kaneel mijn neusgaten vult, is er geen weg meer terug. Zonder dat ik het uit mezelf had kunnen bedenken, heeft mijn brein de associatie al gemaakt. Uit duizenden, misschien wel miljoenen verschillende ervaringen van smaken en geuren waarvan ik zelf niet eens wist dat ik ze had opgeslagen is een match gevonden. De sensatie van eten kan als geen ander herinneringen oproepen.

Collectieve herinnering

Smaak, geur, en ook wel tast zijn zonder enige twijfel de minder intellectueel gewaardeerde zintuigen. Om van de Sixtijnse kapel of Picasso te kunnen genieten heb je allereerst en bovenal een paar ogen nodig. En voor Mozart of John Coltrane moet je kunnen horen. Zelfs literatuur, filosofie, politiek en wetenschap verwerken we voornamelijk met ons zicht en ons gehoor. Literatuur valt niet te proeven, tenzij je een chocoladeletter al literatuur vindt; en wetenschap is meestal niet ruikbaar, alhoewel aan sommige wetenschappers wel een luchtje zit.

Maar vaak zijn geur en smaak juist diep geworteld in ons brein én in onze cultuur. Ze maken deel uit van aangeleerde gebruiken die ervoor zorgen dat we de smaak van bepaald eten associëren met een herinnering die in eerste instantie niet eigen is, maar van het collectief. Zo eten joden met Pesach matses om de uittocht uit Egypte te herdenken, want ze moesten hals over kop hun biezen pakken “en van het deeg dat ze mee hadden genomen uit Egypte bakten ze matses, want het had niet gerezen” (Exodus 12:39). Diezelfde matse werd door Jezus uitgedeeld bij het laatste avondmaal met de woorden “Dit is mijn lichaam dat voor jullie gegeven wordt; jullie zullen dit doen om Mij te gedenken” (Lukas 22:19). En daarom eten christenen een hostie bij de eucharistie.

Van veel culturele eetassociaties zijn we echter allang vergeten waar ze vandaan kwamen. De sensatie van een paaseitje (inclusief de aluminium wikkel die je met je vingers openpulkt) is onlosmakelijk verbonden met de lente en de tijd rond Pasen; het houdt de herinnering aan de paashaas levend, maar niemand weet eigenlijk nog waarom. Waarom die eieren en waarom de paashaas? Hetzelfde geldt voor marsepein en ander suikergoed bij Sinterklaas. Desondanks maken die associaties een belangrijk deel uit van onze beleving en zo vormt cultuur vaak ook weer de basis voor een persoonlijke, individuele beleving van smaak en geur.

Maar wat is er nou eigenlijk persoonlijk aan smaak? Drop is in Nederland bijvoorbeeld heel geliefd, maar wekt in de rest van de wereld walging op. Is dat gewoon totaal toeval en valt er echt niet over smaak te twisten? Waarschijnlijker is dat smaak in belangrijke mate afhankelijk is van gewenning; en gewenning heeft weer veel te maken met het geheugen van onze zintuiglijke waarneming. Soms worden die herinneringen al onbewust gevormd in de buik van onze moeder, zoals bijvoorbeeld onze voorkeur voor zoet. Maar het proeven, herinneren en wennen aan smaken en eten gebeurt ons gehele leven; het is dus nooit te laat om nieuwe waardevolle herinneringen aan te maken.

Μπουγάτσα

Bougatsa is, voor mij althans, bij uitstek een gerecht dat associaties en herinneringen op kan roepen. Het is verrassend en verfijnd, en, mits het goed is bereid, zal de eter het niet snel vergeten. De eerste keer zal de bougatsa niet ideaal uit de oven komen; door te proberen kom je erachter wat de voor jou ideale consistentie van de custard is.

- 1 vanillestokje (of 1 theelepel vanille-essence)
- 300 ml volle melk
- 250 ml room
- rasp van 1 citroen
- een paar eetlepels citroensap
- 3 eierdooiers
- 200 gr suiker
- 100 gr fijne griesmeel

- 12 vellen filodeeg
- 100 gr boter
- poedersuiker
- kaneelpoeder

Verwarm de melk en room met de vanille en de citroenrasp op laag vuur tot ongeveer 70 graden. Roer regelmatig. Snijd het vanillestokje in de lengte open en schraap de zaadjes er uit.

Meng de suiker met de eierdooiers en roer stevig door, voeg ook het griesmeel toe. Giet nu de warme melk (het mag niet te heet zijn!) langzaam door het ei/suiker/griesmengsel en roer het door zodat een egaal mengsel ontstaat. Voeg naar smaak een paar eetlepels citroensap toe. Verwarm dit au bain marie en roer continu. Na 5 à 10 minuten begint het mengsel te binden. Als het goed gebonden is haal je het van het vuur af en laat je het afkoelen. Het mag iets steviger zijn dan bijvoorbeeld banketbakkersroom.

Neem een bakvorm van 15×30 cm of iets vergelijkbaars en vet deze in met een kwastje en gesmolten boter. Bekleed de bakvorm met een laag filodeeg. Dek de rest van het filodeeg af met een natte theedoek, zodat het niet uitdroogt. Smeer het vel filodeeg in met boter en leg hier een nieuw vel op. Zo maak je een bodem van 6 lagen. Laat een deel van de vellen over de rand hangen; de rest scheur je af. Stort hier de custard op en smeer deze uit. De randen van het filodeeg vouw je naar binnen. Dek het geheel af met nog 6 vellen filodeel (smeer elk vel in met boter) en prop de vellen langs de randen naar binnen.

Doe de bougatsa 30 minuten in de oven op 180 graden, of totdat het goudbruin is. Bestrooi met poedersuiker en kaneel voor het opdienen. Warm is bougatsa het lekkerst.

Je kunt ook rollen maken, die zijn makkelijker op te delen in porties. Gebruik 1 of 2 vellen filodoog die je met boter besmeert. Leg een stevige portie custard aan de rand van het deeg, buig de lange strook van het filodeeg een stukje over de custard, vouw de randen naar binnen en rol het geheel op.

Starring:
Rein Mulder als Ryan Gosling
Zara Dwinger als Carey Mulligan en Christina Hendricks
Benny van der Bijl als Albert Brooks en als overvaller
Rutger Lemm als de man van Carey Mulligan
Gwen Pol als het zoontje
Stephane Kaas als overvaller en als Nicolas Winding Refn